Kirgistan (debata) 
Przewodniczący
Kolejnym punktem porządku dziennego jest oświadczenie Wiceprzewodniczącej Komisji/Wysokiej Przedstawiciel Unii Europejskiej do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa w sprawie Kirgistanu.
Catherine Ashton
wiceprzewodnicząca Komisji/wysoka przedstawiciel Unii Europejskiej do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa. - Panie przewodniczący! Cieszę się na sposobność do wygłoszenia oświadczenia w sprawie Kirgistanu. Jak zgromadzeni w Izbie doskonale wiedzą, utrzymuje się tam cokolwiek niejasna i napięta sytuacja. Kirgistan przyciągnął zainteresowanie niektórych mediów oraz uwagę polityczną. Sama ściśle śledziłam wydarzenia od samego początku, wygłosiłam dwa oświadczenia - jedno 7 kwietnia, a drugie 8 kwietnia.
Niemal natychmiast wysłałam do tego kraju delegację dowodzoną przez specjalnego przedstawiciela UE Pierrea Morela. Przez całą jego wizytę pozostawaliśmy w ścisłym kontakcie.
Skoordynowana akcja UE-ONZ-OBWE, która rozpoczęła się w zeszłym tygodniu w Biszkeku, obecnie trwa i potrwa do czasu przezwyciężenia kryzysu i jego skutków. Wczoraj rozmawiałam z ministrem spraw zagranicznych Kazachstanu Sudabajewem, który dziś wizytuje Biszkek jako urzędujący przewodniczący OBWE. Dosłownie przed chwilą otrzymałam od niego wiadomość, że właśnie zakończył swoje zadania.
Sądzi się, że ustąpienie prezydenta w trybie art. 50 obowiązującej konstytucji kirgiskiej oraz opuszczenie przez niego kraju ma zmniejszyć napięcie polityczne. To jednak nie koniec kryzysu, i mamy do wykonania ważną pracę.
Co najważniejsze, musimy zapewnić stabilność i porządek polityczny, bo choć sytuacja generalnie się uspokaja, to przemoc trwa. Wiemy z wczorajszych doniesień, że w zamieszkach na przedmieściach Biszkeku zabito pięć osób. Wszystkie strony muszą zachować czujność i unikać prowokacji. Przede wszystkim należy przywrócić prawo i porządek. Obywatele i przedsiębiorcy w Kirgistanie powinni móc zajmować się codziennymi sprawami bez obawy o życie czy zdrowie.
Druga kwestia dotyczy legitymacji tymczasowego rządu. Choć prezydent Bakijew oficjalnie ustąpił z urzędu, rząd tymczasowy musi przygotować jasny plan przywrócenia konstytucyjnego i demokratycznego ładu oraz rządów prawa.
Elementy takiej "mapy drogowej” już zostały zapowiedziane - przygotowywany jest projekt konstytucji, który trafi pod referendum i zwołane zostaną wybory prezydenckie oraz parlamentarne.
Radzi bylibyśmy zapoznać się z tym planem. Dla nas liczy się w tym kontekście, czy proces konstytucyjny ma charakter integracyjny i przewiduje możliwość udziału. Przedstawiciele wszystkich partii oraz grup etnicznych powinni mieć możliwość uczestnictwa w tworzeniu nowej konstytucji przed poddaniem jej pod referendum.
Wczesne sygnały - proszę szanownych posłów - są budujące. Mam nadzieję, że potwierdzą się one w najbliższych dniach. W poniedziałek będziemy to omawiać z ministrami w Luksemburgu.
Jeśli rząd tymczasowy przekona nas swoim zobowiązaniem do szybkiego przywrócenia prawowitości władzy i szczerze pragnie dołączyć do demokratycznej rodziny, będziemy gotowi udzielić wymaganego wsparcia politycznego, finansowego i technicznego.
Wraz z Komisją Wenecką Rady Europy możemy przyczynić się do prac nad reformą konstytucyjną oraz uaktualnieniem ustawodawstwa wyborczego. Wiemy z wyborów prezydenckich z ostatniego roku, że wciąż jest sporo do poprawy.
Wraz z OBWE zamierzamy pracować nad przygotowaniem i sposobami monitorowania przebiegu wyborów, a wraz z narodem Kirgistanu jesteśmy gotowi zrobić wszystko, co w naszej mocy, by urzeczywistnić ich dążenia do powstania demokratycznego i otwartego społeczeństwa.
Po trzecie, nie ma wątpliwości co do tego, że Kirgistan potrzebuje pomocy materialnej. Zamierzamy w bardzo krótkim czasie sprostać potrzebom humanitarnym, jakie mogły się pojawić na skutek ostatnich wydarzeń.
Na podstawie informacji otrzymanych od naszych partnerów na miejscu - Czerwonego Krzyża oraz programu rozwoju ONZ - nie wydaje się, by na tym etapie podstawowe potrzeby humanitarne były niezaspokojone. Jednakże mogą istnieć konkretne potrzeby medyczne. Komisja, poprzez DG ECHO będzie oczywiście cały czas monitorować sytuację humanitarną w kraju i interweniować w miarę potrzeby.
Nadal będziemy udzielać wsparcia, które już trwa, zwłaszcza w dziedzinach praw człowieka, edukacji i likwidacji ubóstwa.
Po czwarte, po dramatycznych wydarzeniach ostatnich dwóch tygodni potrzeba odpowiedzialności i sprawiedliwości. Na skutek otwarcia ognia do demonstrantów w Biszkeku zginęło 80 osób, a setki zostało rannych. Tej sprawy nie można po prostu odłożyć na później. Trzeba wyjaśnić, co właściwie zaszło, ustalić, kto ponosi za to odpowiedzialność oraz co należy zrobić, by uniknąć powtórki takich zajść w przyszłości.
Wreszcie, jak pokazał panujący kryzys, potrzebne są autentyczne reformy gospodarcze i społeczne. Niestety na przykładzie Kirgistanu widzimy, jak zły rząd i brak prawdziwych reform może wywołać wstrząs polityczny, a ostatecznie doprowadzić do przemocy.
Zamęt i w jego efekcie wszechobecne szabrownictwo, a teraz wzrost zorganizowanej przestępczości na wielką skalę jeszcze bardziej pogarsza sytuację.
W poniedziałek wraz z ministrami omówimy ramy polityczne, w jakich Unia Europejska będzie gotowa zaradzić najpilniejszym potrzebom, lecz dziś rzecz jasna jestem bardzo ciekawa opinii szanownych posłów w tej sparwie.
Elmar Brok
Panie przewodniczący, baronesso Ashton, panie i panowie! Bardzo dziękuję za pani ocenę sytuacji. Ufam, że prawidłowa jest ocena, w myśl której najpierw powinniśmy spróbować przywrócić prawo i porządek oraz chronić życie ludzkie, a następnie działać dalej na tych podstawach.
Z drugiej strony, jak wyjaśniła pani w ostatniej uwadze, zakres zapotrzebowania na rozwój gospodarczy i społeczny jest ewidentny, ponieważ jest to również istotna miara stabilności politycznej. Wymaga to rzecz jasna także równości, która często narażana jest na uszczerbek na skutek korupcji i innych, podobnych czynników. Słusznie czy też, nie, była to niewątpliwie jedna z przyczyn zamieszek.
Musimy zdawać sobie sprawę, iż te państwa są na tyle niestabilne, że nasze starania o stabilizację poprzez angażowanie się w budowę lepszej państwowości, demokracji i rządów prawa mają kluczowe znaczenie. I nie tylko poszczególne państwa, a cały region ma dla nas ogromne znaczenie strategiczne. Dotyczy to nie tylko dostępnych źródeł energii, lecz obszaru jako całości, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę orientację religijną większości byłych republik Związku Radzieckiego. Jeśli przerodzi się ona w fundamentalizm, skutki dla nas mogą być katastrofalne.
Dlatego niezwykle ważne jest udzielanie pomocy tym państwom, nie tylko z punktu widzenia pomocy jako takiej, lecz również zważywszy na nasze interesy.
Pamiętajmy, że do sąsiednich krajów w regionie, niektórych bardzo rozległych, należy dopilnowanie, by te słabości nie zostały wykorzystane z zamiarem odbudowy starych stosunków władztwa, które nie pozwolą na nowoczesny rozwój.
Hannes Swoboda
Panie przewodniczący, pani baronesso Ashton! Ja również dziękuję za złożone oświadczenie. Dyktator czy też prezydent, który odgrywał dyktatora, został odsunięty od władzy. Jego następca świętuje i cieszy się na możliwość zaprowadzenia demokracji dla swoich obywateli. Po kilku miesiącach sprawuje to samo stanowisko i wydaje się, że demokracja została przywrócona wyłącznie na potrzeby utworzenia wygodnych, dobrze płatnych posad dla synów lub pozostałych członków rodziny.
Mamy nadzieję, że taki scenariusz nie rozpoczyna się na nowo i pani Otunbajewa ma inne podejście. Wskazywałaby na to jej przeszłość, oraz jej stosunek, który często prezentowała. Jednakże same oznaki to za mało. Potrzeba nam namacalnych dowodów. Jeśli nie chce ona podzielić losu poprzednika, musi przyjąć odmienne podejście i pilnować, by pomagać mieszkańcom swojego kraju. Żywię nadzieję, że zdjęty z urzędu prezydent okaże na tyle rozsądku, by nie wszczynać nowego zamętu i naprawdę spróbuje spokojnie żyć na wygnaniu, dając ludności Kirgistanu szansę na budowę demokratycznego państwa.
Niestety opisana przeze mnie sytuacja nie dotyczy tylko Kirgistanu. Podobne okoliczności można napotkać w innych krajach. Życzymy przedstawicielowi Kazachstanu sukcesu w jego misji w imieniu Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE). Sytuacja w samym Kazachstanie jest jednak daleka od idealnej. To samo dotyczy Uzbekistanu i innych państw. Musimy poszukać odpowiedzi na pytanie, jak mamy pobudzić tam rozwój demokracji - jako że nie jest ona produktem, który możemy po prostu dostarczyć, musi wykształcić się sama. Jak powiedział poseł Brok, jest to region o szczególnym znaczeniu. Pan Morel dobrze spisuje się jako specjalny przedstawiciel, choć to za mało.
Przypominam, że za niemieckiej prezydencji z udziałem doktora Steinmeiera została przygotowana strategia dla Azji Środkowej, o której ostatnio słyszy się tak mało. Dlatego zwracam się o ponowne podjęcie tej strategii i przekształcenie jej w strategię stabilności dla regionu. Nie chodzi tylko o dostawy energii z Turkmenistanu przez Kazachstan. Istnieje również kwestia stabilności, zwłaszcza stabilności politycznej regionu położonego w bliskim sąsiedztwie Afganistanu. Wiemy, że w niektórych krajach, takich jak Uzbekistan sytuacja jest bardzo krucha i problematyczna. Oczywiście w ostatecznym rozrachunku jest to kwestia humanitaryzmu, ponieważ naprawdę nie powinno być w ogóle żadnych ofiar.
W związku z tym powinniśmy znów postarać się wdrożyć strategię dla Azji Środkowej, która obejmie gospodarkę, demokrację i humanitaryzm. Namawiam do wykorzystania przypadku Kirgistanu jako sposobności do wznowienia tej strategii dla Azji Środkowej oraz nadanie jej nowego bodźca.
Niccolò Rinaldi
Panie przewodniczący, baronesso Ashton, panie i panowie! W kirgiskiej epopei Manas - będącej niekrótkim dziełem, około dwudziestokrotnie dłuższym niż Odyseja i Iliada razem wzięte, jednak pomocnym w zrozumieniu historii tego państwa - pojawia się zachwycający wątek końcowy, kiedy to żona bohatera, który jest symbolem dla całej ludności, postanawia zabezpieczyć pamięć o nim przed obcymi najazdami oraz ochronić jego grób. W końcu żona decyduje się umieścić na grobie swoje imię zamiast imienia bohatera Manasa, aby grób pozostał nietknięty podczas najazdów wroga.
Tego rodzaju poświęcenia dla wspólnego dobra, dla narodu powinno oczekiwać się od nowej klasy rządzącej Kirgistanu, która gwoli ścisłości nie jest znów taka nowa. Naturalnie radzę wysokiej przedstawiciel przyjęcie konstruktywnego, a nawet pozytywnego, choć ostrożnego podejścia wobec rządu tymczasowego, lecz także radzę wezwać ich do przeprowadzenia serii reform oraz przyjęcia zbioru przejrzystych środków.
Potrzebny jest nie tylko międzynarodowy panel dochodzeniowy w celu ustalenia przebiegu zdarzeń, nie tylko przejrzysty harmonogram przywrócenia demokratycznego ładu - jako że rząd ten z definicji nie jest usankcjonowany głosami narodu jako prawowity rząd - lecz także reformy, by radykalnie i skutecznie ukrócić korupcję, a w efekcie uniezależnić Kirgistan od sądownictwa, które jest nazbyt oderwane od bieżącej sytuacji.
Trzeba również - co ma związek z kwestią sądownictwa i korupcji - usprawnić ową skrajnie uciążliwą biurokratyczną nomenklaturę oraz administrację publiczną. W istocie jest to pierwszy prawdziwy test dla nowej strategii Unii Europejskiej dla Azji Środkowej w krytycznej, awaryjnej sytuacji, która obecnie ma miejsce w Kirgistanie.
Nie możemy pozwolić, aby ten kraj, w którym wpływ Stanów Zjednoczonych jest obecnie bardzo nikły, skończył w dość obezwładniającym uścisku teraźniejszej Rosji. Uważam zatem, że jest to dla nas wszystkich sposobność, by podjąć takie zobowiązanie.
Ulrike Lunacek
Panie przewodniczący, pani baronesso Ashton! Wiemy, jak wielkie w 2005 roku podczas tulipanowej rewolucji były nadzieje ludzi na to, że wszystko się zmieni, kiedy obejmie urząd nowy prezydent, który autentycznie poważnie potraktuje potrzeby i interesy ludności w sferze demokracji i współdeterminacji. Tak się niestety nie stało i właśnie podzielił los poprzednika.
W tym przypadku Unia Europejska musi wywrzeć znaczący wpływ. Baronesso Ashton, z zadowoleniem przyjęłam wiadomość, że wysłała pani do regionu specjalnego przedstawiciela, pana Morela. Uważam, że było to roztropne i korzystne posunięcie. Jednakże równie potrzebny UE jest teraz przegląd strategii wobec Środkowej Azji, aby uczynić ją naprawdę skuteczną. Mam nadzieję, że Rada rozpocznie nad tym prace w przyszły poniedziałek.
Moje pytanie brzmi: Jak zamierza pani się tym zająć? Jak zamierza pani dopilnować wdrożenia autentycznie kompleksowego procesu przygotowania projektu konstytucji - procesu, który zgodnie z pani propozycją ma objąć wszystkich? Musimy pomóc temu regionowi, w tym Kirgistanowi zbliżyć się ku współpracy i odejść od konfrontacji. Uważam, że jest to istotne dla przyszłości całego regionu i nie tylko.
Marie-Christine Vergiat
(FR) Panie przewodniczący, pani wiceprzewodnicząca, panie i panowie! Istotnie, sytuacja w Kirgistanie jest szczególnie niestabilna. Tym niemniej kraj ten wydawał się jednym z najbardziej otwartych na tworzenie demokratycznych instytucji, i prawdopodobnie taki pozostanie.
Tulipanowa rewolucja z 2005 roku po raz kolejny rozbudziła ogromne nadzieje. Prezydent Bakijew poniósł porażkę; nie zdołał sprostać potrzebom i wymaganiom narodu; dopuścił do rozkwitu korupcji i odgrywał swoją rolę niejako na sposób klanowy; opróżnił szkatuły, jeśli wierzyć niektórym relacjom; zaprowadził reżym, który stawał się coraz bardziej autorytarny - przeciwnicy polityczni, obrońcy praw człowieka i dziennikarze zapłacili za to wysoką cenę.
Po zamieszkach z 7 kwietnia powołano rząd tymczasowy, niemniej jednak prezydent Bakijew nie zamierzał się poddawać, choć opuścił kraj. Wczoraj - o czym pani wspominała - faktycznie miały miejsce nowe zamieszki na południu kraju oraz w okolicach stolicy.
Pani komisarz, kraj ten ma istotnie spore znaczenie strategiczne, nie tylko w kategoriach wojskowych. Nie może stać sie polem bitwy między największymi siłami. Pomimo przeprowadzenia kilku dyskusji Unia Europejska wciąż nie zaznaczyła dostatecznie swojej obecności w tym regionie świata. Jej wsparcie oraz obecność dyplomatyczna wciąż są nieprzekonujące. Wystarczy tylko poczytać aktualne doniesienia o sytuacji w kraju, by się o tym przekonać. Nie chodzi tylko o Stany Zjednoczone, Rosję i Kazachstan, który obecnie sprawuje prezydencję OECD. Jednakże wsparcie UE jest kluczowe dla zapewnienia niepodległości tego państwa. Racja, pani baronesso Ashton, priorytetem musi być przywrócenie rządów prawa, z tym musimy uporać się bardzo szybko, a następnie, jak powiedział jeden z kolegów posłów, wdrożyć prawidłową strategię dla tego regionu świata.
Owszem, musimy pomóc temu krajowi uporać się z biedą; 40 % ludności tego kraju żyje poniżej granicy ubóstwa. Owszem, musimy ułatwić rozwój gospodarczy i jak pani powiedziała, zwłaszcza w odniesieniu do edukacji, zdrowia, a także wody, która stanowi najwyższy priorytet w tym regionie na świecie. Musimy rzecz jasna wspierać demokrację i obronę praw człowieka. Jest to teraz sprawa najpilniejsza.
Nasze zobowiązanie, pani komisarz, może i powinno powstrzymać ten kraj przed pogrążaniem się w fundamentalizmie i nowym reżymie autorytarnym. Nie chodzi o wtrącanie się w wewnętrzne stosunki tego kraju, lecz przeciwnie, o pomoc ludności kirgiskiej w odbudowę zaufania do demokracji. Jest to klucz do zapewnienia temu krajowi głównej roli w regionie.
Fiorello Provera
Panie przewodniczący, panie i panowie! Sytuacja w Kirgistanie jest bardzo istotna dla stabilności Azji Środkowej, regionu, w którym Europa ma szczególne interesy związane z dostawami surowców i energii.
Po rozruchach z 7 kwietnia konieczne jest przywrócenie warunków pozwalających na wolne, legalne i szybkie wybory demokratycznych władz, jeśli będzie to pokrywać się z sytuacją lokalną. Niepokojące jest to, że grupy przestępcze zdołały ukraść sporo broni, co niesie ze sobą ryzyko nasilenia bezprawia, konfliktów zbrojnych i terroryzmu na przedmiotowym obszarze
Europa i inne podmioty, w tym OBWE powinny zaangażować się w pomoc dla tego kraju w tworzeniu stabilnych, sprawnych, mniej skorumpowanych i bardziej demokratycznych instytucji. Jednym z przejawów takiego wsparcia może być misja obserwacyjna w nadchodzących wyborach.
Nie możemy jednak udawać, że nowa konstytucja lub władza parlamentarna wystarczą, by zaprowadzić prawdziwą demokrację; niewątpliwie zależy to od wzrostu świadomości politycznej obywateli oraz powszechnej świadomości prawa, a także praw jednostki. Musimy zapewnić długoterminową pomoc w tej dziedzinie.
Inese Vaidere
Panie przewodniczący! Zeszłotygodniowe zamieszki wpędziły Kirgistan w kryzys polityczny, sądowniczy i gospodarczy. Tamtejszy trybunał konstytucyjny praktycznie został rozwiązany, a działania rządu tymczasowego sprawiają wrażenie nieskoordynowanych. Tymczasem brat Kurmanbeka Bakijewa obwieścił, że odręcznie napisana rezygnacja jest podrobiona, a Bakijew nie ustąpił samodzielnie z urzędu.
Według naocznego świadka powstały nowe grupy lokalne usiłujące przejąć władzę w regionach. Podobnie pojawiły się ugrupowania etniczne budzące obawy o eskalację przemocy na tle etnicznym. W kraju swobodnie działają grupy przestępcze. W obiegu krąży mnóstwo broni, zdarzają się rabunki. Bezpieczeństwo, pewność oraz interesy obywateli UE w kraju wciąż pozostają zagrożone.
Obecny rząd tymczasowy nie jest w stanie uporać się z żadnym z tych zagrożeń. Dla ludności lokalnej sytuacja jest całkowicie niejasna. Wysoka przedstawiciel lady Ashton wygłosiła dwa oświadczenia wyrażające jej niepokój, lecz zamiast tego pilnie potrzebne są bardziej aktywne i rzeczowe działania. To ważne, że UE zajmuje zdecydowane stanowisko na temat sytuacji w Kirgistanie, jako że jest to strategicznie ważny kraj. Musimy bardziej zaznaczyć naszą obecność tam, przy współpracy z ONZ, USA i OBWE, aby bronić interesów obywateli Kirgistanu oraz UE, którzy obecnie nie są w stanie ochraniać swojego życia ani własności. Nie ulega wątpliwości, że UE powinna przeprowadzić niezależne postępowanie wyjaśniające przyczyny oraz skutki zamieszek.
Co się tyczy środków materialnych Banku Kirgistanu oraz agencji ds. inwestycji i rozwoju: należy przeprowadzić ich audyty przed przyznaniem jakiejkolwiek dalszej pomocy finansowej. Bierność i niezdecydowanie ze strony UE oraz brak prawdziwej strategii i taktyki może doprowadzić do bardzo niebezpiecznych zajść oraz zaszkodzić interesom gospodarczym i politycznym oraz wiarygodności UE w regionie i na całym świecie.
Eleni Theocharous
(EL) Panie przewodniczący, pani Ashton! Przez dwadzieścia lat niepodległości Kirgistanem rządził skorumpowany reżym i poczyniono mizerny postęp w usprawnianiu jego demokratycznych instytucji. Jeżeli chodzi o okres ostatnich piętnastu lat, to zapewniam, że tak było, ponieważ byłem osobiście zaangażowany w ramach kompetencji członka OBWE, a także innych ról.
Zarówno ludzie, którzy rządzili do wczoraj, jak i ich następcy wszyscy stanowią tryby tej samej machiny korupcyjnej. Do stolicy wkroczyła armia, która podczas naszych wystąpień dokonuje przeszukań i aresztowań. Mimo to powinniśmy dać obecnemu reżymowi czas, ponieważ znajdujemy się na skraju wybuchu wojny domowej oraz rozpadu kraju.
Naród Kirgistanu to ludzie kochający pokój i jak mniemam wielu z was poznało ich dzięki książce sławnego pisarza Chingiza Aitmatowa, który jeszcze cztery lata temu pełnił rolę ambasadora w Brukseli. Jednakże nędza finansowa i nierówności społeczne, jak również interwencje obcych państw spowodowały rozruchy, które od czasu do czasu mogą osiągać rozmiary wojny domowej i nie zgadzam się, że ludność Kirgistanu zdoła samodzielnie ustrzec się przed terroryzmem.
Jak już powiedziałem, niebezpieczeństwo rozłamu Kirgistanu na Północ i Południe jest realne i do tego dążą obcy agenci, natomiast członkostwo tego kraju w OBWE, jak również stała obecność OBWU w Kirgistanie zdaje się nie przynosić korzyści w sferze demokratyzacji. Istotnie, panuje tam stały kryzys humanitarny, który być może nie jest bardzo poważny, ale przez te wszystkie lata nie było modernizacji ani ulepszania demokratycznych instytucji. Ludzie żyją sporo poniżej granicy ubóstwa.
Dlatego Parlament Europejski musi interweniować w powiązaniu z innymi instytucjami Unii Europejskiej, Komisją oraz Radą, oraz poddać przeglądowi strategię, którą stosowaliśmy w tym obszarze aż do dziś.
Silna delegacja Unii Europejskiej musi monitorować proces demokratyzacji oraz przyznawać pieniądze w kontrolowany sposób, mając na celu rozwój instytucji oraz edukacji, ponieważ destabilizacja Kirgistanu stanowi poważne niebezpieczeństwo dla całej Azji Środkowej i Zachodniej oraz dla Europy. Jeśli Unia Europejska ma odegrać skuteczną rolę w utrzymaniu pokoju, to musi działać już teraz.
Elena Băsescu
(RO) Sytuacja w Kirgistanie przysparza szczególnych powodów do niepokoju. Kraj ten zajmuje strategiczną pozycję w Azji Środkowej. Na jego terytorium znajduje się amerykańska baza wojskowa, przez co kraj ten znacznie przyczynia się do operacji w Afganistanie, jak również stacjonują tam wojska rosyjskie.
Niestety protesty z ostatnich kilku tygodni przerodziły się w przemoc, co spowodowało utratę życia ludzkiego. Władze muszą podjąć środki służące ochronie życia ludności cywilnej. Wczoraj doszło do kolejnych starć między grupami etnicznymi Kirgizów, Rosjan i Turkmenów. Zważywszy że w kraju tym zamieszkują liczne społeczności Rosjan i Uzbeków, jeżeli starcia etniczne będą trwały, to zakłóci to stabilność całego regionu.
Pani Ashton, Unia Europejska musi skierować szczególną uwagę na konflikt w Kirgistanie, zapewnić pomoc humanitarną oraz włączyć się w proces stabilizowania sytuacji.
Ivo Vajgl
(SL) Pani Ashton! Mamy tu dziś dyskutować nad niepokojącymi wydarzeniami w Kirgistanie oraz przysłużyć się, na ile zdołamy, stabilizacji sytuacji w tym kraju. proaktywne podejście Unii Europejskiej wobec Kirgistanu ma szczególne znaczenie, lecz równie ważne jest utrzymanie wysokiego poziomu zaangażowania w inną kwestię, która została skreślona z porządku dziennego tego posiedzenia. Skoro jednak temat jest aktualny, a na szali znalazło się życie ludzkie, czuję się w obowiązku zwrócić na to państwa uwagę. Mówię tu o trudnej sytuacji aktywistów Sahrawi, rozjemców z Sahary Zachodniej przetrzymywanych w marokańskich więzieniach, którzy prowadzą głodówkę i ryzykują życie. Amnesty International również zwracała naszą uwagę na ich trudne położenie. Dlatego pytam, pani Ashton, czy pani wraz z kolegami bezzwłocznie zainteresuje się tym problemem, ponieważ inaczej może być za późno.
Charles Tannock
Panie przewodniczący! Ostatnie wydarzenia w Biszkeku są niepokojące i stanowią smutny koniec tulipanowej rewolucji z 2005 roku, zwanej też kolorową rewolucją, kiedy to prezydent Bakijew przyrzekał demokrację i prawa człowieka, a zamiast tego sprowadził na kraj korupcję, nepotyzm i rosnący autorytaryzm.
Kirgistan jest najmniejszym i najbiedniejszym państwem Azji Środkowej, a w ostatnich latach w dolinie Fergana doszło do niepokojącej infiltracji przez radykalnych islamistów, zatem priorytetem UE wobec regionu musi być stabilizacja.
Słuszne i stosowne jest teraz uznanie nowego rządu pani Otunbajewej, niecodziennego przykładu wspólnych interesów z Rosją, która w istocie popierała rewolucję oraz obalenie reżymu Bakijewa. Prezydent Roza Otunbajewa przez krótki czas sprawowała stanowisko ambasadora w Wielkiej Brytanii, zatem jest dobrze obeznana w sposobach pracy Unii Europejskiej.
Na koniec dodam, że Azja Środkowa jest strategicznym regionem ze względów energetycznych oraz światowego bezpieczeństwa, a sprawność operacyjna bazy lotniczej USA w Kirgistanie jest również szczególnie istotna dla wspomagania Międzynarodowych Sił Wsparcia Bezpieczeństwa w Afganistanie.
Piotr Borys
(PL) - Panie przewodniczący! Po pięciu latach od tulipanowej rewolucji, po ustąpienia prezydenta Akajewa została w krwawy sposób przeprowadzona rewolucja. Należy oczywiście szukać dwóch przyczyn: po pierwsze w kwestii nepotyzmu, korupcji, a więc braku fundamentów państwa demokratycznego, po drugie w problemach finansowych i gospodarczych tego kraju.
Inicjatywa pani przewodniczącej, aby pan Pierre Morel mógł dzisiaj zdać nam pełną relację z tego, co właściwie dzieje się w Kirgistanie, wydaje się dosyć ważna. Gorący apel jest taki, aby odnośnie do sytuacji w tym kraju, który jak wiadomo jest strefą wpływów Rosji, z bazą także wojsk amerykańskich, aby aktywny udział Unii Europejskiej polegał przede wszystkim na budowania fundamentów państwa demokratycznego, a także na zapewnieniu bezpieczeństwa wewnętrznego tego państwa. Ponad 80 ofiar śmiertelnych to zły sygnał w budowaniu tego państwa. Tak więc ponawiam gorący apel i trzymam kciuki za misję pani przewodniczącej.
Cristian Dan Preda
(RO) Kurmanbek Bakijew nie jest pierwszym ani z pewnością ostatnim przywódcą politycznym, który sprawił zawód oraz rozczarowanie. Zostanie potraktowany jak dyktator po iskierce nadziei, która pojawiła się zaraz na początku, po pierwszym skojarzeniu jego nazwiska z demokratycznym optymizmem.
Istnieje proste wyjaśnienie tej sytuacji. Ze względu na brak stabilnych instytucji politykom łatwo jest rozczarować i uwikłać się w cykl konfliktów, korupcji i szantażu. Nikt z nas nie powinien zapomnieć, że prezydent Bakijew wykorzystał okoliczność, że na terytorium Kirgistanu istnieje rosyjska oraz amerykańska baza wojskowa.
Dlatego rozwiązania należy upatrywać w powołaniu instytucji przygotowywanych w oparciu o szeroki proces konsultacji oraz szeroki konsensus i kompromis pośród sił politycznych. Jednakże głównym priorytetem pozostaje pilne zażegnanie przemocy, o czym wspomniała wysoka przedstawiciel. Przemoc to poważny problem i należy jak najszybciej znaleźć jego rozwiązanie, ponieważ inaczej zablokuje on proces konstrukcji politycznej.
Sergio Paolo Francesco Silvestris
(IT) Panie przewodniczący, pani baronesso Ashton, panie i panowie! Sytuacja w Kirgistanie jest delikatnie mówiąc niepokojąca, zwłaszcza jeśli weźmiemy pod uwagę oświadczenia byłego ministra spraw zagranicznych, którego zdaniem losem Kirgistan jest zbliżanie się bardziej niż kiedykolwiek ku rosyjskiej strefie gospodarczej i granicznej.
Tydzień po upadku rządu byłego prezydenta Bakijewa, który opuścił kraj na pokładzie samolotu w dniu 15 kwietnia, nikt nie ma bladego pojęcia, dokąd zmierza kraj pod względem finansowym, nieznane są również przyszłe zamierzenia polityczne. Nie ma jednak wątpliwości co do roli rosyjskiego ministra obrony w organizacji wylotu byłego prezydenta Bakijewa po tym, jak ludzie wyszli na ulice domagając się jego rezygnacji.
W Kirgistanie, małym państwie liczącym zaledwie 5,3 milionów mieszkańców w obiegu znajduje się wiele sztuk broni, i jako jedyny kraj na świecie posiada na swoim terytorium zarówno amerykańskie, jak i rosyjskie bazy wojskowe Obecnie napięcie udziela się sąsiednim krajom, a Unia Europejska musi uwzględnić priorytet oraz dostrzec nadarzającą się szansę, przede wszystkim na zapobieżenie ewentualnej wojnie domowej oraz pomoc krajowi w poczynieniu postępu ku demokracji parlamentarnej ze stabilną prezydenturą w ciągu kolejnych sześciu miesięcy.
Wszystko to, jak pani wspomniała, baronesso Ashton, może się ziścić, jeśli zdołamy wnieść dwa rodzaje proaktywnego wkładu. Po pierwsze, zaangażowanie dyplomatyczne - jak pani stwierdziła, pani wysoka przedstawiciel - wkład pokaźny i istotny. Nasze wyczucie chwili w toku dostarczania pomocy, by zredukować lub osłabić napięcia społeczne będzie mieć kluczowe znaczenie.
Baronesso Ashton, działajmy szybko, zmierzając do najlepszych rezultatów, ponieważ będzie to kolejny ważny test dla Europy. Nie jesteśmy na Haiti lecz w Kirgistanie. Przynajmniej spróbujmy dostać się tam na czas przy tej sposobności.
Franz Obermayr
(DE) Panie przewodniczący! Kiedy na początku lat 90. rozpadł się Związek Radziecki wiele osób wierzyło, że młode demokracje mogą rozwinąć się niemal wyłącznie własnym sumptem. Obecnie wiemy, że te nowe państwa odziedziczyły po Związku Radzieckim ogromne problemy. Za czasów sowieckich rozbieżności między grupami etnicznymi były w większości tłumione, dlatego dziś mamy w tych państwach tak wiele konfliktów religijnych i kulturowych. Demokracja nie wykształci się w jedną noc i nie powstanie w ogóle, jeśli skorumpowane klany będą rosły w siłę kosztem kraju i jego obywateli.
Pojawiły sie plotki, że snajperzy, którzy strzelali do tłumu w Biszkeku, byli uzbeckimi i tadżyckimi najemnikami. Zdaje się, że była to próba sprowokowania międzynarodowego konfliktu, który zagrażałby całej Azji Środkowej. Europejska polityk zagraniczna powinna pomóc rozładować sytuację. Jednakże interwencja zbrojna to złe podejście, co wyraźnie pokazuje obecność niemiecka w Afganistanie. Istotne jest zapewnienie inteligentnej i ukierunkowanej pomocy gospodarczej i rozwojowej. Musimy przyznać priorytet zwalczaniu korupcji oraz pozbawianiu lokalnych klanów władzy. Bowiem naprawdę tylko wtedy demokracja zyska prawdziwą szansę w Azji Środkowej.
Malika Benarab-Attou
(FR) Panie przewodniczący, panie i panowie! Projekt europejski nabiera nowego, ambitnego wymiaru. Z cyfrową biblioteką UE będzie można uzyskać dostęp do różnorodności i bogactwa naszej kultury. Ważne jest, aby pozostałe kraje mocno zaangażowały się w ten projekt. Kluczowy aspekt tej inicjatywy dotyczy wartości podstawowej: poszanowania różnorodności kulturowej i językowej.
Na jednym z horyzontów naszego kontynentu mamy Afrykę, lecz horyzont ten zaczerniliśmy niewolnictwem i kolonializmem. Mamy obowiązek uznania naszej winy i zadośćuczynienia wobec jej ludów. Samo odszkodowanie finansowe nie załatwi sprawy, lecz dzięki europejskiemu projektowi możemy pomóc przywrócić mieszkańcom Afryki część ich dorobku kulturowego - chodzi o ustne przekazy literackie.
Amadou Hampâté Bâ, intelektualista z Mali powiedział: "W Afryce, kiedy umiera stary człowiek, wraz z nim pali się cała biblioteka”. Prace służące digitalizacji dzieł literatury ustnej, nierzadko gromadzonych przez zespoły etnologów i antropologów, oraz obiecujący swobodny dostęp do nich dzięki projektowi europejskiemu, nadając im uniwersalną skalę, mogą posłużyć za sposób ochrony i ożywiania różnorodności kulturowej, do której wszyscy jesteśmy jak przywiązani.
Catherine Ashton
wiceprzewodnicząca Komisji/wysoka przedstawiciel Unii Europejskiej do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa. - Panie przewodniczący! Dziś zasiadam również na miejscu Komisji. Szanowni posłowie wypunktowali sporo ważnych kwestii, a ja w tym krótkim czasie muszę wychwycić i odpowiedzieć na tyle z nich, ile zdołam.
Posłowie Brok, Tannock i inni mówili o znaczeniu tego jednego z najbiedniejszych państw w Azji Środkowej i naturalnie jednego z głównych beneficjentów pomocy UE na mieszkańca. Zgadzam się w pełni, że rozwój społeczny i gospodarczy jest istotny jako część strategii, którą musimy wprowadzić. Pan poseł Swoboda mówił też o znaczeniu zadbania o to, by wszystko, co mamy przed sobą, stanowiło autentyczną reformę polityczną. Bardzo ściśle współpracujemy z ONZ i OSCE. Nadto osoby, które przebywały w regionie w ostatnich kilku dniach, wyrażały się konsekwentnie, że reformy i ich znaczenie musimy postrzegać jako istotne dla kolejnych wydarzeń i zgadzam się w zupełności w kwestii stabilności politycznej regionu. Jest ona bardzo ważna.
Musimy bardzo uważnie przyjrzeć się ponownie. Istnieje strategia dla tej części Azji Środkowej, zostanie ona poddana przeglądowi, lecz ja postrzegam ją w kontekście Służby Działań Zewnętrznych oraz tego, co powinniśmy zrobić w regionie, aby pozbierać w całość różne elementy poparcia Komisji oraz Rady. Poseł Rinaldi, jak również inni słusznie stwierdzili, że w naszej postawie musimy być ostrożni, pozytywni i konstruktywni. Zgadzam się również z szanownymi posłami, którzy mówili o wartości i znaczeniu rządów prawa. Jest to istota wszystkiego, co mamy uczynić w tym kraju w celu zapewnienia faktycznego funkcjonowania rządów prawa, znajdujących oparcie w systemie prawnym, lecz także w reformie politycznej i konstytucyjnej, która jest tak ważna.
Pani poseł Lunacek mówiła o znacznych niedostatkach wyborów - wydaje mi się, że takich słów użyto w resume, które miałam - pod względem standardów, których obowiązywania chcielibyśmy na arenie międzynarodowej. Uważam też, że wśród elementów, które ja włożyłabym do worka rozmaitości, znalazłoby się wsparcie finansowe, oraz wspomniałam rzecz jasna o rządach prawa, reformie politycznej i konstytucyjnej, o wyborach oraz o więzi, którą chcemy nawiązać również w kategoriach politycznych. Jeden mały przykład jest taki, że jest to jeden z najbogatszych w zasoby wodne krajów w regionie, dostarcza wodę do poszczególnych obszarów, o czym szanowni posłowie się dowiedzą. Pomagaliśmy im w sferze gospodarki wodnej przez ponad pięć lat i żywię nadzieję, że zdołamy powrócić do tego jakże ważnego zadania zaraz po przezwyciężeniu kryzysu oraz powołaniu prawowitego rządu.
Są to zaledwie niektóre elementy, jakie ja bym włączyła. Uważam, że prawdopodobnie mamy rację co do skali obecności w regionie. Pierre Morel przebywał tam przez kilka dni. Właśnie wrócił. 27 kwietnia zda on relację panu posłowi Borysowi z Komisji Spraw Zagranicznych, aby uaktualnić stan wiedzy komitetu o wszystkich wydarzeniach. Co kilka godzin przesyłamy sobie wiadomości tekstowe, kilkakrotnie rozmawialiśmy; pozostaje on również w kontakcie ze kolegami. Nasza obecność w jego osobie była mocno zaakcentowana. Składam wyrazy uznania jemu oraz jego zespołowi za wykonaną pracę.
Znaczenia demokracji, jak powiedział pan poseł Provera, nigdy nie wolno nie doceniać, tak uważam; powinniśmy zająć się niektórymi zagadnieniami, które poruszyła posłanka Vaidere: destabilizacja, pogłoski, niepewność, kwestie niezwykle ważne i jak wspomniałam, ustaliliśmy, co chcemy zrobić w kilku pierwszych, kluczowych dniach, i mam nadzieję, że posłowie uznają te działania za trafione.
I ostatnia rzecz, o której chciałam powiedzieć: niektórzy z obecnych członków tworzonego rządu to byli obrońcy praw człowieka i opozycjoniści, represjonowani przez byłego prezydenta, natomiast popierani przez Unię Europejską, w tym rzecz jasna przez posłów do tej Izby. Zatem choć nie mam żadnych złudzeń co do charakteru polityki w tym państwie oraz rzecz jasna w regionie, uważam, że musimy spróbować i dać temu rządowi szansę na prawidłowe uformowanie własnej struktury, na porozumienie co do przeprowadzenia reform politycznych i konstytucyjnych, które będą mieć zasadnicze znaczenie, na zwołanie wyborów, które mają zwołać, a jeśli rząd zamierza zrealizować te rzeczy, to udzielić mu teraz wsparcia na przyszłość. W związku z powyższym jestem ogromnie wdzięczna na poczynione uwagi. Będę realizować wytyczoną strategię.
Przewodniczący
Zamykam debatę.
Głosowanie odbędzie się podczas pierwszej sesji miesięcznej w maju.
Oświadczenia pisemne (art. 149)
Paolo Bartolozzi  
Panie przewodniczący, panie i panowie! Rozruchy społeczne, które wybuchły w ostatnich dniach w stolicy Kirgistanu zatrzymały postęp tulipanowej rewolucji, która w 2005 roku rozbudziła nadzieje na demokratyczne przemiany w tym postsowieckim państwie.
Parlament Europejski z ogromnym niepokojem śledzi przebieg kryzysu politycznego w kraju. Nie tylko z uwagi na kluczowe geostrategiczne położenie kraju dla Rosji i Stanów Zjednoczonych, lecz również ze względu na stabilność Azji Środkowej, rozwój polityczny i gospodarczy tego regionu oraz współpraca międzyregionalna leżą w sferze interesów UE. Chodzi nie tylko o znaczenie Środkowej Azji w naszych dostawach, ale i o nasze stosunki gospodarcze i handlowe.
Należy oddalić ryzyko wybuchu wojny domowej oraz "drugiego Afganistanu”. Pokładamy nadzieje w dyplomatycznej mediacji, jaką prezydenci Stanów Zjednoczonych, Rosji i Kazachstanu - ten ostatni działając w charakterze urzędującego przewodniczącego OBWE - stosują w negocjacjach z rządem Kirgistanu w celu zaprowadzenia porządku publicznego i konstytucyjnej legalności, aby można było odbyć wolne wybory i rozwiązać problemy tego kraju.
Jako przewodniczący delegacji UE-Azja Środkowa żywię nadzieję, że nawet pomimo ostatnich rozruchów na tle etnicznym zrobimy wszystko, co w naszej mocy, aby zaprowadzić pokój w całym kraju oraz na stałe zapewnić powrót do demokratycznej egzystencji w Kirgistanie.
Krzysztof Lisek  
- Stabilizacja sytuacji w Azji centralnej jest gwarancją jej dobrej współpracy z UE. Nikt nie ma wątpliwości, że Kirgistan odgrywa tu szczególną rolę. Dla Unii Europejskiej Kirgistan jest ważny ze względów strategicznych - jako kraj posiadający źródła energii i surowce naturalne oraz goszczący amerykańską bazę wojskową wspierającą siły NATO w Afganistanie. Jednocześnie brak odpowiednich reform po uzyskaniu niepodległości przez Kirgistan doprowadził do dramatycznej sytuacji, jaką teraz obserwujemy. W chwili obecnej skupmy się na zapewnieniu bezpieczeństwa cywilom i przekazaniu im pomocy humanitarnej. Dodatkowo powinniśmy podjąć wszelkie możliwe działania w celu zapobieżenia radykalizacji tego kraju. Nie możemy pozwolić na wybuch wojny domowej. W aspekcie długofalowym niezbędne jest wypracowanie nowej strategii dla całego regionu. Potrzebne jest szybkie wypracowanie konkretnego stanowiska UE obejmującego takie kluczowe aspekty, jak zapobieganie fundamentalizacji religijnej, walka z ubóstwem i korupcją, budowa społeczeństwa obywatelskiego, obrona praw człowieka oraz demokratyzacja. W szczególności powinniśmy wysłać misję obserwacyjną na przyszłe wybory. Musimy trzymać rękę na pulsie i unikając wtrącania się w sprawy wewnętrzne powinniśmy zrobić wszystko, by kraj ten zwrócił się ku demokracji i po ustabilizowaniu sytuacji przeprowadził skuteczne reformy. Myślę, że przekazywanie przez UE dalszej pomocy dla tego kraju musi być uwarunkowanie przeprowadzeniem tam reform służących zapewnieniu praworządności i poszanowaniu praw człowieka.
Kristiina Ojuland  
Panie przewodniczący, pani baronesso Ashton! Z zadowoleniem przyjmuję wiadomość, że specjalny przedstawiciel Unii Europejskiej został wysłany do Kirgistanu. Musimy wiedzieć, jakie są plany tamtejszego rządu tymczasowego. Należy dopilnować, by położono kres przemocy w Kirgistanie, oraz zapewnić tam rozwój rządów prawa i demokracji. Podczas rewolucji w Kirgistanie siły, które doszły do władzy, obwiniły prezydenta Bakijewa za ograniczanie wolności prasy, przemoc wobec dziennikarzy, aresztowania liderów opozycji, korupcję, odejście od demokratycznych wartości, oraz kiepską sytuację gospodarczą kraju. Stąd też powinniśmy spodziewać się, że wkrótce Kirgistan zmieni się w demokratyczne państwo, w którym zapanują rządy prawa. Jednocześnie nasze nadzieje będą zasadne jedynie wtedy, gdy sami będziemy gotowi, by skierować zasoby na realizację tego planu, ponieważ borykającej się z problemami gospodarki Kirgistanu nie stać na wymagane finansowanie długo wyczekiwanych reform społecznych, gospodarczych i politycznych. Dążąc do zrównoważonego rozwoju w regionie Azji Środkowej, musimy obok pomocy gospodarczej zaoferować rządowi tymczasowemu nasze know-how w prowadzeniu reform, podobnie jak zrobiliśmy to w Kosowie, Macedonii i innych miejscach. Warto przy tym zauważyć, że Estonia udzieliła tego rodzaju pomocy Ukrainie oraz Gruzji, co pokazuje, że nie należy lekceważyć naszego doświadczenia w komunikowaniu się z ludnością zamieszkującą obszar byłego Związku Radzieckiego. W obliczu trwającej zmiany systemu rządów nie powinniśmy przegapić żadnej okazji do ułatwienia postępu ku demokratycznym wartościom w Kirgistanie. Stąd też pozostawienie Kirgistanu bez wsparcia i skazywanie go na zależność od niektórych potężnych sąsiadów byłoby nieodpowiedzialne.
