Consulaire bescherming van EU-burgers in derde landen (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde zijn de verklaringen van de Raad en de Commissie over consulaire bescherming van EU-burgers in derde landen.
Alexandr Vondra
fungerend voorzitter van de Raad. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, dit debat over consulaire bescherming komt weer precies op tijd. Een reeks gebeurtenissen in de afgelopen paar jaar heeft nog eens duidelijk gemaakt hoe belangrijk consulaire samenwerking tussen de EU-lidstaten is. Van Libanon in 2006 via Tsjaad tot aan de recente tragische gebeurtenissen in Mumbai - al deze gebeurtenissen hebben de toenemende risico's voor EU-burgers aangetoond wanneer zij in het buitenland op reis zijn. De omvang van deze risico's wordt zelfs nog groter met het toenemend aantal mensen dat van goedkoop reizen profiteert om de meer afgelegen gebieden van de wereld te bezoeken.
Samenwerking tussen de lidstaten op dit terrein is daarom van belang. Dit leidt tot een betere dienstverlening en betere consulaire bijstand. Dit is in het directe voordeel van de EU-burgers.
De Verdragen vormen de basis voor deze samenwerking. In artikel 20 staat duidelijk, en ik citeer: "Iedere burger van de Unie geniet op het grondgebied van derde landen waar de lidstaat waarvan hij onderdaan is, niet vertegenwoordigd is, de bescherming van de diplomatieke en consulaire instanties van iedere andere lidstaat, onder dezelfde voorwaarden als de onderdanen van die lidstaat. De lidstaten stellen onderling de nodige regels vast en beginnen de internationale onderhandelingen die met het oog op deze bescherming vereist zijn”.
De regels die in dit artikel worden genoemd, staan vermeld in een besluit dat in 1995 werd aangenomen. In dit besluit is bepaald dat in een derde land een andere dan de eigen lidstaat om bijstand mag worden verzocht, op voorwaarde dat er in het betreffende land daartoe geen toegankelijke permanente vertegenwoordiging en geen toegankelijke en bevoegde honorair consul zijn.
In de praktijk betekent dit dat een consul die door een burger van een andere lidstaat om bijstand wordt verzocht, deze bijstand dient te weigeren als de autoriteiten van deze burger (consulaat of ambassade) eveneens vertegenwoordigd zijn.
Het besluit van 1995 is een besluit van de lidstaten onderling, waarin tot uitdrukking komt dat consulaire bijstand en bescherming een uitsluitend nationale verantwoordelijkheid is en dat consulaire betrekkingen voornamelijk op grond van het Verdrag van Wenen inzake consulaire betrekkingen worden geregeld.
De regels met betrekking tot samenwerking op dit terrein geven ook weer dat er in de verschillende lidstaten verschillend tegen consulaire bijstand en bescherming wordt aangekeken. In sommige lidstaten wordt het bijvoorbeeld als een grondrecht van alle burgers beschouwd. Andere lidstaten zien het als een dienstverlening van de staat. Daarom wordt in het Verdrag gesproken over consulaire bescherming als "iets waarop men aanspraak kan maken” en niet als een "recht”.
Sinds de crisis in Jolo in 2000 is de consulaire samenwerking verder ontwikkeld en omvat nu ook aspecten van crisismanagement. De terroristische aanslagen in de Verenigde Staten hebben laten zien dat zelfs derde landen met een geavanceerde infrastructuur er moeite mee kunnen hebben om onder extreme omstandigheden te blijven functioneren.
Vervolgens hebben de lidstaten richtlijnen opgesteld om dergelijke crisissituaties aan te pakken. Hoewel ze niet bindend zijn, zijn ze bij een aantal gelegenheden al op doeltreffende wijze toegepast en zijn ze op basis van de ervaring verfijnd.
Onlangs heeft de Raad het concept "leidende staat” ontwikkeld. Dit betekent dat in het geval van een belangrijk incident, met name in een land waar weinig lidstaten vertegenwoordigd zijn, een of twee lidstaten het voortouw kunnen nemen bij het coördineren van activiteiten met betrekking tot bescherming en evacuatie.
Er is ook meer samenwerking gekomen met enkele landen buiten de Unie, bijvoorbeeld de VS, waarmee we jaarlijks overleg plegen over consulaire kwesties. Noorwegen, Zwitserland en Canada hebben ook met de EU samengewerkt bij specifieke gebeurtenissen, bijvoorbeeld tijdens de crises in Libanon, Tsjaad en Mumbai.
De Commissie en het secretariaat van de Raad maken ook deel uit van de Europese consulaire samenwerking. Enkele jaren geleden heeft het secretariaat van de Raad een veilig internetforum opgezet waar consulaire autoriteiten informatie uitwisselen over kwesties als het up-to-date houden van het reisadviezen. De Raad heeft de lidstaten ook de beschikking gegeven over een geavanceerd televergadersysteem waar tijdens consulaire crisissituaties in ruime mate van gebruik is gemaakt.
Ongeveer drie jaar geleden werd er een platform gecreëerd voor het uitwisselen van informatie en voor politieke coördinatie van actie op EU-niveau, de zogeheten "crisiscoördinatieregeling” (CCA - Crisis Coordination Arrangements). De twee belangrijkste actoren van deze regeling zijn de volgende: in de eerste plaats het voorzitterschap dat, bijgestaan door het secretariaat van de Raad en de Commissie, beslist of de crisiscoördinatieregeling in werking gesteld moet worden; ten tweede het Coreper II, het "actieplatform” dat verantwoordelijk is voor het coördineren van de activiteiten van de lidstaten en voor de voorbereiding van eventuele beslissingen die op EU-niveau moeten worden genomen.
Het belangrijkste operationele instrument is het Gemeenschappelijk Situatiecentrum van de EU (SITCEN) van het secretariaat van de Raad. SITCEN verleent logistieke steun en ondersteuning op het gebied van informatie.
Daarnaast hebben de opeenvolgende voorzitterschappen periodieke consulaire crisisbeheersingsoefeningen georganiseerd die bijzonder waardevol bleken te zijn. Eind 2008 werd er een Europees consulair opleidingsprogramma gelanceerd dat tot doel had de samenwerking tussen consulaire ambtenaren, zowel in de hoofdsteden als in het veld, te verbeteren. Ook wordt het gedeeld gebruik van consulaire faciliteiten overwogen.
Er valt natuurlijk meer te doen. Vele andere kwesties, bijvoorbeeld de omstandigheden in gevangenissen, ontvoering van kinderen door de ouders en het consulaire informatiebeleid, worden regelmatig besproken. Maar we moeten ook onder ogen zien dat, terwijl de verwachtingen en eisen van burgers almaar hoger zullen worden, de middelen voor de consulaire autoriteiten altijd beperkt zijn. Op nationaal niveau gaat steun voor een betere samenwerking op consulair gebied niet altijd vergezeld van voldoende middelen. De uitdaging zal blijven om op dit gebied het onmogelijke mogelijk te maken.
Uit ervaring blijkt dat samenwerking op consulair gebied op prijs wordt gesteld, en we kunnen verheugd zijn over de resultaten die al in een aantal gevallen zijn bereikt. De geslaagde evacuatie van meer dan 20 000 EU-burgers uit Libanon in 2006 is slechts één voorbeeld. Het voorzitterschap zet zich ervoor in hieraan verder te werken en ik wil het Parlement bedanken voor zijn steun.
Günter Verheugen
vicevoorzitter van de Commissie. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, ik vertegenwoordig vandaag mijn collega Jacques Barrot, die graag zelf had willen komen, maar een andere officiële verplichting heeft.
Artikel 20 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap bepaalt dat iedere burger van de Unie op het grondgebied van derde landen waar de lidstaat waarvan hij onderdaan is niet vertegenwoordigd is, de bescherming geniet van de diplomatieke en consulaire instanties van iedere andere lidstaat, onder dezelfde voorwaarden als de onderdanen van die lidstaat. Artikel 20 bepaalt ook dat de lidstaten onderling de nodige regels vaststellen die met het oog op deze bescherming vereist zijn. Daar heeft de heer Vondra net over gesproken. Daarom hebben de lidstaten met name door de in 2006 en in 2008 vastgelegde richtsnoeren voor de consulaire bescherming coördinatiemechanismen ingevoerd, die niet wettelijk bindend zijn, maar er wel toe bijdragen dat de vertegenwoordigingen ter plaatse hun samenwerking kunnen uitbreiden.
Bovendien zijn de diplomatieke vertegenwoordigingen en consulaten van de lidstaten en ook de delegaties van de Commissie volgens artikel 20 van het EU-Verdrag verplicht om hun samenwerking te versterken.
De Raad is het in december 2008 eens geworden over richtsnoeren voor de tenuitvoerlegging van het concept van de zogenaamde leidende staat voor de consulaire bescherming. Daarin wordt bepaald dat tijdens een ernstige crisis met gevolgen voor consulaire bescherming in het betrokken derde land een lidstaat wordt aangeduid als "leidende staat”, die namens de andere lidstaten zorgt voor de bescherming van de burgers van de Unie. De leidende staat coördineert de maatregelen van de lidstaten ter plaatse en zorgt ervoor dat alle burgers van de Unie ondersteuning krijgen. Iedere persoon die recht heeft op de consulaire bescherming door de eigen lidstaat kan de leidende staat om hulp vragen.
Op die manier willen we de samenwerking van de lidstaten ter plaatse vereenvoudigen. Het is de bedoeling om meer middelen ter beschikking te stellen, meer personeel, meer geld, meer apparatuur en meer medische teams. De leidende staat is bovendien verantwoordelijk voor de coördinatie, de leiding en de ondersteuning bij de uitvoering van de maatregelen om de burgers samen te brengen en zo nodig te evacueren, samen met de andere betrokken lidstaten. De lidstaten moeten het echter nog eens worden over de precieze betekenis van de woorden "lidstaat die niet vertegenwoordigd is” in artikel 20 van het EG-Verdrag. Op die manier willen ze ook die situaties regelen waarin een burger van de Unie om welke reden dan ook geen vertegenwoordiging van zijn eigen land kan bereiken. Op dit moment werken de lidstaten aan gezamenlijke criteria voor zulke gevallen.
Dat is wat er op papier staat. Dat de praktijk er enigszins anders uit kan zien kunnen een aantal leden van het Europees Parlement bevestigen. Ik heb op de sprekerslijst gezien dat de heren Guardans Cambó en Karim en mevrouw Mann het woord willen voeren. Zij zullen ons zeker iets vertellen over wat ze afgelopen december in Mumbai hebben meegemaakt. Er zijn maar drie lidstaten die geen ambassade in New Delhi hebben, en zeven die geen consulaat in Mumbai hebben, maar ik heb de indruk gekregen dat het voor de betrokken Europese burgers toch heel moeilijk was om een adequate bescherming te krijgen, en ik druk het heel voorzichtig uit.
Ik zeg dit nu omdat we uit dergelijke ervaringen ook iets moeten leren. Na deze ervaring is de Europese Commissie van mening dat er nog heel veel moet gebeuren om ervoor te zorgen dat burgers van de Europese Unie ook daadwerkelijk volledig aanspraak kunnen maken op dit in artikel 20 van het EG-Verdrag gegarandeerde recht. De burgers verwachten voor hun bescherming in een derde land dat de Unie een toegevoegde waarde oplevert. De bescherming door diplomatieke en consulaire vertegenwoordigingen is tenslotte niet beperkt tot crisissituaties, maar bestaat ook uit hulp in alledaagse situaties.
De Commissie stelt onder andere voor om de burgers van de EU beter te informeren. We hebben al aanbevolen om de tekst van artikel 20 in alle paspoorten op te nemen, op luchthavens en in reisbureaus zijn posters opgehangen, en de Commissie werkt samen met het Secretariaat-generaal van de Raad aan een website over de consulaire bescherming, waar een actuele lijst van ambassades en consulaten van de lidstaten in derde landen te vinden zal zijn.
Het is de taak van de Commissie om de burgers van de EU beter uit te leggen wat het burgerschap van de Unie voor hen betekent. Wanneer burgers een probleem voorleggen dat hiermee verband houdt is de Commissie daarom altijd bereid om zich erover te buigen. We zullen alles doen wat we kunnen om invulling te geven aan het recht op bescherming, waarop de burgers van de Unie krachtens artikel 20 aanspraak kunnen maken.
Wanneer het Verdrag van Lissabon in werking zou treden zou er een duidelijke rechtsgrondslag ontstaan voor de wettelijke bepalingen van de EU in dit verband. De nieuwe tekst van artikel 20 van het EG-Verdrag (artikel 23 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie) maakt het mogelijk om richtlijnen aan te nemen "tot vaststelling van coördinatie- en samenwerkingsmaatregelen die nodig zijn om die bescherming te vergemakkelijken”. Daarom zou de Commissie hierover binnenkort wetsteksten kunnen voorleggen.
Ioannis Varvitsiotis
Mijnheer de Voorzitter, ik juich dit debat toe en ik dank zowel de Raad als de Commissie voor hun inleiding en voor de informatie die zij ons hebben verschaft. Ik was rapporteur van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken voor het Groenboek over diplomatieke en consulaire bescherming van EU-burgers in derde landen en daarom koester ik bijzondere belangstelling voor de ontwikkelingen op dit gebied.
Ik heb indertijd naar voren gebracht dat artikel 20 op bredere schaal moest worden toegepast en meer rechten van de Europese burger moest gaan bevatten. Op die manier kan immers het concept van het Europees burgerschap worden versterkt. Ook kan op praktische wijze worden aangetoond welke voordelen de Europese Unie heeft voor het dagelijks leven en kan tot slot de Europese solidariteit worden versterkt.
De recente gebeurtenissen rondom de terroristische aanval in Mumbai hebben aangetoond hoe nuttig maar ook hoe noodzakelijk een versterkte coördinatie van de bescherming van onderdanen van EU-lidstaten in dergelijke omstandigheden is. De richtsnoeren die de Raad in december jongstleden heeft uitgevaardigd betreffende de toepassing van het beginsel van de leidende staat voor consulaire zaken in geval van crisis vormen een eerste positieve stap en bevatten belangrijke ideeën. Wij kijken echter met grote belangstelling uit naar de juridisch bindende voorstellen.
Ik begrijp dat er enorme praktische moeilijkheden zijn. Mijns inziens is het echter bijzonder belangrijk dat duidelijk wordt gemaakt op welke manier de zich in het crisisgebied bevindende Europese burger geïnformeerd zal worden over welke staat de leidende staat is. Ik geloof niet dat hetgeen tot nu toe daarover is gezegd tevredenstellend is. Ik ben echter blij dat het Frans voorzitterschap zoveel belang heeft gehecht aan dit vraagstuk en ik wacht op het vervolg van de initiatieven onder Tsjechisch voorzitterschap.
Martine Roure
Mijnheer de Voorzitter, het recht op consulaire en diplomatieke bescherming is een van de hoekstenen van het Europees burgerschap. Mijnheer de minister, u heeft hier artikel 20 van het Verdrag aangehaald. En dat artikel is heel duidelijk: elke burger heeft recht op consulaire bescherming. Dat is geen optie - het is een recht.
De dramatische gebeurtenissen in Mumbai hebben echter aangetoond dat dit recht lang niet altijd gegarandeerd is. Het beschermingsniveau verschilt sterk per lidstaat, wat neerkomt op discriminatie bij de behandeling van burgers die nooit informatie ontvangen over welk consulaat ze in geval van nood moeten contacteren. Er is nauwelijks enige financiële solidariteit tussen de lidstaten. Europese burgers die alles verloren hebben, krijgen vaak te maken met consulaten die ternauwernood bereid zijn wat voor financiële kosten dan ook te dragen.
Op de lidstaten rust de plicht om aan die toestand een einde te maken. Er moeten bindende richtsnoeren worden opgesteld en de burgers moeten naar behoren worden geïnformeerd. En de Unie dient onderhandelingen met derde landen in gang te zetten om diplomatieke bescherming te verzekeren.
Zoals u echter zelf al heeft aangegeven, mijnheer de commissaris, hebben de gebeurtenissen in Mumbai aangetoond dat de diplomatieke bescherming van afgevaardigden van het Europees Parlement niet is gegarandeerd, en dat is onaanvaardbaar. De Europese Unie en - in de eerste plaats - de Commissie moeten zonder verwijl onderhandelingen beginnen. We hebben gehoord wat u gezegd heeft, mijnheer de commissaris. Dan is het aan de Raad om ad-hocovereenkomsten te sluiten met derde landen teneinde specifieke diplomatieke bescherming van leden van het Europees Parlement te garanderen. Dat is wel het minste wat we kunnen doen.
Ignasi Guardans Cambó
Mijnheer de Voorzitter, tegenwoordig kunnen burgers in Europa rondreizen zonder grenzen te passeren, zij kunnen stemmen in een lidstaat die niet de hunne is, en zij kunnen hun pensioen ontvangen en aanspraak maken op sociale zekerheid in de lidstaat waar zij zich vestigen. Sterker nog, de politie van de verschillende landen werkt onderling samen en dankzij het Europese aanhoudingsbevel kan een openbare aanklager in Stockholm rechtstreeks iemand in Sevilla arresteren, zonder eerst allerlei lokale procedures hoeven af te handelen.
De lidstaten hebben er niets op tegen hun soevereiniteit aan banden te leggen om het gedrag van hun burgers te beteugelen, maar de bescherming van diezelfde Europese burgers buiten de Europese Unie is een andere zaak. Het is alsof deze mensen met een tijdmachine reizen; ze hebben de indruk dat de tijd blijft stilstaan zodra zij de Unie verlaten.
Buiten de Unie zijn we 27 afzonderlijke staten, met 27 regeringen, 27 vlaggen en 27 consulaire vertegenwoordigingen, als die er al zijn. In crisissituaties verliest de Europese burger zijn Europees burgerschap. Het Europese burgerschap is een hersenschim.
De 180 miljoen Europeanen die over de gehele wereld reizen, stellen vast dat zij slechts bescherming genieten als zij weer Duitser, Spanjaard, Pool of Italiaan worden. Als Europeanen bestaan zij niet buiten de grenzen van de Europese Unie. Deze situatie vormt een ernstige schending van het Verdrag en degradeert de verklaring die de Raad hier zojuist heeft afgelegd - ik zeg dit met alle respect - tot je reinste sciencefiction.
Alles wat de Raad ons heeft verteld over de vermeende tenuitvoerlegging van artikel 20 van het Verdrag, de "leidende staat”, videoconferenties en gemeenschappelijke centra is pure sciencefiction wanneer een Europees burger zich in een noodsituatie bevindt. Zoals de commissaris ook al zei, hebben sommigen onder ons dat aan den lijve mogen ondervinden.
Artikel 20 van het Verdrag bestaat uit holle woorden, zonder uitvoeringsprotocollen, zonder rechtsregels. Van informatie voor de burger is geen sprake en wie het artikel met voeten treedt, wordt niet ter verantwoording geroepen.
In het beste geval helpen consuls elkaar. Aan goede wil is er geen gebrek, net zomin als in de 19e eeuw, of in Peking in achttienhonderd en nog wat. De stand van zaken is als volgt: compliciteit tussen consuls die samen uit eten gaan, veeleer dan een verplichting om samen de burgers ten dienste te staan krachtens een bepaling van het Europees recht.
Daarom moet de Europese Commissie, nog voordat het Verdrag van Lissabon in werking treedt en uiteraard ook daarna, artikel 20 ten uitvoer leggen om ervoor te zorgen dat de Europese burgers trots kunnen zijn op hun paspoort en om bepaalde ambtenaren te doen inzien dat de 19e eeuw allang voorbij is en dat Europa wel degelijk bestaat wanneer een Europese burger in moeilijkheden verkeert in New Delhi, in Beirut of waar dan ook.
Ryszard Czarnecki
namens de UEN-Fractie. - (PL) Mijnheer de Voorzitter, ik wil verklaren dat ik niet akkoord ga met zo'n kritische toon tegenover het voorstel dat de vicevoorzitter vandaag in naam van de Raad deed. Ik denk dat het hier niet gaat om het feit of er nu wel of niet een verdrag is, maar om de vraag of Europese solidariteit enkel een begrip uit politieke verklaringen blijft of een echte politieke aanpak inhoudt: een aanpak die tot bij de burgers van de verschillende lidstaten reikt. Als deze solidariteit inderdaad in de praktijk gebracht wordt, dan is een verdrag geen absolute voorwaarde.
Tijdens het voorzitterschap van Slovenië vertegenwoordigde Frankrijk de belangen van de Unie in vele landen in Azië, Afrika en Latijns-Amerika omdat Slovenië daar geen ambassades had. Ik vraag me af of Sloveense burgers of burgers van andere kleine lidstaten nu adequate hulp krijgen als ze zich in deze landen tot het Franse consulaat wenden. Dat is een goede vraag.
Het begrip Europese solidariteit moet gepromoot worden en ik heb de indruk dat het Verdrag van Lissabon hier geen sine qua non is.
Irena Belohorská
(SK) Volgens artikel 20 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap geniet iedere burger van de Unie op het grondgebied van derde landen de bescherming van de diplomatieke en consulaire instanties onder dezelfde voorwaarden als de onderdanen van die lidstaat. Het is van belang te onderstrepen dat de Unie met het oog daarop de samenwerking tussen consulaire diensten verder moeten ontwikkelen.
Europeanen behoren tot de meest mobiele burgers ter wereld, en bijna 9 procent van hen reist naar landen waar hun eigen land niet op dit niveau vertegenwoordigd is. Slowakije, bijvoorbeeld, het land dat ik in het Europees Parlement vertegenwoordig, is op consulair niveau nauwelijks vertegenwoordigd in Centraal- en Midden-Amerika, regio's waar veel van onze burgers naartoe reizen. Ik moet erbij zeggen dat de meeste Europeanen, ondanks de verplichtingen van consulaire diensten, niet weten wat hun rechten zijn en het is een treurig feit dat zelfs degenen die bij deze organisaties werken daar niet van op de hoogte zijn.
We zouden ernaar moeten streven dat in Europese paspoorten standaard een samenvatting van artikel 20 wordt opgenomen, zodat mensen beter geïnformeerd zijn over consulaire bescherming. Het belang van consulaire bescherming in derde landen werd duidelijk in crisissituaties zoals de tsoenami van 2004 of het Libanon-conflict in 2006. Als gevolg van verschillen in consulaire voorschriften hebben EU-burgers te maken met evenveel stelsels als er lidstaten zijn, en deze stelsels kunnen qua rechtskracht en reikwijdte variëren.
De recente gebeurtenissen in Mumbai laten zien dat we op het gebied van consulaire diensten nog een lange weg te gaan hebben. De instelling van gemeenschappelijke Europese vestigingen zou de functionele onderlinge samenhang waarborgen en tegelijkertijd de vaste lasten van diplomatieke en consulaire netwerken van de lidstaten omlaag brengen.
Sajjad Karim
(EN) Mijnheer de Voorzitter, er is al gezegd dat burgers van de Unie overal naar toe reizen. Welnu, er worden elk jaar 180 miljoen reizen naar landen buiten de Europese Unie gemaakt, en - in theorie - zijn zij beschermd op grond van artikel 20, waar de commissaris en ook het voorzitterschap van de Raad tijdens dit debat al naar hebben verwezen.
In artikel 20 is vastgelegd dat de lidstaten alleen consulaire bijstand verlenen aan onderdanen van EU-lidstaten die niet vertegenwoordigd zijn, onder dezelfde voorwaarden als aan hun eigen onderdanen. Dit verschil in benadering tussen de lidstaten wordt binnen het actieplan van 2007 en van 2009 onderkend.
Natuurlijk moet er een criterium zijn voor wanneer en hoe andere consulaire diensten in actie dienen te komen, en in principe kunnen we er drie onderscheiden. Ik ga ze niet allemaal doorlopen, maar de eerste twee zijn zonder meer zinvol. Het derde criterium houdt de verplichting in voor de burger om bewijs over te leggen van zijn of haar nationaliteit door middel van een paspoort, identiteitskaart of ander document, voordat er diplomatieke of consulaire bijstand wordt verleend.
Dit vormt een reëel probleem omdat het voor alle Europese burgers die een situatie ontvluchten heel aannemelijk is dat ze dergelijke documenten mogelijk niet in hun bezit hebben.
Er wordt bijstand verleend bij sterfgevallen, ernstige ongevallen, ernstige verwondingen, arrestatie en detentie en aan slachtoffers van ernstige geweldsmisdrijven. Tot de bijstand behoort ook de hulp aan en repatriëring van in moeilijkheden verkerende burgers van de Unie. Er gebeurt al dus al heel veel, maar niet genoeg. Er is hier nog heel wat werk aan de winkel.
Om dit allemaal mogelijk te maken wordt nu het concept van de leidende staat geïntroduceerd, die ervoor zal trachten te zorgen dat alle EU-burgers bijstand krijgen en zal instaan voor de coördinatie tussen de lidstaten.
In theorie is dat allemaal heel mooi, maar in de praktijk heb ik dit in Mumbai beslist niet zo zien gebeuren. Er was niet echt sprake van het uitwisselen van informatie en inlichtingen, niet van het soort samenwerking waar ik op gerekend had. In plaats daarvan zag ik alleen maar hoe de lidstaten elkaar beconcurreerden; daarnaast kan verdere centralisering of consolidering van de consulaire diensten ertoe leiden dat de missies in snel veranderende omstandigheden de ter plekke vereiste flexibiliteit verliezen.
Erika Mann
(DE) Mijnheer de Voorzitter, mijn collega Karim heeft volkomen gelijk. Het probleem is de formulering, de tekst van artikel 20 zelf. We moeten ook kijken naar de realiteit ter plekke. Niet alle lidstaten bieden consulaire bescherming, die consulaire bescherming is vaak nu eenmaal zeer beperkt, en bovendien zijn de veiligheidsmaatregelen niet eens afdoende voor de consuls zelf.
Ik ken het geval van de Duitse consul uit eigen ervaring, hij is 's nachts rondgereden om onze collega's op te pikken, zonder bescherming, met zijn chauffeur, onderweg op straten die absoluut onveilig waren. Dat zijn gewoon onaanvaardbare omstandigheden. Het is onmogelijk om naar een land als India te gaan, of naar landen in Latijns-Amerika - er zijn namelijk heel veel andere landen waar de omgeving kritiek is, zoals in Mumbai, en waar we present moeten zijn - met maar weinig medewerkers en zonder ter plaatse te kunnen beschikken over een adequate veiligheidsstructuur. De informatie van geheime diensten wordt helemaal niet doorgegeven, de lidstaten hebben geen toegang tot de informatie, enzovoort. Dat betekent dat er talloze beperkingen bestaan, en dan hoeft het ons toch niet te verbazen dat de lidstaten onvoldoende in staat zijn om hun burgers of hun afgevaardigden te beschermen, terwijl ze dat misschien graag zouden willen doen.
Daarom is het belangrijk dat ook u in de Raad en in de Commissie een zorgvuldige analyse maakt. We kunnen niet preken dat we altijd en overal ter wereld present zijn, en dat Europa een mondiale partner is, en dan vervolgens zelfs geen structuren voor de veiligheid hebben, en geen intelligente informatiesystemen. We moeten onze eigen structuren grondig analyseren, en vervolgens de bescherming garanderen die we op basis daarvan nodig hebben, anders maken we ons gewoon belachelijk.
Ik zou u dus met nadruk aanraden om de structuren nog eens degelijk te analyseren, om een simulatie te verrichten, zoals andere landen dat ook doen. U mag zich niet beperken tot de hoofdsteden, tot de wereldsteden, u moet er ook eens aan denken dat we ook in andere megasteden in de megalanden overal ter wereld vertegenwoordigingen nodig hebben.
Mumbai is niet voor de laatste keer gebeurd. Er komt weer een Mumbai, net zoals andere rampen zich hebben herhaald. Ik doe een beroep op u om zich dat voor te stellen, en zich er op voor te bereiden!
Sarah Ludford
(EN) Mijnheer de Voorzitter, de heer Guardans Cambó en anderen, zoals de heer Karim en mevrouw Mann hebben de kloof laten zien die er gaapt tussen retoriek en de realiteit. We kunnen het er zelfs niet over eens worden wat artikel 20 betekent. De minister, die hier in het Engels spreekt, zegt dat het slechts gaat om een "aanspraak” en niet om een recht, terwijl mevrouw Roure het Frans citeerde, waarin het un droit is. Maar het staat absoluut in het Handvest van de grondrechten, waarin het is vastgelegd als een recht.
We komen in ieder geval geen stap verder, tenzij juridisch wordt bevestigd dat het een recht is met bindende communautaire besluiten en met gemeenschappelijke normen en het recht om tegen een weigering van bescherming in beroep te gaan.
De minister had het er ook over dat colocatie wordt overwogen door consulaire ambtenaren. Sprekend vanuit mijn ervaring op het gebied van visumbeleid is het een schier onmogelijke taak om te proberen lidstaten faciliteiten te laten delen.
Commissaris Verheugen verwees naar praktische maatregelen die nu in ontwikkeling zijn. Maar deze waren in het actieplan van 2007 al toegezegd: een verwijzing in het paspoort, posters, een website waaraan gewerkt werd. Hoe zit het daarmee? Ik heb gezocht naar consulaire bescherming op de website van Europa en heb niets kunnen vinden.
Op de website van de Raad over reizen staat "in ontwikkeling”, hetgeen ik zie als een metafoor voor het feit dat we tekortschieten tegenover onze burgers doordat we er niet in slagen om inhoud te geven aan de belofte van het Europees burgerschap.
Eoin Ryan
(EN) Mijnheer de Voorzitter, ik vind het heel belangrijk - en daarin ben ik het eens met vele sprekers voor mij - dat de burgers van de EU zich veilig moeten voelen, en ik vind het van het allergrootste belang dat we zorgdragen voor de veiligheid van onze burgers wanneer deze zich buiten de Europese Unie bevinden, vooral tijdens crisissituaties zoals we die in Mumbai hebben meegemaakt.
Ik vind het absoluut noodzakelijk dat Europese burgers in iedere crisissituatie informatie kunnen krijgen, of dit nu een crisis is in algemene zin of een crisis voor henzelf, en er moet wat dit betreft heel wat meer duidelijkheid komen.
Mumbai is een goed voorbeeld van hoe het niet werkt. Ik verwelkom het idee van een leidende staat dat onlangs is gelanceerd. Ik denk dat dit heel belangrijk is, maar het is op dit moment heel duidelijk dat het systeem niet werkt. Ik ben van mening dat het door alle lidstaten als een prioriteit moet worden beschouwd om het systeem op gang te krijgen, omdat, zoals iemand anders heeft gezegd, je je veel meer een Europeaan zou voelen als een ambassade van een lidstaat je zou helpen wanneer je in moeilijkheden zou verkeren in het Verre Oosten of in Zuid-Amerika of ergens anders buiten de Europese Unie, en ik denk dat juist dat gevoel een Europeaan te zijn heel belangrijk is.
(Spreker wordt door de Voorzitter onderbroken.)
Luca Romagnoli
- (IT) Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, de steeds toenemende mobiliteit van Europese burgers vereist onmiskenbaar de samenwerking van consulaten.
Ik ben het in het voorstel van de Commissie vooral eens met het feit dat de procedures moeten worden vereenvoudigd om burgers in moeilijkheden een financieel voorschot te geven. Tegenwoordig is het recht op consulaire bescherming zonder meer onvolledig en ongelijk verdeeld. In het buitenland bestaat het Europees burgerschap vaak niet en men zou misschien zelfs burger willen zijn van een ander land, al is het van de Unie. Er moet niet alleen een beroep worden gedaan op de trots om Europeaan te zijn als het de instellingen uitkomt, maar ook als het de burger uitkomt die, misschien in moeilijkheden, hoopt dat het eindelijk eens nuttig is om Europeaan te zijn.
Javier Moreno Sánchez
(ES) Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, consulaire bescherming vormt een belangrijk onderdeel van het Europese burgerschap. De burgers willen zich graag Europeaan voelen binnen de Unie, maar ook erbuiten. Zij verwachten dat de Unie in hun behoeften voorziet, met name wanneer zij zich in een noodsituatie bevinden.
In Mumbai liet het optreden van de Unie te wensen over, zoals ook al in andere crisissituaties het geval was. Laat ik mijn spreektijd daarom gebruiken om hier een gedachte uiteen te zetten die weliswaar geen wonderen verricht, maar ons in de gelegenheid zal stellen echte hulp te bieden aan Europese burgers in derde landen.
Ik wil hier vandaag andermaal uw aandacht vragen voor het voorstel om een gratis Europees alarmnummer in te voeren. In combinatie met artikel 20 moet dit nummer, dat in het paspoort vermeld dient te worden, Europese burgers in hun eigen taal toegang verlenen tot belangrijke informatie betreffende de consulaten van de lidstaten van de Unie, die hen - ik herhaal - moeten helpen.
De burgers verwachten niet alleen woorden maar ook daden van de Unie.
Gay Mitchell
(EN) Mijnheer de Voorzitter, wanneer we lid worden van het Parlement, ontvangen we een laissez-passer - net als zo vele andere mensen die voor de instellingen van de Unie werken. Ik vraag me af of het voorzitterschap en de Raad wel begrijpen dat dit document in de lidstaten van generlei waarde is.
Toen ik op terugreis was uit Afrika na werkzaamheden in verband met dit Parlement, kwam ik in Nederland in een uiterst lastige situatie terecht. Ik weet van een ander lid - een Brits lid - die problemen heeft gehad in Dublin. We moeten onze eigen lidstaten echt aan het verstand brengen dat dit een reisdocument is van het Parlement, de Commissie en van de Unie en volledig dient te worden gerespecteerd. Degenen die zich op luchthavens en in havens bezighouden met reisregelingen moeten volledig worden geïnstrueerd over de geldigheid van dit document.
Ik zou u willen vragen dit met elk van de lidstaten te bespreken en ervoor te zorgen dat dit wordt uitgevoerd, omdat dit soort bescherming ook moet gelden voor ambtenaren en voor leden van het Parlement die op reis zijn voor werkzaamheden in verband met het Parlement.
Kathy Sinnott
(EN) Mijnheer de Voorzitter, ik heb als lid van het Parlement al bij verschillende gelegenheden contact moeten op nemen met ambassades en consuls omdat er iemand gewond, verdwenen, beroofd of ontvoerd was, of omdat er helaas iemand was overleden. Ik ben ervan overtuigd dat vele andere leden hier ook wel mee te maken hebben gehad. Het verheugt me dat ik kan zeggen dat wanneer ik met een Ierse ambassade te maken had, het werk en de samenwerking uitstekend verliepen. Maar mijn eigen land was niet in ieder land vertegenwoordigd, en in dat geval moesten we ons verlaten op de ambassades van andere Europese landen.
Vanuit mijn ervaring wil ik wil alleen zeggen, zonder verder in detail te treden, dat ik graag meer coördinatie wil zien, en meer onderlinge ondersteuning tussen de ambassades in de grotere landen, in bijna elk land waar ambassades en consuls zijn, om de ambassades van andere lidstaten te helpen hun ingezetenen bij te staan.
Alexandr Vondra
fungerend voorzitter van de Raad. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, ik vond het weer een bijzonder nuttig debat. Ik ben ervan doordrongen hoe belangrijk dit is voor u als leden van het Europees Parlement omdat dit een uiterst gevoelige kwestie is, waarbij u te maken heeft met de verwachtingen van uw burgers, door wie u de komende maanden zult worden gekozen. Dus ik begrijp volkomen dat u deze kwestie zorgvuldig overweegt en zo kritisch benadert.
De tweede reden waarom ik er begrip voor heb, is dat ik uit een middelgroot land kom, de Tsjechische Republiek, die nooit een imperiale mogendheid is geweest en dus niet in iedere uithoek van de aarde een ambassade of een consulaat heeft. Dus wat de Ieren en anderen hier van de Europese Unie verwachten, lijkt mij heel logisch.
Maar nu moet ik hier namens de Raad spreken, dus dan moeten bepaalde juridische grondslagen waarover we kunnen beschikken worden gerespecteerd, en de begroting en al die zaken zijn hierbij ook van belang. Ook moeten we in staat zijn om enerzijds de echte problemen te herkennen en anderzijds om vast te stellen welke daarvan meer duidelijkheid behoeven.
Ik ben niet in Mumbai geweest, en ik heb aandachtig zitten luisteren naar de kritische opmerkingen van de heer Guardans Cambó en enkele anderen die hebben deelgenomen aan het werkbezoek van het Europees Parlement aan India ten tijde van de tragische aanslag. Toen ik mij gisteren voorbereidde op de speciale hoorzitting was mijn eerste vraag: is er een Spaans consulaat in Mumbai? Ik ben daar nog nooit geweest, dus dit was mij niet bekend. Ik heb herhaalde malen de verzekering gekregen dat Spanje inderdaad een consulaat in Mumbai heeft en degenen die daar geweest zijn, kunnen dit weten. Verwijzend naar artikel 20 en het besluit in zijn geheel, denk ik dat het hier gewoon gaat om een formele verplichting voor de Duitsers om de heer Guardans Cambó en zijn delegatie bij te staan.
Spanje heeft een vliegtuig gestuurd, zo heb ik vernomen, om zijn burgers te helpen evacueren, wat de Fransen en de Duitsers eveneens hebben gedaan. Om de een af andere reden, die mij niet duidelijk is, heeft de heer Guardans Cambó het aanbod afgeslagen om met het Spaanse vliegtuig terug te vliegen, en in plaats daarvan keerde hij terug met het Franse vliegtuig.
Dus ik weet het niet. Ik heb niets anders dan de informatie die voor mij beschikbaar is. In het algemeen denk ik dat we het er allemaal over eens zijn dat iedere verbetering binnen het wettelijk kader zeker wenselijk is, dus wil ik u graag op de hoogte brengen van ten minste enkele deelactiviteiten van het Tsjechische voorzitterschap om de consulaire bescherming binnen het huidige wettelijke kader te versterken.
Zo is er een project over het opnemen van een mededeling in het nationale paspoort waarin zou staan dat de houder in een derde land bij de ambassade of het consulaat van elke andere lidstaat om consulaire bescherming mag vragen, op voorwaarde dat zijn eigen land daar niet vertegenwoordigd is. Dus dat is in ieder geval een poging om de situatie ter plekke te verduidelijken.
In de tweede plaats zal het voorzitterschap het gebruik van noodreisdocumenten (NRD's) intensiveren en harmoniseren; deze documenten kunnen door elke vertegenwoordiging van een lidstaat worden afgegeven aan elke burger van een lidstaat die zijn paspoort heeft verloren, of wiens paspoort is gestolen.
In de derde en laatste plaats zal het voorzitterschap ook de twee consulaire seminars of trainingsbijeenkomsten organiseren om op een heel praktische en effectieve wijze een bijdrage te leveren aan dit team voor consulaire bescherming.
Tijdens deze evenementen zal het CCA-systeem worden behandeld en een echte consulaire crisis worden gesimuleerd. Tijdens deze training zullen alle relevante mechanismen binnen het kader van de CCA, met inbegrip van de samenwerking tussen alle betrokken autoriteiten en instellingen, worden vastgesteld en in de praktijk uitgetest. Deze ervaring zal de deelnemers, door middel van veldwerk, zelfs leren hoe ze zich moeten gedragen en snel moeten reageren in een situatie van extreme druk, zowel psychologisch als qua tijd. Ik weet niet of we ons hiermee voor de verkiezingen voldoende kunnen vermaken, maar het is ten minste een bijdrage die we aan dit belangrijke vraagstuk leveren.
Günter Verheugen
vicevoorzitter van de Commissie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, de Verdragen verlenen de Commissie geen enkel recht van initiatief op het gebied van consulaire bescherming. Binnen haar beperkte bevoegdheden probeert de Commissie zoveel mogelijk de effectiviteit van de burgerschapsrechten waar Europese burgers recht op hebben, te vergroten - zie bijvoorbeeld het Actieplan 2007-2009 van de Commissie.
Ik herhaal nogmaals dat door de goedkeuring van het Verdrag van Lissabon deze situatie aanzienlijk zou kunnen verbeteren. Ik hoop dat mevrouw Sinnott, die ons over haar ervaringen heeft verteld, het feit dat het Verdrag van Lissabon verandering zal kunnen brengen in deze situatie en haar ervaringen zal benutten om te helpen steun te organiseren voor het Verdrag van Lissabon in Ierland.
De betreurenswaardige gebeurtenissen in Mumbai laten zien dat, als we tegemoet willen komen aan de legitieme verwachtingen van EU-burgers, er duidelijk op dit moment al enorm veel ruimte is voor verbetering.
Erika Mann
(EN) Mijnheer de Voorzitter, ik heb slechts een korte aanbeveling aan de Raad. Ik heb veel waardering voor wat u hebt gezegd, maar kunt u, zodra u vandaag weet wanneer deze simulatie-oefening gaat plaatsvinden, ervoor zorgen dat u een aantal van de mensen uitnodigt die daadwerkelijk in Mumbai zijn geweest? Dit zou heel verhelderend kunnen zijn.
De Voorzitter
Het debat is gesloten.
Schriftelijke verklaringen (artikel 142)
Lidia Joanna Geringer de Oedenberg  
schriftelijk. - (PL) Met het oog op de groeiende mobiliteit van de Europese burgers moeten de huidige principes voor consulaire bescherming aan de nieuwe situatie aangepast worden. Via de diplomatieke en consulaire vertegenwoordigingen moet het land van herkomst voor de burgers van de EU bescherming en hulp waarborgen (artikel 3 van het Verdrag van Wenen inzake diplomatiek verkeer en artikel 1 van het Verdrag van Wenen inzake consulair verkeer). Ook moeten volgens het Verdrag van Maastricht de Europese burgers buiten de Gemeenschap bijkomende diplomatieke en consulaire bescherming genieten op grond van hun Europees staatsburgerschap. Als een lidstaat geen vertegenwoordiging heeft in een derde land, moet een burger van deze lidstaat echt gebruik kunnen maken van de diplomatieke en consulaire hulp van de overige lidstaten volgens dezelfde voorwaarden als de burgers van die landen.
De crisissituatie vorig jaar in Bombay als gevolg van de bomaanslagen toonde echter de incompetentie van vele diplomatieke vertegenwoordigingen aan bij de praktische toepassing van de gemeenschappelijke afspraken inzake de veiligheid van de burgers van de Unie. Tientallen Europeanen, onder wie ook de delegatie van het Europees Parlement die toen ter plaatse was, hadden te kampen met procedurele problemen en onevenredig lange wachttijden bij de uitgifte van duplicaten van verloren documenten. Dit toont aan dat de uitvoering van het idee van Europese solidariteit niet gemakkelijk te bereiken is!
Het recht op consulaire bescherming in derde landen is een van de hoofdkenmerken van het Europese staatsburgerschap. De lidstaten moeten hun uiterste best doen om dit beginsel uit te voeren en voor alle burgers van de Gemeenschap gelijke behandeling en hulp te waarborgen.
Toomas Savi  
schriftelijk. - (EN) Volgens artikel 20 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap "[geniet] iedere burger [...] van de Unie op het grondgebied van derde landen waar de lidstaat waarvan hij onderdaan is, niet vertegenwoordigd is, de bescherming van de diplomatieke en consulaire instanties van iedere andere lidstaat, onder dezelfde voorwaarden als de onderdanen van die lidstaat”.
Eind november vorig jaar was onze collega Ignasi Guardans Cambó in Mumbai tijdens de terroristische aanslagen en hij was getuige van verschillende schendingen van het Verdrag door diplomaten van enkele lidstaten, toen burgers van de Europese Unie ongelijk werden behandeld en gediscrimineerd op grond van hun nationaliteit.
Het gedrag van de diplomaten van sommige lidstaten in Mumbai vormde niet alleen een schending van de rechten van EU-burgers, maar bracht ook de tekortkomingen aan het licht in het communautaire integratieproces. Daarom is het voor de EU van wezenlijk belang om dit specifieke geval te bestuderen en actie te ondernemen om ervoor te zorgen dat een dergelijke situatie zich niet meer voordoet.
Ik zou het op prijs stellen als de Raad en de Commissie ons zouden kunnen garanderen dat er nauw op de tenuitvoerlegging van artikel 20 van het Verdrag wordt toegezien en dat iedere afwijking daarvan grondig wordt onderzocht.
