Wapenexport (gedragscode) (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde is de verklaring van de Raad: Wapenexport (gedragscode).
Jean-Pierre Jouyet
fungerend voorzitter van de Raad. - (FR) Voorzitter, zoals u heeft gezegd is het nogal laat en ik wil de leden daarvoor mijn excuses aanbieden.
Ik zal dit debat inleiden, maar helaas heb ik andere verplichtingen waar ik, gezien de onverwachte uitloop van dit debat, niet meer onderuit kan. Ik zal het secretariaat-generaal van de Raad verzoeken mijn plaats in te nemen tijdens het debat en het voorzitterschap uiteraard te voorzien van een uitgebreid verslag van de conclusies.
Dames en heren, ik wil graag uw aandacht vestigen op het feit dat de omzetting van de gedragscode in een gemeenschappelijk standpunt een belangrijke doelstelling is voor het Franse voorzitterschap en dat het van belang is het verantwoordelijke optreden van de lidstaten met betrekking tot wapenexporten een rechtsgrondslag te geven en het aantal overeenkomsten tussen de landen te vergroten.
Uw resolutie van 13 maart toont aan dat u ons standpunt over deze kwestie deelt. In de afgelopen weken is het overleg hervat. We doen ons uiterste best om voor het eind van het Franse voorzitterschap vooruitgang te boeken in deze kwestie. De vaststelling van een gemeenschappelijk standpunt zal bijdragen aan de tenuitvoerlegging van een verantwoordelijk beleid dat met name tot doel heeft te voorkomen dat dergelijke exporten worden gebruikt voor interne repressie of internationale agressie en om te voorkomen dat ze bijdragen aan regionale instabiliteit.
Wij zijn ervan overtuigd dat het binnen het kader van de Verenigde Naties genomen initiatief van de Unie tot de opstelling van een verdrag inzake wapenhandel geloofwaardiger wordt zodra ons eigen systeem voor het toezicht op wapenoverdracht juridisch bindend wordt. Wij steunen het standpunt van dit Parlement dat de gedragscode zo spoedig mogelijk moet worden omgezet in een wettelijk bindend instrument.
Wij steunen ook uw standpunt over de behoefte aan efficiënt toezicht op de tussenhandel in wapens. De lidstaten zijn overeengekomen dat de verbintenissen met betrekking tot de uitwisseling van informatie, die zijn vervat in het standpunt van de Raad van 2003, ten uitvoer moeten worden gelegd door middel van het mechanisme dat in het kader van de gedragscode is opgezet.
Hoewel sommige lidstaten de benodigde wetgeving voor de omzetting van deze verbintenissen in hun nationale recht nog niet hebben goedgekeurd, kan ik u verzekeren dat alle lidstaten regelgeving hebben op dit gebied. Deze regelgeving dient nu te worden geactualiseerd, zodat zij volledig in lijn is met het gemeenschappelijk standpunt van de Raad.
Door gemeenschappelijke normen aan te nemen inzake het toezicht op export in de vorm van een gemeenschappelijk standpunt kunnen de lidstaten tevens hun eigen toezicht op de tussenhandel in wapens versterken. De illegale overbrenging van wapens is een ander probleem waar wij mee geconfronteerd worden en de EU-strategie inzake handvuurwapens en lichte wapens geeft duidelijk de noodzaak aan om de illegale stroom van wapens te stoppen of te belemmeren. Deze strategie werd versterkt in Wenen op 6 december 2007 tijdens de bijeenkomst van de 40 staten die betrokken zijn bij de regeling van Wassenaar inzake uitvoercontroles voor conventionele wapens en goederen en technologieën voor tweeërlei gebruik.
Het voorzitterschap steunt het idee om te onderzoeken of deze goede praktijken ook kunnen worden toegepast op de destabiliserende overbrenging van handvuurwapens en lichte wapens, in het bijzonder over zee. Ondanks de vertraging in de goedkeuring van een gemeenschappelijk standpunt wil ik benadrukken dat de gedragscode een bijzonder effectief instrument is en een aanzienlijke bijdrage heeft geleverd aan de harmonisatie van de verschillende nationale beleidsmaatregelen van de lidstaten voor de controle op de wapenuitvoer. Daarom wil ik er graag op wijzen dat de harmonisatie wordt vergemakkelijkt door de Gebruikersgids, die richtsnoeren biedt voor de verantwoordelijke ambtenaren op dit gebied. Deze gids wordt regelmatig geactualiseerd en levert daarom een geweldige, praktische bijdrage aan de inspanningen om de nationale beleidsmaatregelen op dit gebied te harmoniseren.
Ten slotte wil ik nog even zeggen dat wij gezamenlijk werken aan een verantwoordelijke benadering van de wapenexport. Ik wil het Europees Parlement bedanken voor zijn hulp hierbij.
Het kan rekenen op de inzet en betrokkenheid van zowel de Raad als het voorzitterschap.
Stefano Zappalà
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de fungerend voorzitter van de Raad, dames en heren, door de terroristische gebeurtenissen sinds 2001 - waarvan de meest recente de afgelopen dagen in India plaatsvonden - en door de verschillende conflicten in veel delen van de wereld is wapenhandel helaas een bijzonder belangrijk onderwerp geworden voor het heden en de toekomst in ruime zin. Veel te vaak worden grootse bedoelingen die tot uitdrukking worden gebracht in beginselverklaringen vervolgens niet omgezet in concrete actie. Het is voor iedereen duidelijk dat dit een delicaat onderwerp is, waarbij belangrijke industriële en commerciële processen betrokken zijn. Het is daarom begrijpelijk dat het voor alle landen, maar in het bijzonder voor de lidstaten, moeilijk is om een stelsel voor controle en regelgeving te ratificeren. De opeenvolgende gebeurtenissen en het besef dat er zowel intern als extern illegale wapenhandel plaatsvindt, zorgen er echter voor dat juridisch effectieve regels op dit gebied de hoogste prioriteit hebben. Als de gedragscode snel wordt geratificeerd, zal ook de in voorbereiding zijnde richtlijn inzake de overdracht van defensiegerelateerde producten binnen de Gemeenschap daadwerkelijk betekenis krijgen.
Ik vind het jammer dat de fungerend voorzitter van de Raad is vertrokken, maar uitgaande van wat hij heeft gezegd, lijkt alles in orde en ik zal daarom enkele andere punten die ik had voorbereid achterwege laten. Toch heb ik eigenlijk niet het idee dat alles helemaal in orde is. Daarom denk ik dat de toezeggingen die de minister hier vanavond heeft gedaan, net als zo vele andere toezeggingen die door zo vele anderen onder andere omstandigheden zijn gedaan, moeten worden omgezet - aangezien we het eind van het Franse Voorzitterschap naderen - in een verstrekkende stimulans, eventueel zelfs de volgende week, zodat de gedragscode in elk geval door alle lidstaten kan worden geratificeerd. Het zou niet gek zijn als Frankrijk zelf dat deed, en dit niet alleen in het Parlement zou verklaren, zonder vervolgens te zorgen voor concrete resultaten.
De Voorzitter
Mijnheer Zappalá, de heer Jouyet moest echt weg. Ik bied u namens hem mijn verontschuldigingen aan, want hij moest een trein halen. Dit debat is enigszins uitgelopen en daarom kon hier niet langer aanwezig zijn. We weten allemaal hoe consciëntieus de heer Jouyet zich dit half jaar lang van zijn taak gekweten heeft, maar het probleem is dat deze vergadering is uitgelopen. U kunt er zeker van zijn dat de hier aanwezige ambtenaren van de Raad alle opmerkingen van u en uw collega's zullen overbrengen aan het voorzitterschap.
Ana Maria Gomes
namens de PSE-Fractie. - (PT) Mijnheer de Voorzitter, de resolutie waarover wij vandaag debatteren, laat zien dat er consensus bestaat binnen dit Parlement over wat het wapenexportbeleid van de lidstaten van de Europese Unie zou moeten zijn. De zes grootste politieke fracties staan samen achter het concept van één enkele lijst met juridisch bindende criteria voor de Europese wapenexport: de acht criteria van de gedragscode.
Wij zijn het er allemaal over eens om een beroep te doen op het Franse voorzitterschap teneinde de impasse te doorbreken die al drie jaar bestaat en die ook alleen Frankrijk kan doorbreken. Wij hebben de heer Jouyet horen zeggen dat sinds kort Frankrijk ook vóór een juridisch bindende gedragscode is. Wij hebben gisteren in de Commissie buitenlandse zaken van de Franse minister van Defensie gehoord dat een recent voorstel van zijn land om de gedragscode de status van gemeenschappelijk standpunt te bezorgen was afgewezen vanwege het gebrek aan consensus in de Raad. Wat de minister niet heeft gezegd was dat het Franse voorstel gekoppeld was aan het opheffen van het wapenembargo op China, en het was juist dit gegeven waardoor verschillende lidstaten het Franse voorstel hebben verworpen. Als deze strategie wordt bevestigd, zal zij een smet werpen op de veiligheids- en defensieagenda van het Franse voorzitterschap, dat zich overigens onderscheidt door Europagezinde ambitie en dynamiek.
In het licht van de groeiende Europese integratie op het gebied van buitenlands beleid, is het steeds minder gerechtvaardigd om een beleid van "ieder voor zich” te hanteren op het gebied van wapenexport. Het is waar dat de gedragscode al in veel hoofdsteden serieus genomen wordt, maar we moeten een halt toeroepen aan situaties waarin de Europese landen die zich bij hun export systematisch laten leiden door criteria als mensenrechten, duurzame ontwikkeling en regionale stabiliteit, in een nadelige positie worden gemanoeuvreerd ten opzichte van hun partners die dezelfde criteria slechts selectief toepassen.
Europese voorzitterschappen gaan voorbij, maar de noodzaak voor Europa om zich te blijven wapenen met algemene criteria voor wapenexport blijft, zoals ook de consensus in dit Parlement ten gunste van een gemeenschappelijk standpunt blijft.
Renate Weber
namens de ALDE-Fractie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, dit jaar vieren we de tiende verjaardag van de gedragscode voor wapenexport van de EU, maar hoewel de aanneming van de code destijds een succes was, moeten we nu zeggen dat we ons gefrustreerd en bitter voelen, omdat het niet is gelukt er een juridisch bindend instrument van te maken.
Het is drie jaar geleden dat de werkgroep Wapens van de Raad technische overeenstemming bereikte over een gemeenschappelijk standpunt. Hoeveel jaar heeft de Raad nog nodig om dat standpunt goed te keuren? Hoe kunnen we als Europese Unie onze geloofwaardigheid behouden als we ons tegen illegale wapenhandel uitspreken maar ons eigen huis niet eens op orde kunnen krijgen?
Als we willen voorkomen dat er binnen de Gemeenschap op een eenvoudige manier wapens kunnen worden overdragen, wat makelaars in de verleiding kan brengen om te gaan zoeken naar de zwakste schakel in Europa, hebben we een gedragscode nodig die juridisch bindend is. Als we het over wapenexport hebben, moeten we ook denken aan de mensenlevens in onstabiele landen die op het spel staan. We kunnen er gemakkelijk van worden beschuldigd dat we in plaats van vrede te brengen, plaatselijke conflicten in kwetsbare delen van de wereld aanwakkeren.
Ik verwelkom de verklaring van de minister van Defensie van Frankrijk dat Frankrijk zijn bezwaren tegen het gemeenschappelijk standpunt heeft laten varen. Zal het Franse voorzitterschap de lidstaten die zich nog steeds verzetten kunnen overtuigen? Ik kan daar alleen maar op hopen, en mijn wens is dat Frankrijk de goedkeuring van het gemeenschappelijk standpunt in de komende twee weken tot weer een nieuw hoogtepunt van zijn voorzitterschap zal weten te maken.
Raül Romeva i Rueda
Mijnheer de Voorzitter, eigenlijk ben ik boos, want ik had graag een enthousiast betoog gehouden en het Franse voorzitterschap gelukgewenst met iets waarvan we al negen voorzitterschappen lang horen dat het nodig is, namelijk het innemen van een gemeenschappelijk standpunt inzake wapenexport. Al negen voorzitterschappen lang horen we dat aan, want al sinds het Nederlandse voorzitterschap in 2004 is ons beloofd dat dit er zou komen.
We weten dat het werk vanuit technisch oogpunt in de COARM (gedragscode inzake wapenexport) voltooid is. Wat ik hier vandaag had willen horen, is dat de zaak in kannen en kruiken is en de ministers eindelijk hebben besloten die tekst te ondertekenen.
Ik betreur het dan ook te vernemen dat we nog niet zover zijn, en ik betreur het nog meer te moeten vaststellen dat de aanleiding daarvan is dat dit besluit gekoppeld wordt aan een ander, zorgwekkend besluit: de opheffing van het wapenembargo op China. Zoals wij al zo vaak gezegd hebben, staan deze twee kwesties los van elkaar, ze hebben niets met elkaar te maken, en als we de ene kwestie afhankelijk maken van de andere bewijzen we naar mijn idee een slechte dienst aan het onderhavige onderwerp: vrede en controle op wapenexport.
Tobias Pflüger
namens de GUE/NGL-Fractie. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, wapens zijn bedoeld om te doden. De uitvoer van wapens, die hier aan de orde is, is erop gericht anderen - tegenstanders - met die wapens te doden. Dat wordt in dit debat meestal verzwegen.
Sinds tien jaar wordt erover gediscussieerd of deze gedragscode juridisch bindend is. Ik had, net als een aantal collega's, gehoopt dat vandaag eindelijk het signaal zou komen: 'ja, het is zover'. Klaarblijkelijk is het nog steeds niet zover! Ik heb inmiddels vernomen dat in de richtlijn betreffende de vereenvoudiging van de voorwaarden voor de overdracht van defensiegerelateerde producten binnen de Gemeenschap blijkbaar een opt-out is opgenomen. Kennelijk wil men een bindende regeling met mazen. Dat is onaanvaardbaar! Ook producten voor tweeërlei gebruik moeten onder de regeling vallen.
Ik wil het nog eens benadrukken: het gaat erom dat de Europese Unie wapens levert - de Europese Unie is intussen de grootste wapenexporteur ter wereld - en als deze wapens worden geleverd, worden ze op een gegeven moment ook gebruikt, en als ze worden gebruikt, plengt men krokodillentranen. Er moet eindelijk een bindende gedragscode komen! Ik hoop dat dit nog voor het einde van het Franse voorzitterschap mogelijk zal blijken.
Justas Vincas Paleckis
(LT) Tien jaar geleden nam de Europese Unie een gedragscode inzake wapenexport aan. Helaas wordt deze code niet uitgevoerd. De Raad, die over deze kwestie achter gesloten deuren vergadert, slaagt er niet in om een gezamenlijk standpunt in te nemen. Het zou van groot belang zijn om te weten welke landen dit blokkeren, terwijl ze het zich veroorloven om enorme winsten te maken ten koste van het verdriet en de tranen van mensen.
In maart heeft het Europees Parlement een resolutie over deze kwestie aangenomen. Echter, op dit zelfde moment komen wapens die in EU-landen zijn geproduceerd via een groeiend illegaal circuit terecht in conflictzones en in de handen van criminelen. Paradoxaal genoeg gaan die wapens ook naar landen die enorm veel ontwikkelingssteun ontvangen van de EU.
De landen die het voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie bekleden, Frankrijk en wellicht ook de Tsjechische Republiek om het af te ronden, moeten al het mogelijke doen om de gedragscode betreffende de wapenuitvoer goed te keuren, zodat de onverantwoorde overdracht van in de EU geproduceerde wapens aan criminelen wordt voorkomen. Als dit mislukt, moeten de partijen die het blokkeren bekend worden gemaakt.
Jan Cremers
Voorzitter, collega's, bij het tienjarig bestaan van de EU-gedragscode voor wapenexporten moesten we helaas constateren dat er geen vooruitgang was geboekt bij het omzetten van deze vrijwillige code in een juridisch bindend instrument. Het Europees Parlement pleit al jaren voor omzetting van deze gedragscode in voor de lidstaten bindende wetgeving, rekening houdend met de toenemende internationalisering van de wapenindustrie.
Op dit moment behandelt het Europees Parlement een voorstel voor een richtlijn met als doel het creëren van een interne markt voor defensieproducten. In de behandeling van dit onderwerp pleit de PSE-Fractie voor meer transparantie en voor effectieve sancties bij niet-naleving van de verplichtingen. Onze fractie heeft daarbij andermaal een relatie gelegd met de gedragscode, maar door het ontbrekende wettelijke kader kunnen we momenteel niet meer dan een beroep op de lidstaten doen om in geest van de gedragscode te handelen.
Er moeten strengere regels komen voor de export van componenten voor wapens, doorlevering van producten via joint ventures en de wederuitvoer van Europese militaire goederen naar derde landen. Vorig jaar alleen al hebben westerse landen voor een geschatte 42 miljard dollar aan wapens aan ontwikkelingslanden verkocht; de helft daarvan komt van Europese bodem. Dit moet anders. De Europese Unie moet juist op dit terrein een voorbeeldfunctie vervullen.
Ioan Mircea Paşcu
(EN) Mijnheer de Voorzitter, de tiende verjaardag van de aanneming van de gedragscode is zowel een gelegenheid voor een viering als een motivatie om door te gaan met de pogingen om er een bindend instrument van te maken. Het feit dat de code na tien jaar nog steeds vrijwillig is, geeft echter aan met welk web van economische, handels- en politieke belangen we te maken hebben. Daarom is het niet genoeg dat de morele superioriteit bij ons ligt als we om het verplicht stellen van de code vragen. We moeten een grondige, professionele analyse van dit geheel van belangen maken om te bepalen hoe we wapenproducenten, wapenexporteurs en politici op andere gedachten kunnen brengen. Alleen een beroep doen op moreel besef, hoe luidruchtig ook, zal - zoals ik al heb gezegd - niet volstaan.
De Voorzitter
Tot besluit van het debat zijn vier ontwerpresoluties ingediend overeenkomstig artikel 103, lid 2 van het Reglement.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt op donderdag 4 december om 12.00 uur plaats.
