Strategia Unii Europejskiej w odniesieniu do Białorusi (debata) 
Przewodniczący
Kolejnym punktem porządku dziennego są oświadczenia Rady i Komisji w sprawie strategii Unii Europejskiej w odniesieniu do Białorusi.
Alexandr Vondra
urzędujący przewodniczący Rady. - Panie przewodniczący! Sytuacja na Białorusi oraz kwestie dotyczące tego, co należy zrobić i jak można pomóc znajdą się, jak uważam, niewątpliwie w centrum uwagi Rady podczas prezydencji czeskiej.
Pozwolą państwo, że rozpocznę w optymistycznym tonie. Z satysfakcją zauważamy kroki podejmowane przez Białoruś w ciągu ostatnich kilku tygodni, obejmujące rejestrację ruchu "O wolność”, druk i dystrybucję niezależnych gazet takich jak "Narodnaja Wola” i "Nasza Niwa”, okrągły stół w sprawie regulacji Internetu z udziałem Przedstawiciela OBWE ds. Wolności Mediów oraz ogłoszenie rozpoczęcia konsultacji eksperckich z OBWE/ODIHR w sprawie poprawy ustawodawstwa wyborczego.
Są to kroki w kierunku spełnienia kryteriów przedstawionych przez UE jako warunek utrzymania zawieszenia zakazu wydawania wiz przez okres dłuższy niż początkowe sześć miesięcy. UE podkreśliła znaczenie osiągnięcia postępu w tych kwestiach w kontaktach z administracja białoruską.
Zanim dokonamy przeglądu sankcji - w ramach którego musimy podjąć decyzję do początku kwietnia - będziemy nadal wykorzystywać wszystkie kontakty polityczne, łącznie z kontaktami dwustronnymi w celu zachęcenia Białorusi do poczynienia postępów w kwestiach problematycznych, które zostały przedstawione we wnioskach Rady z 13 października, poprzez podjęcie dalszych, poważnych kroków. Jako kolejną formę zachęty nasza prezydencja zamierza zorganizować kolejne spotkanie trójki ministrów spraw zagranicznych z Białorusią przy okazji styczniowej Rady ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych.
Będziemy nadal monitorować ogólną sytuację w zakresie praw człowieka oraz podstawowych wolności w tym kraju, ze szczególnym naciskiem na otoczenie regulacyjne w obszarze organizacji pozarządowych oraz mediów. Ponadto intensywnie dyskutujemy i wymieniamy poglądy oraz informacje z różnymi przedstawicielami opozycji i innymi osobami na Białorusi, takimi jak pan Aleksander Milinkiewicz, pan Kosolin i inni.
Białoruś, jak wiemy, jest jednym z sześciu krajów objętych partnerstwem wschodnim, stwarzanym w celu pobudzenia pozytywnych tendencji rozwojowych u naszego wschodniego sąsiada. Uczestnictwo Białorusi w partnerstwie będzie zależało od jej rozwoju wewnętrznego. Zamierzamy zainaugurować partnerstwo wschodnie na szczycie w Pradze w maju. Termin ten został wybrany również dlatego, że następuje on tuż po upływie wspomnianego sześciomiesięcznego okresu i umożliwi nam przeprowadzenie oceny. A więc decyzja, czy pan Łukaszenko zostanie zaproszony, nie została jeszcze podjęta.
Głęboko wierzymy, że nasze podejście do Mińska powinno być teraz konstruktywne; powiedzmy, że jest to imperatyw strategiczny. Oczywiście jesteśmy nadal realistami i nie oczekujemy żadnych dramatycznych zmian, ale wierzymy, że fakt, iż Łukaszenko poszukuje równowagi w stosunkach z Moskwą, może stanowić dla nas dobrą okazję. Równocześnie, jako wspólnotę, łączą nas pewne wspólne wartości i musimy zachować zdolność wywierania nacisku. W naszym wspólnym interesie leży wykorzystanie tej okazji do dalszego zachęcania Białorusi do pozytywnych zmian w tym względzie.
Benita Ferrero-Waldner
komisarz. - Panie przewodniczący! To dla mnie ogromna przyjemność, że mogę występować tu przez państwem i mówić o Białorusi, ponieważ doszło tam do pozytywnych zmian, które z zadowoleniem zauważamy. Białoruś zajmuje bardzo ważne miejsce w naszych programach, ale nie tylko dlatego, że jest jednym z krajów, w który mocno uderzył obecny kryzys finansowy w regionie. Pojawiła się również wyjątkowa okazja, aby naprawdę rozpocząć nowy rozdział w naszych stosunkach z Białorusią.
Minęła już połowa sześciomiesięcznego okresu, na jaki zawieszono sankcje wobec Białorusi, nałożone decyzją podjętą na spotkaniu ministrów spraw zagranicznych UE 13 października 2008 r. Ponieważ okres ten upływa 13 kwietnia 2009 r., nadszedł teraz czas na dokonanie pierwszej oceny, czy Białoruś zmierza we właściwym kierunku i czy w związku z tym możemy przedłużyć zawieszenie sankcji oraz podjąć dalsze pozytywne działania na rzecz Białorusi.
Podczas spotkania Rady ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych 13 października powiedziano jasno, że pozytywny postęp, który dał się zauważyć w sierpniu wraz z uwolnieniem pozostałych więźniów politycznych, musi być kontynuowany, aby zawieszenie sankcji można było przedłużyć. Obszary, w których musi dojść do dalszych i trwałych zmian obejmują: zaniechanie kolejnych aresztowań lub kar pozbawienia wolności na tle politycznym; współpraca z OBWE/ODHIR nad reformami ustawodawstwa wyborczego; postęp w zakresie wolności mediów; lepsze warunki działania dla organizacji pozarządowych oraz zaniechanie prześladowań społeczeństwa obywatelskiego; a także poważny postęp w zakresie wolności zgromadzeń.
Zauważyliśmy pewien postęp w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Na przykład zniesiono zakaz wobec dwóch głównych niezależnych gazet i obecnie wznowiły one druk oraz dystrybucję. Po drugie, zezwolono na rejestrację organizacji "O wolność” pana Milinkiewicza i, po trzecie, 22 stycznia odbędą się konsultacje pomiędzy Białorusią a ODIHR w sprawie reformy wyborczej. Ten postęp jest wynikiem bezpośredniej odpowiedzi na żądania wystosowane przez Komisję na początku listopada i uważamy, że jest on zachęcający.
Jednakże jest on nadal za mały, jeśli mamy rozpocząć nową epokę w naszych stosunkach, a także, jeśli mamy potwierdzić zawieszenie sankcji. Musimy stwierdzić postęp w zakresie wolności mediów, łącznie z wolnością Internetu i akredytacją zagranicznych dziennikarzy. Oczekujemy również, że procedury rejestrowania i warunki pracy organizacji pozarządowych będą łatwiejsze oraz że zniesione zostaną ograniczenia wolności działaczy organizacji pozarządowych takich jak, na przykład, pan Barazenka. Musimy zobaczyć dalsze dowody na to, że demonstracje pokojowe mogą odbywać się bez ograniczeń, a ich uczestnicy nie muszą obawiać się aresztowań.
Postępy muszą jednak być widoczne po obu stronach. Jeśli Białoruś może poczynić poważne postępy, uważam, że konieczne jest odwzajemnienie tych wysiłków z naszej strony w postaci poważnego pakietu środków. Komisja pracuje nad propozycjami takiego pakietu, który może obejmować: rozszerzenie rozpoczętego rok wcześniej dialogu technicznego na temat energii, transportu i środowiska na inne dziedziny; symboliczne zwiększenie przydziału ENPI dla Białorusi w celu wsparcia tych rozmów; udzielenie Białorusi pomocy w dostosowaniu się do nowych wyzwań gospodarczych, które obecnie przed nią stoją oraz włączenie Białorusi do państw kwalifikujących się do uzyskania pożyczek EBI i EBOR; zwiększenie kontaktów: 26 stycznia trójka spotka się z ministrem spraw zagranicznych Białorusi, panem Martynowem, przy okazji posiedzenia Rady ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych, gdzie zamierzam jasno powiedzieć panu Martynowowi czego dokładnie UE oczekuje od Białorusi oraz co oferuje; a także, oczywiście, pogłębienie dialogu ze społeczeństwem obywatelskim.
W tym punkcie uważam, że należy połączyć wszystkie wysiłki. Bardzo przydatne byłyby również spotkania posłów do PE z parlamentarzystami z Białorusi.
Kolejną kwestią do rozważenia jest potencjalne rozpoczęcie negocjacji w sprawie ułatwień wizowych i umowy o readmisji. W tej materii ruch należy do Rady i jest jasne, że Białoruś ma tu jeszcze wiele do zrobienia. Ale my, Komisja, jesteśmy gotowi do rozpoczęcia pracy i udziału w negocjacjach, jak tylko ministrowie uznają, że osiągnięto wystarczający postęp.
Podsumowując, pragnę powiedzieć, że jesteśmy gotowi, aby przygotować pełną ofertę naszej europejskiej polityki sąsiedztwa i partnerstwa wschodniego dla Białorusi. Obejmowałaby ona odblokowanie UPiW oraz znaczne zwiększenie naszej pomocy.
Jeżeli ministrowie uznają po 13 kwietnia, że osiągnięto wystarczający postęp, zostanie podjęta decyzja w sprawie tego, czy należy potwierdzić zawieszenie sankcji. Jeżeli postępy Białorusi będą na tyle duże, aby utwierdzić nas w tej decyzji, jesteśmy naprawdę gotowi do odwzajemnienia podjętych działań i mam nadzieje, że moglibyśmy wtedy faktycznie otworzyć nowy rozdział w stosunkach z Białorusią.
Jacek Protasiewicz
w imieniu grupy PPE-DE. - (PL) Panie Przewodniczący! Pani Komisarz! Panie Premierze! Bezpośrednim powodem dla dzisiejszej debaty jest oczywiście przypadająca właśnie w tym tygodniu połowa sześciomiesięcznego okresu zawieszenia sankcji wobec Białorusi. Oceniając na półmetku tego okresu stan relacji tego państwa z Unią Europejską, nasz Parlament zamierza pozytywnie, choć ostrożnie, ocenić zmiany, jakie zachodzą na Białorusi.
Przede wszystkim wyrażamy zadowolenie, że doszło do zalegalizowania ruchu "Za wolność” kierowanego przez Aleksandra Milinkiewicza, a dwie niezależne gazety "Narodnaja Wola” i "Nasza Niwa” zostały zalegalizowane i dopuszczone do państwowego systemu dystrybucji. Równocześnie jednak zamierzamy potępić fakt, że uwolnionym w zeszłym roku więźniom politycznym nie przywrócono pełni praw obywatelskich, a wobec jednego z protestujących studentów nadużyto aresztu w okresie przygotowawczym do rozprawy sądowej.
Chcemy podkreślić, że dla bezterminowego zniesienia sankcji i normalizacji stosunków Unia Europejska-Białoruś kluczowe znaczenie mają zmiany w prawie wyborczym, wycofanie się z restrykcyjnego prawa medialnego oraz takie zmiany kodeksu karnego, które wykluczą możliwość jego nadużywania w walce z opozycją demokratyczną i niezależnymi dziennikarzami. W tym kontekście zachęcamy władze białoruskie do bliższej współpracy z OBWE oraz Białoruskim Stowarzyszeniem Dziennikarzy. Doceniamy, że wstępne konsultacje w obu tych sprawach już miały miejsce, ale namawiamy do stałej współpracy z ekspertami zagranicznymi oraz reprezentantami białoruskiego społeczeństwa obywatelskiego.
W rezolucji, nad którą dziś debatujemy, zamierzamy także wezwać władze białoruskie do nieograniczania działalności partii politycznych, organizacji pozarządowych oraz legalizacji kolejnych niezależnych mediów, ale nie będzie to wezwanie jednostronne. Równocześnie bowiem wzywamy Komisję Europejską i Radę do szybszego obniżenia cen wiz wjazdowych na teren Unii Europejskiej oraz zwiększenia inwestycji Europejskiego Banku Inwestycyjnego w infrastrukturę energetyczną, a zwłaszcza tranzytową w tym kraju. Chciałbym podkreślić, że Parlament ponownie wezwie Komisję Europejską do zapewnienia telewizji Biełsat odpowiedniego wsparcia finansowego, a władze białoruskie do uznania, że jedyną legalną reprezentacją największej mniejszości narodowej w tym kraju jest Związek Polaków na Białorusi kierowany przez Andżelikę Borys.
Przewodniczący
Pan Poseł wydaje się być trochę zabiegany, ale zdążył w ostatniej chwili, aby zabrać głos.
Justas Vincas Paleckis
w imieniu grupy PSE. - (LT) Dobre płoty to dobre sąsiedztwo, jak mówi stare angielskie przysłowie. Dziś, gdy myślimy o sąsiadujących krajach, bardziej właściwe byłoby powiedzenie, że lepsze są niskie płoty lub ich brak.
Na styku XX i XXI wieku, w wyniku swojej rosnącej skłonności ku autokratyzmowi, Białoruś stała się chorym państwem, niepasującym do Europy. Kraj ten pogrążył się w samoizolacji oraz izolacji, gdy mury wokół niego rosły coraz wyżej. Z powodu łamania praw człowieka nie było miejsca w Radzie Europejskiej dla kraju położonego w centrum Europy.
W zeszłym roku odzyskaliśmy nadzieję, że stosunki pomiędzy Unią Europejską a Białorusią mogą się zmienić i że mury, o których mówiłem, można obniżyć. Wspomniano tutaj o małych krokach we właściwym kierunku, które podjął Mińsk, jeśli chodzi o więźniów politycznych, rejestrację partii i rejestrację gazet. Możemy również wspomnieć o otwarciu przedstawicielstwa Unii Europejskiej w przyszłości. Podzielam ostrożny optymizm zarówno pani komisarz, jak i pana ministra i uważam, że niebo się przejaśnia, ale nadal jest na nim wiele chmur. Nasz kolega, pan Protasiewicz, już wspomniał tu o wolności mediów oraz o prawdziwych warunkach pozwalających na tworzenie partii politycznych. Ponadto kraj ten znajduje się już generalnie na progu wielkich zmian gospodarczych i społecznych. Reformy powinny być skierowane ku przyszłości i ułatwiać życie zwykłym ludziom.
Uważam, że Unia Europejska powinna również pójść drogą wzajemnego zrozumienia. Po pierwsze, poprzez zlikwidowanie lub przynajmniej obniżenie barier finansowych związanych z wymaganiami wizowymi, które tak bardzo uniemożliwiają komunikację pomiędzy ludźmi.
Białoruś podjęła decyzję o zbudowaniu nowej elektrowni atomowej, która prawdopodobnie powstanie dość blisko Wilna - stolicy Litwy. Planowana jest budowa kilku takich elektrowni w pobliżu granicy z Litwą, Estonią i Polską. Potrzebny jest dialog pomiędzy tymi wszystkimi krajami i innymi państwami oraz stałe konsultacje, aby uniknąć nieporozumień, niszczenia środowiska naturalnego oraz lekceważenia interesów innych krajów. Bruksela powinna uważnie przyglądać się temu, jak Mińsk wdraża zalecenia MAEA i konwencje w sprawie bezpieczeństwa atomowego oraz bronić interesów krajów Unii Europejskiej.
Uważam, że w Białorusi nie dokonają się prawdziwe zmiany, jeżeli nie zostanie zburzony mur pomiędzy oficjalnymi instytucjami a społeczeństwem. Rząd powinien być zainteresowany rozmowami i negocjacjami z opozycją, organizacjami pozarządowymi, związkami i organizacjami młodzieży. Za kilka miesięcy Parlament Europejski przedstawi zalecenia w sprawie tego, czy należy kontynuować jego burzenie, czy też należy zbudować jeszcze wyższy mur. Jeśli nie skorzystamy z tej szansy, ludzie po obu stronach będą rozczarowani. Teraz ruch należy do Mińska.
Janusz Onyszkiewicz
w imieniu grupy ALDE. - (PL) Z Białorusi napływają nie zawsze jednoznaczne sygnały. Uwolniono więźniów politycznych, zezwolono na korzystanie z sieci dystrybucyjnych dwóm niezależnym gazetom i zarejestrowano kierowany przez opozycyjnego kandydata na urząd prezydenta państwa Aleksandra Milinkiewicza ruch "Za wolność”. Mówiła zresztą o tym pani komisarz. Z drugiej jednak strony powtarzają się aresztowania opozycji, a wielu zwolnionych z więzienia ma nałożone rozliczne ograniczenia swojej wolności. Kilkanaście gazet czeka na podobne do przyznanego dwóm wyżej wymienionym gazetom pozwolenia, podobnie liczne organizacje pozarządowe i partie polityczne ciągle borykają się z uzyskaniem rejestracji bądź żyją pod groźbą takiej rejestracji utraty. Usuwa się księży i siostry zakonne, utrzymuje się karę śmierci.
Nie możemy jednak odwracać się od Białorusi plecami. Nie sądzę jednakże, aby już dzisiaj należało podjąć dialog pomiędzy przedstawicielami naszego Parlamentu i przedstawicielami parlamentu białoruskiego. Przede wszystkim trzeba, o czym w rezolucjach Parlament Europejski mówił wielokrotnie, wprowadzić znaczne obniżenia kosztów i uproszczenie procedur przyznawania wiz obywatelom Białorusi. Nie może to rzecz jasna dotyczyć tych, którzy z dobrych powodów do krajów Unii Europejskiej nie powinni mieć wstępu.
Trzeba również skutecznie wspierać, także finansowo, ważne dla istnienia i rozwoju społeczeństwa obywatelskiego instytucje, takie jak niezależne organizacje pozarządowe, partie polityczne i niezależną prasę. Trzeba także podnieść sprawę praw pracowniczych na Białorusi. Dziś poza strukturami władzy nie ma stałego zatrudnienia - wszyscy pracują w oparciu o jedynie roczne kontrakty. Daje to pracodawcy, a więc państwu, ogromny środek nacisku, umożliwiający całkowite podporządkowanie sobie niemalże całego społeczeństwa.
Inicjatywa partnerstwa wschodniego otwiera nowe możliwości także dla dzisiejszych białoruskich władz. Proces unowocześniania kraju i przybliżanie go do europejskich standardów politycznych winien jednak przebiegać w dialogu władz z białoruską demokratyczną opozycją.
Ryszard Czarnecki
w imieniu grupy UEN. - (PL) Pani Komisarz! Panie Przewodniczący! Ostatnio co kwartał uchwalamy rezolucje w sprawie Białorusi. Ale to nie jest inflacja, to raczej dobrze świadczy o swoistym monitoringu tego, co dzieje się w kraju sąsiadującym z Polską, a więc z Unią Europejską.
Czy postępy demokratyzacji na Białorusi są zadowalające? Nie. Czy to powód, aby ponownie odwrócić się od Mińska plecami? Nie. Trzeba uparcie mówić o demokratycznych swobodach, standardach, o wolności słowa, o demokratycznych wartościach, ale równie cierpliwie nadal zapalać zielone światło dla Białorusi jako kraju i społeczeństwa, które chcemy widzieć bliżej i bliżej Unii Europejskiej. Bo Białorusini są Europejczykami, a Białoruś to integralna część starego kontynentu, zaś kultura białoruska to część kultury europejskiej.
Dziś najszlachetniejsi Białorusini walczą o prawa człowieka, o demokrację, o swobody religijne. Ale tych mniej szlachetnych Białorusinów nie wpychajmy w łapy Moskwy. To byłby brak wyobraźni, to byłaby głupota, to byłaby nieodpowiedzialność, to byłoby gorzej niż zbrodnia - to byłby błąd. Trzeba robić dwie rzeczy na raz - patrzyć na ręce Łukaszence, aby nie prześladował np. katolickich księży z Polski, nie zamykał gazet, nie skazywał opozycjonistów, ale trzeba też wspierać państwo białoruskie jako takie, aby nie stawało się coraz bardziej częścią rosyjskiej strefy wpływów politycznych, gospodarczych i militarnych.
Milan Horáček
w imieniu grupy Verts/ALE. - (DE) Z zadowoleniem przyjmuję prezydencję czeską, na czele której stoi wicepremier Aleksander Vondra. Poprzez rejestrację demokratycznego ruchu opozycyjnego "O wolność”, kierowanego przez Aleksandra Milinkiewicza oraz uwolnienie więźniów politycznych, rząd białoruski wysłał sygnały, że staje się bardziej otwarty. Teraz nadszedł czas, aby sprawdzić, czy za gotowością do rozpoczęcia dialogu kryje się faktyczna wola zmian i wznowienia stosunków z UE.
Chcemy, aby Białoruś odnalazła swoje miejsce w Europie; czekaliśmy na to długo i jesteśmy przygotowani do wznowienia stosunków, ale tylko na jasnych warunkach, z których kluczowym jest poszanowanie praw człowieka. Dotyczy to nie tylko wolności prasy i wypowiedzi, ale również ogółu życia politycznego, społecznego i prywatnego każdego człowieka. Nie zapomnieliśmy o oszustwach wyborczych ani o atakach na opozycję i bardzo uważnie obserwujemy rozwój sytuacji.
W październiku zdecydowaliśmy się zawiesić zakaz wjazdu do UE dla prezydenta Łukaszenki. Ze swojej strony, Białoruś musi również zezwolić na wjazd delegacji europejskich, aby umożliwić rozmowy z członkami opozycji.
Doświadczenie nauczyło nas, że wszystkie dyktatury mają swój koniec.
Věra Flasarová
w imieniu grupy GUE/NGL. - Panie i panowie! Białoruś jest ostatnim krajem europejskim, z którym Unia Europejska nie ma umowy o wzajemnych stosunkach. Ta niekorzystna sytuacja mogłaby wkrótce ulec zmianie, co wskazano w proponowanej strategii Rady i Komisji w sprawie Białorusi. Co więcej, kilkumiesięczny okres próbny dobiega końca. Przywódcy Białorusi mogą umożliwić zmiany prowadzące do większej demokracji i wolności, a Unia Europejska zaoferuje współpracę oraz normalizację stosunków. To powinien być nasz cel. Jednakże sztuka dyplomacji polega na widzeniu świata w szerszym kontekście i uwzględnieniu tego kontekstu przy formułowaniu wymagań. Prawie każda zmiana, do której doszło w ostatnich latach, dokonała się w kontekście globalnym. Dziś sytuacja ulega zasadniczej zmianie. Trwający dwadzieścia lat eksperyment polegający na dominacji USA dobiega kresu i zostanie zastąpiony koncepcją wielobiegunową, która może również doprowadzić do konfliktu. Wokół nas dają się zauważyć wydarzenia towarzyszące zmianom w podziale władzy. Nowe i odradzające się ośrodki władzy określają swoją pozycję w stosunku do konkurentów i kształtują swoje sfery wpływów. Białoruś, wraz z Ukrainą, Mołdawią i Kaukazem tworzą strefę wpływów, która jest obiektem twardej walki pomiędzy Rosją, z jednej strony, a Stanami Zjednoczonymi i Unią Europejską z drugiej. Zaprzeczanie temu byłoby absurdem, nawet jeśli ta wojna toczy się pod sztandarem pięknych haseł takich jak wolność, demokracja i prawa człowieka. Rzeczywistą stawką jest tu energia, pieniądze i strategia militarna. Jeśli główni gracze globalni, łącznie z Unią Europejską, są gotowi do poszanowania nowopowstających geopolitycznych...
(Przewodniczący wyłączył mikrofon.)
Bastiaan Belder
w imieniu grupy IND/DEM. - (NL) Panie przewodniczący! Białoruś miała być odporna na światowy kryzys finansowy. Ta nazbyt pewnie sformułowana prognoza obecnie drogo kosztuje pana Łukaszenkę na początku 2009 roku. Jego rząd jest w poważnych kłopotach finansowych. Mińsk dobija się do drzwi MFW, Moskwy, a nawet Waszyngtonu, prosząc o miliardowe kredyty. MFW postawił 2 stycznia warunek dewaluacji białoruskiego rubla o nie mniej niż 20,5%. Dziś obywatele Białorusi są wyraźnie przerażeni, co stanie się dla nas zrozumiałe, jeśli zdamy sobie sprawę, że średnia miesięczna pensja spadła nagle z 400 dolarów do 333 dolarów, a dolar, obok euro, jest w Mińsku bardzo pożądaną walutą, co się jeszcze długo nie zmieni.
Czy to pogorszenie się gospodarczej pozycji Białorusi może oznaczać kres szans na nowy kierunek w polityce krajowej i zagranicznej rządu Łukaszenki? To oczywiście nie jest wyimaginowane ryzyko, ponieważ, abstrahując od obecnych problemów finansowych, możliwe jest, że zmiana kursu ze strony Łukaszenki w kierunku Zachodu jest czysto kosmetyczna. Oznaczałoby to, że potężny prezydent zamienił swoją strategię udawanej integracji z Rosją na udawane zbliżenie do Unii Europejskiej. Nadchodzące negocjacje z Rosją w sprawie gazu mogą nawet dodatkowo wzmocnić tę symulowaną zmianę kursu.
Unia Europejska powinna zastosować zrównoważoną strategię, aby stawić opór realizacji tego rodzaju niepożądanego scenariusza politycznego w Mińsku. W tym celu wszystkie instytucje europejskie muszą kontaktować się ze wszystkimi instytucjami białoruskimi, łącznie z władzami państwowymi, siłami opozycji, organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, a nawet ludnością niepracującą. To jest cel europejski, który powinien nam przyświecać i pomóc w nawiązywaniu kontaktów ze wszystkimi grupami społeczeństwa białoruskiego i w budowaniu mostów pomiędzy nimi.
Roberto Fiore
(IT) Panie przewodniczący, panie i panowie! Uważam, że nie ma już żadnych powodów, aby nadal utrzymywać jakiekolwiek sankcje wobec Białorusi. Jest ona krajem, który niewątpliwie przechodzi kryzys, podobnie jak wszystkie kraje Europy, a w każdym razie jest ona krajem, który dopuszcza prawo własności, krajem, który jeszcze kilka miesięcy temu rozwijał się w tempie 8% i który zezwalał obcokrajowcom, również Europejczykom, na kupno ziemi czy domów, nawet jeśli odbywało się to za pośrednictwem firm białoruskich.
Co więcej, jeśli chodzi o wolność wyznania, jakiś czas temu Białoruś odwiedził kardynał Bertone, co z pewnością pozwoliło nawiązać oparte na wzajemnym poszanowaniu stosunki pomiędzy państwem białoruskim a Watykanem. Nade wszystko ważne są swobody polityczne. Wspomniano tu o kilku więźniach, ale w rzeczywistości chodzi o trzech więźniów politycznych, których wypuszczono już na wolność.
Mówimy również o wyborach. Oczywiście na Białorusi nie ma pełnej wolności, jaką znamy z wyborów na Zachodzie, ale zdecydowanie prawdą jest to, że państwo przyznało wszystkim kandydatom czas antenowy w telewizji, a nawet w niektórych przypadkach dotacje. Wiemy również, że w ciągu nadchodzących kilku tygodni niektóre gazety - gazety niezależne - będą miały możliwość rozpoczęcia działalności i dystrybucji.
Uważam, że w strategicznym interesie Europy leży otwarcie się na Białoruś, właśnie dlatego, że Białoruś jest bardzo ważnym ogniwem łączącym Europę z Rosją. Pamiętajmy, że żyje tam mocna mniejszość katolicka, co zbliża Białoruś do jej sąsiada, Polski, oraz reszty Europy i czyni z niej strategicznego sojusznika dla reszty Europy Wschodniej. Dziwne jest, że dziś mówi się o wejściu Turcji do Europy, kiedy Białoruś odgrywa o wiele mocniejszą i ważniejszą rolę partnera dla Europy.
Árpád Duka-Zólyomi
(HU) Panie przewodniczący! Trudno jest przezwyciężyć impas w stosunkach pomiędzy Unią Europejską a Białorusią. Pojawiające się ostatnio i rosnące naciski z zewnątrz, osłabienie przyjaźni pomiędzy Rosją a Białorusią, strach, którego źródłem jest konflikt rosyjsko-gruziński oraz niemniej ważny światowy kryzys gospodarczy przyczyniają się po części do takiego stanu rzeczy.
Kraj, na czele którego stoi Łukaszenko, po raz pierwszy prosi o coś Europę. Uwolnienie więźniów politycznych, rejestracja ruchu politycznego oraz rozpoczęcie dialogu z niezależnymi dziennikarzami wskazują na to, że Łukaszenko próbuje na swój własny sposób otworzyć drzwi do Europy. Oprócz tych powierzchownych działań Mińsk musi jednak mieć jeszcze więcej do zaoferowania, jeśli chodzi o prawdziwe zbliżenie.
Właściwym posunięciem UE powinno być wykorzystanie obecnych, choć skromnych, szans. Unia Europejska po raz pierwszy może mieć wpływ na sytuację polityczną na Białorusi i dlatego polityka, którą uprawia Bruksela jest daleka od obojętności. Musimy utrzymać krytyczne podejście oraz system wymagań stosowany obecnie. Musimy szczególnie uważnie obserwować rozwój sytuacji, bowiem trudno sobie wyobrazić, że może dojść do radykalnej zmiany u Łukaszenki i jego administracji.
Ważne jest, że UE podjęła zaplanowane i konkretne kroki. Naszym zadaniem jest wspieranie i pomoc w zjednoczeniu organizacji pozarządowych i opozycji walczących o zmiany. Musimy również domagać się reform w dziedzinie ustawodawstwa i mam tutaj na myśli kodeks karny i prasę oraz ustawodawstwo wyborcze. Aby zapewnić odpowiednią jakość polityki Unii Europejskiej wobec Białorusi oraz ochronić proces demokratyzacji, Parlament Europejski musi kontynuować monitoring realizowany przez Radę i Komisję.
Kraje regionu, łącznie z Ukrainą, również pokazały, że bez sformułowania i spełnienia jasnych kryteriów niemożliwy jest rozwój demokracji, bowiem działania nieuwzględniające tych kryteriów są tylko tworzeniem ułudy demokracji. Proponowana strategia UE jest krytyczna oraz konstruktywna i dlatego ma moje pełne poparcie.
Józef Pinior
(PL) Panie Przewodniczący! Pani Komisarz! Przede wszystkim chciałem pozytywnie podkreślić fakt obecności podczas dzisiejszej nocnej debaty Parlamentu Europejskiego pana ministra Aleksandra Vondry. Myślę, że to pokazuje rolę, jaką czeska prezydencja przykłada do polityki zewnętrznej Unii Europejskiej.
Analizujemy dzisiaj strategię Unii Europejskiej w stosunku do Białorusi, analizujemy strategię otwarcia, z którą mamy do czynienia w ostatnich kilku miesiącach. Sądzę, że bilans tej strategii jest pozytywny - wskazuje na to także projekt raportu Parlamentu Europejskiego.
Doszło do utworzenia w Mińsku Stałego Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej. Mamy do czynienia z pozytywnymi sygnałami dotyczącymi poszerzania się sfery wolności na Białorusi, takimi jak rejestracja ruchu obywatelskiego Aleksandra Milinkiewicza "Za wolność”, dopuszczenie do publikacji i rejestracji dwóch niezależnych gazet "Narodnajej Woli” oraz "Naszej Niwy”. Mam także na myśli wypowiedź ministra spraw zagranicznych Białorusi Siarhieja Martynaua dotyczącą pozytywnego stosunku Białorusi do udziału w unijnej inicjatywie partnerstwa wschodniego. Wreszcie chciałem także zwrócić uwagę na to, że władze Białorusi nie uznały samozwańczych deklaracji władz Południowej Osetii i Abchazji dotyczących państwowego charakteru tych struktur. To są dobre sygnały, które bez wątpienia wynikają także ze stosunku Unii Europejskiej do Białorusi.
Oczywiście, o tym mówi projekt naszej rezolucji: ciągle jeszcze mamy do czynienia na Białorusi z ograniczeniami praw człowieka, wolności osobistych. To nie jest liberalna demokracja w europejskim znaczeniu tego słowa. Zgadzam się całkowicie ze scenariuszem, który został dzisiaj przedstawiony przez panią komisarz Ferrero-Waldner, o tym, że takie bezterminowe zniesienie sankcji może być możliwe, jeżeli Białoruś będzie poszerzała sferę wolności, sferę wolności obywatelskich oraz liberalizację swojej gospodarki. Większa obecność Unii Europejskiej na Białorusi gwarantuje, w moim przekonaniu, pogłębianie się na Białorusi liberalizacji i demokratyzacji tego kraju.
Przewodniczący
Chcę tylko zwrócić uwagę, że w tych debatach przedstawiciel Rady jest zawsze obecny, więc to nie jest jakieś szczególne wydarzenie, Panie Pośle, ale oczywiście doceniamy obecność pana premiera Vondry.
Zdzisław Zbigniew Podkański
(PL) Panie Przewodniczący! Stosunki Unii Europejskiej z Białorusią są zależne od obydwu stron. Jeżeli będzie wspólna dobra wola, to będzie dialog, właściwa polityka sąsiedztwa i partnerstwo wschodnie. Partnerstwa nie da się budować drogą nakazów i zakazów, dlatego z zadowoleniem odnotowuję ostatnie inicjatywy Komisji Europejskiej zmierzające do poprawy stosunków z Białorusią. Obiektywnie trzeba powiedzieć, że i Białoruś zrobiła wiele na rzecz porozumienia. Świadczy o tym między innymi zarejestrowanie ruchu "O wolność”, zezwolenie na druk i rozpowszechnianie gazet opozycyjnych, otwarcie na inicjatywę partnerstwa wschodniego.
Oczekiwania ze strony Unii są większe, co oczywiście ma swoje uzasadnienie, ale uzasadnienie ma również wiele oczekiwań ze strony Białorusi. W wielu obszarach potrzebna jest symetria i zrozumienie partnera. Dla przykładu: skoro wzywa się władze białoruskie do zaprzestania praktyki wydawania wiz wyjazdowych obywatelom, a zwłaszcza dzieciom i studentom, to dlaczego Unia Europejska nie upraszcza i nie liberalizuje procedur wizowych stosowanych wobec obywateli Białorusi? Problemy te są ważne zwłaszcza dla nas, mieszkańców regionów granicznych, powiązanych kulturowo, rodzinnie (...)
(Przewodniczący wyłączył mikrofon)
Esther de Lange
(NL) Panie przewodniczący! Tego wieczoru debatujemy o polityce UE wobec Białorusi, polityce, w której demokracja i poszanowanie praw człowieka są w centrum uwagi.
Chciałabym się skupić na jednej, określonej dziedzinie, a mianowicie zakazie podróży dla dzieci, nie pomniejszając oczywiście znaczenia innych istotnych kwestii, o których już tutaj wspomniano dzisiejszego wieczoru. Zapewne państwo wiedzą, że przez lata dzieci, ofiary katastrofy w Czarnobylu, przyjeżdżały regularnie do Holandii i innych krajów europejskich, aby odzyskać zdrowie utracone w wyniku tej katastrofy. Chodzi tu o dzieci, które oczywiście urodziły się długo po tej katastrofie - są one obecnie w tym samym wieku, w którym ja byłam, gdy doszło do katastrofy 22 lata temu - ale nadal odczuwają codziennie jej skutki, czego dowodzą statystyki chorób gruczołu tarczowego, raka i tym podobnych. Co roku około 30 000 białoruskich dzieci jest z radością przyjmowanych w rodzinach, organizacjach ochotników i kościołach z 21 krajów, które je goszczą.
W październiku 2008 roku podano, że na mocy dekretu Białoruś wstrzyma wyjazdy tych dzieci i zakaże im podróży za granicę, przez co ich wyjazd na święta Bożego Narodzenia stanął pod dużym znakiem zapytania. Częściowo dzięki naciskom ze strony Unii Europejskiej, Rady Europy oraz niektórych ministrów spraw zagranicznych, w tym holenderskiego ministra Verhagena, dekret ten został tymczasowo zawieszony w okresie pomiędzy 20 grudnia a 20 stycznia, przez co ostatecznie umożliwiono wielu dzieciom wyjazd na ferie. Nie przyjęto jednak żadnych zapisów dotyczących okresu po 20 stycznia. Dlatego nadszedł już najwyższy czas na zamianę tymczasowego zawieszenia na rozwiązanie strukturalne, ogólnoeuropejskie, aby dzieci białoruskie oraz europejskie rodziny, które je przyjmują, nie były trzymane w niepewności co do tego, czy do wyjazdów dojdzie, czy też nie. Najlepiej byłoby, gdybyśmy mogli ustanowić odpowiednie uzgodnienia w imieniu wszystkich państw członkowskich za jednym razem, a nie, jak to się to dzieje obecnie, 27 razy, w drodze dwustronnych negocjacji.
W naszej rezolucji wezwalibyśmy zatem prezydencję czeską do negocjacji z władzami Białorusi w sprawie rozwiązania ogólnoeuropejskiego.
Marianne Mikko
(ET) Panie i panowie! Droga Białorusi do Europy musi być drogą dialogu i kompromisów.
W rezolucji w sprawie Białorusi przyjętej w zeszłym roku podkreślono potrzebę polityki stanowczej i obwarowanej warunkami, lecz pozytywnej. Postęp, jaki został osiągnięty w dziedzinie energii, środowiska i transportu, jest wynikiem tej pracy.
Istnieją jednakże problemy, których nie wolno nam ignorować. Kluczową sprawą jest demokracja. Nam, posłom do Parlamentu Europejskiego, nie wolno tolerować prześladowań przywódców opozycji białoruskiej, ograniczania wolności prasy i wolności wypowiedzi oraz naruszania podstawowych praw obywateli. Żaden kraj demokratyczny nie może funkcjonować bez silnego społeczeństwa obywatelskiego.
Dlatego musimy udzielić szerokiego wsparcia organizacjom, które bronią praw człowieka, promują demokrację i mobilizują obywateli tego państwa.
Pochwalam decyzję władz Białorusi o zarejestrowaniu stowarzyszenia obywatelskiego pana Milinkiewicza "O wolność”. Ale jest to dopiero początek, ponieważ "Nasza Wiasna”, organizacja działająca na rzecz praw człowieka, oraz kilkanaście innych organizacji działających na rzecz rozwoju demokracji również czeka na rejestrację.
Na koniec chciałabym wspomnieć o uzgodnieniach w sprawie wiz. Pomiędzy Unią Europejską a Białorusią musi zostać podpisana umowa o ułatwieniach wizowych. Droga do Europy musi być otwarta. Kosztowne wizy i ostre przepisy stanowią karę dla ludności, a nie dla reżimu. Mówiłam to już wielokrotnie i powtórzę raz jeszcze dzisiaj. Niech Europa wyciągnie rękę w stronę społeczeństwa białoruskiego.
Ewa Tomaszewska
(PL) Panie Przewodniczący! Parlament Europejski nie raz zajmował się problemem Białorusi, ostatniej na kontynencie europejskim dyktatury. Trwają utrudnienia pełnienia posługi duszpasterskiej katolickim księżom, nie respektuje się praw mniejszości narodowych. W szczególności nie uznaje się demokratycznie wybranych władz Związku Polaków na Białorusi, z Andżeliką Borys na czele. W dalszym ciągu trwają aresztowania i rewizje biur działaczy organizacji opozycyjnych i przedstawicieli organizacji działających na rzecz praw człowieka. Prześladuje się niezależnych dziennikarzy.
Jednakże, choć bardzo powoli, następują zmiany. Zarejestrowano ruch "O wolność”, zezwolono na druk i rozpowszechnianie dwóch opozycyjnych gazet. Minister spraw zagranicznych Białorusi pozytywnie odniósł się do inicjatywy partnerstwa wschodniego i wyraził zainteresowanie udziałem w tym przedsięwzięciu. To daje ostrożną nadzieję na poprawę klimatu we wzajemnych stosunkach i realizację propozycji pani komisarz.
Colm Burke
Panie przewodniczący! Skoro stosunki zewnętrzne są jednym z głównych priorytetów prezydencji czeskiej, chciałbym zwrócić się do prezydencji Rady o przedstawienie działań, jakie zamierza podjąć, aby skłonić rząd białoruski do zniesienia wydanego przez siebie międzynarodowego zakazu wyjazdu dzieci do państw członkowskich UE w ramach programów wypoczynkowych i zdrowotnych. Wzywam prezydencję czeską do podjęcia negocjacji w sprawie ogólnoeuropejskiego porozumienia pozwalającego dzieciom z Białorusi dotkniętym skutkami katastrofy w Czarnobylu na wyjazdy do każdego państwa członkowskiego UE.
Mając to na celu, wraz z kolegami dodaliśmy do obecnej rezolucji Parlamentu Europejskiego ustęp 10. W sierpniu zeszłego roku rząd Białorusi ogłosił, że zakazuje wyjazdów zagranicznych, po tym jak jedno dziecko odmówiło powrotu do domu z podróży zagranicznej.
Rząd Irlandii zdołał wynegocjować z władzami białoruskimi odstępstwo, na podstawie którego dzieci mogły wyjechać do Irlandii na święta Bożego Narodzenia, ale wiele innych dzieci musi najpierw zdobyć wizy wyjazdowe, aby opuścić Białoruś i uczestniczyć w programach wypoczynkowych i zdrowotnych. Około 1000 rodzin irlandzkich co roku zaprasza dzieci z Białorusi do swoich domów latem i na święta Bożego Narodzenia. W trakcie tych wizyt często odbywają się badania medyczne, a w niektórych przypadkach również leczenie.
Z zadowoleniem przyjmuję decyzję władz Białorusi o tymczasowym zawieszeniu zakazu wyjazdów dla pewnej liczby ofiar katastrofy w Czarnobylu, ale wzywam prezydencję do wywierania dalszych nacisków, tak by w najbliższej przyszłości możliwe było zawarcie ogólnoeuropejskiego porozumienia, które umożliwiłoby dzieciom z Białorusi wyjazdy do wszystkich krajów UE.
Zakaz wyjazdów poruszyłem również w piśmie skierowanym do pani komisarz, w odpowiedzi na które stwierdziła pani, że zwrócono się w tej kwestii do władz białoruskich zarówno poprzez delegację Komisji Europejskiej w Mińsku, jak również niedawno podczas wizyty zastępcy dyrektora generalnego DG ds. Stosunków Zewnętrznych w Mińsku na początku listopada. Chciałbym panią zapytać, czy ma pani najnowsze informacje na temat działań UE na rzecz zniesienia tego uciążliwego zakazu.
Sylwester Chruszcz
(PL) Panie Przewodniczący! Pani Komisarz! Panie Ministrze! Stopniowe wznowienie stosunków z Białorusią i gotowość do prowadzenia dialogu z ich władzami to krok w dobrym kierunku. Pozytywnie odbieram również dzisiejszą zapowiedź czeskiej prezydencji o spotkaniu z przedstawicielem Białorusi w ramach Rady na szczeblu szefów dyplomacji jeszcze w tym miesiącu.
Z zadowoleniem także przyjmuję próby włączenia Białorusi w inicjatywę partnerstwa wschodniego. Decyzje na unijnym poziomie powinny w pierwszym rzędzie dotyczyć mieszkańców Białorusi, chociażby w sferze polityki wizowej. W obecnych dniach kryzysu gazowego w Europie należy podkreślić, że Białoruś okazuje się bardzo stabilnym partnerem, jeśli chodzi o tranzyt gazu do Unii Europejskiej. W interesie obu stron leży konstruktywny dialog i poprawa bilateralnych stosunków, które musimy oczywiście oprzeć na zasadach demokracji i poszanowaniu praw narodów.
Zita Pleštinská
- (SK) Niezależnie od pozytywnych postępów na Białorusi musimy utrzymywać bardzo bliskie kontakty z przedstawicielami białoruskiej opozycji oraz z naszym przyjacielem Aleksandrem Milinkiewiczem.
Europa powinna wspierać reformy gospodarcze na Białorusi. Jednakże takie wsparcie musi być uzależnione od spełnienia określonych warunków i wymagań. Wśród nich powinien się znaleźć wymóg większej wolności mediów. Media muszą mieć swobodę działania w granicach prawa i publikowania swoich materiałów w kraju. Większa swoboda działalności partii politycznych oraz organizacji pozarządowych jest kluczowa dla demokracji.
Nasza dzisiejsza debata pokazuje również, że wszyscy pragniemy, aby demokratyczna Białoruś wróciła do Europy, ale bez Łukaszenki. UE ma wielką szansę, o ile zaangażuje się we wspieranie wartości demokratycznych, na pozyskanie Białorusi i uwolnienie jej z uścisku Rosji.
Alessandro Battilocchio
(IT) Panie przewodniczący, panie i panowie! Po latach skomplikowanych stosunków widzimy pewne nieśmiałe kroki we właściwym kierunku, takie jak uznanie ruchu kierowanego przez pana Milikiewicza, pozwolenie na publikację różnych gazet, które nie mają pro-rządowej orientacji oraz pierwsze oznaki gotowości do rozmów na temat zaleceń OBWE/ODIHR. Ale droga, która jeszcze pozostała do przebycia, jest nie tyle długa, co bardzo długa.
Pozostaje nadzieja, że będzie można wytyczyć nową drogę w stosunkach pomiędzy UE a Białorusią; historia posłów do PE, którym odmówiono wiz, budzi zażenowanie i mamy nadzieję, że stała się ona już tylko złym wspomnieniem. Podobnie jak pan Burke, wzywam Komisję i Radę do zobowiązania się do uczynienia jednej rzeczy w trakcie następnych wspólnych spotkań: do wypracowania jasnych, wspólnych zasad pobytu dzieci białoruskich u rodzin europejskich w celach zdrowotnych. W ostatnich latach Białoruś zbyt często postępowała w tej sprawie w sposób powierzchowny lub nieelastyczny, dosłownie wymierzając policzek rodzinom zapraszającym i niestety również dzieciom i młodzieży zaangażowanej w projekty pomocowe i solidarnościowe.
Călin Cătălin Chiriţă
(RO) Z zadowoleniem przyjmuję deklarację Rady i Komisji i zgadzam się, że należy uważnie obserwować despotyczny reżim Łukaszenki. Równocześnie myślę, że potrzebna jest nam długoterminowa wizja, w perspektywie której w przyszłości, po odejściu Łukaszenki, Białoruś będzie mogła stać się demokratycznym i zamożnym krajem.
Unia Europejska musi zastosować inteligentną strategię wobec białoruskiej ludności oraz społeczeństwa a nie tylko w odniesieniu do tymczasowego rządu w Mińsku. Historia dowodzi, że izolacja oraz sankcje zewnętrzne pomagają w utrzymaniu dyktatur. Powinniśmy postępować odwrotnie: zaproponować Białorusinom jak najszersze możliwości na podjęcie studiów w Unii Europejskiej, wyjazdy i pracę tutaj przez krótkie okresy oraz kontakt z wartościami europejskimi i naszymi osiągnięciami w dziedzinie gospodarki i kultury. Tylko w ten sposób możemy zaostrzyć apetyt tych ludzi na nasze wartości i ułatwić proces transformacji, przez które będzie przechodzić ich kraj.
Kończąc, chciałbym powiedzieć, i tu zwracam się do pana Fiore, że wygląd kandydatów w telewizji podczas kampanii wyborczej nie jest specjalnie istotny ponieważ, jak powiedział Stalin, jedyna rzecz, która ma znaczenie to osoba, która liczy głosy.
Czesław Adam Siekierski
(PL) Panie przewodniczący! Pani komisarz! Panie ministrze! Wszyscy zgromadzeni na tej sali plenarnej chcielibyśmy, aby na Białorusi przestrzegano zasad demokracji, praw człowieka oraz wolności stowarzyszania się, a także wolności słowa oraz aby zaprzestano prześladowań i przemocy wobec własnych obywateli i mniejszości narodowych. Niestety lista naszych życzeń jest dość długa, a ich spełnienie w najbliższym czasie wydaje się mało realne. Niemniej jednak nie możemy przestawać walczyć o wartości, na jakich opiera się Unia Europejska.
Polityka sankcji wobec Białorusi przyniosła w zasadzie w pierwszym okresie fiasko. Miejmy nadzieje, że zmiana strategii politycznej Unii wobec Mińska odniesie sukces, ale nie będzie to łatwe, biorąc pod uwagę fakt, że jesienne wybory parlamentarne w 2008 r. zostały sfałszowane przez Łukaszenkę.
Zasadnicza droga do demokratyzacji społeczeństwa białoruskiego wiedzie poprzez edukację, wolne media oraz kontakty między mieszkańcami Unii i Białorusi. Stwórzmy specjalny program stypendialny dla młodzieży białoruskiej do jej kształcenia w Unii, a to przyniesie wymierne korzyści w przyszłości.
Flaviu Călin Rus
(RO) Mamy przed sobą trzy projekty rezolucji, z 21 maja, 9 października i 7 stycznia. Dają się zauważyć postępy, jeśli chodzi o deklaracje poczynione przez członków Unii Europejskiej.
Jednakże, na pewno rozważę i udzielę poparcia każdej deklaracji, dzięki której można wprowadzić większą demokrację w jakimikolwiek kraju, tym bardziej, jeśli mówimy o kraju sąsiedzkim, takim jak Białoruś. Uważam, że - jak już wspomnieli inni posłowie przede mną - są dwie bardzo ważne rzeczy, które należy zrealizować lub które po prostu można zrealizować w celu wspierania wzajemnego zaufania i przejrzystości. Po pierwsze, musimy pokazać dojrzałość i ułatwić obywatelom Białorusi dostęp i przyjazd do Unii Europejskiej, aby umożliwić im przekonanie się, czym są wartości europejskie, Unia Europejska, jej polityka i wszystko, co reprezentujemy. Po drugie Białoruś musi się stać, tak szybko jak to tylko możliwe, państwem, w którym nie ma więźniów politycznych. To jest zdecydowanie bardzo prosty gest, który prezydent Łukaszenko może wykonać.
Przewodniczący
Nadszedł czas, aby podsumować dyskusję. Proszę wicepremiera Vondrę o podsumowanie.
Alexandr Vondra
urzędujący przewodniczący Rady. - Panie przewodniczący! Spróbuję dokonać podsumowania w imieniu Rady.
Po pierwsze, uważam, że była to naprawdę interesująca debata na tematy zasadnicze, która zdecydowanie dużo wniesie do naszej wspólnej pracy. Chciałbym podkreślić, że doceniamy w Radzie zainteresowanie i aktywne zaangażowanie Parlamentu Europejskiego w sprawy Białorusi. Uważam, że jest ono szczególnie pomocne, z jednej strony, w utrzymaniu nacisku na Białoruś, aby przestrzegała praw człowieka, i z drugiej strony, w podtrzymaniu tego rodzaju strategicznego podejścia. Chciałbym szczególnie podziękować polskim posłom do Parlamentu Europejskiego - Jackowi Protasiewiczowi, Januszowi Onyszkiewiczowi oraz Józefowi Piniorowi - za ich wkład. Myślę, że słuchamy ich z uwagą.
Wreszcie, chciałbym zwrócić uwagę na trzy kwestie. Pierwsza dotyczy opłat wizowych, o których wielu z państwa wspominało. Jest to problem, którego jesteśmy szczególnie świadomi. Nawet gdy występowaliśmy w imieniu własnego kraju w zeszłym roku, nieustannie dużo o tym mówiliśmy. Wyrażę się jasno. Postrzegamy Białoruś jako część Europy, ale nie zdajemy sobie sprawy z problemów, jakich przysparza obywatelom Białorusi zwiększenie opłat wizowych. Aby uniknąć negatywnych konsekwencji dla kontaktów międzyludzkich, prezydencja czeska będzie nadal zachęcać państwa członkowskie do elastyczności dostępnej w ramach odpowiednich przepisów prawa wspólnotowego. Prezydencja będzie również zachęcać do bardziej spójnego stosowania istniejących zasad przez państwa członkowskie. Jeżeli obecna pozytywna dynamika zostanie utrzymana i wzmocniona dalszymi ważnymi krokami ze strony Białorusi w zakresie poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności, umożliwiając temu krajowi uczestniczenie w EPS i przyszłym partnerstwie wschodnim, należy w dalszej perspektywie przewidzieć dialog w sprawie wiz.
Co do dzieci Czarnobyla, tematu poruszonego przez niektórych z państwa, zapewniam państwa, że podtrzymamy naciski w tej sprawie. Popieraliśmy działania przedsięwzięte w tej kwestii przez prezydencję francuską, łącznie z démarche przedstawionym 3 grudnia zeszłego roku. Ostatecznie w wyniku tych działań UE tymczasowo zawieszono 555. dekret prezydenta zakazujący tych wyjazdów. To zawieszenie, jak również umowy dwustronne, które zawarto na początku grudnia pomiędzy Irlandią a Białorusią w sprawie przyszłych programów wypoczynkowych i zdrowotnych dla dzieci z Białorusi, które odczuły skutki katastrofy w Czarnobylu, zostały przyjęte z zadowoleniem. Zdajemy sobie sprawę, że jesteśmy daleko od rozwiązania głównego problemu. Prezydencja czeska będzie obserwować tę kwestię i podejmie wszelkie niezbędne dalsze kroki w imieniu UE, o ile będą one właściwe, oraz będzie nadal podnosić tę kwestię w naszych kontaktach z władzami w Mińsku.
Na koniec pragnę powiedzieć, że w nadchodzących miesiącach, w związku z przeglądem sankcji oraz w kontekście przyszłego partnerstwa wschodniego, Białoruś będzie nadal zajmować jedno z najważniejszych miejsc w naszym porządku dziennym. Przyjęcie przez państwa rezolucji w sprawie Białorusi po wyborach, które odbyły się 28 września, umożliwiło nam poczynienie postępów. Mamy nadzieję, że tak jak wtedy, nadal możemy liczyć na państwa wsparcie podczas naszej kadencji.
Benita Ferrero-Waldner
komisarz. - Panie przewodniczący! Widzę, że zdecydowana większość podziela naszą opinię. Oznacza to, że zaoferowaliśmy Białorusi możliwość zbliżenia się do Unii Europejskiej poprzez europejską politykę sąsiedztwa. Zaproponowaliśmy w zasadzie nieoficjalny plan działań a także możliwość przystąpienia do partnerstwa wschodniego we właściwym momencie, kiedy oczywiście warunki będą temu sprzyjać.
Pozwolą państwo, że przejdę teraz do omówienia kilku z tych szczegółowych kwestii, o których państwo wspomnieli. Jeśli chodzi o kryzys finansowy: jak na razie Białoruś dość dobrze radzi sobie ze skutkami kryzysu finansowego oraz rosnącymi cenami gazu w 2007 i 2008 roku z uwagi na jej bardzo ograniczone zintegrowanie z globalną gospodarką, jak również dzięki znacznym pożyczkom od Rosji, Chin i Wenezueli. Jednak teraz, jak słusznie to ujął pan Belder, Białoruś musiała zwrócić się do MFW o kredyt w wysokości 2,5 mld euro, a następnie dokonać dewaluacji własnej waluty w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom kryzysu globalnego. Ponieważ gospodarka i przemysł Białorusi nie zostały zreformowane i ustrukturyzowane, oczekujemy, że ta negatywna tendencja będzie trwać nadal i przyniesie negatywne konsekwencje społeczne. A więc mają państwo rację - to ważny czynnik.
Jeśli chodzi o elektrownie atomowe oraz kwestie bezpieczeństwa, chciałabym powiedzieć, że w technicznym dialogu na temat energii, który prowadzimy z Białorusią, zwracamy szczególną uwagę również na to, aby zapewnić poszanowanie międzynarodowych standardów bezpieczeństwa przez ten kraj. Możemy powiedzieć, że Białoruś prowadzi bardzo aktywną współpracę z MAEA w Wiedniu i w wyjątkowo otwarty sposób udziela Komisji informacji na temat tego procesu.
Mając to na uwadze, chciałabym również wrócić do kwestii opłat wizowych. Jak już powiedziałam na wstępie, wiedzą państwo, że jesteśmy gotowi do wzięcia udziału w negocjacjach, tak szybko jak tylko Rada wyrazi swoje stanowisko w tej sprawie, aby wszystkie państwa członkowskie miały możliwość przystąpienia do ogólnej umowy wizowej, jak również umowy o readmisji. Po wizycie zastępcy dyrektora generalnego, pana Mingarelliego, w Mińsku, muszę powiedzieć, że obecnie nie dzieje się nic nowego w tej konkretnej kwestii. Mogę tylko powiedzieć, że opłaty wizowe oraz wizy dla dzieci znacznie się różnią w zależności od kraju. Nie dotarliśmy jeszcze do punktu, w którym możemy zawrzeć jedno, ogólne porozumienie. Ono również musiałoby powstać w drodze negocjacji z Komisją.
Przewodniczący
(PL) Otrzymałem pięć projektów rezolucji złożonych zgodnie z art. 103 ust. 2 Regulaminu.
Zamykam debatę.
Głosowanie odbędzie się w czwartek, 15 stycznia 2009r.
Oświadczenia pisemne (art. 142 regulaminu)
Adam Bielan  
na piśmie. - (PL) Panie Przewodniczący!
Ostatnio mówi się o panującej na Białorusi politycznej odwilży. W końcu udało się zarejestrować opozycyjny ruch "O wolność" Aleksandra Milinkiewicza. Białoruś wyraziła chęć uczestnictwa w unijnej inicjatywie Partnerstwa Wschodniego. Nawet Waszyngton poinformował, że stosunki obu krajów polepszyły się. Czyżby nadszedł czas ocieplenia stosunków i przełamania lodów z Białorusią? Oby tak było, ale trzeba pamiętać, że Prezydent Łukaszenko jest bystrym i doświadczonym graczem politycznym.
Nie tak dawno, w Europie mieliśmy już do czynienia z tzw. "polityczną odwilżą”. Przypomnę tylko, że zawsze owocem tych przemian było powszechne rozczarowanie.
W nadchodzących miesiącach ogromne znaczenie będzie miało to jak rozegramy unijną politykę na wschodzie. Łukaszenko wyraźnie powiedział, że nie ulegnie Zachodowi, a przy negocjacjach z Miedwiediewem w sprawie obniżki cen gazu zadeklarował, że Białoruś nie pozostanie Rosji dłużna.
Wyraźnie widać, że Białoruś gra na dwa fronty. Musimy w sposób ostrożny i rozważny prowadzić negocjacje, aby nie ulec być może tylko chwilowym zmianom.
Musimy być stanowczy w strategicznych dla UE sprawach poprzez prowadzenie konkretnej polityki wsparcia dla rozwoju społeczeństwa obywatelskiego i opozycji na Białorusi. Nadal kara się działaczy opozycji i wydala zagranicznych duchownych. UE nie może pomijać faktu, że na Białorusi władze nadal łamią prawa obywatelskie i prawa człowieka.
