Hervatting van de zitting
De Voorzitter
Ik verklaar de zitting van het Europees Parlement, die op 19 september 1997 werd onderbroken, te zijn hervat.

Goedkeuring van de notulen
De Voorzitter
De notulen van vrijdag 19 september 1997 zijn rondgedeeld.
Geen bezwaren?

Posselt
Mijnheer de Voorzitter, uit de notulen blijkt dat wij op vrijdag slechts tot 10.10 uur hebben vergaderd en dat op de agenda van die vergadering slechts één enkel punt stond. Vandaag is onze agenda echter overvol, zodat wij de belangrijke samenwerkingsovereenkomst met Macedonië pas tegen middernacht zullen kunnen behandelen. Ik zou dan ook willen vragen dat de werkzaamheden voortaan beter over de vergaderperiode worden gespreid. Als wij de laatste vrijdag beter hadden gebruikt, hadden wij dit belangrijke thema vandaag in de loop van de dag en in aanwezigheid van onze gasten kunnen behandelen.

De Voorzitter
Mijnheer Posselt, u heeft gelijk. Het is jammer dat er niet meer onderwerpen op de agenda stonden van de laatste vergadering in Straatsburg, maar een feit is dat een aantal verslagen niet tijdig in de commissies konden worden goedgekeurd.

Kreissl-Dörfler
Mijnheer de Voorzitter, wij hebben vandaag twee gasten uit de Braziliaanse deelstaat Bahia in ons midden. Ikzelf heb onlangs aan een seminar over MERCOSUR deelgenomen en meen dat ik hier de mening van allen vertolk als ik voor een verdieping van onze betrekkingen met Brazilië pleit. Ik wil minister Barbosa de Deus en de Braziliaanse vice-gouverneur, de heer Borges, van harte welkom heten.

De Voorzitter
Dank u, wij sluiten ons aan bij deze verwelkoming, ofschoon het in deze Vergadering, zoals u weet, gebruikelijk is dat een welkomstwoord alleen wordt uitgesproken als er sprake is van een officiële uitnodiging. Er zijn vele vooraanstaande bezoekers die op uitnodiging van onze afgevaardigden hiernaartoe komen, en normaliter wordt er dan geen welkomstwoord uitgesproken, maar we sluiten ons hier in dit geval graag bij aan.

Fabre-Aubrespy
Mijnheer de Voorzitter, ik wil het woord voeren over bladzijde 13 van de notulen van de vergadering van vrijdag in Straatsburg. In punt 11 wordt met name gezegd dat de Voorzitter eraan herinnert dat de volgende vergaderingen op 1 en 2 oktober 1997 zullen plaatsvinden.
Mijns inziens kunnen wij, in het licht van het besluit van het Hof van Justitie van vandaag, deze notulen onmogelijk in de huidige staat goedkeuren. Zoals mijn collega's ook zullen stellen, is het ook niet mogelijk onze vergadering te houden. Punt 29, lid 2, van dit besluit bepaalt immers dat "bijkomende vergaderperioden alleen in een andere vergaderplaats mogen plaatsvinden, wanneer het Parlement twaalf gewone vergaderperioden in de plaats belegt waar het zijn zetel heeft, te weten Straatsburg" .
Mijns inziens moeten wij ons van bij de goedkeuring van deze notulen over deze belangrijke kwestie uitspreken en moet met name punt 11 van de notulen van de vergadering van 19 september 1997 geschrapt worden.

De Voorzitter
Mijnheer Fabre-Aubrespy, wij mogen de zaken niet door elkaar halen. De notulen geven slechts weer hetgeen gezegd is en er is gezegd dat wij vandaag een vergadering zouden houden, die nu plaatsvindt.
Wat vervolgens het arrest van het Hof van Justitie betreft, het Bureau heeft vanmorgen de juridisch adviseur verzocht advies uit te brengen over de gevolgen van dit arrest. Zodra dit advies klaar is, zal het aan de bevoegde autoriteiten van het Parlement worden voorgelegd zodat hieruit de nodige consequenties getrokken kunnen worden.

Berès
Mijnheer de Voorzitter, het Hof van Justitie heeft inderdaad zopas een arrest gewezen dat ons rechtstreeks aanbelangt. Het Hof stelt dat het besluit van Edinburgh in dier voege geïnterpreteerd moet worden dat de zetel van het Parlement de plaats is waar op gezette tijden twaalf gewone vergaderperioden gehouden moeten worden. Overigens bepaalt artikel 176 van het Verdrag van Rome, dat de grondslag voor onze werkzaamheden vormt, dat de instelling of de instellingen wier handeling nietig is verklaard of wier nalatigheid strijdig met dit Verdrag is verklaard, gehouden is, respectievelijk zijn, de maatregelen te nemen welke nodig zijn ter uitvoering van het arrest van het Hof van Justitie.
Mijnheer de Voorzitter, u heeft zopas het verwachte initiatief aangekondigd en wij juichen dit toe. Het zal onze instelling in staat stellen het arrest van het Hof na te leven. In afwachting vraag ik, mijnheer de Voorzitter, dat u een initiatief neemt om ons Parlement in staat te stellen definitief de wetgeving na te leven, zodat wij ons niet langer jaar na jaar hoeven uit te spreken over een vergaderrooster dat definitief zou moeten worden vastgelegd.

De Voorzitter
Mevrouw, ik wil deze discussie niet voortzetten. Het Bureau, dat het bevoegde orgaan is, heeft een advies over de gevolgen van dit arrest gevraagd. Dit advies zal aan de Conferentie van voorzitters en het Bureau, en zo nodig aan de plenaire vergadering van het Parlement worden voorgelegd opdat hieruit alle nodige consequenties getrokken worden. Ik wil niet vooruitlopen op deze gevolgen en dit doet natuurlijk geen afbreuk aan het recht van het Parlement om zijn vergaderrooster vast te stellen. Maar dit zal allemaal gebeuren in overeenstemming met de Verdragen, het arrest van het Hof van Justitie en ons Reglement. Dat is alles wat wij vandaag kunnen doen in deze ernstige zaak die geen improvisatie toelaat. Wij zullen hier vandaag dan ook geen debat over deze kwestie houden en ik hoop dat iedereen mij hierin zal helpen.

Striby
Ik wil het ook hebben over deze vergadering van het Parlement en de vergaderperioden voor 1998. Het spijt me maar u hebt allemaal het besluit van het Hof van Justitie gehoord dat is geformuleerd naar aanleiding van een vraag van Frankrijk. Wij hebben...
(Spreker wordt door de Voorzitter onderbroken)

De Voorzitter
Mijnheer Striby, ik heb gezegd dat we dit debat niet zouden voortzetten. Wij zullen hieruit te gelegener tijd en overeenkomstig ons Reglement de conclusies trekken maar wij gaan dit hier nu niet verder bespreken.
(De notulen worden goedgekeurd)

Andrews
Mijnheer de Voorzitter, al sinds mijn binnenkomst probeer ik het woord te krijgen. Ik heb aan uw diensten doorgegeven dat ik een verklaring wilde afleggen namens mijn fractie, de Fractie Unie voor Europa. Dit is qua grootte de derde fractie in het Parlement. Zij wilde, in het kader van een vredesmissie, naar Angola ...
(Spreker wordt door de Voorzitter onderbroken)

Crowley
Mijnheer de Voorzitter, ik wil een zeer belangrijke kwestie onder uw aandacht brengen. Op 19 september werd een lid van dit Parlement terwijl ze terugkeerde van de vergadering in Straatsburg, uitgenodigd voor een plechtigheid in Florence. Op die plechtigheid werd Antonio di Pietro, de rechter uit Milaan en een van de kandidaten voor het Derde College van Senatoren in Toscane, benaderd door deze afgevaardigde, mevrouw Baldi. Toen ze dichterbij kwam, werd ze aangevallen door een van Antonio di Pietro's lijfwachten en tegen de vloer gesmeten. Ze kreeg geen hulp ondanks het feit dat zowel de heer Di Pietro als de lijfwacht wisten dat mevrouw Baldi daar als eregast namens deze instelling aanwezig was.
Mijnheer de Voorzitter, ik zou u beleefd willen vragen om deze zaak op te nemen met de Italiaanse overheid zodat desbetreffende autoriteiten en de heer Di Pietro hun excuses aanbieden aan mevrouw Baldi. Ik zal u een volledig dossier omtrent deze zaak geven alsmede fotografische en medische bewijzen. Ik verzoek u stappen te nemen om de eer van een lid van dit Parlement te herstellen. Dit gebeurt op een zeer geschikt tijdstip. Commissaris Bonino is kortgeleden gearresteerd en vastgehouden in Afghanistan. Wij moeten dit soort acties veroordelen zowel buiten als binnen de Europese Unie.

De Voorzitter
Dank u, mijnheer Crowley. Ik zou u erkentelijk zijn als u mij dat dossier deed toekomen, en ik zal de nodige stappen ondernemen bij de Italiaanse autoriteiten. Wat mevrouw Bonino betreft, die heeft ons op geen enkele wijze om hulp verzocht, en ik ben ervan overtuigd dat de voorzitter van de Commissie haar naar behoren heeft bijgestaan. Zij heeft onze hulp niet nodig, maar mocht dat wel zo zijn dan zou ze die beslist krijgen.

Verzoek om toepassing van de procedure zonder debat
De Voorzitter
De Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid heeft zojuist verzocht om toepassing van de procedure zonder debat, overeenkomstig artikel 99 van het Reglement, voor het verslag van de heer Kittelmann over de procedure voor de vaststelling van het standpunt van de Gemeenschap in het Gemengd Comité van de Douane-unie ingesteld bij besluit nr. 1/95 van de Associatieraad EG-Turkije inzake de instelling van de definitieve fase van de Douane-unie. Dit verslag zal derhalve gewoon in stemming worden gebracht tijdens de stemmingsronde van morgenochtend 11.00 uur.

Kreissl-Dörfler
Mijnheer de Voorzitter, ik verwijs naar artikel 99, lid 2, van het Reglement. Ik verzoek u het uiterst belangrijke verslag van de heer Kittelmann - ik weet niet of hij hier aanwezig is - niet zonder debat te behandelen. Het verslag betreft de verdieping van de douane-unie. Wij kunnen - dat is mijn verantwoording - dit verslag niet zonder debat behandelen nu wij de facto mee over de toelating van Turkije tot de Europese Unie onderhandelen en de problemen met betrekking tot Cyprus zullen moeten aanpakken. Ik verzoek de Voorzitter het nodige te doen. Ook de heer Kittelmann heeft hierover immers een en ander te zeggen.

De Voorzitter
U heeft zich beroepen op het desbetreffende artikel van het Reglement, en zoals u weet, dient het verslag in stemming te worden gebracht zonder debat, tenzij tenminste 29 afgevaardigden om een debat verzoeken. Zijn er 29 afgevaardigden die het verzoek van de heer Kreissl-Dörfler steunen?
(De Voorzitter stelt vast dat meer dan 29 afgevaardigden het verzoek van de heer Kreissl-Dörfler steunen; het verslag zal bijgevolg met debat worden ingeschreven op de ontwerpagenda van een van de komende vergaderperioden)

Dringende politieke kwesties
De Voorzitter
Aan de orde is de mededeling van de Commissie over de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten in 1998 (voorbereiding op de Europese Raad over werkgelegenheid van 20 en 21 november 1997 in Luxemburg).
Het woord is aan de voorzitter van de Commissie, de heer Santer.

Santer
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, de Commissie heeft vanmorgen haar verslagen over de werkgelegenheid en haar ontwerprichtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten aangenomen. Dit zijn onze bijdragen aan de buitengewone Europese Raad van 21 november, die volledig aan de werkgelegenheid gewijd zal zijn. Gezien het belang van deze buitengewone Europese Raad en de absolute prioriteit die aan de strijd tegen de werkloosheid gegeven wordt - een prioriteit die dit Parlement overigens ook herhaaldelijk benadrukt heeft - wil ik graag van de gelegenheid en van deze vergaderperiode van uw Vergadering gebruik maken om u de primeur van onze voorstellen te geven.
De ontwerprichtsnoeren zijn een primeur, een belangrijke primeur en vormen een enorme sprong vooruit in de manier waarop wij de werkgelegenheidsvraagstukken op het niveau van de Europese Unie benaderen. Ik zie hierin in zekere zin de voltooiing van de stappen die ik op 31 januari 1996 zette toen ik u in deze zaal het vertrouwenspact voor de werkgelegenheid voorlegde. Geïntegreerde acties op het vlak van het macro-economische beleid, de interne markt, het arbeidsmarktbeleid, de structuurfondsen en de mobilisering van alle betrokkenen in een streven naar convergentie in de strijd tegen de werkloosheid en voor de werkgelegenheid: dit zijn de punten die ik in het vertrouwenspact aanbevolen heb omdat de postindustriële revolutie en de economische mondialisering een nieuwe, geïntegreerde aanpak vereisen, omdat het eenvoudigweg onbegrijpelijk zou zijn dat de werkgelegenheid niet als een zaak van gemeenschappelijk belang zou worden beschouwd, omdat het onaanvaardbaar zou zijn dat de Europese Unie niet al haar troeven zou gebruiken in de strijd tegen de werkloosheid.
De aanpak heeft succes. De sociale partners hebben de uitdaging aangenomen en onderhandelen succesvol op Europees niveau. Ook op nationaal vlak worden steeds meer inspanningen geleverd om pacten af te sluiten. De Europese Raad heeft zich in tal van zijn besluiten achter het concept van het vertrouwenspact geschaard en de werkgelegenheid is ook opgenomen in het Verdrag van Amsterdam, zodat de werkgelegenheid voortaan een zaak van gemeenschappelijk belang is. Dit is niet langer alleen maar een vrome wens maar we beschikken nu ook over procedures voor toezicht en convergentie, die de coördinatie van het beleid in een communautair kader zullen bevorderen.
Het gaat er voortaan inderdaad niet langer om enkel verslagen over de werkgelegenheid voor te leggen. Het Verdrag van Amsterdam voorziet in de instelling van richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten of zo nodig ook aanbevelingen aan de lidstaten voor het te volgen werkgelegenheidsbeleid. Wij mogen het belang van deze vooruitgang niet onderschatten. Ik weet dat sommigen sceptisch zijn en zeggen: nog meer procedures. Maar we hoeven geen al te goed geheugen te hebben om ons te herinneren dat een gemeenschappelijke benadering van het werkgelegenheidsbeleid tot voor kort op een algemene weigering botste.
Op dit eigenste ogenblik zien we dat de controle- en convergentieprocedures in het kader van de Economische en Monetaire Unie uiterst doeltreffend zijn. Zij hebben elk van onze lidstaten een echte zweepslag gegeven om een aantal gemeenschappelijke doelstellingen te verwezenlijken. Ze moeten een voorbeeld en inspiratiebron vormen in onze strijd tegen de werkloosheid. Wij zijn het er allen over eens dat dit de eerste prioriteit is.
De staatshoofden en regeringsleiders hebben dit beklemtoond toen ze stelden dat wij niet hoefden te wachten op de ratificatie van het nieuwe Verdrag om de actiemiddelen, die het Verdrag in zijn hoofdstuk inzake werkgelegenheid vaststelt, al te benutten. Zij hebben dit beklemtoond toen ze beslisten dat al hun aandacht naar de werkgelegenheid zou gaan tijdens de buitengewone Europese Raad van november. Ik kan al deze tekenen van vastberadenheid enkel toejuichen, maar wil toch waarschuwen voor valse hoop. Geen enkele tekst in het Verdrag, geen enkel besluit van de Europese Raad, geen enkele intentieverklaring schept werk. Hiervoor is effectieve, doeltreffende en volhardende actie nodig op een breed front en dit zal tijd vergen, want op dit gebied beschikken we niet over een toverstokje. Dat is evenwel geen reden tot berusting.
Integendeel, het is een bijkomende aansporing om niet langer te wachten en vanaf nu over te gaan tot concrete actie. De 18 miljoen werklozen in de Europese Unie eisen dit en wij zijn het hun verschuldigd. Bovendien verbeteren de economische omstandigheden en de groeivooruitzichten. Laten we hiervan gebruik maken. Laten we ons echter niet bezondigen aan zelfgenoegzaamheid. De problemen zullen niet vanzelf opgelost raken in een betere conjunctuur. Wij weten dat de nodige aanpassingen van structurele aard zijn en wij weten wat ons te doen staat. Het ontbreekt niet aan eensluidende analyses. De prioriteiten zijn door de opeenvolgende Europese Raden vastgelegd. Eigenlijk is alles gezegd en moeten we nu handelen.
Het is in die geest dat wij vandaag onze voorstellen inzake de richtsnoeren doen. Wij stellen doelstellingen voor die concreet en ambitieus, maar realistisch zijn, aangezien ze zijn gebaseerd op de beste aanpak in de lidstaten, voor zover deze meetbaar is. Wij stellen voor dat deze doelstellingen zo concreet mogelijk nagestreefd worden met behulp van gedetailleerde actieplannen van de lidstaten, die zijn uitgewerkt in een gemeenschappelijk kader van jaarlijks geëvalueerde en aangepaste doelstellingen en richtsnoeren.
De doelstelling op lange termijn van de Europese Unie moet erin bestaan geleidelijk tot een werkgelegenheidspeil van meer dan 70 % te komen, dat vergelijkbaar is met dat van onze belangrijkste handelspartners. De lidstaten moeten de policy mix die wij voorstellen dan ook op een ernstige en vastberaden manier toepassen. Onder die voorwaarden en mede dankzij de betere conjunctuur zou die policy mix over vijf jaar een toename van het huidige werkgelegenheidspeil van 60 naar 65 % en een daling van het huidige werkloosheidspeil van bijna 11 tot 7 % kunnen opleveren. Dat zou 12 miljoen nieuwe banen betekenen.
Dit is zeker en vast een ambitieus doel maar het is ook realistisch. Het is realistisch als al onze lidstaten de spelregels ernstig toepassen. We moeten uitgaan van een collectieve dynamiek - in het Engels wordt van peer review en peer pressure , groepsdiscipline, zo u wil, gesproken - en moeten op het niveau van de lidstaten en de Europese Unie vier grote lijnen volgen. Wij moeten, ten eerste, een nieuwe ondernemingscultuur creëren, ten tweede, een nieuwe cultuur van integratie in het arbeidsproces of inzetbaarheid tot stand brengen, ten derde, het aanpassingsvermogen bevorderen en aanmoedigen en ten slotte het gelijkekansenbeleid versterken.
Mijnheer de Voorzitter, de ondernemingsgeest is de eerste grote lijn voor actie. Banen worden gecreëerd door ondernemingen en er is dus een klimaat nodig dat de ondernemingszin stimuleert, met name in de kleine en middelgrote ondernemingen, die de echte bron van nieuwe banen zijn. Wij stellen concreet voor de administratieve lasten en de algemene kosten te verlagen, want die ontmoedigen de indienstneming van nieuwe werknemers. De lasten zijn enorm. Wij schatten de jaarlijkse kost van administratieve verplichtingen voor onze bedrijven op 200 miljard ecu. Laten wij ook de drempel verlagen voor wie zijn bezoldigde baan wil opgeven en een zelfstandige activiteit wil beginnen. Al te vaak ziet men hiervan af omdat men vreest de verworven rechten inzake sociale zekerheid te verliezen. Laten we de toegang tot kapitaal voor het klein- en middenbedrijf vergemakkelijken, met name door tegen het jaar 2000 een pan-Europese secundaire kapitaalmarkt te creëren. Laten we hierbij het indrukwekkende voorbeeld van de Amerikaanse NASDAQ volgen. Deze beurs telt 5.500 ondernemingen met zo'n 10 miljoen werknemers. Zij heeft bijgedragen tot het scheppen van honderdduizenden nieuwe banen en heeft een omzet die hoger ligt dan die van de beurs van New York.
Laten wij eindelijk concreet werk maken van een richtsnoer dat de Europese Raad allang heeft vastgesteld en de belastingdruk op arbeid verminderen. Tot vandaag gaat de tendens volledig de andere richting uit. De belastingdruk op arbeid neemt nog toe, terwijl die op kapitaal afneemt. De huidige druk van 42 % vernietigt werk. Wij vragen alle lidstaten tegen het jaar 2000 naar een substantiële vermindering te streven. Een vermindering met 1 % van het BNP zou bijvoorbeeld gelijkstaan aan ongeveer 70 miljard ecu. Sommigen zullen dit als een zware inspanning bestempelen, maar ik wil hen er toch aan herinneren dat onze lidstaten jaarlijks zo'n 100 miljard ecu besteden aan overheidssteun, grotendeels in weinig toekomstgerichte sectoren, die waarschijnlijk weinig banen zullen opleveren. Tegelijk moeten wij de belastingen op kapitaal op hetzelfde peil brengen. Zo kunnen wij ervoor zorgen dat dit een neutrale operatie wordt voor de begroting en dat de schadelijke fiscale concurrentie en de daaruit voor de interne markt resulterende distorsies beperkt blijven. De Commissie heeft vandaag een pakket maatregelen vastgesteld die op de Raad van ministers van Economische Zaken en Financiën van 13 oktober eerstkomend besproken zullen worden. Ik herinner in dit verband ook aan onze voorstellen inzake een energiebelasting, die nog altijd op tafel liggen bij de Raad.
Tenslotte is al veel gezegd over de uitdagingen van de nieuwe technologieën, die even zovele kansen voor onze ondernemingen zijn. Laten wij dan ook de strategieën ontwikkelen die hen in staat stellen alle mogelijkheden van deze onafwendbare ontwikkeling te benutten, door met name de toegang tot de informatiemaatschappij te vergemakkelijken. Er is ook heel wat gezegd over het belang van onze inspanningen voor onderzoek en ontwikkeling. Maar wat zien we in werkelijkheid? Wij verliezen terrein tegenover onze concurrenten. Laten wij dan ook deze tendens ombuigen, laten wij onze uitgaven op dit gebied op een peil brengen dat vergelijkbaar is met dat in de Verenigde Staten en Japan, namelijk 2, 5 % van het BNP.
Mijnheer de Voorzitter, de tweede grote lijn van de voorgestelde actie is gericht op een betere integratie in het arbeidsproces of, zoals het vandaag genoemd wordt, een betere inzetbaarheid. Europa telt 18 miljoen werklozen en tegelijk klagen onze ondernemers erover dat zij er niet in slagen de honderdduizenden vacatures te vullen. Dit is ongetwijfeld verbazingwekkend, maar het wordt al minder verbazingwekkend als je weet dat de helft van de werklozen geen enkele opleiding genoten heeft en dat minder dan 10 % van de werklozen een opleiding krijgt.
Dit verschijnsel treft in het bijzonder jongeren onder de 25 jaar. Hoeft dit erg te verbazen, als je ziet dat 10 % van onze jongeren voortijdig de school verlaten, dat 45 % van al degenen die aan het middelbaar onderwijs beginnen het niet afmaken? Zowat de helft van de werklozen zijn langdurig werkloos en het gebrek aan opleiding speelt daar een belangrijke rol in. Hoe zit het met het werkgelegenheidsbeleid van onze lidstaten, dat elk jaar 200 miljard ecu opslorpt? Twee derde van dit beleid is uitsluitend van passieve aard en vormt geen enkele prikkel om opnieuw aan het werk te gaan. Werkloosheid is nefast voor de betrokken individuen en voor de integriteit van onze samenleving. Het is bovendien een enorme verspilling van groei- en welvaartpotentieel.
De heel bondige analyse die ik u hier geef, toont aan dat het tekort aan kwalificaties een van de hoofdoorzaken van het werkloosheidsprobleem is. Wij stellen de lidstaten dan ook voor hier iets aan te doen door zich een aantal precieze doelstellingen te stellen, namelijk elke volwassen werkloze een nieuwe start te bieden in de vorm van een baan, een opleiding of welke andere maatregel ook, vóór hij twaalf maanden werkloos is en elke jongere een nieuwe start te bieden vóór hij zes maanden werkloos is.
Zij moeten zich tevens tot doel stellen het aantal jongeren dat voortijdig het onderwijssysteem verlaat over vijf jaar met de helft te verminderen en het aantal jongeren dat de middelbare school afmaakt en in een onderneming in het leerlingstelsel wordt opgenomen fors op te trekken. Laten wij bovendien ook de voorkeur geven aan een actief werkgelegenheidsbeleid. De lidstaten moeten een aantal doelstellingen vastleggen inzake het aantal mensen dat naar het nieuwe systeem overgaat en zo zijn kansen op wederinschakeling in de arbeidsmarkt verhoogt. Zij moeten ook het aantal werklozen dat een opleiding aangeboden krijgt over vijf jaar met minstens 25 % verhogen.
Mijnheer de Voorzitter, ook de sociale partners hebben er alle belang bij dat de nodige aanpassingen slagen. Hun onderhandelingen op Europees niveau over ouderschapsverlof en deeltijdse arbeid illustreren de enorm belangrijke rol die zij kunnen spelen. Hetzelfde kan worden gezegd van hun voorbeeldige bijdrage tot de loonmatiging van de afgelopen jaren. Wij vragen ze hun inspanningen op te voeren, want de uitdagingen zijn enorm. Zij moeten met name snel een kaderakkoord sluiten teneinde overal in Europa arbeidsplaatsen te scheppen en de integratie in het arbeidsproces te verhogen. Wij mogen evenmin de bijdrage vergeten die de structuurfondsen al leveren om het opleidingspeil te verhogen en het arbeidsmarktbeleid actiever te maken. De lidstaten zouden deze aspecten zoveel mogelijk moeten laten spelen.
Mijnheer de Voorzitter, een groter aanpassingsvermogen is het doel van onze derde grote actielijn. Nieuwe technologieën, nieuwe marktvoorwaarden, de ontwikkelingen waaraan onze ondernemingen zich moeten aanpassen volgen elkaar steeds sneller op. Het aanpassingsvermogen wordt meer en meer doorslaggevend voor de leefbaarheid van de bedrijven. Dit is een onontkoombaar gegeven dat in de arbeidsorganisatie geïntegreerd moet worden. Ook hier is een belangrijke rol weggelegd voor de sociale partners en zij moeten met name akkoorden sluiten over de arbeidsorganisatie en formules voor een grotere flexibiliteit. Maar ook de lidstaten moeten een bijdrage leveren door met name het kader te scheppen dat soepeler arbeidscontracten mogelijk maakt en het statuut van atypische arbeid te verbeteren op het vlak van sociale zekerheid en carrièremogelijkheden.
Daarnaast moeten de lidstaten het aanpassingsvermogen van de ondernemingen beter ondersteunen. Zij moeten investeringen in menselijke hulpbronnen en de ontwikkeling van opleidingen in de ondernemingen bijvoorbeeld fiscaal steunen. Zij moeten maatregelen steunen die de werknemers ertoe aanzetten zich bij te scholen. In plaats van enorme bedragen te besteden aan staatssteun voor sectoren met een onzekere toekomst, moeten de lidstaten de voorkeur geven aan bijscholing, het scheppen van duurzame banen en de doeltreffende werking van de arbeidsmarkt.
Mijnheer de Voorzitter, ik kom nu bij de vierde grote lijn voor de acties die wij in onze richtsnoeren voorstellen: gelijke kansen. Ik heb het al over de werkloosheid in het algemeen en de jongerenwerkloosheid gehad. Maar we moeten ook vaststellen dat vrouwen vaker het slachtoffer van werkloosheid zijn dan mannen en dat hun deelname aan het beroepsleven heel laag ligt. Hetgeen ik gezegd heb over het groei- en welvaartspotentieel dat onze menselijke hulpbronnen vormen, geldt natuurlijk evenzeer voor de werkneemsters. En het geldt des te meer wanneer we de demografische vooruitzichten bekijken. Op termijn zal, gezien de afname van de actieve beroepsbevolking, het behoud van onze welvaart en van het Europese sociaal model in aanzienlijke mate afhangen van de bijdrage van de vrouwen.
Wij stellen drie actielijnen voor. Allereerst moeten de lidstaten hun gehechtheid aan gelijke kansen omzetten in daden. Zij moeten substantiële inspanningen leveren om de kloof tussen de werkloosheidscijfers van vrouwen en mannen te verkleinen door actief een toename van de werkgelegenheid voor vrouwen te steunen. Ten tweede moeten grotere inspanningen geleverd worden om beroeps- en gezinsleven met elkaar te verzoenen door de verworvenheden op het gebied van ouderschapsverlof en deeltijds werk te behouden en eventueel nog uit te breiden. Laten wij ook de toegang tot kinderopvang en de verzorging van hulpbehoevenden verbeteren. Ten derde moeten we het herintreden van de vrouw in het beroepsleven, bijvoorbeeld op het vlak van opleiding, bevorderen.
Mijnheer de Voorzitter, ik sluit af. Ik heb geprobeerd u een zo volledig mogelijk overzicht te geven van de voorstellen die wij vandaag aangenomen hebben als bijdrage aan de buitengewone Europese Raad over werkgelegenheid. Wij zijn voornemens in oktober nog een tweede bijdrage te leveren in twee delen. Wij zullen ten eerste ons standpunt formuleren over het gevolg dat aan de andere acties voor werk, waartoe de Europese Raad van Amsterdam beslist heeft, gegeven is. Zo zijn er de acties die onder de bevoegdheid van de Europese Investeringsbank vallen, de maatregelen in het kader van het actieprogramma voor de interne markt, de acties voor kleine en middelgrote ondernemingen en de versterking van ons concurrentievermogen. Daarnaast zullen wij ook ons standpunt geven over de wijze waarop al onze gemeenschappelijke beleidslijnen beter ten dienste van de werkgelegenheid gesteld kunnen worden.
Mijnheer de Voorzitter, mijns inziens houden wij met onze voorstellen van vandaag de lidstaten aan hun woord. Wij vragen hen echter geen mirakels op de buitengewone Europese Raad. Laten wij te allen prijze vermijden valse hoop te wekken, die per definitie tot echte ontgoochelingen zal leiden. Maar wij vragen de Europese Raad dat hij de concrete lijnen bekrachtigt met het oog op de tenuitvoerlegging van deze eensluidende analyses en de door hemzelf gekozen principes. Wij vragen hem zo aan te tonen dat de woorden "de werkgelegenheid is de allereerste prioriteit" geen loze bewering zijn. Dat is wat de burgers van de Unie verwachten, dat is wat vooral de 18 miljoen werklozen verwachten.
Mijnheer de Voorzitter, commissaris Flynn en ikzelf zijn natuurlijk bereid om vragen die de geachte afgevaardigden ons willen stellen, te beantwoorden.

Van Velzen, Wim
Mijnheer de Voorzitter, het rapport beweegt zich in grote lijnen in dezelfde richting als het verslag dat wij binnenkort bespreken in de sociale commissie, al zijn er uiteraard verschillen. Ik heb twee vragen. In de eerste plaats, ik mis in het hele verhaal over de belastingfaciliteiten, het voorstel om de BTW te verlagen op arbeidsintensieve diensten. Ik zou graag van de voorzitter van de Commissie willen weten of ik me daarin vergis. En als ik mij niet vergis wat de argumenten zijn om dat belangrijke voorstel, waar de Commissie zelf zeggenschap over heeft, terzijde te schuiven.
Ten tweede, wil ik van u weten of u dit voorstel hebt gebaseerd op het sonderen van de lidstaten of anders geformuleerd: hoe groot acht u het draagvlak voor uw voorstellen binnen de Raad in Luxemburg?

Santer
Mijnheer de Voorzitter, wat de belastingvoorstellen betreft, hebben wij vanmorgen nog een globaal pakket fiscale maatregelen vastgesteld, zoals de gedragscode met betrekking tot het belastingstelsel en een aantal andere voorstellen, die zowel de directe als de indirecte belastingen betreffen. Dit pakket zal overigens op 13 oktober aan de Raad van ministers van Economische Zaken en Financiën worden voorgelegd.
Wij verwachten dat de Raad van ministers van Economische Zaken en Financiën van 13 oktober een aantal lijnen uitzet met het oog op de Europese Raad van 21 november, aangezien wij van oordeel zijn dat het fiscale pakket ook een weerslag op de werkgelegenheid heeft, dat er verbanden bestaan tussen werkgelegenheid en belastingen en een aantal andere gebieden zoals milieu enzovoort. Wij rekenen er dan ook op dat de Europese Raad van 21 november ook een aantal grote lijnen uitzet.
Wat uw tweede vraag, of de Europese Raad ons hierin zal volgen, betreft kan ik u antwoorden dat wij dit hopen. Inzake belastingen is eenparigheid nog altijd de regel en wij zijn in dit verband van oordeel dat we zeker voor het einde van dit voorzitterschap, dus voor eind december, een politiek akkoord over het fiscale pakket zullen bereiken en hopelijk ook over het fiscale pakket in verband met de werkgelegenheid.

Burenstam Linder
Mijnheer de Voorzitter, de werkloosheid zoals die blijkt uit de statistieken - ik herhaal, uit de statistieken - kan onder andere worden bestreden door met verschillende regelingen en subsidies het aanbod aan arbeidskrachten te verminderen, dat wil zeggen mensen aan het arbeidspotentieel te onttrekken, the labour force participation te verminderen. Denkt u, mijnheer de Voorzitter, dat deze methode - die in een aantal landen wordt toegepast - een goede oplossing is voor de problemen van Europa, zoals die uit de statistieken naar voren komen, dus dat de oplossing erin is gelegen dat wij de facto minder werken? Of geeft u er de voorkeur aan te doen wat Tony Blair in Groot-Brittannië voorstelt, namelijk de werkgelegenheid verhogen door alle beknellende regels voor de arbeidsmarkten in Europa te flexibiliseren?

Flynn
We hebben deze kwestie behandeld in een van de werkgelegenheidsrichtlijnen waarin het aanpassen van de belastingsystemen ten behoeve van de werkgelegenheid ter sprake komt. Om bedrijven aan te sporen meer banen te scheppen, moeten de lidstaten gebruik maken van het huidige gunstige macro-economische klimaat om de negatieve langetermijntrend van hogere belastingen en uiteraard hogere arbeidskosten, die gestegen zijn van 35 % in 1980 tot meer dan 42 % in 1995, eindelijk om te buigen.
Wat we hiermee willen zeggen, is dus dat iedere lidstaat een doelstelling moet formuleren voor het verminderen van de belastingdruk op arbeid maar op een wijze die neutraal is voor de begroting, met de bedoeling tegen het jaar 2000 substantiële vooruitgang te bereiken.

Hughes
Mijn vraag betreft het politieke aspect van deze bijzondere werkgelegenheidstop. Ik zou graag van voorzitter Santer horen of hij vindt dat er schot in zit nu we de speciale top naderen. We verlieten Amsterdam met een behoorlijke druk op de ketel wat betreft het werkgelegenheidsdebat. Denkt hij dat de richtlijnen die hij vandaag heeft aangenomen als steunpunt zullen kunnen dienen voor de staatshoofden? Hoe beoordeelt hij het huidige tempo van de lidstaten, en welke criteria zou hij hanteren om te beoordelen of de speciale top geslaagd is?

Santer
Natuurlijk moeten wij alle partijen mobiliseren opdat de Europese Raad een succes wordt. Ik heb gezegd welke de moeilijkheden van deze top zijn. De ontwerprichtsnoeren, die wij hier vanmorgen voorgesteld hebben en die een primeur vormen op het vlak van de werkgelegenheid omdat ze vooruitlopen op het hoofdstuk inzake werkgelegenheid in het Verdrag van Amsterdam, zijn wel degelijk een vernieuwing. Ze zetten met name een proces in gang dat de lidstaten de mogelijkheid biedt de toestand van de werkgelegenheid elk jaar te evalueren en richtsnoeren aan te nemen voor het nationale werkgelegenheidsbeleid. Wij willen op basis van deze richtsnoeren, ongeveer zoals in de Economische en Monetaire Unie, methodes voor toezicht en convergentie vaststellen, zodat de lidstaten via monitoring elk jaar kunnen nagaan of de doelstellingen bereikt zijn.
U heeft mij ook gevraagd wat wij kunnen doen om vooruitgang te boeken inzake het hele pakket maatregelen, zodat de Europese Raad van 21 november een succes wordt. Mijns inziens moeten we de andere instanties mobiliseren. Ik heb het over de sociale partners gehad. Zij moeten een sleutelrol spelen. Wij hebben dan ook een top voor de sociale partners georganiseerd op 13 oktober aanstaande. Ik ben van mening dat alle andere organisaties van de Gemeenschap hierbij betrokken moeten worden, zoals het Economisch en Sociaal Comité, het Comité van de regio's enzovoort. Er moet daadwerkelijk een proces in gang gezet worden.
Wij zijn er ons terdege van bewust dat wij op de Europese Raad zelf geen banen zullen scheppen, maar er moet een proces in gang gezet worden. Als de politieke wil aanwezig is op het niveau van de Vijftien en in een document wordt vastgelegd waarin het hoofdstuk over werkgelegenheid in het Verdrag van Amsterdam wordt aanvaard, dat overigens morgenvroeg in Amsterdam ondertekend wordt, dan bestaat er mijns inziens een reële kans dat deze Europese Raad vruchten zal afwerpen.

Boogerd-Quaak
Voorzitter, deze werkgelegenheidstop moet een succes worden en om die reden wil ik nogmaals ingaan op de twee vragen die gesteld zijn door de heer Van Velzen, omdat ik van mening ben dat er geen antwoord is gekomen op die twee vragen van de heer Van Velzen. De eerste vraag was wat u exact voorstelt in het kader van de belastingen. Stelt u bijvoorbeeld concreet voor verschuiving van lasten op arbeid naar andere doelen zoals energieheffing? En gaat u voorstellen doen in het kader van de BTW waar wij een bevoegdheid hebben voor het verminderen van lasten op intensieve diensten?
Mijn tweede daaraan gekoppelde vraag - u hebt nu drie keer geen antwoord daarop gegeven - is: wat is exact de mogelijkheid van de kant van de Europese Commissie als de lidstaten niet bereid zijn convergerende doelen af te spreken. Wat zijn dan de sancties van de Europese Unie? Of zwemmen wij voort op de manier zoals wij hebben gedaan, zoals wij in Essen begonnen zijn, waar wij hebben gezegd dat en dat gaan wij doen, maar zonder uiteindelijk iets vast te leggen om ervoor te zorgen dat de lidstaten dat ook gaan uitvoeren?
Ten slotte, mijnheer de voorzitter, welke voorstellen gaat u indienen voor vernieuwingen op de langere termijn. Want wat u nu voorstelt, heeft te maken met de korte termijn. Wat doet u voor de lange termijn?

Santer
In verband met het belastingstelsel zijn wij van oordeel dat dit veel vriendelijker voor de werkgelegenheid moet zijn. Ik heb hier niet alle voorstellen nader besproken, aangezien ze toch enkele tientallen bladzijden beslaan, maar u kan ze uiteraard bestuderen in dit globale pakket. Wij zijn evenwel van mening dat de lidstaten van het gunstige macro-economische klimaat gebruik moeten maken om de langetermijntrend tot verhoging van de totale belastingdruk om te buigen en de ondernemingen zodoende aan te moedigen nieuwe banen te scheppen.
Wij hebben ons een doel voor de vermindering van de belastingdruk op arbeid zonder nadelig effect op de begroting gesteld, zodat er tegen het jaar 2000 aanzienlijke vorderingen gemaakt kunnen worden. Wij hebben ook een voorstel inzake een heffing op energie gedaan dat nog altijd op tafel ligt. Wij zijn van oordeel dat dit misschien één van de middelen is om de belastingdruk op arbeid te kunnen verlagen. Dit is geen nieuw voorstel, want wij hameren daar al op sinds de publicatie van het Witboek in 1993. De vorige Commissie en ook mijn Commissie hebben ter zake een aantal voorstellen gedaan. Wij beschikken dus over een geheel van voorstellen die tot doel hebben de belastingen op arbeid te verminderen en de algemene trend om te buigen. Als u het hoofdstuk over de belastingen bestudeert, zal u ter zake heel precieze voorstellen vinden.
U heeft ook gevraagd in welke sancties de Commissie voorziet. Dat valt nu moeilijk te zeggen omdat het gaat om een proces dat wij aan de gang brengen. Toen wij het proces voor de Economische en Monetaire Unie op gang brachten, voorzagen wij evenmin in sancties. Wij rekenen op wat wij peer review noemen, de groepsdiscipline die op het niveau van de Raad moet blijken bij de behandeling van de nationale verslagen, die de verschillende lidstaten elk jaar zullen voorleggen en die in de lijn van de richtsnoeren moeten liggen.
Voorts heeft de Commissie het recht om, zoals in het hoofdstuk over werkgelegenheid wordt gezegd, aanbevelingen voor de lidstaten te formuleren. Zover zijn we echter nog niet. Wij wachten natuurlijk op de Europese Raad van 21 november om te zien hoe wij deze aanbevelingen aan onze lidstaten kunnen uitwerken. Dit is dus een volledig proces dat op gang wordt gebracht. Er is geen enkele sanctie vastgelegd, omdat we niet uit het oog mogen verliezen dat het sociaal beleid en het werkgelegenheidsbeleid, net als het economisch beleid, in wezen nog altijd een nationale bevoegdheid zijn.

Ojala
Mijnheer de Voorzitter, ik wil de voorzitter van de Commissie, de heer Santer, graag nog meer vragen over belastingheffing stellen. Als de Raad nu niet in staat is een eensgezind besluit over belastingheffing te nemen, welke conclusies trekt de Commissie dan? Is het eigenlijk niet zo dat de bodem onder alle activiteiten vandaan wordt gehaald als men niet bereid is het zwaartepunt van de belastingen zodanig te verplaatsen dat de energieheffing en de BTW-heffing worden verhoogd, zodat de lasten op arbeid kunnen worden verlaagd? Als alleen de lasten op arbeid worden verlaagd, betekent dit dat er op de sociale zekerheid moet worden bezuinigd. Het kan toch niet het uitgangspunt van de Commissie zijn dat de lasten op arbeid worden verlaagd door de sociale zekerheid te verminderen?
Ik wil ook nog aan de heer Flynn vragen wat er wordt bedoeld met flexibiliteit, die men in naam van het aanpassingsvermogen wil doen toenemen. Wordt er een ontwikkeling zoals in de Verenigde Staten mee bedoeld, waarbij nieuwe arbeidsplaatsen in feite arbeidsplaatsen zijn die te weinig inkomsten bieden om van te leven, of wordt er een dialoog tussen de sociale partners mee bedoeld?

Flynn
Laten we voorop stellen dat iedere lidstaat als gevolg van dit proces een actieplan zal moeten opzetten. Dit plan zal interactief zijn en met name alle zaken behandelen die in de richtsnoeren aangekaart worden, met inachtneming van een gemeenschappelijk Europees kader voor de vastgestelde doelstellingen en richtsnoeren. Maar iedere lidstaat zal dit afhankelijk van zijn eigen bijzondere omstandigheden invullen.
Wat betreft de sancties zullen de lidstaten, nadat deze richtsnoeren op de top in december zijn aangenomen, de actieplannen nader moeten uitwerken. Daarna zal het mogelijk zijn om de acties van de lidstaten te beoordelen en te volgen. Dankzij die evaluatie kan de Commissie de individuele lidstaten op eigen initiatief aanbevelingen doen over de manier waarop ze de uitdagingen van de richtsnoeren het hoofd hebben geboden.
We praten hier niet over het korten op de sociale zekerheid, daar gaat het niet om. Per jaar wordt er een enorm bedrag, meer dan 200 miljard ecu, uitgegeven aan socialezekerheidstelsels. Twee derde daarvan wordt besteed aan passieve maatregelen om inkomens in stand te houden. We willen dat een groter deel van de belasting en van de reserves van de socialezekerheidstelsels wordt overgeheveld naar beleidsmaatregelen op het gebied van werkgelegenheid.
We moeten altijd voor ogen houden dat we ons laten leiden door de strategie die in Amsterdam is overeengekomen. Wat de Top van Amsterdam ons gevraagd heeft, is de werkloosheid en het scheppen van banen te beschouwen als een zaak van gemeenschappelijk belang.
Wat sancties betreft, is het niet onze bedoeling de lidstaten tegen te werken maar met de regeringen samen te werken. We proberen tot samenwerking te komen, zodat we eindelijk de grote sprong vooruit kunnen maken. Dit proces is begonnen in 1993, en we zijn nu op het punt beland dat we richtsnoeren kunnen opstellen om de lidstaten te helpen bij het opzetten van actieplannen.

Reding
Mijnheer de Voorzitter, de Commissie wil in vijf jaar het roer volledig omgooien. Dit is een enorme uitdaging en het is heel optimistisch, maar mijns inziens kunnen we nooit slagen zonder visie.
Deze nieuwe mentaliteit in het kader van een nieuwe ondernemingscultuur moet natuurlijk groeien. Dit is een werk van lange adem. Op korte termijn moeten we echter ook aan de financiering voor de ondernemingen denken. Ik wil dan ook de volgende vraag stellen: waar zullen we deze middelen halen? In de communautaire begroting, bij de particuliere sector of in de nationale begrotingen? Wat is het standpunt van de Commissie ter zake?

Flynn
Er is geen sprake van dat er nieuw geld nodig is. Waar het hier om gaat, is het omzetten van de huidige financiële structuren, hetzij op communautair hetzij op nationaal niveau, in een actiever werkgelegenheidsbeleid. We moeten in het oog houden dat het gaat om een verhoging van het werkgelegenheidspercentage tot 65 % over vijf jaar. Dat is geen onmogelijke doelstelling. In de jaren "70 zaten we al eerder op dat niveau, toen ons werkgelegenheidspercentage gelijk was aan dat van de Verenigde Staten. Zij zijn ons echter voorbij gestreefd.
Door middel van simulatie is vastgesteld dat als we de komende paar jaar een macro-economische groei kunnen handhaven van minstens 3 % per jaar, in combinatie met de structurele hervormingen en de voorgestelde beleidsrichtlijnen voor de werkgelegenheid, een werkgelegenheidspercentage van minstens 65 % binnen ons bereik komt, wat overeenkomt met een werkloosheidspercentage van tussen de 7 % en 8 % over vijf jaar.

Wolf
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, wij debatteren hier onder de ogen van de bijna 30 miljoen werklozen en ruim 50 miljoen armen in onze Unie. Wij mogen onszelf niet wijsmaken dat wij het geld voor het onontbeerlijke actieve arbeidsmarktbeleid zomaar uit de la kunnen halen. Ik zou van de Commissie willen vernemen of ze in december in samenhang met het initiatief van de heer Monti ook zal debatteren over de vraag hoe financiële verrichtingen, bedrijfswinsten en vermogens kunnen worden belast. Het stabiliteitspact dwingt ons immers alleen tot besnoeiingen aan de inkomstenzijde.
In de tweede plaats vraag ik mij af wanneer de industrie haar verantwoordelijkheid op zich zal nemen. Hoe wil de Commissie de industrie ertoe brengen werkgelegenheid en opleidingsplaatsen te creëren in plaats van te rationaliseren, bedrijven te verplaatsen en aldus werkgelegenheid te doen verdwijnen?
In de derde plaats vind ik het goed dat dit geen top van de deregulering wordt. Dat is voor mij evenwel nog onvoldoende. Het mag ook geen top van workfare en flexibilisering worden. Dat VS-model kan niet op de Europese samenlevingen worden overgedragen en heeft ook in de Verenigde Staten de sociale samenhang vernietigd en tot blijvend sociaal ongenoegen geleid.

Flynn
Ons streven is het bevorderen en stimuleren van flexibiliteit. Waar het om gaat, is dat de organisatie van het werk en de arbeidspatronen in de Unie gemoderniseerd worden. We zullen de sociale partners - voor wie een sleutelrol is weggelegd - verzoeken om met elkaar in onderhandeling te gaan, met name in sectoren van de economie waar grote structurele veranderingen aan de gang zijn, teneinde overeenkomsten te bereiken met betrekking tot de organisatie van het werk en flexibele arbeidsvoorwaarden. De lidstaten zullen gezien de steeds grotere diversiteit van arbeidsvormen tevens geacht worden een kader voor flexibelere arbeidscontracten te creëren.
Mensen met atypisch werk zouden meer zekerheid moeten krijgen, bijvoorbeeld een betere arbeidspositie. Degenen die ervoor kiezen minder uren te werken, zouden hierdoor niet mogen worden belemmerd in hun carrière. Kortom, wij zijn voor flexibiliteit in de onderneming, we willen dat meer mensen inzetbaar zijn, en dat het tekort aan vaardigheden, het grootste structurele deficit van de Unie, verkleind wordt.

Santini
Mijnheer de Voorzitter, u heeft gezegd dat 45 % van de leerlingen in het hoger middelbaar onderwijs hun studie niet afmaken. Ook 65 % van de studenten aan de universiteiten behalen geen diploma. Daarom stel ik de Commissie voor niet alleen het ondernemerschap en de beroepsopleiding van die jongeren - die zich anders vanzelf bij de groep werklozen zullen voegen - te stimuleren, maar ook een programma op te stellen om de leerlingen en studenten met studieproblemen te helpen. Die jongeren hebben die moeilijkheden vaak niet omdat zij geen zin hebben om te studeren maar omdat zij moeten werken. Waarom stelt men geen programma op om hen te helpen hun studie af te maken? Dat zou ook afgeleide effecten hebben: in de eerste plaats zouden wij aldus het aantal potentiële werklozen verminderen en in de tweede plaats zouden wij het algemeen cultureel niveau van die jongeren verhogen zodat zij daarna meer kans op een baan van een hoger niveau maken. Waarom zou men op mijn voorstel niet ingaan en zo geen dergelijk programma opzetten?

Flynn
Dit klinkt goed. Waar het naar ons gevoel om draait is dat de inzetbaarheid van mensen in het arbeidsproces verhoogd wordt. Dat is de kern van de onderhavige richtsnoeren.
Waar het hier om gaat is dat het probleem van de langdurig werklozen wordt aangepakt, en ook het probleem van de jeugdwerkloosheid. Het gaat met name om degenen die nooit de kans hebben gehad een opleiding te volgen. We mogen niet vergeten dat 10 % van alle werklozen in Europa geen enkele opleiding heeft genoten. Het zijn deze mensen die het gros van de langdurig werklozen vormen.
Er is een richtsnoer nodig, en laten we hier duidelijk aangeven dat iedere werkloze binnen het jaar nadat hij werkloos werd, een baan dient te hebben, een vaardigheid aanleert of een opleiding volgt. Iedereen onder de 25 jaar zal binnen het half jaar in eenzelfde soort situatie verkeren van hetzij een opleiding volgen, geschoold worden of werk hebben.
Op die manier zal werk van meet af aan gewoon zijn, en zal het aantal mensen in de Unie dat in een afhankelijke positie zit, eindelijk omlaag kunnen worden gebracht. Dat is de aanpak die nodig is om het gebrek aan vaardigheden waardoor de hele arbeidsmarkt in Europa wordt ontwricht, te overbruggen.

Hernández Mollar
Mijnheer de Voorzitter, we bevinden ons op het ogenblik in een overgangsperiode die duurt totdat de monetaire unie in werking treedt, het instrument om ons concurrentievermogen mee te verbeteren en om onze economieën te laten convergeren. Het is echter een feit dat de lidstaten zich heden ten dage belangrijke inspanningen getroosten om hun financiën te saneren en tot convergentie te komen.
Ik zou graag willen dat de voorzitter van de Commissie zich een oordeel vormde van deze inspanningen van de lidstaten om hun economieën te laten convergeren en van de impact van die inspanningen op de arbeidsmarkt en de werkgelegenheid. Verder zou ik wensen dat de voorzitter van de Commissie nagaat in welke mate de meerjarenprogramma's voor de werkgelegenheid sinds 1995 ten uitvoer zijn gelegd, en zou ik graag vernemen hoe de Commissie deze programma's beoordeeld heeft.

Flynn
In feite is er de laatste tijd vrij veel gedaan. Vandaag hebben voorzitter Santer en ik onze aandacht gericht op de werkgelegenheidsrichtsnoeren, maar we hebben ook twee andere documenten goedgekeurd. Een daarvan is het werkgelegenheidsverslag voor 1997 waarin alle gegevens zijn samengevoegd, waarin een analyse wordt gegeven en beleidskwesties besproken worden.
Het tweede document, het gezamenlijk verslag, is van groot belang aangezien de economische richtsnoeren op dit document gebaseerd zijn. Het gezamenlijk verslag omvat de beste resultaten die ons via de meerjarenprogramma's onder ogen zijn gekomen, alsmede die welke de fungerend voorzitter in Luxemburg zijn voorgelegd. We hebben van deze resultaten en ervaringen gebruik gemaakt, en zij zijn opgenomen in het gezamenlijk verslag. Daaruit blijkt duidelijk dat de meeste lidstaten zich actief hebben ingezet voor het ontwikkelen van hun arbeidsmarkt en onderwijssysteem en voor herziening van de overige stelsels.
Helaas is dit niet altijd op gecoördineerde wijze gebeurd. Met deze richtsnoeren en met het mandaat van Amsterdam streven we naar een gecoördineerd optreden zoals aangegeven in de actieplannen, zodat we de stand van zaken steeds kunnen evalueren. Er is veel gebeurd; het is verre van onze bedoeling te suggereren dat de lidstaten hieraan niet de hoogste prioriteit zouden geven. Maar nu, dankzij Amsterdam, is dit proces eindelijk in gang gezet waardoor onze strategie handen en voeten krijgt. Naar mijn idee hebben we vandaag een begin gemaakt met het oplossen van dit netelige vraagstuk.

Myller
Mijnheer de Voorzitter, er zijn heel veel vragen over belastingheffing gesteld. Belastingheffing is dan ook een zeer belangrijk onderdeel van het pakket maatregelen van de Commissie om de werkgelegenheid te bevorderen. Het moet ook een belangrijk onderdeel van het voorstel van de Commissie zijn, mede vanwege het feit dat de voorzitter van de Commissie heeft gezegd dat men geen al te grote verwachtingen moet hebben van wat er op het niveau van de Europese Unie kan worden gedaan om de werkgelegenheid te bevorderen. Toch kan men met maatregelen op het gebied van belastingheffing concreet iets bereiken. Ik zou dan ook willen vragen hoe de vermogensbelasting en de harmonisatie ervan in het voorstel betrokken zijn. De vrees bestaat dat we, als we op dit gebied geen vooruitgang boeken, te maken krijgen met fiscale dumping of fiscale mededinging, verschillende lidstaten verlangen namelijk naar arbeidsplaatsen en investeringen. Ik zou ook nog eens de vraag willen stellen die hier al enkele malen is gesteld: wat bedoelt de Commissie als zij zegt dat loonflexibiliteit een succesvolle manier is om de werkgelegenheid te bevorderen?

Santer
Mijnheer de Voorzitter, het fiscale pakket maakt geen deel uit van de voorliggende mededeling van de Commissie. Zoals ik bij het begin gezegd heb, betreft deze mededeling enkel de ontwerprichtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid van de lidstaten in 1998, en dit in uitvoering en in afwachting van het hoofdstuk over werkgelegenheid in het Verdrag van Amsterdam. Laat hierover geen misverstanden bestaan: dit is de mededeling die ik hier vandaag gedaan heb.
Naast deze mededeling heeft de Commissie vanmorgen nog een ander fiscaal pakket, in een ander kader, vastgesteld. Het gaat hier om een beginselakkoord dat werd gesloten op de informele Raad van ministers van Financiën die enige tijd geleden in het Luxemburgse Mondorf-les-Bains plaatsvond. De harmonisatie van de belastingen op kapitaal maakt hier integrerend deel van uit. Dit is een afzonderlijk pakket dat wij op 13 oktober aan de Raad van ministers van Economische Zaken en Financiën zullen voorleggen.
Ik geef u natuurlijk volkomen gelijk dat de fiscale concurrentie die momenteel tussen de lidstaten bestaat, de belastinggrondslag vermindert, problemen op het gebied van belastinginkomsten creëert voor de lidstaten en tot fiscale dumping leidt. Mijns inziens moeten wij dan ook tegen deze verderfelijke concurrentie tussen de lidstaten op belastinggebied reageren. Wij zullen, zoals ik al gezegd heb, na de Europese Raad nauwkeurigere richtsnoeren vaststellen, zodat we het volledige pakket inzake de belastingen alvast in een politiek akkoord kunnen vastleggen. Ik kan u bevestigen dat dit heel ver gaat. Zo zijn we toch al zeker dat we na twee jaar hard werken uiteindelijk toch schot kunnen brengen in het fiscale pakket, dat, zoals u weet, de jongste tijd was vastgelopen. Ik denk dan ook dat de Raad van ministers van Economische Zaken en Financiën op 13 oktober het licht op groen zal kunnen zetten voor een politiek akkoord, dat wij vervolgens in de Europese Raad zullen bekrachtigen.

Sainjon
Mijnheer de Commissievoorzitter, ik heb met veel belangstelling naar uw woorden geluisterd en mijns inziens heeft u gelijk. Het werkgelegenheidsbeleid is uiterst belangrijk geworden voor de Europese Unie en is wel degelijk de eerste prioriteit.
U had het over een ambitieus plan, maar ik wil stellen dat we nooit ambitieus genoeg kunnen zijn wanneer het om de toekomst van de burgers van Europa en met name van onze jongeren gaat. Ik sta dan ook volledig achter de verschillende doelstellingen die u met name inzake het midden- en kleinbedrijf, innovatie, opleiding, werk voor jongeren enzovoort voorgesteld heeft.
Maar, mijnheer de voorzitter, u weet net als ik dat er veel overtuigingskracht nodig is opdat de landen daadwerkelijk hun inspanningen ter zake op elkaar afstemmen. Deze strijd is niet bij voorbaat gewonnen. Bent u dan ook niet van oordeel dat vandaag en in het licht van de situatie zoals we die in Europa kennen het ogenblik aangebroken is om te spreken van een morele plicht en zelfs van een burgerplicht? U heeft zelf indrukwekkende cijfers gegeven over de werkloosheid en met name over mensen die in onzekerheid leven. Dit is een echte schande. Ik wil u dan ook het volgende vragen: hoe kunnen wij, door ons gezag te laten gelden, van de lidstaten gedaan krijgen dat zij doeltreffende maatregelen nemen om de werkloosheid te bestrijden? Ten slotte is er ook sprake van de Europese Investeringsbank, mijnheer de voorzitter. Maar over welke middelen beschikt zij?

Santer
Mijnheer de Voorzitter, ik geef de geachte afgevaardigde natuurlijk gelijk, want ik ben altijd van oordeel geweest dat elke lidstaat de morele plicht heeft de werkloosheid, één van de plagen van onze moderne tijd, te bestrijden. Ik heb op 31 januari 1996 zelf het initiatief genomen om hier voor u een vertrouwenspact voor de werkgelegenheid te ontwikkelen dat, het dient gezegd, bij de lidstaten niet hetzelfde succes gekend heeft als bij u.
Ik heb voortdurend herhaald dat we iets aan de werkloosheid moeten doen als Europa geloofwaardig wil blijven bij de burger. Wij moeten voor ogen houden wat de man in de straat, de arbeider van Europa zal denken als wij er niet in slagen deze plaag in te dijken. Ik ben heel gelukkig dat dit hoofdstuk over werkgelegenheid in het Verdrag van Amsterdam is opgenomen, zodat er mijns inziens nu alvast mutatis mutandis een verband bestaat met het proces dat wij voor de muntunie volgen. De Voorzitter weet overigens ook dat dit niet gemakkelijk was, want hij heeft een aantal vergaderingen van de Intergouvernementele Conferentie bijgewoond.
Nu is de Europese Unie in de ogen van de burger niet alleen een markt en een eenheidsmunt, maar ook een entiteit met een sociale dimensie. Ik hoop, ja ik ben er zelfs van overtuigd, dat dankzij het aldus op gang gebrachte proces ook de lidstaten hun eigen verantwoordelijkheden op zich zullen nemen. Dankzij dit proces zullen we de werkgelegenheidssituatie jaarlijks kunnen evalueren, omdat de follow-up elk jaar gewaarborgd moet worden. Naar mijn mening zal dit de basis vormen voor het welslagen van dit proces.

Seillier
Mijnheer Flynn, u had het over een enorme sprong en een nieuwe cultuur. Bent u dan ook niet van mening dat de Commissie blijk moet geven van intellectuele creativiteit en het volgende nieuwe perspectief zou kunnen openen? Zoals wij weten, zijn de kleine en middelgrote ondernemingen de belangrijkste bron van werkgelegenheid en ik vraag u dan ook te bedenken dat een moeder van een groot gezin eigenlijk aan het hoofd van een echte KMO staat. Dient hier geen heel diepgaande vernieuwing van onze economische concepten overwogen te worden? Het doet mij pijn wanneer ik zie dat deze moeders nog altijd als "zonder beroep" worden beschouwd, hoewel zij werk van grote sociale waarde verrichten. Zij staan immers in voor de opvoeding van de kinderen en deze opvoeding is de basis voor alle verdere opleiding. Kunnen we hier geen belangrijke innovatie aan onze lidstaten voorstellen?

Flynn
Dat klopt. De vierde actielijn, genaamd "Bevordering van beleidsmaatregelen voor gelijke kansen" , zal u ongetwijfeld interesseren. Daarin geven we aan de hand van demografische rapporten duidelijk aan dat de beroepsbevolking tegenwoordig veel langzamer toeneemt dan gedurende de laatste twintig jaar. Het volgende decennium zal een achteruitgang te zien geven. Op lange termijn heeft u volkomen gelijk, dat de groei van werkgelegenheid die nodig is om onze levensstandaard en het Europees sociaal model in stand te houden, in hoge mate afhankelijk is van de toenemende participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt.
Ik denk dat wij zullen slagen in wat we vandaag hebben aangevat. U zult zich nog wel herinneren dat toen het Witboek over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid gepresenteerd werd, dit beschouwd werd als een doorbraak in de ontwikkeling van het Europees beleid. Hierin werd de notie verworpen dat alleen omvangrijke deregulering en groei een oplossing konden bieden voor onze werkloosheidsproblemen. Er werd gepleit voor groei en structurele hervormingen. Geen van beide doelstellingen werd echter in de verhoopte mate verwezenlijkt. De regeringen waren te traag en soms te omzichtig om de hervormingen aan te nemen die toen door ons werden voorgesteld. Maar er is verandering gekomen in de situaties, die zich verder hebben ontwikkeld. Er is nu, met name sinds Amsterdam, een veel groter gevoel van betrokkenheid te bespeuren. En wij hebben hier vandaag begrepen wat nodig is om dit voort te zetten, om die betrokkenheid handen en voeten te geven, om actieplannen te krijgen die de komende vijf jaar de benodigde resultaten zullen opleveren.

De Voorzitter
Ik wil de voorzitter van de Commissie en commissaris Flynn bedanken voor hun antwoorden en voor het tempo waarin ze de vragen beantwoord hebben.
Het debat is gesloten.

Uitvoering van de begroting voor 1997
De Voorzitter
Aan de orde is het debat over de ontwerpresolutie (B4-0818/97) van de heren Brinkhorst, namens de Commissie begrotingscontrole, en Tillich, namens de Begrotingscommissie, over de uitvoering van de begroting van de Gemeenschappen voor 1997.

Brinkhorst
Voorzitter, ik zou allereerst graag commissaris Liikanen en commissaris Gradin willen dankzeggen voor de wijze waarop de afgelopen tijd de uitvoering van de Europese begroting verbeterd is. Het is evident dat wij een verbetering hebben gehad de afgelopen paar jaar in de wijze waarop de begroting, voorgesteld door de begrotingsautoriteit, is goedgekeurd. Er zijn natuurlijk een aantal commentaren van kritiek, maar dat wil ik graag vooropstellen.
Het is duidelijk dat wij met betrekking tot de melkquota nog steeds problemen hebben. Er zijn dit jaar niet minder dan zes landen die de quota hebben laten overschrijden en de vraag aan de Commissie is: is het niet tijd om toch na te denken over voorstellen voor herstructureringen in de sector?
Ten aanzien van de structuurfondsen is er ook sprake van een globale verbetering; echter tot teleurstelling van de Commissie begrotingscontrole is het zo dat bij de uitvoering van bepaalde communautaire initiatieven toch bepaalde gebreken zijn. Ik zou dat met nadruk onder de aandacht van commissaris Liikanen willen brengen.
Ten derde, wij hebben vorig jaar terecht aandacht gegeven aan de transeuropese netwerken op het terrein van transport, energie en telecommunicatie. De Commissie heeft toegezegd dat per eind van dit jaar een integrale toepassing zal plaatsvinden en dat de kredieten zullen worden uitgeput. Is het juist dat in augustus van dit jaar niet meer dan 4 % van de transeuropese netwerken was gebruikt en zo ja, wat denkt de Commissie te kunnen doen om dat te verbeteren in de loop van dit jaar.
Wij zijn verheugd over het feit dat er een veel groter gebruik is van de duurzaamheid van de structuurfondsen. De collega van commissaris Liikanen, mevrouw Wulf-Mathies, heeft vorig jaar in samenwerking met de milieucommissie duidelijk aandacht gegeven aan een beter gebruik van de structuurfondsen met name ook om die duurzaamheid te bevorderen. Wij juichen dat toe. Wij hopen ook dat het mogelijk zal zijn om verdere voortgang op dat pad te brengen, omdat daarmee inderdaad de duurzaamheid in de Europese Unie verder gestalte zal krijgen.
Op het punt van de externe politiek is er sprake van een fundamentele wijziging van de PHARE-programma's. De PHARE-programma's, heeft de Commissie aangekondigd, zullen worden herzien mede ook om de pre-accessie verder mogelijk te maken. Dat heeft ertoe geleid dat dit jaar nog sprake is van een bepaalde vorm van onderbesteding. De vraag die ik, namens de Commissie begrotingscontrole, aan de commissaris stel, is: hoe snel zal die hervorming van het PHARE-programma kunnen plaatsvinden, temeer omdat wij toch de komende tijd een groot accent moeten leggen om aan de landen van Oost-Europa een signaal te geven dat wij verbetering krijgen?
Ten aanzien van ex-Joegoslavië zijn er nog grote problemen. Wij hadden gisteren een gesprek met vertegenwoordigers van de Hoge Vertegenwoordiger van ex-Joegoslavië en het blijkt dat daar, ten aanzien van de besteding van de gelden, serieuze problemen zijn met name wat betreft de uitbouw van de terreinen op het gebied van de huisvesting.
Ten slotte het MEDA-programma. Wij zijn verheugd dat na de aanloopmoeilijkheden MEDA thans een verbetering te zien geeft. Wij hopen ook dat het mogelijk zal zijn dat op het punt van de vaststellingsverplichtingen een duidelijk accentverschil zal komen ten aanzien van de betalingsverplichtingen.

Verwelkoming
De Voorzitter
Dames en heren, ik heb het grote genoegen op de officiële tribune een delegatie van het parlement van de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië onder leiding van de voorzitter van de delegatie voor de betrekkingen met de Europese Unie, mevrouw Illinka Mitreva, te mogen verwelkomen.
Dit bezoek is de tweede ontmoeting tussen de delegaties van het Europees parlement en het parlement van de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië en het eerste officiële bezoek van een delegatie van het Macedonische parlement aan het Europees Parlement.
Het Europees Parlement, dat de burgers van de Europese Unie vertegenwoordigt, hecht veel belang aan zijn betrekkingen met het parlement van de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië en, via zijn leden, met het land en de bevolking van Macedonië.
Ik weet hoe vaak u elkaar ontmoet en van gedachten wisselt en ik ben ervan overtuigd dat die ontmoetingen vruchten afwerpen. Namens het Europees Parlement wil ik u hier dan ook van harte welkom heten en wens ik u een vruchtbaar verblijf toe.

Uitvoering van de begroting voor 1997 (voortzetting)
Theato
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer Liikanen, dames en heren, als parlement hebben wij niet de taak tot elke prijs meer geld uit te geven. Onze taak bestaat er veeleer in hinderpalen op te sporen en op te ruimen om de Gemeenschap slagvaardig te maken.
Zo heeft de heer Aigner, de eerste voorzitter van de Commissie begrotingscontrole van het Europees Parlement, op 11 oktober 1977, bijna twintig jaar geleden, de zin en de betekenis uitgelegd van wat wij op dit ogenblik doen. De toen door de heer Aigner ontworpen procedure om op de uitvoering van de begroting toe te zien heeft sedertdien niets van haar betekenis verloren. Als parlement moeten wij nagaan of de middelen die wij op de begroting beschikbaar stellen ook daadwerkelijk en op de juiste manier worden uitgegeven.
Als bij de uitvoering van de begroting iets verkeerd loopt, moeten wij dat tijdig opmerken om het nog bij te kunnen sturen. In deze procedure willen wij voorts onderzoeken wat wij in de begroting voor het volgende jaar moeten veranderen of verbeteren. Ik stip enkele punten aan die beslist voor verbetering vatbaar zijn.
Een eerste punt is de wederopbouw in ex-Joegoslavië. De Europese Unie staat nog steeds op de eerste rij om te beloven dat ze de wederopbouw in ex-Joegoslavië financieel wil ondersteunen om de terugkeer van de vluchtelingen te vergemakkelijken. Wij weten echter dat vele projecten moesten worden afgebroken of zelfs niet konden worden opgestart omdat de politieke voorwaarden daartoe niet vervuld waren en omdat het geld alleen mag gaan naar hen die het vredesakkoord integraal naleven. De beschikbaarstelling, maar ook het beheer en de efficiëntie van de steun van de Europese Unie laten op vele terreinen evenwel zozeer te wensen over dat dringend ingrijpende verbeteringen nodig zijn. Daarbij staat ook de geloofwaardigheid van de Commissie op het spel.
De situatie is volgens mij ook kritiek met betrekking tot de middelen die wij voor de nucleaire veiligheid in Centraalen Oost-Europa beschikbaar hebben gesteld. Die middelen worden immers slechts met mondjesmaat of helemaal niet gebruikt. Uiteraard is niet alleen de Commissie verantwoordelijk voor de coördinatie van de internationale hulp voor Tsjernobyl, maar men kan de coördinatieproblemen niet eeuwig als excuus gebruiken. Ik kan de Commissie alleen maar nogmaals met klem verzoeken deze problemen te behandelen met de prioriteit die ze verdienen.
Uiteraard kan men blijven redetwisten over wat in de politiek prioriteit moet krijgen. Een van die prioriteiten is echter zonder enige twijfel de verbetering van de veiligheid van de kerncentrales in Centraal- en Oost-Europa. Als bij de uitvoering van de begroting problemen rijzen, ligt dat echter niet altijd uitsluitend aan de Commissie. Ik denk bijvoorbeeld aan de middelen die op de begroting voor fraudebestrijding, vooral in de landbouw, zijn opgevoerd. Daar is 15 miljoen ecu beschikbaar voor programma's om de controles te verbeteren. Het probleem is dat de lidstaten nog geen goede projecten hebben voorgesteld. Dat toont aan hoe weinig inspanningen de lidstaten op dat gebied doen. Wij kunnen alleen maar hopen en vragen dat de lidstaten de komende maanden voorstellen formuleren.
Wij maken ons al jaren zorgen over de overschrijding van de melkquota. In 1992 moesten wij de kwijting zelfs uitstellen. Er zijn echter ook positieve punten. Bij de structuurfondsen schijnt de ommekeer, die voor 1996 al merkbaar was, te worden bevestigd. In het eerste halfjaar werden uiteindelijk meer betalingen verricht dan er nieuwe kredieten werden vastgelegd. Toch moeten nog enorm veel kredieten worden vastgelegd. Wij schuiven meer dan 24 miljard ecu voor ons uit en moeten voorkomen dat die in de komende jaren een financiële last uit het verleden worden die wij niet meer kunnen beheersen. Mijnheer Liikanen, ik vraag daarvoor uw bijzondere aandacht. Ik onderstreep ook de communautaire initiatieven waarover onze rapporteur, de heer Brinkhorst, het al heeft gehad.
Ten slotte keer ik nog eens terug naar de heer Aigner. Twintig jaar geleden schoof hij als eerste prioriteit maatregelen voor de jeugd naar voren. Op aandringen van het Europees Parlement werd sedertdien een en ander gerealiseerd. Ik denk vooral aan het programma Socrates, waarvoor de kredieten volledig worden gebruikt en dat ook in de volgende begroting over voldoende middelen moet kunnen beschikken, zodat wij ook een bijdrage kunnen leveren aan wat wij zopas met de heer Santer en de Commissie hebben besproken.
Ten slotte dank ik de twee rapporteurs. Zij hebben hard gewerkt, vragen gesteld en antwoorden beoordeeld. Ik dank ook de Commissie, de heer Liikanen en mevrouw Gradin voor hun bereidwillige medewerking.

Bösch
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, ik zou dit debat uit een andere hoek dan de vorige sprekers willen bekijken. Wellicht kunnen wij dit thema wat meer uit het oogpunt van de gewone gekozen vertegenwoordiger van de belastingplichtigen benaderen. Dan stellen wij vast dat wij met dit debat in zekere zin het startschot voor het debat over de kwijting aan de Commissie geven. Ik zie dat de teksten van de twee rapporteurs, die goed werk hebben verricht, tot op zekere hoogte aan de verwachtingen beantwoorden.
Wij hekelen de overschrijding van de melkquota, betreuren de geringe bestedingsgraad bij PHARE en maken ons zorgen over de aanwending van de middelen voor Joegoslavië. Anderzijds verheugen wij ons over de hoge bestedingsgraad bij MEDA. Dat is zowat onze conclusie. Aan het einde van deze procedure zullen wij, in het belang van de Europese belastingbetalers, die hopelijk ook onze kiezers zijn, een waarschuwende vinger opsteken en de Commissie voor de uitvoering van de begroting consequent kwijting verlenen. Eens te meer zullen wij - dat laten ook vele sprekers doorklinken - hebben begrepen dat jammer genoeg nog altijd 80 % van de EU-begroting door de lidstaten en slechts 20 %, een habbekrats, rechtstreeks door de Commissie wordt uitgegeven.
Het zou misschien interessant zijn eens te doen wat wij onze medeburgers vóór de verkiezingen altijd beloven en dus nuchter en koel politieke controle op de Brusselse bureaucratie uit te oefenen. Ik stel voor dat wij ons eerst concentreren op de 20 %, waarvoor niet de lidstaten verantwoordelijk zijn, maar de Commissie zelf. Laten wij ons eens niet uitsluitend op de uitvoeringspercentages concentreren en er niet van uitgaan dat hoge bestedingspercentages goed en lage bestedingspercentages slecht zijn. Dan zullen wij snel een en ander ontdekken. Over het programma PHARE is hier al gesproken.
Hoewel het programma al zeven jaar loopt, heeft de Commissie niet meer dan de helft van de beschikbare kredieten kunnen uitgeven. Elke nationale minister die bevoegd is voor een bepaald gebied, zou in die omstandigheden ontslag moeten nemen en moeten erkennen dat hij de hem opgedragen taak niet naar behoren vervult. Ook de Rekenkamer bevestigt dat in haar verslagen. Toch heeft de Commissie de lat met haar Agenda 2000 zeer hoog gelegd en gezegd dat de uitbreiding naar het oosten toe in de volgende jaren onze belangrijkste opdracht wordt.
De Commissie is niet in staat in onze buurlanden in Centraal- en Oost-Europa jaarlijks een miljard ecu nuttig te besteden. Mogen wij dan verwachten dat diezelfde Commissie met dezelfde mensen in staat zal zijn het aanzienlijk duurdere en complexere proces van de toetreding van die landen tot de Europese Unie tot een goed einde te brengen? Als ik zie over welke cijfers wij het hier vandaag hebben, kan ik mijn kiezers in Oostenrijk daarvan eigenlijk niet overtuigen.
Dat vermoeden wordt bevestigd als wij kijken naar de aanwending - tussen aanhalingstekens - van de middelen op de begrotingslijn PHARE-Democratie, waar op 31 augustus van dit jaar van 10 miljoen ecu welgeteld 0 % is uitgegeven of vastgelegd. Dat moeten wij vaststellen op een ogenblik waarop de Commissie onze buurlanden in het oosten voorhoudt wat ze in de civiele maatschappij nog allemaal moeten verbeteren en hoezeer ze daarbij op de steun van de Commissie kunnen rekenen.
Ik zal het niet langer over PHARE hebben, maar meen dat wij over het programma MEDA hetzelfde kunnen zeggen. Ook daarover hebben wij verslagen van de Rekenkamer die op onregelmatigheden wijzen. Omdat wij ook inzake personeel over ietwat beperkte middelen beschikken, zijn wij daarop nog niet nader kunnen ingaan. Mevrouw Theato, voorzitter van de Commissie begrotingscontrole, had het al over de kerncentrales en de besteding van de TACIS-middelen. Ook daar is de situatie rampspoedig. Wellicht is het goed dat wij niet meer dan 20 % in Oekraïne hebben vastgelegd.
Ik zal niet meer voorbeelden geven, maar vind dat wij in debatten zoals dat van vandaag de kwaliteit van de uitvoering van de begroting moeten onderzoeken. Dat zijn wij onze kiezers en onszelf als Europees Parlement verschuldigd.

Elles
Mijnheer de Voorzitter, voordat ik op enkele specifieke punten inga, zou ik een algemene opmerking willen maken. Ik krijg de indruk dat het belang van het debat van vanmiddag in onze begrotingsdebatten soms onderschat wordt. Dit debat wordt blijkbaar enkel en alleen beschouwd als middel om het lot van de begroting de revue te laten passeren. Daarna zetten we de schakelaar om en kijken vooruit naar het begrotingsdebat van volgende week in de Begrotingscommissie en later op de maand de stemming in Straatsburg.
Maar de Begrotingscommissie, de Commissie begrotingscontrole en de andere commissies van het Parlement die met uitgaven te maken hebben, zouden evenveel belang moeten hechten aan het controleren van de uitgaven. Het deed me genoegen te merken dat enige vooruitgang geboekt is, aangezien we toch al de verzekering hebben gekregen dat controle op de uitgaven een belangrijke zaak is. Voor ons zou dat het startsignaal moeten zijn. Na dit debat moeten we kunnen zeggen: we weten waar de zwakke schakels zijn in het begrotingsproces. En we zouden geen nieuwe kredieten mogen goedkeuren voordat zaken zoals die welke door de heer Bösch aan de orde zijn gesteld, zijn opgehelderd. We kunnen gebruik maken van deze terughoudendheid om de Commissie te waarschuwen dat er iets niet klopt in de manier van uitgeven. Dit debat maakt dus deel uit van een voortgaand proces en is belangrijk.
In verband met de onderbesteding van kredieten hebben de heren Brinkhorst en Tillich in hun resolutie een hele reeks ideeën naar voren gebracht. Een laag bestedingspercentage moet een waarschuwing zijn om amendementen met grote terughoudendheid te benaderen. Er zijn bepaalde gebieden, zoals het voormalige Joegoslavië, waar we rekening moeten houden met bijzondere omstandigheden. Ik ben geïnteresseerd in datgene wat onze rapporteur, de heer Brinkhorst, gezegd heeft over de moeilijkheden ten aanzien van het uitvoeren van programma's. Het zou nuttig zijn om commentaar te krijgen van de Commissie over hetgeen in paragraaf 16 staat.
Ten tweede, zoals de heer Bösch al zei, en mijn fractie is het met hem eens, betekent een snelle besteding niet altijd een effectieve besteding van de kredieten. Men kan zich voorstellen dat een ijverige bureaucraat denkt: zolang ik mijn geld uitgeef, zal het Parlement me meer geven, want het ziet dat het geld ook werkelijk besteed wordt. Daar waar het bestedingspercentage in categorie 1 goed is geweest, zien we dat de voorspellingen misschien te optimistisch waren. Daarom vind ik het een goede zaak dat we voor de eindstemming kunnen beschikken over een recentelijk herziene versie van de begroting 1998.
Wat de programma's in categorie 4 betreft, waar MEDA een hoog bestedingspercentage te zien geeft en TACIS een laag bestedingspercentage, vindt de Fractie van de Europese Volkspartij niet dat we ten koste van TACIS per se alle kredieten van MEDA volgend jaar moeten goedkeuren. Zoals de heer Bösch zegt, we moeten kijken naar de kwaliteit van de bestedingen.
Ten slotte spreekt de Fractie van de Europese Volkspartij de hoop uit dat men in het geval van onvoorziene gebeurtenissen, zoals bij het JET-programma dit jaar in Culham, waar onverwachte schommelingen in de wisselkoersen optraden - het pond steeg tegenover de ecu - moeite zal doen om ervoor te zorgen dat er niet gekort wordt op de operationele begroting van een belangrijk programma, zoals het fusieproject in Culham.

Giansily
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, het gezamenlijke verslag van onze collega's Brinkhorst en Tillich lijkt mij een uitstekende gelegenheid om aan een vanzelfsprekend principe te herinneren dat als volgt geformuleerd kan worden: de door het Parlement goedgekeurde kredieten zijn bedoeld om te worden uitgegeven. In dit verslag wordt terecht vastgesteld dat er sinds twee jaar vorderingen zijn wat betreft de trend tot een betere besteding van de middelen die de afgelopen twee jaar is geconstateerd, maar wordt ook onderstreept, en dat wil ik beklemtonen, dat de uitvoering op een aantal punten te wensen overlaat, waaruit drastische conclusies getrokken moeten worden voor de volgende begroting.
Wat ten eerste de kredieten voor het PHARE-programma betreft, ziet het ernaar uit dat tegen het einde van de looptijd 150 miljoen ecu zal overblijven. We moeten ons dan ook de vraag stellen of dit instrument wel aangepast is aan het beoogde doel. De delegatie die vorige week in het kader van de gemengde commissie naar Roemenië gereisd is, heeft immers kunnen vaststellen welke problemen dit land, zoals zovele andere, bij gebrek aan middelen kent om het acquis communautaire te integreren, terwijl wij beschikken over 150 miljoen ecu die niet gebruikt zijn.
Via de discussie over Agenda 2000 betreden wij een terrein dat onze grenzen verlegt, en het lijkt mij dan ook bedroevend dat wij geen passende oplossingen vinden voor dit soort problemen en dat middelen onbenut blijven terwijl de kandidaat-lidstaten dringend behoefte hebben aan deze middelen.
Ook inzake het voormalige Joegoslavië wil ik, als bijzonder rapporteur voor dit budget, beklemtonen dat ik verbijsterd ben omdat een aantal van deze kredieten nauwelijks gebruikt is. Zo bedroeg het bestedingspercentage van de kredieten voor de wederopbouw van de republieken eind augustus 1997 bijvoorbeeld amper 6, 14 % en dat van de Europese middelen voor Sarajevo 4, 15 %. En er was helemaal niets gebruikt van de kredieten die bestemd waren voor de wederopbouw van de republieken van het voormalige Joegoslavië.
Ik moet zeggen dat het mij ongelooflijk lijkt dat de kredieten, die de Europeanen met name voor de vluchtelingen gegeven hebben, een doel dienen waarvan we geen concrete gevolgen zien, aangezien de vluchtelingen zich nog altijd bevinden in de landen die hen opgevangen hebben. Ik ben dan ook van oordeel dat we hieruit een aantal conclusies voor de stemming over de begroting 1998 moeten trekken teneinde deze begroting niet te verstoren met open kredieten waarvan wij vandaag al weten dat ze toch niet besteed zullen worden.
In verband met TACIS wil ik stellen dat het probleem iets anders ligt, omdat wij daar met een aantal concrete problemen te kampen hebben die met name verband houden met kernenergie in de landen van de voormalige Sovjet-Unie. Ook uit dit oogpunt zou het uiterst nuttig zijn dat er heel doeltreffende besluiten genomen worden. Vorig jaar dienden wij ook een onderbesteding van de kredieten van het MEDA-programma te betreuren, maar ik denk dat we ons inmiddels kunnen verheugen over een snelle stijging van het gebruik van deze kredieten.
Meer algemeen en bij wijze van besluit wil ik de Raad waarschuwen voor een initiatief dat in de begroting voor 1998 andermaal tot een daling van de betalingskredieten voor het komende jaar zou leiden. Nu het stabiliteitspact in Amsterdam bekrachtigd is, is het aan de lidstaten om hun interne uitgaven te verminderen en de communautaire begroting niet langer als een appeltje voor de dorst te beschouwen, dat aan het einde van het begrotingsjaar, als de niet-gebruikte kredieten worden teruggestort, kan worden gebruikt om tot de laatste aanpassingen over te gaan. Aldus zijn de Europese kredieten een positieve variabele voor ministers van Financiën in moeilijkheden.
Ik ben van oordeel dat het principe van de vastleggings- en betalingskredieten ervoor moet zorgen dat er geen of een zo klein mogelijk verschil bestaat tussen de vastgelegde en de betaalde kredieten. Omdat een aantal lidstaten het Interinstitutioneel Akkoord niet volledig ten uitvoer wil leggen, zou men kunnen denken dat het Europees Parlement zijn werk niet doet. Ik wil hier precies het tegenovergestelde zeggen. Ik ben van mening dat de Begrotingscommissie van dit Parlement nauwgezet werk levert inzake het gebruik van de kredieten. Zij wenst dat de Raad en de Commissie dat ook doen.

Virrankoski
Mijnheer de Voorzitter, de ontwerpresolutie van de heren Brinkhorst en Tillich geeft een goed voorlopig overzicht van de uitvoering van de begroting voor dit jaar; daarvoor hartelijk dank.
Het document over de uitvoering van de begroting voor 1997 bevat enkele interessante punten. Laat ik punt vijf noemen, waarin wordt geconstateerd dat de vastleggingskredieten in het kader van doelstelling 6 helemaal niet gebruikt zouden zijn. Deze opmerking is zowel afschrikwekkend als verbazend. De regio's van doelstelling 6 zijn de dunbevolkte noordelijke regio's, waar de structurele verandering zeer groot en de werkgelegenheidssituatie moeilijk is. Daarom is het zorgwekkend dat de financiële steun die bedoeld is ter ontwikkeling van deze regio's, geen aftrek vindt.
Hoewel de ontwerpresolutie heel nieuw is, bevat deze waarschijnlijk toch enkele vertragingen. Volgens de gegevens die ik heb verkregen, is van de vastleggingskredieten in het kader van doelstelling 6 ook dit jaar de helft voor Finland bestemd. Ook al is dit op zich positief, de situatie is toch niet bevredigend te noemen. Het gebruik van de structuurfondsen wordt bemoeilijkt door de bureaucratische en complexe van de procedure. Het verkrijgen van de financiële middelen vereist een ingewikkelde administratieve procedure en ook de goede initiatieven worden niet uitgevoerd, omdat de aanvragers de formaliteiten van de aanvraagprocedure niet aankunnen. Daarom moet de procedure worden vereenvoudigd.
Het hoofdthema op de top van Luxemburg is de werkgelegenheid. De werkgelegenheid in Europa is alarmerend zwak. Voor de verbetering ervan zijn de structuurfondsen een van de belangrijkste instrumenten van de EU. Daarom moet er aandacht worden besteed aan het verbeteren van de besteding ervan.

Müller
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer Van den Broek, op de begroting hebben wij voor de wederopbouw in Joegoslavië 105 miljoen ecu uitgetrokken. In augustus was daarvan welgeteld 3, 376 miljoen ecu uitgevoerd. Voor "Europa voor Sarajevo" hebben wij voor 1997 15 miljoen ecu beschikbaar gesteld, waarvan in augustus 623.000 ecu was uitgevoerd. Hoe wilt u ons, het Europees Parlement, dat u later kwijting zou moeten verlenen, er eigenlijk van overtuigen dat de Commissie alles in het werk stelt om de wederopbouw in ex-Joegoslavië te ondersteunen?
Nog geen vier weken geleden zat ik bij u in uw bureau en hebben wij samen vastgesteld dat met betrekking tot de aanwending van de middelen ernstige politieke, juridische en door eigen toedoen veroorzaakte problemen rijzen. Wij zijn samen tot de overtuiging gekomen dat het zo niet verder kan. Men moet politieke verbeeldingskracht aan de dag leggen en zich afvragen wat men kan voorstellen om aan deze erbarmelijke situatie een einde te maken. U heeft daarmee ingestemd en de heer Giansily, mijzelf en enkele andere geïnteresseerde afgevaardigden ertoe aangezet met de Commissie aan tafel te gaan zitten en na te gaan wat wij kunnen doen.
Wij hebben op die uitnodiging, die ons eigenlijk tijdens de vorige vergaderperiode had moeten bereiken, tevergeefs gewacht. Hoe wil de Commissie er ons dan van overtuigen dat wij erop kunnen rekenen dat u werkelijk bereid bent iets te ondernemen? Ik kan u zeggen dat wij tijdens de begrotingsprocedure in de volgende weken een reserve zullen creëren en dat niet het Parlement de publieke opinie zal uitleggen waarom de middelen niet worden besteed. De Commissie zal moeten uitleggen waarom de middelen in augustus nog niet waren besteed en waarom ze volgens mij op het einde van dit jaar nog steeds niet zullen zijn aangewend.
(Applaus van links)

Willockx
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, in mijn vorig leven had ik te doen met de Belgische begroting, vandaag met de Europese begroting. In de Belgische begroting was het jarenlang ons probleem ontsporingen van de uitgaven te voorkomen en te remediëren. In Europa is het ietwat anders. Hier is ons eerste probleem om ervoor te zorgen dat datgene wat voorzien wordt om uitgegeven te worden effectief ook uitgegeven wordt.
Welnu, bij nader toezien zijn beide opgaven even belangrijke democratische imperatieven. Een begroting moet de weergave zijn van een politieke wil en de zo goed mogelijke uitvoering van de begroting binnen de marges, maar ook niet buiten de marges, is dan ook onze taak.
Het is belangrijk dit debat aan te grijpen om hierbij stil te staan. Ik kan mij beperken tot vluchtig twee beschouwingen. Ten eerste een beschouwing ten gunste. Ik kan beamen wat collega Brinkhorst stelt, namelijk dat inzake de structuurfondsen de besteding geleidelijk aan verbetert. Dat is een goede zaak.
Ik kan met nog veel meer klem bevestigen wat collega Giansily en collega Müller hebben gezegd wat betreft de hulp aan ex-Joegoslavië. Het gaat inderdaad niet op dat wij zo'n belangrijke morele verplichting die wij daar moeten naleven in verband met de wederopbouw na ons falen om het conflict in te dijken, dat wij dit vandaag op zo'n slechte, ondoorzichtige wijze doen. Dit moet op korte termijn worden verholpen en dat is voor mij de belangrijkste boodschap die ik leer uit de uitvoering van de communautaire begroting 1997.
Mijn fractie heeft mij gevraagd om naar aanleiding van de uitvoering van de begroting 1997 ook eens eventjes in de toekomst te kijken. In de toekomst is de begroting politiek gedomineerd door twee thema's: ten eerste de tewerkstelling, en ten tweede de uitbreiding. Wat de tewerkstelling betreft moet het van meet af aan duidelijk zijn. Het Europees Parlement als begrotingsautoriteit moet zijn nek durven uitsteken om een bijdrage te leveren in het offensief dat Europa tegen de gesel van de werkloosheid moet ondernemen. Maar het moet ook duidelijk zijn dat wij slechts een onderdeel vormen in een globale benadering. Het zal niet kunnen zonder nog meer inspanningen die niet alleen onze begroting vatten, die ook de lidstaten vatten en die ook andere thema's die niet gevat worden door onze begroting op Europees vlak vandaag in sterkere mate aanpakken. Ik blijf hameren op de niet-uitvoering, de schandelijke niet-uitvoering, van het Witboek van Delors van 1993 in het bijzonder met betrekking tot de transeuropese netwerken. Dit zijn de dingen waar wij moeten over oordelen in een globaal kader en binnen dat globaal kader moeten wij ten aanzien van de Europese begroting onze verantwoordelijkheid opnemen.
De hypocrisie moet ook ophouden waar de begrotingsautoriteit voor bepaalde posten stemt die dan later bij wijze van gebrek aan rechtsgrondslag niet in uitvoering kunnen worden gebracht. Dat is boerenbedrog. Dat kunnen wij niet langer aanvaarden.
De moeilijkheid waarvoor wij staan bij de discussie de volgende weken over de begroting 1998, eerste lezing, is dat de top van Luxemburg zich situeert tussen de eerste lezing van de begroting en de tweede lezing van de begroting. Ik denk dan ook dat wij creatief zullen moeten zijn om de onderhandelingspositie van het Europees Parlement in deze en de drukking van het Europees Parlement op de besluitvorming tijdens de top van Luxemburg eind november te maximaliseren.
Tweede element, de uitvoering en de voorbereiding van de uitbreiding van de Unie. Laat het duidelijk zijn: de uitbreiding staat of valt voor ons met verdere institutionele aanpassingen. Wat men ook budgettair voorziet, als men institutioneel niet verder kan gaan dan Amsterdam, dan is Europa gedoemd tot verlamming bij de uitbreiding. Dus in de eerste plaats is de uitbreiding voor mij een institutioneel debat, maar daarnaast is het inderdaad juist dat wij ons moeten voorbereiden op de financiering van de Europese Unie na de uitbreiding. In dit verband staat natuurlijk centraal een meer rationeel structuurbeleid dat geen afbreuk mag doen aan de volgens mij onderschatte herverdelingsfunctie die Europa nu reeds heeft en die een goede zaak is. Men moet luid durven zeggen dat uitbreiding van de Unie niet minder solidariteit maar meer solidariteit zal betekenen. Wij moeten ook luid durven zeggen dat wij niet aanvaarden dat men de uitbreiding van de Unie aangrijpt om opnieuw een debat over de juste retour te beginnen en opnieuw een aantal engagementen in verband met de financiering van de Unie op de helling te gaan stellen. Een uitgebreide Unie zal, of men dat nu graag heeft of niet, voor de lidstaten meer geld kosten. Dat is maar onze elementaire politieke plicht.
Ten allerlaatste, wij zullen verantwoordelijkheden op ons moeten nemen binnen een bepaald budgettair keurslijf, dat wil zeggen dat wij selectief zullen moeten korten op bepaalde posten. Mag ik nu aan de vooravond van ons begrotingsdebat reeds een oproep doen zowel naar de Raad als naar de collega's in het Parlement om deze kortingen op selectieve manier te doen en om met alle mogelijke middelen lineaire kortingen te vermijden? Lineair korten is voor mij gelijk aan gebrek aan moed en gebrek aan politieke keuze. Vandaar mijn pleidooi voor selectiviteit.

Holm
Mijnheer de Voorzitter, zoals verscheidene sprekers al hebben opgemerkt, moeten wij van de kant van het Europees Parlement blij zijn dat de ontwikkeling de goede kant opgaat. De uitvoering van de begroting wordt geleidelijk aan steeds beter, maar wij moeten niet op onze lauweren gaan rusten. Zoals in de resolutie staat, er is nog steeds enorm veel te doen.
Evenals mijn Finse collega uit de liberale fractie heb ik een reactie op paragraaf 5 inzake de regio van doelstelling 6, namelijk dat daar geen geld naartoe is gegaan. Ik heb een en ander nu gecontroleerd en ben tot de conclusie gekomen dat wat hier staat niet juist is. Er zijn namelijk geoormerkte gelden, maar het systeem in onder andere Zweden maakt dat het geld niet is uitbetaald. Maar toch is het van groot belang te achterhalen waarom deze rekeningen niet ten volle zijn benut. Dat moet de Commissie in samenwerking met de lidstaten zo snel mogelijk uitzoeken. Doelstelling 6 is immers belangrijk voor het noordelijk deel van Zweden en Finland, onder andere vanwege de geografische situatie. Tussen haakjes vermeld ik hier dat reeds vorige week de eerste sneeuw in Noord-Zweden is gevallen, die voor een 2 cm dikke sneeuwlaag zorgde. Vergelijken we dit met Brussel, waar het 20 graden is, dan begrijpt men dat er in Noord-Zweden bepaalde problemen kunnen voorkomen. Daarom moeten wij ervoor zorgen dat de middelen van doelstelling 6 ook werkelijk worden gebruikt. Dat dit niet is gebeurd, komt enerzijds misschien door de bureaucratie, en anderzijds doordat de middelen misschien niet passen bij projecten waartoe in Zweden reeds is besloten.
Ten slotte onze eeuwigdurende kopzorg: de landbouwsector. Ik wil dat de Commissie met een echt herstructureringsplan voor de melkquota komt, zodat we dit probleem binnenkort eens kunnen oplossen. Ik wil ook dat de Commissie reageert op dit verzoek.

Liikanen
Mijnheer de Voorzitter, de resolutie die vandaag besproken werd, is het sluitstuk van de procedure waarbij de begrotingsautoriteit geïnformeerd wordt over de uitvoering van de huidige Gemeenschapsbegroting. Deze procedure, die ingesteld werd door het Europees Parlement, is zeer nuttig gebleken voor de controlerende taak en ook voor ons als uitvoerder. Zoals we vandaag konden zien, heeft ze tot een effectieve en gedetailleerde discussie geleid tussen de Commissie en het Parlement over de stand van zaken ten aanzien van de uitvoering.
Bovendien legt ze de basis voor de globale overdracht die de Commissie volgende week voor zal stellen. Wat betreft de uitvoering van de begroting in haar geheel over 1997 worden de hoofdlijnen, waarover de Commissie in juli de begrotingsautoriteit heeft geïnformeerd, bevestigd door de meest recente gegevens. Globaal gesproken, overtreft de uitvoering van de begroting eind september het niveau van voorgaande jaren, met name wat betreft betalingskredieten. Hoewel een derde van de begroting nog uitgevoerd moet worden, verwacht de Commissie dat het bestedingspercentage eind dit jaar hoger zal zijn dan in 1996 en dat de recente trend dus zal aanhouden.
Deze ontwikkeling is toe te schrijven aan twee hoofdfactoren. Ten eerste, de begroting voor 1997 bevatte geen grote nieuwe bestedingsprogramma's. Met name wat betreft de structuurfondsen verloopt de uitvoering nu probleemloos. Ten tweede, de begroting voor 1997 werd met opzet zuiniger opgesteld dan voorgaande begrotingen. Zowel in de landbouw als met betrekking tot betalingskredieten voor structurele maatregelen, heeft de begrotingsautoriteit, tot op zekere hoogte, besloten om de onderbesteding voor te zijn. In categorie 1 lijken hierdoor geen bijzondere problemen te ontstaan terwijl de betalingskredieten voor de structuurfondsen hoogstwaarschijnlijk volledig benut zullen worden.
Met betrekking tot de diverse categorieën wil ik enkele opmerkingen plaatsen en antwoorden geven. In categorie 1 heeft de Commissie al een overdracht voorgesteld om de begrotingslijnen voor het eind van het begrotingsjaar weer in evenwicht te brengen. Lager dan verwachte uitgaven in de runder- en graansector zullen ons in staat stellen het voorschot op de premies voor de oliehoudende zaden te betalen en de kosten van varkenspest te dekken. Doordat de begrotingsautoriteit ermee ingestemd heeft een nieuwe nota van wijziging te beoordelen, wordt het mogelijk ook voor de begroting van 1998 de nodige conclusies te trekken.
Wat betreft de melkquota, die discussie zal deel uitmaken van Agenda 2000 en de hervorming van het GLB, we zullen daar dus op terugkomen in de desbetreffende discussies. De enige uitzonderingen in categorie 2 op het hoge bestedingspercentage zijn enkele communautaire initiatieven. Op deze gebieden is enige bijstelling tegen het eind van de programmeringsperiode onontkoombaar geweest. Wat betreft de vragen van de heren Virrankoski en Holm over de uitvoering van doelstelling 6, het ziet ernaar uit dat de fondsen voor het eind van het jaar volledig benut zullen worden. Onze informatie wijst in die richting. De bijzondere problemen van doelstelling 6 zijn in het kader van Agenda 2000 al uitvoerig besproken.
Wat betreft het intern beleid verwacht de Commissie over het geheel genomen een besteding van om en nabij 100 % aan verplichtingen, waarbij in het kader van de globale overdracht met zeer beperkte aanpassingen rekening gehouden wordt. De heer Brinkhorst vroeg naar de transruropese netwerken. Met het feit dat het Europees Parlement veel belang hecht aan de TEN's is rekening gehouden door een al zeer hoog bestedingspercentage. Ik heb hier de cijfers van gisteren waaruit blijkt dat de besteding, wat de verplichtingen betreft, zich op het niveau van 82 % beweegt. Wat betreft betalingen is het niveau 40 %.
Zoals reeds door enkele sprekers is opgemerkt, geeft categorie 4 een meer heterogeen beeld te zien. Ten aanzien van de globale overdracht zal de Commissie nog met voorstellen voor enkele belangrijke herzieningen komen. Van groot belang is dat door de ombuiging van PHARE tot een instrument ter voorbereiding van toetreding het bedrag dat nog dit jaar besteed kan worden, 150 miljoen ecu lager zal liggen. Deze fondsen zouden dit jaar beschikbaar kunnen worden gesteld voor MEDA en in 1999 gerecupereerd kunnen worden, waardoor de meerjarenbudgetten voor beide programma's volledig gehandhaafd zouden blijven.
Wat betreft de kanttekeningen van de heer Bösch heb ik twee opmerkingen. Wat PHARE betreft, zolang de projecten gemiddeld genomen zeer klein waren, was de besteding zeer ingewikkeld en was de controle daarop ook moeilijk. Dat was een reden om PHARE te oriënteren op de twee hoofdsectoren infrastructuur en instellingen en de kritische omvang van de programma's te vergroten. Wat betreft MEDA was zijn kritiek gericht op programma's die tot het verleden behoren. De huidige MEDA-programma's zijn groter en de besteding dit jaar is reeds op een niveau van 63 % beland.
Tot slot, wat betreft de administratieve begroting van de Commissie zijn de wisselkoersontwikkelingen gunstig geweest. Binnenkort zal de Commissie de begrotingsautoriteit een voorstel voorleggen om deze middelen te benutten om toekomstige budgettaire behoeften te beperken en ik hoop dat dit voorstel gesteund zal worden.

De Voorzitter
Mijnheer de commissaris, gelieve mij te verontschuldigen maar wij hebben per ongeluk het woord niet verleend aan de heer Lukas, aan wie ik nu onmiddellijk het woord verleen voor één minuut.

Lukas
Mijnheer de Voorzitter, ik heb onverwacht de eer na de heer Liikanen te mogen spreken. Wat ik wil zeggen is niet wereldschokkend, maar wij moeten de regels toepassen. Ik neem uw aanbod dan ook met genoegen aan.
De ontwerpresolutie geeft een zeer nuchter beeld van de ernst van de situatie. De rapporteurs verdienen onze dank voor het werk dat zij hebben verricht. Als de middelen op tal van belangrijke terreinen slechts in geringe mate of helemaal niet zijn besteed, moet men zich afvragen of de bijdragen van de lidstaten of van bepaalde lidstaten niet te hoog zijn. In het vooruitzicht van de uitbreiding naar het oosten toe is de lage bestedingsgraad van de middelen voor het PHARE-programma en voor de grensoverschrijdende samenwerking op structureel gebied zeer betreurenswaardig. De uiterst lage uitvoeringsgraad van de post "Maatregelen ter bestrijding van kindermisbruik" is niet van enig cynisme gespeend. Verontrustend is ook de aanhoudend geringe bestedingsgraad van de middelen voor controles in de landbouw. Gelet op de toenemende fraude en de groeiende ergernis bij de burgers van de Unie daarover moeten alle controlemechanismen doeltreffend en onverkort worden aangewend.
In het bijzonder in de landen die nettobetalers zijn kan men de bevolking moeilijk uitleggen dat de door hen medegefinancierde begroting op vele punten slechts in zeer beperkte mate wordt uitgevoerd. Ons inkomsten- en uitgavenbeleid moet dan ook worden herzien. Gelet op de verslechterende sociale situatie in vele lidstaten gebiedt het fatsoen ons een strakker en doeltreffender begrotingsbeleid te voeren.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.00 uur plaats.

Betrekkingen EU-Canada
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0140/97) van de heer Graziani, namens de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid, over de mededeling van de Commissie inzake de betrekkingen tussen de Europese Unie en Canada (SEC(96)0331 - C4-0620/96).

Graziani
Mijnheer de Voorzitter, bij het begin van de vergadering heb ik het woord gevraagd om, zoals dat hier in het Parlement vrij vaak gebeurt, even van het Reglement af te wijken. Mijnheer de Voorzitter, ik vraag de aandacht van het Parlement en de Commissie voor de ramp die in Italië de regio's Umbrië en de Marche heeft getroffen. Het aantal slachtoffers is groot en vele kunstwerken zijn vernield of beschadigd. Mijnheer de Voorzitter, ik vraag hiervoor uw aandacht en die van het Parlement en de Commissie. Ik meen dat het niet alleen nuttig maar ook onontbeerlijk is dat in de eerste plaats Italië, dat rechtstreeks getroffen is, maar ook de Europese Unie in haar geheel werk maken van de restauratie van een erfgoed dat niet alleen Italië of Europa maar - dat mag men wel zeggen - de gehele mensheid toebehoort.
Ik kom nu tot het verslag dat vandaag op de agenda staat. De bilaterale betrekkingen tussen Europa en Canada gaan terug tot meteen na de ondertekening van de Verdragen van Rome. De eerste overeenkomst had betrekking op de nucleaire samenwerking. In 1976 werd de kaderovereenkomst voor handels- en economische samenwerking gesloten. In opeenvolgende stappen zijn wij dan tot de politieke verklaring en het daaraan gekoppelde gezamenlijke actieprogramma van december jongstleden gekomen. Onze samenwerking en onze betrekkingen zijn dus in de loop van de tijd steeds hechter geworden. Vandaag worden ze nog aangehaald door de versterking van de transatlantische betrekkingen die wij al het langst met de Verenigde Staten onderhouden maar waarvan wij Canada vandaag zeker niet meer kunnen uitsluiten. In het kader van de nieuwe internationale verhoudingen kan een Europees-Canadese overeenkomst het evenwicht ten goede komen dat die transatlantische betrekkingen nodig hebben. Wij moeten nagaan op welke nieuwe terreinen Europa, de Verenigde Staten en Canada na het einde van de koude oorlog tot een akkoord kunnen komen nu het aspect van de veiligheid, dat gedurende vijftig jaar het bindmiddel van die betrekkingen is geweest, grondig is veranderd.
Na de periode waarin de gemeenschappelijk veiligheid centraal stond, kan alleen maar een periode van hechtere samenwerking op alle gebieden volgen, waarbij de overheersing van wie dan ook evenwel onduldbaar is. Een hegemonie tovert men echter niet weg. Men moet die met de geschikte politieke middelen aan banden leggen. In dat opzicht is het akkoord tussen de Europese Unie en Canada een uiterst belangrijke evenwichtsfactor, volgens mij ook voor de Verenigde Staten, die ten onrechte hebben gemeend hun bondgenoten met de Helms-Burton-wet en de d'Amato-wet eenzijdige maatregelen te kunnen opleggen.
Een billijk evenwicht is het cement van de democratie, de rechtsstaat en hechtere internationale betrekkingen. Een verstoring van dat evenwicht heeft ook gevolgen voor de gesloten akkoorden en voor de samenwerking. Dat wij ons vandaag over onze transatlantische betrekkingen met Canada bezinnen zoals wij ons ook over onze betrekkingen met de Verenigde Staten hebben beraden, beantwoordt dus aan dezelfde logica: beide versterken elkaar.
Voorts is het in het belang van de Europese Unie dat Noord-Amerika zijn betrekkingen met Europa niet opoffert aan zijn eveneens uiterst belangrijke betrekkingen met het gebied van de Stille Oceaan. Het is beslist niet onbelangrijk dat men met dat objectief gezien momenteel nog onwaarschijnlijke scenario voor Europa rekening houdt. Dat scenario zou wel eens realistisch worden als Europa geen institutionele entiteit met een eigen buitenlands beleid wordt. Door de formulering en verdere ontwikkeling van een dergelijk beleid moet Europa laten zien dat het een leidende rol kan spelen. Dat daarvan nog geen sprake is, verstoort het evenwicht. Wat men ons in Amsterdam heeft voorgesteld, is slechts een surrogaat. Men kan evengoed zeggen dat malt even lekker is als koffie.
Canada is een jong land dat de voordelen maar ook de problemen van een jong meertalig land heeft. Met Canada neemt onze samenwerking voortdurend uitbreiding, hoewel er ook geschillen zijn, onder meer op het gebied van de visserij. Het grootste probleem is in dat verband dat de Newfoundlandse visgronden niet meer zijn wat ze vroeger waren. Niet alleen Canada maar ook Europa moet ermee rekening houden dat de visreserves afnemen. Hetzelfde geldt voor de jacht. Wij moeten vooral aandacht hebben voor de cultuur en de behoeften van de autochtone bevolking. Dat neemt niet weg dat die zo pijnloos mogelijke vangstmethodes moet toepassen. Nogmaals, Canada is een essentiële partner voor de stabiliteit en de veiligheid in Europa. Canada is een modern en democratisch land dat de minderheden respecteert. Mijnheer de Voorzitter, tegen deze achtergrond heb ik eer het Parlement dit verslag voor te leggen, dat naar ik hoop zal worden aangenomen.

Schmid
Mijnheer de Voorzitter, het commissievoorstel over de betrekkingen tussen de Europese Unie en Canada omvat ook een hoofdstuk over de samenwerking op het gebied van binnenlandse zaken en justitie. Ik vind dat goed. Zo houdt men rekening met het feit dat al lang voor de mondialisering van de economie een mondialisering van de internationaal georganiseerde criminaliteit heeft plaatsgevonden. Moderne criminele organisaties zijn wereldwijd actief. Zo pleegt de Russische maffia in Los Angeles fraude op het gebied van de sociale zekerheid en doet ze dat niet alleen meer in Moskou. De Japanse jacuza is niet alleen in Tokyo, maar ook in Düsseldorf en Toronto actief. Chinese triades werken niet alleen in Hongkong maar ook in Amsterdam, Londen en San Francisco. Wij moeten daaruit lering trekken. Wij moeten beseffen dat de criminaliteit allang grensoverschrijdend is georganiseerd, terwijl de politie nog altijd in het keurslijf van de nationale staten zit.
Daaruit hebben wij in de Europese Unie met de ontwikkeling van de derde pijler conclusies getrokken. Dat is echter onvoldoende. Wat in het kader van de derde pijler gebeurt, moet worden aangevuld met overeenkomsten met derde landen. Om onze binnenlandse veiligheid te waarborgen hebben wij ook bescherming op de flanken nodig. De voorwaarden zijn gunstig om dat met Canada te doen. In de eerste plaats wensen ook de Canadese regering en de twee kamers van het Canadese parlement die samenwerking. In de tweede plaats hebben de Canadese autoriteiten op het gebied van binnenlandse zaken en justitie al grondig nagedacht over de problemen die ik hier zopas heb belicht. In de derde plaats is Canada een hooggekwalificeerde partner voor politiesamenwerking: als wij zien wat de Royal Canadian Mounted Police doet, kunnen wij daarvan alleen maar leren.
Het probleem is vooral de verdeeldheid in Europa zelf. Wij slagen er nog onvoldoende in met één stem te spreken. Dat moet veranderen.

Schnellhardt
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, in de eerste plaats dank ik de rapporteur, de heer Graziani, voor zijn verslag. Hij belicht op voortreffelijke wijze de verschillende aspecten van de Europees-Canadese betrekkingen en formuleert een aantal aanbevelingen voor de toekomst. Het is echter ook belangrijk dat het Europees Parlement een standpunt ten aanzien van het gemeenschappelijk actieplan inneemt. Aangezien de samenwerking tussen Canada en de Europese Unie op vele terreinen vlot, maar bijvoorbeeld op het gebied van de milieubescherming vaak moeizaam verloopt, moeten ook de contacten tussen de volksvertegenwoordigers worden geïntensiveerd.
Wij moeten met elkaar intensief contact houden en met elkaar spreken om elkaar te begrijpen en vervolgens ook onze invloed op het actieplan te kunnen doen gelden. Ik kan dan ook moeilijk begrijpen dat het actieplan is vastgesteld vóór het Parlement zich daarover heeft kunnen uitspreken.
Ik zou nu enkele bedenkingen over de milieubescherming willen formuleren. Op het gebied van de milieubescherming werken de EU en Canada in het kader van internationale organisaties samen om gezamenlijke antwoorden op de wereldwijde milieuproblemen te zoeken. Daarnaast zijn er ook bilaterale kwesties zoals de invoering van humane vangstmethodes. Intensieve gesprekken en onderhandelingen hebben inmiddels tot gevolg gehad dat de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU hebben ingestemd met de overeenkomst die de EU, Canada en Rusland door onderhandelingen hadden bereikt. Bij de uitvoering van de overeenkomst, waarmee ik instem, zal men in de eerste plaats concrete humane alternatieven voor de huidige vangstmethodes moeten vinden. Het niet langer gebruiken van wildklemmen lost het probleem niet noodzakelijk op.
Dit is niet alleen een opdracht voor de ambtenaren van de regeringen en van de Commissie. Vooral zij die veel praktische ervaring en vakkennis hebben, moeten tot een oplossing bijdragen. Ik denk daarbij aan de dierenbeschermingsorganisaties en de inheemse vallenzetters in Canada, de Verenigde Staten en Rusland. Die hebben praktijkervaring. Zoals u ziet zou ik de Europees-Canadese betrekkingen in het bijzonder op het gebied van milieu en dierenbescherming ook tot andere niveaus willen uitbreiden.
In de herfst van vorig jaar heb ik mijzelf een beeld kunnen vormen van de ervaringen en praktijken van de indianen in Quebec. Zij zouden, zoals ook andere groepen en volkeren, hun ervaring moeten doorgeven en met internationale dierenbeschermingsorganisaties en belangstellende leden van het Europees Parlement moeten bespreken.
Het gaat hier beslist niet om inmenging. Tenslotte is de bescherming van de dieren een doelstelling die iedereen in de wereld nastreeft. Zo wil ook iedereen de inheemse volkeren bij de totstandbrenging van een milieuvriendelijke en duurzame ontwikkeling en bij de besluitvorming over het gebruik van de natuurlijke rijkdommen en de ontwikkeling van hun leefgebieden betrekken. Wat de algemene samenwerking op milieugebied betreft, blijkt uit het actieplan dat het milieuoverleg, dat in het verleden al heeft plaatsgevonden, zal worden voortgezet. Wij stellen evenwel vast dat er geen sprake is van maatregelen, maar alleen rapportage in uitzicht wordt gesteld.
Voorts zijn wij ook ingenomen met wat op het gebied van het gezondheidsbeleid gebeurt of wordt afgesproken. Laten wij dit plan ter hand nemen en tot daden overgaan.

Plooij-Van Gorsel
Voorzitter, collega's, graag wil ik namens de commissie onderzoek de heer Graziani complimenteren met zijn uitstekende verslag. De bilaterale betrekkingen tussen de Unie en Canada hebben een lange geschiedenis. In 1995 zijn reeds belangrijke overeenkomsten ondertekend voor samenwerking op het gebied van wetenschap en technologie. Sinds 1959 is er ook samenwerking op het gebied van energie met name nucleaire samenwerking. En Canada heeft natuurlijk een sterke wetenschaps- en onderzoekstraditie. Dit biedt ook goede perspectieven voor Canada als vestigingsplaats voor de toekomstige thermonucleaire experimentele reactor, de zogenaamde ETER, inderdaad uitsluitend indien de Unie zou besluiten het fusieonderzoek volledig te continueren.
Het aanhalen van de banden met Canada is ook van belang in het licht van de recente versterking van de transatlantische betrekkingen met de Verenigde Staten. In het nieuwe actieplan wordt de samenwerking uitgebreid met informatie- en communicatietechnologie en biotechnologie. Twee sectoren waar in de toekomst de meeste werkgelegenheid zal ontstaan. De commissie onderzoek hoopt dan ook dat de intentie tot wetenschappelijke samenwerking op het gebied van biotechnologie inclusief de regelgeving op het gebied van genetische manipulatie snel in daden kan worden omgezet.
Wat betreft de samenwerking op het gebied van de informatietechnologie dient de aandacht vooral uit te gaan naar netwerkvorming tussen bedrijven om technologieoverdracht te bevorderen. Aan gemeenschappelijke onderzoeksprojecten in de ICT-sector moet hoge prioriteit worden verleend. Gezien de hoge ontwikkeling van deze sector in Canada kan de Europese ICT-sector hier haar voordeel mee doen.

Gallagher
Mijnheer de Voorzitter, ik wil me aansluiten bij mijn collega's door mijn waardering uit te spreken voor de manier waarop de heer Graziani zijn uitstekende verslag gepresenteerd heeft.
Over het algemeen gesproken zijn de banden tussen Canada en de Unie altijd door samenwerking en vriendschap gekenmerkt geweest. Daardoor is het voor de meeste mensen moeilijk om de vaak gespannen verhouding tussen de EU en Canada, als het om de visserijsector gaat, te doorgronden. Vaak vraagt men hoe het gekomen is dat de visserij voor zoveel onenigheid kon zorgen. Daardoor is het belangrijk dat we naar de achtergronden kijken.
De structuur van de visserij in de EU en de structuur van de visserij in Canada lijken sprekend op elkaar. Zowel de EU als Canada zijn in hoge mate afhankelijk van de visserij in aangrenzende gebieden, en het is dan ook begrijpelijk dat iedere bedreiging van deze natuurlijke hulpbron tot emoties en spanningen leidt. Om hun afnemende visserijbestanden te beschermen, stelden Canada, IJsland, en Noorwegen in 1975 een exclusieve economische zone in van 200 mijl en in 1977 deed Europa hetzelfde.
Het gevolg was een verlies aan visserijmogelijkheden voor Europese schepen, en toen in 1986 Spanje en Portugal tot de Unie toetraden, werd hun probleem ook een communautair probleem. In 1992 stelde Canada een tijdelijke stop in voor de visserij op noordelijke kabeljauw. Volgens Canadese schattingen verdwenen hierdoor in Newfoundland 40.000 banen.
De gevolgen van de verminderde visserijmogelijkheden voor de EU-vloot zijn bekend; er volgden jaren die gekenmerkt werden door een patstelling en verslechterende relaties. In 1992 parafeerden de Unie en Canada een voorlopige overeenkomst; dit moest de basis vormen voor een nieuw visserijakkoord dat het raamakkoord van 1981 zou vervangen. In 1994 wijzigde Canada zijn wet ter bescherming van de kustvisserij teneinde maatregelen voor de bescherming van trekkende visbestanden mogelijk te maken, zowel binnen de exclusieve 200-mijlszone als in aangrenzende wateren. Hierdoor kregen de bevoegde autoriteiten de macht om schepen uit bepaalde landen aan de ketting te leggen en in maart 1995, werden Spanje en Portugal aan deze lijst toegevoegd. De aanhouding van een Spaans schip en de bittere strijd die daarop volgde, behoren nu tot het verleden. Gelukkig werd na enkele weken het conflict bijgelegd en in september van hetzelfde jaar werden Spanje en Portugal van de lijst van de bij name genoemde landen geschrapt.
Dit alles gezegd zijnde blijf ik optimistisch omtrent de mogelijkheden voor de Unie en Canada om intensiever samen te werken en elkaars standpunten beter te begrijpen en te respecteren. Mijn commissie spreekt de hoop uit dat toenemende samenwerking in de visserijsector bij zal dragen tot het aanhalen van de sterke banden die reeds bestaan. Dit kan bereikt worden door het nemen van maatregelen die het wederzijds vertrouwen versterken, zowel op bilateraal niveau als op multilateraal niveau via de NAFO.
Mijn commissie doet een beroep op de Unie en Canada om ervoor te zorgen dat de bilaterale verbintenissen nageleefd worden. Wij steunen het NAFO-initiatief om de huidige bezwarenprocedure te handhaven. Wij verwerpen de extraterritoriale bepalingen van de huidige Canadese wetgeving en concluderend wil ik zeggen...
(Spreker wordt door de Voorzitter onderbroken)

Barón Crespo
Mijnheer de Voorzitter, geachte dames en heren, allereerst zou ik de heer Graziani geluk willen wensen met zijn verslag, en zijn aanwezigheid willen toejuichen omdat we hieruit kunnen concluderen dat hij weer beter is. In het kader van dit debat zou ik een tweetal fundamentele kwesties aan de orde willen stellen. De eerste kwestie is dat het onderhavige verslag over onze betrekkingen met Canada op dit moment van herziening van de transatlantische betrekkingen een bijzondere betekenis krijgt, omdat Canada van meet af aan - wat in de moeilijkste tijden ook duidelijk gebleken is - voor de Europese zaak en voor de vrijheid is opgekomen, iets wat niet onder stoelen of banken mag worden gestoken. Het gaat niet alleen om overleg met de Verenigde Staten.
In dit verband zou ik op een tweetal aspecten willen wijzen. Een daarvan is de nieuwe dimensie die deze transatlantische betrekkingen gekregen hebben door de aansluiting van Canada bij het vrijhandelsgebied met de Verenigde Staten - het zogenaamde NAFTA-verdrag -, dat inmiddels ook Mexico omvat. Voorts wordt op dit moment tevens de mogelijkheid overwogen een continentale vrijhandelszone voor heel Amerika in het leven te roepen, wat zou betekenen dat wij in een nabije toekomst niet alleen over onze economische betrekkingen - wat op zich valt toe te juichen, omdat dit voor ons allerlei gevolgen zou hebben - maar ook over onze politieke betrekkingen opnieuw zullen moeten nadenken.
Voorts vind ik dat één aspect van onze betrekkingen met Canada extra aandacht verdient, namelijk dat betreffende de naleving van de internationale wetgeving en betreffende de Wereldhandelsorganisatie, waarbij ik in het bijzonder doel op extraterritoriale wetgevingen die, zoals in het geval van de wet Helms-Burton, zowel schadelijk zijn voor Canada als voor de Europese Unie; naar mijn mening moeten we op dit vlak onze krachten bundelen.
Tot slot, mijnheer de Voorzitter, zou ik nog willen wijzen op een punt in het verslag dat ik van groot belang acht en in verband waarmee de heer Graziani onder meer door mij ingediende amendementen heeft opgenomen die betrekking hebben op het vraagstuk van de visserij. Zoals de vorige spreker ook al gezegd heeft, is het wenselijk dat traditionele kwesties zoals die op het gebied van de visserij aan de orde kunnen worden gesteld zonder dat de naleving van de internationale wetgeving erdoor in het geding komt. We weten maar al te goed dat visserijkwesties al gauw tot geschillen leiden, kijk maar naar de "zalmoorlog" die op dit moment tussen de Verenigde Staten en Canada woedt. Zoals u weet - ook een voormalige topfiguur van de Gemeenschap heeft dit al eens gezegd - koos Jezus ook vissers als apostelen omdat de visserij zo'n controversieel onderwerp was. Ik denk hoe dan ook dat het met het oog op de toekomst een positief en belangrijk gegeven is als we onze betrekkingen in een klimaat van solidariteit, samenwerking en met naleving van de internationale wetten tot ontwikkeling weten te brengen.

Varela Suanzes-Carpegna
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren afgevaardigden, ik van mijn kant wil de heer Graziani eveneens van harte gelukwensen met zijn uitstekende verslag. Canada is een geweldig land waarmee wij belangrijke historische, politieke en economische banden hebben. We hebben vele beginselen en waarden gemeen, en onze betrekkingen dienen te berusten op samenwerking. Als Spanjaard, en met name als Spanjaard afkomstig uit Galicië, moet ik de aandacht echter vestigen op een kwestie die onze betrekkingen nogal vertroebeld heeft, namelijk de visserij. Het is de bevolking van Galicië, die ik hier vertegenwoordig, nu nog niet duidelijk waarom Canada zich zo agressief heeft opgesteld in het visserijconflict dat het zelf begonnen is en waarbij het het internationale recht met voeten heeft getreden.
Mijn bedoeling is niet zout te wrijven in deze wonden uit het verleden, maar juist bij te dragen tot hun genezing. Daarom zou ik de aandacht willen vestigen op de punten 20 en 21 van het verslag-Graziani en op de acht conclusies van het verslag van de Commissie visserij die hierin als bijlage zijn opgenomen; daarin wordt de Canadese extraterritoriale wetgeving afgewezen, met het verzoek die wetgeving te herroepen en waarborgen voor communautaire vaartuigen te verschaffen, er wordt opgeroepen tot concrete samenwerking in NAFO-verband, er wordt gepleit voor handhaving van het huidige mechanisme voor het aantekenen van bezwaar, er wordt gevraagd discriminatie ten opzichte van andere vloten te vermijden, terwijl tevens wordt verzocht om de Visserijovereenkomst van 1992 in werking te laten treden, zij het in gewijzigde vorm maar met opneming van de belangrijkste Europese wensen waarover al overeenstemming bereikt was, zoals toegang voor de communautaire vloot tot excedentaire visbestanden van Canada.
Zoals in het verslag-Graziani gesteld wordt, moet het actieplan, wil het effect hebben, niet alleen goede voornemens weergeven maar ook de concrete wil om tot nadere samenwerking te komen.
Als lid van de delegatie van dit Parlement voor de betrekkingen met Canada en tevens als lid van de Commissie visserij, stem ik vóór versterking van de samenwerking met dat land. De visserij, mijnheer de Voorzitter, kan de toets van deze nieuwe betrekkingen tussen Canada en de Europese Unie zijn.

Novo
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, waarde collega's, het gemeenschappelijk belang bij het onderhouden en ontwikkelen van betrekkingen tussen de Europese Unie en Canada vloeit niet voort - of dient althans niet uitsluitend voort te vloeien - uit de omvangrijke commerciële belangen die hier in het geding zijn. Integendeel, de samenwerking en de convergentie in zaken als het verzet tegen de extraterritoriale werking van bepaalde stukken nationale wetgeving, zoals de Amerikaanse wetten Helms-Burton en d'Amato, en de samenwerking en convergentie bij bepaalde humanitaire acties of bij het vinden van een oplossing voor de financiering van de Verenigde Naties vormen een politiek draagvlak voor samenwerking, een draagvlak dat moet worden onderhouden en ontwikkeld.
Wat nu de uitsluitend commerciële aspecten betreft, het mag niet zo zijn dat een aantal van de grootste economische belangen, zoals die welke te maken hebben met staal, tarwe, rundvlees en zelfs audiovisuele media, een obstakel gaan vormen voor het vinden van een eensgezinde en voor alle betrokkenen bevredigende oplossing van problemen die voor bepaalde landen en regio's - die toevallig behoren tot de minst ontwikkelde gebieden, waar bovendien de cohesie nog lang geen werkelijkheid is - economisch en sociaal van groot belang zijn, en het mag ook zeker niet zo zijn dat we deze problemen vergeten of ze als van minder of marginaal belang gaan classificeren.
Ik heb het hier, dat zal duidelijk zijn, over de kwesties die te maken hebben met de controverse aangaande de visserij in de NAFO-zone, een controverse die nog steeds onopgelost is, en die volgens ons niet opgelost kan worden door het uitvaardigen van unilaterale maatregelen met extraterritoriale werking, een soort maatregel dat in een andere context door zowel Canadezen als Europeanen - terecht - verworpen is.
Het is dus van belang dat Canada in het kader van de visserij geen andere maatstaven dan op andere gebieden gaat hanteren en dat tegelijkertijd de onderhandelingen worden voortgezet om de eerder genoemde belangen veilig te stellen, waaronder ook het gemeenschappelijke belang bij het behoud van de visstand.

Leperre-Verrier
Mijnheer de Voorzitter, de Europese Unie en Canada onderhouden al een kleine vijftig jaar betrekkingen en wij moeten het toejuichen dat deze betrekkingen een nieuwe dimensie krijgen. Wij weten inderdaad dat de transatlantische solidariteit een onontbeerlijk element geweest is voor het behoud van vrede, vrijheden en stabiliteit. Het is dan ook positief dat deze mededeling het eerder aangenomen kader van het raamakkoord behoudt, de politieke, sociale en culturele dimensie benadrukt en de samenwerking openstelt voor nieuwe sectoren als wetenschappelijk onderzoek, technologische ontwikkelingen of onderwijs.
Na de periode van de koude oorlog is in het licht van de internationale toestand, waarin de Verenigde Staten een dominante positie innemen, een herziening van de transatlantische betrekkingen nodig. In dit opzicht zijn de betrekkingen tussen de Europese Unie en Canada een waarborg voor een nieuw evenwicht. Wij zijn het met elkaar eens over de afwijzing van het unilateralisme en de wetten Helms-Burton en d'Amato zijn een interessant en duidelijk voorbeeld van deze gelijklopende belangen.
Ik ben het dan ook volledig eens met de heer Graziani, de auteur van dit uitstekende verslag. Sectorale geschillen mogen de bilaterale banden die altijd al bestaan hebben niet in het gedrang brengen. Het wederzijdse belang van een versterking van de politieke en commerciële banden is te belangrijk.
Toch zijn er twee problemen. De visserij vormt het eerste struikelblok en het probleem van de vangstquota heeft de relaties tussen de Europese Unie en Canada letterlijk vergiftigd. Een ander twistpunt is het gebruik van wildklemmen en de invoer van pels. In beide gevallen moeten oplossingen gevonden worden opdat onze betrekkingen sereen blijven. Canada is inderdaad een onmisbare partner voor de stabiliteit en de veiligheid van Europa. En de omvang van de gebieden van samenwerking weerspiegelt de uitdagingen waarmee de westerse wereld geconfronteerd wordt.
Het is dan ook te hopen dat Canada en de Europese Unie hun inspanningen kunnen bundelen in de zoektocht naar een nieuw evenwicht voor de internationale gemeenschap.

Berthu
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, Canada ligt ons ondanks de grote afstand nauw aan het hart aangezien het een deel van zijn geschiedenis deelt met twee leden van de Unie, Groot-Brittannië en Frankrijk. Onze erfenis van gemeenschappelijke waarden moet onderhouden worden en de basis vormen voor een actieve samenwerking tussen de overheden, de ondernemingen en vooral tussen de burgers, die tegenwoordig steeds hechtere banden over de Atlantische Oceaan smeden.
Canada is een federaal land dat na al die jaren nog geen evenwicht gevonden heeft. Het is dan ook een heel interessant voorbeeld voor al wie over de Europese instellingen nadenkt. Zijn woelige institutionele geschiedenis wordt gekenmerkt door het gebrek aan instemming van de provincie Quebec als zodanig met de huidige Canadese grondwet en de onmogelijkheid om, althans tot op heden, een originele oplossing te vinden waardoor de soevereiniteit van de Franstalige inwoners van Quebec en de associatie met de rest van het land worden gewaarborgd. In het eerste referendum over soevereiniteit voor Quebec, dat in 1980 gehouden is, stemde dan ook 40 % ja. In het tweede referendum in 1995 stemde 49, 5 % ja en er wordt nu een derde referendum aangekondigd.
Deze evolutie moet ook Europa aan het denken zetten. Federalisme werkt goed wanneer het zoals in Duitsland om één volk gaat, maar het loopt vast of verloopt met horten en stoten wanneer het om verschillende volkeren gaat die hun eigen identiteit willen behouden en hun lot in eigen handen willen houden. De coördinatie die het federalisme oplegt, maakt de lidstaten ondergeschikt en geeft voortdurend aanleiding tot wantrouwen dat een van de partners niet wordt gerespecteerd. Dit geldt natuurlijk zeker wanneer een van de lidstaten het grondwettelijk basishandvest niet eens heeft goedgekeurd.
Het verheugt mij dan ook dat de meeste Europese verantwoordelijken zich vandaag niet uitdrukkelijk achter de federale doelstelling scharen. In dit verband wil ik onze vrienden aan de andere zijde van de Atlantische Oceaan ook zeggen met welke sympathie wij de inspanningen van Quebec en Canada volgen om de institutionele oplossing te vinden die meer duidelijkheid in hun betrekkingen moet brengen.

Antony
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, de heer Graziani behandelt in zijn verslag over de betrekkingen tussen de Europese Unie en Canada heel wat uiteenlopende onderwerpen van wildklemmen over het probleem van de kustvisserij tot het belang van een trilaterale dimensie tussen de Unie, de Verenigde Staten en Canada.
Er valt dus heel wat te zeggen over zijn verslag en wij zouden ook kritiek kunnen formuleren, in het bijzonder inzake de stellingname voor de Wereldhandelsorganisatie, dus voor een wereld zonder grenzen die is overgeleverd aan de wensen van de multinationals. Maar twee minuten zouden niet volstaan, te meer daar de voorliggende tekst niet tot de kern van de zaak doordringt.
Wat Canada geworden is, is een voorafspiegeling van wat Europa kan worden: een federaal geheel dat een satelliet van de Verenigde Staten is. Ottawa is een model voor Brussel en is de hoofdstad van een artificiële entiteit die twee naties, de Franstalige Canadezen en de Angelsaksen, in een federaal keurslijf dwingt. Beide zijn slachtoffer van dit systeem: de Franstalige Canadezen, uiteraard, maar ook de Angelsaksische Canadezen, die naarmate Ottawa de banden met Londen verbreekt, alle eigenheid verliezen.
Vandaag worden de twee volkeren in de Amerikaanse melting pot opgelost. De inwoners van Quebec leveren een schitterende strijd voor het behoud van het Frans, maar de ineenstorting van hun geboortecijfer sinds wat de stille revolutie genoemd wordt, maakt dit tot een vergeefse strijd. De zes miljoen Franstalige Canadezen dreigen over enkele decennia van de aardbol te verdwijnen, zoals gebeurd is met de Acadiërs, de Fransen van Louisiana.
Er is nochtans een uitweg voor deze twee volkeren. Ze kunnen uit het federale keurslijf stappen zoals de volkeren van Midden-Europa dat gedaan hebben en zoals onze nationale staten, die geleidelijk verstikt worden door Brussel, dat willen doen. Dat is de reden waarom wij als Franse patriotten de zaak van een vrij Quebec steunen. In 1995 hebben de federalisten in Ottawa het nipt gehaald en geprofiteerd van dezelfde voordelen als de eurofederalisten van Maastricht in 1992 in Frankrijk - stemmen van etnische minderheden, druk van de media en van financiële kringen. En net als in 1763 heeft Parijs zich niets aangetrokken van het lot van Nieuw-Frankrijk.
Onze intelligentsia is de erfgenaam van Voltaire, die ooit zei: " Ik zou willen dat Canada op de bodem van de ijszee lag" . De volgende keer zal de goede zijn. De inwoners van Quebec moeten weten dat zij niet alleen staan. Wanneer wij ons in Frankrijk zelf van de voogdij van Brussel bevrijd hebben, zullen wij de banden met onze broeders in Quebec, die twee eeuwen geleden doorgesneden zijn, in ere herstellen.

Mann, Erika
Mijnheer de Voorzitter, de heer Graziani heeft een voortreffelijk verslag opgesteld. Ik ben hem zeer erkentelijk dat hij daarin een positieve houding heeft aangenomen. Ik meen immers dat het in ons belang is dat wij zowel met Canada als met de Verenigde Staten goede transatlantische betrekkingen onderhouden. Die vormen een belangrijke grondslag voor de westerse waarden. Ik ben de heer Graziani daarvoor zeer erkentelijk. Ik vind het trouwens fijn hem hier in goede gezondheid terug te zien.
Het gemeenschappelijk actieplan van 17 december 1996 consolideert de kaderovereenkomst van 1976 en luidt aldus een nieuwe vorm van samenwerking tussen de Europese Unie en Canada in. Ik verheug mij over dit akkoord en over het feit dat wij nieuwe vormen hebben gekozen om de samenwerking een nieuwe basis te geven. Ik zal het daarover straks nog hebben.
De overeenkomst betreft in de eerste plaats de bilaterale betrekkingen op het gebied van de handel en de investeringen. Daarnaast voorziet ze ook in een hechtere samenwerking op het gebied van de multilaterale handel en met het oog op de ontwikkeling en stabilisatie van de politieke samenwerking. Het gaat hier om een uitgebreid pakket. De Commissie heeft voortreffelijk werk verricht.
Wat is nu die nieuwe vorm, die nieuwe stijl van de samenwerking? Ik wil slechts enkele punten vermelden. In de eerste plaats is er een rechtstreekse vorm van samenwerking, wat betekent dat de Commissie met de bevoegde Canadese bestuursinstanties samenwerkt. Er is ook een veel directere vorm van politieke samenwerking. Voortaan zal voor elke kwestie en voor elk onderwerp directe samenwerking mogelijk zijn.
In de tweede plaats zullen handelsconflicten direct kunnen worden geregeld en dus niet langer op de ingewikkelde manier van vroeger worden behandeld. Wij mogen het belang daarvan niet onderschatten. Wij weten dat handelsconflicten ons het leven zuur maken en daarom is het belangrijk dat wij die nu anders kunnen aanpakken. Er worden volledig nieuwe vormen van akkoorden voorgesteld. Ik ben blij dat de Commissie dat doet.
De parlementaire begeleiding van de programma's moet echter inderdaad worden versterkt. Ik verzoek de Commissie ons voortdurend op de hoogte te houden van wat ze doet.

Van den Broek
Voorzitter, mag ook ik beginnen met de rapporteur de heer Graziani van harte geluk te wensen met dit veelomvattend verslag en misschien eerst even aansluiten bij de inleidende opmerkingen die hij heeft gemaakt over de ramp die zijn land heeft getroffen? Ik wil ook hem nog eens zeggen dat vanochtend in de Commissie daaraan aandacht is besteed en dat ik hierbij van de gelegenheid gebruik zou willen maken om namens de Commissie nog eens de gevoelens van medeleven over te brengen voor de slachtoffers van de aardbeving in Italië. Wij hebben heel spontaan vanochtend ook geconstateerd dat het eigenlijk jammer is dat wij niet in staat zijn, bij gebrek aan middelen en uitgeputte budgetlijnen, om een zeker teken van medeleven ook om te zetten in één van enige steun, al was het maar een symbolisch bedrag, omdat voor natuurrampen ons geen middelen ter beschikking staan. Wij hebben wel gezocht naar de mogelijkheid en ik weet dat commissaris Oreja daarnaar kijkt om te zien in hoeverre voor het herstel van beschadigde kunstschatten - en wij weten allemaal dat de grote basiliek in Assisië wat dat betreft ook schade heeft geleden - of wellicht een bijdrage daaraan zou kunnen worden geleverd. Uitkomsten kan ik daarover op dit moment niet geven, maar het leek mij juist om hier toch even aandacht aan te besteden.
Wat betreft het verslag, het verheugt mij verslag uit te brengen aan het Parlement over de recente positieve ontwikkelingen in de betrekkingen tussen de Europese Unie en Canada. In aansluiting op de mededeling van de Commissie aan de Raad van 28 februari vorig jaar werden op 17 december jongstleden een gezamenlijke politieke verklaring en ook een gezamenlijk actieprogramma aangenomen. Het actieprogramma heeft al een positief effect gehad op de bilaterale betrekkingen, die nu evenwichtiger zijn dan een jaar geleden. Dit werd op 20 juni jongstleden door beide partijen bevestigd tijdens de top tussen de EU en Canada in Denver. Op een bijeenkomst enkele weken later in het kader van de politieke dialoog zei minister van Buitenlandse Zaken Axworthy dat de tot dusver met het actieprogramma geboekte vooruitgang de Canadese verwachtingen had overtroffen. Naar mijn mening kan gerust gesteld worden dat ook onze eigen verwachtingen zijn overtroffen. Toch blijven er enkele problemen bestaan in de bilaterale sfeer met name wat betreft de verschillende standpunten over - het is vanmiddag ook aan de orde geweest - extraterritoriale toepassing van wetgeving op het gebied van visserij, ook bepaalde handels- en investeringskwesties kunnen hier genoemd worden.
In het algemeen is Canada voor ons echter een belangrijke transatlantische partner met wie wij gemeenschappelijke waarden en doelstellingen delen. Ik sta dan ook volledig achter de opmerkingen van de heer Graziani over het belang van onze betrekkingen met Canada.
Wat betreft het actieprogramma wil ik uw aandacht vragen voor vier overeenkomsten met Canada die bijna zijn afgerond. Het betreft in de eerste plaats de wederzijdse erkenning van normen en certificatie. De onderhandelingen zijn afgerond en de overeenkomst is op 30 mei geparafeerd. Er moet nog informatie worden uitgewisseld over de instellingen voor conformiteitsbeoordeling.
Ten tweede, een overeenkomst inzake samenwerking en wederzijdse bijstand in douanezaken. Die overeenkomst ligt klaar voor ondertekening.
Ten derde, de veterinaire en fytosanitaire normen. De onderhandelingen daarover zijn afgerond. Maar bepaalde kwesties in verband met de BSE-situatie moeten nog verder worden uitgewerkt.
Ten vierde, op het gebied van de mededinging, ook daar zijn de onderhandelingen afgerond en de overeenkomst zal de komende weken naar de Raad worden gezonden.
Tezamen menen wij te kunnen zeggen dat deze vier overeenkomsten de handel met Canada zeker zullen bevorderen. Ook is een begin gemaakt met de voorbereidende werkzaamheden voor een gezamenlijke handelsstudie gericht op het bevorderen van de handel in goederen en diensten en op het terugbrengen of opheffen van tarifaire en non-tarifaire belemmeringen. Op 30 september werden inventarisaties van de handelsbelemmeringen uitgewisseld in het kader van dit onderzoek.
Ook is vermeldenswaard dat Canada een belangrijke bondgenoot is in onze weerstand tegen de wetten HelmsBurton en d'Amato. Een kwestie waarover wij met onze Canadese vrienden overleg hebben gepleegd.
Op het gebied van buitenlands en veiligheidsbeleid werken de Unie en Canada al jaren nauw samen in multilaterale fora als de VN en de OVSE. Als direct resultaat van het actieprogramma zal de EU tijdens het Luxemburgse voorzitterschap op het niveau van deskundigen overleg voeren op de navolgende gebieden: hervormingen van de VN, ontwapening, non-proliferatie, mensenrechten, Oost-Europa en Centraal-Azië.
Zoals de heer Graziani in zijn verslag terecht opmerkt is Canada een belangrijke speler in de regio van de Stille Oceaan. Als zodanig is Canada momenteel voorzitter van de APEC en organiseert het in november aanstaande de APEC-top in Vancouver.
Wat betreft het laatste hoofdstuk van het actieprogramma dat onder de titel "Het aanhalen van de banden" staat, ben ik van mening dat de overeenkomsten met Canada op het gebied van hoger onderwijs- en beroepsopleiding en ook op het gebied van wetenschap en technologie reeds tot zeer goede resultaten hebben geleid.
Wat betreft de banden, om zo te zeggen van volk tot volk wil ik mijn tevredenheid uitspreken over het Canadese besluit van april jongstleden dat voor Portugese ingezetenen niet langer een visum vereist is. Dit was een kwestie die de Commissie in het kader van het actieprogramma met Canada had besproken.
Niet in de laatste plaats wijs ik erop dat de delegatie van het Europees Parlement voor de betrekkingen met Canada later dit jaar een bezoek zal brengen aan de hoofdstad en dat bezoek komt mijns inziens op een uiterst gelegen moment in de betrekkingen tussen de EU en Canada en ik spreek de hoop en ook de verwachting uit dat het met succes zal worden bekroond.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.00 uur plaats.

Economische en Monetaire Unie
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0255/97) van de heer Willockx, namens de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid, over de convergentiecriteria voor de Economische en Monetaire Unie en de financiering van de socialezekerheidstelsels in de lidstaten van de Europese Unie.

Willockx
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, geachte collega's, ik zou willen beginnen met duidelijk te maken dat mijn verslag inzake sociale bescherming zich eigenlijk integreert in een geheel. Een geheel van drie componenten: werk, sociale bescherming en inkomen. Deze drie componenten zijn onlosmakelijk aan mekaar verbonden. In die zin moeten de zogenaamde "targets" die de Commissie aan de lidstaten wil voorstellen ook belangrijke elementen van waarborgen inzake sociale zekerheid en inkomen bevatten. Het komt erop aan tijdens de top van Luxemburg over werkgelegenheid de samenhang van dit geheel van drie componenten niet uit het oog te verliezen.
Ik zou in de marge willen stellen dat het fout is aan de ene kant te beweren dat de niet-naleving van de convergentiecriteria op budgettair vlak het werkgelegenheidsprobleem opgelost zou hebben. Het is aan de andere kant ook fout de naleving van de convergentiecriteria als een alibi te gebruiken om te gaan snoeien in de sociale bescherming en op die manier onrechtstreeks ook het werkgelegenheidsbeleid te gaan hypothekeren.
Ik denk ook dat wij ons moeten hoeden voor artificiële vergelijkingen met de Verenigde Staten van Amerika. Wij hebben ons eigen Rijnlandmodel. Wij moeten dit eigen Rijnlandmodel hier in Europa ook trouw blijven. Deze criteria zijn wat mij betreft geen gevaar voor de financierbaarheid van de sociale bescherming. Integendeel, in een land als België is het naleven en het nastreven van die convergentiecriteria juist het beste middel geworden om de financiering van de sociale bescherming op lange termijn te waarborgen. Dus ik weiger, en ik wil dit uitdrukkelijk onderstrepen, de tegenstrijdigheid tussen beide objectieven te onderkennen.
In dit debat is herhaaldelijk ook gediscussieerd over de pensioenen. Men moet zich ook hier hoeden voor slogantaal. Kapitalisatie is geen wondermiddel om de toekomst van de pensioenen veilig te stellen. Ondersteuning van de repartitiestelsels door aanvullende kapitalisatie is anderzijds, zeker wat mij betreft, geen doodzonde. Maar één zaak is duidelijk, omzichtigheid is geboden, en hier sluit ik ook aan bij het standpunt dat de Europese Commissie in haar laatste mededeling over de modernisering van de sociale zekerheid heeft geformuleerd, in de overgang van het ene systeem naar het andere.
De hamvraag waar wij in de toekomst voor staan is: hoe kunnen wij de sociale zekerheid betaalbaar houden zonder het sociaal vangnet te verzwakken? Ik geef drie elementen. Het eerste is een herhaling: gezonde overheidsfinanciën. De beste waarborg voor de toekomst van de sociale bescherming, want dat zal toelaten in de toekomst meer middelen ter beschikking te stellen voor de sociale bescherming. Ten tweede: werkgelegenheid. Een systeem van sociale bescherming kan niet functioneren zonder een hoge werkgelegenheidsgraad. Ten derde, de noodzakelijke modernisering van de stelsels in het licht van de nieuwe uitdaging. Wat kunnen wij als Europa hier aan doen? Onze taak is hierin niet zo groot. Wij kunnen alleen het kader proberen te scheppen om deze taak, die ik zojuist heb geformuleerd, tot een goed einde te brengen.
Er zijn drie belangrijke instrumenten. Ten eerste, de fiscale coördinatie tussen de lidstaten op het vlak van de mobiele belastinggrondslagen. Ik ben blij met wat voorzitter Santer deze namiddag hierover heeft gezegd. Ten tweede, het zoeken van gecoördineerde fiscale antwoorden op de behoefte aan alternatieve financiering van het stelsel sociale zekerheid, bijvoorbeeld de energiebelasting ter financiering van de verlaging van de werkgeversbijdrage. Ten derde, het formuleren van criteria voor sociale convergentie om de sociale bescherming en het loonbeleid te richten en sociale dumping in de toekomst te voorkomen.
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, het is mijn vaste overtuiging dat hoe democratischer Europa zal worden, hoe groter de stevigheid zal zijn van een aangepast, gemoderniseerd stelsel van sociale bescherming. Wat sommige theoretici ook zeggen: de bevolking, zij die ons verkiezen, willen niet en zullen nooit aanvaarden dat het stelsel van degelijke sociale bescherming zal worden afgebroken. Hoe meer democratie in Europa, hoe groter de weerbaarheid voor ons socialezekerheidsstelsel. Dat is mijn vaste overtuiging.

Chanterie
Mijnheer de Voorzitter, ik wil allereerst als rapporteur voor advies van de Commissie sociale zaken en werkgelegenheid zeggen dat het mij verheugt dat zowel de rapporteur als de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid de conclusies van onze adviescommissie grotendeels hebben overgenomen. Het lijdt inderdaad geen twijfel dat de Economische en Monetaire Unie een belangrijke invloed uitoefent op de sociale zekerheid in de lidstaten.
Dit verschaft echter geen gegronde redenen om de EMU af te wijzen. Integendeel, de doelstellingen, de normen en de timing dienen onverkort gehandhaafd. Niet omdat zij deel uitmaken van een of ander economisch dogma, maar omdat zij bijdragen tot het welslagen van de EMU en aldus tot monetaire stabiliteit, economische groei, meer concurrentievermogen en bijgevolg bevordering van de werkgelegenheid.
Wel zetten de tijdelijke nadelen ons ertoe aan de sociale zekerheid op de EMU voor te bereiden. Dit dient te gebeuren, evenwel zonder de dubbele kern van de sociale zekerheid in gevaar te brengen. Enerzijds het verzekeringsaspect, dat wil zeggen het zich gezamenlijk indekken tegen de voornaamste sociale risico's en anderzijds het bijstandsaspect dat de solidariteit uitdrukt. De sociale zekerheid is immers een hoeksteen van het Europees sociaal model. Wij zijn het er allemaal over eens dat de financiering van de sociale zekerheid evenwel het grote probleem vormt waarvoor iedere lidstaat wordt gesteld. De budgettaire wurggreep leidt onvermijdelijk tot de vraag of alle onderdelen van de sociale zekerheid kunnen worden gehandhaafd en of een oordeelkundig ingrijpen niet te verkiezen valt boven het uiteindelijk noodgedwongen opgeven van rechten en voorzieningen.
Nog te veel wordt uit het oog verloren dat de sociale zekerheid uiteraard niet alleen door de EMU beïnvloed wordt, maar ook door demografische evoluties en technologische factoren. Denken wij aan de vergrijzing en de ontgroening. Denken wij aan de wijziging in de samenstelling van gezinnen, de intrede van vrouwen op de arbeidsmarkt en de constant hoge werkloosheid. Denken wij anderzijds ook aan de vooruitgang van geneeskunde en geneesmiddelen, de ontwikkeling van informatica, robotica, telematica, multimedia. Dergelijke demografische en technologische omwentelingen leiden overwegend tot een inkrimping van de inkomsten en een uitdijen van de uitgaven in de sociale zekerheid. De daaruit voortvloeiende wanverhouding valt niet vol te houden.
De commissie sociale zaken stelt dan ook een viertal ingrepen voor. Ten eerste, het voltooien van de interne markt om concurrentiedistorsies en sociale dumping tegen te gaan. Ten tweede, het ondersteunen van de economische groei, onder andere door bijkomende investeringen en verbetering van het concurrentievermogen. Ten derde, het bevorderen van de werkgelegenheid, bijvoorbeeld door het als loontoelage aanwenden van werkloosheidsuitkering. Ten vierde het hervormen van de fiscaliteit om zowel de lasten op arbeid terug te dringen als de rijksbegroting verder in evenwicht te helpen brengen.
In het ontwerpverdrag van Amsterdam staat dat de Europese Unie een hoog niveau van werkgelegenheid en een hoog niveau van sociale bescherming nastreeft. Dit staat expliciet vermeld. Ook al bestaat er momenteel geen Europees sociaal contract, er zijn het werkgelegenheidshoofdstuk in het Verdrag van Amsterdam en de werkgelegenheidsstop die in november wordt gehouden. Hopelijk zijn ze beide dan een aanzet tot ingrepen die op zich niet zullen volstaan om de financiering van de sociale zekerheid veilig te stellen, maar die in combinatie met de diverse nationale beleidsmaatregelen er wel kunnen voor zorgen dat de weg wordt ingeslagen naar een economische, monetaire maar tegelijk ook sociale unie en daar is het ons uiteindelijk om te doen.

Donnelly
Mijnheer de Voorzitter, ik wil de heer Willockx bedanken voor zijn rapport en de heer Chanterie voor zijn advies. Dit debat komt zeer gelegen aangezien we eerder vanmiddag de voorzitter van de Commissie, de heer Santer, hebben horen spreken over de werkgelegenheidstop die in Luxemburg gehouden zal worden en aangezien er een nauw verband bestaat tussen onze socialezekerheidstelsels, de werkloosheidscijfers en de hele toekomst van groei en werkgelegenheid in de Europese Unie.
In dit verslag wordt de vraag gesteld wat de gevolgen van de Economische en Monetaire Unie zullen zijn voor de socialezekerheidstelsels, maar wij aan alle zijden van deze zaal moeten een simpele waarheid onder ogen zien: los van de economische en monetaire unie moet ons socialezekerheidsstelsel ingrijpend hervormd worden. Het rapport van de heer Willockx maakt dat zeer duidelijk.
De Fractie van de Partij van de Europese Sociaal-Democraten juicht een herwaardering van de sociale zekerheid toe, maar zoals het rapport van de heer Willockx duidelijk maakt, we willen het doen op basis van het behoud van een sociaal vangnet. We moeten het systeem hervormen, maar tegelijk het vangnet in stand houden dat we binnen de Europese Unie hebben.
Het systeem dat werd opgesteld aan het eind van de tweede wereldoorlog is niet langer geschikt voor de soorten werkgelegenheid en de soorten werkloosheid die we vandaag hebben. Daarom zouden we, in de bezinning die plaats zal vinden, drie zaken behandeld willen zien. Ik zou aan de Commissie en aan de Raad willen vragen, indien mogelijk, deze zaken in hun toekomstige studies te behandelen.
De eerste stap is het opzetten van een nieuw systeem van socialezekerheidstelsels die flexibele hulp verlenen, die toegesneden is op de behoeften van de individuele burger en die mensen helpen perioden van werkloosheid door te komen in plaats van ze permanent van werk uit te sluiten. Het is een feit dat de socialezekerheidstelsels in sommige van onze landen mensen permanent van werk uitsluiten. Daarom zijn 50 % van de mensen zonder baan in Europa langdurig werklozen.
We moeten inzien dat de kosten voor de belastingbetaler van de sociale zekerheid hoger worden. Daarom moeten we in de Europese Unie werkgelegenheid scheppen. Als we werkgelegenheid scheppen, kunnen we de schulden en leningen voor het betalen van de sociale zekerheid verkleinen. Vandaar, mijnheer de commissaris, dat deze werkgelegenheidstop in Luxemburg van cruciaal belang is, niet alleen voor de sociale cohesie van de Europese Unie maar ook om de begrotingstekort omlaag te brengen en ervoor te zorgen dat de pact voor stabiliteit en groei echt zal kunnen werken.
Met name voor onze jonge mensen moeten we de hindernissen uit de weg ruimen die voor honderdduizenden jonge mensen de overstap van een uitkering naar werk bijna onmogelijk maken. In de Europese Unie van vandaag is het nagenoeg onmogelijk voor sommige van onze jonge mensen om die overstap van uitkering naar werk te maken. Als sociaal-democraat zeg ik u: laten we in godsnaam een eerlijk debat houden over dit vraagstuk en laten we een socialezekerheidsstelsel ontwerpen dat rekening houdt met het individu en de werkgelegenheid in de Europese Unie zoveel mogelijk vergroot.

Herman
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, ik heb zo duidelijk voor de heren Willockx en Donnelly geapplaudisseerd, omdat ik dezelfde dingen wilde zeggen. Maar hetgeen zij hier gezegd hebben, stemt niet volledig overeen met wat in hun verslag geschreven staat. Er zijn dan ook een aantal kleine meningsverschillen, maar ik ben natuurlijk verheugd over de eensgezindheid en de consensus die tussen u en ons bestaat.
Zoals de heer Donnelly terecht gesteld heeft, moet het sociale stelsel inderdaad behouden worden. Wij zijn hier ook voorstander van, maar wij willen het aanpassen. Dat is niet precies hetzelfde als wanneer u zegt dat we de sociale zekerheid moeten behouden en zo nodig versterken. Dat is niet hetzelfde. Als u gezegd had dat wij ze moeten hervormen en aanpassen, zou ik onmiddellijk akkoord gegaan zijn. U zegt ook dat noch de naleving van de convergentiecriteria, noch de datum voor de inwerkingtreding van de derde fase afbreuk mogen doen aan de noodzakelijke inspanningen die de Unie levert om werkgelegenheid te scheppen. Het spijt me, maar die zin is dubbelzinnig. Als deze zin geïnterpreteerd kan worden zoals u in uw toespraak gezegd heeft, zou ik hem goedkeuren, maar dit is niet wat u geschreven hebt.
Hetzelfde geldt voor punt 14, waar u het over de beschermingsgraad van de sociale zekerheid heeft en u een notie van rigiditeit invoert die ik niet heb teruggevonden in de woorden van de heer Donnelly noch in uw toespraak. Bij u zijn er een aantal nuances, maar ik vind dat de heer Donnelly heel realistisch geworden is en ik kan dit enkel toejuichen. Waarschijnlijk maakt de ervaring met macht de zaken iets begrijpelijker en mensen meer verantwoordelijk.
Dit gezegd zijnde, mijnheer de Voorzitter, is dit voor het overige een uitstekend verslag. Wij hebben er alle belang bij een stelsel van sociale zekerheid en solidariteit te behouden want dit is onontbeerlijk opdat het economische systeem goed werkt. Wijzelf geloven niet in de wet van de jungle. Wij denken niet dat de markt alles kan regelen. Wij menen dat de overheid een rol moet spelen en dat ook de sociale partners een belangrijke rol moeten spelen. Zij moeten het dus net als de regeringen eens worden, maar dit betekent ook dat zij zich bewust moeten zijn van de realiteit.
Zoals de heer Donnelly, ik herhaal het, uitstekend gezegd heeft, is het huidige stelsel, zoals het in de meeste van onze landen functioneert, niet langer betaalbaar en houdbaar in het licht van de globalisering en mondialisering. Wij moeten dan ook een inspanning leveren om het aan te passen en ik juich het toe dat wij het in de toespraken - helaas minder in de verslagen - hierover eens geraakt zijn.
Mijnheer de Voorzitter, voor het overige zal onze fractie dit verslag zonder problemen steunen en wij willen de heer Willockx nogmaals danken en feliciteren.

Kestelijn-Sierens
Mijnheer de Voorzitter, collega's, de liberale fractie heeft gemengde gevoelens over het verslag van collega Willockx. Wij juichen wel toe dat de rapporteur de moed heeft opgebracht om gedurende enkele maanden aan een stuk naar een consensus te zoeken. Maar niettemin is het zo dat er niemand zich echt in het verslag kan terugvinden. Ik kan namelijk moeilijk eromheen dat de resolutie onsamenhangend en ook dubbelzinnig is. Onsamenhangend, want je kan moeilijk bijvoorbeeld tegelijk beweren dat Maastricht de criteria voor de begrotingsruimte voor sociale maatregelen aantast maar dan eigenlijk weer niet, vermits een kleiner tekort leidt tot lagere rentekosten, meer investering, groei, werkgelegenheid en dus een bredere belastingbasis. Ik moet wel toegeven, mijnheer Willockx, dat u vandaag een klaarder standpunt ingenomen hebt dat niet zo direct terug te vinden is in het verslag.
Namens de liberale fractie wil ik wel een paar zaken duidelijk stellen. Ik wens ten eerste te onderstrepen dat het de landen zijn die volharden en systematisch hun overheidsfinanciën gezond maken, die het beste scoren op het vlak van de werkgelegenheid en die dus de fundamenten leggen voor een betaalbare sociale zekerheid.
Ten tweede, op het vlak van de pensioenen zijn wij van mening dat het systeem van kapitalisatie naast het systeem van repartitie kan bestaan. Het gaat niet om een vervanging van het ene systeem door het andere, maar beide kunnen naast elkaar functioneren.
Mijn fractie steunt wel paragraaf 6 van de resolutie, waarin de Commissie wordt opgeroepen om een studie te verrichten naar de weerslag van de vergrijzing van de bevolking op de pensioensystemen.
Ten slotte, collega's, binnenkort krijgen wij het verslag over de modernisering en verbetering van de sociale bescherming in de Europese Unie hier in de plenaire vergadering ter bespreking. Hierin wordt dezelfde materie nogmaals door het Parlement aangekaart. Het zou de geloofwaardigheid van dit Huis ten goede komen indien wij één verslag aan het thema zouden besteden in plaats van een hele reeks. Het zou niet alleen de papierberg verminderen, maar ook zorgen voor een grotere samenhang van onze standpunten.

Theonas
Mijnheer de Voorzitter, het staat als een paal boven water dat heel het stelsel van sociale voorzieningen in Europa op het punt staat in elkaar te storten. De sociale verzekering staat voor een volledig bankroet.
De vraag luidt echter wie verantwoordelijk is voor deze onduldbare situatie. Daar moet tenminste van het Europees Parlement een duidelijk antwoord op komen. Wij zijn immers de enige rechtstreeks gekozen instelling van de Europese Unie en worden geacht de pols van de Europese bevolking te voelen. Het antwoord hoeft echter niet ver gezocht te worden. Verantwoordelijk hiervoor zijn de massale werkloosheid en het werkloosheid veroorzakende beleid. Dan duikt echter meteen ook een tweede vraag op: wie is verantwoordelijk voor de werkloosheid? De antwoorden die hierop gegeven worden, zijn niet alleen een regelrechte aanfluiting van het gezonde verstand van de Europese burger, maar zetten de waarheid gewoon op zijn kop. Ze zeggen immers niets anders dan dat het beleid dat de oorzaak is van de werkloosheid en de armoede onverminderd moet worden voortgezet.
Het onderhavig verslag volgt precies dezelfde lijn. Hierin staat dat de werkloosheid bestreden kan worden met de Economische en Monetaire Unie. Er wordt echter geen analyse gemaakt van de gevolgen die de EMU zal hebben voor de stelsels van sociale zekerheid, maar enkel aangedrongen op een strikte toepassing van de criteria en een strikte eerbiediging van de begindatum van de derde fase, opdat, zoals hier staat, een doeltreffend kader kan worden geschapen voor de verbetering van de werkgelegenheid. Is dit een illusie of een bewuste poging om de zaken te verdraaien? Wat je ook kiest, de resultaten blijven dezelfde. Als men weigert te kijken naar de gevolgen van de EMU-criteria en de convergentieprogramma's en weigert te onderzoeken of de stelsels van sociale zekerheid wel in staat zijn hun verplichtingen na te komen jegens de verzekerden en de werklozen, stelt men in feite voor de financieringsbronnen voor de sociale verzekering en de middelen voor de werkloosheidsuitkeringen en de beroepsopleiding over te hevelen naar initiatieven ten behoeve van de werkgelegenheid, dat wil zeggen naar de winst van de bedrijven.
Uit de statistieken blijkt dat de werkgeversbijdragen tot de sociale verzekering steeds verder teruglopen. Dit is voor de werknemers een regelrechte provocatie en maakt het de ondernemingen nog gemakkelijker de middelen van het sociale beleid voor zichzelf te gebruiken en te speculeren ten koste van de werknemers en hun sociale rechten.
Als de nieuwe geïntegreerde strategie voor de werkgelegenheid, zoals de topmensen van de Europese Unie dat noemen, en het beroep op de sociale instanties om zich aan te passen, soepel te zijn en hun verantwoordelijkheid te dragen tot gevolg hebben dat de werknemers en de burgers van de Unie hun na lange strijd verkregen rechten moeten opgeven, als het voorgestelde beleid uitloopt op een volledige ontwrichting van het Europees sociaal model, dan geef ik u op een briefje dat de reactie hierop nieuwe strijd zal zijn en deze strijd zal het einde betekenen van niet alleen het beleid, maar ook de uitvoerders van het beleid.

Hautala
Mijnheer de Voorzitter, de EMU dwingt ons nu al om na te denken over socialezekerheidstelsels, omdat er grote druk is gecreëerd om de overheidsuitgaven te verminderen. Met een even groot enthousiasme zou men moeten overwegen waar de lidstaten in de toekomst de middelen vandaan zullen halen die nodig zijn om bijvoorbeeld de sociale zekerheid te organiseren. Wat dit betreft is het beleid van de Europese Unie naar mijn mening niet in evenwicht. Over de excessieve tekorten is men op z'n minst voldoende bezorgd geweest, maar de Europese Unie is zeker niet in staat geweest om alles te doen om de financiële basis van de sociale zekerheid, oftewel de basis van de overheidsinkomsten, te kunnen waarborgen. Wat dit aangaat is de belangrijkste afzonderlijke vernieuwing naar mijn mening het beëindigen van de neerwaartse druk op de belastingen oftewel de garantie dat de productiefactoren niet onnodig naar een land gaan waar de belastingheffing lager is. In deze kwestie is vooral het harmoniseren van de indirecte belasting heel belangrijk.
Het is overduidelijk dat we bij het naderen van de EMU ook steeds meer over het Europese model praten. We willen niet stoten op mensen die op straat slapen. We willen zelfs enige belasting betalen, opdat iedereen minimale zekerheid kent. We moeten de dialoog voortzetten die al op gang is gebracht over de sociale modellen van verscheidene landen. Elk Europees land heeft het Europese model zeker iets te bieden. Ik geloof dat er ook in de noordse landen niet alleen reden tot zorg is, maar dat de denkbeelden over de sociale zekerheid op Europees niveau in de richting gaat van de Noord-Europese opvattingen. Ik neem als voorbeeld de Duitse ziekteverzekering, die duidelijk een stap in deze richting is.

de Lassus
Mijnheer de Voorzitter, de heer Willockx heeft een schitterend verslag opgesteld. Ik wil de rapporteur dan ook op mijn beurt feliciteren en beklemtonen dat dit verslag waarschijnlijk het moeilijkste onderwerp behandelt waarmee we de komende jaren geconfronteerd zullen worden. De bijdrage van de heer Herman van daarnet heeft dit geïllustreerd.
De invoering van de Economische en Monetaire Unie en de euro kan, als ze gepaard gaat met een te snelle deregulering, inderdaad een algemene toename van de werkloosheid en een verslechtering van de levensomstandigheden van een al veel te groot en nog groeiend deel van de Europese bevolking veroorzaken. Des te meer daar de lidstaten een heel uiteenlopend beleid voeren op het vlak van sociale bescherming, hetgeen aanzienlijke en bijkomende concurrentieverstoring meebrengt. Wij moeten nu dan ook werk maken van de invoering van een echte convergentie van onze socialezekerheidstelsels. Ik wil in dit verband benadrukken hoe belangrijk het is dat de Commissie de conclusies van het Witboek over groei, concurrentievermogen en werkgelegenheid op grote schaal en strikter uitvoert.
In verband met de strijd voor werk moeten wij de middelen optrekken die op regionaal vlak tot doel hebben het vinden van werk of de terugkeer op de arbeidsmarkt te bevorderen. Wij moeten met name steunen op het uitstekende netwerk van verenigingen dat momenteel al inspanningen levert om deze uitdaging te beantwoorden maar niet over voldoende middelen beschikt. Wij moeten ook werk maken van de convergentie van de ziektekostenverzekeringen van de lidstaten. Wij moeten er daarbij op toezien dat het terrein dat nu bestreken wordt door ziektekostenverzekeringen die beheerd worden door overheidsinstellingen of door instellingen van algemeen belang, kleiner wordt, zodat de gezondheid van de Europeanen niet alleen aan particuliere verzekeringen wordt overgelaten. Dit veronderstelt tal van nieuwe besluiten en een van de dringendste is zeker de vaststelling van een richtlijn inzake de ziekenfondsen.
Ten slotte wil ik de steun van de Fractie Europese Radicale Alliantie uitspreken voor de besluiten die genomen zullen worden om de middelen voor de sociale zekerheid geleidelijk meer bijeen te brengen door belastingen op kapitaal en op niet-hernieuwbare energiebronnen, zodat de lasten, die vandaag nog altijd teveel op arbeid drukken en zo ten koste van de werkgelegenheid gaan, in dezelfde mate verlicht kunnen worden.

Blokland
Mijnheer de Voorzitter, het verslag van collega Willockx is een problematisch verslag. Wellicht is dit de enige conclusie waarover we het vandaag allen eens kunnen zijn. Uiteraard hebben we bewondering voor de moed van de rapporteur, die als het ware z'n hand in een wespennest steekt. Maar de voorafgaande vraag luidt of dit allemaal nodig is. Wie het advies van de sociale commissie leest, weet het antwoord: nee. Want het verslag gaat helemaal niet over de gevolgen van de EMU voor de financiering van de socialezekerheidstelsels in de Europese Unie.
Daarbij komt dat dit verslag ook een tegenstrijdig verslag is. Neem de eerste overweging, die stelt dat het huidige sociaal model moet blijven bestaan. Als je op zoek bent naar de oplossing van een probleem moet je niet de lamp uit doen, maar je licht laten schijnen op alle creatieve mogelijkheden. De uitdaging van de toenemende mondiale concurrentie vraagt om een passend antwoord. Volgens de deze maand verschenen World Economic Outlook van het IMF zijn in de Europese Unie vergaande hervormingen op de terreinen van sociale zekerheid en arbeidsmarktbeleid nodig om de werkloosheid terug te kunnen dringen. Een EMU vergt nu eenmaal een grotere arbeidsmobiliteit. Wie dat als sociaal onaanvaardbaar ziet, moet consequent zijn en de EMU uit zijn verlanglijstje schrappen. Dat doet de rapporteur echter niet.
Ten slotte is dit verslag achterhaald. Het staat met de rug naar de toekomst. Subsidies aanwenden voor het scheppen van banen en het neutraliseren van interregionale verschillen zijn de dood in de pot. Ze doden elk innoverend initiatief. Zo wordt niemand actief gestimuleerd om in z'n eigen levensonderhoud te voorzien. Uiteraard zal de overheid middelen moeten inzetten om fiscale, sociale en milieudumping tegen te gaan. Ook zal ze opleiding en onderwijs aanmoedigen. Maar dit kan goed samengaan met een afbouw van de sociale welvaartsstaat. Want is het wel zo eerlijk om onze kinderen op te zadelen met enorme aflossingsverplichtingen omdat wij weigeren deze verantwoordelijkheid na te komen?

Lukas
Mijnheer de Voorzitter, uit dit verslag blijkt duidelijk hoeveel maatregelen op het gebied van het sociale en het werkgelegenheidsbeleid in het kader van de voorbereiding van de monetaire unie nog moeten worden genomen. Alle aanbevelingen en eisen van de rapporteur zijn gerechtvaardigd en verdienen volgens mij onze steun. Toch meen ik dat al die punten in tegenspraak zijn met paragraaf 1. Juist het feit dat er nog geen gecoördineerde belastingstelsels bestaan, dat men er nog niet in geslaagd is de nationale begrotingen op sociaal verantwoorde wijze te saneren en dat de lidstaten, om de convergentiecriteria te halen, de grondslagen van de socialezekerheidsregelingen ondermijnen, bewijst dat men het tijdschema voor de invoering van de euro opnieuw zal moeten bekijken.
Begin december vindt in Oostenrijk een volkspetitionnement over het houden van een referendum over dit onderwerp plaats. Deze voor de democratie belangrijke maatregel moet de burger de gelegenheid bieden zich kritisch uit te spreken over een aangelegenheid die hem persoonlijk aangaat. Wij vinden het verkeerd dat men de burgers in promotie- en propagandacampagnes voorspiegelt dat de sociale en werkgelegenheidsproblemen die bij de invoering van de monetaire unie moeten worden opgelost alleen maar inbeelding zijn.
De Europese Monetaire Unie moet, als laatste en belangrijke stap in de voltooiing van de interne markt, tot stand komen op een ogenblik waarop zeker de grootste problemen, ook op het gebied van het sociale beleid, zijn opgelost en de belangrijkste voorwaarden werkelijk zijn vervuld.

Katiforis
Mijnheer de Voorzitter, het verslag waar we vandaag over debatteren heeft een lange weg afgelegd in de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid, en er is daar uitvoerig over gedebatteerd. Meer dan 22 maanden geleden hebben we onze eerste gedachtewisseling over het onderwerp gehad. Gezien het belang en de gevoeligheid van het onderwerp, heeft onze rapporteur gedurende deze periode op kundige wijze de commissie geleid tot we een conclusie konden bereiken die we zonder tegenstemmen aan konden nemen. Dit strekt de rapporteur tot eer en we willen hem daarmee feliciteren.
Toch vrees ik dat fundamentele vragen onbeantwoord blijven. We konden het niet allemaal eens worden over de effecten van de convergentiecriteria, met name het stabiliteitspact, op de Europese economie. Ik behoor tot degenen die geloven dat ze deflatie bevorderen, nu en in de toekomst. Bovendien worden de lidstaten door de eenheidsmunt blootgesteld aan het gevaar van asymmetrische schokken aan de vraagzijde, die ze niet langer kunnen compenseren door een aanpassing van de wisselkoers. Uiteraard pleit ik niet voor het loslaten van de eenheidsmunt, met de enorme voordelen en historische veranderingen voor Europa die daarmee gemoeid zijn. Maar er zijn ook tegenmaatregelen nodig. De belangrijkste tegenmaatregel is in dit geval een gecoördineerd panEuropees beleid voor werkgelegenheid en sociale vraagstukken. Desnoods door middel van nieuwe belastingen, zoals de belasting op onverhoopte winsten die kortgeleden in Engeland zo succesvol gebruikt werd om een belangrijke campagne tegen werkloosheid te financieren.
De laatste fundamentele vraag is: zal de levensstandaard van de Europese werknemer na al het vakkundige snoeiwerk waarover de heer Donnelly het terecht heeft gehad, dezelfde blijven of zal hij dalen, of zal hij zelfs instorten tot het niveau van een arbeider in de derde wereld, waaraan in de verwijzing naar mondialisering gerefereerd wordt?

Frischenschlager
Mijnheer de Voorzitter, dit verslag is een eerlijke poging om de problemen aan te pakken. Het doet dat echter op zeer traditionele terreinen en stelt daarbij een aantal fundamentele vragen aan de orde waarop ik hier nader zou willen ingaan. In de eerste plaats staat in het verslag dat er geen sociale afbraak mag zijn. Daarover is iedereen het uiteraard eens. Eerlijk gezegd moeten wij daarbij evenwel opmerken dat een hervorming van onze sociale structuren en socialezekerheidsregelingen onvermijdelijk is en dat wij ook daarin wellicht zullen moeten snoeien.
In de tweede plaats staat in het verslag dat, wat de pensioenen betreft, van een overgang van het omslagsysteem naar het kapitaaldekkingssysteem niet veel wordt verwacht. Ook ik weet natuurlijk dat die omschakeling veel tijd zou vergen. Ik meen echter dat wij duidelijk moeten zeggen dat de samenstelling van een eigen pensioen in de toekomst uiterst belangrijk zal worden.
In de derde plaats wil ik het over de werkgelegenheidstop in Luxemburg hebben. De heer Juncker, fungerend voorzitter van de Raad, onderstreept telkens opnieuw dat die top geen dereguleringstop wordt. Dat zou inderdaad onvoldoende zijn. Dat wij onze economische en arbeidsrechtelijke structuren moeten veranderen en versoepelen, zal echter hopelijk ook een thema zijn waarmee de werkgelegenheidstop zich zal bezighouden.
Op twee terreinen wijst het rapport terloops naar de toekomst. In de eerste plaats heeft het verslag het over de ecologische belastinghervorming, met andere woorden de verschuiving van de belasting van arbeid naar energie en consumptie. Het vraagt echter alleen dat men die kwestie onderzoekt. Voor mij is dat volstrekt onvoldoende. Wij weten dat die verschuiving grote beloften inhoudt. Wij moeten de politieke wil opbrengen om er werk van te maken.
Het verslag verwijst ook naar het verslag van de Commissie uit 1995 over de toekomst van de sociale bescherming. Daarin staat dat het directe verband tussen de bijdragen van de sociaal-verzekerden en de risicodekking op de helling wordt gezet. Ik vind dat belangrijk. Wij moeten de kwestie van de basisvoorzieningen ernstig onderzoeken. Er is immers almaar minder werk en de kloof tussen hen die werk hebben en de anderen wordt groter. De sociale solidariteit moet echter ook gelden voor de mensen die als werkenden onvoldoende aan de socialezekerheidsregeling hebben bijgedragen.

Ribeiro
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, ook dit is weer een debat waarin duidelijk getracht wordt de kwadratuur van de cirkel te vinden of vierkanten rond te maken. In het korte tijdsbestek waarover ik beschik - en dat voor een zo veeleisend onderwerp - wil ik eerst de inspanning loven van de rapporteur, die een aantal zeer relevante overwegingen naar voren brengt, maar daarbij toch conclusies trekt die tegengesteld zijn aan hetgeen men op grond van diezelfde overwegingen logischerwijs zou moeten concluderen. Maar we mogen niet vergeten dat het hier gaat om een verslag van de commissie economische zaken, welke meer oog heeft voor de EMU en de wijze waarop de financiering van de sociale zekerheid die monetaire unie beïnvloedt, dan voor de wijze waarop de EMU de sociale bescherming van de burgers beïnvloedt.
Ik wil hier een opmerking maken die me even opportuun als essentieel voorkomt aangaande de zienswijze die hier geleidelijk aan ingang vindt en volgens welke "de sociale zekerheid de burgers beschermt tegen risico's van sociale aard" , een zienswijze die we aantreffen in communautaire documenten, maar ook in door de lidstaten opgestelde documenten, zoals, bijvoorbeeld, in het Portugese Groenboek betreffende deze materie. Ik ben van mening dat deze benadering tot ongewenste resultaten kan leiden, als we toestaan dat ze de plaats inneemt van een andere benadering volgens welke de sociale zekerheid rechten vastlegt voor al wie geboren is, leeft, werkt of gewerkt heeft, en wel in de vorm van sociale rechten die een pendant hebben in de verplichtingen van de maatschappij jegens het individu. Het gaat hier niet om individuele verzekeringen en statistische berekeningen, maar om mensenrechten die aangepast moeten zijn aan de tijd waarin we leven.
Voorts zij erop gewezen dat men bij het overwegen van de problematiek aangaande de financiering van de sociale zekerheid geen aandacht heeft voor de verantwoordelijkheid van degenen die hun sociale verplichtingen niet nakomen, dat wil zeggen, de verplichting bij te dragen aan die financiering. Deze verplichtingen zullen zolang de systemen niet gewijzigd worden, blijven bestaan en desondanks niet nagekomen worden, zonder dat hier enige ophef van wordt gemaakt en zonder dat degenen die hun plicht verzaken ter verantwoording worden geroepen.

Cellai
Mijnheer de Voorzitter, ik heb van bij het begin van deze vergadering al herhaaldelijk het woord gevraagd, maar niemand heeft dat opgemerkt. U zult het mij dan ook niet kwalijk nemen als ik nu het voorbeeld van de heer Graziani volg en bij het begin van mijn betoog over het verslag van de heer Willockx kort de aandacht voor iets anders vraag. Ik wens de aandacht te vestigen op de ernst van de toestand in Italië, meer bepaald in Umbrië en de Marche, na de recente zware aardbeving in het gebied. Ter attentie van het voorzitterschap, de Commissie begrotingscontrole en alle afgevaardigden merk ik op dat dringend opnieuw middelen moeten worden vrijgemaakt voor natuurrampen. Ik zeg dat ook in het vooruitzicht van de komende stemming over de begroting van de Europese Unie voor 1998. Op dit ogenblik heeft de Italiaanse regering officieel nog geen hulp gevraagd. Europa mag echter niet afzijdig en werkeloos blijven nu die rampspoedige gebeurtenissen vele slachtoffers hebben geëist, voor honderden miljarden lire schade hebben veroorzaakt, duizenden dakloos en werkloos hebben gemaakt en tal van kunstwerken hebben beschadigd die niet tot het erfgoed van Italië of Europa maar tot het erfgoed van de gehele wereld behoren.
Wat nu het verslag van de heer Willockx betreft, zijn de convergentiecriteria een beetje de last en de lust van de lidstaten. Enerzijds beperkt de convergentie-eis de budgettaire manoeuvreerruimte van de lidstaten door ze tot een herstructurering van de sociale regelingen te dwingen, anderzijds verhoogt de inachtneming van de convergentiecriteria de algemene efficiëntie van de Europese economie en versterkt ze haar positie in de wereldeconomie door de groei en de werkgelegenheid te bevorderen. Het probleem is wellicht dat op het gebied van het fiscaal en financieel beleid zelfs nog geen minimale communautaire voorschriften of regels bestaan. De fiscale dumping doet de inkomsten van de staat dalen, verhoogt de belastingdruk op arbeid ten gunste van het kapitaal en belet de lidstaten aldus een sociaal beleid te voeren. De Raad van ministers van Economische Zaken en Financiën schijnt op 13 december jongstleden eindelijk bemoedigende resultaten te hebben bereikt. Het ziet ernaar uit dat de Vijftien bereid zijn vooruitgang te boeken op de weg naar fiscale coördinatie. Men verwacht dat de Europese Raad zelfs al op het einde van dit jaar de eerste besluiten zal kunnen nemen en onder meer de fiscale gedragscode zal goedkeuren.
Wij zullen de strijd moeten aanbinden met de concurrerende belastingverlagingen, waarover de heer Santer het vandaag al in verband met de werkgelegenheid heeft gehad, en de oneerlijke concurrentie zonder de belastingdruk te verhogen. Wij moeten de belastingen verlagen, vooral de directe en indirecte belastingen op betaalde arbeid, waarvan de stijging een rampspoedig effect op de werkgelegenheid heeft.
Zoals in het verslag terecht wordt opgemerkt, zou een fonds moeten worden opgericht om de armste lidstaten te helpen in de strijd tegen de werkloosheid. Wij moeten voor ogen houden dat het ontbreken van een Europees akkoord over de bescherming van de werknemers de ondernemingen in staat zal stellen zich te vestigen in de regio's waar de arbeid minder duur en de werknemers minder beschermd zijn. Hierdoor dreigt het gevaar dat de nationale stelsels op het laagste niveau van sociale bescherming worden geharmoniseerd. Wij vrezen dat in deze ongebreidelde wedloop naar de versterking van de dominante posities van de nationale ondernemingen op de vrije markt de uitholling van de sociale bescherming zal worden aangemoedigd, omdat de nationale regeringen hun uitgaven voor de sociale bescherming kunnen verminderen om concurrerend te blijven. Om dat gevaarlijke scenario te vermijden, moeten wij ons inspannen opdat de Unie een zekere marge op het gebied van de sociale bescherming behoudt. Wij moeten het beleid op Europees niveau harmoniseren. Om tot een doeltreffende economische unie te komen, moeten wij volgens mij op Europees niveau zeker sociale normen ontwikkelen als wij de economische en sociale samenhang in de Europese Unie willen behouden.

De Voorzitter
Dank u mijnheer Cellai, ook voor uw woorden van medeleven met de slachtoffers van de aardbeving. Het verheugt mij dat u deze woorden tijdens uw toespraak heeft uitgesproken. Hartelijk dank.

Ettl
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, ik ben de heer Willockx zeer erkentelijk omdat hij in zijn verslag duidelijk laat zien hoezeer het sociaal en het economisch beleid met elkaar verbonden zijn en elkaar niet uitsluiten of met elkaar niet in tegenspraak zijn, dat het daarom echter in de vijftien lidstaten van de Europese Unie vrijwel gebruikelijk is geworden de hervormingsdruk op vele politieke terreinen uitsluitend aan de ontwikkeling van de EU zelf toe te schrijven.
Zo stelt men nu al vast dat de convergentiecriteria als voorwendsel worden gebruikt om de socialezekerheidstelsels te dereguleren in plaats van ze te hervormen. Dat dit niet de goede manier is om de welvaart en de voorspoed in stand te houden maar dat de problemen in een ruimer kader moeten worden bekeken, is voor ieder van ons duidelijk. Wij willen een echte Europese Unie die op sociale harmonie berust en geen betere vrijhandelszone zonder aandacht voor het sociale beleid. Uiteraard mogen wij de demografische evolutie niet onderschatten. Alleen al in de laatste tientallen jaren is de levensverwachting met twee à drie jaar gestegen. Dat alleen dwingt ons ertoe de kwestie van de levensstandaard grondiger te bekijken. Daarnaast moeten wij zeker ook de belastingdruk van de factor arbeid verleggen naar kapitaal, energieverbruik en milieubelasting, maar ook waardeschepping. De mededinging wordt echter vooral scheefgetrokken door het verschil tussen de belastingstelsels. Hier moeten wij iets aan doen. Dat brengt ons eerder bij ons doel dan de ongedifferentieerde druk op de sociale stelsels en de socialebeschermingsmechanismen. Daarom zijn onontbeerlijke voorwaarden om de financiering van de socialezekerheidstelsels opnieuw een stabiele basis te geven in de eerste plaats een Europees belastingbeleid in de zin van het memorandum van de heer Monti, een Europees sociaal pact om het probleem van de werkloosheid op te lossen en een duurzame economische groei. Wij moeten dringend een debat houden over de toekomst van de sociale bescherming in de EU. Met al onze initiatieven kunnen wij daaraan als Europees Parlement een positieve bijdrage leveren. De beste aanbevelingen daarvoor vindt u in de verslagen.

Elmalan
Mijnheer de Voorzitter, in het verslag van de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid wordt erkend dat de convergentiecriteria de manoeuvreerruimte waarover de lidstaten beschikken om zich van hun sociale taak te kwijten, beperken. Deze druk op de begrotingen van de lidstaten kan problemen meebrengen voor de financiering van de sociale zekerheid. In plaats van dieper op deze vraag in te gaan, ontwijkt het verslag alle tegenstrijdigheden en bevestigt het alleen maar dat de bepalingen inzake de Economische en Monetaire Unie onverkort moeten worden uitgevoerd. Het verslag houdt natuurlijk rekening met de gestelde problemen, maar past volledig in de huidige logica die naar de eenheidsmunt moet leiden.
Men had nochtans kunnen steunen op een studie van het Europees Sociaal Waarnemingscentrum over de gevolgen van de Economische en Monetaire Unie. Deze studie stelt dat de Economische en Monetaire Unie intrinsiek sociale deregulering meebrengt. Om concurrentieel te zijn en op externe schokken te kunnen reageren, zullen de lidstaten niet anders kunnen dan "de prijs- en loonniveaus aan te passen via de belastingen en de socialezekerheidstelsels" . Deze studie wijst er ook op dat de Economische en Monetaire Unie het mogelijk zal maken druk uit te oefenen op de vakbonden opdat zij in naam van het concurrentievermogen zouden instemmen met lagere loon- en uitkeringsniveaus.
Het verslag van de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid gaat in dezelfde richting en spreekt zich uit voor een verlaging van de arbeidskosten door een verlaging van de werkgeversbijdragen. De analyse en de voorstellen van dit verslag liggen veraf van wat de Europese burgers meemaken. De onderwerping aan de financiële markten, die de eenheidsmunt en zijn criteria opgelegd hebben, leidt tot een snellere deregulering in alle sectoren, het opnieuw ter discussie stellen van de overheidsdiensten en de ontmanteling van de stelsels voor sociale bescherming. De werknemers en de vakbonden worden zich steeds duidelijker van deze realiteit bewust - zoals we nu overigens in Italië zien - en beginnen acties.
Het herstel van de koopkracht, de ontwikkeling van de overheidsdiensten, de vermindering van de werktijd zonder loonverlies, een belasting op kapitaalspeculatie teneinde deze te ontmoedigen, het zijn allemaal routes die het verslag doelbewust vermijdt. Deze routes zouden het nochtans mogelijk maken de weg in te slaan naar een ander Europa met als motor werk en sociale vooruitgang.

de Silguy
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, de bedenkingen die uw rapporteur, de heer Willockx, ons vandaag voorlegt komen op het gepaste moment om ons te herinneren aan het doel van de Economische en Monetaire Unie. Ik sluit mij ook aan bij de gelukwensen aan het adres van de rapporteur.
De euro is geen doel op zich. De euro moet een instrument zijn ten dienste van groei en werkgelegenheid. Hij moet ook een waarborg zijn voor ons stelsel van sociale bescherming. Zoals uw rapporteur onderstreept, bepaalt artikel 2 van het Verdrag betreffende de Europese Unie dat de Gemeenschap "naar een hoog niveau van werkgelegenheid en sociale bescherming dient te streven" . Uw Vergadering stelt ook terecht de vraag hoe de socialezekerheidstelsels in de lidstaten in het kader van de Economische en Monetaire Unie gefinancierd zullen worden. Deze vraag houdt ook de Commissie bezig, die in maart jongstleden een mededeling heeft aangenomen over de modernisering en verbetering van de sociale bescherming in de Europese Unie, waarin zij overigens grotendeels een antwoord geeft op de vragen die mevrouw Kestelijn-Sierens zopas gesteld heeft.
Na uw debat zou ik twee korte opmerkingen willen maken. De eerste opmerking betreft de demografische ontwikkeling en de mogelijke gevolgen ervan voor de financiering van de sociale stelsels van de lidstaten in de toekomst. De tweede opmerking betreft het beheer van de overheidsfinanciën om een goede werking van de socialezekerheidstelsels te waarborgen.
Ten eerste, de financiële moeilijkheden waarop de Europese socialezekerheidstelsels in de toekomst zouden kunnen stuiten - ik reageer hier op de woorden van de heer de Lassus - zullen van demografische aard zijn. De veroudering van de bevolking zal toenemende lasten meebrengen, die door een steeds kleiner wordende beroepsbevolking gedragen moeten worden. De werkgelegenheidsratio in Europa, dit is de verhouding tussen de totale werkgelegenheid en de bevolking in de actieve leeftijd, is inderdaad gedaald van 67 % in 1960 tot 59 % nu. Ik herinner er terloops aan dat deze verhouding vandaag 73 % bedraagt in de Verenigde Staten en Japan.
Bij een ongewijzigd beleid zal de druk op de overheidsfinanciën toenemen en de volgende gevolgen hebben. Ten eerste, het gewicht van pensioenen en gezondheidsuitgaven in verband met ouderdom zal toenemen. De verhouding tussen de pensioenuitgaven en het BNP zal tussen 1995 en 2030 met 3 à 4 punten toenemen en dat is veel. Ten tweede, de verandering van de leeftijdsstructuur van de bevolking zal tot een toename van de vraag naar maatschappelijke dienstverlening en van sociale overdrachten leiden, waardoor waarschijnlijk ook de overheidsuitgaven zullen toenemen.
Welke gevolgen zal deze demografische ontwikkeling hebben? Ze zal gevolgen meebrengen voor de begroting maar zal ook een weerslag hebben op de arbeidsmarkt. Enerzijds zou er nationaal veel minder gespaard worden als gevolg van de zwaardere lasten voor de begroting en anderzijds zal volgens een recente studie van de OESO ook het privé-sparen negatief beïnvloed worden door de vergrijzing. Bovendien zal de mobiliteit op de arbeidsmarkt dalen. De leeftijdscategorie tussen 20 en 30 jaar zal met 9, 4 miljoen personen dalen, terwijl de categorie van 50 tot 60 jaar met 5, 5 miljoen personen zal toenemen. De daling van de beroeps- en geografische mobiliteit die hiervan het gevolg zal zijn, zou bovendien een negatieve weerslag kunnen hebben op de groei en de productiviteit.
Deze vooruitzichten kunnen verontrustend zijn voor de komende generaties. Ze moeten ons er dan ook toe aanzetten maatregelen te nemen om de economische en sociale samenhang te bewaren, de financiering van de sociale zekerheid in Europa te verzekeren en ten slotte het Europese sociale model te vrijwaren, dat meer moet zijn dan een sociaal vangnet, mijnheer Donnelly. In dit opzicht kan de verwezenlijking van de Economische en Monetaire Unie - op 1 januari 1999, mijnheer Lukas - bijdragen tot een oplossing.
Zoals uw rapporteur beklemtoont, is de sanering van de overheidsfinanciën, die samenhangt met de verwezenlijking van de Economische en Monetaire Unie, niet gevaarlijk. Ze vormt zelfs de beste waarborg voor het behoud van de sociale stelsels in Europa en ik zou zeggen, ook voor de werkgelegenheid. Maar dit herstel van het begrotingsevenwicht moet ook gepaard gaan met echt structurele hervormingen, zoals de heer Chanterie zopas onderstreept heeft.
Om deze demografische uitdaging aan te nemen en de nodige politieke besluiten te kunnen nemen - het zullen politieke keuzes zijn - moeten de lidstaten allereerst opnieuw over voldoende budgettaire manoeuvreerruimte beschikken. Het begrotingskader dat door de Economische en Monetaire Unie wordt ingevoerd is een middel. Aanvankelijk dient gestreefd naar begrotingen die bijna in evenwicht zijn, zoals overigens bepaald is in het pact voor stabiliteit en groei. Als het huidige ritme voor de sanering van de overheidsfinanciën behouden wordt, en dit moet mogelijk zijn nu de groei terugkeert, moet dit doel van een bijna evenwicht in 2002 bereikt worden, dus heel wat jaren vóór we de weerslag van het gebrek aan demografisch evenwicht zullen voelen.
Het demografische deficit in de Europese Unie zal inderdaad het grootste zijn in 2010. Tot die datum zal de vergrijzing een kleinere weerslag hebben. De lidstaten beschikken dus over voldoende tijd om zich voor te bereiden op de onontbeerlijke aanpassingen. De voorbereiding moet echter wel onmiddellijk beginnen en zal echt structurele hervormingen vergen. Geachte afgevaardigden, ik heb uit uw bijdragen begrepen dat iedereen het hierover eens is, ook al verschilden de voorgestelde oplossingen van spreker tot spreker.
De nodige structurele hervormingen betreffen zowel de belastingstelsels, zoals meerdere sprekers onderstreept hebben, als de sociale stelsels of de eigenlijke pensioenstelsels. De hervorming van de verzorgingsstaat vormt de kern van de noodzakelijke aanpassingen. Zij is onontbeerlijk om de duurzame aard van de sanering van de begrotingen te verzekeren want de doelstellingen solidariteit en sociale bescherming moeten tegelijk met de doelstelling beheersing van de overheidsuitgaven worden verwezenlijkt. Zoals uw rapporteur terecht benadrukt heeft, zullen aangepaste belastinghervormingen onontbeerlijk zijn. Dit wil echter niet zeggen, mijnheer Katiforis, dat wij noodzakelijkerwijs alle belastingen moeten verhogen, maar zonder dergelijke hervormingen zou de sociale harmonisatie veel moeilijker zijn.
Daarom heeft de Commissie de belastingharmonisatie weer op gang gebracht en de werkzaamheden verlopen in het kader van de groep van mijn collega, de heer Monti. Heel wat leden en met name de rapporteur van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken hebben dit trouwens ook beklemtoond. De Commissie dringt er dan ook op aan dat de sociale harmonisatie via de sociale dialoog verloopt.
Ik zal het hier niet over de werkgelegenheid hebben, aangezien Commissievoorzitter Santer en commissaris Flynn al de gelegenheid gehad hebben om u uitgebreid de richtsnoeren voor te leggen die de Commissie aangenomen heeft met het oog op de Europese Raad over de werkgelegenheid. Mijns inziens vormen deze richtsnoeren echter een volledig nieuw element in het kader van dit streven om nieuwe banen te scheppen in Europa, dat natuurlijk in de richting zal gaan van een sanering van onze sociale rekeningen.
Ten slotte is ook de hervorming van de pensioenstelsels een prioriteit. Het pensioenstelsel met kapitalisatie neemt in de meeste landen toe. Dat is een positieve ontwikkeling, aangezien een evenwichtig stelsel zowel op het kapitalisatie- als op het omslagbeginsel moet steunen. Zo'n evolutie kan echter alleen maar geleidelijk verlopen, zoals ook de rapporteur al terecht stelde. De oprichting van pensioenfondsen mag de bestaande omslagstelsels niet ineens op de helling zetten, maar moet deze stelsels aanvullen. Ik geloof overigens dat de heer Frischenschlager dit zopas nog benadrukt heeft.
Tot slot, mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, wil ik beklemtonen dat de Commissie verheugd is over de bijdrage van het Europees Parlement met betrekking tot dit uiterst delicate en gevoelige vraagstuk. Uw verslag draagt zo op een heel nuttige manier bij tot de bewustwording die momenteel in Europa aan de gang is. Vele lidstaten leveren moedige en vastberaden inspanningen om de nodige fiscale en sociale hervormingen uit te voeren. De cultuur van stabiliteit, die met de invoering van de euro gepaard gaat, vergroot de kans op welslagen van deze noodzakelijke aanpassing. Hier blijkt dan ook dat de Economische en Monetaire Unie de beste waarborg is voor het behoud van het Europese sociaal model in de toekomst.

De Voorzitter
Dank u, commissaris de Silguy.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.00 uur plaats.

Verdrag inzake het recht van de zee
De Voorzitter
Aan de orde is de aanbeveling (A4-0283/97) van de heer Cot, namens de Commissie juridische zaken en rechten van de burger, betreffende het voorstel voor een besluit van de Raad betreffende de sluiting door de Europese Gemeenschap van het Verdrag van de Verenigde Naties van 10 december 1982 inzake het recht van de zee en de overeenkomst van 28 juli 1994 inzake de toepassing van deel XI van dat Verdrag (COM(97)0037 - COM(97)0037/2-9032/97 - C4-0477/97-97/0038(AVC)).

Cot
Mijnheer de Voorzitter, ik moet namens de Commissie juridische zaken en rechten van de burger verslag uitbrengen over het voorstel voor een besluit van de Raad betreffende de sluiting door de Europese Gemeenschap van het Verdrag der Verenigde Naties van 10 december 1982 inzake het recht van de zee en de Overeenkomst van 28 juli 1994 inzake de toepassing van deel XI van dat Verdrag.
Dit zogenaamde Verdrag van Montego Bay of van Jamaica inzake het recht van de zee is van fundamenteel belang. Het werd overigens op 7 december 1984 door de Europese Gemeenschap ondertekend en de overeenkomst werd op 16 november 1994 door de Commissie ondertekend. Natuurlijk luidt de eerste vraag waarom deze teksten nu pas worden voorgelegd, zo'n vijftien jaar na het Verdrag van Montego Bay. Dit komt omdat een internationale organisatie bij het Verdrag haar akte van formele bevestiging of toetreding slechts kan neerleggen indien een meerderheid van de lidstaten ervan, in casu van de lidstaten van de Gemeenschap, dit gedaan hebben.
Deze toetreding tot het Verdrag inzake het recht van de zee lijkt ons onontbeerlijk, allereerst wegens de eigen bevoegdheden van de Gemeenschap die verband houden het recht van de zee op het gebied van het handels-, visserij- en milieubeleid. Ik wil de collega's er onmiddellijk op wijzen dat de vertraging waarmee wij tot deze ratificatie overgaan, de Europese Gemeenschap geen enkele schade berokkent aangezien onze Gemeenschap al lid is van de Internationale Zeebodemautoriteit. Zij is dus lid, zij het inderdaad voorlopig, van het instrument ter uitvoering van de bepalingen van het verdrag. Wij zouden dit voorrecht verliezen als we de toetreding niet vóór 16 november 1998, dus over één jaar, goedkeuren.
Mijns inziens vormt de regeling van geschillen het belangrijkste probleem. Artikel 287 van het verdrag stelt de keuze tussen vier procedures voor: het Internationale Hof voor het Recht van de Zee, dat zijn zetel in Hamburg heeft; het Internationaal Gerechtshof in Den Haag; een scheidsgerecht, ingesteld overeenkomstig bijlage VII, of een scheidsgerecht, ingesteld overeenkomstig bijlage VIII.
Onze Gemeenschap heeft ervoor gekozen in dezen geen keuze te maken. Het besluit dat ons wordt voorgelegd stelt enkel dat "de Raad zich ertoe verbindt om op grond van een voorstel van de Commissie binnen een redelijke termijn, dat wil zeggen nadat de door het Verdrag ingestelde procedures voor de regeling van geschillen lang genoeg zijn toegepast en alleszins vóór 31 december 1998, opnieuw te onderzoeken of de Gemeenschap er belang bij heeft om voor de regeling van geschillen een andere procedure dan arbitrage te kiezen" .
Deze ingewikkelde formule stelt drie problemen. Ten eerste stelt ze een probleem ten gronde. Het besluit lijkt mij ongelukkig. Ikzelf had liever gezien dat de Commissie de oprichting van het nieuwe Hof in Hamburg gesteund had of alvast haar vertrouwen had uitgesproken in het Internationaal Gerechtshof. Het tweede probleem is wat ik een "biljartprobleem" zou noemen. Bij de bekrachtiging van de Overeenkomst over de toepassing van de bepalingen van het Verdrag van de Verenigde Naties die betrekking hebben op de instandhouding en het beheer van de visbestanden die zich zowel binnen als buiten de exclusieve zones verplaatsen - zie de soorten die hier beoogd worden - heeft de Commissie gezegd dat zij voor de regeling van geschillen de oplossing zou toepassen die gekozen wordt op het ogenblik dat de Gemeenschap het Verdrag inzake het recht van de zee ratificeert.
Men heeft echter op geen van beide voorziene punten kunnen scoren en de regeling van geschillen is dan ook in geen van beide verdragen geregeld.
Ten slotte is er een derde probleem op het vlak van de procedure. Als wij instemmen met het Verdrag in zijn geheel, kunnen wij daarna niet meer meebeslissen over dit toch essentiële punt. Ik wil de heer Van den Broek dan ook vragen er zich namens de Commissie toe te verbinden het Parlement te raadplegen over de inhoud en de modaliteiten van de door de Gemeenschap te kiezen oplossing voor de procedure tot regeling van geschillen.
Met inachtneming van deze opmerkingen, stelt de Commissie juridische zaken en rechten van de burger u eenparig voor het besluit goed te keuren, nadat zij ook de adviezen van mevrouw Van Bladel, mevrouw Langenhagen en de heer Collins bestudeerd heeft.

Añoveros Trias de Bes
Mijnheer de Voorzitter, ik zou dit betoog willen beginnen met de heer Cot, ondervoorzitter van het Parlement en tevens universitair docent, geluk te wensen met zijn uitstekende verslag en mij te scharen achter alle toelichtingen die hij in dit verslag gegeven heeft. Als kenner van deze materie wil ik hier ook aangeven hoe belangrijk dit verdrag is. Ik heb het op de voet gevolgd, van de Conferentie over de zee tot de sluiting, in 1982, van het Verdrag van Montego Bay op Jamaica.
Op die conferentie deden zich opvallende ontwikkelingen voor, zoals bijvoorbeeld de enorm belangrijke rol van de kleine staten, waardoor degenen die op de Conferentie waren afgevaardigd, wensten dat er een verdrag met een breed spectrum zou worden overeengekomen. Zij eisten dat het verdrag door tenminste 60 partijen zou worden geratificeerd alvorens van kracht te worden, en het heeft dan ook twaalf jaar geduurd voordat het zover was. De overeenkomst inzake de toepassing van deel XI van het verdrag bracht minder problemen met zich.
Het gaat om een verdrag - waarvan het belang niet voldoende kan worden benadrukt - waarin de economische aspecten van het zeerecht op adequate wijze gedefinieerd worden. Het belang van dit verdrag is zodanig dat het, nog voordat het na de 60ste ratificatie van kracht werd, al leidde tot het ontstaan van ongeschreven maar internationaal aanvaarde normen. Daarom zou het, ook al was het niet in werking getreden, toch van buitengewone betekenis zijn geweest, omdat er internationale normen door zijn ontstaan ten aanzien van de exclusieve economische zones bijvoorbeeld, en derhalve ten aanzien van uiterst belangrijke bevoegdheden die thans, zoals de heer Cot heeft aangegeven, aan de Gemeenschap zijn toegewezen.
Door middel van het onderhavige verslag dient het Parlement advies uit te brengen inzake het besluit van de Raad waarin wordt onderzocht in hoeverre het wenselijk is dat de Gemeenschap partij is van zowel het verdrag als van de overeenkomst inzake de toepassing daarvan. In het ontwerpbesluit van de Raad staan twee belangrijke vraagstukken centraal, en ik onderschrijf ter zake de woorden van de heer Cot: ten eerste is er de kwestie van de verdeling van bevoegdheden. Tal van onderwerpen die door het verdrag en de overeenkomst geregeld worden, vallen uit hoofde van de Verdragen immers onder de bevoegdheid van de Gemeenschap. Om die reden moeten aan de landen die deel uitmaken van de Europese Unie noodzakelijkerwijs een aantal bevoegdheden worden toegekend. Door middel van een ratificatie-instrument zal de deelneming van de Gemeenschap uiteindelijk worden geconsolideerd en zal het probleem de wereld uit worden geholpen.
In de tweede plaats is er nog een ander aanzienlijk probleem, namelijk de regeling van geschillen die door de overeenkomst zal worden toegepast. Helaas wordt ons hiervoor geen enkele oplossing geboden. De heer Cot wendt zich dan ook met recht en reden tot de commissaris met de vraag of het mogelijk is, de vaagheid in dezen te verhelpen. Artikel 287 geeft hiervoor verschillende methoden, maar noch de Raad noch de Commissie hebben dienaangaande een duidelijk standpunt willen innemen. De enige keus die deze Vergadering nog overblijft, is te vertrouwen op de goede bedoelingen van de overige instellingen, en de Commissie - die het middel moet voorstellen - en de Raad - die over het voorstel moet beslissen - te verzoeken dat zij, wanneer zij zich over dit voorstel buigen, het Parlement opnieuw raadplegen en rekening houden met zijn standpunten. Net zoals de heer Cot verzoek ik de commissaris hieraan gehoor te geven.

Vaz da Silva
Mijnheer de Voorzitter, de formele aanvaarding, door de Europese Unie, van het Zeerechtverdrag van de Verenigde Naties, is de laatste stap in een lang en moeizaam verlopen proces, waarin de Europeanen niet altijd goed hebben weten vast te stellen welke hun eigen belangen waren. Het proces is in gang gezet door de ondertekening van het verdrag in 1982; in 1994, na de ratificatie door 60 lidstaten, werd het verdrag van kracht.
Voor Portugal, een land dat historisch gezien een sterke band met de zee heeft en dat de afgelopen jaren samen met een aantal andere kleine lidstaten een belangrijke rol heeft gespeeld in de strijd voor het tot stand brengen van een internationale regeling voor de bescherming van dit onvervangbaar erfgoed, de oceanen, heeft deze aanvaarding door de Europese Gemeenschap een belangrijke symbolische waarde. En het is ook op initiatief van Portugal dat 1998 uitgeroepen is tot het "Jaar van de oceanen" ; tenslotte is het aan de inspanning van de regering van Cavaco Silva te danken dat de Wereldtentoonstelling van 1998 met als thema "Oceanen, een erfgoed voor de toekomst" in Lissabon zal worden gehouden.
De Onafhankelijke Wereldcommissie voor de Oceanen, opgezet door de UNESCO in 1995 onder het voorzitterschap van een Portugees, de voormalige president Mário Soares, zal in augustus 1998 in Lissabon haar eindverslag inleveren. Ik ben ervan overtuigd dat de bezinning van deze commissie over het enorme potentieel van de oceanen oplossingen zal opleveren die ertoe kunnen bijdragen dat dit zeerechtverdrag in praktijk wordt gebracht, mede rekening houdend met de conclusies van Rio, hoofdstuk 17, betreffende "zeeën en kustgebieden" .
Daartoe zullen evenwel de tegenstellingen moeten worden weggewerkt die al zo lang bestaan tussen degenen die een traditionele, op bekende benaderingen gebaseerde opvatting voorstaan, en degenen die de voorkeur geven aan een intersectorale en geïntegreerde benadering. De belangen van eerst- en laatstgenoemden dienen verenigbaar te zijn, en zijn dat in feite ook. De oceanen vormen, daarover bestaat geen twijfel, een driedimensionale ruimte waarvan de hulpbronnen een geïntegreerd beheer behoeven. Europa kan er alleen bij winnen als het zich na de formele aanvaarding van het verdrag opwerpt als voorvechter van een innovatieve benadering aan de hand waarvan concrete voorstellen kunnen worden gedaan voor het omzetten van het verdrag in communautaire wetgeving om aldus de deuren naar de 21ste eeuw te openen. Er zal eerst een Europees agentschap voor de oceanen moeten worden opgericht en er dient bovendien een concept voor het beheer van de hulpbronnen ontwikkeld te worden dat niet alleen op een eerlijke wijze tegemoet komt aan de rechten van al die staten met een kustlijn, maar dat ook het collectieve recht op deze hulpbronnen vaststelt.
Maar staat u mij toe, mijnheer de Voorzitter, om hier tot besluit de aandacht te vestigen op de ten hemel schreiende tegenstrijdige situatie die thans in Portugal bestaat. Nadat mijn land de afgelopen jaren, met de eerder genoemde resultaten, een leidersrol heeft gespeeld, blijkt dat het niet bij de 120 staten hoort die tot op heden het verdrag hebben ondertekend. Verstrooidheid, gebrek aan visie, of wat?

Van den Broek
Mijnheer de Voorzitter, ook de Commissie dankt de heer Cot voor zijn uitstekende verslag en ondersteunt van harte het standpunt ingenomen door de juridische commissie, de commissie visserij, de Commissie externe economische betrekkingen en de commissie milieubeheer. De Commissie is zeer verheugd dat deze belangrijke laatste stap gezet wordt, waardoor de Gemeenschap spoedig partij bij dit verdrag zal zijn in navolging van de meerderheid van haar lidstaten. Het vertegenwoordigt een wezenlijke ontwikkeling in de geleidelijke totstandbrenging van het internationale recht op dit gebied en is een voorbeeld van internationale samenwerking bij het sluiten van verdragen.
De Gemeenschap heeft samen met de lidstaten actief deel genomen aan de verschillende fasen van de langdurige onderhandelingen die tot doel hadden een omvattende en universeel aanvaarde maritieme rechtsorde tot stand te brengen. Dit Verdrag betreft gebieden waarop de EG uitgebreide bevoegdheden heeft, met name visserij, milieu, handelspolitiek en veiligheid op zee. Het verslag verwijst terecht naar het belang van het verdrag voor de visserijbelangen van de Gemeenschap. Als kustregio streeft de Gemeenschap, die zeer belangrijke visserijbelangen in volle zee heeft en tegelijkertijd de visbestanden beheert in wateren die onder de jurisdictie van de lidstaten vallen, naar een evenwicht tussen de belangen van de kuststaten en de landen die in volle zee vissen. Dit evenwicht tussen de belangen is zeer duidelijk weerspiegeld in de bepalingen van het Verdrag over visserijaangelegenheden. Bovendien heeft de Gemeenschap altijd naar het Verdrag verwezen bij het voeren van haar extern visserijbeleid evenals bij het sluiten van bilaterale visserijovereenkomsten en andere multilaterale visserijverdragen.
Wat de EG-bevoegdheid op het gebied van de handelspolitiek betreft bepaalt het Verdrag dat de Gemeenschap permanent lid is van het internationaal gezagsorgaan voor de zeebodem. Deze organisatie, die zich bezig houdt met de ontginning van de ondergrond van de zeebodem, zou operationeel moeten worden in 2015 wanneer de handel in polimetallische korrels effectief zou kunnen worden.
De heer Cot en anderen hebben de geschillenprocedure ter sprake gebracht en met betrekking tot de verwijzing hiernaar in het verslag zou ik willen onderstrepen dat er geen bijgedachten hebben gespeeld bij het besluit dat in deze fase is genomen. Met name is het absoluut niet de bedoeling van de Commissie de overlegprocedure met het Parlement te omzeilen. Vooralsnog meenden wij echter dat het verstandiger was om de ervaringen af te wachten alvorens met een definitief besluit te komen dat is gebaseerd op de noodzakelijke informatie. Dat betreft dus eigenlijk het openlaten van een definitieve keuze inzake de methode van geschillenbeslechting waarover artikel 15 in het Verdrag spreekt.
De Commissie sluit zich dan ook geheel en volledig aan bij het verzoek van het Europees Parlement om volledig bij de definitieve procedurekeuze te worden betrokken. Tijdig, dat is te zeggen voor eind 1998, zal een nieuwe en afzonderlijke mededeling aan de Raad worden voorgelegd, hetzij om de huidige keuze voor de arbitrageregeling te bevestigen, die bij ontstentenis van een andere keuze op dit moment automatisch de procedureregeling is, hetzij om een nieuwe mogelijkheid, zoals bijvoorbeeld het Gerechtshof van Hamburg, voor te stellen. Maar wat de keuze ook zal zijn, het Europees Parlement zal volledig worden geraadpleegd aangezien het nieuwe besluit moet worden beschouwd als de follow-up van de procedure voor de sluiting van een internationale overeenkomst waarbij het Europees Parlement zijn institutionele rol dient te spelen.

De Voorzitter
Hartelijk bedankt, mijnheer de commissaris.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.00 uur plaats.

Internationaal publiek recht, communautair recht, 
nationaal constitutioneel recht
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0278/97) van de heer Alber, namens de Commissie juridische zaken en rechten van de burger, betreffende de verhoudingen tussen het internationaal publiek recht, het communautair recht en het constitutionele recht van de lidstaten.

Alber
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, toen ik tot rapporteur voor dit verslag over de relatie tussen het volkenrecht, het Gemeenschapsrecht en het constitutioneel recht van de lidstaten werd benoemd, kon ik niet vermoeden dat dit na meer dan twintig jaar lidmaatschap van het Europees Parlement mijn laatste verslag zou worden. Nog minder kon ik vermoeden dat de inhoud van dit verslag zo goed bij mijn overstap naar het Europese Hof van Justitie zou passen. Als sommigen zouden menen dat ik dit verslag met betrekking tot de rol van het Europese Hof van Justitie alleen zo positief heb opgesteld omdat ik vanaf volgende week advocaatgeneraal van het Hof van Justitie zal zijn, dan hebben zij het bij het verkeerde eind.
Op basis van de juridische situatie in Europa kan men alleen tot de conclusie komen dat het Gemeenschapsrecht inderdaad voorrang heeft en dat men bij de interpretatie de rol van het Europese Hof van Justitie moet beklemtonen. Dat het Europees recht voorrang heeft, staat eigenlijk niet in het Verdrag noch elders uitdrukkelijk vermeld. Die voorrang berust op het feit dat iedereen dat aanvaardt en uiteraard ook op het feit dat de jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie die voorrang onderstreept. Het Hof van Justitie zegt terecht dat wie die voorrang betwist het gehele Gemeenschapsrecht op de helling zet. Het is evenwel juist dat die idee van doeltreffendheid onvoldoende is om die voorrang definitief te verantwoorden.
Bij de start van de Gemeenschap was er ook kritiek. Ik herinner aan de Duitse rechtspraak, die in het arrest Solange 1 meende dat, zolang de Gemeenschap de fundamentele en mensenrechten eventueel niet in acht nam, de verenigbaarheid met het constitutioneel recht van de lidstaten moest kunnen worden getoetst. In het vonnis Solange 2 stond daarna het tegenovergestelde, namelijk dat een nationale toets niet nodig is zolang de Gemeenschap de fundamentele en mensenrechten in acht neemt.
Pas nu rijzen als gevolg van het arrest Maastricht van het Duitse constitutionele hof twijfels bij de nationale rechtsinstanties. Ook andere landen volgen dat arrest en behouden zich het recht voor de voorrang zo nodig te toetsen. Ik ben de heer Rothley zeer erkentelijk dat hij ervoor gezorgd heeft dat de Commissie juridische zaken en rechten van de burger een hoorzitting over deze kwestie heeft gehouden, waarvan de resultaten uiteraard ook in dit verslag zijn verwerkt.
Het is zeker ook juist dat het inmiddels door het grote aantal voorschriften in de Europese Gemeenschap moeilijk geworden is de legitimatie uitsluitend door middel van louter volkenrechtelijke benaderingen te gronden. Wij moeten een nieuwe, Gemeenschapsrechtelijke benadering vinden. Ik meen ook dat wij ons niet uitsluitend op de kwestie van de overdracht van bevoegdheden door de nationale parlementen mogen beroepen. Wij moeten ook juridisch vaststellen dat het Verdrag een steeds hechter wordende Unie van de Europese volkeren beoogt. Die steeds hechtere eenmaking van de Europese volkeren moet natuurlijk ook juridische gevolgen hebben.
De Duitse justitie heeft mede daarom de huidige Gemeenschap nog niet als bondsstaat kunnen of willen omschrijven, maar noemt ze een statenbond zonder precies aan te geven welke juridische kwalificaties daarvan kunnen worden afgeleid. Men kan evenwel niet met een loutere semantische omschrijving van iets volstaan, maar moet daaruit natuurlijk ook juridische consequenties trekken. Persoonlijk zou ik zeggen dat de toenadering tussen de volkeren inmiddels zover is gevorderd, dat het Europees recht eo ipso voorrang heeft zonder dat de Verdragen daarvoor hoeven te worden gewijzigd of zonder dat dit in het Verdrag moet worden vermeld.
Uiteraard is het goed en pleiten ook wij ervoor de voorrang van het Gemeenschapsrecht in het Verdrag vast te leggen. Ik juich het toe dat de Raad in het protocol bij Amsterdam, door de aanvaarding van de jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie, ook zegt dat die procedure vandaag vrijwel onbetwist moet zijn. Als het Verdrag van Amsterdam nu wordt geratificeerd, kan men zeggen dat door die ratificatie en door dit protocol daarbij te betrekken ook in het Verdrag wordt gezegd dat het Europees recht voorrang heeft. Men moet echter wel toegeven dat niet alle ratificatiewetten constitutionele waarde hebben. In die zin wordt het probleem alleen daardoor niet opgelost.
Ik ben het eens met het Duitse constitutioneel hof dat het in dit verband ook over het democratisch tekort heeft. Wij zien dat op dezelfde manier. Alleen moeten wij de conclusies van het constitutioneel hof uiteraard afwijzen wanneer het zegt dat de nationale parlementen en niet het Europees Parlement dat democratisch tekort moeten opvangen, omdat het Europees Parlement nog geen volledige bevoegdheden kan krijgen, aangezien er nog geen Europees volk bestaat. Ik vind die uitspraak bespottelijk. Dit is een interessant thema voor een congres over volkenkunde. Wij wensen geen Europees volk. Het behoud van de volkeren van Europa is juist het mooie aan de Europese constructie. Laten we eerlijk zijn. Bestaat er misschien zoiets als het Belgisch volk? Ten tijde van de Sovjet-Unie heeft er nooit een sovjetvolk bestaan. In Joegoslavië heeft ook nooit een Joegoslavisch volk bestaan. Toch heeft nooit iemand betwist dat die staten ook staten waren en rechtspersoonlijkheid hadden.
Het is ook niet zo dat het volk, zoals men in de rechtsleer af en toe beweert, de staat door een overeenkomst tot stand brengt. Men steunt daarbij op Rousseau en het "contrat social" , maar niemand heeft ooit een conform verklaard afschrift van dat contract gezien. Dat contract is pure fictie. De enige oorkonde die tot de oprichting van een staat heeft geleid, was die van de kerkelijke staat, de Constantijnse schenking. Die was, zoals bekend, vervalst en in die zin uit staatsrechtelijk oogpunt ook niet erg eerlijk. Wij mogen dus niet aan het begrip "staatsvolk" vasthouden. De meeste staten, van Zwitserland tot andere staten, zijn mettertijd gegroeid, zodat dit veeleer achteraf als legitimatie gold.
Kortom, wij zijn het in dit verslag eens met de jurisprudentie (in het arrest Foto-Frost) van het Europese Hof van Justitie, volgens welke de nationale rechtbanken niet de bevoegdheid hebben om besluiten van de communautaire instellingen ongeldig te verklaren. Daaruit volgt uiteraard dat wij het ermee eens zijn dat de justitiële bevoegdheid over het bindende karakter van het Gemeenschapsrecht uitsluitend bij het Europese Hof van Justitie ligt. Dat heeft tot gevolg dat bij betwistingen natuurlijk ook de hoogste nationale rechtscolleges aan de voorleggingsplicht van artikel 177 onderworpen zijn.
Wij eisen echter dat de voorrang van het Gemeenschapsrecht, ongeacht mijn uiteenzetting, in het Verdrag moet worden opgenomen. Wij willen ook dat een duidelijke oplossing voor de verhouding tussen het volkenrecht en het Gemeenschapsrecht in het Verdrag wordt opgenomen en vragen in dat verband een gelijkstelling van de Gemeenschap met de nationale staten, wat betekent dat het volkenrecht niet eo ipso geldt, maar pas door een rechtshandeling binnen de EG moet worden omgezet. Wij vragen dat op lange termijn ook de verhouding tussen het volkenrecht voor de tweede en de derde zuil van de Unie geldt. In dat verband vragen wij uiteraard ook dat de gehele Europese Unie in het Verdrag ooit rechtspersoonlijkheid krijgt.
Dit verslag houdt rekening met de concrete ontwikkeling van de Europese Gemeenschap. Als men tegen dit Europa ja zegt en de integratie van de volkeren in een unie begroet, is, ongeacht de vraag of men een bondsstaat of statenbond wenst, de enige oplossing dat men de voorrang van het Europees recht aanvaardt en daaruit ook de jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie afleidt en erkent.

Rothley
Mijnheer de Voorzitter, dit is het laatste verslag van de heer Alber. Ik dank hem voor zijn collegialiteit en wens hem in zijn nieuw ambt veel succes. Mijn fractie zal de ontwerpresolutie goedkeuren en alle amendementen verwerpen.
Mijnheer Alber, ik zou het kort over de concrete functie van het begrip statenbond willen hebben. In de terminologie van het Duitse constitutionele hof is dat kennelijk een poging om het recht van de Europese Unie, van de Europese Gemeenschappen, tot volkenrecht te reduceren. Het gaat hier niet om een theoretisch probleem. Het gaat hier om een echt politiek conflict dat zich tot een crisis van de Europese Unie kan ontwikkelen. Het gaat hier niet om de algemene vraag of de nationale grondwetten grenzen aan de Europese integratie stellen, maar om de vraag of constitutionele hoven de geldigheid van handelingen van de Gemeenschap kunnen toetsen.
Dat is niet alleen een probleem van het Duits constitutioneel hof, maar ook in de andere lidstaten stelt men vergelijkbare tendensen vast. Ik denk daarbij aan Oostenrijk en Zweden. Mijnheer Alber, ook u heeft erop gewezen dat het Europese Hof van Justitie tien jaar geleden al heeft gezegd dat de eis van eenheid, met andere woorden de eenvormige toepassing van het Gemeenschapsrecht door de nationale rechtsinstanties, onontbeerlijk is als de geldigheid van een handeling van de Gemeenschap, bijvoorbeeld de aanneming van een richtlijn, wordt betwist. Meningsverschillen tussen de rechtsorganen van de lidstaten over de geldigheid van handelingen van de Gemeenschap kunnen de eenheid van de rechtsorde van de Gemeenschap zelf in gevaar brengen en de onontbeerlijke rechtszekerheid op de helling zetten.
Dat is de reden waarom het Gemeenschapsrecht voorrang moet hebben. Dat is geen aanmatiging of superioriteitsgevoel maar een dringende noodzaak. Het hoeft dan ook geen verbazing te wekken dat de voorzitter van het Europese Hof van Justitie, de heer Rodriguez Iglesias, in dit verband van een aanval op de basiselementen van het constitutioneel bestel van de Gemeenschap spreekt. Ik hoop ten zeerste dat de nationale constitutionele hoven erkennen dat het Europese Hof van Justitie overeenkomstig artikel 164 het recht bij de interpretatie en toepassing van dit Verdrag moet garanderen . Zo staat het letterlijk in het Verdrag. Geen enkel constitutioneel hof kan zich boven het Gemeenschapsrecht stellen. Geen enkel constitutioneel hof kan dat toetsen.
Voorts hebben ook de nationale parlementen een controletaak. Zij beslissen immers welke bevoegdheden nog kunnen worden overgeheveld. Ik hoop dat wij nooit zullen moeten meemaken dat tegen een lidstaat een procedure wegens schending van het Verdrag moet worden geopend wegens een uitspraak van een constitutioneel hof. Ik hoop dat dat ons bespaard zal blijven.

Anastassopoulos
Mijnheer de Voorzitter, het onderhavige verslag van de heer Alber verdient om twee redenen onze bijzondere aandacht.
Ten eerste wordt hierin een thema behandeld dat niet alleen zeer gevoelig, maar ook heel belangrijk is voor de Europese Unie. Het gaat hierbij om de positie die het communautair recht inneemt in het rechtsstelsel dat ten grondslag ligt aan onze samenleving zowel in de interne aangelegenheden van elke lidstaat van de Unie waar het aansluit op de grondwet, als ook in de internationale betrekkingen waar aangesloten wordt op het volkerenrecht.
Ten tweede is dit verslag de laatste bijdrage van een collega die zich zeer verdienstelijk heeft gemaakt voor het Europees Parlement en vanaf overmorgen het communautair recht vanuit een andere, hogere positie gaat behartigen.
Het was voor mij een eer nauw met de heer Alber te mogen samenwerken. Allereerst in het Bureau van het Europees Parlement, waar wij als ondervoorzitters naast elkaar zaten, en tijdens de laatste jaren in de commissie juridische zaken, waar hij voorzitter van was. Daarom beschouw ik het als mijn plicht uitdrukking te geven aan de waardering die hij verdient in dit Parlement. Hij heeft zich als rechtstreeks gekozen afgevaardigde van een van Europa's grote volkeren jarenlang met hart en ziel ingezet voor de belangen van ons Parlement.
Nog geen twee jaar zijn verstreken sedert de hoorzitting en het verslag van de commissie juridische zaken over het twaalfde jaarverslag van de Europese Commissie inzake de toetsing van de toepassing van het communautair recht. Als rapporteur voor dat verslag heb ik toen een aantal kernpunten genoemd.
Ten eerste heb ik erop gewezen dat met de communautaire verdragen een nieuw rechtsstelsel in het leven is geroepen dat op een toenemend aantal sectoren beperkingen oplegt aan de soevereine rechten van de lidstaten.
Ten tweede vestigde ik de aandacht op de gevaren die voor de uniforme en harmonische toepassing van het communautair recht kunnen voortvloeien uit de toetsing van de communautaire regelgeving door de constitutionele rechtbanken van de lidstaten met het oog op hun grondwettigheid.
Dertig jaar duurde het voordat Frankrijk als laatste lidstaat met een besluit van zijn Staatsraad het beginsel aanvaardde volgens hetwelk het communautair recht de overhand heeft boven het nationaal recht. Wij begonnen net opgelucht adem te halen toen het besluit kwam van het Duitse constitutionele hof inzake het Verdrag van Maastricht. Dat leidde in de jaren "90 tot een nieuwe betwisting van dit beginsel, zij het dan vanuit een andere invalshoek. Dit beginsel was in eerste instantie een vrucht van de jurisprudentie maar heeft nu, zij het dan op indirecte wijze, zijn beslag gevonden in het Verdrag van Amsterdam dat, zoals in het verslag van de heer Alber staat, morgen wordt getekend.
Het lijdt geen twijfel dat wij de voorkeur hadden gegeven aan een meer rechtstreekse en uitdrukkelijke erkenning van dit beginsel. De gedachten die ik in mijn verslag van 1995 tot uitdrukking heb gebracht, worden in het verslag van mijn Duitse collega op meer stelselmatige wijze uitgewerkt. Het beginsel volgens hetwelk het communautair recht de overhand heeft boven het nationaal recht wordt hierin gegrondvest op het unieke karakter van de Europese Gemeenschap en op haar drang tot verdere ontwikkeling. Deze ontwikkeling brengt nieuwe situaties met zich voor het recht, hetgeen mij doet denken aan het gezegde van de Oudgriekse filosoof Theofrastos dat de realiteit zich niet aanpast aan de wet, maar de wet aan de realiteit.
Deze realiteit wordt vertegenwoordigd door de Europese Unie, die de door haar grondleggers gewekte hoop en verwachtingen levendig houdt. Het verslag van de heer Alber komt op een moment waarop dit vraagstuk zeer actueel is. Europa's opbouw schrijdt immers voort ondanks de vele hinderpalen en schokken en deze schokken kunnen zelfs zeer gevaarlijk worden wanneer zij de vorm krijgen van besluiten door hoge gerechtelijke instanties in de lidstaten.
Hierin ligt nu juist ook de waarde van het onderhavige verslag. Met goed gefundeerde argumenten wijst de rapporteur elke poging van de hand die ertoe zou kunnen leiden dat de plaats die uitsluitend is voorbehouden aan het Europese Hof van Justitie wordt overgenomen door hoge nationale gerechtelijke instanties. Alleen het Europese Hof van Justitie is in staat de autonome en uniforme toepassing van het communautaire rechtsstelsel te garanderen. Daartoe zal vanaf overmorgen ook de heer Alber in zijn nieuwe functie als plaatsvervangend advocaatgeneraal van het Hof een bijdrage leveren. Wij wensen hem veel succes hierbij.

Florio
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, de verduidelijking van de relaties tussen het volkenrecht, het Gemeenschapsrecht en het constitutioneel recht van de lidstaten is voor alle burgers, ook al beseffen zij dat vaak niet, een belangrijke aangelegenheid. Uit de toepassing van het schijnbaar abstracte beginsel van de rechtstreekse toepasselijkheid van de communautaire voorschriften vloeien voor de nationale rechters immers verplichtingen voort die voor hun rechtspraak bepalend zijn. De meest fervente verdedigers van de voorrang van het Gemeenschapsrecht zeggen dat het Gemeenschapsrecht boven alle andere, zowel nationale als internationale regels staat. Volgens die theorie is de relatie tussen het Gemeenschapsrecht en het nationaal recht een relatie van het federale type. Anderen willen de basisbeginselen van het nationaal constitutioneel recht tegen de opmars van het Gemeenschapsrecht verdedigen. Volgens hen is het nationaal constitutioneel recht de hoogste uitdrukking van de volkssoevereiniteit en kan het Gemeenschapsrecht, dat door een democratisch tekort wordt gekenmerkt, niet stelselmatig als hogere rechtsbron worden beschouwd.
Onze rapporteur, de heer Alber, die ik met zijn recente benoeming tot advocaat-generaal van het Hof van Justitie feliciteer, verdedigt de federalistische visie. Hij heeft kritiek op het arrest van het Duitse constitutionele hof van oktober 1993 over het ontwerpverdrag van Maastricht: hij is het niet eens met de stelling dat de overdracht van bevoegdheden aan de Europese Gemeenschap de democratie uitholt.
Onze fractie onderschrijft de standpunten die de heer Alber heeft ingenomen en onderstreept vooral dat het belangrijk is dat de voorrang van het Gemeenschapsrecht, zoals de rapporteur vraagt, in het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschappen wordt bevestigd en dat in dat Verdrag ook de relatie tussen het internationaal en het Gemeenschapsrecht duidelijk wordt omschreven.
Voorts menen wij echter ook dat aan het huidig democratisch tekort dringend een einde moet komen. Als dat tekort blijft bestaan, zou het in de Europese besluitvorming een aantal anomalieën bestendigen die wij slechts tijdelijk kunnen dulden.

Wijsenbeek
Mijnheer de Voorzitter, ik heb nog nooit een verslag gezien waarin zoveel arresten zijn geciteerd als het verslag van de heer Alber dat wij nu bespreken. Dat moet een vooroefening zijn geweest voor zijn benoeming tot advocaat-generaal en ik moet daarbij zeggen dat, nu hij zich in de rangen van het Hof van Justitie gaat voegen naast onze ex-collega La Pergola, wij in ieder geval aan benoemingsrecht van het Europees Parlement van de leden en de leden van het Openbaar Ministerie in het Hof van Justitie niet al te veel woorden meer hoeven vuil te maken, want binnenkort worden de juges de gouvernement ook die van het Parlement. Betekent dit, en ik kan toch niet nalaten daar even aan te refereren, dat een besluit als vandaag waar het Hof ons als een hete aardappel heeft laten vallen misschien toch iets moeilijker wordt in de toekomst?
Maar, laten wij daar wel een wijze les uit trekken, want jarenlang hebben wij in de verslagen over de toepassing van het Gemeenschapsrecht in de juridische commissie al gewaarschuwd dat wij het Hof niet te veel in onze politieke strijd met de andere instellingen moesten betrekken. Nu is het in dit geval door Frankrijk gedaan, maar het is in ieder geval wel zo dat het Hof van tijd tot tijd ook van het Parlement afstand moet nemen. Ik vind dat wij daarmee ook heel duidelijk in de hiërarchie der normen die in het verslag van de heer Alber verwerkt staan, ook in de politieke strijd en de politieke rol van het Hof van Justitie, heel duidelijk aangeven: er is, en de heer Rothley heeft dat zeer juist gezegd, een primordialiteit van het Gemeenschapsrecht. Desalniettemin is het zo dat de lidstaten zich niet alleen daaraan moeten aanpassen, maar er moet ook eenheid van rechtspraak zijn en die wordt voornamelijk veroorzaakt door de prejudiciële adviezen ex artikel 177.
Ik hoop dat de heer Alber in zijn rol van advocaat-generaal te maken krijgt met een prejudicieel advies dat morgenochtend door mijzelf en mijn advocaat de heer Janssen van Raay gevraagd zal worden voor de rechtbank van Rotterdam, waar ik in een strafzaak moet voorkomen die ik heb uitgelokt omdat ik vind dat het Gemeenschapsrecht in alle lidstaten gelijkelijk moet worden toegepast en dat het Verdrag moet worden toegepast boven het nationale recht.

Ullmann
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, de Europese Unie is nog lang geen politieke Unie. Als Europese Gemeenschap is zij daarentegen wel een rechtsgemeenschap die in de enkele decennia van haar bestaan een verbazende dynamiek heeft ontwikkeld. In zijn verslag maakt de heer Alber een soort balans van die dynamiek op. Mijnheer Alber, voor mij is het een persoonlijke genoegdoening dat die balans kan worden opgemaakt op basis van een initiatief van het Europees Parlement, meer bepaald van onze Commissie juridische zaken en rechten van de burger. Die heeft in juni 1995 een symposium gehouden over de relatie tussen, enerzijds, het Gemeenschapsrecht en het volkenrecht en, anderzijds, het Gemeenschapsrecht en het constitutioneel recht van de lidstaten. Dat initiatief en het daarbij aansluitende debat hebben een aantal ideeën opgeleverd, die nu in dit verslag worden voorgesteld maar die door de publieke opinie en zelfs in de rechtspraak in de lidstaten zeker niet algemeen worden aanvaard.
De eerste idee, waaruit alle andere voortvloeien, is dat het Gemeenschapsrecht voorrang heeft op het nationale recht. Die voorrang is geen theorie van voortvarende eurocraten maar een vaststaand rechtsfeit om de eenvoudige reden dat in de ruimte zonder binnengrenzen, de ruimte van de vier vrijheden, geen concurrerend recht bestaat en ook niet kan bestaan terwijl de door het subsidiariteitsbeginsel beschermde nationale bevoegdheden, die op een geheel ander niveau liggen, integraal worden gehandhaafd. Daarmee hangt ook samen dat het vrije verkeer van personen allang niet meer uitsluitend als een commerciële activiteit wordt opgevat maar, zoals in het arrestBosman, als een persoonlijk recht en een uitdrukking van de vrijheid van de burgers van de Unie. Dat is voor dit Parlement een voldoende reden om de rapporteur te ondersteunen als hij aandringt op een goede algemene bescherming van de grondrechten en de rechtspersoonlijkheid voor de Europese Unie, die de bescherming van de fundamentele rechten op internationaal niveau kan verdedigen.
Ik dank de heer Alber voor dit voortreffelijke en bemoedigende verslag. Ik wens de rapporteur in zijn verantwoordelijke taak als advocaat-generaal bij het Europese Hof van Justitie het allerbeste toe.

Fabre-Aubrespy
Mijnheer de Voorzitter, ook ik heb veel respect voor de rapporteur en ik wens hem veel geluk in zijn verdere functies, maar ik moet hem namens mijn fractie bekennen dat ik het volledig oneens ben met de inhoud van zijn verslag.
Wij rekenden inderdaad op een juridische studie, op ideeën over de problemen die de rangorde van de voorschriften en bijvoorbeeld de betrekkingen tussen de Europese Raad en het Europees Parlement of de Raad van ministers stellen. Wij verwachtten de vaststelling van een methode die het mogelijk zou maken het Gemeenschapsrecht en het nationale recht beter te verzoenen.
In plaats hiervan krijgen wij een politiek en ik zou bijna zeggen, een ideologisch verslag. Het verslag gaat met name uit van de vaststelling dat de hoge rechtscolleges de neiging hebben zich te verzetten en "te vragen dat zij het afgeleide Gemeenschapsrecht kunnen toetsen op zijn verenigbaarheid met het nationaal constitutioneel recht" . Uiteraard worden hier het Duitse constitutionele hof en zijn besluit van 12 oktober 1995 en het Deense hooggerechtshof met zijn arrest van 12 oktober 1996, waarover mijn collega het zo dadelijk zal hebben, bekritiseerd, ik zou bijna zeggen door het slijk gehaald. Maar men had hier ook het Franse of het Italiaanse constitutionele hof en nog heel wat andere hoven aan toe kunnen voegen.
Men kan inderdaad niet stellen, zoals het verslag dat doet, dat de Europese Unie de taak heeft een primair internationaal recht te creëren dat aan alle lidstaten en hun nationaal recht zou worden opgelegd. Men kan evenmin zeggen, zoals de resolutie voorstelt, dat iedere nationale rechter, alsook de hoogste nationale rechtscolleges de plicht hebben de voorrang van het Gemeenschapsrecht toe te passen. Men kan evenmin eisen dat de Europese Gemeenschap de plaats van de nationale staten inneemt voor de inwerkingtreding van het internationale publiek recht.
Wij moeten het nationale recht en in het bijzonder het nationale constitutionele recht respecteren. Wanneer gesteld wordt dat het nationale constitutionele recht ondergeschikt moet zijn aan het Gemeenschapsrecht, terwijl het nationale constitutionele recht heel vaak het resultaat is van wetten op referenda, wordt het recht van de volkeren om zelf te beslissen in vraag gesteld en dat is heel merkwaardig voor een instelling die beweert democratisch te zijn.

Verwelkoming
De Voorzitter
Geachte collega's, bij deze wil ik hartelijk welkom heten de heer Zurab Zhvania, voorzitter van het parlement van de Republiek Georgië, en de heer Giorgi Kobakhidze, ondervoorzitter van het parlement en voorzitter van de permanente parlementaire delegatie voor de betrekkingen met de Europese Unie, die we in mei 1997 reeds in het Europese Parlement hebben mogen ontvangen.
De twee geachte collegae-parlementsleden uit Georgië....
... en de delegatie die hen vergezelt zullen morgen en vrijdag deelnemen aan de Europese conferentie "Initiatief voor de democratie" . De parlementsleden zullen ook gesprekken hebben in het Europees Parlement, en dan vooral met de delegatie voor de betrekkingen met de Transkaukasische Republieken en met de Voorzitter van het Europees Parlement. Ik hoop dat de vergaderingen en de debatten die in de eerstvolgende dagen plaatsvinden, vruchtbaar zullen zijn en zullen bijdragen aan een verdieping van de betrekkingen tussen uw land en het Europees Parlement.

Internationaal publiek recht, communautair recht, 
nationaal constitutioneel recht (voortzetting)
Hager
Mijnheer de Voorzitter, het gebeurt regelmatig dat ik de rapporteur niet feliciteer. Ik doe dat niet uit een gebrek aan hoffelijkheid of wegens de inhoud van zijn verslag, maar om tijd te besparen. Wat de inhoud betreft, zou ik nog iets willen toevoegen aan wat hier tot nu toe is gezegd. Mevrouw Spaak heeft in het begin als rapporteur in de Commissie institutionele zaken met prijzenswaardige openheid gezegd dat de burgers zich door de snellere institutionele integratie van Europa overrompeld voelen en dat zij zich daarmee niet kunnen identificeren.
Volgens ons zou men daaruit de logische conclusie moeten trekken dat men een andere weg moet zoeken die de lidstaten meer manoeuvreerruimte laat. Men doet echter het tegenovergestelde: men zoekt een nieuwe methode om de burgers de door hen niet aanvaarde weg toch nog aantrekkelijk te doen vinden. U vraagt zich wellicht af wat dat met dit verslag te maken heeft. Zoals de heer Fabre-Aubrespy al heeft opgemerkt, is ook dit verslag volgens ons een politieke poging om de hoogste nationale rechtscolleges, zoals het Duitse constitutioneel hof en het Deense hooggerechtshof, op hun nummer te zetten, omdat ze hebben laten zien dat er aan de integratie grenzen zijn. Alleen daarom al kunnen wij, ondanks onze waardering voor de rapporteur, dit verslag niet goedkeuren.

Rack
Mijnheer de Voorzitter, ik kan meteen drie goede redenen geven om het verslag van de heer Alber goed te keuren. Als hoogleraar staatsrecht en Europees recht verheug ik mij erover dat ik voor mijn studenten voortaan over een degelijke tekst kan beschikken waarin de nuances van het niet altijd zo eenvoudige en vooral niet zo gemakkelijk te begrijpen arrest-Solange van het Duitse constitutionele Hof zeer goed worden belicht en vooral ook in het juiste perspectief worden geplaatst. Dit verslag van de heer Alber bevat materiaal voor talloze verhandelingen en doctoraalscripties, wat men van vele andere academische geschriften niet meteen kan zeggen.
Als overtuigd verdediger van de Europese gedachte sedert vele jaren vind ik het goed dat dit verslag aan de vele ja-maar-Europeanen duidelijk neen zegt. Dit verslag zegt neen aan hen die te pas en te onpas met woorden voor meer Europa pleiten, maar die, als het ernst wordt, telkens opnieuw naar hun bijzondere nationale belangen en rechtsposities verwijzen. Dit verslag zegt neen aan hen die niet alleen in Duitsland, maar bijvoorbeeld ook in mijn land beweren dat zij wel willen dat de euro wordt ingevoerd, maar niet meteen, niet in deze vorm en niet op de voorwaarden waarin het Verdrag voorziet. Dit verslag is ook een neen aan hen die in vele lidstaten de subsidiariteit nu eens zus en dan weer zo willen gebruiken naargelang het hun bevalt of uitkomt.
Tot hen allen wordt in dit verslag van de heer Alber duidelijk gezegd dat van een gemeenschappelijk Europa pas sprake kan zijn als de lidstaten hun soevereiniteit delen en stapsgewijs aan de Gemeenschap overdragen en als ze die overdracht van soevereiniteit nadien ook in acht nemen. Belangrijk vind ik ook dat de heer Alber in het verslag schrijft dat van een gemeenschappelijk Europa pas sprake zal zijn als dat Europa ook alles doet om, zoals in het verslag wordt geëist, de fundamentele rechten te beschermen.
Als hoogleraar en overtuigd voorstander van de Europese gedachte heb ik een derde goede reden om dit verslag van de heer Alber te steunen. Dit verslag is voor de heer Alber, zoals hier al herhaaldelijk is gezegd, een goede introductie als hij zijn nieuwe, belangrijke functie als advocaat-generaal bij het Europese Hof van Justitie op zich neemt. Daar zal de heer Alber er zich beslist voor inspannen dat Europa in en door de besluiten van het Europese Hof van Justitie Europa niet alleen tot stand komt, maar ook dichter bij de burger wordt gebracht. Daaraan zal hij met zijn grote kennis en hoffelijkheid zeker bijdragen. In de korte tijd dat ik zijn collega heb mogen zijn heb ik hem wat beter leren kennen en heb ik zijn fijne humor leren waarderen. Ik hoop dat het Europese Hof van Justitie in de toekomst uitspraken zal doen die wij niet alleen kunnen aanvaarden en respecteren, maar die ons af en toe ook eens doen glimlachen.

Janssen van Raay
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega Alber, lieve Siegbert, dat klinkt in de Duitse vertaling wat normaler dan in het Nederlands moet ik eerlijk zeggen, u bent op mevrouw Ewing na het oudste lid van dit Parlement. U slaat mij met twee jaren. Wij hebben jarenlang samen gewerkt. Uw zwanenzang is in stijl en zoals de verdachte Wijsenbeek al heeft gezegd: wij hopen, ik als zijn raadsman en hij als verdachte, inderdaad morgen te bereiken dat de belangrijke zaak van de weigering door Wijsenbeek van het tonen van zijn paspoort op Rotterdam Airport als een principiële 8 A en 7 A van het Verdrag bij wijze van prejudiciële beslissing aan u wordt voorgelegd. Alleen, op dat moment mogen wij niet meer zeggen: lieve Siegbert, dan zeggen wij met de correcte Nederlandse terminologie: hoogedelachtbare heer. Wij danken u, hoogedelachtbare heer, voor alles wat u in de juridische commissie voor uw collega's en Europa als rechtsstaat heeft gedaan. Wij wensen u in uw nieuwe functie veel succes. Het is een Freudiaanse verspreking van mij wanneer wij met onze rechtszaak bij u terechtkomen bij het Hof van Justitie in Luxemburg.

Krarup
Ik twijfel er niet aan dat de heer Alber een uitstekend jurist is en ook ik wil hem feliciteren met dit verslag en met zijn toekomstige functie. Het is een heldere en duidelijke weergave van de belangrijkste integratieprincipes in de EU, namelijk het voorrangsprincipe, waarvan zelfs de studenten van de heer Rack iets kunnen leren. Er zijn beslist nog anderen die er wat aan zullen hebben, zoals de rechters in het Deense hooggerechtshof, waar ik volgende maand moet procederen. Dit principe, dat zeer correct en gedetailleerd wordt beschreven, draagt niet alleen de goedkeuring weg van de rapporteur en van de grote meerderheid, iedereen acht het ook wenselijk dit principe verder uit te breiden en te versterken, zoals uit een aantal punten in het verslag blijkt. Ontwikkelingen in omgekeerde richting moeten bestreden worden en ik denk hier in de eerste plaats aan bepaalde arresten en uitspraken van het Duitse constitutionele hof, dat door het Deens hooggerechtshof, weliswaar op een ander niveau, in augustus vorig jaar gevolgd werd in een zaak waarin ik procedeerde. Door de integratie- en voorrangsprincipes uit te bouwen gaan de nationale besluitvormingsprocessen een steeds kleinere rol spelen en hier beginnen de problemen. De kolos - als ik het systeem op een dergelijke, oneerbiedige manier mag omschrijven - wordt groter, maar de benen waarop hij staat worden zwakker en zwakker. De nationale democratieën worden ondermijnd en ik hoop dat het Deense hooggerechtshof binnen zes maanden een uitspraak doet die dit zelfvoldane systeem eens goed door elkaar schudt.

Añoveros Trias de Bes
Mijnheer de Voorzitter, het moet mij van het hart dat ik me erop verheugd heb in dit debat het woord te voeren, omdat ik wist dat dit het laatste verslag van onze collega Siegbert Alber was. Ik geloof oprecht dat we in hem een afgevaardigde van formaat verliezen. En egoïstisch genoeg moet ik bekennen dat het mij treurig stemt een nabije kameraad te verliezen, want vanwege onze achternamen zat ik altijd naast hem, en het is een verdrietig idee dat ik het voortaan zonder zijn raad en hulp zal moeten stellen. Tegelijkertijd ben ik zeer verheugd omdat hij nu een van de functies krijgt die volgens mij voor een jurist het meest aantrekkelijk zijn, namelijk het prestigieuze ambt van advocaat-generaal bij het Hof van Justitie van de Europese Unie.
De Europese Gemeenschap is een rechtsgemeenschap waarin het legaliteitsbeginsel volledig erkend wordt. Dat beginsel is nauw verbonden met het beginsel van de scheiding van machten. Als de staten op legitieme wijze de uitoefening van hun nationale soevereiniteit wat een aantal aspecten betreft overdragen aan de Unie, dan moeten zij ervoor waken dat deze overdracht niet ten koste gaat van de democratische controle. Dat eventuele tekort zou moeten worden gecompenseerd door meer politieke controle van de zijde van de wetgevende macht. Je zou dus kunnen zeggen dat de grondrechten slechts dan daadwerkelijk juridisch beschermd worden indien er een parallel bestaat tussen de overdracht van bevoegdheden van de nationale macht aan de communautaire macht enerzijds, en anderzijds indien het Europees Parlement gezamenlijk met de nationale parlementen geleidelijk aan meer controle krijgt op de activiteiten van de uitvoerende macht.
We moeten duidelijk voor ogen houden dat ofschoon de Europese Gemeenschap op het legaliteitsbeginsel berust, zij het principe van de scheiding van machten nog niet volledig aanvaard heeft, aangezien in de Verdragen enkel bevoegdheden worden toegekend terwijl het systeem voor het uitoefenen van politieke controle nog niet volledig voltooid is.
Nog een belangrijk gevolg - waarop al gewezen is door de heren Rothley en Florio - is het beginsel van de hiërarchie in de regelgeving. Deze grondregel is al bij verschillende gelegenheden nader gedefinieerd door het Hof van Justitie, en kan als volgt worden samengevat: nationale bepalingen die in tegenspraak zijn met het Gemeenschapsrecht kunnen nietig worden verklaard. Om dit te waarborgen hebben we bijvoorbeeld artikel 177, inzake prejudiciële kwesties.
Tijdens het debat over het onderhavige verslag in de commissie juridische zaken is de uitspraak van het Hof van Justitie aan de orde gekomen - onze collega Alber, de rapporteur, heeft er ook expliciet naar verwezen - in de zaak Foto-Frost, waarin duidelijk gesteld wordt dat de nationale rechtbanken niet bevoegd zijn om handelingen van de communautaire instellingen nietig te verklaren, en dat het Hof van Justitie de enige bevoegde instantie is om over de bindende aard van het Gemeenschapsrecht te oordelen.
Vergeet niet dat het Gemeenschapsrecht een unitaire rechtsorde is waarin verschillende soorten regels kunnen gelden: het afgeleid recht, dat voortvloeit uit de activiteiten van de communautaire instellingen en dat deel uitmaakt van het Gemeenschapsrecht. Sterker nog, ik denk - vergeeft u mij als ik het zeg - dat dit het meest zichtbare deel van het Gemeenschapsrecht is. Voor het afgeleide recht is alleen het Hof van Justitie bevoegd, niet de nationale jurisdictie. De nationale rechters zijn niet in staat of in de gelegenheid om de geldigheid van het afgeleide recht te beoordelen.
Met dit punt, mijnheer de Voorzitter, komen we op een glibberig en gevaarlijk terrein, namelijk dat van het subsidiariteitsbeginsel, dat in dit debat al eerder genoemd is. Zo zou ik kunnen - maar ik zal het niet doen - ingaan op het Protocol inzake de toepassing van de proportionaliteits- en subsidiariteitsbeginselen in het Verdrag van Amsterdam, dat als bijlage in dat Verdrag zal worden opgenomen.
Tot slot zou ik nog willen zeggen dat ik mij schaar achter de woorden van de heer Rack met betrekking tot de daadkrachtige en permanente bescherming van het Gemeenschapsrecht en tot het verzoek, dat ook de heer Alber gedaan heeft, om de voorrang van het Gemeenschapsrecht in het Verdrag vast te leggen.

Van den Broek
Voorzitter, dit is een debat voor juridische fijnproevers en ook mijn juristenhart jubelt. Ik zou willen beginnen met de rapporteur van harte geluk te wensen met dit grondige verslag, dat zeker uitnodigt tot verdere reflectie waar hij dan van een zekere afstand aan bij zal willen dragen. Maar nogmaals, onze hartelijke gelukwensen met de kwaliteit van dit verslag. Hij draagt naar het oordeel van de Commissie een groot aantal interessante ideeën aan in het bijzonder over de voorrang van het Gemeenschapsrecht en over de ratificatie van internationale verdragen in de communautaire rechtsorde.
De Commissie onderschrijft de stelling van de rapporteur dat de doctrine van voorrang van het Gemeenschapsrecht van cruciaal belang is om ervoor te zorgen dat het Gemeenschapsrecht op gelijke wijze toepassing vindt in alle lidstaten. Dit aspect van de communautaire rechtsorde heeft er in het bijzonder toe bijgedragen de doelstellingen van artikel 2 van het Verdrag ook te verwezenlijken.
Een aantal middelen die de rapporteur aangeeft om de voorrang van het Gemeenschapsrecht te versterken, en dan denk ik in de eerste plaats aan de versterking van de rol van het Europees Parlement, zijn in mindere of meerdere mate algemeen aanvaard in de Gemeenschap. De Commissie beschouwt de andere middelen die de rapporteur voorstelt als waardevolle ideeën die zeker nadere overweging verdienen.
Ook de bijdrage van de rapporteur over de verhouding tussen het Gemeenschapsrecht en het internationaal recht is zeer interessant, nu de Gemeenschap meer en meer deelneemt aan internationale onderhandelingen en meer en meer verdragen afsluit.
Het vraagstuk van de integratie van de internationale verdragen in de communautaire rechtsorde vergt zeker nog nadere reflectie, maar de suggesties door de rapporteur gedaan voor bepaalde oplossingen op dit terrein geven hiertoe zeker een goede aanzet.
Wij kunnen dus zonder meer concluderen dat de rapporteur een aantal onderwerpen heeft behandeld die de kern van de communautaire rechtsorde raken. De Commissie zal over al deze onderwerpen en de vele suggesties van de rapporteur zeker verdere studie verrichten.
Mag ik ten slotte deze gelegenheid te baat nemen om de heer Alber namens de Commissie veel succes toe te wensen in zijn nieuwe functie van advocaat-generaal bij het Hof van Justitie. Deze instelling wordt nu versterkt met iemand die een krachtige verdediger van de waarden van de Gemeenschap is en wiens belangrijke bijdrage tot ontwikkeling van het Gemeenschapsrecht onmiskenbaar is.

De Voorzitter
Hartelijk dank, mijnheer Van den Broek.
Bij deze wil ik ook de heer Alber persoonlijke bedanken.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.00 uur plaats.
(De vergadering wordt om 19.55 uur onderbroken en om 21.00 uur hervat)

Betrekkingen tussen de EG en landen
van Zuidoost-Azië
De Voorzitter
Aan de orde is de gecombineerde behandeling van de volgende vier verslagen:
A4-0221/97 van de heer Pettinari, namens de Commissie onderzoek, technologische ontwikkeling en energie, over het voorstel voor een besluit van de Raad betreffende de sluiting van de samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Gemeenschap en het Koninkrijk Cambodja (COM(97)78-6828/97 - C4-0250/97-97/0060(CNS)); -A4-0216/97 van de heer Castagnède, namens de Commissie ontwikkelingssamenwerking, over het voorstel voor een besluit van de Raad betreffende de sluiting van de samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Gemeenschap en de Democratische Volksrepubliek Laos (COM(97)79-6829/97 - C4-0251/97-97/0062(CNS)); -A4-0195/97 van de heer Hindley, namens de Commissie externe economische betrekkingen, over het voorstel voor een besluit van de Raad houdende sluiting van het protocol betreffende de uitbreiding tot Vietnam van de samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Gemeenschap en Brunei-Darussalam, Indonesië, Maleisië, de Filippijnen, Singapore en Thailand, lidstaten van de Associatie van Zuidoost-Aziatische Staten (COM(97)0002 - C40152/97-97/0017(CNS)); -A4-0262/97 van de heer Hindley, namens de Commissie externe economische betrekkingen, over de mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité: "Een nieuwe dynamiek in de betrekkingen tussen de Europese Unie en de ASEAN" (COM(96)0314 - C4-0467/96).
Pettinari
Mijnheer de Voorzitter, sedert de Commissie ontwikkelingssamenwerking in juli van dit jaar de samenwerkingsovereenkomst heeft goedgekeurd, is de politieke situatie in Cambodja grondig veranderd. Bij de stemming over mijn verslag zal ik het Parlement morgen dan ook verzoeken mijn verslag naar de Commissie terug te verwijzen opdat ik er de nodige wijzigingen in kan aanbrengen en de tijd krijg om tot een vreedzame oplossing van de crisis in Cambodja bij te dragen.
Twee maanden geleden heeft in Phnom Penh een politieke aardverschuiving plaatsgevonden. Hun Sen heeft er door een militaire actie de feitelijke controle over geheel Cambodja overgenomen en prins Ranariddh naar het buitenland doen vluchten. Op de achtergrond van het conflict doemt nog steeds het spookbeeld van de Rode Khmer op, vooral sedert de beweging van Pol Pot uiteen is gevallen en zich in het civiele leven in Cambodja tracht te reïntegreren. Het vooruitzicht dat de Rode Khmer het politieke landschap in Cambodja, vooral door bondgenootschappen met de belangrijkste nationale partijen, zouden kunnen veranderen heeft instabiliteit veroorzaakt en de minder democratische componenten van de Cambodjaanse politiek aan de oppervlakte doen komen.
Ik meen dat wij de partijen nogmaals moeten oproepen tot een onmiddellijk bestand in de provincies waar nog wordt gevochten. Ik verzoek de Cambodjaanse regering de fundamentele rechten van de bevolking te eerbiedigen, omdat dit een voorwaarde voor een oplossing van de crisis is.
De Europese Unie kan en moet in Cambodja vrede trachten te brengen. Ook het Europees Parlement moet zich daarvoor inspannen en daartoe gebruik maken van de kaderovereenkomst inzake samenwerking die wij - ik herhaal dat nogmaals - nog niet kunnen goedkeuren. De goedkeuring van de overeenkomst, die er in de toekomst toch ooit zal moeten komen, moet afhankelijk worden gemaakt van de vervulling van drie basisvoorwaarden. Die zijn in de Commissie ontwikkelingssamenwerking al besproken. Het gaat in de eerste plaats om de volledige naleving van de akkoorden van Parijs van 1991 en van de daarin opgenomen bepalingen over de nationale instellingen. Een tweede voorwaarde is de inachtneming van het tijdschema voor de verkiezingen, waarbij Cambodja moet garanderen dat in maart 1998 parlementsverkiezingen zullen plaatsvinden. Die verkiezingen moeten vrij en democratisch zijn, er moeten verschillende partijen aan kunnen deelnemen en alle Cambodjaanse partijen moeten daarbij aan bod kunnen komen. Bovendien moeten internationale waarnemers en uiteraard ook een aantal vertegenwoordigers van het Europees Parlement op die verkiezingen kunnen toezien. De derde voorwaarde is de strikte eerbiediging van de mensenrechten, ten aanzien waarvan wij streng moeten zijn. Eerst echter moet een internationale onderzoekscommissie de beschuldigingen onderzoeken over slachtpartijen tijdens de recente gevechten kort voor de zomer.
Inmiddels moet de Europese Unie ook bijdragen tot de stabilisatie van de situatie op het niveau van regeringshoofden tussen prins Ranariddh en ex-minister van Buitenlandse Zaken Um Guot. Daarom moeten wij steun verlenen aan de bemiddelingsinspanningen van koning Sihanouk, die tegenover de bij de politieke crisis betrokken actoren onpartijdig wil blijven en het conflict tracht bij te leggen in naam van het Cambodjaanse volk, dat reeds tientallen jaar door dramatische gebeurtenissen zwaar wordt beproefd.
Voorts neem ik akte van het besluit van de ministers van Buitenlandse Zaken van de ASEAN om de toetreding van Cambodja uit te stellen. Dit is iets nieuws. Voor het eerst in zijn geschiedenis heeft de ASEAN beslist dat de binnenlandse politieke situatie in een bepaald land een belemmering kan zijn voor de betrekkingen van dat land met de organisatie. Dat is een positieve maatregel, waarvan ik hoop dat men die in de toekomst ook ten aanzien van Birma zal nemen, een militaire dictatuur die onlangs wel tot de ASEAN is toegelaten.
Mijnheer de Voorzitter, het Europees Parlement kan actief tot een onderhandelde politieke oplossing voor de Cambodjaanse crisis bijdragen. Het Parlement kan dat, als het met een ruime meerderheid gebruik maakt van het proces van de ratificatie van de kaderovereenkomst inzake economische en handelssamenwerking. Wij weten dat wij daarbij op de medewerking van de Commissie kunnen rekenen.
Om die redenen vraag ik dus dat het Europees Parlement morgen ingaat op mijn verzoek tot terugverwijzing van dit verslag over Cambodja naar de commissie. Zo kan ik de Cambodjaanse autoriteiten laten zien dat Europa zich zorgen maakt over de huidige politieke crisis en vindt dat die zo snel mogelijk moet worden opgelost.

Castagnède
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, Laos is één van de kleinste landen van Zuidoost-Azië - ik heb het hier over het aantal inwoners, dat slechts 5 miljoen mensen bedraagt. Het is ook één van de armste landen aangezien 46 % van de bevolking onder de armoedegrens leeft. Het is misschien ook één van de meest aantrekkelijke landen door zijn etnische en culturele verscheidenheid - er leven meer dan zestig etnische groepen in Laos - en door de nog grotendeels bewaarde authenticiteit van zijn natuur, zijn cultuurpatrimonium en zijn traditionele levenswijze.
Het land heeft sinds zijn onafhankelijkheid in 1953 moeilijke tijden gekend. Het werd eerst en vooral geconfronteerd met de beproevingen van de interne verdeeldheid tussen rechts, de "neutralen" en de communistische Pathet Lao. Daarna volgden vooral de beproevingen van de oorlog in Vietnam, waar Laos tegen wil en dank betrokken bij raakte en vooral het slachtoffer van werd. Omdat de bevoorradingslijnen van Noord-Vietnam langs de grens met Laos liepen, werd Laos op verschrikkelijke schaal door de Amerikaanse luchtmacht gebombardeerd. Men schat dat ongeveer een halve ton bommen per inwoner op Laos is uitgegooid.
We weten dat na de val van Saigon en het vertrek van de Amerikanen uit de regio, Laos in 1975 onder de controle van de communistische Pathet Lao gekomen is. Deze beweging legde gedurende een tiental jaren een geleide economie naar sovjetmodel op, echter zonder overweldigend succes. Vanaf 1986 is Laos eindelijk overgegaan tot een programma van economische hervormingen voor een vrijemarkteconomie en deze lijn is duidelijk vastgelegd in de grondwet van 1991. Het land heeft een akkoord gesloten met de Wereldbank en het IMF. De eerste vormen van samenwerking met de Europese Unie zijn verwezenlijkt. Dit streven naar openheid tegenover de buitenwereld is onlangs nog verder geconcretiseerd door de toetreding van Laos tot de ASEAN. Daarnaast worden ook parallelle onderhandelingen gevoerd met het oog op de sluiting van handelsakkoorden met de Verenigde Staten en de Europese Gemeenschap.
De overeenkomst tussen de Gemeenschap en Laos is een handels- en samenwerkingsovereenkomst. Op handelsvlak kennen de twee partijen elkaar de status van meestbegunstigde handelspartner toe voor de handel in goederen. Op het gebied van de samenwerking spreekt de Gemeenschap haar wil uit om bij te dragen tot een duurzame ontwikkeling van Laos en de levensomstandigheden van het Laotiaanse volk te verbeteren. In dit verband zijn al een aantal prioriteiten vastgesteld om de armoede te bestrijden en de plattelandsontwikkeling, de rol van de vrouw in de ontwikkeling, alsook de valorisatie van het menselijk potentieel te bevorderen.
Wij zouden kort de aandacht van het Parlement willen vestigen op vier bijzondere aspecten van deze samenwerkingsovereenkomst. Ze verwijst allereerst naar het ernstige probleem van de niet-ontplofte bommen en antipersoonsmijnen die tijdens de oorlog in Vietnam gelegd zijn. De verspreiding van deze mijnen is vandaag een belangrijke handicap voor de ontwikkeling van de landbouw. De Gemeenschap moet haar inspanningen voortzetten om bij te dragen tot de uitroeiing van deze plaag. Tevens dient het bijzondere belang van de milieuoverwegingen in deze samenwerkingsovereenkomst onderstreept. Ik zal niet in detail treden, maar dit is een heel interessant aspect van deze overeenkomst.
De overeenkomst bevat verder ook een aantal bepalingen om de productie van opium te bestrijden, die een belangrijk probleem voor Laos blijft. De oplossing bestaat er natuurlijk in voor alternatieve teelten te zorgen. Er zijn al bemoedigende projecten gestart en die kunnen dankzij de overeenkomst voortgezet worden.
Wij moeten ten slotte ook wijzen op het buitengewone belang van de aandacht voor de mensenrechten en de democratische beginselen in de overeenkomst die ons wordt voorgelegd. Hoewel Laos gewonnen is voor het economisch liberalisme, kent het land inderdaad nog altijd een regime met één dominante partij of bijna een eenpartijstelsel. Het regime is gunstig geëvolueerd naarmate de gevolgen van de burgeroorlog en de oorlog in Vietnam afnamen, maar het respect voor de mensenrechten en de democratische beginselen moet verder verdiept worden en de partijen bij de overeenkomst hebben hier duidelijk aandacht aan besteed.
De overeenkomst stelt in artikel 1 inderdaad dat de eerbiediging van de democratische beginselen en de fundamentele mensenrechten een essentieel onderdeel van de overeenkomst vormt. Schendingen van dit artikel zijn bijzonder spoedeisende gevallen op grond waarvan maatregelen kunnen worden genomen wegens nietuitvoering van de overeenkomst. Omdat de handels- en samenwerkingsovereenkomst tussen Laos en de Europese Gemeenschap het zo mogelijk zal maken de mensenrechten en de vrijheden in dit deel van Zuidoost-Azië te bevorderen en een doorslaggevend element is voor de ontwikkeling en de economische openstelling van Laos, verdient ze te worden goedgekeurd.
Dat is in ieder geval het unanieme oordeel van uw Commissie ontwikkelingssamenwerking en het standpunt dat ik hier als rapporteur natuurlijk ook ingenomen heb.

Hindley
Mijnheer de Voorzitter, alvorens mijn verslag over Vietnam en het verslag over de ASEAN te behandelen, wil ik een procedurele kwestie aan de orde stellen. De Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid heeft een advies ingediend inzake mijn verslag over de ASEAN. Vanwege een betreurenswaardig gebrek aan coördinatie tussen de commissies werd dit niet opgenomen in de onderhavige resolutie. Het zal morgen als mondeling amendement worden ingediend en ik zou het op prijs stellen indien degene die morgen de vergadering voorzit, mij voor de stemming enkele minuten de tijd geeft om dat uit te leggen.
Wat betreft de inhoudelijke kant, zou ik eerst willen ingaan op de overeenkomst met Vietnam, ofwel het deel over Vietnam, en daarna overgaan naar het bredere vraagstuk van de ASEAN.
De kwestie Vietnam is simpelweg een technische kwestie, waarbij rekening gehouden moet worden met het feit dat Vietnam nu lid is van de ASEAN, en dat de huidige overeenkomst met de ASEAN gewijzigd wordt en Vietnam daarin opgenomen wordt. Vietnam is een arm land dat zich aan het herstellen is en enorme mogelijkheden in zich bergt. Het is een land dat in werkelijkheid nooit deel heeft uitgemaakt van de wereld om zich heen, omdat het vanaf zijn onafhankelijkheid aan het eind van de tweede wereldoorlog ondergedompeld geweest is in zijn eigen interne en externe oorlogen. We kunnen dus niet simpelweg stellen dat een verbinding leggen tussen enerzijds de ASEAN en onze overeenkomsten met de ASEAN en anderzijds onze bilaterale overeenkomsten met Vietnam, Vietnam rehabiliteert. In feite heeft Vietnam nooit het voorrecht mogen genieten deel uit te maken van de wereld om zich heen en geven deze overeenkomsten het eindelijk dat recht.
Het vraagstuk van de mensenrechten in Vietnam is aan de orde geweest, en ik weet zeker dat andere leden daarop in zullen willen gaan in het komende debat. Ikzelf wil het Parlement eraan herinneren dat onze bilaterale overeenkomst met Vietnam een mensenrechtenclausule bevat en dat deze clausule dus, als het ware met Vietnam, de ASEAN binnengebracht zal worden. De kwestie van de uitbreiding van onze reeds bestaande overeenkomsten met de ASEAN tot een nieuw lid van de ASEAN en het vraagstuk van de mensenrechten zijn voor mij een aanleiding om de bredere kwestie van de ASEAN aan te snijden.
Deze zomer heeft de ASEAN eindelijk Birma toegelaten en, zoals zo-even gezegd, is het nog steeds mogelijk dat Cambodja lid wordt. Daardoor wordt de vraag actueel hoe we het vraagstuk van de mensenrechten zullen behandelen, aangezien duidelijk is dat sommige leden grote bezwaren hebben als het gaat om uitbreiding van onze overeenkomst met de ASEAN tot Birma en, in mindere mate of misschien nu in gelijke mate, Cambodja.
Laat ik eerst duidelijk stellen dat zowel de commissie als ikzelf zonder voorbehoud het lidmaatschap van de ASEAN beschouwen als een zaak van de ASEAN. Wie de ASEAN toelaat, is een zaak van de ASEAN. Ik kan me niet herinneren dat de ASEAN ooit een standpunt heeft ingenomen ten aanzien van de uitbreiding van de Europese Unie. Het is echter duidelijk dat als de ASEAN eenmaal uitgebreid is, onze relaties met de oude ASEAN wezenlijk zullen moeten veranderen om rekening te houden met de nieuwe samenstelling. Wat dat betreft wil ik zeggen dat de commissie van oordeel was dat de meest zorgvuldige en verstandige aanpak bestaat in het vasthouden aan de eis dat, zodra het verdrag aangepast moet worden voor Cambodja, Laos en Birma - dat zal binnenkort zeker het geval zijn voor Laos en Birma - we dezelfde procedure volgen als is gebruikt voor Vietnam, dat wil zeggen een aparte overeenkomst. Ik zou niet graag zien dat het vraagstuk van de uitbreiding van de ASEAN, met inbegrip van Birma en Laos, al te tactisch wordt aangepakt door beiden landen samen te voegen. Het is beter om aparte overeenkomsten te sluiten, zodat ieder op zijn eigen merites beoordeeld kan worden.
We begrijpen dat de samenstelling en de opbouw van de ASEAN gebaseerd is op een concept van concentrische en overlappende cirkels, hetgeen betekent dat lidmaatschap van de ASEAN niet noodzakelijkerwijs inhoudt dat een nieuw lid het recht heeft om volledig deel te nemen aan alle gesprekken die de ASEAN met andere partijen voert. Daaruit valt af te leiden dat we met wat tact, vernuft en inzicht de relatie in breder verband tussen de EU en de ASEAN kunnen voortzetten, weliswaar rekening houdend met de morele afkeuring die we misschien zullen hebben ten aanzien van enkele van de nieuwe leden. Zodoende zullen we er toch in slagen de dialoog voort te zetten. Ik geloof dat de Commissie, de Raad en de andere betrokkenen verstandig genoeg zijn om daarin te slagen.
Desalniettemin vindt de commissie het geen goede zaak dat er nu een afwijkende situatie ontstaat, waarbij sommige ASEAN-landen bilaterale overeenkomsten met ons hebben die voorwaarden inzake de mensenrechten omvatten, terwijl de globale EU-ASEAN overeenkomst niet zulke voorwaarden omvat. We willen er zoveel mogelijk op aandringen dat een nieuwe overeenkomst tussen de EU en de ASEAN opgesteld wordt, die met name deze mensenrechtenclausule bevat, niet alleen wat betreft vrijheid van denken en vrijheid van meningsuiting, maar ook wat betreft de mensenrechten op het werk. Binnen de Europees Unie is het belang van een sociale bepaling algemeen aanvaard; een sociale paragraaf is gemeengoed. Het is dan ook heel redelijk dat wij een sociale paragraaf eisen en een sociale dimensie willen geven aan onze relaties met ieder ander blok, inclusief de ASEAN.
Als ik nu verder mag gaan met een positiever aspect, wil ik benadrukken dat onze handelsrelaties met de ASEAN een groot succesverhaal lijken te zijn. Toch heeft niemand minder dan de premier van Singapore gezegd dat in de mondiale driehoek die zich aftekent, bestaande uit Europa, Amerika en Azië, de relatie tussen de Verenigde Staten en Europa zeer sterk is. Het is ook duidelijk dat de relatie Verenigde Staten - Azië sterker aan het worden is, maar tot op heden blijft de relatie tussen Azië en Europa zwak, en naar onze mening zou dat op den duur onevenredige en destabiliserende gevolgen voor de mondiale economische welvaart hebben.
Als we het hebben over de intensivering van de dialoog vindt het Parlement de gespreksprocedure via ASEM een goede zaak. Dit lijkt een succesvolle aanpak om bepaalde punten op de agenda te krijgen en vooruitgang te boeken. Hierdoor kunnen de moeilijkheden uit de weg worden geruimd die veroorzaakt worden door de blokkade in de EU-ASEAN verhouding zelf. We willen degenen die aan die dialoog deelnemen van harte feliciteren. Als we over die dialoog lezen, vinden we het positief dat er sprake is van ministers die elkaar ontmoeten, van academici die elkaar ontmoeten, van uitwisselingen onder jongeren en zakenlieden en van bezoeken over en weer van de Commissie. Wat we echter missen en wat we zeker niet aangetroffen hebben in de documenten die we gezien hebben, zijn uitwisselingen onder parlementariërs. Het moet duidelijk zijn dat indien we een echte dialoog tussen Europa en ASEAN op gang willen brengen, direct gekozen leden met een mandaat bij dit proces betrokken moeten worden, en dat contacten bevorderd moeten worden in het kader van ASEM en de bredere relatie tussen de EU en de ASEAN.
Tot besluit wil ik mijn oprechte waardering uitspreken voor het document, dat een nieuwe dynamiek wil brengen in de relaties tussen de EU en de ASEAN. Wij zien de noodzaak in van meer dialoog, betere overeenkomsten en meer samenwerking. Maar dat mag niet ten koste gaan van de rechten van het Parlement om adviezen te geven en om eventueel over dergelijke zaken te stemmen. Als tijdelijk middel om een dialoog op gang te brengen kunnen we een dergelijk document billijken, maar een echte overeenkomst - dat moet ik wel tegen de Commissie zeggen - blijft onontbeerlijk. Als een echte overeenkomst vermeden wordt omdat men bang is dat de ASEAN de mensenrechtenclausule niet zal accepteren, dan vrees ik dat het Parlement zoiets niet zal kunnen billijken. Dat moet duidelijk gemaakt worden. Als tijdelijk middel kunnen we accepteren dat een dergelijk stuk gebruikt wordt om een nieuwe dynamiek op gang te brengen, maar dat is geen alternatief voor een permanente relatie. Het zou niet goed zijn als op deze wijze de verantwoordelijkheden van het Parlement uitgehold werden. Daarom dringen we, ondanks de moeilijkheden en de netelige vraagstukken die er zijn, aan op het sluiten van een geheel nieuwe overeenkomst.
In die context, Voorzitter, wil ik het Parlement aanbevelen zowel het verslag over Vietnam als het bredere ASEANverslag aan te nemen. Dank u.

Caccavale
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid acht de relatie tussen de Europese Unie en de ASEAN om vele redenen belangrijk. Ik hoef er niet aan te herinneren dat Zuidoost-Azië een strategisch uiterst belangrijk gebied is geworden. Voorts is Europa nu de op een na grootste economische investeerder in het gebied. Ten slotte is het duidelijk dat een permanente politieke dialoog tussen de Europese Unie en de ASEAN onontbeerlijk is. Met betrekking tot de technische vraag hoe wij met die politieke dialoog vooruitgang kunnen boeken, menen wij dat onderhandelingen over een nieuwe overeenkomst van de derde generatie de beste oplossing zou zijn. Daarom moeten wij Portugal verzoeken terug te komen op zijn weigering de Commissie mandaat te verlenen om over een dergelijke overeenkomst van de derde generatie te onderhandelen.
De kunstgrepen die de Commissie overweegt om het probleem te omzeilen, zoals de toevoeging van protocollen bij de overeenkomst van 1980 of een pakket maatregelen op economisch gebied en op dat van de sociale samenwerking, zijn voor ons geen alternatief voor een nieuw akkoord van de derde generatie met de ASEAN. Wij menen immers dat dit de overeenkomst tussen Europa en de ASEAN in politiek opzicht zou verzwakken, vooral op het uiterst belangrijke terrein van de mensenrechten. Wij mogen ons immers niet achter de economische belangen verschuilen. Die zijn wel gerechtvaardigd, maar mogen het niet op bepaalde dringende kwesties halen. Birma, dat onlangs tot de ASEAN is toegetreden, schendt de democratische en mensenrechten op flagrante wijze en op grote schaal. Andere ASEAN-landen voeren, tegen alle internationale overeenkomsten in, zeer vaak doodvonnissen uit. Voor de situatie van Oost-Timor is nog altijd geen oplossing gevonden en ook de wapenhandel is in strijd met alle internationale overeenkomsten.
Wij menen daarom dat wij over de principes niet mogen onderhandelen. Dat zijn het zelfbeschikkingsrecht, de vrijheden en de mensenrechten. Wij vinden het onontbeerlijk dat de ASEAN-landen de internationale verdragen over de rechten van de mens en tegen foltering ondertekenen.
Mijnheer de Voorzitter, tot besluit wil ik alleen nog opmerken dat het advies van de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid om technische en bureaucratische redenen niet in het algemeen verslag van de Commissie externe economische betrekkingen is opgenomen. Ik hoop dat dit morgen bij mondeling amendement wel zal gebeuren.

Moniz
Mijnheer de Voorzitter, ik wil allereerst mijn collega Hindley bedanken voor zijn werk. De voorgelegde conclusies zijn ondubbelzinnig het resultaat van een diepgaande studie van de ingewikkelde problematiek die de betrekkingen tussen de Europese Unie en de ASEAN-landen met zich brengt.
De landen van de ASEAN spelen in de internationale economie een steeds belangrijker rol, en hun strategisch belang voor het garanderen van vrede, stabiliteit en veiligheid in een gebied dat in belangrijke mate de gebeurtenissen op wereldschaal bepaalt, neemt voortdurend toe. Men dient de positie van de Europese Unie, de tweede investeerder in die regio, goed in te schatten, en te kiezen voor een positieve houding als het gaat om het deelnemen aan acties die de economische en sociale ontwikkeling in die landen moeten stimuleren. Mede daarom is het beslist noodzakelijk tot een nauwere dialoog te komen en het niveau van de samenwerking op te voeren - er zij hier terloops vermeld dat dit in Agenda 2000 niet duidelijk is vastgelegd - alsook het niveau van de betrekkingen, of het nu gaat om het handelsbeleid of het beleid op het gebied van investeringen en de toegankelijkheid van markten.
Het is echter ook van levensgroot belang dat er een voortdurende evaluatie wordt gemaakt van het niveau van de samenwerking, waarbij rekening wordt gehouden met wederkerigheid en de beperkingen die door de interne structuur van ASEAN worden opgelegd. Daarbij dient tevens gegarandeerd te worden dat de mensenrechten in alle akkoorden met de landen van ASEAN aan de orde komen, en dat die voorwaarde geen dode letter is: de sociale rechten van werknemers en de individuele vrijheid van de burger moeten daadwerkelijk worden gewaarborgd.
Wij aanvaarden allemaal de beperkingen die de Europese Unie aan Birma oplegt uit hoofde van het gebrek aan respect van dit land voor de mensenrechten. Maar wij zijn ook allen op de hoogte van de onbuigzame houding van Indonesië, inzonderheid wat Oost-Timor betreft, een houding die getuigt van een gebrek aan respect, een houding dus waarop de Europese Unie efficiënt en doortastend dient te reageren. Daarom zou het beter - en politiek ook realistischer - zijn te eisen dat dit land de door de VN erkende internationale normen nakomt, in plaats van Portugal toestemming te vragen om over overeenkomsten van de derde generatie te onderhandelen, ook al dient het intrinsieke nut van zulke akkoorden en hun waarde als beste optie voor een nieuwe dynamiek in de betrekkingen tussen de Europese Unie en de ASEAN-landen erkend te worden. Dit alles moet in een democratisch kader, waar gerechtigheid en respect voor de menselijke waardigheid geldt, worden geplaatst.

Stasi
Mijnheer de Voorzitter, als er één land ter wereld is waaraan de Europese Unie hulp moet verlenen, is het Cambodja, en wel om twee redenen. Allereerst omdat Cambodja een van de armste landen ter wereld is en aangezien zijn handel grote tekorten vertoont, kan alleen heel ruime steun vanwege de internationale gemeenschap het proces van verpaupering waarin dit land geraakt is, stopzetten en omkeren.
Maar we moeten het land ook om morele redenen steunen. Wegens de passiviteit en de lafheid waarvan de internationale gemeenschap en de Europese landen in het bijzonder blijk gegeven hebben toen het Cambodjaanse volk het slachtoffer van een echte genocide door de Rode Khmers was, hebben wij vandaag de plicht dit volk te helpen zijn economie te ontwikkelen, zijn levensomstandigheden te verbeteren en de weg naar de democratie in te slaan.
Wij hebben dan ook met tevredenheid gereageerd op de samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Unie en Cambodja die op 29 april jongstleden in Luxemburg ondertekend is. Dit is een goede overeenkomst en de prioriteiten in deze overeenkomst beantwoorden heel goed aan de situatie in het land en de behoeften van zijn inwoners. De strijd tegen de armoede, het streven naar duurzame groei, bescherming van het milieu en met name bestrijding van de ontbossing, ontmijning, onderwijs, bevordering van particuliere investeringen, bevordering van de democratie en respect voor de mensenrechten behoren inderdaad tot de belangrijkste doelstellingen van deze overeenkomst.
In juni jongstleden heeft de Fractie van de Europese Volkspartij om al deze redenen en ondanks het voorbehoud dat we ook toen al konden maken bij de politieke stabiliteit en het respect voor de mensenrechten in Cambodja, de tenuitvoerlegging van deze overeenkomst dan ook gesteund. Vandaag ziet de situatie er echter helemaal anders uit. De staatsgreep waarmee de tweede copremier Hun Sen de eerste copremier Norodom Ranariddh afgezet heeft, heeft Cambodja opnieuw in de chaos gestort. Er zijn opnieuw gevechten uitgebroken, het geweld is opnieuw losgebarsten onder verschillende vormen - plunderingen, moorden -, de machthebbers stellen het politieke pluralisme in vraag en de mensenrechten worden met voeten getreden. Wanneer we deze overeenkomst vandaag in deze dramatische omstandigheden zouden bekrachtigen, zouden we in feite de staatsgreep goedkeuren en akkoord gaan met alle vormen van machtsmisbruik waartoe ze geleid heeft en die nog toenemen over het gehele Cambodjaanse grondgebied.
De Fractie van de Europese Volkspartij is het eens met de rapporteur, de heer Pettinari, die in het begin heeft gevraagd dat het Europees Parlement zijn verslag over de ratificatie van de overeenkomst met Cambodja terugverwijst naar de commissie. Het is zeker niet de bedoeling dat Europa, de Europese Unie of het Europees Parlement zich een tweede maal niets aantrekken van het lot van het arme Cambodjaanse volk. Wij willen integendeel gebruik maken van wat de rapporteur een "actieve terugverwijzing" genoemd heeft, om druk uit te oefenen op de machthebbers in Cambodja opdat de illegaliteit en het geweld ophouden en opdat de akkoorden van Parijs worden nageleefd en in maart 1998 inderdaad verkiezingen gehouden worden. Wij moeten tevens eisen dat deze verkiezingen plaatsvinden onder internationaal toezicht.
Het Cambodjaanse volk heeft in zijn recente geschiedenis te veel geleden en wij hebben een te grote verantwoordelijkheid tegenover dit volk. Ons Parlement kan bij deze stemming dan ook niet anders dan uiting geven aan zijn wil om Cambodja bij te staan opdat het land eindelijk de weg van de ontwikkeling en de democratie kan inslaan.

Plooij-Van Gorsel
Voorzitter, collega's, commissaris, allereerst wil ik rapporteur Hindley complimenteren met zijn beide uitvoerige verslagen. De liberale fractie is verheugd over de uitbreiding van onze samenwerking met de ASEAN tot Vietnam. Dit zal economische groei in dit land stimuleren en sociale stabiliteit in dit arme land ten goede komen. Handelsbanden binnen ASEAN stabiliseren regionale verhoudingen waardoor de regio aantrekkelijker wordt voor Europese investeerders.
Vooral elektronische handel biedt zeer interessante perspectieven voor zowel grote als kleine Europese ondernemers mits de landen van ASEAN op dat gebied geen nieuwe drempels opwerpen. Hierbij denk ik voornamelijk aan de strenge regels in Singapore omtrent censuur op het Internet. Internationaal overleg is van groot belang om elektronische vrijhandel te garanderen.
De liberale fractie is voorts verheugd dat de samenwerking met Vietnam onder voorwaarde van respect voor de mensenrechten staat. Deze clausule is één van de weinige instrumenten waarover de Unie beschikt om bescherming van mensenrechten af te dwingen. Mijn fractie hoopt dan ook op spoedig resultaat in de besprekingen over mensenrechten met de andere ASEAN-landen.
Wat betreft de samenwerking met deze andere ASEAN-lidstaten, de bosbranden in Indonesië laten het belang van samenwerking inzake milieu en ontwikkeling weer eens duidelijk zien. Wij hopen dan ook dat samenwerking op deze gebieden zal helpen dergelijke ecologische rampen in de toekomst te voorkomen.
Ten laatste wil mijn fractie benadrukken dat het van groot belang is de euro, onze gemeenschappelijke munt, goede bekendheid te geven bij het bedrijfsleven in Azië. Dit kan een verbetering in onze positie als derde handelspartner van deze regio bewerkstelligen.

Telkämper
Mijnheer de Voorzitter, zoals de heer Hindley zopas heeft gezegd is Zuidoost-Azië ongetwijfeld een snelgroeiende regio. Zo is het ook begrijpelijk dat de overeenkomst van 1980 tussen de Europese Unie en de ASEAN-landen moet worden verlengd. Op dit ogenblik groeit evenwel vooral de angst voor een ineenstorting en vreest men vooral dat het wordt zoals enkele jaren geleden in Mexico. In Thailand keldert de bath en op Kalimantan, Sumatra en Celebes staan de bossen al weken in brand. In Birma, Cambodja, Oost-Timor en op vele andere plaatsen worden de mensenrechten al sedert vele jaren geschonden. Welke conclusie trekken wij daaruit? Wij kunnen onze betrekkingen niet zonder meer voortzetten. Wij kunnen de handel niet zomaar vrijmaken of de investeringen volgens het WHO-model liberaliseren. Wij zouden veeleer moeten nagaan of het, om de financiële markten te stabiliseren, niet nuttig zou zijn een soort Tobinbelasting in te voeren. De Maleisische premier heeft enkele dagen geleden op de bijeenkomst van het IMF en de Wereldbank in Hongkong terecht gezegd dat valutaspeculatie immoreel is en moet worden verboden.
In de tweede plaats wijs ik erop dat wij, als wij een overeenkomst sluiten, daarin ook de mensenrechten moeten opnemen. De EU mag die kwestie niet met protocollen omzeilen. Een basisvoorwaarde voor het sluiten van nieuwe overeenkomsten moet volgens onze democratische begrippen ook zijn dat het Europees Parlement daarbij wordt betrokken. Wij hebben dus geen protocollen maar een nieuwe overeenkomst van de derde generatie nodig. Daarom verzoeken wij, zoals vele andere afgevaardigden, Portugal zijn veto betreffende Oost-Timor in te trekken. Dat betekent evenwel niet dat wij de schendingen van de mensenrechten in Oost-Timor goedkeuren. Wij willen hiermee zeggen dat dit niet alleen een probleem van Portugal maar van de gehele Europese Unie is. De andere Europese landen hebben daarmee evenveel te maken. Het gaat hier over een uitvloeisel van het koloniaal verleden. Misschien kunnen wij Oost-Timor een soort bescherming van de Europese Unie op basis van haar historische verantwoordelijkheid bieden. Misschien kan men dat zelfs uit de Verdragen halen.
In de derde plaats moet de duurzame economie de grootste prioriteit krijgen. De economie moet niet verder worden geliberaliseerd maar moet worden geheroriënteerd. Het gaat niet om de opheffing van beperkingen, maar om een verbod op producten die in mensonwaardige omstandigheden en met verspilling van natuurlijke rijkdommen worden geproduceerd. Wij hebben daarvoor bindende beschermingsmaatregelen nodig. Als die hadden bestaan, zouden er nu ook geen bosbranden zijn. Ik heb een vraag voor de heer Marín. De Europese Unie en de Commissie hebben in Sumatra steun verleend voor de totstandbrenging van alarmsystemen. Waarom hebben die niet gewerkt? Wat is bij de bosbranden met de inheemse bevolking gebeurd? Zijn die mensen in die branden omgekomen? Zijn die bosbranden misschien een vorm van liberalisering om op die plaatsen voortaan rijst te kunnen verbouwen, om het transmigratieproject uit te voeren en het oerwoud wellicht weldra door plantages te vervangen? Wat doen wij om het milieu in stand te houden? Wat doen wij om zuinig met onze hulpbronnen om te springen en hoe zorgen wij ervoor dat de volkeren in het gebied en in de wouden hun rijke kennis kunnen doorgeven?
Ten slotte zou ik nog een laatste opmerking over de overeenkomst willen maken. Als wij nieuwe overeenkomsten sluiten die ook voor Birma gelden, kunnen wij op dit ogenblik, zoals velen al hebben gezegd, alleen het standpunt ondersteunen dat Groot-Brittannië ten aanzien van de ASEAN 1998 inneemt en waarbij het Birma geen visa verleent. Ik ben van oordeel dat bij de uitbreiding zo'n land niet in aanmerking komt. Uiteraard is de uitbreiding een probleem van de ASEAN zelf, maar ook wij moeten ons daarover bezinnen. De vraag is of wij instemmen met wat de ASEAN ons voorstelt. Als wij daarmee wegens schendingen van de mensenrechten of om economische redenen niet kunnen instemmen, moeten wij dat ook niet doen en moeten wij in de plaats daarvan een duidelijk standpunt innemen.

Dell'Alba
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer Marín, waarde collega's, een groep afgevaardigden heeft vandaag in een aantal Europese kranten gezegd dat het slecht gaat met Europa. Het gaat slecht omdat Europa er in het Verdrag van Amsterdam onvoldoende in geslaagd is de democratie een eersterangs rol toe te kennen in zijn instellingen, zijn procedures en zijn wijze van functioneren.
Als het al slecht gaat met Europa, dan gaat het wel heel slecht met de ASEAN. Het is overigens geen toeval dat de regio door branden geteisterd wordt en dat de munten in vrije val zijn. Overigens regeert ginder niet een ongebreideld liberalisme, mijnheer Telkämper, maar een liberalisme, een economisch systeem, dat geen rekening houdt met de mensenrechten en de democratie, dat in naam van de vrije markt en de groei wil vergeten dat de mensenrechten een universele waarde zijn, dat politieke democratie wil vergeten en meent dat een staatsbestel zonder deze waarden kan werken.
Wij hebben als leden van de Unie andere waarden en mijns inziens dient beklemtoond te worden, zoals alle collega's dat overigens terecht doen, dat wij niet kunnen aanvaarden dat men in naam van de vrijhandel, in naam van de winst, de ogen sluit voor het feit dat de ASEAN Birma als lid heeft aanvaard ondanks zijn generaals, die wat dictatoriaal zijn, dat klopt, en ondanks het onder huisarrest plaatsten van de winnares van de Nobel- en de Sacharovprijs, Aung San Suu Kyi.
Neen, ik ben van oordeel dat ons Parlement en onze Unie het recht en de plicht hebben neen te zeggen en al het mogelijke moeten doen opdat de mensenrechtenclausules, de regels waarin wij voorzien hebben voor onze betrekkingen met de landen waarmee wij samenwerken, aanvaard worden. Als dat niet zo is, kunnen wij heel eenvoudig tot onze vrienden van de ASEAN zeggen dat zij maar elders moeten zoeken, omdat wij niet geïnteresseerd zijn.
Ik weet dat dit moeilijk is en dat wij heel vaak, in verband met China en andere landen, mooie verklaringen afleggen maar vervolgens iets anders doen. Mijns inziens zou een vastberaden houding tegenover de ASEAN-landen een middel zijn om na te gaan hoe reëel onze waarden wel zijn en of wij deze waarden terzijde schuiven wanneer het ons uitkomt.
Maleisië en een aantal andere landen nemen stilaan het voortouw van een beweging die zich zal proberen te verzetten tegen de 50ste verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Welnu, als onze waarden echt zijn, zullen wij met die waarden zorgen voor de samenwerking die wij wensen. De woorden van de rapporteur van de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid zijn in dit opzicht heel belangrijk. Het ter discussie stellen van de in die landen toegepaste doodstraf en van alle andere in het verslag aangeklaagde schendingen moet voor de Commissie en voor ons allen een soort test zijn om via de manier waarop wij met deze landen omgaan te tonen waar onze prioriteiten liggen. De Britse minister Cook heeft zopas een heel interessant contract voor wapenleveringen aan Indonesië geweigerd. Volgens mij heeft hij hier goed aan gedaan. Dergelijke tekenen zijn belangrijk, zodat we deze overeenkomst kunnen stopzetten als de ASEAN Birma wil opnemen. Waarom zouden wij geen bilaterale overeenkomsten sluiten op grond van onze waarden?
Dit is naar mijn mening de uitdaging die we moeten aannemen. Onze fractie heeft voorgesteld om, bijvoorbeeld op het vlak van de communautaire begroting, een deel van de kredieten voor de ASEAN in de reserve te plaatsen en zo te tonen dat wij niet tevreden zijn over de opneming van Birma als lid van de ASEAN.

Antony
Mijnheer de Voorzitter, het verslag van de heer Hindley gaat over de betrekkingen tussen de Europese Unie en Vietnam en de uitbreiding van deze relaties via de overeenkomst die met de Associatie van Zuidoost-Aziatische Staten ondertekend is. Het verslag geeft cijfers over de economische vooruitgang die Vietnam geboekt heeft en herinnert ook aan de mogelijkheid om onze overeenkomsten in geval van schending van de mensenrechten op te schorten. Dit "in geval van" wekt eigenlijk verbazing, want alleen al het gezond verstand zou ons moeten zeggen dat in die gevallen helemaal geen overeenkomsten mogen worden gesloten. Maar misschien worden de tegenstanders van het communistische regime, de gelovigen, de christenen, de boeddhisten en andere groepen die vervolgd worden, hier niet als mensen beschouwd. Vietnam is niet bevrijd van het communistische keurslijf, net zo min als Laos of Cambodja.
Er valt ook heel wat te zeggen over wat deze cijfers van economische groei werkelijk weerspiegelen, aangezien het land in algemene armoede gestort was door het ongebreidelde collectivisme. In zo'n geval leidt de minste versoepeling vanzelfsprekend tot een verbetering van de situatie maar dit is heel relatief. Waar we helaas wel zeker van zijn, is de enorme corruptie die het land aantast, zoals dat in alle socialistische regimes gebeurt, waar na de uitroeiing van de mens en de structuren van de natuurlijke markteconomie alleen nog de maffia overleeft, zoals onkruid op een lang verwoest terrein. Maar net als het China van de lao gai , als Cambodja en Laos blijft ook Vietnam een land waar mensen onderdrukt worden, waar de verschrikkelijke lijdensweg van de door het communisme onderdrukte volkeren voortgezet wordt.
Wij zullen tot in den treure blijven herhalen dat het communisme al mensen doodde vóór het nazisme mensen doodde. Het doodde ook toen het nazisme doodde. Het blijft ook in 1997 doden. Het nieuws dat ons uit Vietnam bereikt - ik heb drie kleine Vietnamese petekinderen - gaat vaak, zo niet altijd over de gewelddadige onderdrukking van alle vrijheden, over de bloedige onderdrukking van alle manifestaties, terwijl hier twee derde van deze Vergadering voor de zogenaamde vrede in Vietnam streed.
Het Vietnamese communisme heeft in zijn twee veroveringsoorlogen miljoenen mensen gedood bij massaexecuties, in dodenkampen en onder bootvluchtelingen. Helaas ontbrak het de Vietminh en daarna de Vietcong niet aan steun in onze westerse landen. Natuurlijk ook niet in de communistische partij, in de partij van de verrader Boudarel, die nog altijd niet berecht is. Deze boosaardige beul van kamp 113 heeft zich schuldig gemaakt aan misdaden tegen de mensheid, maar kan vanmorgen nog altijd rustig een koffie drinken op de boulevard Saint-Germain.
Maar zij genoten ook massale steun van de katholieke hiërarchie en clerus, zoals blijkt uit de bekentenis van de bisschop van Courtray van 5 januari 1990. Wij Fransen verwachten nu dat de Franse bisschoppen vergiffenis vragen voor deze onvergeeflijke akkoordjes die zij tientallen jaren gesloten hebben met de beulen van de 200 miljoen slachtoffers van deze onderdrukte volkeren.

Junker
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, dit debat betreft de ASEAN in het algemeen, het relatief nieuwe lid Vietnam en het onlangs in de organisatie opgenomen Laos. Dit debat betreft ook Cambodja, waarvan de toetreding tot de ASEAN wegens de gewelddadige machtswisseling in juli van dit jaar is uitgesteld. Birma, een ander nieuw lid van de ASEAN, is geen onderwerp van dit debat, maar kan niet buiten beschouwing worden gelaten.
De ASEAN is een inter-Aziatisch samenwerkingsverband dat, zoals de heer Hindley in zijn verslag terecht opmerkt, als bolwerk tegen het communisme was geconcipieerd. Met Laos en Vietnam behoren vandaag evenwel ook twee ondanks de economische liberalisatie uit politiek oogpunt nog steeds communistische landen tot de organisatie van de tijgers. Sedert het uiteenvallen van de machtsblokken is de politieke situatie immers veranderd. Het bondgenootschap is vandaag van geostrategisch belang tegenover de Chinese reus in het noorden. Tot voor kort waren de meeste ASEAN-landen, meer bepaald Maleisië, Singapore, Thailand en in bepaalde opzichten ook Indonesië, een echt succesverhaal.
Groeipercentages van twee cijfers deden wolkenkrabbers als paddestoelen uit de grond schieten. De productie en de uitvoer kenden ongeziene stijgingen. Europa begon de agressieve handelsconcurrentie te voelen en wordt nog steeds met verplaatsing van werkgelegenheid geconfronteerd. Tegelijkertijd werden de ASEAN-landen erkend als een belangrijke markt, waar men strategische posities moest innemen. Zo is de Europese Unie in die regio de op een na grootste investeerder geworden.
De samenwerkingsovereenkomst met de ASEAN berust op de betrekkingen zoals die in 1980 waren. Ze is dan ook dringend aan modernisering toe. Dat lijkt mij echter gemakkelijker gezegd dan gedaan. Eerst moet de bestaande overeenkomst tot de nieuwe leden worden uitgebreid. Voor Brunei, het rijke oliesultanaat, was dat geen probleem. Ook wat Vietnam betreft, is dit min of meer een formele aangelegenheid hoewel daar, zoals hier al is gezegd, het probleem van de mensenrechten rijst.
Wie in een ASEAN-land heeft rondgekeken moet echter erkennen dat kinderarbeid, seksuele uitbuiting van kinderen en vrouwen, rechteloosheid van arbeidskrachten en onderdrukking van etnische en religieuze minderheden op vele plaatsen schering en inslag zijn. De arbeidsvoorwaarden in bijvoorbeeld Maleisië en Indonesië zetten ons er elke keer opnieuw toe aan op de naleving van de normen van de Internationale Arbeidsorganisatie en op een sociale clausule in het kader van de WHO aan te dringen. Dat laat de ASEAN-landen echter koud. Zij beroepen zich op de Aziatische waarden die men volgens hen moet respecteren. Maleisië eist zelfs dat de definitie van de mensenrechten in het VN-Verdrag van 1950 wordt herzien.
De economische tijgers hebben de jongste tijd echter zware tegenslagen moeten incasseren. De monetaire stormen, economische tegenslagen en milieurampen - ook van de jongste weken en dagen - bewijzen dat roofbouw op mens en milieu en een spectaculaire economische ontwikkeling zonder stevig fundament zich op dramatische wijze wreken. Dat geeft de eis voor een nieuwe dynamiek in de betrekkingen met de ASEAN een nieuwe dimensie. Voor de Europese Unie betekent dat koorddansen tussen politieke en economische systemen, tussen samenwerken, gedogen en afwijzen als tolerantiedrempels worden overschreden.
Met de nieuwe machthebber Hun Sen, die letterlijk over lijken is gegaan om de macht naar zich toe te trekken, mogen wij nu geen overeenkomst sluiten. Wij mogen ook geen steun verlenen aan het militaire regime in Birma, dat geen respect heeft voor de mens, geld verdient aan drugshandel en smokkel en daardoor een slechte invloed heeft op de buurlanden, die uit armoede opium telen.
Ik vind het evenwel belangrijk dat wij aan de hand van de voorbeelden Vietnam en Laos het aspect van het ontwikkelingsbeleid beklemtonen en duidelijk zeggen dat het om een duurzame ontwikkeling gaat. De Europese Unie moet daarvoor zorgen.

Günther
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, ik wil mij tot Laos beperken. Ik dank in de eerste plaats de heer Castagnède voor zijn verslag en voor wat hij daaraan tijdens dit debat nog heeft toegevoegd. Wat ontwikkelingssamenwerking betreft, hebben wij in de eerste plaats met de zogenaamde ACS-landen te maken. Laos is een van de armste landen ter wereld, maar heeft geen toegang tot de steun en de middelen van het Europees Ontwikkelingsfonds. Deze overeenkomst biedt het land dan ook hoop op een partnerschap en samenwerking.
In een land als Laos betekent armoede niet alleen gebrek aan voedsel, maar ook aan gezondheid, opleiding en levenskansen in het algemeen. Het inkomen per hoofd van de bevolking bedraagt in Laos ongeveer 290 dollar per jaar. Als wij rekening houden met wat wij tot nu toe aan ontwikkelingshulp hebben kunnen verlenen, stellen wij vast dat 15 % van dat inkomen uit giften en subsidies van de Europese Unie bestaat.
Als wij in het kader van deze overeenkomst naar samenwerking streven, moeten wij ook goed beseffen dat wij met een land aan de andere kant van de wereld handel willen drijven en willen samenwerken. Anderzijds is als gevolg van de toetreding van Laos tot de ASEAN een markt bereikbaar die niet minder dan 400 miljoen consumenten telt. Ik zou de Commissie, hoezeer deze overeenkomst mij ook bevalt, toch nog enkele vragen willen stellen.
In de eerste plaats zou ik willen weten hoe het nu echt met de democratisering staat. In Laos is een eenpartijregering aan de macht en bovendien bestaat de leiding van het land voor zowat 75 % uit officieren en hoge militairen. In de tweede plaats zou ik willen weten of Laos in de groep van Aziatische landen betere marktkansen zal krijgen en of wij ervan mogen uitgaan dat hier tot stand komt wat wij op het gebied van de ontwikkeling altijd krachtig nastreven, namelijk een regionale markt met vrij kleine afstanden tussen producenten en consumenten.
Mijn derde vraag betreft de antipersoonsmijnen. In de overeenkomst staat dat de Commissie het probleem zal onderzoeken. Ik zou willen weten wat dat betekent. Wij slagen er nog steeds niet in per jaar meer mijnen op te ruimen dan er nieuwe worden gelegd. Het verschil is nog reusachtig groot. Ik zou graag hebben dat men dit probleem bij voorrang behandelt in plaats van druppelsgewijs op verschillende plaatsen beperkte stappen te ondernemen.
Ten slotte zou ik nog willen weten hoe het met de monetaire stabiliteit staat. Zijn er plannen om inspanningen te doen om in Laos geleidelijk tot een stabiele en converteerbare munt te komen? Met een inflatie van 20 % is een groei van 7 % immers vrij bescheiden.

Harrison
Mijnheer de Voorzitter, de ASEAN wordt snel volwassen en zijn broer Europa begint nu pas doordrongen te raken van het bestaan van zijn vroegwijze jongere broer, wiens familiebanden met Europa, op politiek, economisch en cultureel gebied, met de dag sterker worden. Zoals goede broers betaamt, moeten we op een verstandige en constructieve wijze met elkaar kunnen praten, en ik juich het toe dat we kunnen beschikken over de mededelingen van de Commissie en over de uitstekende verslagen van de rapporteurs van het Parlement.
Neem bijvoorbeeld de EMU, Europa's grootste project. Op een recente conferentie in Singapore werd benadrukt dat er tussen de twee handelsblokken enorme financiële en economische mogelijkheden zullen ontstaan zodra de euro zich als mondiale reservevaluta naast de dollar en de yen schaart.
Door het recente bezoek van commissaris de Silguy aan de ASEAN zijn deze spannende ontwikkelingen naar voren gehaald. Helaas is de boodschap van de heer de Silguy, door de recente financiële perikelen van de ASEAN zelf, misschien wat op de achtergrond geraakt. Om het met de woorden van een Thailandse functionaris te zeggen: "Ik maak me meer zorgen over de mark van vandaag dan over de euro van morgen." Het gekibbel tussen dr. Mahathir en George Soros over de bedreiging van de Maleisische ringgit heeft de onderlinge afhankelijkheid van de financiële markten van de wereld alleen nog duidelijker gemaakt, alsof Baring Brothers van Singapore geen waarschuwing genoeg was geweest.
Ook de politieke banden worden binnen en buiten de ASEAN aangehaald. De tien landen van de ASEAN moeten nu rekening houden met interne spanningen, zeker als zulke spanningen tot gevolg hebben dat de relaties met de EU verstoord worden. We moeten de goede toon vinden, niet te hard en niet te zacht, om onze betrokkenheid duidelijk te maken waar het betreft schendingen van de mensenrechten en van politieke rechten in het hele gebied en in het bijzonder in Birma.
De Britse regering heeft duidelijk gemaakt dat Birma niet wordt geacht als volwaardig lid deel te nemen aan de ASEM-vergadering van volgend jaar, die onder Brits voorzitterschap in Londen plaatsvindt.
Tegelijkertijd moeten we reageren op de beslissing van de ASEAN inzake opneming van zowel Birma als Laos en eventueel Cambodja in het volledige blok. De toenemende politieke instabiliteit in Cambodja zou ons aan moeten sporen om iedere stimulans tot democratisering in dat verscheurde land te steunen. Laten we hopen dat er, onder aansporing van de EU, volgende maand mei of november eerlijke en vrije verkiezingen gehouden kunnen worden.
Wat betreft Vietnam biedt de samenwerkingsovereenkomst uitgelezen mogelijkheden tot een levendige maar opbouwende dialoog. Hoe zal men, in het geval van Vietnam, reageren op de allereerste oproep tot het respecteren van de mensenrechten in een ASEAN-land? In de wereld van vandaag mogen we het belang niet over het hoofd zien van landen als Maleisië en Indonesië. Het geschil tussen Europa, met inbegrip van Portugal, en de op drie na grootste natie ter wereld, Indonesië, ten aanzien van Oost-Timor, moet nog steeds opgelost worden. Ik spreek de hoop uit dat het verzoek van het Parlement om, als officiële delegatie, Oost- Timor te kunnen bezoeken, welwillend zal worden onthaald. Van onze kant moeten we bereid zijn, indien visa verkregen worden, in alle eerlijkheid en openheid te rapporteren, enkele jaren na de verschrikkelijke slachtoffers van Dili, over al hetgeen we zien en horen.
Ten slotte, de smog. De combinatie van El Niño en het Indonesische beleid waarbij bossen gekapt en platgebrand worden, heeft een verwoestende uitwerking. De ASEAN-landen kunnen zich niet van de buitenwereld afsluiten, net zo min als wij in Europa en Engeland dat kunnen. Laten wij hopen dat als onze vrienden en collega's volgend jaar naar Londen komen, waar de alles versluierende smog uit de 19de eeuw op miraculeuze wijze verdwenen is, de mist en de motregen van de 21ste eeuw de enige barrière zullen vormen tussen ons en de ASEAN bij het uittekenen van onze gezamenlijke toekomst. Dank u, mijnheer de Voorzitter.

Marín
Mijnheer de Voorzitter, ik zou achtereenvolgens willen ingaan op de verslagen van de heren Pettinari, Castagnède en Hindley, en op de adviezen die zijn uitgebracht door de Begrotingscommissie en de commissie buitenlandse zaken.
Het is waar dat er in Cambodja na het gedwongen vertrek van prins Norodom Ranariddh sprake leek te zijn van een zekere stabiliteit, maar langzamerhand is er een situatie ontstaan die, zoals de laatste ontwikkelingen hebben aangetoond, precair kan worden genoemd, niet alleen op het gebied van de democratie of de overgang naar de democratie, maar ook in regionaal opzicht, zoals blijkt uit de uitsluiting van Cambodja, voor het eerst, op de meest recente vergadering van de ASEAN in Kuala Lumpur. Hierover hebben we op 17 juli jongstleden, toen het Parlement zijn resolutie indiende, kunnen debatteren.
Zoals u weet, zullen er op 23 mei 1998 verkiezingen worden gehouden, en het is duidelijk dat de internationale gemeenschap deze verkiezingen zal aangrijpen als testcase voor de bedoelingen van de huidige premier Hun Sen. Op dit ogenblik is in het nationale parlement van Cambodja de kieswet in behandeling. Het antwoord op de vraag of deze wet, en vooral de inhoud van deze wet, het haalt, zal van vitaal belang zijn om thans de strategie van de Cambodjaanse overheden voor de komende maanden te kunnen beoordelen. Het spreekt vanzelf, en in dezen deel ik het standpunt van de rapporteur de heer Pettinari, dat de internationale gemeenschap, en met name de Europese Unie, alles in het werk moet stellen om de huidige leiders ervan te overtuigen dat zij de mensenrechten en de fundamentele vrijheden moeten eerbiedigen en dat zij door middel van een intern proces ter voorbereiding van de verkiezingen van komend jaar moeten kunnen waarborgen dat de situatie in Cambodja genormaliseerd wordt. In de tijd die voorafging aan de meer recente ontwikkelingen is dat, zij het met grote moeite, toch ook mogelijk gebleken.
Zoals u weet, is de Europese Commissie bereid een aanzienlijke hoeveelheid middelen vrij te maken - 9, 5 miljoen ecu, een heel bedrag - voor het houden van de verkiezingen in 1998. Uiteraard vinden wij dat dit besluit in nauwe samenwerking genomen moet worden. Het geld is er. Nu moet de politieke beslissing genomen worden over de manier waarop het wordt aangewend. Want het al dan niet deelnemen van de internationale gemeenschap, de Europese Unie voorop, aan de organisatie, ondersteuning, monitoring van de verkiezingen, alsmede het sturen van waarnemers zal afhangen van de geloofwaardigheid van de kieswet die op dit moment in het Cambodjaanse parlement wordt besproken, alsook van de objectieve omstandigheden waaronder die algemene verkiezingen gehouden worden.
Het is duidelijk dat we te zijner tijd zullen moeten kiezen voor deelneming of niet, en als we meedoen, moet bekeken worden op welke manier we dat doen om ervoor te zorgen, dat de verkiezingen op correcte en transparante wijze verlopen, zodat de situatie in het land kan worden genormaliseerd.
Wat is onze benadering, gezien de situatie waarin het land nu verkeert? Op de bijeenkomst in Kuala Lumpur zijn we uitvoerig ingegaan op de vraag hoe we te werk moeten gaan, en uiteindelijk hebben we tot een gedifferentieerde benadering besloten. Waarom? Omdat ik er niet echt voorstander van was - dat geef ik zonder meer toe - om op dat moment, tijdens de Conferentie van de ASEAN - zo meteen hebben we het over het verslag van de heer Hindley - de samenwerking met Cambodja geheel en definitief af te breken, vooral omdat de meeste financieeleconomische programma's in Cambodja ten goede komen aan het platteland en aan de kleine boeren. Als we toen een radicaal besluit hadden genomen, dan weet ik niet of dit voor de heer Hun Sen veel gevolgen zou hebben gehad, maar in elk geval zouden we de kleine boeren, die feitelijk degenen zijn die van deze samenwerkingsprogramma's profiteren, in de problemen hebben gebracht.
Derhalve hebben we gekozen voor een gedifferentieerde aanpak, dat wil zeggen dat we besloten de projecten aan te houden die de meeste impact op de meest kwetsbare gebieden hebben en het toezicht sterk op te voeren op projecten die mogelijkerwijs in politiek verband staan met de macht, om het zo te zeggen. Dat is de redenering die wij hebben gevolgd.
Zoals u weet, zal er in de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, op 22 en 23 november aanstaande, een internationaal debat over Cambodja worden gehouden. Wij hopen daar nadere informatie te krijgen over de stappen van de ASEAN-landen. Verder zal de minister van Buitenlandse Zaken van Thailand over een paar weken een bezoek brengen aan de Europese Commissie om ons onder meer over dit punt te informeren, omdat hij op het ogenblik de ASEAN-groep voorzit en omdat wij precies willen weten wat hun standpunten zijn.
Wat betreft de ratificatie door Cambodja is het gezien de huidige omstandigheden meer dan waarschijnlijk dat het nationale parlement van Cambodja die ratificatie dit jaar niet meer haalt. Dat geeft ons een zekere manoeuvreerruimte, want dan kunnen we zien hoe de verkiezingen in maart verlopen. Bij de politieke beslissing die in de Raad moet worden genomen en de financiële beslissing die in de Commissie - en indirect in het Europees Parlement, omdat u begrotingsautoriteit bent - moet worden genomen, zal moeten worden beoordeeld of het al dan niet de moeite loont die 9 miljoen ecu uit te geven, gelet op de voorwaarden die de kieswet stelt en de mate waarin sprake is van transparantie bij de verkiezingen.
Wat Laos betreft ben ik de heer Castagnède erkentelijk voor het feit dat hij heeft benadrukt dat Laos op het ogenblik met enorme uitdagingen geconfronteerd wordt. Gezien de kenmerken van dit land - laag sociaal en economisch ontwikkelingspeil, overgang naar een markteconomie, inspanningen om zich open te stellen - zal de Europese Unie ongetwijfeld op deze inspanningen reageren. Zoals in het verslag ook gezegd wordt, is het politieke signaal dat de Democratische Volksrepubliek Laos gegeven wordt, het belangrijkst, en het feit dat deze samenwerkingsovereenkomst wordt ondertekend, is een politiek signaal waaruit blijkt dat Laos naar ons idee de juiste weg is ingeslagen.
Zullen wij in Laos enige invloed kunnen uitoefenen? Natuurlijk is dat het doel van alle samenwerkingovereenkomsten die we aangaan. Ik denk dat het, naarmate er sprake is van verdere politieke, economische en regionale integratie, van het grootste belang is dat Laos aangeeft dat het bereid is om mee te werken in het algemene kader van de ASEAN. Wij gaan ervan uit dat er wanneer het Europees Parlement deze samenwerkingsovereenkomst heeft goedgekeurd, voor het eerst, zoals voorzien in de overeenkomst in Vientiane begin 1998, een gemengd comité zal kunnen samenkomen.
Betreffende de uitbreiding van de overeenkomst tussen de ASEAN en de Europese Unie met Vietnam moet ik zeggen dat de samenwerkingsovereenkomst met Vietnam voor de Commissie een politieke uitdaging betekent en ons met grote voldoening vervult, want zoals u weet, werden de onderhandelingen met het oog op deze overeenkomst als ik mij goed herinner zo'n twee jaar geleden geopend. Het zijn zeer langdurige onderhandelingen geweest, waaraan we zijn begonnen op een moment dat de kans op succes bijzonder klein was. Vietnam was niet lid van de ASEAN, het verkeerde nog in staat van oorlog met de Verenigde Staten, en de Europese Unie nam het voortouw met de onderhandelingen. Naderhand heeft Vietnam zijn positie ten opzichte van de ASEAN en van de Verenigde Staten genormaliseerd, waaruit eens temeer blijkt dat dit soort onderhandelingen, ondanks het feit dat de onderhandelingspartner misschien geen volmaakte democratie kent en zijn twijfels heeft over de Europese uitgangspunten, uiteindelijk positieve resultaten kunnen opleveren waarmee wij met recht ingenomen kunnen zijn. Een van die positieve resultaten is de overeenkomst waarvoor wij in niemandsland de eerste paal geslagen hebben en als gevolg waarvan we samen met deze republiek twee jaar lang een woestijn doorkruist hebben. De problemen werden geregeld. Vietnam trad toe tot de ASEAN. Wij achten dat een positieve ontwikkeling, want het zal een stimulerend effect hebben op Vietnam, dat zo wordt aangezet tot het openen van zijn economie, als gevolg waarvan de jongere garde in Vietnam veel meer zeggenschap zal krijgen en er binnen de Vietnamese communistische partij nieuwe besluiten kunnen worden verwacht. De koerswijziging van Vietnam zal zich niet in een dag of een week of binnen het jaar voltrekken, het gaat om een proces dat nog veel tijd zal vergen, maar het is op de rails gezet en dat is het voornaamste.
Het lijkt me duidelijk dat de politieke stabiliteit van de regio door de ASEAN verhoogd wordt. Zoals een aantal sprekers al heeft opgemerkt, is de situatie in dat deel van de wereld veranderd. Als er één gebied is waarop het einde van de koude oorlog in geopolitieke termen van grote invloed is geweest, dan is het wel "the south-east" , met als gevolg dat de verhoudingen wezenlijk veranderd zijn. Het lijkt ons dan ook bijzonder nuttig het initiatief om de kaderovereenkomst met de ASEAN uit te breiden met Vietnam, te ondersteunen.
Wat de rechten van de mens betreft moet gezegd dat de mensenrechtenclausule, zowel in het geval van Vietnam als in dat van Cambodja en Laos, een clausule met perspectief is. Het spreekt vanzelf, zoals het Europees Parlement ook zegt, dat deze clausule in alle samenwerkingsovereenkomsten moet worden aangehouden. We mogen er echter niet van uitgaan, want dat zou al te naïef zijn, dat het feit dat onze onderhandelingspartner instemt met de democratische clausule in de samenwerkingsovereenkomst betekent, dat het land in kwestie automatisch gedemocratiseerd wordt. Zo gaat dat niet. Het opnemen van de democratische clausule in samenwerkingsovereenkomsten opent de mogelijkheid tot een politieke dialoog, die ons allen in de gelegenheid stelt verbetering te brengen in de situatie van de eerbiediging van de vrijheden en de mensenrechten. Maar laat niemand denken dat we wegens de democratische clausule in de overeenkomsten met Vietnam, Laos en Cambodja automatisch het wonder van de democratisering in deze drie landen tot stand zullen brengen. Zo werkt dat niet. Het is een kwestie van tijd, van volhouden, van vasthouden aan bepaalde normen, en natuurlijk van reageren indien nodig, zoals in het geval van Cambodja bijvoorbeeld gebeurd is. Als er gas moet worden teruggenomen, dan gaan we automatisch "differentiëren" , een eufemisme voor "ingrijpen" , door de samenwerkingsvorm eventueel te herzien. Dat is naar mijn idee de leidraad die we moeten volgen om te begrijpen hoe we met de mensenrechtenclausule zullen omgaan.
Mijnheer Hindley, wat zou ik u kunnen zeggen over de algemene situatie van de ASEAN? Niets kan ik zeggen wat u al niet gezegd heeft in het verslag, wat u de afgelopen maanden niet zelf heeft kunnen lezen, zien of horen met betrekking tot deze problematische situatie. Volgens mij zijn de ASEAN-landen veel meer dan de Europese Unie de aangewezen instantie om deze situatie toe te lichten. Waarom? De ASEAN-landen hebben in een moedig en belangwekkend besluit namelijk bepaald dat Cambodja wordt uitgesloten omdat het proces voor democratische normalisering in dat land een achteruitgang te zien geeft, terwijl een ander land met een militaire regering, namelijk Myanmar wel tot de ASEAN wordt toegelaten. De verklaring hiervoor is hoofdzakelijk van geopolitieke aard, en volkomen begrijpelijk gezien het gebied waarover het gaat. De ASEAN-landen beseffen echter uiteraard maar al te goed dat zij zich hiermee in een ongemakkelijke positie hebben geplaatst ten opzichte van de internationale gemeenschap, die genoegen moet nemen met voor de hand liggende verklaringen van geopolitieke aard.
In elk geval wil ik u zeggen dat, de complexe situatie van Kuala Lumpur daargelaten, van de kant van de ASEAN en van onze kant is aangegeven:
1.dat de ASEAN zijn bestaan wil voortzetten, onafhankelijk van ASEN. Dat wil zeggen dat ASEN niet de plaats van de organisatie ASEAN kan innemen of die zal verzwakken, wat op zich een goede zaak is; 2.dat het waar is, en dat verklaar ik hierbij, dat de Commissie zich verplicht heeft gezien een institutioneel plan op te stellen om te voorkomen dat we geen overeenkomst zouden hebben om die van 1980 te vervangen. We hebben dit plan moeten uitdokteren, waarmee we protocol per protocol zullen vorderen en de verschillende sectoren los van elkaar behandelen, omdat dit de enige manier is om het momentum veilig te stellen. Wegens de politiek ongewisse situatie die u allen bekend is, zijn momenteel immers de politieke voorwaarden niet vervuld om een nieuwe regionale overeenkomst te sluiten ter vervanging van de vorige overeenkomst van zeventien jaar geleden.Bij gebrek aan een overeenkomst hebben we derhalve de verschillende delen van de overeenkomst van elkaar moeten scheiden, waarbij we gebruik zullen maken van protocollen om op die manier problemen van institutionele aard te vermijden. Ik weet niet of het een geweldig idee is, of het goed is of slecht, maar na twee jaar om de hete brij te hebben rondgedraaid, heeft de Commissie nu een institutionele truc gevonden - ik geef dat ronduit toe - die ons toch al in de gelegenheid stelt op zijn minst de uitdagingen van de handel, de industriële eigendom, de informatiemaatschappij, alsook de mondialisering het hoofd te bieden.
In ieder geval, mijnheer Hindley, als u in het Europees Parlement een betere methode vindt, zullen wij die gaarne van u overnemen.

Günther
Mijnheer de Voorzitter, ik heb de heer Marín vier vragen gesteld, waarvan hij er twee heeft beantwoord. Ik zou graag weten of er met betrekking tot de antipersoonsmijnen concrete voorstellen zijn en wat men bedoelt als men zegt dat men het probleem zal onderzoeken. Mijn tweede vraag was of er in Laos maatregelen komen om de munt te stabiliseren.

Telkämper
Mijnheer de Voorzitter, ook ik heb de heer Marín enkele vragen gesteld. Ik heb gezegd dat de Europese Unie in Sumatra steun heeft verleend voor de totstandbrenging van een alarmsysteem. Dat systeem heeft niet tijdig op de bosbranden gereageerd. Waarom heeft het niet gefunctioneerd? Ik zou graag hebben dat u die vraag beantwoordt. In het kader van dit debat is dat volgens mij zonder meer belangrijk.

Dell'Alba
Mijnheer de Voorzitter, ook ik heb, zij het niet zeer expliciet, een vraag gesteld. Ik wil die hier herhalen. Als, zoals men zegt, volgend jaar onder het Britse voorzitterschap de bijeenkomst van de ASEAN-landen plaatsvindt en wij daar de kwestie-Birma aan de orde stellen en als bij de ASEAN, als wij iets over Birma zeggen, niet de idee opkomt met bilaterale overeenkomsten te werken, hoe staat de Commissie dan tegenover de andere idee, namelijk dat wij de ASEAN niet als blok aanvaarden maar met de verschillende landen afzonderlijk over samenwerkingsovereenkomsten onderhandelen? Hoe staat u tegenover die concrete mogelijkheid?

Marín
Mijnheer de Voorzitter, ter beantwoording van de eerste vraag van mevrouw Günther over antipersoonsmijnen zou ik willen zeggen dat deze kwestie vooral in Cambodja een brandend item is, maar dat zij niet in de samenwerkingsovereenkomst is opgenomen. Dit probleem speelt op Cambodjaans grondgebied, maar toch is het buiten de overeenkomst gelaten. Wat doen wij op dit vlak? Welnu, de Europese Unie heeft in Cambodja al sinds geruime tijd een aantal programma's lopen voor het ruimen van mijnen, en we hebben hard aan een oplossing van dit probleem gewerkt. Als u mijn mening vraagt over de kwestie van de antipersoonsmijnen, dan kan ik u zeggen dat ik voorstander ben van een wereldwijde stop op de productie. Wat dat betreft is er met andere woorden geen enkel probleem. En dat is eigenlijk het standpunt van de hele Europese Unie, denk ik.
Wat de monetaire stabilisatie betreft, zoals u weet heeft de Commissie geen bevoegdheden op monetair gebied, en helaas bestaat de euro nog niet. Zal de Europese Unie kunnen ingrijpen, als de euro eenmaal bestaat? U stelt mij een vraag waarop ik geen antwoord kan geven. U weet beter dan ik dat de Europese Unie nog geen externe bevoegdheden heeft op monetair gebied. Misschien dat met ingang van 1 januari 1999, wanneer de euro een interne en externe bevoegdheid heeft, de Europese Unie eventueel zal mogen ingrijpen door middel van de gebruikelijke participatie in internationale financiële instellingen, bijvoorbeeld de Aziatische Ontwikkelingsbank, een regionale bank van de Wereldbank. Maar zoals de zaken er nu voorstaan, hebben we noch de instrumenten noch het vermogen, zelfs niet intern, om op dit gebied iets te doen. Dit is een punt van debat voor de toekomst.
Als u mijn mening vraagt, moet ik zeggen dat ik het in grote lijnen eens ben met de stellingen die de algemeendirecteur van het IMF, de heer Camdessus, in Hong Kong heeft uiteengezet. Mondialisering is uitstekend, vrij verkeer van kapitaal is een goede zaak, maar natuurlijk zijn er bepaalde objectieve grenzen die moeten worden verlegd om te vermijden dat het positieve van de mondialisering een factor van sterke destabilisatie wordt, met name in landen met een zwakke economie.
Wat de bosbranden in Sumatra betreft, is hier gezegd dat het early warning system niet gewerkt heeft. Mijnheer Telkämper, ik moet zeggen dat ik uw vraag niet begrijp.

Telkämper
Mijnheer de Voorzitter, ik wil kort nog het volgende opmerken. Ik heb gezegd dat het zinvol is ecologisch duurzame projecten te ondersteunen en, wat de mensenrechten betreft, de in die bossen levende volkeren te beschermen. Als ik goed ben ingelicht is, met financiële hulp van de Europese Gemeenschap, voor de regio van Sumatra en Kalimantan een alarmsysteem tot stand gebracht om zulke rampspoedige bosbranden en andere rampen te voorkomen. De Commissie heeft zich hier zeer vooruitziend getoond en iets duurzaams tot stand gebracht. De vraag is nu waarom dit project van de Europese Unie niet heeft gefunctioneerd. Mijnheer Marín, als die vraag te concreet is, kunt u ze eventueel ook schriftelijk beantwoorden.

Marín
 Mijnheer Telkämper, waarom zegt u dat dit systeem niet gewerkt heeft?

Telkämper
Mijnheer de Voorzitter, ik heb dat gezegd omdat er op dit ogenblik grote bosbranden woeden. Ik heb gevraagd of dat misschien in het kader van de liberalisering past en of men de bossen platbrandt om plaats te maken voor het migratieproject, voor rijstvelden en nieuwe plantages. Dat wilde ik weten. Als die vraag evenwel te concreet is, kunt u ze ook schriftelijk beantwoorden.

Marín
Ik heb daar geen problemen mee, mijnheer de Voorzitter. U zegt dat het systeem niet gefunctioneerd heeft, en mijn vraag is: welke argumenten verschaft u mij om aan te geven dat dit systeem niet gefunctioneerd heeft? Want als ik zeg dat er in deze vergaderzaal geen licht is, dan moet ik laten zien dat we in het donker zitten.

Telkämper
Mijnheer de Voorzitter, misschien is er een misverstand, maar als de Europese Unie een project ondersteunt, ga ik ervan uit dat het technisch en administratief zo goed wordt uitgevoerd en een preventief karakter heeft ...
(Spreker wordt door de Voorzitter onderbroken)

Marín
Ik kan mij de vraag van de heer Dell'Alba niet herinneren. Mijn waarde vriend de heer Telkämper heeft op mij altijd een destabiliserend effect, mijnheer de Voorzitter. Nu weet ik niet meer waar ik gebleven was.

De Voorzitter
Mijnheer de commissaris, u kunt schriftelijk antwoorden.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.00 uur plaats.

Samenwerkingsovereenkomst tussen de EG en de
voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië
De Voorzitter
Aan de orde is het debat over de aanbeveling (A4-0273/97), namens de Commissie externe economische betrekkingen, betreffende het voorstel voor een besluit van de Raad inzake de sluiting van een samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Gemeenschap en de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië (COM(96)533-8204/97 - C4-0305/97-96/0259 (AVC)).

Pons Grau
Mijnheer de Voorzitter, ik voer het woord namens de Commissie externe economische betrekkingen om onze steun toe te zeggen aan deze overeenkomst, die in onze commissie met unanimiteit van stemmen werd goedgekeurd.
De voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië is de enige republiek die zonder bloedvergieten uit het voormalige Joegoslavië is ontstaan. Deze kleine staat met twee miljoen inwoners, die in het hart van de Balkan tussen Albanië, Servië, Montenegro, Bulgarije en Griekenland ingesloten ligt, heeft te kampen gehad met etnische spanningen en moeilijke betrekkingen met de naaste buurlanden. Dit heeft zeer negatieve gevolgen gehad voor de economie en voor de integratie in de wereldeconomie en de internationale gemeenschap. Ruim zes jaar na het uitroepen van de onafhankelijkheid begint het land langzamerhand omhoog te krabbelen uit zijn economisch en internationaal isolement waarin het terecht was gekomen als gevolg van een dubbel embargo: het directe embargo van Griekenland en de indirecte gevolgen van het embargo dat de internationale gemeenschap tegen de Federale Republiek Joegoslavië had afgekondigd.
Mijnheer de Voorzitter, ik zal hier niet uitweiden over de problemen tussen deze republiek en het Griekse volk - u kent die veel beter dan ik - maar op het ogenblik is er van al die problemen nog maar één actueel, en dat betreft de naam van de republiek. Alles lijkt erop te wijzen dat in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties ook voor deze kwestie binnen niet al te lange termijn een oplossing zal worden gevonden.
Gezien de economische en politieke situatie van het land kan het huidige, vastberaden beleid van de overheid van de republiek om de inflatie onder controle te houden, als een succes worden beschouwd. De keerzijde ervan is echter wel dat de werkloosheid in korte tijd een record van 37 % bereikt heeft, waaruit blijkt hoe stringent de economische maatregelen geweest zijn.
Het voornaamste probleem voor de economie van dit land is: hoe meer investeringen aan te trekken voor de modernisering van het productieapparaat, de vervoersinfrastructuur en de sociale infrastructuur in een context die gekenmerkt wordt door zeer lage binnenlandse spaartegoeden, hoge rentevoeten en een zware last in verband met de overheidsuitgaven?
Ondanks de positieve ontwikkelingen in de economische conjunctuur van de republiek lijkt de economische toekomst in beslissende mate te worden bepaald door de interne politieke onzekerheden die het politieke panorama van dit land en zijn buurlanden kenmerken. Gezien de etnische samenstelling van de bevolking valt makkelijk te begrijpen hoe complex de situatie is: van de 2 miljoen inwoners is 65 % Macedoniër, 22 % Albanees, 4 % Turk, 2 % Serviër en dan zijn er nog 4 % andere minderheden. In feite wordt de stabiliteit van het land vooral bedreigd door het probleem van de Albanese minderheid.
Wat betreft de inhoud van de samenwerkingsovereenkomst, deze lijkt op die van de samenwerkingsovereenkomst welke in 1993 met Slovenië is gesloten. Het gaat om een kaderakkoord voor handel en samenwerking, preferentieel en met een evoluerend karakter. Essentieel onderdeel van de overeenkomst is de democratische grondslag van de samenwerking. Tegelijkertijd is een gemeenschappelijke verklaring ondertekend waardoor een regelmatige politieke dialoog mogelijk wordt, onder meer over consolidering van de democratische beginselen en instellingen alsook over eerbiediging van de mensenrechten, met inbegrip van de rechten van minderheden. Deze dialoog zal de volledige integratie van de republiek in de samenleving van de democratische naties vergemakkelijken. In dit verband wordt gedacht aan vergaderingen en contacten op ministerieel, technisch en parlementair niveau, terwijl in de gemeenschappelijke verklaring ook de mogelijkheid genoemd wordt om de politieke dialoog met een regionale dimensie te organiseren.
Wat het handelsverkeer betreft, bevat de overeenkomst de gebruikelijke bepalingen betreffende de regels inzake de herkomst van producten; intellectuele, industriële en commerciële eigendom; procedures tegen dumpingpraktijken en subsidies; veiligheidsmaatregelen die nodig zijn voor beginnende industrieën en in geval van handels- en betalingsbalansmoeilijkheden, evenals overlegprocedures binnen de Samenwerkingsraad.
Naar ons oordeel is het belang van deze samenwerkingsovereenkomst niet zozeer economische als wel politiek. De Commissie externe economische betrekkingen acht het dan ook een belangrijke politieke keus dat wij deze samenwerkingsovereenkomst ondersteunen, ten behoeve van een regio die geteisterd is door aanhoudende politieke, economische en zelfs militaire problemen welke ook gevolgen hebben gehad voor de ontwikkeling van de Europese Unie.

La Malfa
Mijnheer de Voorzitter, de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid heeft over de sluiting van de samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Unie en de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië een gunstig advies gegeven. Naast de economische redenen, die de heer Pons Grau heeft aangehaald, heeft de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid ook een aantal zuiver politieke overwegingen geformuleerd. Macedonië is er de jongste jaren in geslaagd zijn onafhankelijkheid te verwerven zonder de tragische gebeurtenissen waarmee de onafhankelijkheid van andere gebieden van het voormalige Joegoslavië gepaard is gegaan. De Europese Unie moet alles in het werk stellen om de verdere economische hervormingen in Macedonië te ondersteunen en er de democratie te consolideren.
Volgens ons zou de Europese Unie een eigen delegatie in Skopje moeten hebben om de evolutie van de democratisering van nabij te kunnen volgen. Wij bevelen deze overeenkomst, waarvan wij het politieke belang onderstrepen, bij het Parlement aan. Wij menen echter ook dat wij de Macedonische regering ertoe moeten oproepen de situatie van de minderheden en van de burgerrechten in het algemeen aandachtig te volgen. De bevolking van Macedonië bestaat immers uit groepen van verschillende etnische origine en de regering moet voor die complexiteit dan ook de grootste eerbied tonen.
Met dit advies van de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid verzoeken wij het Parlement met deze aanbeveling in te stemmen.

Dell'Alba
Mijnheer de Voorzitter, in de eerste plaats zou ik na het gesprek tussen de heer Telkämper en de heer Marín willen zeggen dat ik hoop dat ik tenminste een schriftelijk antwoord op mijn vraag zal krijgen.
Als rapporteur voor advies van de Begrotingscommissie kan ik zeggen dat ook onze commissie een positief advies over de sluiting van deze overeenkomst uitbrengt. Deze overeenkomst is uiterst belangrijk. De situatie van de Republiek Macedonië is erg onzeker, hoewel het land tot nu toe gespaard is gebleven van de bloedige oorlog die de republieken van het voormalige Joegoslavië heeft geteisterd. Deze inspanning is uiterst belangrijk. Het gaat om drie belangrijke punten: het Parlement heeft al ingestemd met macro-economische bijstand ter ondersteuning van de betalingsbalans van het land. Nu stemt het in met deze overeenkomst en dus met alle aspecten van de technische, financiële en handelssamenwerking. Daarmee ondernemen wij een belangrijke stap ten gunste van de Republiek Macedonië.
Het aspect van het financieel protocol is uit dat oogpunt betekenisvol: 150 miljoen ecu van de EIB, gegarandeerd door de communautaire begroting. Wij hebben de Commissie ramingen over de financiële weerslag gevraagd en die van haar ook gekregen. De Begrotingscommissie bevestigt nu het positief oordeel over deze overeenkomst.
Wat de financiële samenwerking betreft, wil ik evenwel nog opmerken dat ik als rapporteur meen dat witwaspraktijken met andere methodes en een ander drugsbeleid worden bestreden.

Karamanou
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, de sluiting van een samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Unie en de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië is, samen met het financieel protocol en de overeenkomst op het gebied van het vervoer, van grote politieke betekenis. Hiermee kan namelijk een belangrijke bijdrage worden geleverd tot de economische ontwikkeling van dit kleine Balkanland en hulp worden geboden bij de herstructurering van de industrie, het herstel van de handel, de versterking van de stabiliteit en de totstandkoming van meer evenwichtige betrekkingen met de buurlanden.
Deze overeenkomst behelst een speciale clausule voor de sociale ontwikkeling en de sociale rechten. Dit is iets nieuws. Zoals ook uit de bilaterale besprekingen in de interparlementaire delegatie van gisteren en eergisteren is gebleken, doet dit land enorme pogingen om zijn economie te moderniseren en zijn concurrentiekracht te vergroten. Men wil ondanks de moeilijke tijden en omstandigheden de structuren geleidelijk aanpassen aan de Europese modellen.
Sedert de interimovereenkomst met Griekenland neemt de betekenis van de economische activiteiten via de zuidgrenzen toe. Griekenland is voor de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië het grootste exportland onder de landen van de Gemeenschap en is derde op de algemene handelslijst. In de overeenkomst is sprake van verbetering van het wegennet. Men verwacht dat daardoor de economische betrekkingen zich verder zullen ontwikkelen en de handel over en weer zal toenemen.
Met de samenwerkingsovereenkomst zullen ook meer mogelijkheden ontstaan voor de politieke dialoog over de versterking van de democratie, de eerbiediging van de rechten van de mens, met inbegrip van de rechten van de minderheden en de verbetering van de veiligheid, de vrede en de stabiliteit in heel Europa en met name in het gevoelige Balkangebied. Wij moeten steun geven aan de toenadering van de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië tot de Europese Unie. Het parlement van dit land is Europeesgezind en de regering ziet het belang in van een goede regionale samenwerking. Mijn land, Griekenland, zal natuurlijk de overeenkomst ondertekenen, maar staat u mij toe, waarde collega's, de wens te uiten dat ook de laatste hinderpaal in de betrekkingen tussen de twee landen wordt weggewerkt en dat een voor allen aanvaardbare, levensvatbare en waardige oplossing wordt gevonden voor de internationale naam van de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië. Deze oplossing zal de gevoelens van beide landen moeten eerbiedigen.
Tot slot wil ook ik steun betuigen aan het verzoek van dit land om in Skopje een kantoor van de Europese Unie op te richten.

Posselt
Mijnheer de Voorzitter, zoals een Tsjechische bisschop uit Noord-Bohemen pleegt te zeggen zou naastenliefde mooi zijn als de naaste niet zo afschuwelijk dichtbij was. Dat is voor Macedonië juist het probleem. Macedonië is een klein land met verschillende buurlanden en een zeer ingewikkelde geschiedenis. Het heeft altijd het gevaar gelopen aan die geschiedenis ten onder te gaan. Daarom zijn wij des te gelukkiger dat het Parlement morgen met deze overeenkomst zal instemmen. De overeenkomst is immers een doorbraak, waardoor ook Macedonië in de gemeenschap van de Europese landen kan worden opgenomen. Macedonië heeft onze geschiedenis en cultuur immers sterk beïnvloed en zal ook zeer veel tot onze Europese toekomst bijdragen.
Toch wordt het land nog steeds met zware problemen geconfronteerd. Ik denk daarbij aan het probleem van de Albanese volksgroep in Macedonië, waarover ook de heer Pons Grau het heeft gehad. Niemand wijst er evenwel op dat deze kwestie rechtstreeks met het probleem Kosovo te maken heeft en dat de onderdrukking van Kosovo een situatie heeft doen ontstaan die het prangende probleem van de Albanese universiteit in het Macedonische Tetovo heeft veroorzaakt. Ik geef slechts dat voorbeeld om te laten zien hoe de verschillende problemen in de regio nauw met elkaar samenhangen.
Daarom hebben wij de plicht Macedonië op zijn weg naar Europa uitdrukkelijk te ondersteunen. Wij moeten er in de eerste plaats voor zorgen dat de vrijheid en de onafhankelijkheid van Macedonië worden gegarandeerd. Wij hebben vandaag terecht over Azië gesproken, maar toch is het schandelijk dat wij wel over Azië spreken, maar niet in staat zijn elementaire problemen in Europa op te lossen. Als de Verenigde Staten de onafhankelijkheid van Macedonië niet tegen een eventuele Servische agressie hadden beschermd, zou Macedonië vandaag niet meer bestaan. Als men ziet welke krachten de macht in Servië willen overnemen, kan men alleen maar zeggen dat men de duivel met Beëlzebub tracht uit te drijven en dat opnieuw zware conflicten dreigen los te barsten.
Het is dan ook de hoogste tijd dat wij, na jaren van blokkering, deze overeenkomst inzake handel en samenwerking sluiten. Dit mag echter slechts een eerste stap zijn. Wij moeten de democratische krachten in Macedonië ondersteunen. Wij mogen het land niet verwijten dat de hervormingen op bepaalde punten haperen. In een land dat onder externe druk staat, is dat normaal. Het is onvoorstelbaar moeilijk in die omstandigheden ook binnenlandse hervormingen uit te voeren. Het is dan ook indrukwekkend dat Macedonië daarin al zo goed is geslaagd. Wij moeten het evenwel blijven aanporren. Wij moeten vooral goed beseffen dat de volgende stap, een associatie- en Europa-overeenkomst, zo snel mogelijk moet volgen. Slovenië heeft daarvoor drie jaar nodig gehad. Ik meen dat ook Macedonië daarop niet langer hoeft te wachten.

Habsburg-Lothringen
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer Marín, de heer Posselt heeft al gezegd dat deze overeenkomst slechts een stap naar een nieuwe toekomst voor Macedonië is. Toch verheug ik mij erover dat deze samenwerkingsovereenkomst met Macedonië in het Europees Parlement zoveel instemming vindt. Ook ik dank de heer Pons Grau van harte voor zijn verslag. Macedonië heeft de jongste jaren veel doorgemaakt. Het land is erin geslaagd zich uit een drukkende omknelling te bevrijden, wat vele andere landen in een soortgelijke situatie niet is gelukt. Denken wij maar aan wat in Bosnië-Herzegowina is gebeurd. Macedonië verdient onze steun.
Daarom heeft het mij ook ten zeerste verheugd dat het Europees Parlement, toen enkele weken geleden macroeconomische bijstand voor Macedonië werd voorgesteld, zijn gebruikelijke bezwaren opzij heeft geschoven en met die bijstand heeft ingestemd, hoewel noch in de commissie noch in de plenaire vergadering het debat in die richting had gewezen en men hier, volgens mij terecht, veel vertrouwen in Macedonië heeft gesteld.
Als men ziet wie op dit ogenblik de traditionele handelspartners van Macedonië zijn, dan valt het op dat de Europese Unie bij de belangrijkste hoort. Die traditionele handelspartners zijn in de eerste plaats Bulgarije, vervolgens KleinJoegoslavië en dan Rusland. Als wij echter de kaart bekijken - wat wij volgens mij veel te zelden doen - stellen wij vast dat Macedonië in de Balkan een sleutelpositie inneemt. Daarom moeten wij de verkeersinfrastructuur verbeteren. Macedonië ligt op de weg van Griekenland naar Oostenrijk en Duitsland en ligt dus in de praktijk al in de Europese Unie. De infrastructuur moet tot stand worden gebracht zoals Macedonië die nodig heeft, maar tegelijkertijd om de verbindingen in de Europese Unie te verbeteren.
Ik meen oprecht dat wij tegenover Macedonië grote verplichtingen hebben. Als men de kaart bekijkt en ziet wat Macedonië heeft doorgemaakt, hebben wij bijna de morele plicht Macedonië te helpen. Nogmaals, ik verheug mij erover dat dit verslag in het Parlement zoveel bijval vindt en hoop dat wij op de ingeslagen weg zullen voortgaan.

Marín
Mijnheer de Voorzitter, in de eerste plaats wil ik de rapporteur, de heer Pons Grau, bedanken voor de hoge kwaliteit van zijn verslag, en hem erop wijzen dat de Commissie zijn mening deelt dat deze samenwerkingsovereenkomst van kardinaal belang is voor de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië en voor de ontwikkeling van de betrekkingen van dit land met de Gemeenschap; de overeenkomst omvat namelijk een preferentieel handelsregime, een financieel protocol en een politieke dialoog gebaseerd op een aparte verklaring, waardoor betrekkingen op de rails worden gezet die - dat lijdt geen twijfel - van groot belang zijn voor de toekomst van dit land, zowel voor zijn betekenis in de regio waarin het ligt als voor zijn positie ten opzichte van de Europese Unie. Verder is de samenwerkingsovereenkomst, in combinatie met de aparte overeenkomst betreffende het vervoer, een belangrijke impuls voor de stabiliteit en de samenwerking in de regio.
De Commissie deelt eveneens het algemene standpunt van de sprekers dat het om een eerste stap gaat, en dat het financiële belang van deze samenwerkingsovereenkomst als het erop aankomt minder groot is dan zijn politieke betekenis. Met het oog hierop hoopt de Commissie dat de Raad het besluit betreffende de sluiting van de samenwerkingsovereenkomst en het vervoersakkoord zo snel mogelijk goedkeurt, zodat het uiterlijk op 1 december 1997 in werking kunnen treden.
De regering van Macedonië zet haar beleid van economische en politieke hervormingen voort, maar het is algemeen bekend dat zij met ernstige economische en sociale problemen te kampen heeft, zoals een lage economische groei en daarmee samenhangend natuurlijk ook een hoge werkloosheid.
Naast de gebruikelijke financiële hulp door middel van het PHARE-programma - 15 miljoen ecu rechtstreeks voor het PHARE-programma, en 10 miljoen ecu ter bevordering van de grensoverschrijdende samenwerking met Griekenland - is Macedonië onlangs nog 8 miljoen ecu ter beschikking gesteld. Die fondsen zullen zonder probleem geabsorbeerd worden, ze zullen worden benut voor het opzetten van projecten die onder de prioriteiten vallen van het indicatieve meerjarenprogramma voor de periode 1996-1999, namelijk het midden- en kleinbedrijf, ondersteuning van overheidsinvesteringen en van het TEMPUS-onderwijsprogramma.
De Commissie buigt zich tevens over de vraag op welke manier het PHARE-programma zou kunnen bijdragen aan verbetering van een van de meest gecompliceerde interne vraagstukken, te weten de inter etnische verhoudingen.
Tot slot zou de Commissie het Europees Parlement willen bedanken voor zijn initiatieven om het contact met het parlement van Macedonië te bevorderen; deze contacten vormen een belangrijk element van de inspanningen om tot nauwere betrekkingen tussen de Europese Unie en de voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië te komen. De Commissie zou dan ook blij zijn als deze politieke dialoog van het Europees Parlement met het parlement van Macedonië tot ontwikkeling kwam en ook geconsolideerd werd.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.00 uur plaats.
(De vergadering wordt om 23.55 uur gesloten)

