Stamcellen uit navelstrengbloed (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde is de verklaring van de Commissie: Stamcellen uit navelstrengbloed.
John Dalli
lid van de Commissie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, wetenschappelijke vorderingen van de afgelopen decennia hebben bijgedragen tot een toename van het gebruik van stamcellen uit navelstrengbloed in geneesmiddelen. Het gebruik van dergelijke cellen heeft geleid tot positieve resultaten bij de behandeling van patiënten met bloedziekten zoals leukemie.
In de toekomst kunnen stamcellen uit navelstrengbloed mogelijk worden gebruikt bij de behandeling van andere aandoeningen, met name genetische ziekten. Volwassen stamcellen bieden ook veelbelovende mogelijkheden. Maar de mogelijke voordelen van beide soorten stamcellen moeten door middel van onderzoek nog worden aangetoond. De transplantatie van stoffen van menselijke oorsprong, waaronder cellen, brengen risico's met zich mee in die zin dat ze ziekten kunnen overdragen. Daarom is er een Europees rechtskader dat de kwaliteit en veiligheid van menselijke weefsels en cellen in de hele Unie moet waarborgen.
Maar laat één ding duidelijk zijn: alleen de lidstaten bepalen of en hoe stamcellen uit navelstrengbloed worden gebruikt. De EU heeft geen bevoegdheid om het gebruik van cellen te harmoniseren. In de richtlijn inzake weefsels en cellen staat uitdrukkelijk dat de EU zich niet dient te bemoeien met nationale besluiten inzake het wel of niet gebruiken van specifieke soorten menselijke cellen. Maar als een lidstaat besluit om stamcellen uit navelstrengbloed te gebruiken, dan moet hij voldoen aan de kwaliteits- en veiligheidseisen waarin de richtlijn voorziet, de volksgezondheid beschermen en garanderen dat de grondrechten worden geëerbiedigd.
Ik ben het met u eens dat het van belang is om te zorgen voor correcte en objectieve informatie voor de burgers over de voordelen en beperkingen van het gebruik van stamcellen uit navelstrengbloed. Ook de verstrekking van dergelijke informatie is een bevoegdheid van de lidstaten. De Commissie stimuleert de lidstaten om dergelijke actie te nemen en een aantal lidstaten heeft dat ook al gedaan.
Tot slot verzeker ik u dat de Commissie de omzetting en tenuitvoerlegging van de richtlijn inzake weefsels en cellen volgt. De Commissie heeft zelfs een mededeling over de toepassing van de richtlijn aangenomen, die in januari 2010 naar het Parlement is gestuurd.
Peter Liese
namens de PPE-Fractie. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, commissaris, het is goed om te zien dat u op dit late uur nog de tijd neemt om deel te nemen aan het debat hier in dit Huis over dit belangrijke onderwerp. Dames en heren, stamcelonderzoek biedt enorme mogelijkheden voor patiënten die wij op dit moment onvoldoende hulp kunnen bieden. Daarbij zijn we in veel gevallen nog niet verder dan de fase van basisonderzoek en zijn er nog veel onzekerheden, maar er zijn toch al meer dan zeventig ziekten, waarbij de getroffen patiënten met volwassen stamcellen en navelstrengbloedcellen op enige wijze kunnen worden geholpen.
Navelstrengbloedcellen worden momenteel met name gebruikt voor allogene transplantaties, dat wil zeggen dat navelstrengbloed kan worden gebruikt om kinderen te helpen, van wie dit bloed niet zelf afkomstig is - bijvoorbeeld bij leukemie. Er zijn echter ook al autologe behandelingstechnieken beschikbaar, waar het kind van wie het navelstrengbloed afkomstig is, op een aantal zeer beperkte gebieden nu zelf van kan profiteren. Om die reden ben ik van mening dat het beleid zodanig georiënteerd moet zijn dat we binnen het kader van onze bevoegdheden met name openbare navelstrengbloedbanken ondersteunen. Wij kunnen dit bevorderen; we kunnen dit niet voorschrijven. Dat gezegd hebben, wil ik echter opmerken dat wij ook autologe behandeling en de relevante maatregelen niet mogen verbieden. Daarover moeten de ouders uiteindelijk zelf beslissen, maar het overheidsbeleid moet hen informeren over de mogelijkheden en risico's.
Wij hebben duidelijke normen voor kwaliteit en veiligheid nodig. Wij moeten hierbij voortdurend in de gaten houden dat er geen cellen worden aangeboden die niet meer bruikbaar zijn op het moment dat ze worden gebruikt, omdat kwaliteits- en veiligheidsnormen niet zijn nageleefd. Onderzoek op dit gebied moet prioriteit krijgen, want het is gebleken dat dit soort onderzoek zeer dicht bij de patiënt staat. Bovendien moeten wij ervoor zorgen dat ouders kunnen beslissen dat het navelstrengbloed niet gewoon wordt weggegooid, want dit kan in de toekomst wellicht waardevol zijn voor andere kinderen of zelfs voor hun eigen kind. Met die gedachte moeten wij te werk gaan, zoals gezegd binnen het kader van onze bevoegdheden, maar we kunnen al een heleboel op dat gebied doen.
Frédérique Ries
namens de ALDE-Fractie. - (FR) Mijnheer de Voorzitter, commissaris, dames en heren, ook ik wil mijn medeauteurs bedanken en in het bijzonder de heer Liese, die zojuist gesproken heeft, en de heer Peterle, voor dit meer dan welkome initiatief over het doneren van navelstrengbloed - een gift van leven -, wat de medische wetenschap de afgelopen twintig jaar op buitengewone en significante wijze vooruit heeft geholpen dankzij de transplantatie van de stamcellen waar navelstrengbloed zo rijk aan is. Deze stamcellen worden vandaag de dag toegepast in de behandeling van meer dan tachtig ziektes, in het bijzonder kanker - hersentumoren, bloedkanker, leukemie, lymfkliergezwellen - bloedarmoede, auto-immuunziektes, bepaalde zeldzame ziektes, en die lijst wordt alleen maar langer.
Desondanks wordt slechts 1 procent van dit navelstrengbloed, dat zoveel mogelijkheden en beloftes te bieden heeft, bewaard in Europa, 1 procent van meer dan 15 miljoen geboortes per jaar. Verder bestaan er enorme verschillen tussen de landen: 7 000 geregistreerde donaties in België en 7 000 in Frankrijk, waarvan de bevolking zes keer zo groot is als die van haar noorderburen.
Daarom verzoeken wij de Commissie om, uiteraard in samenwerking met de 27 lidstaten - zoals de commissaris al zei - een informatiecampagne te starten die gericht is op aanstaande ouders, zodat deze donaties werkelijkheid, ik zou bijna zeggen een noodzaak, worden. Goedgeïnformeerde moeders in Europa zullen zeker twee keer leven willen geven.
Dat is waarom ik, en waarom wij, denken dat dit van essentieel belang is, naast de uniforme omzetting van deze richtlijn uit 2004 betreffende de kwaliteit en veiligheid van weefsels en cellen, die al eerder is genoemd, en waarover onze tweede vraag gaat, wij vinden het heel belangrijk dat Europa er bij de lidstaten op aandringt om hun procedures en regelingen voor de erkenning van kraamklinieken te vereenvoudigen. Er zijn nog steeds te weinig kraamklinieken die navelstrengbloed mogen bewaren en opslaan, dat bewijzen de cijfers. We mogen niet langer toestaan dat de verhitte discussie - die we hier niet gaan afronden - en de controverse die bestaat ten aanzien van de bestemming en het gebruik van dit bloed - openbare of particuliere bloedbanken - ons ervan weerhouden om deze techniek te bespreken, en dit is het verzoek van professor Eliane Gluckman, die haar hele carrière al bezig is om van de donatie van navelstrengbloed een gift van leven te maken.
Margrete Auken
namens de Verts/ALE-Fractie. - (DA) Mijnheer de Voorzitter, ik ben het natuurlijk eens met wat er gezegd is over hoe belangrijk het is dat wij deze banken met cellen uit navelstrengbloed opzetten voor zowel onderzoek als behandeling. Deze stamcellen zijn gemakkelijk te verkrijgen als mensen daartoe bereid zijn en persoonlijk ben ik van mening dat we dit niet als een transplantatiekwestie moeten beschouwen. In feite ben ik van mening dat we die cellen eenvoudigweg kunnen gebruiken en dat ouders zich daartegen kunnen verzetten, maar geen toestemming hoeven te verlenen. Ik vind dat aspect minder belangrijk.
Ik ben echter wel van mening dat het belangrijk is dat we, naast de veiligheidsmaatregelen waar onder andere Peter Liese op heeft gewezen, niet vergeten dat we nog niet erg veel weten over de mogelijkheden voor ontwikkeling op dit gebied. Het is daarom belangrijk dat we deze banken hebben. Ik vind dat als uitgangspunt moet gelden dat deze banken vanzelfsprekend openbaar moeten zijn, aangezien ze in de praktijk gebruikt moeten kunnen worden. De behandeling van andere mensen zal veruit het grootste toepassingsgebied zijn, maar het is ook belangrijk dat we de valkuilen in de gaten houden. We hebben voorbeelden gezien van pogingen om ouders te laten betalen voor een soort zekerheid voor hun kind in de zin dat ze 'reservemateriaal' voor het kind kunnen opslaan in de bank, maar daarvoor hoeft helemaal niet betaald te worden.
Het komt zelden voor dat ouders hun eigen kind op deze manier moet laten behandelen en ik ben sterk van mening dat deze banken eerst en vooral moeten worden opgezet ten behoeve van algemeen onderzoek en algemene behandeling. Dat moet de opening zijn waar we ons op richten. Ik heb zelfs de indruk dat we ouders zouden misleiden, als zij zouden geloven dat ze veel kunnen investeren in de bescherming van hun eigen kind. Ze moeten navelstrengbloed investeren ten behoeve van de bescherming van mensen in het algemeen en ik hoop ten zeerste dat we kunnen zorgen voor betere beschikbaarheid. Het is een schande dat dergelijk belangrijk materiaal dat we op dit moment tot onze beschikking hebben, verloren gaat omdat er te weinig aandacht voor is.
Marisa Matias
namens de GUE/NGL-Fractie. - (PT) Mijnheer de Voorzitter, commissaris, ook ik meen dat deze kwestie te belangrijk is om nog langer de onjuiste voorstelling van zaken hierover in Europa te accepteren. Het gaat om bedrog of, als u wilt, een valse belofte daar we met name bij het verzamelen van navelstrengstamcellen uitgegaan zijn van misleidende informatie.
Zoals bekend weten wij echter dat in Europa het verzamelen van navelstrengstamcellen nog geen eens tot 1 procent reikt. Tegelijkertijd weten we ook dat de mogelijkheden om ziekten met die cellen te behandelen onuitputtelijk kunnen zijn. Het gaat daarbij om ziekten die al door andere sprekers zijn genoemd: kanker, Alzheimer en zeldzame ziekten. De mogelijkheden zijn oneindig groot.
We hebben echter wel toegestaan dat er voor het bewaren van die cellen een reeks particuliere banken zijn opgericht en dat ouders het verhaal te horen hebben gekregen dat zij de cellen van hun kinderen bij de geboorte zouden kunnen bewaren en, indien nodig, daarmee in de toekomst hun kinderen zouden kunnen genezen.
Ik denk dat wij verantwoordelijker moeten zijn, want zoals bekend is de kans dat die belofte gestand wordt gedaan heel klein. Die valse belofte die ouders wordt gedaan kost geld; in Portugal bijvoorbeeld 3,5 keer het minimummaandloon.
De oplossing is natuurlijk de oprichting van openbare stamcelbanken. Alleen publieke banken kunnen instaan voor gelijk gebruik, gelijke toegang, een efficiënte medische behandeling en meer onderzoek voor iedereen in plaats van het van stamcellen louter te gebruiken als een soort goed of voor commerciële activiteiten die toenemen maar slechts aan weinigen zijn voorbehouden.
Daarom vind ik dat solidariteit, gezond verstand en onpartijdige informatie uiteindelijk niet te veel zijn gevraagd. We moeten onze macht niet gebruiken om dingen op te leggen maar om ontwikkelingen te bevorderen. Zo ver reiken onze bevoegdheden wel en volgens mij dienen wij uit naam van gelijkheid zo te handelen.
Alojz Peterle.
(SL) Mijnheer de Voorzitter, commissaris, het verheugt mij dat u ingaat op onze vraag. Mijns inziens streven we er samen naar dicht(er) bij de burger te staan.
Ik was ooit rapporteur voor de goedkeuring van motorvoertuigen op waterstof; volgens mij moeten we zeker zoveel aandacht besteden aan stamcellen van navelstrengbloed. U zei zelf al dat u erg onder de indruk bent van dit feit, dat niet alleen belangwekkend nieuws is voor de mensen die ziek zijn of voor ouders, maar ook voor onderzoekers, die steeds meer toepassingen voor deze techniek vinden.
Wat u zei over de Europese Commissie, die lidstaten aanmoedigt op dit vlak actie te ondernemen, is van groot belang. Het lijkt erop dat wat nu als afval wordt gezien, in de toekomst mensen beter kan maken.
Mijns inziens hebben we in dit verband een strategie nodig. We moeten weten wat we bevorderen, welke informatie we geven aan onder meer ouders, en natuurlijk wat voor onderzoek we doen. Ik weet zeker dat we mensen hiermee kunnen laten zien dat we aan hun kant staan en de juiste weg voorwaarts ondersteunen.
Antonio Cancian
(IT) Mijnheer de Voorzitter, commissaris, dames en heren, hoewel we dit thema op een laat tijdstip behandelen, meen ik dat we met dit belangrijke onderwerp terdege rekening dienen te houden. Het therapeutisch gebruik van navelstrengstamcellen moet namelijk worden bevorderd, evenals initiatieven en voorlichtingscampagnes - op alle niveaus, niet het minst op Europees niveau - met als doel de mogelijkheid om stamcellen te doneren te propageren.
U heeft net gezegd dat dit geen Europese bevoegdheid is. Maar kunnen er bij de omzetting van Richtlijn 23/2004 geen kwaliteits- en veiligheidsnormen worden vastgelegd voor het doneren, controleren, bewaren en distribueren van deze stamcellen?
We moeten echter zorgen voor samenhang tussen de toepassing van de verschillende nationale regelingen in de lidstaten, zodat alle Europese patiënten en ouders gelijke rechten genieten en onder dezelfde regels vallen.
In dat verband is het bewaren van navelstrengbloed in openbare nationale en Europese banken van bijzonder belang teneinde te garanderen dat alle patiënten die het werkelijk nodig hebben er gebruik van kunnen maken. Daarbij moeten we vermijden dat het thema wordt stilgezwegen en dienen we ons in te zetten voor gelijke rechten voor iedereen.
Seán Kelly
(EN) Mijnheer de Voorzitter, tijdens de vorige verkiezingen in Ierland was onderzoek naar embryonale stamcellen een zeer omstreden onderwerp. Ditmaal wordt er tijdens de verkiezingen nauwelijks over geneeskundige kwesties gesproken. Alles draait natuurlijk om de economie, maar de medische wetenschap is ook een stuk verder. We mogen blij zijn met de kwaliteit van het medisch onderzoek dat in diverse instellingen in de hele Europese Unie plaatsvindt, en ook met de kwaliteit van de artsen.
Stamcellen uit navelstrengbloed zijn een voorbeeld van een gebied waarop vooruitgang is geboekt. Er is gezegd dat dit onderzoek mogelijkheden biedt bij de behandeling van zeventig tot tachtig ziekten. Dat moeten we stimuleren en het is derhalve belangrijk dat dit soort onderzoek en voorziening beschikbaar komt - natuurlijk binnen de ethische beperkingen. Zoals u aangaf, commissaris, hangt een en ander voor een groot deel af van de lidstaten zelf. Dat geldt voor de toepassing maar vooral ook voor het vervolg dat er op termijn aan zal worden gegeven.
Nicole Sinclaire
(EN) Mijnheer de Voorzitter, veel van mijn collega's hebben het al gezegd: dit is een buitengewoon belangrijk debat en een kwestie waarover zo breed mogelijk moet worden gedebatteerd en niet alleen in dit Parlement, binnen de Europese Unie. Het is een kwestie waar ik zelf nog niet helemaal uit ben. Ik blijf heen en weer slingeren tussen mijn katholieke opvoeding en de voordelen die de moderne wetenschap te bieden heeft.
Dat gezegd hebbende, ga ik waarschijnlijk voor de allereerste keer een commissaris complimenteren. Wat hij zei, is absoluut waar: dit moet aan de lidstaten worden overgelaten. De culturele en religieuze verschillen tussen de Europese lidstaten moeten worden gerespecteerd en deze kwestie mag in geen geval bij de lidstaten worden weggehaald.
Miroslav Mikolášik
(SK) Mijnheer de Voorzitter, ik wil het graag hebben over de kwestie van de afname en opslag van navelstrengbloed, dat een goede bron is van stamcellen. Door bij de geboorte navelstrengbloed af te nemen, dat vroeger met de placenta werd weggegooid, krijgen we zonder enig ongemak voor moeder of kind toegang tot een belangrijke bron van ongedifferentieerde stamcellen die op elk gewenst moment in de toekomst kunnen worden gemodificeerd en gebruikt voor de succesvolle behandeling van leukemie en nog ten minste zeventig andere ziekten. Ik vraag me daarom af waarom in Europa minder dan één procent van de stamcellen bij de geboorte wordt afgenomen en natuurlijk ben ik het eens met de commissaris dat de lidstaten dit vooral zelf moeten reguleren, maar de Commissie kan beslist in samenwerking met de lidstaten helpen ouders te informeren over de voordelen van de opslag van stamcellen in het licht van de vooruitgang in de stamceltherapie en de regeneratieve geneeskunde. Ik zeg dit als voormalig rapporteur voor de richtlijn betreffende geneesmiddelen voor geavanceerde therapie.
Brian Crowley
(EN) Mijnheer de Voorzitter, ook ik dank de commissaris voor zijn bijdrage aan dit debat.
Gezien de punten van zorg die naar voren zijn gebracht, is het misschien een oplossing om het nationaal register van bloedbanken te gebruiken als de beheerder, de bewaarder, van stamcellen uit navelstrengbloed bedoeld voor later gebruik. Dit zou een oplossing kunnen bieden voor de problemen en moeilijkheden met betrekking tot de opslagkosten waarover enkele van mijn collega's het al hadden.
Daarnaast kennen we binnen de bestaande nationale bloedbanken al een systeem waarmee de kwaliteit van de voorraad kan worden gereguleerd en gecontroleerd. Daarmee zouden we een aantal van de problemen kunnen ondervangen. Net als veel collega's ben ik van mening dat het gebruik van stamcellen in de toekomst enorme mogelijkheden biedt voor de behandeling van ziekten.
We moeten echter oppassen dat we geen valse hoop wekken. Het is al te vaak gebeurd dat bij mensen valse hoop werd gewekt, niet alleen als het ging om stamcellen maar ook in verband met biotechnologie op andere terreinen. Wetenschappelijke kernwaarden en wetenschappelijk kernonderzoek moeten ervoor zorgen dat de resultaten die worden verkondigd, ook echt kunnen worden waargemaakt.
John Dalli
lid van de Commissie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, er is in het algemeen duidelijk sprake van waardering voor de vooruitgang die is geboekt bij de toepassing van stamcellen voor geneeskundige doeleinden. We zijn het ermee eens dat dit moet worden gestimuleerd.
De kwesties die de geachte afgevaardigden aan de orde stelden, hebben in de eerste plaats te maken met informatie en ten tweede met opslag.
Wat de informatie betreft: het is van belang - daar zijn we het allemaal over eens - dat aan ouders en de bevolking correcte en objectieve informatie wordt verstrekt over de voordelen en beperkingen van het gebruik van stamcellen, waaronder stamcellen uit navelstrengbloed. Deze informatieverstrekking valt onder de bevoegdheid van de lidstaten, waar soms sprake is van uiteenlopende opvattingen en beleid inzake de voordelen en beperkingen alsook het gebruik van stamcellen. Veel lidstaten kennen reeds voorlichtingscampagnes en andere voorlichtingsactiviteiten. De Commissie moedigt de lidstaten aan om dergelijke activiteiten te ontplooien.
Wat de opslag betreft: we weten dat particuliere bedrijven ouders reeds de mogelijkheid bieden om stamcellen uit navelstrengbloed voor hen op te slaan. Maar verschillende lidstaten hebben navelstrengbloedbanken opgezet op basis van altruïstische en vrijwillige donaties van navelstrengbloed.
De EU-wetgeving inzake weefsels en cellen voorziet in de regulering van alle weefselinstellingen, zowel publieke als particuliere. In de wetgeving worden beginselen omschreven voor vrijwillige en onbetaalde donaties, anonimiteit, altruïsme van de donor en solidariteit tussen donor en ontvanger. In 2004 deed de Europese Groep ethiek een aanbeveling voor publieke navelstrengbloedbanken om solidariteit en toegang voor alle patiënten die navelstrengbloed nodig hebben, te waarborgen.
De Voorzitter
Het debat is gesloten.
Schriftelijke verklaringen (artikel 149)
Elena Oana Antonescu
schriftelijk. - (RO) De markt voor stamcellen uit navelstrengbloed had in 2010 wereldwijd een omvang van ongeveer 3,34 miljard euro. Toekomstvoorspellingen op basis van een jaarlijkse groei van ongeveer 27 procent in de komende periode geven aan dat de omvang in 2015 11 miljard euro bedraagt. Aangezien stamcellen het nieuwe El Dorado van het onderzoek in de gezondheidszorg lijken te zijn, willen veel onderzoekers zich op deze niche storten zonder zeker te zijn dat alle voor deze procedures nodige kwaliteits- en veiligheidsstandaarden worden gerespecteerd. Ik ben van mening dat de inspanningen van de Commissie met betrekking tot het informeren van patiënten en medisch personeel in verband met de voordelen van stamcellen uit navelstrengbloed moeten worden verhoogd. Ook moet de Commissie zich er speciaal voor inspannen dat de minimumnormen voor kwaliteit en veiligheid van de donatie, acquisitie, het testen, de verwerking, conservering, opslag en distributie van menselijke cellen en menselijk weefsel in alle lidstaten gerespecteerd worden en blijven.
Anna Záborská
schriftelijk. - (SK) Commissaris Dalli sprak over de voorzichtige houding van de Europese Commissie ten opzichte van het onderzoek van stamcellen uit navelstrengbloed. Dat is niet verwonderlijk. De Commissie heeft voorgesteld om in het zevende kaderprogramma enorme financiële steun te geven aan het omstreden stamcellenonderzoek en heeft dat voor elkaar gekregen. Nu wil ze niet toegeven dat dit onderzoek niet aan de verwachtingen heeft voldaan. Sterker nog, het is nu duidelijk dat het onderzoek van stamcellen die verkregen zijn uit de lichaampjes van ongeborenen lang niet zulke resultaten oplevert als het onderzoek van cellen uit navelstrengbloed. Dat bloed werd tot voor kort nog beschouwd als biologisch afval. Hoe kan de Commissie in het licht van de nieuwste berichten over geslaagde experimenten en zelfs genezing met behulp van stamcellen uit navelstrengbloed de moreel ontoelaatbare productie van menselijke embryo's voor wetenschappelijke doeleinden blijven verdedigen? Waarom heeft commissaris Dalli ons niet in plaats van een nietszeggend standpunt een plan gepresenteerd hoe de Commissie het percentage afnamen van navelstrengbloed bij bevallingen wil verhogen? Ik hoop dat dat alleen is omdat zijn ondergeschikten al hard aan een dergelijk plan werken. Ik verwacht dat de Commissie in het kader van dat plan ook een systeem zal voorstellen waarbij de financiële last van de afname en de opslag van navelstrengbloed de ouders wordt ontnomen. Ik verwacht ook dat een heroverweging van de prioriteiten op het gebied van het stamcellenonderzoek in dit plan zal worden opgenomen.
