Ratingbureaus (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde is het debat over:
de mondelinge vraag van Nikolaos Chountis en Jürgen Klute, namens de GUE/NGL-Fractie, aan de Commissie: Ratingbureaus (B7-0302/2010),
de mondelinge vraag van Udo Bullmann, namens de S&D-Fractie, aan de Commissie: Kredietbeoordelingsbureaus (B7-0309/2010),
de mondelinge vraag van Jean-Paul Gauzès, namens de PPE-Fractie, aan de Commissie: Ratingbureaus (B7-0312/2010), en
de mondelinge vraag van Sylvie Goulard, namens de ALDE-Fractie, aan de Commissie: Ratingbureaus (B7-0313/2010).
Nikolaos Chountis
Mijnheer de Voorzitter, dit debat in het Europees Parlement gaat over de activiteiten van ratingbureaus en over de gevolgen van die activiteiten voor de mondiale en Europese economie. De Europese Unie en de Europese Centrale Bank hebben de ratingbureaus Moody's, SnP en Fitch bij verordening het recht gegeven om niet alleen ondernemingen, maar zelfs lidstaten van de Europese Unie te beoordelen.
Toen de crisis uitbrak, erkenden de instellingen van de Europese Unie echter zelf dat deze ratingbureaus een heel negatieve rol speelden. Men had dus mogen verwachten dat de Commissie de rol van deze bureaus zou beperken, maar in plaats daarvan heeft zij met een nieuwe verordening van november jongstleden hun rol zelfs versterkt en officieel erkend.
Reeds begin 2009 waren de ratingbureaus begonnen de kredietwaardigheid van Griekenland te verlagen, met als gevolg dat Griekenland voor leningen een twee keer zo hoge rente moest betalen als voorheen en in een vicieuze cirkel van diskrediet en speculatieve leningen terechtkwam. We weten allemaal wat hier de eindresultaten van zijn. Gisteren nog heeft het ratingbureau Moody's geprobeerd een negatieve stemming te creëren voor de Griekse economie en de euro door onverhuld te speculeren en zonder enige echte reden de kredietwaardigheid van de Griekse economie vier trapjes lager te zetten.
Moody's is een van de drie Amerikaanse particuliere ondernemingen die door de Europese Unie officieel zijn erkend als beoordelaars van de economieën van de lidstaten, ofschoon in alle economische, politieke en institutionele kringen in Europa en de Verenigde Staten de enorme verantwoordelijkheid van deze ondernemingen voor de recente crisis aan de kaak is gesteld.
Dit is dezelfde onderneming die in het Amerikaanse Congres is aangeklaagd door analisten die voor haar hadden gewerkt en zeiden door hun superieuren gedwongen te zijn om toxische effecten positieve beoordelingen te geven. Dit is dezelfde onderneming die door tientallen bedrijven is beschuldigd van chantage omdat zij met haar ratings beloningen afdwong. Dit is dezelfde onderneming die samen met de andere twee van de "heilige drie-eenheid”, SnP en Fitch, het onderwerp is van tientallen beroepen die zijn aangetekend door gemeentes, regio's en staten van de Verenigde Staten wegens misleiding en gedwongen investeringen waardoor miljoenen dollars verloren gingen. Dit is dezelfde onderneming die er door talloze verzekeringsfondsen van is beschuldigd investeringen verloren te hebben doen gaan omdat zij verkeerde ratings had gegeven. Alleen al in het geval van het verzekeringsfonds van de staat Ohio zijn 450 miljoen dollar verloren gegaan.
Omdat dit alles bekend is en omdat het onaanvaardbaar is dat baatzuchtige Amerikaanse particuliere ondernemingen Europese economieën beoordelen, zouden dergelijke taken moeten worden overgelaten aan een democratisch gecontroleerde en van particuliere belangen onafhankelijke overheidsinstantie. We zien echter, mijnheer Barnier, dat de Commissie ook vandaag nog obstructie pleegt, waardoor de maffia van de speculanten door kan gaan met chanteren en het economisch beleid kan blijven sturen, ten koste van de werknemers en de burgers van de landen van de Europese Unie.
Ik geloof dat het Europees Parlement eindelijk zijn verantwoordelijkheid moet nemen en in het geweer moet komen. Wij moeten van de Commissie en de Raad eisen dat zij rekening houden met het Europees Parlement en onmiddellijk met wetgeving een eind maken aan deze onaanvaardbare situatie.
Gianni Pittella
Mijnheer de Voorzitter, commissaris, dames en heren, de Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten en Democraten in het Europees Parlement wil met deze mondelinge vraag de aandacht vestigen op de problematiek rondom de ratingbureaus. Ons doel is om van de Europese Commissie te horen wat de volgende stappen zullen zijn, te beginnen met de mogelijkheid van het opzetten van een Europees ratingbureau, waar wij vóór zijn en dat volgens ons vorm krijgt, ook na de verklaringen daarover van voorzitter Barroso zelf.
We moeten erkennen - hulde wie hulde toekomt - dat de ratingbureaus een bijna onmogelijke opdracht hebben volbracht: ze zijn erin geslaagd om een doorslaggevende rol te spelen in zowel de allereerste fase van de financiële crisis in 2008, tijdens het faillissement van Lehman Brothers, als in deze tweede fase, die begon met de begrotingscrisis in Griekenland.
In 2008 hebben ze de risico's van toxische producten veronachtzaamd - en in sommige gevallen zelfs gepromoot - en vervolgens dachten ze hun bijdrage te leveren aan de stabiliteit van de markten door de kredietwaardigheid van Griekenland, Portugal en Spanje te verlagen juist toen de onderhandelingen tussen de Europese Unie, het IMF en de Griekse regering gaande waren. Voorzitter Buzek, het is duidelijk: deze mensen zijn kwaadaardig!
Nu is het niet zo dat ik de schuld voor wat er in de wereld en in Europa is gebeurd helemaal bij de ratingbureaus wil neerleggen. Maar het feit dat ze altijd aanwezig zijn op de plaats delict - en ik verwijs naar het geval Parmalat, het geval Enron en het geval Lehman Brothers - zou bij ons een adequatere en concretere reactie teweeg moeten brengen dan het huidige immobilisme.
Commissaris, wanneer wordt er onderzoek naar deze kwestie en naar deze sector gedaan? We hebben daar enige tijd geleden met de heer Gauzès aan gewerkt, toen we het reglement voor de ratingbureaus opstelden. Een onderzoek van de sector is nu nodig om licht te werpen op de schandalige, ontoelaatbare situatie waarin bedrijfsconcentratie en oligopolie in deze sector zijn ontstaan.
Laten we de koe bij de horens vatten voordat de zaken verder verslechteren en laten we woorden omzetten in daden. Naast de noodzaak om een openbaar Europees ratingbureau op te richten moeten we ook nadenken over de rol die onafhankelijke Rekenkamers kunnen spelen bij het verschaffen van berekeningen van soevereine schulden, en zo die bevoegdheid bij de particuliere bureaus weghalen.
President Sarkozy en bondskanselier Merkel - tot slot - hebben de Europese Commissie officieel verzocht om voorstellen te doen voor het vergroten van de concurrentie op de ratingmarkt. Het is jammer dat binnen de Europese Raad, waartoe ook president Sarkozy en bondskanselier Merkel behoren, het juist de regeringen zijn die de goedkeuring van het financiële supervisiepakket vertragen en zo de oprichting van de EAEM, de Europese autoriteit die verantwoordelijk zal zijn voor het toezicht, tegenhouden.
Daarom, president Sarkozy en bondskanselier Merkel, zou u eerst uw eigen zaken op orde moeten brengen voordat u voorzitter Barroso vertelt wat hij moet doen.
Jean-Paul Gauzès
Mijnheer de Voorzitter, commissaris, dames en heren, aan het eind van de vorige zittingsperiode waren ratingbureaus een zorg voor dit Parlement, en ik wil dienaangaande wijzen op de ontvankelijkheid van zowel de Commissie als het Parlement, dat een resolutie over ratingbureaus heeft aangenomen.
Nu stellen we deze kwestie andermaal aan de orde, in verband met wat er kon worden vastgesteld over de rol van de ratingbureaus tijdens de crisis. Ze kunnen worden bekritiseerd omdat ze de crisis niet hebben zien aankomen, ze kunnen worden bekritiseerd vanwege de onbetrouwbaarheid van hun ratings en vanwege de ongelukkige tijdstippen waarop ze besloten hun ratings aan te kondigen, zeker bij staatsschulden.
Desalniettemin ben ik van mening dat we deze kwestie nuchter moeten bezien. In de eerste plaats is het feit dat ratingbureaus producten beoordelen die zij investeerders hebben voorgelegd op zich niet schokkend. Het is het recht van investeerders, die investeren, die ervoor zorgen dat er geld is, om te proberen erachter te komen welke problemen of risico's zich kunnen voordoen, net zoals het hun recht is om te weten te komen wat goede ratings zijn.
Het wordt een tikje anders wanneer deze ratings in bancaire regelgeving worden gebruikt om vast te stellen hoeveel geld banken zelf moeten hebben in ruil voor een deel van hun investeringen. Vanuit dit standpunt bezien heeft de verordening uit 2009 niet werkelijk gezorgd voor een oplossing, aangezien het de bedoeling was een regeling te treffen voor zowel de goedkeuring van als het toezicht op ratingbureaus. Een rating kan dus rechtmatig zijn, maar is het rechtmatig om ratings af te geven zoals de bureaus doen?
Ik ben van mening dat de teksten die u zult voorstellen - ik wil benadrukken, commissaris, dat u zojuist de tekst over de invoering van Europees toezicht op ratingbureaus binnen het raamwerk van de nieuwe financiële regelgeving hebt ingediend - deze kwesties moeten kunnen oplossen, met name die van de concurrentie onder ratingbureaus. Zelf huldig ik niet het standpunt dat het eenvoudigweg bekrachtigen van de oprichting van een Europees bureau, ook al is het openbaar, de problemen oplost. Als het idee is om een bureau te hebben dat vriendelijkere en genereuzere ratings afgeeft, zal het van weinig nut zijn.
Er dienen volgens mij meer vragen te worden gesteld over de voorwaarden waaronder de bureaus hun ratings naar buiten brengen. Er zijn ratings van privéondernemingen en er zijn ratings van staatsschulden. Ik leg de nadruk op de ratings van staatsschulden. De instantie die op verzoek van het Parlement verantwoordelijk zal zijn voor het controleren van de bureaus die in Europa actief zullen zijn is de EAEM, de nieuwe autoriteit voor financiële diensten. Ik meen ook dat de EAEM onder andere de bevoegdheid moet hebben om niet alleen doeltreffend toe te zien op de bureaus, maar ook om te zorgen voor een voorziening waarmee de manier waarop ratingbureaus hun beoordelingen van staatsschulden naar buiten brengen, kan worden gecontroleerd, zonder ze te censureren.
We kunnen geen situatie toestaan - en dergelijke situaties zijn er zeker al geweest - waarin een bureau, een kwartier voordat de markten sluiten, een land een lagere rating geeft, met volstrekt onwenselijke gevolgen. In feite moet er een preventief systeem komen dat ratingbureaus dwingt om de toezichthouder, indien nodig op zeer korte termijn, op de hoogte te stellen van de omstandigheden waaronder zij hun ratings overwegen naar buiten te brengen, zodat de toezichthouder kan controleren of de standaardprocedures zijn gevolgd en bovenal of de omstandigheden waaronder de ratings naar buiten worden gebracht geen ongunstig effect zullen hebben op de situatie inzake met name staatsschulden. De schulden van bedrijven zijn niet hetzelfde als die van staten; zij vereisen een andere behandeling. Sommige mensen hebben de Rekenkamer genoemd, maar dergelijke instanties bestaan niet in elk Europees land, en ze zijn niet allemaal onafhankelijk.
Dat, mijnheer de Voorzitter, is de diepere zin van onze vragen. Hoe kunnen wij de operationele methoden van ratingbureaus verbeteren en vooral de verspreiding van informatie, en hoe kunnen we de mededinging verbeteren?
Sylvie Goulard
Mijnheer de Voorzitter, commissaris, u komt uit een land waar ratings de gemoederen altijd wel bezig houden - ik heb het over de restaurantbeoordelingen van de Michelin-gids. Wij gaan daarom niet zeggen dat wij tegen beoordelingen zijn, aangezien zij per slot van rekening ook voor gezonde mededinging zorgen en het mogelijk maken dat verschillende prestaties worden beloond.
Ik ben het daarom helemaal eens met wat de heer Gauzès zojuist heeft gezegd. Het gaat er niet om ratingbureaus te demoniseren. Het gaat erom te kijken naar de omstandigheden waarin zij opereren. In het onderhavige geval zijn het instellingen met behoorlijk veel macht, en daarom moeten wij de manier waarop zij te werk gaan onder de loep nemen.
De heer Gauzès was mij voor toen hij zei dat er een verschil is tussen het beoordelen van de schulden van private ondernemingen en die van staten. In beide gevallen is het probleem echter hetzelfde; met andere woorden, deugen de methoden? Worden de juiste criteria gebruikt om te beoordelen wat een onderneming doet of hoe een staat zijn schuld beheert? In de tweede plaats: zijn de mogelijke banden tussen het ratingbureau en degene die aan een rating wordt onderworpen transparant genoeg?
Dit alles verdient zorgvuldig te worden onderzocht en in kaart gebracht, en wij zijn u dankbaar dat u op dezelfde voet verder gaat als het Parlement tijdens de laatste zittingsperiode, met de voorstellen die het heeft gedaan ten aanzien van het verslag van de heer Gauzès.
Wat dat betreft ben ik van mening dat het heel belangrijk is dat wij het werk waaraan het Parlement al is begonnen, voortzetten. Ik deel de zienswijze dat een Europees ratingbureau op dit moment geen topprioriteit is. Van belang is dat we ervoor zorgen dat het toezichthoudende werk, zoals het er nu voor staat, zoals het nu wordt uitgevoerd, in kaart wordt gebracht.
In dat verband wil ik wat zeggen over de EAEM, deze autoriteit die binnenkort het licht zal zien. Ik ben een van de rapporteurs voor het financiële toezichtpakket, net als de heer Giegold, die lid is van dit Parlement en rapporteur is voor de EAEM. Ik wil de lidstaten graag oproepen - het voorzitterschap is er niet, maar ik weet hoe goed u in staat bent om boodschappen aan het voorzitterschap door te geven, commissaris, en ook hoezeer wij uw inspanningen om op dit terrein vooruitgang te boeken, waarderen. Ik meen dat een serieuze aanpak van de lidstaten geboden is.
Men kan niet, aan de ene kant, welluidende verklaringen afleggen aan de media omdat men begrijpelijkerwijs overstuur is over de gevolgen van bepaalde beslissingen die door de bureaus zijn genomen en anderzijds deze nieuwe autoriteit, de EAEM, in de wielen rijden. Wij willen werkelijk dat deze autoriteit een onderscheidende status krijgt, dat zij wordt toegerust met krachtige bevoegdheden op Europees niveau, en in het bijzonder dat ze toezicht weet te houden op ratingbureaus. Dat zal een van haar taken zijn, en een belangrijke bovendien.
Hieruit blijkt ook onze wens dat er bijvoorbeeld toezicht komt van een Europese autoriteit over de infrastructuur van de markten en clearinginstellingen. Er is een gebrek aan transparantie op de markt die ons zorgen baart. Wij staan niet vijandig tegenover concurrentie tussen belanghebbenden, verre van. Simpel gesteld, de manier waarop hun diensten worden beoordeeld, moet overeenkomen met de regels van transparantie en verantwoordelijk gedrag die markten die naam waardig kenmerken.
Daarom moedigen wij u nogmaals aan om door te gaan en roepen wij staten op het oprichtingsproces van de EAEM niet te hinderen en het toezichtpakket niet volledig uit te hollen, want als er veto's worden uitgevaardigd, zou het erop uit kunnen draaien dat wij geen toezicht houden op datgene dat wij allen, in dit Parlement en in de hoofdsteden, aan strenger toezicht willen onderwerpen.
Michel Barnier
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, in de eerste plaats wil ik mijn zeer oprechte dank betuigen aan de fracties die het initiatief hebben genomen tot deze reeks vragen over een uiterst belangrijke zaak. Ik bedank de heer Chountis, de heer Pittella, de heer Gauzès, mevrouw Goulard - die zojuist heeft gesproken - en andere leden die nog zullen spreken.
Ik wil u graag mijn eerlijke mening laten horen en u duidelijk maken hoe vastbesloten ik ben in deze kwestie, net als in andere kwesties die raken aan de lessen die de crisis heeft geleerd en aan de transparantie waarop burgers en ondernemingen recht hebben. Op 20 april heb ik ook de kans gekregen u toe te spreken over het onderwerp van ratingbureaus en hun belang voor het functioneren van de economie en van de financiële markten.
Wanneer het erop aankomt te controleren of een product, een bedrijf, en, indien nodig, een staat - ik refereer hier aan het landenrisico, waar ik later op terugkom - in goede gezondheid verkeert of koorts heeft, dan zult u het met mij eens zijn, mevrouw Goulard, dames en heren, dat men geen einde maakt aan de verhoging door de thermometer kapot te maken. De vraag is of de thermometer het goed doet en indien nodig, of we verschillende thermometers kunnen gebruiken om valideringen en controles uit te oefenen.
Ik meen dat er veel is te zeggen over het functioneren van de thermometer en dus ook over het functioneren van ratingbureaus, die een grote rol spelen in de beoordeling van het soort risico's waaraan zowel ondernemingen als staten blootstaan. Uit de crisis is gebleken en blijkt nog steeds, mijnheer Chountis - u hebt gelijk - dat ze niet altijd voorbeeldig hebben gefunctioneerd en dat de gevolgen soms zeer ernstig waren.
Dit is een terrein, dames en heren, waarop de G20 krachtige besluiten heeft genomen - zoals ook in andere zaken -, en de besluiten betroffen in dit geval de invoering van toezicht en bestuursregels. Ik wil u eraan herinneren dat ten tijde van de crisis - velen van u hebben dit vermeld, onder wie de heer Gauzès en mevrouw Goulard - de Commissie snel haar verantwoordelijkheid heeft genomen en de regulering van de activiteiten van ratingbureaus de laatste twee jaar tot prioriteit heeft verheven.
In september 2009 - dus een jaar na de ineenstorting van Lehman Brothers - werd de verordening inzake ratingbureaus goedgekeurd met zeer krachtige steun, hulp en verbeteringen van het Parlement - en ik ben de heer Gauzès eens te meer dankbaar - teneinde de problemen aan te pakken die de werkwijzen van deze bureaus tot gevolg hadden en die in zekere zin aan de financiële crisis hebben bijgedragen.
Met de verordening is een systeem van verplichte inschrijving voor alle in de Unie gevestigde ratingbureaus ingevoerd en is er een reeks harde eisen opgelegd, opdat er zo min mogelijk sprake kan zijn van belangenverstrengelingen, de kwaliteit van de beoordelingen en de gebruikte methoden worden verbeterd en, ten slotte, opdat de bureaus transparant te werk gaan.
Dames en heren, ik ben er zeker van dat deze nieuwe regels de onafhankelijkheid en integriteit van het ratingproces aanmerkelijk zullen verbeteren, deze ratingactiviteiten transparanter zullen maken en de kwaliteit van de ratings zelf zullen verhogen, waaronder ook de ratings van schulden van EU-landen en van de financiële instellingen van de Unie.
Twee weken geleden, op 2 juni - dit is de tweede fase - gaf de Commissie op mijn instigatie haar goedkeuring aan een voorgestelde wijziging van de verordening inzake ratingbureaus teneinde de toekomstige Europese Autoriteit voor effecten en markten (EAEM) tot de enige verantwoordelijke te maken voor de inschrijving van en het toezicht op ratingbureaus, op continue basis.
De EAEM moet echter nog worden opgezet, en ik ben het volledig eens met wat net werd gezegd door mevrouw Goulard en wat u allen vindt: zoals we recent hebben besproken met de rapporteurs van het toezichtpakket, het Larosière-pakket, moet er een dynamisch, geloofwaardig compromis worden bereikt tussen het Parlement en de Raad teneinde wat is voorgesteld ten uitvoer te leggen, en dat is het creëren van deze drie onafhankelijke autoriteiten op 1 januari. Zo ver zijn we nog niet.
Wij moeten ons best doen, en hier roep ik andermaal deze Raad en dit Parlement op om hun standpunten dichter bij elkaar te brengen. Mijnheer de Voorzitter, ik wijs nogmaals op de bereidheid van de Commissie en mijn bereidheid in het bijzonder, om dit dynamisch compromis tot stand te brengen.
Daarnaast is er, om de voordelen van transparantie te verhogen en de concurrentie tussen ratingbureaus te bevorderen, een bepaling ingevoerd voor eenvoudigere toegang tot informatie over de gestructureerde financiële producten van alle ratingbureaus die een ongevraagde rating willen afgeven.
Met andere woorden, wanneer een bureau informatie ontvangt waarmee het zijn rating van gestructureerde producten kan uitwerken, zullen de andere bureaus het recht hebben om die informatie te gebruiken om hun eigen rating uit te werken.
Dat is het punt waarop wij zijn aanbeland. Het is niet genoeg. Steeds meer wordt erkend, in Europa en in de rest van de wereld, dat de gebreken waaraan ratingprocedures momenteel lijden en die door de crisis aan het licht zijn gebracht, onvoldoende zijn aangepakt, en ik verklaar dat ik het op dit punt eens ben met de heer Chountis.
Dat is waarom ik mijn diensten heb gevraagd een nieuwe beoordeling van de gehele structuur en de rol van ratingbureaus op te stellen. Binnen dit kader, mijnheer Pittella, zullen wij de komende maanden een onderzoek, zoals u het noemde, of in ieder geval een objectieve en zeer precieze analyse en studie van de werkmethoden van deze bureaus uitvoeren, in het licht van en in overeenstemming met de nieuwe wetgeving, ook al is deze nog niet volledig ten uitvoer gelegd; daarop zullen wij tot begin december moeten wachten.
Net als u allen, dames en heren, ben ik van mening dat er een probleem is, en dat heeft simpelweg te maken met de verscheidenheid van deze markt. Deze markt is te geconcentreerd; hij is in te weinig handen. Er is niet genoeg mededinging in deze sector, en dat baart ons zorgen. Zonder op dit moment een bepaalde optie uit te lichten, mijnheer Pittella, zoekt de Commissie naar structurele maatregelen, waaronder de instelling van een onafhankelijk Europees ratingbureau, dat voor sommigen van ons - ik spreek hier namens mijzelf - welkom is, in het bijzonder als het gaat om het beoordelen van landenrisico's, die net nog zijn genoemd door de heer Gauzès, alsmede door mevrouw Goulard en de heer Pittella.
Een andere structurele maatregel die wij overwegen, is een grotere deelname van onafhankelijke publieke organen aan het ratingproces. Staatsschulden verdienen bijzondere aandacht - aangezien het daarom gaat wanneer we het hebben over Griekenland en mogelijk ook andere landen - opdat de gebruikte methoden daadwerkelijk de juiste zijn en dat ze passend zijn.
Het gebrek aan de nodige voortvarendheid van de banken en andere financiële instellingen en het gebrek aan alternatieve criteria voor de beoordeling van de betrouwbaarheid van een investering verdienen ook speciale aandacht. De huidige financiële wetgeving, die uitdrukkelijk voorziet in het gebruik van ratings, moet ook grondig worden heronderzocht.
Dit zijn alle onderwerpen, en we zullen geen enkele moeilijke kwestie waaraan de Commissie zich wijdt mijden. Wij kunnen onze initiële richtsnoeren in september presenteren, en tegelijkertijd zullen we andere belangrijke thema's inzake transparantie en toezicht in het kader van de regulering van derivaten en short selling aanpakken.
Daarnaast zullen we eind dit jaar of aan het begin van 2011 een aantal wetsvoorstellen op tafel leggen, niet alleen om voort te zetten - ik herhaal wat u hebt gezegd, mevrouw Goulard - wat mijn voorganger met uw steun op gang heeft gebracht en dat nu ten uitvoer wordt gelegd maar niet genoeg is, maar ook om een hogere mate van transparantie te bereiken, teneinde belangenconflicten te vermijden en ervoor te zorgen dat deze kredietbeoordelingen groter in aantal, diverser en wat staatsschulden betreft boven elke verdenking verheven zijn.
Antolín Sánchez Presedo
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, de ratingbureaus wisten noch de hypotheekcrisis, noch het risico van gestructureerde financiële producten, noch het omvallen van Lehman Brothers te voorspellen.
De verordening die in april 2009 is aangenomen, vergroot hun transparantie, onderwerpt de bureaus zelf aan Europees toezicht, en maakt een begin met het aanpakken van kwaliteits- en aansprakelijkheidsvraagstukken door het stellen van regels met betrekking tot potentiële belangenconflicten bij de uitoefening van hun activiteiten. Het voorstel van de Commissie ligt in het verlengde hiervan.
Ik ben ervan overtuigd dat het Parlement eraan zal bijdragen dat vanaf 1 januari 2011 sprake is van toezicht en gaat meewerken aan toezichtprojecten om te komen tot een strenger toezicht- en regelgevingskader.
De rol die de ratingbureaus nu spelen in de schuldencrisis en in de precaire situatie rond de overheidstekorten, waaruit het discretionaire karakter blijkt van hun ratingmethoden en van de wijze waarop ze de ratings vaststellen en communiceren; het grote procyclische effect van hun ratings - ratingbureaus zijn wel eens omschreven als pyromane brandweerlieden, die het vuurtje nog wat aanwakkeren; en hun botsing met de belangrijkste internationale en Europese financiële instellingen, die dusdanige vormen heeft aangenomen dat de Europese Centrale Bank bij transacties in staatsschulden niet langer om een rating vraagt, zijn allemaal factoren die het noodzakelijk maken de rol van ratingbureaus aan een grondige herbeoordeling te onderwerpen en die rol meer in overeenstemming te brengen met het algemeen belang.
Er worden nu openlijk vraagtekens gesteld bij het vermogen van ratingbureaus om objectieve en verantwoorde ratings te geven, met name van staatsschulden. De vragen van de afgevaardigden gaan echter verder en raken aan een fundamentele kwestie, namelijk de verenigbaarheid met democratische beginselen, omdat de ratings gevolgen hebben voor de inspanningen van gepensioneerden, arbeiders en kwetsbare groepen in de samenleving, die zien dat hun jarenlange inspanningen door onverantwoord gedrag op de markten voor niets zijn geweest.
De vragen raken aan de onafhankelijkheid van ratingbureaus. Kunnen ratingbureaus wel in particuliere handen zijn? Kan iemand tegelijkertijd rechter en partij zijn? In hoeverre is het mogelijk een bedrijfsmodel te hanteren waarbij men voor zijn inkomsten afhankelijk is van degene die men beoordeelt? Is het wel redelijk dat organisaties zelf kunnen bepalen door wie ze worden beoordeeld?
De Verenigde Staten hebben die vragen al opgepakt, en wij moeten dat ook doen. Het gaat om vragen die raken aan aansprakelijkheid en duurzaamheid.
Kan een verantwoord bestuur worden gegarandeerd, een bestuur dat verder kijkt dan de korte termijn en zorgt voor stabiliteit? Kunnen de bureaus onverschillig blijven tegenover de toezeggingen van de Europese autoriteiten en de inspanningen van de belangrijkste internationale instanties? Zullen ze reageren op de effecten die hun ratings op de markt hebben, met name op die effecten die als "schadelijk” kunnen worden gekwalificeerd, een kwalificatie die ik van u overneem? Blijft de geprivilegieerde behandeling van ratingbureaus door toezichthouders bestaan en blijven de toezichthouders gebonden aan de regels die het gebruik van hun ratings voorschrijven? Zal het gebrek aan concurrentie blijven bestaan?
Met betrekking tot rechtmatigheid moeten we ons de vraag stellen of het verantwoord is dat de bureaus zo'n grote invloed op onze economieën uitoefenen, terwijl ze aan zo weinig toezicht zijn onderworpen. En moeten we verder gaan dan extern toezicht en ook de bestuurs- en zelfs de bedrijfsstructuur controleren?
Er moet een openbaar Europees ratingsysteem komen, de bestaande Europese ratingbureaus moeten een andere rol krijgen, de komst van nieuwe bureaus moet worden bevorderd, en men zou zelfs de oprichting van een mondiaal ratingsysteem met nieuwe beginselen moeten overwegen.
Dit zijn de vragen die een antwoord behoeven, mijnheer de commissaris.
Sharon Bowles
Mijnheer de Voorzitter, nog niet zo lang geleden waren er mensen die zeiden dat de ratingbureaus de ratings van Griekse en andere obligaties niet hadden moeten verlagen. "Kijk wat er daardoor met de euro is gebeurd”, zeiden ze.
Nu had ik willen zeggen dat nu toch wel duidelijk zal zijn dat sprake is van een enorm belangenconflict wanneer landen hun eigen schulden gaan beoordelen. Dat had ik dus willen zeggen, maar tot mijn stomme verbazing zegt commissaris Rehn vanmorgen tijdens het debat over de kwaliteit van statistische gegevens dat het verlagen van de rating door Moody's gisteren niet "handig getimed” was en dat dat het standpunt van de Commissie ten aanzien van de regulering van ratingbureaus zou beïnvloeden.
Hoewel ik zijn frustratie begrijp, dacht ik op dat moment dat hij gek was geworden. Ik wil geen ratings die "handig” zijn. (Nog afgezien van de vraag of hij "handig” voor investeringsbanken of "handig” voor centrale banken bedoelt.) Integendeel, omdat de ratings zo "handig” waren, konden de toezichthouders er niet op vertrouwen en was er van een behoorlijke due diligence geen sprake meer.
Welnu, een openbaar ratingbureau voor niet-staatsschulden heeft zeker positieve kanten. Maar wat doen we met de geïmpliceerde garantie? Hoe voorkomen we politieke inmenging wanneer regeringen vrezen voor de macro-economische gevolgen van een daling van het vermogen van banken?
Er valt nog veel te doen op het terrein van capaciteit, onafhankelijkheid en integriteit, maar één ding is voor mij zeker, en dat is dat de beginselen van corporate governance een rol spelen, zowel in de publieke als de private sector, en dat die beginselen ook voor de EAEM en de andere Europese toezichthouders moeten gelden.
Sven Giegold
namens de Verts/ALE-Fractie. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, mijnheer Barnier, ik dank u voor het gebruik van de Duitse taal.
Allereerst wil ik zeggen dat de crises die we nu opnieuw hebben meegemaakt weer een aantal cruciale problemen hebben blootgelegd. In aanvulling op wat al gezegd is, wil ik op enkele aspecten in het bijzonder nogmaals de nadruk leggen. Ten eerste bleken ratingbureaus maar al te vaak in het duister te tasten, met andere woorden, zij waren net zomin als alle anderen in staat de risico's in te schatten. Dat betekent dat we het belang dat gehecht wordt aan de beoordelingen van deze ratingbureaus moeten reduceren ten opzichte van andere beoordelingen in de markt.
Een tweede kernprobleem dat is blootgelegd, is de oligopolisering van deze markt. Er zijn maar weinig serieuze aanbieders. Bijgevolg is het raadzaam om het aantal aanbieders en hun achtergrond uit te breiden. Tot zover zijn uw opmerkingen, mijnheer Barnier, over uitbreiding van het aantal spelers op de markt correct, hetgeen ook door anderen hier is bevestigd.
Als derde punt noem ik de stimulansen, een onderwerp waarop in dit debat nog weinig is ingegaan. Wat is namelijk de situatie bij ratingbureaus? Diegenen die de beoordelingen afgeven, worden door hun klanten uit een gering aantal bureaus geselecteerd en worden hiervoor betaald. Dat is net zoiets als wanneer een student voor zijn examen zijn professor opzoekt en onderhandelt over de betaling, waarbij iedereen zich achteraf afvraagt waarom zijn cijfers telkens zo hoog waren. Dit probleem met stimulansen moeten we onder de loep nemen.
Ik weet dat er in de Commissie ook nagedacht wordt over de vraag hoe men ervoor kan zorgen dat een bedrijf dat een financieel product levert, het ratingbureau niet langer als het ware kan uitzoeken. Dat brengt ons bij de kern van de vereiste hervormingen als het gaat om sectoren met particuliere aanbieders, sectoren met niet-overheidsleningen. We moeten een einde maken aan dit systeem van onjuiste stimulansen. Het gaat er niet om dat een particulier oligopolie wordt vervangen door een publiek monopolie, zoals soms door politiek links wordt voorgesteld, maar dat een overheidsbureau ervoor zorgt dat er telkens andere partijen worden geselecteerd voor het uitbrengen van beoordelingen, en dat de kwaliteit van de beoordelingen openbaar wordt gemaakt en systematisch wordt gecontroleerd.
Mijnheer Barnier, ik verheug mij op uw voorstellen. Ik hoop dat we met deze voorstellen de nog resterende problemen op dit gebied systematisch kunnen oplossen in aansluiting op de eerdere inspanningen die geleverd zijn, waaronder die van de heer Gauzès en de vorige Commissie en de Raad, die onze dank verdienen. We moeten voorkomen dat hierbij een nieuw monopolie tot stand komt door de problemen op het gebied van stimulansen en regulering consequent aan te pakken en in de greep te krijgen.
Kay Swinburne
Mijnheer de Voorzitter, al in een vroeg stadium van de financiële crisis was duidelijk dat de ratingbureaus enorm hadden gefaald. Dat was dan ook een van de eerste zaken die vorig jaar door de EU aan de orde werden gesteld. Actualisering van de richtlijn om de hoofdzakelijk in de VS gevestigde ratingbureaus verantwoordelijk te maken voor de activiteiten die ze binnen de EU uitvoeren, is een goede stap in de richting van een nauwgezettere monitoring van hun activiteiten.
Ratingbureaus zijn buitengewoon machtige organisaties, die de markten door de wijziging van een rating in een bepaalde richting kunnen duwen. Vandaar dat hun onafhankelijkheid steeds moet zijn verzekerd. Een ratingbesluit dat een stroom van miljarden euro's op gang brengt, mag voor de markten echter niet als een verrassing komen. De ratingbureaus zouden bijvoorbeeld hun stresstests en scenarioanalyses moeten publiceren, zodat de markt transparanter wordt en eventuele schokken minder hevig zullen zijn.
Wij mogen echter niet vergeten waarvoor ratingbureaus zijn opricht: het beoordelen van het risico dat een entiteit niet meer aan zijn verplichtingen kan voldoen, of dat nu een soevereine staat of een onderneming is, met name beursgenoteerde ondernemingen, waaronder financiële instellingen. Wij mogen ratingbureaus dus niet verwijten dat ze vragen beantwoorden over de financiële toestand van onze banken en ze niet de schuld geven voor de wijze waarop de markten op de precaire staat van onze overheidsfinanciën reageren.
Hoewel het voorstel om de activiteiten van ratingbureaus nauwgezetter te volgen, zeker moet worden ondersteund, is het nog belangrijker om een antwoord te vinden op de vraag waarom de markten, beleggers, ondernemingen en soevereine staten zich überhaupt zo afhankelijk hebben gemaakt van de ratingbureaus en niet zelf de noodzakelijke informatie hebben verzameld en due-diligenceonderzoeken hebben gedaan. We moeten ons met name de vraag stellen waarom de ratingmarkt wordt beheerst door slechts drie bureaus. Pas als wij het antwoord weten op die algemene vragen is het zinvol om de vraag te stellen hoe wij de ratingbureaus rekenschap kunnen laten afleggen. Gezien de grote macht en invloed die zij op de markten hebben, mag van de bureaus worden verwacht dat ze dat doen.
Jürgen Klute
namens de GUE/NGL-Fractie. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, ik wil erop wijzen dat het ratingbureau Moody zijn rating voor Griekenland opnieuw naar beneden heeft bijgesteld. We weten allemaal dat de Griekse regering de laatste weken enorme druk op de eigen bevolking heeft uitgeoefend om de crisis onder controle te krijgen. We weten allemaal dat de EU een pakket van 750 miljard euro beschikbaar heeft gesteld om landen waar een crisis is uitgebroken, te ondersteunen en hen eruit te helpen. Desondanks is de rating voor Griekenland naar beneden bijgesteld. Hetzelfde gebeurde onlangs bij Spanje, dat ook een lagere rating kreeg nadat het een bezuinigingspakket had aangenomen.
Mijnheer Barnier, u sprak eerder over het beeld van een thermometer die we niet moeten laten breken. Ik vraag mij echter af of een thermometer de juiste metafoor is voor ratingbureaus. Een thermometer draagt op geen enkele wijze bij aan een verbetering van de toestand van de patiënt - het kan dat ook niet. Het is immers geen geneesmiddel, en deze thermometer zorgt er duidelijk voor dat de patiënt in een nog slechtere situatie terecht komt. Het is echter onaanvaardbaar dat landen die zich op deze manier inspannen, ondanks hun inzet toch een lagere rating krijgen.
De vraag die rijst, is wat deze ratingbureaus nu precies doen. Er is al gezegd dat ze niet in staat waren de crisis te voorzien. Ze hebben dus geen rol gespeeld bij de prognose en diagnose van de crisis. Lehman Brothers kreeg kort voor het omviel nog een zeer positieve beoordeling. Met de methoden die zij gebruikten, waren zij dus niet in staat of niet bereid te herkennen wat er zou komen. Dit instrument is in dit opzicht dus volledig tekortgeschoten.
Aan het bestrijden van de crisis hebben ze ook geen bijdrage geleverd. Ik gaf u net al een citaat uit de krant: "Ratings hebben niet bijgedragen aan een verbetering van de crisissituatie ondanks alle geleverde inspanningen, en men maakt zich zorgen", aldus de media, "dat de pakketten die beschikbaar zijn gesteld, er niet zullen komen." Dat betekent dat we er nog slechter voorstaan en dat onze rating nog verder wordt verlaagd.
Tot slot wil ik er nog op wijzen dat landen en ondernemingen niet vergelijkbaar zijn. We moeten deze ratings nader bestuderen. Het volstaat niet om oppervlakkige maatregelen te nemen; het systeem van ratings moet fundamenteel op de schop worden genomen.
Godfrey Bloom
Mijnheer de Voorzitter, ratingbureaus hebben een aantal jaren geleden hun ziel aan de duivel verkocht toen werd besloten dat de onderneming waarvan de obligaties moesten worden beoordeeld, de rating ook zou betalen. Wiens brood men eet, diens woord men spreekt.
Dat leidde uiteindelijk tot misleiding. De meeste ratingbureaus hebben kinderen in dienst die nauwelijks een balans kunnen lezen. Ze verlagen een rating pas als de ramp al voor iedereen duidelijk zichtbaar is. Vreemd genoegd zijn het doorgaans de hedgefondsen die de waarheid achter de cijfers ontdekken. Dat is bijvoorbeeld in het geval van Enron gebeurd. Maar niet iedereen is even blij met de waarheid achter de cijfers - zeker niet hier - en daarom haten we hedgefondsen.
Maar zelfs de cokesnuivende jochies bij de ratingbureaus weten dat Ierland, Griekenland, Spanje, Italië, het Verenigd Koninkrijk en Portugal bankroet zijn. Kaput is kaput in elke taal!
Dus wat stelt het Parlement nu voor? Ons eigen ratingbureau, dat door ons wordt betaald, heeft verzekerd dat het naar onze pijpen zal dansen. Het kan op elke junkobligatie die door de mislukte economieën van de eurozone wordt geëmitteerd, een AAA-rating plakken. Maar wie houd je daarmee voor de gek? Behalve de bestuursleden van een paar Engelse graafschappen en de verslaggevers economie van de BBC niemand. Wanneer de burgers van Europa zich realiseren dat ze als proefkonijn zijn gebruikt in een gigantisch mislukt valuta-experiment, zullen ze dit Huis afbranden en onze hoofden onder de guillotine leggen. En wie zou ze dat kwalijk kunnen nemen?
Marine Le Pen
(FR) Mijnheer de Voorzitter, commissaris, dames en heren, de schade die ratingbureaus aanrichten is thans klip en klaar. De staatsschuldcrisis heeft hun procyclische aard aan het licht gebracht. Blind als ze waren voordat het vuur begon, gedragen ratingbureaus zich als ware brandstichters, en wakkeren ze het vuur van de crisis aan. De verordening van de Commissie van september 2009 heeft zoals immer niets kunnen uitrichten. Vanwege hun ingebakken gebrek aan voorspellend inzicht zijn de Europese organen gedwongen om met spoed actie te ondernemen.
De voorstellen die ons worden voorgelegd, variëren van het handhaven van de marktwetten, die geperverteerd zijn door evidente belangenconflicten, tot de overmatige regulering naar het model van de Sovjet-Unie, die de Europese Commissie dierbaar is. Wij raken van de regen in de drup. De onlangs door de heer Barroso geuite wens om ratingbureaus onder toezicht van de Europese Centrale Bank en de Commissie te plaatsen is domweg onrealistisch, zeker na de verbluffende verklaring van de heer Trichet in februari 2010; ik citeer: 'De inspanningen om de bankbalansen te consolideren vereisen een hoge mate van vertrouwelijkheid'. Met andere woorden, ze vereisen ondoorzichtigheid en heimelijkheid.
Het is duidelijk dat we de gevolgen van het probleem aanpakken en niet de oorzaken. Het lost niets op om te weten of het de investeerders dan wel de uitgevende instellingen zijn die de bureaus moeten betalen, en of laatstgenoemden privaat dan wel publiek moeten zijn. Zoals Maurice Allais zei, totdat het niet langer mogelijk is kredieten ex nihilo te gebruiken om te kopen zonder te hebben en te verkopen zonder te bezitten, zal het kapitalisme wilde slingerbewegingen kennen, met almaar verwoestender gevolgen voor landen en economieën.
Bovenal moeten we alle geldschepping en obligaties zonder werkelijke en tastbare dekking uitbannen. Zo zullen we een eind maken aan de wilde en irrationele speculatie van de markten, wat betekent dat er niet langer een noodzaak zal zijn voor ratingbureaus.
Edward Scicluna
(EN) Mijnheer de Voorzitter, de recente aanval van Europese leiders op de ratingbureaus, voor het tijdstip waarop en de mate waarin de rating van de staatsobligaties van sommige landen werd verlaagd, wordt door sommigen misschien als overdreven gezien.
De tekortkomingen van die bureaus zijn nu echter goed bekend - ik denk dat iedereen in het Parlement het daar wel over eens is. Ze hebben hoge ratings gegeven aan obligaties waarop de couponbetaling even later werd gestaakt. Nu het tij is gekeerd, maar de economische vooruitzichten voor Europa nog steeds somber zijn, maken ze zich schuldig aan overreactie in de andere richting. Nu kan zelfs een indrukwekkend en ongekend reddingspakket van 750 miljard euro hen niet overtuigen. Dat gezegd hebbende, moeten we voorzichtig zijn met onze reactie. Het mag niet lijken alsof we de boodschapper aanvallen omdat hij slecht nieuws brengt.
Eén ding is zeker: of ze een financieel product nu een te hoge of te lage rating geven, hun invloed op de mondiale financiële markten is enorm. Ze kunnen een land en zijn bevolking, waaronder werknemers en gepensioneerden, metterdaad gijzelen, en doen dat ook. Dit moet wel politieke implicaties hebben, die aan de orde moeten worden gesteld.
We moeten begrijpen hoe ratingbureaus tot hun ratings komen en hoe ze ze verkopen. De afspraak tussen de emittent en het ratingbureau is een voor de hand liggend probleem. Vervolgens is er de kwestie van het beperkte aantal ratingbureaus en de vraag in hoeverre er daadwerkelijk sprake is van onderlinge concurrentie. Waarom banken en financiële instellingen wel reguleren - en dat moet zeker gebeuren - en ratingbureaus niet? Dat is met name vreemd vanwege de oligopolistische structuur van de ratingmarkt.
De oorzaken van het probleem, waaronder de belangenconflicten, zijn dus duidelijk. De oplossingen, daarentegen, liggen minder voor de hand. Laten we dus nuchter blijven en naar de juiste oplossing zoeken, waarbij we erop moeten letten dat we niet overreageren.
Wolf Klinz
(DE) Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, de ratingbureaus hebben bij de wereldwijde financiële crisis en ook bij de problemen met de euro een ongunstige rol gespeeld die geen roem verdient. De ondoorzichtigheid, de belangenconflicten, de financiering door opdrachtgevers en de uitgave van beoordelingen op dubieuze tijdstippen met een procyclisch effect of op momenten dat het al te laat was, spreken voor zich. Daarbij zijn en blijven de ratingbureaus niet bereid tot inzicht te komen en willen zij de problemen niet onder ogen zien.
Ik persoonlijk heb voorgesteld dat we nu in actie moeten komen, en het doet mij genoegen dat u er ook zo over denkt. We moeten een Europees ratingbureau oprichten naar het model van een stichting. Dit model moet natuurlijk financieel onafhankelijk zijn. Het mag aan geen enkele politieke invloed onderhevig zijn, noch van de ECB, noch van de Commissie of de lidstaten. Als onafhankelijke stichting kan dit Europese agentschap een serieuze concurrent worden van het oligopolie - of veeleer het monopolie - van de drie ratingbureaus die we nu bespreken. Voor elk product dat in Europa wordt aangeboden en voor alle emittenten die in Europa werkzaam zijn, moeten twee ratings verplicht worden gesteld; één daarvan moet van dit Europese agentschap afkomstig zijn.
Om onafhankelijk te zijn, moet deze stichting ook in financieel opzicht onafhankelijk zijn. Dat betekent dat de stichting een startfinanciering moet krijgen, bijvoorbeeld van de Europese Investeringsbank of eventueel ook van de Commissie, maar dat zij daarna zelf voor de financiering verantwoordelijk wordt. De vraag of de financiering dan van opdrachtgevers of gebruikers afkomstig zal zijn, moet nog worden beantwoord. Over dit punt is al eerder gesproken door de heer Giegold, en er moet een oplossing voor worden gevonden.
In algemene zin moeten we ons ook afvragen of we ons vertrouwen op ratingbureaus niet zouden moeten inperken, aangezien we er nu mijns inziens te zeer van afhankelijk zijn.
Vicky Ford
(EN) Mijnheer de Voorzitter, ik ben blij met dit debat over ratingbureaus. Wij moeten de betrouwbaarheid van ratings onderzoeken en kijken hoe wij het aanbod van ratingbureaus en daarmee de onderlinge concurrentie kunnen vergroten. Ook moet onderzoek worden gedaan naar de belangenconflicten die ontstaan wanneer emittenten voor de rating van hun eigen producten betalen. Maar beleggers zijn zich altijd heel goed bewust geweest van deze mogelijkheid van belangenverstrengeling en weten dat een beslissing om te kopen of verkopen niet op basis van alleen maar een rating moet worden genomen.
Ook moeten we niet vergeten dat de EU voor het realiseren van haar 2020-doelstellingen afhankelijk is van investeringen, en die zullen niet worden gedaan als de markt geen vertrouwen heeft. Ratingbureaus zijn onmisbaar om dat vertrouwen te creëren. Wanneer ratings doen wat ze moeten doen, maken ze het voor leners gemakkelijker om de kapitaalmarkt te betreden en verlagen ze de rente en daarmee, in het geval van staatsobligaties, de kosten voor de belastingbetaler. Ook vormen ze een hulpmiddel voor beleggers. Maar een rating kan niet worden gezien als een aanbeveling die rechtstreeks kan worden vertaald in een koop- of verkoopbeslissing.
Vergeet niet dat het in Europa nog nooit is voorgekomen dat een soevereine of particuliere emittent met een AAA-rating in gebreke is gebleven. Zelfs in de huidige crisis is het percentage noodlijdende gestructureerde schulden met een AAA-rating in Europa lager dan 0,3 procent, wat betekent dat 99,9 procent van de AAA's niet noodlijdend is geworden. Zonder vertrouwen van de belegger komen we er niet. We moeten de ratingbureaus tegen het licht houden, maar laten we niet vergeten dat niet al hun ratings fout zijn geweest.
Claudio Morganti
(IT) Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, ik ben ervan overtuigd dat de ratingbureaus transparanter en veranwoordelijker moeten worden gemaakt, maar ik ben het niet eens met degenen die de speelruimte en functies van die bureaus willen beperken. Het verzuim van de ratingbureaus om risico's te voorspellen en de markt daarvoor te waarschuwen is niet meer dan een zwakke echo van de oorverdovende mislukkingen van de bestaande openbare financiële instellingen en autoriteiten en van het hele bankensysteem.
Ik geloof in de vrije markt en hoop ook binnen de ratingsector op grotere openheid en meer concurrentie. Maar de oprichting van een Europees ratingbureau zou een oxymoron zijn, een schandalige autoritaire poging om de publieke controle over de markt te vergroten.
Het zou, tot slot, al te eenvoudig zijn om onze analyse te beperken tot de verantwoordelijkheid van de ratingbureaus voor de huidige financiële crisis wanneer de crisis vooral economisch is. De gegevens en het aangenomen beleid laten zien hoe men in Europa en in veel landen heeft geloofd dat de reële economie kon worden vervangen door financiën, en hoe aldus in feite de hele productiesector in de steek is gelaten.
Anni Podimata
(EL) Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, met dit debat over het kader voor toezicht en controle op het functioneren van ratingbureaus is de beslissing van Moody's van gisteren om de kredietwaardigheid van Griekenland met niet minder dan vier punten te verminderen helaas nog actueler geworden. Het is weliswaar de afgelopen maanden wel vaker voorgekomen dat de kredietwaardigheid van Griekenland aanzienlijk werd verminderd, maar die vermindering van gisteren was pure provocatie en geheel ongegrond, daar in totaal geen rekening is gehouden met de vooruitgang die is gemaakt sinds de toepassing van het begrotingssaneringsprogramma, dat werd toegejuicht door de vertegenwoordigers van de trojka die sinds gisteren in Athene zijn, of met de invoering van het mechanisme voor financiële stabiliteit en het feit dat 110 miljard euro zijn toegezegd voor de financiering van de behoeften van de Griekse economie.
Vindt u het normaal, mijnheer de commissaris, dat op het moment waarop de president van de Europese Centrale Bank, het hoofd van de Deutsche Bank en de vertegenwoordiger van de Europese Commissie de Griekse regering gelukwensen met haar vorderingen bij de uitvoering van het memorandum en met de bijdrage die zij aldus levert aan het herstel van niet alleen de euro ten opzichte van de dollar maar ook de Europese financiële markten, Moody's Griekenland een nog lagere rating geeft en tot precies de tegenovergestelde mening komt? Het lijdt mijns inziens geen enkele twijfel dat juist deze beslissing uiting geeft aan de belangenconflicten, daar hiermee niet alleen de inspanningen van Griekenland tot begrotingssanering worden ondermijnd, maar ook olie op het vuur wordt gegooid van de speculatieve aanvallen van de markt op de economie van Griekenland en op die van de hele eurozone.
Weer eens wordt bevestigd dat deze bureaus ratings opstellen zonder dat hun geloofwaardigheid is verzekerd en zonder dat controle wordt verricht op de beweegredenen en de effecten van hun ratings. Daardoor rijzen echter serieuze vraagstukken, niet alleen inzake democratie maar ook inzake de nationale en Europese soevereiniteit. Wij hebben het hier immers over beoordelingen van economieën van eurolanden.
Ik zou weliswaar nog veel meer voorbeelden kunnen geven, maar waar het nu om gaat is de vraag wat wij gaan doen om de Europese economieën te beschermen tegen deze dubieuze en ondoorzichtige ratings. Er moet onmiddellijk worden gehandeld, en wel op twee niveaus. Ten eerste moet worden begonnen met de totstandbrenging van een concurrerend Europees ratingbureau, en ten tweede moet een streng en geloofwaardig kader worden vastgesteld voor de activiteiten van deze bureaus. Dat kader moet transparante en uniforme normen bevatten voor de beoordelingscriteria, voor het tijdstip van publicatie van ratings, in samenhang met de reacties op de markten en tot slot voor de toetsing van ratings op nauwkeurigheid en geloofwaardigheid, met het oog op de langere termijn.
Juozas Imbrasas
(EN) Tegen de algemene achtergrond van de crisis heeft de crisis die is ontstaan wat betreft de beoordelingen door de ratingbureaus de gevaren van dit systeem blootgelegd. Het belangrijkste is dat niemand zich verantwoordelijk voelt voor het eindresultaat van risicobeoordeling, hoewel de activiteiten van deze bureaus een aanzienlijke invloed hebben op de stabiliteit van de financiële markt en bepalend zijn voor uitermate belangrijke mogelijkheden voor het verkrijgen van krediet en voor de kosten van krediet. Anderzijds is het goed dat de Commissie begrijpt dat we het vertrouwen in de markt moeten herstellen en de bescherming van investeerders verbeteren en dat zij om deze redenen nieuwe EU-brede regels heeft opgesteld waarin algemene procedures worden vastgesteld voor de regulering van ratingbureaus. De wijziging van de regels voor ratingbureaus betekent beter toezicht op EU-niveau en grotere transparantie in deze sector, maar het is ook nodig om deze sector nader en in meer detail te analyseren.
Het is noodzakelijk om adequate controlemechanismen voor ratingbureaus zeker te stellen en om passende sancties op te leggen bij inbreuken. Binnen de activiteiten van de ratingbureaus moeten leningen transparanter worden gemaakt, zodat investeerders en gebruikers van ratings beter beschermd worden en, wat het belangrijkst is, er meer concurrentie binnen de kredietsector ontstaat.
Othmar Karas
(DE) Mijnheer de Voorzitter, het onbegrijpelijke besluit van Moody gisteren laat duidelijk zien dat ratingbureaus een dominante en machtige positie innemen en dat de besluitvorming ondoorzichtig is. Elk ratingbureau moet worden geregistreerd en zijn activiteiten en de basis voor beslissingen moeten worden gecontroleerd. We moeten garanderen dat ratingbureaus onafhankelijk zijn, wat betekent dat ze niet mogen worden gefinancierd door de bedrijven die aan een kredietbeoordeling worden onderworpen.
Onverenigbare handelingen en belangenverstrengeling moeten worden uitgesloten: bureaus die een bedrijf adviseren, mogen dat bedrijf geen rating verschaffen. De transparantie moet worden verbeterd, en daarom moeten de modellen en de beoordelingsgrondslagen openbaar worden gemaakt. De dominante monopoliepositie moet worden bestreden door invoering van een tweede beoordeling en door versterking van de concurrentie, wat betekent dat er bureaus in Europa moeten komen. Het stichtingsmodel werd al genoemd, maar het model van de naamloze vennootschap is een goed alternatief. De Kangaroo Group zal het Commissievoorstel dit najaar met Wolf Klinz kunnen presenteren.
George Sabin Cutaş
(RO) De activiteiten van ratingbureaus hebben niet alleen tot de huidige financiële crisis geleid, maar ook voor een verergering van de crisis gezorgd. De in 2009 ingevoerde verordening van het Europees Parlement en de Raad over ratingbureaus is opgesteld om de activiteiten van deze bureaus te reguleren. Deze verordening voorziet in een verplichte registratie van alle ratingbureaus die actief zijn in de Europese Unie en is gericht op drie belangrijke aspecten: toezicht, transparantie en belangenconflicten.
Het transparantieprobleem en het probleem van de oligopolistische structuur van de markt van de ratingbureaus is echter bij lange na nog niet opgelost. Het is niet normaal voor de economieën, en daarmee ook de bedrijven van de lidstaten, om te vertrouwen op de rating van slechts drie bureaus. Speculatie over de rating van een land kan net het duwtje zijn richting faillissement voor landen die zich in een kritieke situatie bevinden. In deze omstandigheden ben ik van mening dat een exclusief Europees ratingbureau moet worden opgericht, dat voor daadwerkelijke concurrentie zal zorgen en tevens als alternatief instrument zal dienen voor bestaande bedrijven.
Andreas Mölzer
(DE) Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, we weten allemaal dat het ronduit absurd is dat twee Amerikaanse en een Brits bureau beslissen over het bankroet van EU-lidstaten. Dit oligopolie van ratingbureaus is mijns inziens uiterst explosief. Het is verder verbazingwekkend op welk tijdstip deze bureaus in actie komen. De euro begint zich net te herstellen, en er wordt weer een slechte rating afgegeven. Men kan de hele discussie over het verantwoordelijkheidsbesef van deze bureaus relativeren door te bedenken dat de leningen van werkloze Amerikanen in de vorm van effecten vaak een triple-A-rating kregen en dus als volledig veilig werden beschouwd.
De ogenschijnlijk onpartijdige kredietbeoordelaars werden ontmaskerd toen bleek dat ze door de emittenten van de effecten worden betaald. Verder is de kwaliteit van de kredietbeoordelingen twijfelachtig. Zo werd de hoogste rating afgegeven aan banken die na het uitbreken van de internationale financiële crisis zijn omgevallen.
Het is dus de hoogste tijd om het toezicht op ratingbureaus aan te scherpen. Verscherpt toezicht op ratingbureaus mag echter niet beperkt blijven tot de Europese Unie alleen.
Elena Băsescu
(RO) Tegen de achtergrond van de huidige crisis is er steeds meer kritiek op de werkzaamheden van ratingbureaus, aangezien zij er niet in zijn geslaagd een objectieve beoordeling uit te voeren van het kredietrisico van bedrijven en zelfs landen. Deze bureaus hebben geen enkele tijdige beoordeling gepubliceerd waaruit het risico van een crisis bleek. Sterker nog, ze hebben de rating voor verschillende Europese lidstaten verlaagd, waardoor ze de crisis hebben verergerd.
Het belangrijkste probleem is het gebrek aan concurrentie op de markt voor ratingbureaus, omdat deze wordt gedomineerd door slechts drie Amerikaanse bedrijven. In dit verband steun ik het voorstel van Voorzitter Barroso om een onafhankelijk Europees ratingbureau op te richten. Zoals u allen weet, heeft een van de drie bureaus vorige week de rating van Duitsland aangepast als gevolg van een onaanvaardbare fout.
Afsluitend wil ik graag zeggen dat de Europese Unie ervoor moet zorgen dat de werkzaamheden van de ratingbureaus in de toekomst beter gereguleerd zijn.
Ivo Strejček
(CS) Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris. Ik heb hier vanmiddag het debat over ratingbureaus heel zorgvuldig gevolgd en ik kan u verzekeren dat ik allesbehalve een voorstander en al helemaal geen pleitbezorger ben van ratingbureaus.
Aan de andere kant ben ik ook niet bang dat er monopolistische of oligopolistische verhoudingen ontstaan tussen de ratingbureaus. Dat in geen geval. Maar ik heb niemand ook maar iets horen vertellen over waar die grote schulden eigenlijk vandaan komen, hoe sommige landen zich financieel zo ver in de nesten hebben kunnen werken dat ze er niet meer uit komen. Het lijkt me heel verstandig eens diep in te gaan op de kwestie van staatsinmenging in de werking van de vrije markt. Als we een beetje die kant op zouden denken in onze debatten, dan zouden we ons heel wat minder het hoofd hoeven te breken over de ratingbureaus.
Lara Comi
(IT) Mijnheer de Voorzitter, commissaris, dames en heren, ik dank u nogmaals voor de mogelijkheid om deel te nemen aan dit debat, dat plaatsvindt daags na de zoveelste verlaging van de Griekse kredietwaardigheid door een ratingbureau.
De kwesties die verband houden met de aard en de governance van deze bureaus, die inmiddels bijna geïnstitutionaliseerd zijn vanwege hun belang in ons economische systeem, beheersen thans het politieke debat vanwege hun rol in de mondiale financiële crisis en de huidige crisis in de eurozone.
Een economisch systeem als het onze kan niet functioneren zonder dat onafhankelijke entiteiten de financiën van overheden en die van particuliere bedrijven analyseren. De uitdaging is om te garanderen dat deze ratingbureaus hun activiteiten op een transparante manier en naar gemeenschappelijke standaarden uitvoeren, omdat een fout van hun kant echt het faillissement van een bedrijf kan veroorzaken of een significante bijdrage kan leveren aan het begin van een nieuwe crisis.
Ik denk dat ratingbureaus absoluut niet moeten worden genationaliseerd, maar dat we eerder moeten zorgen voor een balans tussen hun onafhankelijkheid en de behoefte aan het waarborgen van een adequaat verantwoordingsniveau tegenover de regeringen. Ik denk daarom dat het vinden van een evenwichtige oplossing de juiste weg is naar een betere toekomst, ook van Europa.
Georgios Papanikolaou
(EL) Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, de vermindering van de kredietwaardigheid van Griekenland door Moody's werpt inderdaad een hoop vragen op, zoals ook andere collega's al zeiden.
Daarom wil ik hieraan een element toevoegen, om erachter te kunnen komen of het kader voor de activiteiten van deze bureaus wel helder en transparant is en wettelijk is verankerd. Particulieren die tegen deze bureaus in de Verenigde Staten van Amerika in beroep gaan, kunnen in de meeste gevallen hun recht niet halen omdat er een wet is uit 1933 waarin staat dat ratingbureaus niet aansprakelijk zijn voor geld dat wegens hun foutieve beoordelingen verloren is gegaan.
Deze bureaus neigen er dus toe zich in hun activiteiten aan elke controle te onttrekken. Het speculatieve spelletje kent limieten noch grenzen, en door de afwezigheid van Europese wetgeving kunnen enorme problemen ontstaan voor de Europese Unie en alle landen.
Wij moeten wel beseffen dat vrije economie niet de wet van de jungle betekent; vrije economie betekent geen bandeloosheid. Al waar dit niet wordt ingezien, moeten wij antwoorden met onze wetgeving en moeten wij dit middels wetten opleggen. U had het, mijnheer de Voorzitter, over een groter aantal, concurrerendere bureaus. Wij hebben hoge verwachtingen van de Commissie in de komende tijd.
Michel Barnier
Mijnheer de Voorzitter, ik ben ieder van u dankbaar voor de kwaliteit en de openhartigheid van uw toespraken. Ik zal niet terugkomen op de rol van deze bureaus, noch op het belang van hun ratings; mevrouw Comi heeft hiervan zojuist uitstekend verslag gedaan.
Mijn tweede inleidende opmerking, in navolging van wat de heren Papanikolaou en Strejček hebben gezegd, is dat we de manier waarop deze bureaus te werk gaan moeten verbeteren. Er moet transparantie zijn - hierop kom ik terug - en deze ratings moeten zo onweerlegbaar en objectief mogelijk zijn. Dit zullen wij tot stand brengen, dit moeten wij tot stand brengen, maar dit betekent niet dat ondernemingen, vooral financiële ondernemingen, niet fatsoenlijk moeten worden beheerd, niet zowel interne als externe toezichthoudende stelsels moeten hebben en instrumenten voor crisisbeheer - dit maakt ook deel uit van de voorstellen van de Commissie - en het betekent evenmin dat staten zichzelf niet behoorlijk dienen te besturen, hun financiën niet naar behoren dienen te beheren, en hun uitgaven niet moeten controleren.
En dan de ratingbureaus. Wij hopen dat de nieuwe voorgestelde wijziging bij de richtlijn over deze bureaus onverwijld zal worden aangenomen, zodat ze doeltreffender door de EAEM kunnen worden gecontroleerd. Ze is niet meer hier, maar mevrouw Le Pen, u moet uw kennis van zaken aanscherpen. Noch de centrale bank, noch de Commissie houdt toezicht op deze bureaus. Wij wilden meer toezicht en meer transparantie op de markt, en het is alleen maar logisch dat de nieuwe zelfstandige autoriteit EAEM deze rol op zich neemt. Zoals de heer Klinz het zo goed heeft verwoord, wij hebben deze transparantie nodig, gelet op wat er de afgelopen jaren is gebeurd.
Maar zoals ik aan het begin van mijn toespraak heb gezegd, worden met deze voorstellen, alsmede met de bestaande regelgeving - de heer Cutaş vermeldde die regelgeving, die tussen nu en eind dit jaar ten uitvoer moet worden gelegd, maar pas in december 2010 volledig toepasbaar is - niet alle kwesties behandeld.
Bepaalde kwesties, bijvoorbeeld, zijn niet grondig genoeg bestudeerd. Diversificatie, meer mededinging - mevrouw Swinburne en de heer Scicluna hadden het over de noodzaak van een markt van bureaus die niet in slechts een gering aantal handen is; de heer Giegold heeft zich ook heel duidelijk uitgesproken over het inmiddels wijdverbreide model van 'de uitgevende instelling die betaalt': is dat een gezond model? Is het duurzaam? De heer Karas heeft deze kwestie ook ter sprake gebracht.
Wij moeten ons richten op deze kwestie en tegelijkertijd de regels evalueren die deel uitmaken van de nieuwe regelgeving, die in december in werking zou moeten treden, aangezien wij ons specifiek ten doel hadden gesteld belangenconflicten terug te dringen. Zal deze regelgeving voldoende zijn? In elk geval moeten wij ons bezinnen op dit model van de uitgevende instelling die betaalt dat de heer Giegold heeft vermeld.
De derde kwestie die we moeten aanpakken, als deel van onze nieuwe benadering, zijn Europese en nationale wetten. Is het niet zo dat deze wetten, zoals ik althans vind, te zeer steunen op kredietbeoordelingen van ratingbureaus? Laatst bracht mevrouw Băsescu het onderwerp van de bijzondere methoden voor landenrisico's ter sprake: ook hier moeten we nauwgezet te werk gaan.
Ik wil de heer Sánchez Presedo bedanken voor zijn steun aan een snel akkoord over het toezichtpakket. Dit is feitelijk een van de sleutelaspecten, aangezien we de EAEM nodig hebben voor het toezicht op deze bureaus, en niet alleen daarvoor.
Ja, wij hebben een meer gestructureerde respons nodig. Daarom bestuderen we nauwgezet alle kwesties die ik net heb genoemd, en specifieker: de onafhankelijkheid waarop mevrouw Bowles aandrong, een onafhankelijkheid, dat wil zeggen geloofwaardigheid, die ik ook wens voor deze bureaus; alle actoren die niet goed genoeg presteren; de structuren van de markten; en mededinging, waaronder het idee - een legitiem idee, in mijn ogen - van een Europees bureau, in het bijzonder voor het behandelen van de kwestie van de staatsschuld, en misschien ook andere kwesties.
Ik heb nog niet de status van dat bureau vermeld. Wordt het een publiek of privaat bureau, een privaat-publiek partnerschap, of kiezen we voor het interessante idee van de heer Klinz van een stichting? Ook aan al deze kwesties gaan we de komende weken werken.
Velen van u, onder wie mevrouw Bowles, mijnheer Chountis zojuist, en mevrouw Podimata een moment geleden, hadden het over de te lage Griekse rating. Als commissaris ga ik niet elke rating die door een bepaald ratingbureau is afgegeven becommentariëren. Dat zou veel tijd kosten, en dat is niet onze taak; we moeten niet te dramatisch doen over de geloofwaardigheid van ratings die zijn of worden uitgegeven.
Dat weerhoudt mij noch mijn vriend en collega, de heer Rehn, die zich vanochtend tot u heeft gericht, er niet van te zeggen dat ik verrast was - en de heer Mölzer heeft ook blijk gegeven van zijn verrassing - over de timing, gisteren, van deze laatste rating van Griekenland door een van de bureaus. Dames en heren, wij zijn ons er zeer van bewust - en dat moeten we de buitenwacht melden - dat, zoals de heer Klute zei, Griekenland momenteel een krachttoer levert met het stabiliseren van zijn publieke financiën en het herstel van een sterke, gezonde groei.
De Commissie heeft het volste vertrouwen in dit proces, dat niet gemakkelijk is maar wel nodig, en dat moet slagen. Het is ook belangrijk om erop te wijzen dat Griekenland niet alleen is. Het geniet het voordeel van de Europese solidariteit - deze solidariteit werd op het hoogste niveau betoond door de staatshoofden en regeringsleiders, door de Commissie, door de Centrale Bank en het Internationaal Monetair Fonds een paar weken geleden, en zij zal zich blijven manifesteren en bewijzen.
De verschillende kredietbeoordelingen en alle aandacht die erop is gericht, en ook de meningsverschillen over de methoden en de gekozen tijdstippen: dit alles ervaar ik als een aanmoediging in ons werk om de bureaus te hervormen, werk waaraan we zijn begonnen, zoals ik in onze mededeling van 2 juni heb aangegeven, en ik wil er graag op wijzen dat we enkele wetsvoorstellen over deze kwesties zullen indienen, op zijn laatst eind dit jaar of aan het begin van volgend jaar.
Ten slotte, mijnheer Klute, hebt u erop gewezen dat wanneer wij deze kwesties bespreken, wij het over meer hebben dan alleen maar ratingbureaus. Wij moeten dit onderdeel integreren, dit instrument dat absoluut moet worden verbeterd - meer transparantie, controle, geloofwaardigheid, en diversiteit - in een overkoepelende structuur die er een is van intelligente regelgeving en doeltreffend toezicht. Dit is de lering die kan worden getrokken uit de crisis die nog niet over is, en wij zullen van al deze lessen leren. Ik herhaal en blijf herhalen: niet één speler, niet één product, niet één markt, niet één regio mag ontsnappen aan doeltreffend toezicht en intelligente regelgeving.
Het is deze agenda die door de Commissie op 2 juni werd voorgesteld, een paar dagen geleden ondersteund door de Raad van ministers in Luxemburg, en ook ondersteund, zo hoop ik, en zoals Voorzitter Barroso wenst, door de Europese Raad. Verder, dames en heren, kunt u op mij en op ons rekenen als het gaat om het indienen van voorstellen aan u, een voor een, stap voor stap, tussen nu en begin volgend jaar, over alles wat we hebben ondernomen, zodat we op Europees niveau en in goede samenwerking met de andere regio's in de wereld en in het bijzonder met de Verenigde Staten, mogen leren van elke les van deze crisis die burgers, consumenten en ondernemingen treft.
De Voorzitter
Het debat is gesloten.
