Upamiętnienie deportacji z państw bałtyckich w 1941 r. 
Przewodniczący
Szanowni Państwo, Koleżanki i Koledzy! W tym miesiącu mija 70. rocznica masowych deportacji dokonanych przez władze ZSRR z krajów bałtyckich, terenów okupowanych od 1940 roku. Deportacje te miały na celu głównie pozbawienie Estonii, Łotwy i Litwy ich społecznych i politycznych elit. Eliminowano naukowców, przedstawicieli środowisk politycznych, eliminowano również ludzi, którzy wsławili się niezależnością myślenia. Pielęgnowanie pamięci o setkach tysięcy ofiar sowieckiego terroru w państwach bałtyckich jest dziś naszym wspólnym obowiązkiem, podobnie jak jednoznaczne potępienie systemu totalitarnego i popełnionych przez jego przywódców zbrodni przeciw ludzkości. Cierpienia narodów Litwy, Łotwy i Estonii dały im determinację i siłę, by pół wieku później wybić się na niepodległość i powrócić do zjednoczonej Europy.
Chciałem także przypomnieć, że 22 czerwca, a więc za 2 tygodnie, minie 70. rocznica ataku hitlerowskich Niemiec na Związek Sowiecki. Napaść ta oznaczała zerwanie dotychczasowego sojuszu i tajnego porozumienia Hitler-Stalin z sierpnia 1939 r. o podziale Europy. Mamy więc okres ważnych rocznic dla naszej pamięci, pamięci europejskiej, ale - jak sądzę - obecność naszych koleżanek i kolegów z Litwy, Łotwy i Estonii świadczy o tym, że Europejczycy są w stanie przezwyciężać trudności, przezwyciężać wielkie napięcia, i dlatego bardzo cieszymy się z obecności naszych koleżanek i kolegów, właśnie dzisiaj razem z nami.
Tunne Kelam
w imieniu grupy PPE - Panie Przewodniczący! Dziękuję za te miłe słowa solidarności.
Siedemdziesiąt lat temu brutalnie deportowano około 50 tysięcy obywateli Litwy, Łotwy i Estonii, wysiedlając ich z domów w okupowanych przez Związek Radziecki państwach bałtyckich. Gdybyśmy porównali tę liczbę - 50 tysięcy spośród liczącej wówczas 5,5 miliona ludności tych trzech państw bałtyckich - z Wielką Brytanią lub Francją, to owe 50 tysięcy deportowanych proporcjonalnie odpowiadałoby 432 tysiącom obywateli deportowanych z Wielkiej Brytanii lub 363 tysiącom z Francji. Na szczęście w tych państwach nic takiego się nie wydarzyło.
Już w maju 1941 roku, jak wspomniał pan przewodniczący, władze radzieckie postanowiły oczyścić Litwę, Łotwę i Estonię z elementów antyradzieckich w elitach politycznych i gospodarczych. Deportowanych przewożono w wagonach do przewozu bydła na radziecką Syberię i daleką północ, gdzie musieli zmagać się z głodem, zimnem i pracą przymusową. Mężczyzn oddzielano od rodzin i zabierano do obozów więziennych, gdzie wielu zmarło lub zostało straconych w egzekucjach. W wielu miejscach zmarło prawie 50 % deportowanych.
Deportacje z 1941 roku były druzgocącym ciosem dla demokratycznego społeczeństwa obywatelskiego. Ta masowa przemoc spowodowała głęboki uraz psychiczny u ofiar, ze skutkami w postaci długotrwałych lęków, tłumienia emocji, autocenzury i bierności. To doprowadziło do poczucia, że sprawiedliwość nigdy nie zwycięży. Wedle słów laureata Nagrody im. Sacharowa, Siergieja Kowaliowa, te akty ujęte we współczesnej terminologii z całą pewnością były zbrodniami przeciwko ludzkości. Dlatego upamiętnienie deportacji obywateli państw bałtyckich po siedemdziesięciu latach daje szansę głębszego zrozumienia, że wasza przeszłość jest naszą przeszłością i vice versa. Pełna wiedza o zbrodniach przeciwko ludzkości z 1941 roku powinna stać się nierozerwalną częścią naszej wspólnej europejskiej historii.
Drogie Koleżanki, Drodzy Koledzy! Pragnę podziękować wszystkim Państwu za uwagę i solidarność, na którą narody krajów bałtyckich czekały od tak wielu lat.
(Oklaski)
Hannes Swoboda
Panie Przewodniczący, Panie Pośle Kelam, Posłowie z państw bałtyckich, Szanowni Państwo! Dziś szczególnie upamiętniamy wypędzenia i masowe deportacje z państw bałtyckich. Wypędzenia te należą do najczarniejszych wydarzeń w historii Europy. Miniony wiek, nie bez powodu, określa się mianem wieku wypędzeń. Okazujemy dziś szacunek wszystkim ofiarom tych nieludzkich aktów.
Z tego względu domagamy się pełnego zbadania historii Związku Radzieckiego, a w szczególności okrucieństw stalinizmu. Współczesna Rosja nie powinna tego odbierać jako polityczny atak, ale jako ofertę wsparcia w zmaganiu z własną historią, która - podobnie jak historia innych krajów Europy - obejmuje zarówno dobre, jak i złe czasy.
Natomiast w chwili, gdy czcimy pamięć ofiar z państw bałtyckich, powinniśmy też pomyśleć o Ormianach, których wygnano z Turcji na początku zeszłego wieku. Pamiętamy tak zwaną wymianę ludności między Turcją a Grecją. Największe nasilenie deportacji w Europie nastąpiło w okolicach połowy wieku wskutek działania reżimu nazistowskiego i komunistycznego reżimu Związku Radzieckiego. Wypędzenia po drugiej wojnie światowej pozostawiły głębokie rany, podobnie jak wypędzenia w czasie wojny w byłej Jugosławii.
Nie wolno nam jednak zapominać, że rządy kolonialne również były w wielu przypadkach naznaczone wypędzeniami. Musimy domagać się poważnej debaty o różnych formach wypędzeń i ich domniemanych powodach. Powinno się przy tym także uwzględnić dochodzenie w sprawie winy i ukaranie winnych, o ile tylko będzie to jeszcze możliwe w którymś przypadku, jak na przykład w trwającej teraz sprawie Mladicia. Rozstrzygającą odpowiedzią na te zdarzenia jest jednak zjednoczenie Europy, zwłaszcza z udziałem niepodległych państw bałtyckich i przy silnym zaangażowaniu w kontynuację procesu zjednoczenia Europy, który jeszcze się nie zakończył. Winniśmy wykonać to historyczne zadanie - nie tylko przez wzgląd na nas samych, ale jesteśmy to również winni, i to w sposób szczególny, ofiarom licznych wypędzeń, do których doszło w Europie. Starało się o to wielu polityków ze wszystkich krajów Europy. Jednym z przykładów jest deklaracja gdańska, podpisana przez prezydenta Polski Aleksandra Kwaśniewskiego i prezydenta Niemiec Johannesa Raua.
Jeśli chcemy wyciągnąć wnioski z przeszłości, musimy być czujni i zwracać też uwagę na pierwsze oznaki wypędzeń, takie jak na przykład w przypadku Romów. Jest konieczne, abyśmy odrzucali wszystkie twierdzenia przekonujące, że powinniśmy odsyłać Arabów z powrotem łodziami przez Morze Śródziemne, i bronili się przed tymi, którzy chcą zniweczyć nasze osiągnięcie, jakim jest Europa bez granic, i na nowo ożywić ciasne poglądy nacjonalistyczne.
Okażmy wszystkim ofiarom wypędzeń i deportacji wyrazy najgłębszego szacunku, ale niech połączy nas zobowiązanie do kontynuacji zjednoczenia Europy, stanowiącego jedyną gwarancję przeciwko polityce, która w minionym stuleciu sprowadziła tyle nieszczęść na mieszkańców Europy i nie tylko. Nie wolno nam nigdy zapomnieć.
To nie może się nigdy powtórzyć. Tak wołano po II wojnie światowej. Ten głos jest dziś wciąż tak samo aktualny, a najlepszą odpowiedzią na niego jest zjednoczona Europa.
(Oklaski)
Leonidas Donskis
Panie Przewodniczący! Deportacje mieszkańców krajów bałtyckich były jednym z najstraszniejszych i najtragiczniejszych wydarzeń w XX wieku. Ten cios zadany Litwie, Łotwie i Estonii, ich wspólnotom politycznym i ogólnie cywilizowanemu życiu, odizolował te narody i kraje na pięćdziesiąt lat. Był to równie silny cios dla europejskiej solidarności i europejskiej więzi. Ta izolacja zakończyła się w roku 1991, kiedy można było wreszcie zacząć mówić o przełomie w historii narodów bałtyckich. Jednak to dopiero rok 2004 - rok przystąpienia krajów bałtyckich do Unii Europejskiej - położył kres podziałowi Europy. Celowa deportacja niewinnych obywateli, zwykle tych najlepiej wykształconych i najbardziej światłych, stanowiła nieodłączny element inżynierii społecznej w czasach stalinowskich oraz próbę zwalczania jednostek i narodów, ich pamięci i godności. Mimo to możemy zakończyć nutą optymizmu. Panie Przewodniczący, Panie i Panowie! To, że możemy dziś wspomnieć 70. rocznicę deportacji niewinnych ludzi z krajów bałtyckich, że uznajemy ten fakt, przywraca Europie godność, solidarność i naszą zbiorową pamięć polityczną.
Roberts Zīle
Panie Przewodniczący! Mimo że deportacje przeprowadzone w państwach bałtyckich 14 czerwca 1941 r. i ich druga fala w marcu 1949 roku wpędziły tysiące niewinnych ludzi w wieloletnie poniżenie na Syberii i w obozach śmierci, Europa i opinia publiczna po dziś dzień nie uznały jeszcze tego faktu. Od II wojny światowej minęło ponad 65 lat. Już dawno temu zidentyfikowano nikczemne zbrodnie przeciwko ludzkości popełnione przez hitlerowski reżim totalitarny i oskarżono winnych. Tymczasem ludobójstwa reżimu stalinowskiego w okupowanych krajach Europy Wschodniej, jak również w samej Rosji, są nadal uważane w niektórych współczesnych kręgach politycznych za temat, którego lepiej nie poruszać, a nawet Unia Europejska ostatecznie nie rozliczyła tych spraw. Zbrodnie reżimu komunistycznego pozostawiły trwały negatywny ślad w psychice mieszkańców państw bałtyckich. Ustrój komunistyczny - posłużę się słowami Aleksandra Sołżenicyna - opierał się na kłamstwach i terrorze, i był ustrojem kalekim, nie do pogodzenia z ludzką naturą. Zniszczył w ludziach wartości moralne, tradycję, solidarność i pewność siebie. Dlaczego moi rodacy wciąż muszą wysłuchiwać historyjek Moskwy, jakoby nie było wcale okupacji krajów bałtyckich, jakoby kraje bałtyckie nie znalazły sie pod okupacją w wyniku paktu Hitlera (Ribbentrop-Mołotow) i jakoby latem 1940 roku kraje bałtyckie same wybrały socjalizm? Dlaczego ja i moi rodacy wciąż musimy wysłuchiwać historyjki o "wyzwoleniu” od tych, którzy zostali deportowani, a byli to najbardziej wykształceni i najznakomitsi ludzie w państwach bałtyckich? Wzywam zatem Komisję Europejską do zapewnienia wszelkiego możliwego wsparcia na rzecz badań nad zbrodniami reżimu komunistycznego, do czego wezwali ministrowie sprawiedliwości kilku państw członkowskich, w tym wszystkich państw bałtyckich, i do dokończenia niewykonanego jeszcze zadania, jakim jest rozliczenie zbrodni wszystkich reżimów totalitarnych. Dziękuję.
Franz Obermayr
(DE) Panie Przewodniczący! Hitler i Stalin, w niemiecko-radzieckim pakcie o nieagresji, ustalili strefy swoich wpływów w Europie Środkowej, co przyniosło zgubne skutki, w szczególności dla państw bałtyckich. Dokładnie tak, jak postąpiły przedtem na Białorusi, władze sowieckie zaplanowały deportację wiodących środowisk społecznych z państw bałtyckich, a pierwsze masowe deportacje nastąpiły w nocy z 13 na 14 czerwca. Zabrano ludzi z domów, bez uprzedzenia i bez postawienia zarzutów.
W 2002 roku estoński parlament uznał deportacje za zbrodnię przeciwko ludzkości. Estonia obchodzi 14 czerwca Narodowy Dzień Pamięci. Jest to dzień upamiętnienia i żałoby, ale również znak uznania dla dzisiejszej demokratycznej i niepodległej Estonii. W Europie i na całym świecie dzień 14 czerwca zwraca uwagę na często zapomniane cierpienie małych państw i narodów, zwłaszcza z byłego Związku Radzieckiego.
Przewodniczący
Zamykam debatę.
