Plechtige vergadering - Portugal
De Voorzitter
Welkom in het Europees Parlement, mijnheer Cavaco Silva. Het is een genoegen om de president van de Portugese Republiek in het Europees Parlement te mogen ontvangen.
De Voorzitter
(DE) Mijnheer de President, collega's, het is voor mij en voor ons allen een groot genoegen om de president van de Portugese Republiek, de heer Aníbal Cavaco Silva, vandaag in het Europees Parlement te mogen ontvangen. Mijnheer de President, tijdens de tien jaar dat u premier was van Portugal, hebt u de democratische instellingen geconsolideerd en de economische ontwikkeling van het land met succes gestimuleerd. Als een vooruitstrevende Europeaan, leidde u Portugal met vaste hand richting het Europese lidmaatschap. Ik zie dat de voorzitter van de Europese Commissie, José Manuel Durão Barroso, hier ook aanwezig is, en ik wil uiteraard ook vermelden dat Portugal onlangs het voorzitterschap van de Europese Unie heeft overgenomen. Ook u, mijnheer Barroso, heet ik vandaag van harte welkom.
Het is tien jaar geleden dat een President van de Portugese Republiek het Europees Parlement heeft toegesproken. Ondertussen hebben we samen een lange weg afgelegd. Vandaag bent u hier, in het Parlement in Straatsburg, als de President van Portugal, om het derde EU-voorzitterschap van uw land in te leiden. De drie voorzitterschappen van Portugal kunnen het best omschreven worden als "ambitieus namens de Gemeenschap”, want telkens heeft Portugal essentiële hedendaagse kwesties aangekaart, zoals de Strategie van Lissabon of de relatie van de EU met Afrika en met Zuid Amerika. Dit voorzitterschap is daarop geen uitzondering. Deze keer zijn de doelstellingen op de Portugese agenda het succesvol afronden van de Intergouvernementele Conferentie en het goedkeuren van het Hervormingsverdrag; het versterken van het buitenlands en veiligheidsbeleid en, in het bijzonder, het ontwikkelen van een hechtere relatie met Latijns Amerika, Afrika en het Middellandse-Zeegebied; het ondernemen van verdere actie op het gebied van klimaatverandering en het realiseren van de Strategie van Lissabon.
De ontdekkingsreizigers die in de 14e eeuw vanuit Lissabon uitvaarden naar de uithoeken van de wereld hebben eigenlijk de eerste stappen richting globalisering gezet. Deze open houding tegenover de rest van de wereld en de cultuur van tolerantie die uw land door de eeuwen heen heeft ontwikkeld is, vooral vandaag, tegen de achtergrond van de huidige globalisering, een uitermate waardevolle eigenschap en dus ook een voordeel voor ons in de Europese Unie.
De inspanningen van Portugal om de banden met Latijns Amerika aan te halen en door middel van de bijzondere relatie met Brazilië contact te leggen met Zuid Amerika, sluiten nauw aan bij onze visie. Uw cultuur van tolerantie en uw internationaal denken vormen een buitenkans in de huidige wereld. Onder dit voorzitterschap, zal uw land kunnen voortbouwen op het werk van de ontdekkingsreizigers van de 14e eeuw, met evenveel moed en doorzettingsvermogen als zij hadden. Wij wensen u veel geluk en succes bij deze taak.
(Applaus)
Aníbal António Cavaco Silva
president van de Portugese Republiek. - (PT) Mijnheer de Voorzitter van het Europees Parlement, mijnheer de voorzitter van de Europese Commissie, dames en heren,
Ik zou de Voorzitter van het Europees Parlement willen bedanken voor zijn vriendelijke woorden en ik waardeer ten zeerste dat u mij heeft uitgenodigd om hier vandaag aanwezig te zijn. Ik ben vereerd dat ik de kans heb om u, de vertegenwoordigers van de Europese burgers, en leden van deze buitengewone Europese instelling, het Europees Parlement, toe te spreken.
Ik ben mij maar al te zeer bewust van de beslissende rol die dit Parlement heeft gespeeld in de succesvolle ontwikkeling van de Europese integratie. Ik ben niet vergeten hoe intens en vruchtbaar de samenwerking met deze instelling was in 1992, toen ik als eerste minister het eerste Portugese voorzitterschap van de Raad leidde dat, zoals u zich misschien wel herinnert, als motto had: "Op naar een Europese Unie”. Het Europees Parlement heeft een fundamentele bijdrage geleverd tot de oprichting van een sterke interne markt en de ontwikkeling van het project betreffende de Europese Unie dat in Maastricht het licht zag.
Nu is mijn land voor de derde keer Voorzitter van de Raad van de Europese Unie. En ook deze keer liggen er grote uitdagingen in het verschiet. Uitdagingen die de gezamenlijke politieke wil vereisen van de lidstaten en de Europese instellingen. Meer dan ooit is het essentieel dat we onze collectieve energie en vastberadenheid richten op de dingen die echt belangrijk zijn om Europa sterker en meer samenhangend te maken. Dat is uiteindelijk wat de Europese burgers van hun leiders verwachten.
Het Portugese voorzitterschap zal alles doen wat in haar macht ligt om de eensgezindheid te bereiken die nodig is om een verdere opbouw van Europa mogelijk te maken. Ik reken er in elk geval op dat we op dezelfde transparante en openhartige manier met het Europees Parlement kunnen samenwerken als tijdens de vorige Portugese voorzitterschappen.
Een van de prioriteiten van het voorzitterschap is het afronden van het Hervormingsverdrag zoals beslist werd op de Europese Raad van juni. Die beslissing is, naar mijn mening, een zeer belangrijke stap en ik hoop dat ze het einde inluidt van een periode die gekenmerkt werd door een zekere uitholling van het proces van Europese opbouw. Daarom roep ik op tot een gezamenlijke inspanning om ervoor te zorgen dat het nieuwe Verdrag tijdens het Portugese voorzitterschap wordt afgerond.
Eens de onderhandelingen achter de rug zijn en dat hoofdstuk is afgesloten, moet de Europese Unie zich met een toegenomen consistentie en een hernieuwd vertrouwen concentreren op de uitdagingen die belangrijk zijn voor de Europese burgers: economische groei, werkgelegenheid, veiligheid, het milieu, energie en de mondialisering. Dat zijn de onderwerpen die Europa moet behandelen, in het belang van de huidige en toekomstige generaties.
Daarom lijkt dit mij een uitgelezen moment om te benadrukken dat solidariteit een belangrijke pijler is voor de opbouw van Europa. Solidariteit is in feite een conditio sine qua non voor de toekomst van de Europese opbouw, net zoals dat andere fundamentele principe: subsidiariteit. Solidariteit moet tastbaar en praktisch zijn, en vertaald worden in beleid en gezamenlijke actie. Het mag geen retorische, à la carte solidariteit zijn.
Ik zou hierbij willen verwijzen naar de Schuman-verklaring van 1950, die zegt dat, en ik citeer, "Europa zal moeten worden opgebouwd door middel van concrete verwezenlijkingen, waarbij een feitelijke solidariteit als uitgangspunt zal moeten worden genomen.” We moeten ons nog steeds laten leiden door deze woorden tijdens onze pogingen om Europa krachtiger en meer samenhangend te maken. Het grootste risico dat verbonden is aan de Europese integratie is dat we niet meer het idee zouden hebben tot een Unie te behoren die gebaseerd is op solidariteit. Om een ware Unie te zijn, moeten we vasthouden aan het begrip Gemeenschap dat, niet zonder reden, de oorspronkelijke naam was voor de Europese opbouw.
Een voorbeeld van een concrete verwezenlijking die geleid heeft tot feitelijke solidariteit was het concept van economische en sociale samenhang, dat werd vastgelegd in de Europese Akte van 1986. Ik had de eer om deel te nemen aan de onderhandelingen en heb, in mijn functie van eerste minister van Portugal, de Akte ondertekend.
De buitengewone vooruitgang die in de laatste twintig geboekt is op het vlak van Europese integratie jaar zou niet mogelijk geweest zijn zonder het beleid ter bevordering van economische en sociale samenhang. Dat beleid heeft bijgedragen tot politieke samenhang, economische groei, werkgelegenheid, territoriale samenhang, gelijke kansen en een sterkere positie van Europa in de wereld.
Vandaag zijn er nieuwe redenen om terug te grijpen naar het principe van samenhang. Denk maar aan de toegenomen mondialisering, de grootschalige migratie, en de demografische ontwikkeling die leidt tot sociale en economische ongelijkheden omwille van de vergrijzing.
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren,
We kennen allemaal de drie aspecten van duurzame ontwikkeling: het sociale aspect, het economische aspect en het milieuaspect. Samen vormen zij de centrale doelstelling van de Europese integratie, die herhaaldelijk bevestigd is geweest en die is vastgelegd in de Strategie van Lissabon.
Op dit moment zou ik me willen toespitsen op het sociale aspect en meer bepaald op de kwestie van armoede en sociale uitsluiting.
Naast het principe van solidariteit, bestaat er ook een ethische en morele opvatting van vooruitgang. Als die er niet was, dan zouden de waarden die aan de basis liggen van de Europese gedachte wegebben. Ik heb het over waarden als het voortdurend zoeken naar vrede, het bevestigen van de vrijheden en rechten van de mens, het gemeenschapsgevoel, het strijden voor gelijkheid en sociale rechtvaardigheid, het streven naar waardige werkomstandigheden, en het verspreiden van een meer uitgebreid en bevrijdend gevoel van burgerzin.
Nu we de strijd tegen armoede en sociale uitsluiting ontegenstrijdig geïdentificeerd hebben als een Europese doelstelling, is het onze verantwoordelijkheid om nieuwe oplossingen te vinden voor de problemen die steeds complexer en hardnekkiger worden. De sociale agenda vormt, samen met de doelstellingen van de Lissabonstrategie, de ambitieuze en moeilijke uitdaging die voor ons ligt.
In dat verband wil ik opmerken dat we dit jaar de vijftigste verjaardag vieren van de oprichting van het Europees Sociaal Fonds en de tiende verjaardag van de Europese werkgelegenheidsstrategie. Het is bovendien het Europees Jaar van gelijke kansen voor iedereen.
Als president van Portugal heb ik gekozen om de kwestie van sociale insluiting tot een van mijn prioriteiten te maken. Tijdens mijn eerste ambtstermijn heb ik de Weg naar insluiting gepromoot, om de Portugese bevolking te mobiliseren en hen te doen beseffen hoe dringend de nood was om iets te doen aan de indicatoren van de hardnekkige armoede, de ongelijke verdeling van de inkomens en de uitsluiting waar nog steeds duizenden burgers het slachtoffer van zijn.
Ik ben nu meer dan ooit overtuigd van de nood om dit probleem op te lossen aan de hand van flexibele en innovatieve oplossingen: Er moet meer verantwoordelijkheid gegeven worden aan de niet-gouvernementele organisaties en de burgers in het algemeen. De handelingen van de overheid en de initiatieven van het maatschappelijke middenveld moeten beter op elkaar worden afgestemd. We moeten erkennen dat een beleid voor een betere verdeling van de inkomens niet in de weg staat van - en zelfs juist nood heeft aan - meer en betere kansen voor iedereen, zodat iedereen kan genieten van welvaart, persoonlijke verwezenlijking en duurzame ontwikkeling
Naar Europese normen heeft Portugal nog een lange weg af te leggen. Maar het is eveneens zo dat de Europese Unie als geheel, wat sociale insluiting betreft, ook nog ver verwijderd is van de doelstellingen die ze voor zichzelf heeft geformuleerd en waaraan ze niet mag verzaken.
Het is een feit dat, ondanks de ongelijke verdeling van de welvaart in de Unie, die gebleken is uit de economische en sociale indicatoren van de laatste tientallen jaren, de minst ontwikkelde lidstaten steeds dichter in de buurt zijn gekomen van het Europese gemiddelde.
De economische convergentie van de lidstaten mag echter niet verward worden met het proces van convergentie van de sociale groepen binnen die lidstaten, een proces dat afhankelijk is van de drang naar eerlijkheid en sociale rechtvaardigheid. We moeten toegeven dat er op dat vlak maar weinig vooruitgang is geboekt.
In de vijf jaar tussen 2001 en 2005, is de armoedegrens in de Unie als geheel onveranderlijk blijven steken op 16 procent. Dat zijn ongeveer 75 miljoen Europeanen wiens beschikbaar inkomen minder bedraagt dan zestig procent van het gemiddelde inkomen in eigen land.
Leggen we die cijfers naast de waargenomen trends op het vlak ongelijke verdeling van de inkomens, dan blijkt duidelijk dat de situatie nog minder bemoedigend is. In 2005, toen de Europese Unie nog uit 25 lidstaten bestond, bedroeg het inkomen van de rijkste twintig procent van de Europese bevolking het vijfvoud van dat van de armste twintig procent. In 2000, moest men het nog vermenigvuldigen met vier en een half.
Uit een meer gedetailleerde studie van deze indicatoren blijkt dat de sociale groepen die de grootste kans lopen om in de armoede terecht te komen de ouderen en de werklozen zijn - en dan vooral de langdurig werklozen - en ook alleenstaanden en eenoudergezinnen.
Andere groepen worden dan weer blootgesteld aan verontrustende en stijgende sociale risico's omwille van een grote kans op uitsluiting. Dan heb ik het over kinderen, gehandicapten, immigranten en etnische minderheden.
De Raad van Europese Unie erkent zelf in het Gezamenlijk verslag over sociale bescherming en sociale integratie 2007 dat, en ik citeer, "in de meeste lidstaten kinderen een hoger armoederisico lopen dan de gemiddelde burger. In sommige lidstaten wordt bijna een derde van de kinderen met armoede bedreigd. Kinderen die opgroeien in eenoudergezinnen of gezinnen waar geen van de gezinsleden werkt, lopen een bijzonder hoog risico”. Dit is een ernstige situatie die we niet mogen negeren.
Hoe kan de Europese Unie, temidden van de dreigende vergrijzing en een endemische demografische recessie, nu vergeten dat haar meest waardevolle bezit haar kinderen en jongeren zijn?
(Applaus)
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren,
Ik vraag me af of we misschien een moment hebben bereikt waarop het traditionele beleid van sociale bescherming niet langer doeltreffend is.
De sociale zekerheid en het beschermingsbeleid hebben een beslissende rol gespeeld in de economische heropleving na de Tweede Wereldoorlog en hebben mee vorm gegeven aan de moderne Europese maatschappijen. Het was in navolging van dat fenomeen, dat bekend werd als de welvaartstaat, dat de Europese Unie werd opgericht.
Europa bouwde voort op het succesvolle herverdelingsbeleid dat geïnspireerd was op het idee van de welvaartstaat en legde een uitgebreid netwerk van sociale bescherming aan, dat ondanks de vele verschillen tussen de lidstaten onderling, algemeen bekend werd als het Europese sociale model. Ondanks al de beperkingen en gebreken, kunnen we niet ontkennen dat het sociale model nu een inherent deel uitmaakt van de Europese identiteit.
Maar als we het sociale model willen verdedigen, dan moeten we aanvaarden dat we het zullen moeten aanpassen aan de nieuwe uitdagingen, aan de mondialisering en aan de informatie- en kennismaatschappij.
Landen die zich nog overwegend laten leiden door een herverdelingsbeleid hebben steeds grotere moeite om op het sociale vlak nog waarneembare resultaten te boeken. De efficiëntie en duurzaamheid van dat beleid wordt steeds vaker in vraag gesteld.
Bij het opstellen van het toekomstige beleid moeten we ons baseren op de notie van de welvaartstaat waarbij wij, als burgers, allemaal meer verantwoordelijkheid dragen en meer solidariteit tonen.
Natuurlijk is sociale vooruitgang afhankelijk van economische groei. Maar die economische groei moet duurzaam en aanvaardbaar zijn, anders richt ze alleen maar sociale schade aan.
In de meeste landen van de Europese Unie is werkloosheid de grootste oorzaak van armoede. We hebben een grotere en betere economische groei nodig, die zich vertaalt in meer en betere kansen voor werkgelegenheid.
Het vergemakkelijken van de deelname aan de arbeidsmarkt, waardoor elke persoon met waardigheid en verantwoordelijkheid kan bijdragen tot de productie van welvaart en rijkdom, aan de hand van het proces van actieve insluiting, is de beste bescherming die we een burger kunnen bieden tegen armoede en sociale uitsluiting
De doelstelling die werd aangekondigd in de Strategie van Lissabon, om de werkgelegenheid in de Unie op te trekken tot 70 procent is een sociale noodzaak die we niet uit het oog mogen verliezen, al ziet het er naar uit dat het moeilijk zal worden die doelstelling te realiseren tegen het jaar 2010.
Een andere manier om de burgers te beschermen is hen helpen kwalificaties te behalen en hen opleidingen en trainingen te verschaffen die hen klaarstomen voor de nieuwe veranderingen op technologisch, cultureel en milieuvlak.
Daarom is het onontbeerlijk dat de lidstaten absolute prioriteit geven aan de gemeenschappelijke doelstelling van het verbeteren van het niveau van het onderwijs en de opleidingen voor de jongere generatie en het aanmoedigen van de gewoonte van permanente vorming. Dat zal hen ongetwijfeld een concurrentiële voorsprong geven in de kennis- en informatiemaatschappij van de toekomst.
We hebben 2010 bestempeld als het Europees jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting. Dat is het jaar waarin we ter verantwoording geroepen worden en moeten tonen wat er geworden is van de ambities die ons in 2000 in Lissabon geïnspireerd hebben. Een van die ambities was, en ik citeer, te investeren in mensen en sociale uitsluiting te bestrijden.
Het voornemen om armoede en uitsluiting te bestrijden stopt niet aan de geografische grenzen van de Europese Unie. De buitenlandse dimensie van het principe van solidariteit is, in de eerste plaats, een weerspiegeling van de humanitaire waarden die aan de basis liggen van het Europese project. De tradities die de ontwikkeling van de armere landen in de weg staan, worden nu gecombineerd met de problemen die het gevolg zijn van de mondialisering. De campagne tegen armoede en onderontwikkeling moet dus een wereldwijde campagne worde. Dat is de enige manier waarop ze kan slagen.
De Europese Unie heeft op dat vlak een toegenomen verantwoordelijkheid en beschikt over een schat aan kennis en ervaring die haar een belangrijke rol toebedelen. Ze moet bij het bepalen van de globale agenda een leidersrol vervullen.
Het is in deze context dat ik uw aandacht zou willen vragen voor Afrika, een continent dat dicht bij Europa ligt, en niet alleen geografisch gezien. Het is een continent waar we rekening mee moeten houden en dat we als een voorkeurspartner moeten behandelen. Inertie tegenover Afrika zou de Europese Unie strategisch gezien zuur kunnen opbreken.
In dat opzicht, hecht ik bijzonder veel belang aan de komende EU-Afrika-top die zal plaatsvinden tijdens het Portugese voorzitterschap. Het wordt tijd dat we met Afrika praten in plaats van over Afrika en de Afrikaanse problemen.
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren,
Ik vind dat ik deze toespraak niet kan afronden zonder eerst twee onderwerpen aan te halen die ik absoluut beslissend vind voor de toekomst van de Europese Unie.
Ten eerste, het milieu en energie. Zij zullen in de 21e eeuw ongetwijfeld doorslaggevende sectoren worden. De ontwikkelingen in deze sectoren zullen de nieuwe geopolitieke opmaak van de wereld bepalen. Energie en het milieu zijn van essentieel gemeenschappelijk belang en moeten beschouwd worden als de nieuwe drijvende kracht achter de Europese integratie. Ook op dat vlak moeten we een sterke, feitelijke solidariteit opbouwen. De economische efficiëntie, de veiligheid en de levenskwaliteit van de Europese Unie zijn grotendeels afhankelijk van het succes van het energie- en milieubeleid. In dat verband, moet ik nogmaals mijn waardering uiten voor de strategische visie en de volhardendheid van de Europese Commissie en haar voorzitter, zonder dewelke we nooit zouden gekomen zijn tot de uitstekende resultaten die we tijdens het Duitse voorzitterschap op dat vlak bereikt hebben.
Ten tweede, is er nog een vraag die ons allen bezighoudt. Welke rol zal de Europese Unie vervullen op het internationale vlak en welke bijdrage zal zij leveren aan de opbouw van een nieuwe wereldorde? Naar mijn mening is het absoluut cruciaal voor de duurzaamheid van het proces van Europese integratie dat we ervoor zorgen dat Europa een centrale en invloedrijke positie inneemt in de opkomende mondiale, multilaterale en multipolaire wereld. Een speler met een vaste, consistente en onverdeelde stem. Een speler die gerespecteerd wordt en anderen respecteert. Een speler die de waarden en principes weet te verdedigen waarop zijn economisch en sociaal model gebaseerd zijn.
In dat opzicht wil ik opmerken dat Portugal een van de landen was die de eerste golf van economische mondialisering in de geschiedenis aanvoerden. Portugal is er zich van bewust dat de toekomst van Europa grotendeels afhangt van de mate waarin ze erin zal slagen een geloofwaardige en invloedrijke speler te worden op het internationale vlak.
Om af te ronden, Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, wil ik nogmaals herhalen hoezeer we de uitzonderlijke evolutie van de Europese integratie te danken hebben aan het Europees Parlement, een instelling die altijd het voortouw heeft genomen in het verdedigen van de waarden en principes die de Europese identiteit gevormd hebben en die de bouwstenen vormen van de feitelijke solidariteit die de grondleggers van de Unie ons nagelaten hebben.
Ik ben ervan overtuigd dat we hier, in deze kamer, de noodzakelijke visie, wil en energie zullen vinden om het lovenswaardige doel na te streven de bevolking van Europa te verenigen en de positie van Europa in de wereld te versterken.
(Staande ovatie)
De Voorzitter
(DE) Mijnheer de President, uit het applaus blijkt wel dat uw woorden op een warme ontvangst en goedkeuring kunnen rekenen. U sprak vanuit een gevoel van solidariteit en een gemeenschapszin en dat zijn de kwaliteiten die aan de basis liggen van datgene dat de Europese Unie vertegenwoordigt. Alleen door solidariteit, gemeenschapszin en praktische actie zullen we onze voornemens kunnen verwezenlijken. U spreekt geen holle woorden, want uit uw politieke loopbaan blijkt uw engagement voor Europa en uw vermogen om in naam van Europa praktische actie te ondernemen.
In naam van het Europees Parlement, wil ik u verzekeren dat wij als Parlementsleden al het mogelijke zullen doen om het Portugese voorzitterschap te steunen, zodat we, wanneer de staatshoofden en regeringsleiders in oktober samenkomen, een succesvol resultaat kunnen bereiken over het Hervormingsverdrag. Ik zou eveneens onze dankbaarheid en erkenning willen uiten tegenover minister van Buitenlandse zaken Luís Amado, staatssecretaris Lobo Antunes, ambassadeur Álvaro Mendonça e Moura en al hun collega's, wiens taak erin bestaat onze politieke wil duidelijk te maken tijdens besprekingen. Mijn boodschap aan hen is: "We staan aan uw zijde.” Ik dank u, mijnheer de President, in naam van het Europees Parlement, voor uw indrukwekkende toespraak en ik wens Portugal alle succes toe bij het verdedigen van de belangen van het Europa dat wij allen delen. Heel erg bedankt, mijnheer Cavaco Silva.
(Applaus)
(De vergadering wordt om 12.35 uur onderbroken en om 15.00 uur hervat)
