Goedkeuring van de notulen
De Voorzitter
De notulen van gisteren zijn rondgedeeld.
Geen bezwaren?

Berthu
Mijnheer de Voorzitter, ik wilde even opmerken dat op bladzijde 5, onder het kopje "in memoriam" , staat dat Sir James Goldsmith op 19 juni 1997 is overleden. Dat moet 19 juli zijn.
Ik wilde er bij deze gelegenheid ook nog even op wijzen dat op de eerste pagina van het EP-nieuws van gisteren Moeder Teresa en Lady Diana zijn herdacht. Ik denk dat men toch zonder al te veel inktverspilling de naam van Sir James Goldsmith had kunnen toevoegen.

De Voorzitter
Voor wat uw eerste punt betreft, zullen de notulen gecorrigeerd worden. Voor wat betreft het tweede punt, staat in de Engelse versie van de notulen heel duidelijk dat de Vergadering ook Sir James Goldsmith heeft herdacht.
(De notulen worden goedgekeurd)

Gelijke kansen voor mannen en vrouwen
De Voorzitter
Aan de orde is het gecombineerd debat over de volgende twee verslagen:
A4-0257/97 van mevrouw Kestelijn-Sierens, namens de Commissie rechten van de vrouw, over het jaarverslag van de Commissie: Gelijke kansen voor vrouwen en mannen in de Europese Unie (COM(96)0650 - C4-0084/97); -A4-0251/97 van mevrouw Kokkola, namens de Commissie rechten van de vrouw, over de mededeling van de Commissie "Integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties" (COM(96)0067 - C4-0148/96).
Kestelijn-Sierens
Voorzitter, collega's, eerst en vooral wil ik namens mijn collega's van de Commissie rechten van de vrouw uiting geven aan onze grote voldoening. Dat in een debat van dinsdagvoormiddag vier verslagen, en het waren er bijna vijf, samen kunnen behandeld worden, is een succes. Bij mijn weten, Voorzitter, is deze voorkeursbehandeling nog maar zelden of nooit van toepassing geweest. Het is een bewijs dat het gelijke kansenbeleid au sérieux wordt genomen en dit is trouwens zoals het hoort.
Voorzitter, collega's, dit jaarverslag is het eerste in zijn soort en in die zin hebben we te maken met een primeur. We juichen dit initiatief van de Commissie ten zeerste toe. Want het is in de eerste plaats een waardevol instrument om de vooruitgang van jaar tot jaar vast te stellen en ten tweede moet ook het debat over de toekomst van het gelijke kansenbeleid op gang worden gebracht.
Voorzitter, waar het gaat om een eerste verslag is het ook belangrijk een paar opmerkingen te maken over de vorm met het doel de Commissie in het vervolg op een goed spoor te zetten. Alhoewel heel uitvoerig ontbreekt het aan een goede structuur, te veel overzicht en te weinig evaluatie. Tweede punt van kritiek: er ontbreken belangrijke domeinen zoals geweld tegen vrouwen. Nu naar de inhoud. Ik overloop de zes hoofdstukken die ongeveer de doelstellingen van het vierde actieprogramma weergeven. Het eerste en naar mijn gevoel belangrijkste hoofdstuk gaat over mainstreaming of beter de integratie van het gelijke kansenbeleid in de andere beleidsvormen. De Commissie rechten van de vrouw schaart zich volledig achter deze nieuwe benaderingen. Om mainstreaming te bevorderen vragen wij in het bijzonder meer aandacht voor naar geslacht uitgesplitste statistieken. Vervolgens een geslachtseffectrapportage bij wetgevingsvoorstellen naar analogie van reeds bestaande bedrijfs- of milieueffectrapportage, en ten derde mainstreaming in de werking van het Europees Parlement zelf door de oprichting van een mainstreaming monitoring board bestaande uit twee leden binnen elke parlementaire commissie zoals voorgesteld door collega Hadar Cars. Dezelfde aandachtspunten, Voorzitter, werden herhaald in het verslag-Kokkola, een verslag waar we volledig kunnen achterstaan.
Hoofdstuk twee handelt over de wereldconferentie van Beijing. En in dit kader wil ik wijzen op de verantwoordelijkheid van de Unie als initiatiefnemer. Helaas stellen we vast dat de Unie zo goed als niets ondernomen heeft wat betreft een paar prioritaire doelstellingen van het Beijingplatform. Vrouwen en milieu, geweld jegens vrouwen en vrouw en gezondheid. Nu, wat dit laatste betreft kondigt de recente mededeling over vrouw en gezondheid toch enige vooruitgang aan.
Ten derde het probleem van de ondervertegenwoordiging van vrouwen in de besluitvorming. Collega's, de foto van de staatshoofden en regeringsleiders die de laatste hand legden aan het nieuwe Verdrag van Amsterdam spreekt voor zich. Behalve koningin Beatrix, geen enkele vrouw. Terecht duidt de Commissie de ondervertegenwoordiging van de vrouw in de politieke besluitvorming aan als één van de oorzaken van de democratisch deficit. Hier dringt positieve actie zich op en moeten de volgende maatregelen worden benadrukt. Één, de invoering van tijdelijke quota of streefcijfers. Zij kunnen een doeltreffend en soms noodzakelijk middel zijn met het oog op evenwichtige deelname in de besluitvorming en we willen vervolgens ook wijzen op de weerslag van de kiesstelsels op de vertegenwoordiging van vrouwen in de politieke organen. Een onderzoek van de studiedienst van dit Parlement wijst uit dat meerderheidskiesstelsels zoals in het Verenigd Koninkrijk of Frankrijk een duidelijk ongunstige invloed hebben op de evenwichtige deelname van mannen en vrouwen.
Het vierde hoofdstuk betreft de vrouw op de arbeidsmarkt. Een wijde verspreiding van de Europese verdragscode inzake gelijke beloning is noodzakelijk. Wij hopen dat de Commissie in haar volgend jaarverslag het succes van deze gedragscode zal evalueren. Om de positie van de vrouw op de arbeidsmarkt nog te verbeteren, vragen wij verder onderzoek inzake de individualisering van de rechten in de sociale zekerheid, een beter statuut voor de meewerkende echtgenote via de langverwachte herziening van bestaande richtlijnen.
In het vijfde hoofdstuk gaat het over de verzoening van gezins- en beroepsleven. Wil men vrouwen en mannen gelijke kansen bieden op de arbeidsmarkt, dan moeten zowel vrouwen als mannen gezins- en beroepszaken beter kunnen combineren. In dit verband pleiten wij voor flexibele openingsuren van winkels en openbare diensten en voor het stimuleren van initiatieven inzake kinderopvang.
Het laatste hoofdstuk handelt over de rechten van de vrouw. Een enquête van Eurobarometer wijst in dit verband uit dat de meeste vrouwen zich niet bewust zijn van hun rechten. Informatiecampagnes moeten dit verhelpen. En ik denk in dit verband bijvoorbeeld aan het initiatief citizens first .
Voorzitter, collega's, de Commissie rechten van de vrouw kon zich unaniem scharen achter mijn verslag. Wij hopen, mijnheer de commissaris, dat met alle voorstellen en opmerkingen van dit Parlement rekening zal worden gehouden bij de redactie van het volgend jaarverslag en ook de latere. Graag wil ik het secretariaat van de Commissie rechten van de vrouw en al diegenen die hebben meegewerkt bedanken voor hun waardevolle inspanning bij de totstandkoming van dit verslag. Ten slotte wil ik ook de drie rapporteurs die deze morgen in het debat tussengekomen, feliciteren met hun werk.

Kokkola
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, geachte collega's, "mainstreaming" betekent opneming van het principe inzake gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en doelstellingen. Na langdurige bespreking en bestudering van dit vraagstuk kunnen wij vandaag, mede ook dankzij het nieuwe Verdrag van Amsterdam, eindelijk aan de eindsprint beginnen. Ik hoop dat het Europees Parlement dit verslag zal aannemen.
Wij hebben enorme inspanningen ondernomen om een resolutie op te stellen over "mainstreaming" waarin uiting wordt gegeven aan de werkelijke behoeften van de vrouw. Na al dit werk mogen wij echter niet bij de pakken neerzitten. Een verslag van het Europees Parlement is niet voldoende om van de ene dag op de andere de mentaliteit of de tradities te veranderen en de "mainstreaming" ook werkelijk hard te maken. Wij moeten nu al onze krachten bundelen om verandering te brengen in de huidige vorm van de maatschappij en een samenleving tot stand te brengen waarin men niet, omdat men tot een bepaald geslacht behoort, onmiddellijk een willoos slachtoffer wordt van werkloosheid, bij voorbaat buiten de besluitvormingsinstanties wordt gehouden of ook geen gelijke toegang krijgt tot informatie, scholing en beroepsopleiding. Mijns inziens zijn wij de toekomstige generaties deze inspanningen verschuldigd.
Voordat ik mijn korte inleiding voortzet, wil ik mijn standpunt betreffende de naam van dit beleid kort toelichten. De term "mainstreaming" is ontleend aan het taalgebruik van de milieubeschermers en is eigenlijk niet toepasselijk. De Europese Unie heeft de neiging op al haar beleidsvormen een bepaalde naam te plakken. Deze naam is echter niet altijd begrijpelijk en soms niet precies in alle talen van de Europese Unie weer te geven. Daardoor ontstaat vaak verwarring. Dat is ook nu weer het geval met dit zeer belangrijke begrip inzake de bevordering van de gelijke kansen voor mannen en vrouwen. De beste benaming is mijns inziens "gelijkekansenbeleid" en dit begrip zal ik in het vervolg hanteren.
Men zou kunnen denken dat als het principe van de gelijke kansen voor mannen en vrouwen overal is opgenomen, een ideale situatie is ontstaan. Als rapporteur moet ik u echter tot voorzichtigheid manen. De opneming van gelijke kansen zou namelijk tot gelijkschakeling kunnen leiden, terwijl gelijkheid juist veelvormigheid en respect voor hetgeen anders is betekent. Het is dus duidelijk dat de positieve acties moeten worden voortgezet en gelijke tred moeten houden met de toepassing van het gelijkekansenbeleid.
De structuurfondsen vormen een gebied waar het gelijkekansenbeleid bij uitstek vruchten kan dragen. Daarom moeten gelijke kansen en gelijke rechten deel gaan uitmaken van de doelstellingen van deze fondsen. De opstelling van een lijst met indicatoren ter beoordeling van de kwalitatieve en kwantitatieve toepassing van het gelijkekansenbeleid in het kader van deze fondsen en de presentatie van naar geslacht uitgesplitste statistieken en gegevens zouden een belangrijke bijdrage hiertoe kunnen zijn. Als gelijke kansen en gelijke rechten deel geworden zijn van alle verordeningen en beleidsvormen van de Unie, zal het doel van het gelijkekansenbeleid zijn bereikt. Wij moeten in dit opzicht ook wijzen op de belangrijke rol die de niet-gouvernementele organisaties en instanties kunnen spelen bij de opstelling van programma's.
Mijnheer de commissaris, u weet heel goed dat zelfs de beste bedoelingen, de meest welluidende verklaringen en de grootste eensgezindheid tussen Commissie en Parlement geen zoden aan de dijk zetten, als niet wordt gezorgd voor de noodzakelijke financiële middelen en de juiste administratieve structuur. Er is immers ook coördinatie nodig en bij elke actie moet worden nagegaan of zij een bijdrage levert tot de bevordering van het gelijkekansenbeleid. Ik vrees dat als dit niet gebeurt dit beleid een prachtig idee zal blijven en ergens in een laatje zal verdwijnen bij diegenen die hierover moeten besluiten. Daarom verzoek ik u dringend ervoor te zorgen dat de geschikte structuren in het leven worden geroepen en het noodzakelijke geld ter beschikking wordt gesteld.
Ter afsluiting zou ik willen zeggen dat niet alleen de vrouwen behoefte hebben aan een gelijkekansenbeleid. Europa en zelfs heel de internationale gemeenschap hebben een dergelijk beleid nodig. Daarvoor is echter informatie nodig. Wij moeten allen een voorlichtingscampagne beginnen in onze nationale parlementen, onze regeringen en de sociale instanties en met vereende krachten streven naar de verwezenlijking van het gelijkekansenbeleid.

Sornosa Martínez
Voorzitter, waarde collega's, allereerst mijn waardering voor het pakket verslagen aangaande de vrouw waarover wij op deze plenaire vergadering kunnen beschikken, en nog wel op dinsdag in plaats van vrijdag, zoals gebruikelijk.
Het komt niet dikwijls voor dat het thema van de gelijke kansen voor mannen en vrouwen het onderwerp van discussie is, en het ware toe te juichen als dat in de toekomst vaker het geval zou zijn. De doelstelling om de gelijke kansen voor mannen en vrouwen te integreren in alle beleidsvormen van de Unie is iets wat nog ver in het verschiet ligt. Vandaar het belang van dit debat.
De Commissie is in haar eerste jaarlijkse verslag over de gelijke kansen zeer uitgebreid en zeer gedocumenteerd ingegaan op het thema, waarbij wij inderdaad goed inzicht krijgen in de wijze waarop deze kwestie in de diverse lidstaten is geregeld. Toch moet ik, mijnheer de commissaris, constateren dat het verslag bij mij een gevoel van onmacht teweeg brengt. Onmacht, vanwege de ontoereikendheid van de maatregelen die de gelijkheid moeten bevorderen. Onmacht, vanwege de kwetsbare positie die wij vrouwen op de arbeidsmarkt hebben. Onmacht, vanwege de ondervertegenwoordiging van ons, vrouwen, op plaatsen waar besluitvorming plaatsvindt. Onmacht, tenslotte, vooral vanwege het feit dat een duidelijke strategie in de mededeling van de Commissie ontbreekt.
Er ligt nu een degelijke studie, met goede statistieken en een bespreking van de algemene situatie. Maar hoe nu verder, vraag ik mij af. In haar goede verslag doet mevrouw Kestelijn een aantal interessante voorstellen die ik geheel onderschrijf, en waarvan ik de Commissie, mijnheer de commissaris, zou willen vragen of zij daar in haar volgende verslagen rekening mee wil houden, ten einde meer vaart te zetten achter de verwezenlijking van de doelstelling van de gelijke kansen voor mannen en vrouwen.
Voor wat betreft het verslag van mevrouw Kokkola wil ik zeggen dat van de vier verslagen die vandaag, dinsdag, aan de orde zijn, dit verslag, als het wordt doorgevoerd, de belangrijkste bijdrage zal leveren aan de verbetering van de positie van de vrouw in de Europese samenleving. Wat mevrouw Kokkola in haar verslag vraagt is te komen tot een daadwerkelijke integratie van het gelijkheidsbeginsel op alle beleidsterreinen van de Unie.
Ik wil mevrouw Kokkola feliciteren met haar werk en de kritische analyse van de mededeling van de Commissie, en ik steun haar verzoek om meer helderheid. De verwarring begint al met de term mainstreaming en eindigt met de schimmige afbakening van de communautaire bevoegdheden en het subsidiariteitsbeginsel. Indien de Commissie de bevoegdheid delegeert naar de lidstaten en deze andere prioriteiten stellen, zal er van een daadwerkelijke omslag in het gelijkheidsbeleid niet veel terecht komen. Daarvoor is het van vitaal belang dat in de steunmaatregelen ten behoeve van de verschillende lidstaten clausules worden opgenomen waarin recht wordt gedaan aan het gelijkheidsbeginsel en die tevens verplicht nageleefd moeten worden.
De integratie van het gelijkheidsbeginsel dient een doelstelling te zijn op alle interne beleidsterreinen, maar ook in de verdragen op het gebied van de ontwikkelingssamenwerking, en, waarom niet, bij de onderhandelingen over de uitbreiding. Er zijn investeringen nodig om dit beleid met succes door te voeren, en de structuurfondsen dienen zich daarbij aan als hét instrument voor succesvolle doorvoering van mainstreaming en van het transversaal beleid inzake gelijkheid op alle beleidsterreinen van de Europese Unie.
Mijnheer de commissaris, wij - en vooral ik natuurlijk - zien uit naar de Commissievoorstellen, die meer vaart moeten brengen in de verwezenlijking van de doelstelling van gelijke kansen voor alle vrouwen in de Europese Unie, en wij hopen dat er zo een model ontstaat dat wij kunnen exporteren.

Ojala
Mijnheer de Voorzitter, allereerst wil ik beide rapporteurs gelukwensen. Het verslag van mevrouw Kokkola behandelt zeer grondig en verhelderend het op dit moment belangrijkste begrip van het communautaire gelijkekansenbeleid, namelijk mainstreaming .
Ik had de eer om in deze zaak op te treden als rapporteur voor advies van de Commissie regionaal beleid en te bekijken in hoeverre het gelijkekansenbeginsel in acht wordt genomen bij de communautaire structuurfondsen. Ondanks het feit dat het mainstreaming -beginsel al vier jaar geleden is opgenomen in de verordening over structuurfondsen, zijn er bij de verwezenlijking ervan nog steeds grote problemen. In de doelstellingen en maatregelen van het regionale en structuurbeleid krijgen technische en rationele sectoren de nadruk. Sectoren waarin mannen op grond van hun traditionele beroepskeuzes de overhand hebben. Maatregelen in het kader van het structuurbeleid, die op het oog sekseneutraal zijn, bevoordelen dus in werkelijkheid slechts een van beide geslachten: gewoonlijk de mannen.
Opdat de doelstelling van het bieden van gelijke kansen wordt gerealiseerd, moeten bij de maatregelen de specifieke belangen van vrouwen in acht worden genomen. Vaker dan de belangen van de mannen hebben die van de vrouwen betrekking op de zogenoemde "infrastructuur van het dagelijkse leven" oftewel op plaatselijke en sociale kwesties. Vrouwen dragen ook nog steeds een grotere verantwoordelijkheid voor het gezin dan mannen. Zodoende is voor de kansen van vrouwen om deel te nemen aan de arbeidsmarkt en om onderwijs te genieten de openbare dienstverlening van doorslaggevend belang, zoals kinderopvang, ouderenzorg, schoolmaaltijden en openbaar vervoer. Ook de ondersteuning van deze diensten moet uit de structuurfondsen worden gefinancierd.
De behoeften van vrouwen kunnen niet genoeg aandacht krijgen als hun aantal niet wordt verhoogd op alle niveau's waar structuurbeleidsmaatregelen worden voorbereid, besluiten worden genomen en evaluatie plaatsvindt. Mijnheer de commissaris, dit zou moeten gebeuren vanaf het niveau van de Commissie tot aan de regionale groepen voor samenwerking. Vaak wordt beweerd dat het vinden van bekwame vrouwen voor de comités van deskundigen moeilijk zou zijn, zelfs onmogelijk. Bij ons in Finland echter hebben we hierin in zoverre vooruitgang geboekt, dat verschillende instanties altijd een vrouw én een man als afgevaardigde moeten voordragen, van wie er dan een gekozen wordt. Met deze procedure wordt ook een betere vertegenwoordiging van vrouwen in verschillende organen gegarandeerd. Ik beveel deze praktijk ook bij de instellingen van de EU aan.

Izquierdo Rojo
Mijnheer de Voorzitter, aan de orde is een beleidsaspect dat van groot gewicht is voor de integratie van het gelijkheidsbeginsel. Voor ons ligt een uitstekend parlementair verslag dat is opgesteld door mevrouw Kokkola. De Commissie institutionele zaken heeft dit verslag geactualiseerd aan de hand van het ontwerp voor het nieuwe Verdrag van Amsterdam. Tevens heeft zij een belangrijke bijdrage geleverd met haar suggestie voor een nieuwe benaming - en ik ben mevrouw Kokkola er dankbaar voor dat zij deze heeft overgenomen - en heeft zij daarnaast een voorstel gedaan voor de instelling van een interinstitutionele werkgroep.
Voor wat betreft het ontwerp voor het Verdrag van Amsterdam moet gezegd dat, in tegenstelling tot andere terreinen waar het nieuwe Verdrag nauwelijks vooruitgang boekt, maar veeleer stilstand of zelfs achteruitgang ondergaat, het Verdrag op het gebied van de rechten van de vrouw een duidelijke stap voorwaarts betekent voor wat betreft de onderkenning van de discriminatie van de vrouw en ook voor wat betreft het opkomen voor de gelijke rechten van man en vrouw.
Hier, in dit nieuwe Verdrag, vinden we op de punten van werkgelegenheid en sociaal beleid een begaanbare weg. Wel moet gezegd dat we nog niet rustig kunnen gaan slapen, want veel in het nieuwe Verdrag is nog vaag en veel van de effectiviteit hangt ervan af of men de ene weg dan wel de andere weg inslaat. Hoe het ook zij, erkend moet worden dat, aan de vooravond van de XXIe eeuw, het nieuwe Verdrag van de Europese Unie zich eindelijk bezighoudt met het enorme vraagstuk van de discriminatie van de vrouw, een vraagstuk dat direct van belang is voor meer dan de helft van alle Europeanen. Voor het eerst komen wij in beeld, en dat is niet niks, want het is bekend dat in de politiek het onderkennen van een probleem de eerste stap kan zijn op weg naar het oplossen ervan.

Torres Marques
Mijnheer de Voorzitter, dit is een fraaie voormiddag om een nobel onderwerp te behandelen. Een onderwerp dat alle burgers van de Europese Unie aangaat, en niet alleen de vrouwen onder hen. Mijn dank gaat dan ook uit naar het Bureau van het Europees Parlement dat dit heeft onderkend. Mijn gelukwensen gaan ook uit naar al de rapporteurs van verslagen en adviezen die aan dit debat hebben deelgenomen.
Het werd hoog tijd dat de Commissie een verslag uitwerkte en voorlegde aan het Europees Parlement met betrekking tot gelijke kansen voor mannen en vrouwen binnen de Europese Unie. En dat is op een goed moment - in 1996 - geschied. Het volstaat echter niet een beleid met alleen maar goede voornemens te formuleren: als de uitwerking en de resultaten ervan niet goed in de gaten worden gehouden kan de efficiëntie van het beleid onvoldoende zijn, terwijl de verantwoordelijke politici daar geen weet van hebben. Het is daarom van fundamenteel belang dat de statistieken niet alleen een onderscheid maken tussen de gegevens voor mannen en vrouwen: er moeten ook indicatoren worden ontwikkeld aan de hand waarvan men de resultaten van het gevoerde beleid kan controleren en begeleiden.
In Portugal, bijvoorbeeld, heeft de regering dit jaar voor het eerst een programma gepresenteerd voor het verwezenlijken van gelijke kansen voor mannen en vrouwen in alle beleidssectoren. Teneinde de uitvoering van dat programma te ondersteunen zijn er in elk ministerie raadgeefsters voor de gelijkberechtiging aangesteld, die rechtsreeks verantwoording afleggen bij de Hoge Commissaris voor gelijkheid en familiezaken, die dan zelf weer verantwoordelijk is voor het toezicht en de controle op de uitvoering van het plan.
Bovendien zal de Portugese regering in juli 1998 in het kader van het vierde actieprogramma voor de gelijkberechtiging een tweede interparlementaire conferentie organiseren voor die commissies in het Europees Parlement en de parlementen van de vijftien lidstaten van de Europese Unie welke verantwoordelijk zijn voor de rechten van de vrouw. Het doel daarvan is exact te analyseren hoe het beleid wordt uitgevoerd dat zowel de Europese Unie als de lidstaten afzonderlijk hebben vastgesteld om de gelijkberechtiging van mannen en vrouwen te verbeteren, en welke resultaten hiermee geboekt worden. Wij hopen dat deze interparlementaire conferentie in Lissabon de Commissie van dienst kan zijn bij het uitwerken van een meer concreet beleid en een efficiëntere evaluatie van het beleid inzake de gelijkberechtiging in haar verslag over het jaar 1997.
Commissaris Flynn, ik hoop dat de Commissie met hulp van het Europees Parlement en de parlementen van de Europese Unie in staat zal zijn haar volgende verslag over het beleid inzake de gelijkberechtiging op te stellen. In dat verslag kunnen dan ook meteen de talloze suggesties die wij hier vandaag te berde hebben gebracht worden opgenomen.
Wat het beleid van mainstreaming betreft - dat wil zeggen: integratie van de gelijkberechtiging voor mannen en vrouwen in alle beleidssectoren - geloof ik dat dit een beslissende stap is op weg naar normalisering van de maatschappij, dat wil zeggen, een situatie waarin vrouwen en mannen niet alleen dezelfde rechten hebben, maar deze rechten ook daadwerkelijk kunnen doen gelden. Daarom is dit door mevrouw Angela Kokkola zo fraai uitgewerkte verslag één van de belangrijkste documenten inzake het gelijkberechtigingsbeleid dat ooit door het Europees Parlement behandeld is. Dit beleid van mainstreaming zal, na de ratificatie van het Verdrag van Amsterdam, één van de doelstellingen van de Unie worden, waardoor dus ook de toepassingsmogelijkheden fors zullen verbeteren.
We zullen daarom buitengewoon oplettend blijven, mijnheer de Commissaris, en ik zou u willen verzoeken de Commissie daarvan op de hoogte te brengen. We zijn niet naïef: zolang gelijkberechtiging nog geen feit is, is het niet voldoende horizontale beleidsdoelstellingen te verwezenlijken teneinde het gestelde doel per sector te bereiken. Het is absoluut noodzakelijk de acties en programma's voor steun aan vrouwen voort te zetten en uit te breiden. Als we willen dat gelijkberechtiging een feit wordt, zijn er bovendien gedurende ruime tijd specifieke maatregelen nodig om de thans bestaande afstand te overbruggen. Als we financieel onafhankelijke vrouwen willen, managers van bedrijven, schepsters van werkgelegenheid, voorvechtsters van een duurzame en humane ontwikkeling, is mainstreaming op zich niet genoeg, hoe belangrijk het als beleidsinstrument ook moge zijn. De positieve acties voor vrouwen dienen gehandhaafd en uitgebreid te worden. En het is daarbij onontbeerlijk dat we de nieuwe technologieën die in de huidige maatschappij bestaan inschakelen. Ik ben er heilig van overtuigd dat gelijkberechtiging alleen verwezenlijkt kan worden als wij, vrouwen, samen met mannen bij het besluitvormingsproces betrokken worden.

Maij-Weggen
Voorzitter, in dit debat wil ik me vooral richten op het verslag van mevrouw Kestelijn dat overigens een prima verslag is en mevrouw Peijs, mijn collega, zal over het verslag van mevrouw Kokkola spreken.
Het is heel goed dat de Commissie met het jaarverslag is gekomen en het is ook prima dat de Commissie heeft besloten om elk jaar zo'n verslag te maken. Ik wil commissaris Flynn daar een compliment over maken met dat initiatief. Het is alweer vijftien jaar geleden dat dit Parlement een omvangrijk enquêterapport heeft gemaakt over de positie van de vrouw in Europa en sindsdien is er veel gebeurd. In die tijd, ik mag er misschien wel even aan herinneren, was mevrouw Veil voorzitter van ons Parlement, was Yvette Roudi voorzitter van de enquêtecommissie en was ikzelf als jong parlementslid algemeen rapporteur van die enquêtecommissie. Die actie in 1981 heeft heel wat teweeg gebracht. In elk geval heeft sindsdien de Europese Commissie het onderwerp "vrouwen" hoog op de agenda gezet en we kennen sindsdien een eigen vrouwencommissie, die daarna is ingesteld. Er is veel ten goede veranderd, sinds die tijd. De lidstaten hebben op basis van de Europese richtlijnen heel wat juridische maatregelen genomen om de gelijke behandeling van vrouwen af te dwingen. De positie van vrouwen in het onderwijs, de arbeidsmarkt, in de politiek, in bestuurlijke organen is verbeterd. Voorzieningen die het vrouwen én mannen mogelijk maken om werk en zorg voor kinderen te combineren, zijn behoorlijk uitgebreid. Maar toch zijn er nog heel wat zaken die nog niet goed of onvoldoende zijn geregeld. Eigenlijk is het onvoorstelbaar dat 25 jaar na de derde emancipatiegolf en 15 jaar na de enquêtecommissie in het Europees Parlement, onze kinderen, onze dochters - ik excuseer me dat ik over onze generatie spreek - nog steeds dezelfde problemen ondervinden louter en alleen omdat ze vrouwen zijn. Ik geef een aantal voorbeelden: in het onderwijs bereiken jongens en meisjes tegenwoordig hetzelfde niveau en dát is een grote vooruitgang. Maar er gaan nog altijd veel te weinig meisjes naar het technisch onderwijs, waardoor vrouwen een behoorlijke achterstand oplopen op het gebied van nieuwe technologieën. Op de arbeidsmarkt werken nu ongeveer 40 % vrouwen en dat is een grote vooruitgang. Vijftien jaar geleden was dat voor Nederland nog maar 20 %. Vrouwen ontvangen gemiddeld nog steeds lagere salarissen en vrouwen zitten teveel geconcentreerd in een klein deel van de arbeidsmarkt en daardoor is hun gevoeligheid voor werkloosheid erg groot. Er blijven extra acties nodig om deze problemen te verhelpen. Combineren van zorg en werk is voor vrouwen minder gecompliceerd geworden door de uitbreiding van de voorzieningen. Maar, nog altijd is het niet goed. Een recent onderzoek in Nederland wees uit dat de helft van de jonge moeders die aanvankelijk probeert te blijven werken na een aantal maanden tóch afhaakt, met alle gevolgen van dien voor hun arbeidsmarktpositie.
En dan het aantal vrouwen dat doordringt tot beleidsbepalende topposities. Zelf was ik vijf jaar minister in een kabinet met maar drie vrouwelijke ministers. De huidige Nederlandse regering telt vier vrouwelijke ministers. Stapjes vooruit zijn dus heel klein en het geldt niet alleen voor de Nederlandse regering, dat geldt eigenlijk voor alle regeringen. Hetzelfde geldt ook voor topposities in de ambtenarij, in het bedrijfsleven, in vakbonden en in maatschappelijke organisaties. Hiervoor laten ook de Europese Instellingen een verkeerd beeld zien. Het aantal vrouwelijke commissarissen maar ook het aantal vrouwelijke directeuren-generaal en directeuren, het ziet er allemaal niet goed uit. En dat is zorgelijk omdat de Europese Commissie eigenlijk een goed voorbeeld zou moeten geven, anders is kritiek in de richting van de lidstaten natuurlijk niet erg geloofwaardig. Ik zou aan commissaris Flynn willen vragen of hij de positie van vrouwen in de Instellingen in het vervolg wil meenemen in zijn jaarlijkse rapportage.
De situatie voor vrouwen rond het jaar 2000 is dus een stuk beter dan 25 jaar geleden, maar de problemen zijn nog altijd niet opgelost en er zijn zelfs een aantal problemen bijgekomen. Ik vind het goed dat de Commissie in het vervolg een jaarverslag uitbrengt.
Aandacht en acties voor de rol van vrouwen in onze samenleving zal nog jarenlang nodig zijn en vrouwen moeten daarbij solidair zijn, mét de mannen die hen helpen. Want de gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen in onze wereld geeft volgens mij een betere wereld.

Daskalaki
Mijnheer de Voorzitter, zoals mijn collega's reeds zeiden is het zeer belangrijk dat dit debat vanmorgen plaatsvindt. Nu hebben wij voldoende tijd voor een diepgaande bespreking van een aantal vraagstukken die onze volledige aandacht verdienen.
Ik wil met name iets zeggen over het verslag van mevrouw Kokkola. Zij vraagt de Commissie en de lidstaten op twee fronten actie te voeren. Enerzijds moet een beleid worden gevoerd ter bevordering van de gelijke kansen voor mannen en vrouwen en anderzijds maatregelen worden getroffen voor een positieve discriminatie van de vrouw daar waar zij benadeeld is. De rapporteur is van mening dat met name veel meer geld moet worden uitgetrokken voor invoering van echte ondersteuningsmechanismen die de vrouw kunnen helpen bij het uitoefenen van haar beroep of bij het hervatten daarvan wanneer zij, om redenen die alleen voor haar geslacht gelden, gedwongen is geweest haar carrière te onderbreken.
De rapporteur doet in haar verslag talrijke belangrijke voorstellen. Zij wil onder meer dat in elke dienst die bevoegd is voor de verwezenlijking van mainstreaming een bepaald persoon wordt belast met het toetsen van de toepassing van de mainstreamingscriteria en met het doen van voorstellen voor mogelijke verbeteringen.
Zoals reeds werd gezegd is dit een zeer gedetailleerd verslag. De rapporteur heeft het vraagstuk diepgaand bestudeerd en verdient derhalve onze steun. Mevrouw Kokkola vraagt terecht om meer financiële middelen voor de verwezenlijking van het gelijkekansenbeleid en dringt aan op de instelling van een interinstitutionele werkgroep die zal moeten toezien op elke communautaire actie ter bevordering van de gelijke kansen voor mannen en vrouwen. Zojuist werd hier al gezegd dat men natuurlijk prachtige theorieën kan verkondigen en hoogdravend kan spreken en schrijven, maar dat als op de woorden geen daden volgen er geen spijkers met koppen geslagen kunnen worden. Dan zullen de woorden woorden blijven en zullen wij slechts getuigen zijn van de situatie waarin de vrouwen verkeren. Daarom zijn wij het roerend met de rapporteur eens dat de toepassing van mainstreaming aan bepaalde voorwaarden is gebonden.
Er moet echter ook een eind worden gemaakt aan de eeuwenlange vooroordelen en opvattingen over de inspraak van de vrouw in het maatschappelijk leven. Maar dit is niet het geschikte moment om daarover uit te wijden. Bovendien weten wij allen wat met het begrip vooroordelen wordt bedoeld. Niemand kan namelijk in ernst beweren dat er reeds gelijke kansen voor mannen en vrouwen bestaan, zeer zeker niet wanneer het gaat om de toegang tot het beroep en dan spreek ik ook over de landen van de Europese Unie of meer in het algemeen de westerse landen. Wij gaan in onze landen prat op onze beschaving, maar ook bij ons is er, wanneer het om beschaving gaat, nog heel wat werk aan de winkel op onder meer het gebied van de gelijke kansen voor mannen en vrouwen.

Dybkjær
Wie twijfelt aan de noodzaak van dit debat, kan zich misschien eens de meest recente fotoreportages van het politieke leven in ruime zin voor de geest halen. Ze toonden beelden van de onderhandelingen over het Verdrag van Amsterdam: 15 à 30 mannen besluiten en ondertekenen. Hetzelfde geldt voor de uitbreiding van de NAVO: ook hier zijn het mannen die de beslissingen nemen. De democratisch verkozen politieke top bestaat uit mannen. Als men in onze tijd op zoek gaat naar belangrijke vrouwelijke figuren, dan valt de dood van twee personen in het oog: moeder Teresa en Diana. De rol van de vrouw bestaat erin Florence Nightingale te zijn, of de mooie prinses, die helaas op tragische wijze om het leven kwam. Met andere woorden: de weg naar gelijke behandeling is nog lang. Als we naar onze eigen gelederen kijken, ziet de situatie er een beetje beter uit, maar ze is nog lang niet goed, zoals de beide rapporteurs hebben aangestipt; overigens dank ik hen hartelijk voor hun werk. Er is al iets gebeurd, maar het is nog veel te weinig. Een vrouw van mijn leeftijd - ik heb me mijn hele leven direct of indirect voor de vrouwenzaak ingezet - voelt zich snel machteloos. Een van de sprekers heeft hier ook voor gewaarschuwd en het is allemaal reeds eerder gezegd. Machteloosheid leidt immers tot niets en ik wil daarom optimistisch zijn over alles wat we reeds hebben bereikt. Als ik naar het verleden kijk is er inderdaad reeds veel veranderd, ook al is het niet genoeg. Wat ik belangrijk vind, is dat we ondanks alles niet meer discussiëren over de vraag of mannen en vrouwen even goed zijn, althans niet meer in het openbaar. Maar als ze nu allebei even goed zijn, waarom komt dat dan niet duidelijker tot uiting in de cijfers? Daarover gaat dit debat. Is er dan toch een onzichtbaar glazen plafond, is er met andere woorden toch een aantal gebieden waar vrouwen niet aanvaard worden of heeft het allemaal te maken met de praktische kant van het leven zoals gezin en kinderen? Het is helaas nog steeds een combinatie van beide factoren en daarom moeten de problemen vanuit deze beide hoeken benaderd worden. In elk geval moeten wij vrouwen duidelijk beseffen dat macht nooit vrijwillig wordt afgestaan en dat we nooit gelijke kansen zullen krijgen, tenzij wij als vrouwen ook een beetje van onze macht afgeven.

Ribeiro
Mijnheer de Voorzitter, we nemen thans wederom aan een debat over gelijke kansen deel met de bedoeling er ook hier weer toe bij te dragen dat gelijkberechtiging werkelijkheid wordt, en tevens met de bedoeling een mannenstem te laten horen die zich wil voegen bij de stemmen der vrouwelijke parlementsleden die hier gelijkberechtiging eisen.
In het zeer bescheiden tijdsbestek waarover we beschikken maken we hier twee korte opmerkingen: ten eerste, dat, opvallend, dit debat vandaag - dinsdag - plaatsvindt, en niet op vrijdagochtend, zoals voor dit onderwerp (en een aantal andere) helaas gebruikelijk is; ten tweede, dat er op institutioneel niveau een aantal positieve signalen waarneembaar is, namelijk de opname, in het Verdrag van Amsterdam, van een nieuw artikel 6 A en een toevoeging bij artikel 2.
Intussen moet het wel zo zijn, zoals collega Kokkola - die we bij dezen, evenals de andere rapporteurs, willen bedanken voor haar verslag - reeds benadrukte, dat dit niet uitsluitend vooruitgang in theorie is, zonder praktische gevolgen, en dat het niet opnieuw alleen maar fraaie woorden zijn, zoals die welke in de context van mainstreaming zo vaak worden gebruikt, zonder beoordeling ex ante en ex post , zowel in kwalitatieve als in kwantitatieve zin.
En dan wil ik ook nog mijn dank uitspreken voor het voorstel het begrip mainstreaming te definiëren en er vertalingen voor te vinden, waarmee een door allen gevoelde noodzaak voor universaliteit wordt uitgedrukt. Wij scharen ons achter de Portugese uitdrukking "acties voor de gelijkheid" . En acties zijn nodig!

Hautala
Mijnheer de Voorzitter, het Verdrag van Amsterdam biedt vast en zeker nieuwe instrumenten ter bevordering van gelijke kansen en dat moet dan ook als winst voor vrouwen worden beschouwd. Maar mevrouw Dybkjær heeft volkomen gelijk. Ook het bestuur van de Europese Unie woont in een glazen huis. Op de familiefoto van de Europese Unie prijkt nog steeds een groep mannen in grijze pakken, onder hen koningin Beatrix en twee vrouwelijke ministers van Buitenlandse Zaken, dat is al.
Er zijn inderdaad instrumenten nodig om gelijkheid te bevorderen zoals hier in veel toespraken al is gezegd. Een manier om gelijkheid te bevorderen is dat in alle ondernemingen en openbare instellingen jaarlijks een plan voor gelijke kansen wordt opgesteld. Dit kan inhouden dat er tijdelijke contingenten worden vastgesteld om te komen tot een betere vertegenwoordiging van vrouwen of de ondervertegenwoordigde sekse. Ook scholing vormt een wezenlijk onderdeel van de bevordering van gelijke kansen in ondernemingen en openbare instellingen. Op deze zaken moet actief de aandacht worden gevestigd. Hierop moet gestudeerd worden en juist daarom is mainstreaming , het "gelijkekansenprincipe" , dan ook een mes dat aan twee kanten snijdt, want er moet werkelijk actief de aandacht op worden gevestigd. Het verwezenlijkt zich niet vanzelf.
Bij de voorbereidingen op de monetaire unie is het uiterst belangrijk om de gelijke kansen en de positie van de vrouw naar voren te brengen, omdat, zoals mevrouw Kokkola in haar verslag constateert, de aanpassing van de nationale economieën aan de EMU vooral vrouwen hard kan treffen, omdat er dan banen bij de overheid worden geschrapt, vooral in de zorgsector, een door vrouwen gedomineerde branche.
Ten slotte wil ik in herinnering brengen dat de Raad al in 1992 een aanbeveling heeft opgesteld over het regelen van kinderopvangplaatsen in de lidstaten. Hierin moet vooruitgang worden geboekt, zodat vrouwen aan de arbeidsmarkt kunnen deelnemen.

Leperre-Verrier
Mijnheer de Voorzitter, gelijke kansen voor mannen en vrouwen integreren in alle communautaire beleidsvormen en -acties is een lofwaardig streven en ik wilde mevrouw Kokkola, de rapporteur van dit uitstekende verslag, hiermee feliciteren.
De inhoud van het verslag en de inspanningen van de Commissie wekken vertrouwen. Het beginsel mainstreaming vormt de basis van alle acties en beleidsvormen van de Unie, en dat op alle niveaus. Het raakt dus alle parlementaire commissies. Het doel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen staat derhalve centraal in al onze acties en wij kunnen daar alleen maar blij om zijn.
Niettemin zijn er nog enkele punten die tot ongerustheid stemmen. Hoe kunnen wij ook op mannen de integratie van de parameter gelijke kansen toepassen zonder in positieve discriminatie van vrouwen te voorzien, als het nagestreefde doel werkelijk gelijke kansen is? Deze leemte, die enige dubbelzinnigheid verraadt, stoort me. Onze rapporteur lijkt zich overigens hiervan bewust te zijn, wanneer zij vraagt om dergelijke maatregelen op terreinen waar vrouwen nog in een achterstandssituatie verkeren.
Het gaat helaas nog om teveel, en in ieder geval belangrijke, economische en politieke terreinen. Vrouwen in besluitvormingsfuncties zijn inderdaad nog zeldzaam. In de vijftien lidstaten wordt nog niet één op de vijf leidinggevende functies door een vrouw bekleed en we mogen ons gelukkig prijzen dat krap 25 % van de zetels in de Europese Commissie door vrouwen is ingenomen! Weliswaar een hele verbetering, maar we moeten nog verder komen.
Ik ben dus van mening, waarde collega" s, dat het beginsel mainstreaming in de eerste plaats vrouwen ten goede moet komen. De ongelijke behandeling die aan dit debat ten grondslag ligt, treft hen meer dan mannen. De huidige situatie maakt de invoering van een compenserende ongelijke behandeling noodzakelijk, het enige beginsel dat werkelijk tot gelijke behandeling van mannen en vrouwen kan leiden!

Antony
Mijnheer de Voorzitter, als afgevaardigde van het Franse volk wilde ik duidelijk stellen dat ik voor deze gelegenheid - dat wil zeggen voor het commentaar op het verslag van mevrouw Kestelijn-Sierens - de woordvoerder ben namens mijn echtgenote en vier dochters, alsmede namens mijn twee collega" s in de Conseil régional van Midi-Pyrénées. Mag ik hieraan toevoegen, dat ik vijftien jaar lang heb gewerkt in een onderneming waar de helft van het personeel en zeventig procent van het kaderpersoneel van het vrouwelijk geslacht is?
Mijn echtgenote, mijn dochters en mijn vriendinnen hebben me er fijntjes en met humor, om niet te zeggen ironie, op gewezen dat zij voor geen goud de door mevrouw Kestelijn aangeprezen gelijkheid willen. Zij hebben me gezegd dat vrouwen gemiddeld tien jaar langer leven dan mannen en dat dat zo prima is! Zij hebben me verteld dat de Franse vrouwen niets moeten hebben van al dat werk dat voor de mannen is gereserveerd en dat zij geen socialistische heimwee hebben naar die sovjetarbeidsters die altijd met pikhouwelen en landbouwmachines in de weer waren.
Ze vertelden me dat zij afwijzend staan tegenover die neerbuigende houding en de breuk met het beginsel van gelijk burgerschap, die volgens mevrouw Kestelijn zou moeten leiden tot bijzondere hulp aan vrouwelijke ondernemers, en dat zij het beleid van verplichte quota" s bespottelijk vinden. De Française voelt er niets voor haar waardigheid, haar prestige en haar invloed in een verplichte toekenning van vijftig procent van de zetels in naargeestige vertegenwoordigende raden te moeten zoeken. Zij hebben tegenover mij uiting gegeven aan hun afschuw van de eis dat overal rekening moet worden gehouden met de, ik citeer, ?vrouwelijke dimensie" , een trieste en botte uitdrukking van naar hun mening barbaars egalitair geklets.
Ze schaterden het uit toen ze lazen hoeveel kritiek er wordt uitgeoefend op het feit dat vrouwen minder aan besluitvormingsprocedures deelnemen, behalve dan in de noordelijke landen. Zij hebben me opgedragen te vertellen dat Franse vrouwen lak hebben aan de genoemde modellen van de Deense posterijen of de Zweedse overheid, en dat zij weigeren zich te onderwerpen aan een lomp imperialisme waarmee ?de politieke cultuur moet worden veranderd" , want hun politieke cultuur, verankerd in drieduizend jaar Grieks-Latijnse en christelijke beschaving, is die van de grote heldinnen van onze volkeren, van Antigone tot Jeanne d" Arc, van de Heilige Geneviève tot Moeder Teresa, maar ook van die talloze begaafde vrouwen op het gebied van filosofie, kunst en literatuur. Zij zijn ontsteld over een tekst waarin over vrouwelijkheid noch moederschap wordt gesproken en waar met een afschuwelijk mannelijke grofheid wordt volstaan met een ?in geval van zwangerschap" .
Alsof het evenwicht en de schoonheid van de menselijke natuur niet tot uiting komen in de pracht en de harmonie van de twee elkaar aanvullende beginselen van vrouwelijkheid en mannelijkheid die door de Schepper zo zijn gewild. Alsof het doorgeven van het leven totdat de vrucht voldragen is, na de vreugde van de gezamenlijke bevruchting, niet heel ongelijk, maar toch fantastisch voor de vrouw is gereserveerd. Alsof - behalve in bijzonder tragische omstandigheden - het niet in de eerste plaats de vrouw is die het kind het beste kan wiegen, zich erover kan buigen, het liefhebben, troosten en opvoeden. Alsof het werk van Blanche van Kastilië, die de latere koning Lodewijk de Heilige op het leven voorbereidde, niet overeenkomt met de mooiste roeping, namelijk die van het moederschap.

Gröner
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, in de Commissie rechten van de vrouw en in mijn fractie juichen wij het concept van mainstreaming zeer toe, want ik vind dat wij op dit punt belangrijk werk te doen hebben. Hoewel de discussie van groot belang is, komen wij in de krantenkoppen niet voor. Wij moeten het concept bij de mensen in de geest doen beklijven. Daarbij is het nodig dat we op twee sporen actief blijven. Om de positie van vrouwen te stimuleren, moeten we vasthouden aan de positieve maatregelen! Dat gaat niet zonder quota. Ook op andere beleidsterreinen moeten wij de gelijke kansen tot een vast onderdeel maken.
Ik wil ook ingaan op de begrotingsprocedure, want die is heel interessant. In het afgelopen jaar hebben wij de feminisering voor het eerst in de begroting naar voren gebracht en in de commentaren overal vrouw- en geslachtsspecifieke vragen gesteld! In de structuurfondsen, in de grote programma's PHARE, TACIS, MEDA, enz. is het ons gelukt commentaren te doen opnemen. Door intensieve contacten met de directoraten-generaal van de Commissie hebben wij een resultaat bereikt dat zeer leerzaam is en waaruit blijkt hoe mainstreaming in individuele gevallen heel goed functioneert, op andere terreinen echter nog zeer slecht, zoals op het gebied van het industriebeleid; daar verloopt mainstreaming nog zeer gebrekkig. In het regionaal beleid getroost men zich veel inspanning, in het informatiebeleid liggen nog vele mogelijkheden open. De details worden verduidelijkt in een werkdocument dat ik in de Commissie rechten van de vrouw heb gepresenteerd.
Wij moeten zorgen voor bewustwording; als wij namelijk, zoals blijkt uit het jaarverslag van de Commissie, in dit tempo doorgaan om de gelijke kansen te consolideren, hebben wij nog zo'n honderd jaar nodig tot deze uiteindelijk zijn gerealiseerd.
Zweden heeft een interessant model. Hier moeten alle leidinggevende personen, alvorens zij een leidinggevende positie kunnen innemen, een cursus gender training volgen. Dit geldt ook voor de ministers, alle ministers; en ook bijvoorbeeld bisschoppen moeten zich op dit punt laten bijscholen.
Ik ben van mening dat dit de juiste weg is. Wij moeten ervoor strijden dat het concept van gelijke kansen in de hoofden beklijft en tot uitdrukking komt op alle beleidsterreinen, in alle verordeningen. Ik roep hier ook vooral de mannen op om de vrouwen op dit punt te steunen.

Peijs
Voorzitter, ik zou heel goed kunnen leven met de definitie die de rapporteur mevrouw Kokkola geeft aan mainstreaming . Haar definitie mist alleen een klein element, dat is de werkelijke betekenis van het woord "mainstreaming " : namelijk dat je meedoet in de hoofdstroom en niet gemarginaliseerd wordt. Dat mis ik nog in de definitie. Verder zou die van mij zo kunnen worden aanvaard.
Wij spreken vandaag over een belangrijk verslag voor mannen en vrouwen. Het doorvoeren van het gelijke behandelingsprincipe in alle sectoren van de maatschappij klinkt buitengewoon vanzelfsprekend en is dat tegelijkertijd in de praktijk allerminst. Ik vertel u een waar gebeurd verhaal dat geen mop is maar vorige week plaatsvond. Vorige week in de vergadering in Nederland waar gesproken werd over de vraag waarom vrouwen niet doorstromen van het middle management naar de top, vraagt de ene topmanager van een grote multinational in Nederland aan de andere: Zie jij graag vrouwen in je topmanagement? En de topman antwoordde: Zien wel, maar horen niet.
Zolang dit soort uitspraken nog genoteerd kunnen worden uit de monden van topmanagers, zal van gelijke behandeling en van gelijke aanwezigheid van beide seksen geen sprake zijn. Des te noodzakelijker is de actie die de Europese Commissie zich heeft voorgenomen. Daarvoor hulde dus. De praktijk zal moeilijker zijn. Gelukkig geeft het Verdrag van Amsterdam aanzetten om tot een volwassen beleid te komen. Het verschaft de basis voor de noodzakelijke wetgeving om op alle beleidsterreinen gelijke kansen voor mannen en vrouwen te integreren. Nadrukkelijk wil ik er daarbij op wijzen dat het Verdrag ook de mogelijkheid opent in de beroepssfeer specifieke maatregelen te nemen die een bijzondere stimulans kunnen zijn voor een achtergestelde of ondervertegenwoordigde groep. Positieve actie dus.
Ik wil graag even op de amendementen ingaan. Het amendement van mevrouw Thyssen ligt ons natuurlijk na aan het hart omdat het verwijst naar een groep die ondanks hoge verwachtingen door de Raad behoorlijk in de steek gelaten wordt: de meewerkende echtgenoten. Het amendement van mevrouw Cederschiöld is natuurlijk iedereen sympathiek door zijn vanzelfsprekendheid. Zij spreekt erover dat voor mannen en vrouwen deskundigheid vanzelfsprekend moet zijn. Vanzelfsprekend, toch is het verbazingwekkend dat deskundigheid bij benoemingen als aandachtspunt alleen op tafel gelegd wordt als het gaat om evenwichtige vertegenwoordiging van vrouwen in bepaalde functies. Deskundigheid schijnt voor mannen buitengewoon gewoon te zijn en wij weten wel beter. Ik adviseer tegen dit amendement te stemmen omdat het in zijn kern discrimineert. Ook bij vrouwen is deskundigheid een vanzelfsprekend vereiste om benoemd te worden, maar ook bij mannen. Dat hebben wij nog nooit gezegd, waarom nu wel bij vrouwen. Wat betreft het amendement op artikel 20 adviseren wij straks tegen het laatste deel te stemmen. Het is goed dat naar al die zaken die in amendement 20 wordt opgenoemd, transport, scholing, enzovoort, gekeken wordt, hoe die gefinancierd moeten worden, maar niet iedere vrouw heeft ondersteuning bij financiering nodig. Ik vind dat je structuurfondsen daar moet wenden waar zij nodig zijn en niet alleen maar vanuit een principe.
In artikel 14 wordt gevraagd om een evaluatie. Ik zou dit scherper willen stellen. In de economische sectoren kent men het begrip "benchmarking " . Een methode om de meetlat te leggen langs je eigen prestaties in vergelijking met die van anderen. Commissaris Flynn kunt u geen benchmarking -criteria opstellen om straks de resultaten van de mainstreaming te kunnen meten?
Ten slotte wil ik erop staan dat er bij de Oost-Europese toetredingskandidaten met nadruk op wordt gewezen dat ook het gelijke behandelingsbeleid tot het acquis communautaire behoort. Agenda 2000 zwijgt als het graf over mainstreaming in Midden- en Oost-Europa.
Als laatste punt zou ik willen zeggen: Europees Parlement kijk naar je eigen personeelsbeleid. Wij wijzen naar iedereen behalve naar onszelf. De vrouwen in de top van het Parlement die kan ik ook niet vinden.

Ryynänen
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, het eerste jaarverslag van de Commissie betreffende gelijke kansen voor mannen en vrouwen is op zich een positieve stap vooruit. Ik geloof dat het van nut kan zijn bij de voorbereiding en verwezenlijking van de toekomstige bevordering van gelijke kansen, hoewel het natuurlijk betreurenswaardig is, dat dit verslag nog geen grondige beoordeling en analyse bevat die nodig zijn om de bevordering op gang te brengen. Ik hoop dat de goede ontwerpmaatregelen van de rapporteurs ook worden verwezenlijkt.
De deelname van vrouwen aan de besluitvorming op elk niveau moet worden bevorderd. Ik geloof dat tijdelijke contingenten een effectief instrument vormen om dit doel te bereiken en als een natuurlijke, gelijkwaardige vertegenwoordiging in de besluitvormingsorganen is bereikt, kan er van de contingenten worden afgezien. Ik geloof dat de ervaringen met de contingenten uit de Finse wet gelijke behandeling dit zullen aantonen.
Ik betreur het zeer dat we ondanks de Europese wetgeving en de nationale voorschriften in veel landen nog ver verwijderd zijn van gelijke beloning voor gelijke arbeid. De loonverschillen moeten uiteindelijk verdwijnen en we moeten af van de gedeelde arbeidsmarkt. Zo moeten er ook effectieve werkbeoordelingsprocedures worden ingevoerd, waarmee de waardering voor het werk in nu onderbetaalde branches, die door vrouwen worden gedomineerd, kan worden verbeterd.
Ook in regionaal ontwikkelingswerk zijn vrouwen duidelijk ondervertegenwoordigd. Dit leidt ertoe dat projecten en ondernemingen die door vrouwen worden gedomineerd, niet kunnen profiteren van regionale ontwikkelingsprojecten en steun uit structuurfondsen, dus moet het aantal vrouwen in besluitvormingsorganen ook op regionaal niveau snel worden vergroot.

Ghilardotti
Mijnheer de Voorzitter, mij doet het ook genoegen te constateren dat het debat van een dinsdagochtend grotendeels is gewijd aan de kwestie van gelijke kansen. Dit betekent niet alleen dat de dingen die de Commissie rechten van de vrouw en het Parlement altijd gezegd hebben, nu eindelijk ook een beetje in aanmerking genomen worden, maar tevens dat deze hele kwestie langzaam maar zeker naar het middenveld van de beleidsvorming in de Europese Unie opschuift.
Ons debat van vandaag gaat uit van twee belangrijke verslagen. Het eerste, het jaarverslag van de Commissie over gelijke kansen voor vrouwen en mannen in de Europese Unie, waar mevrouw Kestelijn-Sierens rapporteur voor is, maakt een balans op van de vooruitgang die in deze jaren is geboekt op het vlak van toepassing van gelijke kansen. Doel is de geboekte vooruitgang te toetsen, het communautair beleid voor gelijke kansen meer zichtbaarheid te geven, het overleg over de toekomstige strategieën aan te blazen en het grote publiek te bereiken. Immers, uit de gegevens die dit verslag aanreikt, valt af te leiden dat vrouwen nog maar weinig weet hebben van hun rechten en nog weinig kaas gegeten hebben van hun mogelijkheden om dat soort rechten af te dwingen. Het verslag is ingedeeld in zes hoofdstukken en houdt zich hoofdzakelijk aan de opzet van het vierde actieprogramma. Dat is positief: het duidt op continuïteit en geeft aan dat de keuzen en het beleid die men in deze jaren heeft gedaan c.q. gevolgd, ook concreet gestalte hebben gekregen.
Ik ben het eens met de rapporteur dat het verslag door de bank genomen een grote hoeveelheid informatie aanbiedt. Vastgesteld kan worden dat, ondanks de vooruitgang die hier en daar geboekt is, het beginsel van gelijke kansen helaas nog lang niet een concrete verworvenheid is. Ik kan een paar voorbeelden aanhalen, en begin bij voorbeelden op het werk. Ofschoon naar verhouding steeds meer vrouwen de arbeidsmarkt betreden, blijft er een sterke discriminatie bestaan, zowel in horizontale als verticale zin. Het werkloosheidspercentage onder vrouwen is hoger, vooral de langdurige werkloosheid. Ondanks nationale voorschriften en de Uniewetgeving is er voorts nog een grote kloof van gemiddeld 20 procent tussen de salariëring die vrouwen respectievelijk mannen ontvangen. Een ander voorbeeld is dat er nog geen evenwichtige deelname van vrouwen en mannen bij het besluitvormingsproces is. Ook in dit geval is er in de Europese Unie, ondanks de geboekte vooruitgang - ik denk aan de Conferentie van Beijing, de mededeling van de Commissie - nog een sterke ondervertegenwoordiging van vrouwen. Wel moet gezegd worden dat dit verschilt per lidstaat en er is ook zeker wel sprake van belangrijke ontwikkelingen op het vlak van de bijdragen die vrouwen thans leveren en de rol die zij vervullen, maar nogmaals, dit verschilt per lidstaat.
Al die informatie waar wij over beschikken mondt echter niet uit in een precieze analyse of nauwlettende evaluatie, en de gegevens worden dus niet vertaald in beleidsplannen. Vandaar dat ik de Commissie op het hart druk vooral rekening te houden met de suggesties die de rapporteur in haar mededeling aandraagt, om zodoende ervoor te zorgen dat het volgende jaarverslag gestroomlijnder wordt, dat het op bredere basis gebruikt kan worden en meer acht slaat op de suggesties die het Europees Parlement al tijden zit te opperen in zijn diverse verslagen. Het jaarverslag moet met meer voorbeelden komen van goede praktijk en concrete instrumenten, zodat de mainstreaming , het thema dat meer in detail ter sprake komt in het verslag van mevrouw Kokkola, daadwerkelijk het inspirerend beginsel voor de gehele beleidsvorming kan worden, zowel op het niveau van de Unie als op dat van de lidstaten.
Mevrouw Kokkola heeft op uiterst kundige wijze de toepassing van het beginsel van mainstreaming tegen het licht gehouden. Ze brengt daarbij niet alleen de positieve aspecten naar voren, maar ook alle nog bestaande tekortkomingen en voorts geeft zij een reeks suggesties waar naar mijn gevoel de Commissie heel goed rekening mee moet houden. Mainstreaming is in ieder geval geen alternatief voor positieve acties: aangezien wij nog lang niet toe zijn aan echte toepassing van gelijke kansen, moeten beide zaken vooruitgeholpen worden. Mainstreaming moet toegepast worden in alle beleidssegmenten, daarom ligt de verantwoordelijkheid zowel bij de Commissie als bij de lidstaten. De Commissie moet een meer bindende rol toebedeeld krijgen ten aanzien van de projecten die de lidstaten op het vlak van de opleiding doorvoeren. De Commissie heeft ook een eigen verantwoordelijkheid voor personeelsopleiding, en moet op dat stuk dus een beleid van gelijke kansen toepassen. Bovendien moet in de besprekingen over de herziening van de structuurfondsen dwingende elementen worden ingelast, om voor elkaar te krijgen dat de lidstaten het beginsel van gelijke kansen gaan respecteren, op straffe van korting op hun subsidiëring. De aanwijzingen die tot nu toe zijn uitgekristalliseerd moeten tot bindende elementen en concrete middelen worden, teneinde een echt beleid van gelijke kansen in de Europese Unie van de grond te krijgen.

Mevrouw Lulling
Mijnheer de Voorzitter, commissaris, zoals vele collega" s wilde ik allereerst mijn tevredenheid uiten. In tegenstelling tot de zeer slechte gewoonte van dit Parlement staan de verslagen van de Commissie rechten van de vrouw nu eens op de agenda van dinsdag, en niet van vrijdag, wanneer de meesten van onze collega" s de al even kwalijke gewoonte hebben Straatsburg voortijdig te verlaten.
Net als wij hoopt de Commissie dat ons debat een breed publiek bereikt, want het gaat er immers om het begrip en de ontwikkeling van het beleid van gelijke kansen te verbeteren. In beide verslagen worden wij en het geïnteresseerde publiek met een nieuw taalgebruik geconfronteerd, dat naar ik vrees niet bevorderlijk is voor het begrip van onze woorden. Ik denk in het bijzonder aan de miljoenen vrouwen, die wij gelijke behandeling en gelijke kansen willen bieden.
Het is zeer prijzenswaardig dat het woord mainstreaming is uitgevonden, maar in de taal van Voltaire is het een moeilijk te vertalen term. Zoals mevrouw Kokkola, onze rapporteur, die ik met haar verslag wil feliciteren, terecht opmerkt, herbergt het een concept dat iedereen behalve een kleine minderheid specialisten vreemd in de oren klinkt. Niettemin steunen wij het voornemen van de Commissie om het beleid van gelijke kansen voor mannen en vrouwen in alle communautaire beleidsvormen en acties te integreren, met dien verstande dat mainstreaming het beleid van gelijke behandeling zoals dat overeenkomstig artikel 119 van het Verdrag en op basis van richtlijnen en concrete programma" s wordt gevoerd, niet overbodig kan maken. Hiervoor moeten uiteraard voldoende begrotingsmiddelen worden uitgetrokken, wat momenteel niet het geval is.
Het verslag van mevrouw Kestelijn-Sierens, die ik eveneens feliciteer, toont precies de weg aan die, veertig jaar na de inwerkingtreding van het Verdrag van Rome, nog moet worden afgelegd om de discriminatie op te heffen waarvan vrouwen op veel terreinen nog altijd het slachtoffer zijn.
Voorts is er sprake van integratie in het begrip mainstreaming van de term sekseperspectief. Rekening houden met het sekseperspectief in de fase van de project- en programmavoorbereiding, en ambtenaren bewust maken van seksevraagstukken: dat zijn eveneens eisen die in de verslagen aan de orde komen.
Wat de Franse term "genre" betreft heeft een van mijn Franse collega" s, de heer Bourlanges, om iemand maar eens bij zijn naam te noemen, er mij op gewezen, dat dit woord in zijn taal gewoonlijk alleen in grammaticale zin wordt gebruikt. Voor personen daarentegen is het normale woord ?sekse" . Hij heeft me overigens verteld dat alleen bij Marcel Proust het woord "genre" wordt gehanteerd met een indirecte seksuele connotatie. Aan het einde van Un amour de Swann stelt de schrijver dat Swann zijn leven had verknoeid voor een vrouw die niet "zijn genre" was. Dit is een cryptische woordspeling die suggereert dat Swann zich wellicht niet tot het vrouwelijke geslacht voelde aangetrokken.
Moeten wij nu naar aanleiding van dit nieuwe concept in onze teksten, dat in het Frans "perspective de genre" wordt genoemd, denken dat we bang zijn voor het woord "sekse" ? Ik hoop het niet, want seksuele discriminatie bestaat nog altijd en wordt niet uitgebannen door nieuwe aanduidingen voor een beleid dat gebaseerd moet blijven op de vastberadenheid om beide seksen, die gelukkig verschillend zijn, op basis van gelijkheid te behandelen wanneer het gaat om de rechten en de kansen van mannen en vrouwen.

Crawley
Mijnheer de Voorzitter, met het schaamrood op de kaken moet ik bekennen niet in staat te zijn Voltaire of Proust te citeren, zoals mevrouw Lulling dat op zo erudiete wijze gedaan heeft. Maar ik wil mijn collega's bijtreden en opmerken hoe geweldig het is dat we hier een hele ochtend de vooruitgang kunnen vieren die de vrouw in de Europese Unie heeft gemaakt. Tegelijkertijd echter wil ik uiting geven aan onze zeer grote bezorgdheid over de houding en het gebrek aan efficiënte actie van de regeringen en van de Europese Unie, als het gaat over de nadelen waarmee vrouwen nog steeds geconfronteerd worden.
Ik ben zeer verheugd over de verslagen van mijn twee collega's. In het verslag van mevrouw KestelijnSierens wordt terecht het feit toegejuicht dat wij in de Europese Unie voor het eerst een jaarverslag hebben over gelijke kansen voor vrouwen en mannen. Dit jaarverslag kan een instrument zijn om het gelijkheidsbeleid toe te lichten voor het publiek van de Europese Unie, en dan met name voor de vrouw die al zo lang vraagt om een herkenbare structuur, die haar in staat stelt wijs te worden uit de stand van zaken voor wat betreft de vooruitgang, het tijdschema en de besluitvorming. Het jaarverslag van de Commissie is een serieuze en belangrijke bijdrage aan het gelijkheidsdebat in de Europese Unie aan het einde van de twintigste eeuw.
Mevrouw Kestelijn-Sierens vestigt echter ook terecht de aandacht op de tekortkomingen in het verslag van de Commissie, zoals de behoefte aan meer analyse en evaluatie, de veronachtzaming van belangrijk werk van het Europees Parlement inzake gelijkheid, en het gebrek aan aandacht voor belangrijke onderwerpen van discussie die ons na aan het hart liggen, zoals het geweld tegen vrouwen, de mogelijke invloed van de Intergouvernementele Conferentie op de gelijke kansen, alsook de gevolgen van de uitbreiding.
Inzake het onderwerp van mainstreaming, feliciteer ik mijn collega, mevrouw Kokkola, met haar verslag. Mainstreaming is een zeer serieuze poging van de instellingen van de Europese Unie om op alle beleidsvlakken een culturele verschuiving in de attitude teweeg te brengen. Voor deze culturele verschuiving is tijd nodig. Er is over geklaagd dat slechts een kleine groep geïnteresseerde mensen, deskundigen, diegenen die zich met gelijkheid bezighouden zo u wil, echt begrijpen wat mainstreaming nu eigenlijk betekent. Het kan alleen werken en vrouwen kunnen alleen hun rechtmatige aandeel in de beleidsmaatregelen van de Europese Unie krijgen als de Commissie en het Parlement hun best doen om mainstreaming algemeen te verspreiden en wel vanaf vandaag tot in de eenentwintigste eeuw.

Colombo Svevo
Mijnheer de Voorzitter, vandaag is de loftrompet gestoken over de commissaris, en wat mij betreft is dat volledig verdiend. Die lof geldt echter ook de twee rapporteurs. Ik vind dit een belangrijke bespreking, zowel vanwege de inhoudelijke kant van de zaak als vanwege het volledigheidsgehalte van het debat. Deze bespreking is onder meer belangrijk vanwege de steun die ervan uit kan gaan voor de instellingen voor gelijke kansen, organisaties en verenigingen, die in onze lidstaten bestaan.
Een paar punten van het huidige debat wilde ik even naar voren halen, en dat is allereerst de deugdelijkheid van het jaarverslag. Dit verslag is een goed instrument, voor wat het vandaag de dag kan zijn en voor wat het naar mijn mening in de toekomst kan worden. Ik denk hierbij niet alleen aan de zichtbaarheid van het probleem - als het althans waar is dat slechts 20 procent van de vrouwen bekend is met het bestaan van een beleid voor gelijke kansen - maar ook aan de mogelijkheden voor analyse en toetsing van de verschillende vormen van beleidsvoering, zowel van de Gemeenschap als van de nationale staten.
Als het ons lukt een en ander concreet tot uitvoering te brengen, kan dit verslag een soort waarnemingspost worden voor alle soorten moeilijkheden waarop men bij het gelijkekansenbeleid stuit. Juist omdat dit zo'n belangrijk instrument is, zal de commissaris begrip hebben voor de nuanceringen die de Commissie rechten van de vrouw heeft aangebracht en de doelgerichte indicaties die rapporteur Kestelijn in haar verslag heeft gegeven, vooral wanneer zij het heeft over de noodzaak van een strategische visie. Ik heb me afgevraagd: wat betekent "strategische visie" ? Houdt dat in dat dit verslag een standpunt moet verwoorden dat op het breukvlak van communautair en nationaal beleid ligt en tevens op het breukvlak van de verschillende problemen die binnen de Gemeenschap besproken worden in verband met het thema van gelijke kansen? Dit zou uiteraard inhouden dat men de doelstellingen van het vierde kaderprogramma opnieuw ter hand moet nemen: trouwens, als die vandaag de dag niet actueel zouden blijken, dan zou dat gewoon betekenen dat wij ons doel voorbijgeschoten zijn. Maar het houdt eveneens in dat men in de Gemeenschap en de lidstaten onmiddellijk moet weten in te spelen op alle belangrijke zaken die op dit gebied ontwikkeld worden, en daarbij mogen dramatische of moeilijk te plannen aspecten niet worden verwaarloosd. Als wij vandaag bijvoorbeeld ook het verslag-Waddington hadden gehad, hadden wij als het ware de afstand kunnen visualiseren tussen een probleem als dat van mensenhandel en de afwezigheid daarvan in het verslag.
Een tweede overweging reserveer ik voor met name het verslag van mevrouw Kokkola. Ik vind dat de genoemde strategie toegespitst moet worden op het goede voorbeeld dat de Commissie kan geven, vooral wat één aspect betreft: de relatie tussen gelijke kansen enerzijds en sociale fondsen en structuurfondsen van de Europese Gemeenschap anderzijds. Daarbij moet opgetreden worden zowel op het moment van de programmering - het is waar dat de Commissie al in april 1996 expliciet had verklaard dat de lidstaten de gelijke kansen door moesten drukken, maar wij weten dat dit slechts een richtsnoer was dat nog geen concrete uitvoering heeft gevonden - alsook en vooral op het moment dat de structuurfondsen een wijziging ondergaan. Wij denken dat een vereenvoudiging van de doelstellingen ervoor zorgt dat de gelijke kansen op meer systematische wijze worden ingevoerd, en tot slot kan daardoor ook een evaluatie komen van de impact op gelijke kansen in de hele beleidsvorming.
Het is geen toeval, maar vanmiddag gaan we het hebben over het waarnemingscentrum voor het midden- en kleinbedrijf, waar een gelijksoortige beoordeling is gegeven die van belang zou kunnen zijn...
(De Voorzitter onderbreekt de spreker)

Van Lancker
Voorzitter, commissaris, beste collega's ik zou mijn twee minuten aan het einde van dit debat willen gebruiken om eventjes vooruit te kijken want we hebben er nu wel met de mededeling van de Commissie en het jaarverslag, waarvoor dank mijnheer de commissaris, een goed instrumentarium bij. Het komt er nu vooral opaan om van de mooie principes die op dit papier staan harde feiten te maken en ze om te zetten in harde maatregelen. Het blijkt overduidelijk dat in de meeste lidstaten mainstreaming nog absoluut geen evidentie is. Ik ben er van overtuigd dat dit geen kwestie is van terminologie, van niet begrijpen van het woord, maar van een gebrek aan politieke cultuur.
Er zijn nochtans in de zeer nabije toekomst een aantal zeer belangrijke uitdagingen waar het concept mainstreaming zijn nut zou moeten laten blijken.
Eerst en vooral, werkgelegenheid, de Top van Luxemburg. De meerjarenplannen die opgemaakt zijn na Essen kunnen in de meeste lidstaten amper de gelijkheidstoets doorstaan. In de meeste plannen van de meeste lidstaten zijn vrouwen onvindbaar of weggeduwd in het hoekje van de risicogroepen. Het is voor mij dan ook duidelijk, mijnheer de commissaris, dat het essentieel is dat de Top van Luxemburg begrijpt dat de strijd tegen de werkloosheid ook een strijd is voor gelijke kansen.
Ten tweede, het is hier al een paar keren gezegd, structuurfondsen. Ook dáár blijkt de besteding vooral in de regionale en in de landbouwfondsen zelden gebruikt voor initiatieven waarmee participatie van vrouwen vooruitgeholpen wordt.
Wel, voor mij is het duidelijk dat bij de hervorming van die structuurfondsen ervoor gezorgd móet worden dat die fondsen over de hele lijn veel vrouwvriendelijker moeten ingezet worden. Dat betekent dat we mainstreaming hard moeten maken, dat we duidelijke doelstellingen formuleren, criteria, indicatoren bepalen, evaluatiemethodes op basis van statistieken die niet sekse-neutraal zijn. Zoals iemand daarstraks al zei, commissaris, we verwachten dus van u dat u benchmarking voor vrouwen ontwikkelt, dat u een gelijkekansentoets ontwikkelt.
Het krachtigste instrument zou natuurlijk zijn dat veel meer vrouwen aan de besluitvorming kunnen deelnemen. Het is hier in dit debat al verschillende keren naar voor gekomen. Jammer genoeg heeft Amsterdam ons daar geen nieuw instrument gegeven. Ik hoop dat de commissaris en de Commissie het Verdrag van Amsterdam zo creatief mogelijk zullen gebruiken om dat ook vooruit te helpen.

Mann, Thomas
Mijnheer de Voorzitter, op het punt van de verwezenlijking van gelijke kansen voor vrouwen en mannen is er in de Europese Unie een bescheiden vooruitgang geboekt, zoals blijkt uit het jaarverslag van de Commissie over 1996 en het verslag van mevrouw Kestelijn-Sierens. Er zijn nog aanzienlijke tekortkomingen, zowel op communautair als op nationaal niveau. De spreeksters voor mij hebben daar terecht op gewezen.
Mainstreaming is echter als hoofdstroom een belangrijke gedachte om de reeds lang noodzakelijke gelijke rechten te verwezenlijken, mits deze worden geïntegreerd in alle concepten en maatregelen van de Europese Unie en niet naar de zijlijn en in de marge worden gedrongen. Om positieve veranderingen op duurzame wijze mogelijk te maken, zijn gerichte programma's nodig, van informatie en bewustmaking tot aan de kwaliteitsanalyse van programma's en acties.
Het Ontwerpverdrag van Amsterdam heeft de rechtsgrondslagen voor de beleidsmaatregelen op het gebied van gelijke kansen versterkt. Eerst verwees alleen artikel 119 daarnaar. Nu wordt artikel 2 aangevuld met het aspect van de gelijke kansen. De Gemeenschap heeft dus tot taak ongelijkheden op te ruimen en seksediscriminatie te verbieden. Ook het sociaal protocol en het hoofdstuk over de werkgelegenheid bevatten belangrijke wijzigingen, zoals wij in de Commissie rechten van de vrouw met voldoening hebben kunnen vaststellen. Zoals rapporteur Kokkola in haar geëngageerde toelichting heeft gesteld, gaat mainstreaming iedereen aan, zowel vrouwen als mannen. Het is absoluut noodzakelijk dat mannen anders gaan denken, dat zij afstand doen van de enigszins ouderwetse tradities en dat ze tot veranderen bereid zijn. Dat blijkt in het beroepsleven, waar leidinggevende posities nog steeds worden bezet op grond van het geslacht, ondanks alle bewezen grote deskundigheid en sociale vaardigheden van de vrouwen.
Op de arbeidsmarkt vormen vrouwen nog steeds een naar behoefte afroepbare reserve. In goede tijden worden zij naar bepaalde banen gelokt, en in slechte tijden worden zij ontslagen. Zij hebben geen zekerheid en perspectief. Stimuleringsmaatregelen zijn nog steeds zeldzaam, bijvoorbeeld om betere beroepskwalificaties of scholing op onder andere technische gebieden te bevorderen - mijn hemel, dat is nog steeds een typisch mannenbolwerk! Of om herintreding op de arbeidsmarkt mogelijk te maken als vrouwen uit de kleine kinderen zijn.
In het verslag worden criteria aanbevolen voor de beoordeling van de gelijke kansen en wordt terecht gevraagd om studies naar de effecten van mainstreaming in de lidstaten. Wat ook op ons gemeenschappelijke verlanglijstje staat, zijn de talloze mogelijkheden om vrouwen in het kader van de structuurfondsen aan te moedigen, van proefprojecten tot aan de vergroting van het aandeel vrouwen. Mijnheer de commissaris, wij rekenen vast op de motivatie en het doorzettingsvermogen van de Europese Commissie.

Flynn
Mijnheer de Voorzitter, allereerst wil ik al diegenen die een bijdrage hebben geleverd danken voor hun zeer grote steun aan ons nieuwe instrument: het jaarverslag. Het heeft een gunstig onthaal gevonden en dat doet mij veel plezier. Ik zou vooral van de gelegenheid gebruik willen maken om de rapporteurs van de Commissie rechten van de vrouw - mevrouw Kestelijn-Sierens en mevrouw Kokkola - te danken voor het vele werk dat zij hebben verricht met hun verslagen over het jaarverslag van de Commissie van 1996 over gelijke kansen voor mannen en vrouwen in de Europese Unie, en over de mededeling van de Commissie: "Integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties" .
Het doet mij veel genoegen vast te stellen dat zij dit eerste jaarverslag van de Commissie over gelijke kansen voor vrouwen en mannen gunstig hebben onthaald. Na publicatie ervan is het verslag heel goed ontvangen bij de pers en ook bij de Europese adviescommissie voor gelijke kansen voor vrouwen en mannen, bij het Economisch en Sociaal Comité, alsmede bij een groot aantal van de andere gelijkekansenorganisaties.
Een groot deel van de voorstellen in het verslag dat mevrouw Kestelijn-Sierens namens de Commissie rechten van de vrouw heeft opgesteld, is zeer constructief en voor ons uitermate nuttig, en we zullen er bij de opstelling van het volgende verslag zoveel mogelijk rekening mee trachten te houden.
Het eerste verslag wil tegemoetkomen aan drie belangrijke doelstellingen: zichtbaarheid, strategie en convergentie. De rapporteur vindt dat de strategiedoelstelling nog niet volledig is ontwikkeld. Dit is iets waar we aan gaan werken en dat in de toekomst verder ontwikkeld zal worden.
Ik ben blij met de voorstellen die men heeft geformuleerd over in de volgende jaarverslagen op te nemen onderwerpen, en we zullen ze als zeer nuttige voorstellen overnemen. De verslagen die nog moeten komen zullen zeker meer gewijd zijn aan de ontwikkelingen in dat betrokken jaar. Voor wat betreft het hoofdstuk over de tenuitvoerlegging door de lidstaten van het platform van Beijing, wil ik opmerken dat dit geschreven was op basis van informatie die van de lidstaten was verkregen, en slechts de periode tot juni 1996 beslaat. Verdere informatie over de tenuitvoerlegging op nationaal niveau van het platform zal worden opgenomen in het verslag over 1997, dat reeds in voorbereiding is. Zoals gevraagd, zal het verslag van dat jaar meer informatie bevatten over de ontwikkelingen op nationaal niveau. Zoals mevrouw Van Lancker gezegd heeft, hebben wij hier aan het jaarverslag dus een zeer nuttig instrument. Je zou het een soort meetinstrument kunnen noemen, en naarmate wij vorderen, hopen wij het overeenkomstig uw wensen verder te verbeteren.
Voor wat het verslag over mainstreaming betreft dat door mevrouw Kokkola is opgesteld, stel ik met genoegen vast dat het Parlement en de Commissie over deze essentiële kwestie, namelijk het bevorderen van gelijkheid tussen mannen en vrouwen en het integreren van een sekseperspectief in alle communautaire beleidsmaatregelen, gelijkwaardige standpunten innemen. Het is een doel dat alleen bereikt kan worden als alle Europese instellingen het erkennen en zich ertoe verbinden om concrete maatregelen te nemen.
In haar verslag wordt een aantal belangrijke kwesties naar voren gehaald, die de Commissie reeds in haar vierde actieprogramma heeft opgenomen, zoals de noodzaak om structuren en attitudes te wijzigen en om beleidsmaatregelen te ontwikkelen, indien men tenminste vooruitgang wil boeken op de weg naar gelijkheid tussen mannen en vrouwen. De Commissie heeft al concrete stappen ondernomen op weg naar het mainstreamen van gelijkheid in alle beleidsmaatregelen en met name op de arbeidsmarkt en in de beroepsopleiding, zoals in het verslag benadrukt wordt.
In deze context werd onlangs een beleidsnota goedgekeurd met maatregelen voor toekomstige actie. Deze maatregelen omvatten de versterking van de samenwerking tussen de verschillende diensten, de ontwikkeling van procedures en richtlijnen voor het beoordelen van "gender" -gevolgen, en toezicht op de resultaten. Ook geven deze maatregelen enkele van de grootste bezorgdheden weer van het Parlement. Er zijn inmiddels 29 directoraten-generaal en horizontale diensten betrokken bij de tenuitvoerlegging van deze strategie binnen de Commissie zelf. Ik stel met voldoening vast dat de rapporteur het verband benadrukt tussen mainstreaming en de deelname van vrouwen in het besluitvormingsproces.
Het personeelsbeleid van de Commissie inzake gelijkheid tussen mannen en vrouwen is zodanig opgesteld, dat het in deze specifieke richting daadwerkelijk tot veranderingen moet leiden. Ik ben met name verheugd over de nadruk op het belang van een dubbele benadering waarin zowel positieve actie als mainstreaming wordt opgenomen. Verder ben ik verheugd over de noodzaak om de deelname van vrouwen in de omschrijving en toepassing van de structuurfondsen te verhogen, de noodzaak van gerichtere statistieken over het gebruik van de structuurfondsen door mannen en vrouwen en, tot slot, de noodzaak om mainstreaming als een belangrijk element te betrekken bij onze toetredingsonderhandelingen. De Commissie zal met de bezorgdheden van het Parlement rekening houden en zij zal trachten haar inspanningen te verhogen om de doelstellingen die in dit verslag prioriteit hebben te verwezenlijken.
Een aantal leden heeft gesproken over de interpretatie en definitie van de term "mainstreaming" en over de verwarring die deze term soms kan oproepen. Deze benaming is niet door de Commissie uitgevonden, maar is afkomstig van de vrouwenbeweging zelf. Het is ons allen, en ook de instellingen van de Unie zelf volkomen duidelijk dat wij met deze term eigenlijk de integratie bedoelen in andere beleidsmaatregelen en financieringsmechanismen. Mevrouw Crawley heeft het zeer goed samengevat door te zeggen dat er een culturele verschuiving in de attitude nodig is. De ruimere definitie kan als volgt worden samengevat: een actievere en uitgebreider strategie om het gelijkekansenbeleid te bevorderen, door niet alleen positieve acties aan te jagen, maar ook door alle algemene beleidsmaatregelen en middelen op dit doel toe te spitsen.
We zullen proberen werkelijke vooruitgang te boeken bij de integratie van de gelijkheidsaspecten in de praktische tenuitvoerlegging van alle relevante maatregelen. Daar gaat het om; ongeacht de definitie en afspraken die we maken, moeten we in de eerste plaats actie ondernemen.
Iemand heeft gezegd dat het misschien handig zou zijn om voor ons volgende verslag te kunnen beschikken over een lijst van termen die in de beraadslagingen over gelijkheidskwesties nogal vaak gebruikt worden. Een dergelijk glossarium kan er wellicht voor zorgen dat er niet meer zoveel verwarring ontstaat over wat precies met een bepaalde term bedoeld wordt. Misschien is het inderdaad een goed idee om dit bij de volgende gelegenheid te doen.
Mevrouw Maij-Weggen heeft heel positief op het jaarverslag gereageerd, en daarvoor dank ik haar. Maar ze heeft wel een speciale opmerking gemaakt over vrouwen in topposities bij de communautaire instellingen. Daar moeten we ons eens met veel aandacht over buigen.
De Commissie heeft op dit vlak flinke vorderingen gemaakt, en daarover wil ik u graag iets vertellen. Tussen 1 januari 1994 en 1997 is het aantal vrouwen op A1- en A2-posten, de hoogste rangen van de Commissiediensten, meer dan verdrievoudigd, van 5 naar 18. Dat is toch een uitstekende verbetering. Het is nog niet voldoende, maar het is wel een goed begin. Ik hoop dan ook van harte dat wij in de andere instellingen een soortgelijke vooruitgang kunnen boeken.
Mevrouw Van Lancker heeft gesproken over de werkgelegenheidstop en wat we daar kunnen doen. Ik houd me daar heel erg mee bezig. Ik verzeker u dat het gelijkekansenbeleid ingepast zal worden in de richtsnoeren over de werkgelegenheid die ik de Commissie in de zeer nabije toekomst zal voorleggen, en ik denk dat dat heel goed nieuws is.
De Commissie doet werkelijk haar best om de mainstreamingstrategie ten uitvoer te leggen. Ook zetten we ons in voor een langetermijnstrategie waarmee alle beleidsvormen en maatregelen ten behoeve van de gelijkheid tussen vrouwen en mannen in gang worden gezet. Er is bitter weinig ervaring waarop we voor wat betreft mainstreaming kunnen voortbouwen, maar die ervaring kunnen we gaandeweg uitbreiden. Ik denk dat we een goed begin hebben gemaakt met wat wij vandaag hebben gedaan. Ik zie de toekomst rooskleurig in. Geslachtsgekoppelde mainstreaming dient van nu af aan nagestreefd te worden als een beginsel dat deel uitmaakt van het nieuwe ontwerpverdrag, en ook daar is zeer zeker sprake van een positieve ontwikkeling. Aan de hand daarvan moeten we in de toekomst nog veel belangrijkere stappen kunnen zetten.
Uw bijdrage in dezen is zeer belangrijk. Ik dank u allen voor die bijdrage, met name binnen de bemiddelingsprocedure. Er is vooruitgang gemaakt en dat moeten we erkennen. In de loop der jaren is er aardig wat bereikt, maar de kwesties die aan de orde zijn gesteld vereisen onze niet aflatende aandacht. We moeten zorgen dat iedereen zich meer bewust wordt van deze gelijkheidskwestie en dat zij overal het nodige aanzien wint. Het feit dat de vergadering hier vandaag op dinsdag plaatsvindt, heeft een stimulerende uitwerking op wat de Commissie en het Parlement voor dit vraagstuk willen ondernemen.
Wij zullen onze aandacht voor onze jaarverslagen en voor de tenuitvoerlegging van het programma niet laten verslappen, en zolang ik commissaris ben zullen zij bovenaan mijn prioriteitenlijstje staan.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt om 12.00 uur plaats.

Geweld tegen vrouwen
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0250/97) van mevrouw Eriksson, namens de Commissie rechten van de vrouw, over de noodzaak van een campagne in de gehele Europese Unie ter bestrijding van geweld tegen vrouwen.

Eriksson
Mijnheer de Voorzitter, er zijn hier niet zoveel aanwezigen, maar dat betekent niet dat dit vraagstuk niet ongelooflijk veel mensen aangaat. Soms hoor ik deze frase, dat wil zeggen dat het gaat om een vraagstuk dat ongelooflijk velen aangaat, in dit Parlement met scepsis aan. In dit geval weet ik echter dat dat inderdaad zo is, omdat ik nu een heel jaar lang aan dit verslag heb kunnen werken, en ook mensen heb ontmoet die direct zijn blootgesteld aan lichamelijk geweld, of die actief zijn in het ondersteunen van deze slachtoffers.
Soms staan we versteld van het feit dat vrouwen worden gediscrimineerd in hun salaris, dat zo weinig vrouwen leidinggevende functies bekleden, - iets waar we nog zeer onlangs over hebben gesproken. Wat is hier oorzaak en wat is gevolg? We kunnen alleen maar vaststellen dat sinds Aristoteles de vrouw karakteriseerde als een "onvolkomen en ondergeschikt wezen, met als enige taak het baren van nieuwe mannen" , we wel iets verder gekomen zijn. Maar nog steeds denken velen in onze maatschappij zoals Aristoteles. Het komt er in het kort op neer dat wij in patriarchale structuren leven, waarin de man superieur is en de vrouw ondergeschikt, op alle gebieden en in alle opzichten. Ook wij vrouwen beschouwen onszelf als ondergeschikte wezens. Zolang wij dat doen, zullen wij blijven leven in het Aristotelische tijdperk.
De uiterste consequenties van deze maatschappelijke structuren zijn de lichamelijke gewelddaden jegens vrouwen. Het gaat hierbij om verkrachting en andere ongewenste seksuele gewelddaden, mishandeling, seksuele intimidatie, prostitutie en pornografie. Dat zijn de uiterste consequenties waarmee wij te maken krijgen.
In mijn land, Zweden, overlijdt eens in de tien dagen een vrouw als gevolg van zware mishandeling door een man uit haar directe omgeving. Afgelopen zomer hebben wij verschillende verkrachtingsgevallen behandeld, waarbij het effect van pornografie op actieve handeling duidelijk te zien was in de zogeheten groepsverkrachtingen van afzonderlijke vrouwen.
Geweld in huis wordt nog steeds beschouwd als een privé-aangelegenheid. Maar wij weten vandaag de dag dat het dat niet is. Wat wij niet weten, is hoeveel dit massale geweld tegen vrouwen de belastingbetalers kost, niet alleen in de EU maar in de hele wereld. In dit verslag wijst onze parlementaire commissie er dan ook op dat het tijd is om na te gaan hoe hoog deze kosten zijn, zodat wij een discussie kunnen aangaan met degenen die alleen kunnen debatteren en problematiseren in termen van geld.
Naar mijn opvatting leggen wij een goed verslag voor aan de plenaire vergadering. Wij hebben er meermalen over gedebatteerd. Ik wil echter van de gelegenheid gebruik maken om gedurende de laatste minuut te wijzen op datgene wat er niet in staat, op een kwestie waarover ik mij hier uiterst ongelukkig voel. Het gaat om de visie op pornografie en prostitutie, en de strafbaarstelling van prostitueebezoekers in plaats van strafbaarstelling van prostituees. De desbetreffende amendementen staan er niet in, vanwege de grootst mogelijke pech bij de administratieve afhandeling. Ik verzoek het Parlement en mijn collega's om ze als mondelinge amendementen te mogen indienen, en om inzake deze amendementen ook tot hoofdelijke stemming over te gaan. Het betreft hier namelijk een zeer groot twistpunt, niet in de laatste plaats binnen de gezamenlijke vrouwenbeweging van de EU. Naar mijn opvatting zou het goed zijn als dit vraagstuk ter tafel komt en als we kunnen vaststellen hoe groot de verschillen hier in het Parlement zijn, zodat we later weten hoe wij deze specifieke vraagstukken verder moeten aanpakken.
Aangezien commissaris Gradin hier aanwezig is, ben ik uiteraard nieuwsgierig hoe dit verslag door de Commissie wordt onthaald en, zoals gewoonlijk, hoe het staat met de financiële mogelijkheden en middelen om 1999 tot een Europees Jaar ter bestrijding van geweld tegen vrouwen uit te roepen.

Waddington
Mijnheer de Voorzitter, ik wil mevrouw Eriksson graag gelukwensen met haar uitstekende verslag. Ook de heer David Martin krijgt mijn felicitaties omdat hij dit idee aan de Vergadering heeft voorgelegd. Ik wil u graag vijf redenen geven waarom er een Europese campagne tegen het geweld jegens vrouwen op touw moet worden gezet.
Ten eerste moeten de mensen meer bewust gemaakt worden van het feit dat geweld tegen vrouwen wijd verspreid is in ieder land, in iedere stad en in alle lagen van de bevolking. In tien door de Raad van Europa geciteerde studies werd een opmerkelijke constante vastgesteld, namelijk dat 25 % van de vrouwen ooit te maken heeft gehad met geweld in de huiselijke sfeer, en dat in een willekeurig jaar tussen de 6 % en 10 % van de vrouwen het slachtoffer van geweld is geworden.
Ten tweede is het van groot belang dat alle lidstaten opgeroepen worden om de juridische, economische en sociale stelsels ter ondersteuning van slachtoffers van geweld te herzien, alsmede om zich te buigen over de bescherming die geboden wordt tegen verdere aanslagen. Vrouwen, die het slachtoffer zijn geworden van geweld - en de meeste vrouwen lijden in stilte -, en hun kinderen moeten vertrouwen hebben om aangifte te kunnen doen van gewelddadigheden, en weten dat zij echt steun zullen krijgen.
Ten derde dient geweld tegen vrouwen algemeen beschouwd te worden als onaanvaardbaar. Overheidsinstanties dienen zich ertoe te verbinden geweld te allen tijde te bestrijden en er moeten openbare campagnes worden opgezet om een verschuiving teweeg te brengen in de nog alom heersende opvatting dat bijvoorbeeld geweld tegen vrouwen binnen het gezin een privéaangelegenheid is waaraan nauwelijks woorden hoeven te worden vuilgemaakt.
Ten vierde moeten niet-gouvernementele organisaties met ervaring in de ondersteuning van vrouwen en de bestrijding van geweld, de gelegenheid krijgen om ideeën te delen en praktijkervaringen uit te wisselen. Sommige uitstekende en vernieuwende plaatselijke campagnes tegen geweld zouden, als ze op Europees niveau georganiseerd worden, een veel grotere impact kunnen hebben.
Ten vijfde is er meer onderzoek nodig naar de oorzaken van geweld en hoe we het kunnen voorkomen. Hoe kunnen we onze kinderen, zowel jongens als meisjes, opvoeden om geschillen op te lossen zonder geweld; hoe kunnen we omgaan met intimidatie; hoe kunnen we wederzijds respect ontwikkelen voor de mensenrechten van mannen en vrouwen en hoe kunnen we de houding en het gedrag van gewelddadige mannen ombuigen?
Ik hoop dat deze Vergadering en de Commissie steun zullen geven aan de oproep van de Commissie rechten van de vrouw voor een campagne in de gehele Europese Unie tegen het geweld tegen vrouwen. Ik hoop dat 1999 een jaar zal worden dat ons in de herinnering zal blijven als een jaar waarin heel Europa begonnen is met de bestrijding van het geweld tegen vrouwen en met respect voor de mensenrechten.

Bennasar Tous
Mijnheer de Voorzitter, staat u mij toe dat ik gebruik maak van de afwezigheid van mevrouw Banotti om een beetje van haar tijd en een beetje van de mijne te gebruiken om namens mij persoonlijk en namens mijn fractie te spreken.
Op de eerste plaats wil ik mevrouw Eriksson danken voor haar diepgaande en gedetailleerde verslag waarin een beroep wordt gedaan op de solidariteit, de tolerantie en de positieve bijdrage van alle betrokkenen in de strijd tegen het geweld jegens vrouwen en kinderen.
Dit verslag is een hernieuwde roep om aandacht. Hoeveel zullen er nog nodig zijn opdat we in plaats van fraaie redevoeringen een daadwerkelijke omslag te zien krijgen in de houding van de Europese regeringen jegens het geweld? De Conferentie van Beijing gaf een duidelijke definitie van de specifieke vormen van geweld op grond van sekse: bedreigingen, onveiligheid, fysiek en psychisch geweld, agressie, kwelling, dwang, verminking, incest, ongewenste intimiteiten, misbruik, vrouwenhandel en verkrachting, dit alles is aan de orde van de dag in een democratisch Europa dat opkomt voor de vrijheden en de rechten van de mens.
De slachtoffers zijn in meerderheid vrouwen en kinderen en de geheime plaats waar het overgrote deel van deze vormen van agressie plaatsvindt is het gezin. Oorzaken: armoede, alcohol, drugs, krappe behuizing. Rond dit alles ontwikkelt zich een omvangrijke industrie van pornografie, prostitutie en pedofilie. Het zoeken naar de oorzaken die het geweld in de hand werken zet ons op het spoor van de oplossing ervan. Sociaal isolement, gebrek aan steun, bewustzijn en opleiding van de ouders, en vooral slechte jeugdervaringen. Het gaat in de meeste gevallen om gezinnen die van het begin af aan als risicogroepen zijn beschouwd, maar nog steeds is het geweld binnen het gezin een privéaangelegenheid, een onzichtbaar misdrijf waarvan de slachtoffers uit angst geen aangifte doen.
Welke sociale beleidsmaatregelen zijn nodig om te komen tot preventie in de eerste lijn? In de meerderheid van de lidstaten bestaat regelgeving waarin seksueel geweld binnen het huwelijk als misdrijf wordt aangemerkt. Hoewel er maar weinig gegevens zijn, is bekend dat het bij partners bijna altijd de man is die zich schuldig maakt aan geweld jegens de vrouw.
De rechtspositie van de vrouw is verbeterd en ook op de arbeidsmarkt is veel verbeterd, maar nog steeds bestaat er een grote ongelijkheid in de machtsverhoudingen. De rapporteur wijst op het taboe dat rust op het thema van het geweld en op het aangifte doen van ongewenste intimiteiten op het werk waar veel vrouwen, met name jonge vrouwen, het slachtoffer van zijn. Door het gebrek aan nationale statistieken over deze onderwerpen laat zich moeilijk vaststellen of aan de gesignaleerde toename van geweld jegens vrouwen en kinderen ook een feitelijke toename ten grondslag ligt of dat het een gevolg is van de toegenomen berichtgeving over en bewustwording van het probleem.
Feit is, dat het geweld jegens de vrouw, aanvankelijk beschouwd als een kwestie van mensenrechten, nu ook erkend wordt als een ernstig probleem voor de volksgezondheid. Het in 1994 in Wenen opgerichte Europese Netwerk van Vrouwen voor de Volksgezondheid heeft het geweld jegens de vrouw opgenomen als één van de zes grote problemen op het terrein van de volksgezondheid en hoewel deze vorm van geweld geen sociaal-culturele, religieuze of raciale grenzen kent zijn het vooral jonge vrouwen en vrouwen uit de allochtone en arme bevolkingsgroepen die, samen met kinderen, het meest kwetsbaar zijn.
Er is nog maar weinig onderzoek gedaan naar de fysieke en psychische gevolgen van geweld, maar feit is dat het aantal psychiatrische behandelingen en het aantal zelfmoordpogingen onder vrouwen gestaag groeit. De gevolgen variëren van overlijden tot ongewenste zwangerschap, medische klachten, slaap- en eetstoornissen, schuldgevoelens en angst, veel angst. Er zijn studies die aangeven dat in een enkel Europees land één op de drie vrouwen beneden de 16 jaar het slachtoffer is geweest van ongewenste intimiteiten of verkrachting.
De rapporteur vraagt, en ook ik wil dat verzoek hier namens mijn fractie doen, om een gecoördineerde interministeriële aanpak en een gerichte en verplichte opleiding voor alle advocaten, rechters, politiefunctionarissen en personeel in de gezondheidszorg, mannen én vrouwen, op het gebied van geweld, prostitutie, vrouwenhandel en pornografie. Daarnaast moeten de instanties die belast zijn met de hulpverlening, bescherming, opvang, advisering en reïntegratie van de slachtoffers doortastender optreden, en de werkzaamheden goed met de maatschappelijke organisaties afstemmen. Er dient een gratis Europese hulplijn te komen en er moeten betrouwbare statistieken komen waarop beleid kan worden gebaseerd. Er moet aandacht geschonken worden aan mainstreaming van geweldloosheid in onderwijs en reclame.
Commissaris Flynn is vertrokken, maar ik zou mevrouw Gradin willen vragen hem te verzoeken om het thema van geweldloosheid op te nemen in alle beleidsmaatregelen die zijn gericht op de gelijke kansen voor mannen en vrouwen.
Wij verwachten veel van het DAPHNE-programma. Hoewel er weinig geld is voor de aanpak van deze ernstige problematiek, zullen wij ons inzetten voor meer budgettaire ruimte in het komend jaar.

Schaffner
Mijnheer de Voorzitter, commissaris, wie zou het belang van een Europese campagne tegen het geweld jegens vrouwen in twijfel kunnen trekken? De onlangs in een aantal lidstaten van de Unie aan het licht gekomen drama" s hebben weliswaar duidelijk gemaakt dat het noodzakelijk is krachtig tegen pornografie en pedofilie te strijden, of het nu om jonge jongens of meisjes gaat, het blijkt echter ook steeds duidelijker dat prostitutie en exploitatie van prostituees een van de facetten van de georganiseerde misdaad is - drugshandelaars zijn wellicht bang dat het niet meer strafbaar stellen van drugsgebruik deze handel minder winstgevend maakt en zij gebruiken dus vrouwen als wisselgeld, een soort Europese munt avant-la-lettre, die als betaalmiddel heel wat rendabeler is in de smokkel van gestolen goederen. Zo brengt een tippelaarster als betaling voor een gestolen wagen heel wat meer op dan een geldsom, zelfs als deze goed is belegd, en worden daarmee bovendien de beperkingen van het witwascircuit omzeild.
Daarentegen blijkt geweld binnen het huwelijk nog altijd nauwelijks bekend te zijn, omdat er nog steeds een taboe op rust. De vrouwen die hiervan het slachtoffer worden, dragen hun leed in stilte uit angst voor represailles of uit schaamte voor hun omgeving. Met een Europese campagne zou men misschien de slachtoffers van deze angst kunnen bevrijden, zoals dat het geval is geweest met pedofilie en incest; we zouden hen kunnen laten weten dat zij hun mond open kunnen doen, dat er naar hen geluisterd kan worden en dat zij misschien gehoord zullen worden. Betrouwbare statistieken zouden een beeld van de omvang van het probleem kunnen geven en ertoe bijdragen dat de vrouwelijke slachtoffers gaan praten.
Het verslag van mevrouw Eriksson legt mijns inziens echter onvoldoende de nadruk op het probleem van de kinderen die dagelijks meemaken dat hun moeder geweld wordt aangedaan. Uit alle bestaande onderzoeken blijkt dat de daders in hun jeugd vaak zelf slachtoffer of getuige van geweld zijn geweest. Maar al te vaak verzwijgen geslagen en mishandelde vrouwen hun situatie en denken ze zo hun kinderen te beschermen.
In het verslag wordt voorgesteld het aantal schuilplaatsen voor deze vrouwen uit te breiden. Ik denk niet dat dat het juiste antwoord is. Als gemeenteraadslid heb ik vaak vrouwen gesproken die mij om hulp kwamen vragen, misschien omdat ik zelf een vrouw ben. Het institutionele antwoord dat ik hun kan bieden door plaatsing in een opvanghuis voor te stellen, vaak ver van de echtelijke woning, wordt door hen niet als een oplossing gezien. Na het trauma van het geweld willen zij voor hun kinderen niet nog eens het trauma van ontworteling, het verbreken van de banden met hun vrienden, hun school, het verlies van hun woning. Het is toch al te onrechtvaardig dat juist het slachtoffer en haar kinderen hun huis moeten verlaten en afstand moeten creëren tussen hen en de dader van het geweld. Ik denk dat we dáárover eens moeten nadenken. Dit punt is onvoldoende onderzocht en zou wellicht eens onderwerp van een volgend verslag moeten zijn.

Larive
Voorzitter, hoewel verkrachting binnen het huwelijk nu eindelijk in de meeste lidstaten strafbaar is gesteld, zijn er nog steeds verschrikkelijk veel taboes, onwetendheid, onbegrip, onwil om geweld tegen vrouwen hoog op de politieke agenda te zetten. Het meeste geweld speelt zich af binnen de muren van het gelukkige gezin. Hulplijnen en opvangtehuizen bestaan vaak niet of te weinig. Scholing van politie en rechters schieten vaak tekort. Wat kan de Europese Unie hier nu bijdragen?
In de eerste plaats stimuleren van bewustwording, kennis en mentaliteitsverandering, ook in de kandidaatlanden in Midden- en Oost-Europa, zodat landen met een achterstand hun nationale wetgeving aanpassen want harmonisatie is nog wenselijk, nog mogelijk.
Ten tweede, overname met kracht van de suggestie van de rapporteur tot organisatie van een Europees jaar van de bestrijding van het geweld tegen vrouwen. Dan moeten de meest succesvolle elementen uit de nationale campagnes worden opgespoord en worden verwerkt in een Europese campagne die decentraal wordt opgezet en wordt aangepast aan de nationale behoefte.
Ten derde moeten de gegevens eindelijk eens boven tafel komen, de statistieken. In Nederland is geweld tegen vrouwen opgenomen in het jaarlijks onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Finland, hoorde ik, houdt dit jaar een grootschalige enquête. De Commissie moet stimuleren dat dit overal gebeurt dan weten wij pas echt waar wij tegen vechten. Want vaak zijn er geen opvangtehuizen en geen hulplijnen omdat dat te duur zou zijn. Ik wijs erop dat dergelijke acties juist kostenbesparend zijn voor de nationale budgetten. Het Deense vrouwencentrum in Røntofte heeft het uitgerekend en dat zou iedereen moeten doen. Alleen daarom heeft het vrouwencentrum aan de plaatselijke huisvestingsdiensten 1, 8 miljoen ecu bespaard. Dat zou een fenomenale besparing zijn voor de nationale schatkisten in de hele Europese Unie.
Mijn fractie dankt mevrouw Eriksson voor haar goede werk, maar wij moeten nu tot actie overgaan. De drie miljoen ecu op de begroting van 1997 mag niet alleen een modieus reageren op een schrijnende Belgische situatie zijn. Structurele aanpak is nodig. Minstens vijf miljoen ecu in de volgende begroting en laten wij niet vergeten Oost-Europa er nauw bij te betrekken.

Sierra González
Mijnheer de Voorzitter, het toenemende geweld tegen vrouwen is één van de klemmende problemen van de moderne samenleving. Veel vrouwen leven in onzekerheid en angst, daar waar zij zich juist veilig zouden moeten voelen: binnen het gezin. In extreme gevallen komt het voor dat vrouwen overlijden aan de gevolgen van mishandeling of dat zij voor de ogen van hun kinderen worden vermoord - in Spanje gaat het in het afgelopen jaar om 54 gevallen. Deze trieste situatie wordt gadegeslagen, zo niet met medeplichtigheid, dan toch wel met lijdzaamheid.
Sommige vrouwen hadden niet hoeven te sterven als hun verzoeken om hulp waren gehoord, en dit feit toont aan dat de problematiek van het geweld jegens vrouwen niet alleen te maken heeft met problemen binnen het gezin of met armoede - geweld tegen vrouwen komt voor in alle sociale lagen - doch met diepgewortelde maatschappelijke waarden die de agressor beschermen.
We moeten aannemen dat de oorzaken van het geweld gezocht moeten worden binnen de samenleving zelf en daarom zijn er maatregelen nodig die verder gaan dan het bestraffen van de agressor en het steunen van de slachtoffers. Natuurlijk, beide soorten maatregelen zijn nodig, zowel wegens de afschrikkende werking ervan op de agressor als vanwege de verzachtende werking die er uit kan gaan van de morele steun aan de slachtoffers. Maar er is méér nodig: namelijk dat wij ons bewust worden van de omvang van deze problematiek, die vele kanten heeft, van geweld binnen het gezin, verkrachting en seksuele verminking tot ongewenste intimiteiten op het werk.
Voorstellen als die welke in het onderhavige verslag worden gedaan op het gebied van opvang van slachtoffers, of het opnemen van de bescherming van de rechten van de vrouw als voorwaarde voor akkoorden met derde landen, zijn een stap in de goede richting, zoals ook het uitroepen van het jaar 1999 als het "Europese jaar tegen het geweld jegens vrouwen" dat is, en mijn factie steunt deze voorstellen. Maar wij kijken vooral uit naar daadwerkelijke en effectieve maatregelen die zijn gericht op het uitbannen van het geweld, opdat het als thema van de parlementaire agenda kan verdwijnen. Ik heb het dan over substantiële juridische maatregelen gericht op het in kaart brengen en de preventie van geweld.

Van Dijk
Voorzitter, het is elf jaar geleden, in 1986, dat wij in dit Parlement het laatste verslag over geweld tegen vrouwen hebben aangenomen, het verslag van mevrouw d'Ancona. Gezegd moet worden dat in die elf jaar geweld tegen vrouwen en meisjes mogelijk meer uit de taboesfeer is gehaald, maar dat geweld nog altijd buitengewoon vaak voorkomt. Het is hier al vele malen gezegd, geweld tegen vrouwen komt vooral voor in het gezin en door bekenden. In die periode van elf jaar is er voortdurend druk geweest op bijvoorbeeld de financiering van de blijf-van-mijn-lijf-huizen of op de financiering van NGO's die zich bezig houden met de bestrijding van geweld tegen vrouwen. Het is dus niet verwonderlijk dat wij nu vragen om een Europabrede campagne over geweld tegen vrouwen en om daarvoor een jaar in te stellen.
We moeten ons echter niet vergissen. Geweld tegen vrouwen gebeurt niet exclusief binnen de familie of door bekenden. Ook overheden hebben er een potje van gemaakt in het verleden. Denk maar aan de gedwongen sterilisaties die nu de afgelopen weken zo breed in het nieuws zijn geweest. Niet in één lidstaat maar in vele lidstaten. En dan zijn er ook nog lidstaten waar het niet in het nieuws is geweest, maar waar het net zo goed bestaat. Die wetgeving is nog in sommige landen geldig hoewel de uitvoering daarvan misschien op een laag pitje is komen te staan. Overheden hebben een grote verantwoordelijkheid vooral ook omdat alle Europese landen het VN-verdrag tegen de uitbanning van discriminatie van vrouwen hebben getekend. En in dat VN-verdrag staat ook een heleboel over geweld. Dus de overheden hebben een grote verantwoordelijkheid en werkelijk, aan die sterilisaties moet de overheid onmiddellijk een eind maken.

Leperre-Verrier
Mijnheer de Voorzitter, wij hebben dit debat vandaag gewenst om de regeringen aan te sporen meer belang te hechten aan het geweld tegen vrouwen en deze kwestie als een van de grote politieke problemen te beschouwen.
Een recent verslag van Unicef geeft een idee van de omvang van dit verschijnsel. Eén op de zes vrouwen in de hele wereld is in haar leven slachtoffer van verkrachting en dit geweld tegen vrouwen vindt niet uitsluitend in de ontwikkelingslanden plaats. Men schat dat ook in de westerse landen iedere tien seconden een vrouw wordt geslagen. Welnu, niet ieder land kent een wetgeving die geweld tegen vrouwen strafbaar stelt en al zeker niet geweld binnenshuis.
Ik denk dus, waarde collega" s, dat een pluri-institutionele aanpak dringend nodig is. Hoe dan ook, de kosten van dergelijke acties zullen lager blijken te zijn dan de onkosten aan gezondheidszorg, huisvesting en sociale dienstverlening die door het geweld ontstaan.
Overigens blijkt dat een strenge en uniforme wetgeving, zonder dat naar een algemene harmonisatie in de Unie wordt gestreefd, de daders van geweld zou doen intomen en zou moeten voorzien in adequate materiële en technische hulp aan de slachtoffers.
Een informatiecampagne is daarom buitengewoon belangrijk en zal de vrouwen helpen kennis van hun fundamentele rechten te nemen.

Raschhofer
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, geweld tegen vrouwen en kinderen is een van de afschuwelijkste uitwassen van onze samenleving. Hoewel men geweld als zodanig afwijst, houdt in brede lagen van de bevolking de mening stand dat geweld binnen het gezin uiteindelijk toch een privé-aangelegenheid is. Alleen zo kan het gebeuren dat kinderen en vrouwen binnen de eigen vier muren jarenlang worden mishandeld.
Het komt maar al te vaak voor dat buren, familie en bekenden de ogen sluiten voor de sporen van geweld, want problemen moeten worden vermeden, vooral met politie of justitie. De slachtoffers hebben slechts zelden de mogelijkheid aan hun misère te ontsnappen. Maatschappelijke instellingen zoals blijf-van-mijn-lijfhuizen, die een ontsnapping mogelijk zouden maken, zijn meestal geconcentreerd in bevolkingscentra en worden vaak ook met particuliere middelen gefinancierd. Vrouwen die eruit willen, staan daarom vaak voor de financiële afgrond.
Een campagne die een volledige veroordeling van het geweld tegen vrouwen nastreeft, moet om deze en vele andere redenen worden toegejuicht. Het is te hopen dat ook kan worden doorgedrongen tot levenssferen die tot nu toe privé waren, zoals het gezin.

Baldi
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, het lijdt geen twijfel dat geweld ook komt door de consideratie die de vrouw wordt gegeven. Eindelijk is het dan zover dat dit Parlement de rechten van de vrouw op een dinsdagochtend behandelt: dat betekent dat dit thema in ons Huis althans hoge consideratie geniet. Bovendien is de houding die her en der wordt aangenomen en tot geweld leidt, evenzeer verbonden met gelijke rechten. Helaas lopen wij nog tamelijk achter, en er moet nog veel gebeuren om tot een situatie van gelijke kansen en rechten te komen.
Op het vlak van seksueel geweld is er nog een aantal vooroordelen die echt niet uitgeroeid zijn. Ongetwijfeld probeert menigeen het goed te praten door te zeggen dat een en ander komt door de houding van de vrouwen zelf. Die mensen zeggen dan dat bepaalde soorten vrouwen bepaalde vormen van geweld toestaan. Nou, dat is mij toch wel te gortig! Het wordt tijd dat men de mentaliteit van de samenleving zelf eens gaat veranderen. Niet alleen prostitutie, maar ook pornografie en verkrachting maken deze vormen van geweld mogelijk. Wij weten heus wel wat een bepaalde boodschap inhoudt die op een bepaalde manier wordt overgebracht.
Er is nog veel werk aan de winkel. Zoals hier al met de nodige klem is aangegeven, wordt geweld binnen het gezin nog steeds beschouwd als een privé-aangelegenheid. Slechts één vrouw op de vijf doet een boekje open over wat er binnenshuis gebeurt. In deze dagen is in Italië trouwens iets vreemds voorgevallen. In de noordoostelijke regio Veneto heeft een man de "carabinieri" geroepen omdat zijn vrouw geen seks met hem wilde. Eerlijk gezegd val ik daarvan van mijn stoel. Dat duidt op een mentaliteit van sommigen, die kennelijk vinden dat wat binnen het gezins gebeurt, of liever gezegd binnen een relatie tussen twee mensen, niet op iets anders gebaseerd kan zijn.
Er zijn vormen van geweld die doodgezwegen worden, en dat gebeurt heel vaak, ook omdat de vrouw bang is en zich schaamt. Zij is bang en ze schaamt zich voor een samenleving die haar niet eens de kans gunt zich vrij te uiten. De vrouw wordt dan bang voor de maatschappelijke consequenties.
Er moeten hoognodig Europese strategieën worden uitgewerkt om opvangcentra en blijf-van-mijnlijfhuizen op te zetten. Men moet zien wat er gaande is en vergelijkingen maken met wat er op Europees niveau gebeurt. Bovendien moet het juridische stelsel herzien worden. In ieder geval ontbreekt tot op heden de mentaliteit, er is ook geen goede opvoeding wat dat betreft, geen adequate voorlichting inzake gelijke kansen. Kortom, er is nog veel te doen voordat iedereen zich bewust wordt van wat er aan de hand is.

Ahlqvist
Mijnheer de Voorzitter, het verslag van mijn Zweedse collega Eriksson dat wij hier bespreken, behandelt een fundamenteel probleem. Ik wil haar dank zeggen voor haar uitstekende verslag.
Geweld tegen vrouwen is helaas onderdeel van de welvaartsmaatschappij en kan ons allen treffen, ongeacht leeftijd, milieu en sociale klasse. Alleen al in Zweden wordt ieder jaar aangifte gedaan van zo'n 18 000 gevallen van vrouwenmishandeling. Bijna in alle gevallen is de betrokken man de partner of ex-partner van de vrouw. En dit is nog maar het topje van de ijsberg.
Dat slechts bepaalde vrouwen het slachtoffer zijn, is een mythe. En een gevaarlijke mythe bovendien, die we vooral koesteren om het probleem niet onder ogen te hoeven zien. "Mij gebeurt dat niet" , zeggen velen, totdat ze het probleem in de nabije familie- of vriendenkring tegenkomen. En dan zijn vaak de angst, de schaamte, het zwijgen en het schuldgevoel de beste geallieerden van het geweld.
Wil onze strijd tegen deze verborgen criminaliteit, de mishandeling van vrouwen, succes hebben, dan moeten wij het geweld zichtbaar maken. Pas dan kunnen wij een verandering bewerkstelligen. Deze strijd moet op alle niveaus worden gevoerd. Er is wetgeving nodig die de vrouwen beschermt en de geweldplegers straft, of het nu om echtgenoten, souteneurs of verkrachters gaat. Ook moet er preventieve actie komen van onder andere vrijwilligersorganisaties. Vaak worden deze organisaties als naderbij en toegankelijker ervaren dan een officiële autoriteit. Daarom heeft de sociaal-democratische fractie deze organisaties ook willen steunen en ze in het verslag doen opnemen.
Geweld tegen de vrouwen van Europa gaat ons allen aan; wij moeten ervoor zorgen dat vrouwen met rust worden gelaten. Ik ondersteun tevens het verzoek van mevrouw Eriksson om haar mondelinge amendementen voor te leggen aan de plenaire vergadering.

Karamanou
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, geachte collega's, geweld tegen vrouwen komt voort uit een complex, uit een geheel van door de samenleving en instellingen gedulde waarden en gedragingen. Er zou geen geweld tegen vrouwen zijn, als niet iedere man er in zekere mate bij betrokken was en als de samenleving een daad van geweld niet zou dulden. Het gaat hierbij om de meest voorkomende schending van de rechten van de mens in heel de wereld. De UNICEF heeft kortgeleden gegevens gepubliceerd over de mishandeling van vrouwen. Deze zijn schokkend. In de Verenigde Staten, Indië en Afrika ondergaan jaarlijks twee miljoen vrouwen verminking van hun geslachtsorganen. Honderddertig miljoen vrouwen zijn het slachtoffer van deze foltering. Denkt u echter niet dat wij in Europa er beter aan toe zijn. Hetgeen kortgeleden in België aan het daglicht is gekomen, zegt ons genoeg. Uit onderzoek is gebleken dat in Oost en West slechts heel weinig vrouwen de volwassen leeftijd bereiken zonder ooit het slachtoffer geweest te zijn van enige vorm van geweld, van ongewenste seksuele praktijken, seksueel misbruik, verkrachting, incest en zelfs foltering.
Het geweld tegen vrouwen komt echter niet alleen tot uiting in lichamelijke mishandeling. Ernstige vormen van geweld zijn tevens de discriminatie en de ongewenste seksuele praktijken waarmee vrouwen op hun werkplek worden geconfronteerd, hun uitsluiting van openbare functies en de politieke besluitvorming, de weigering van de man om na echtscheiding de kinderen moreel en materieel bij te staan, de mishandeling van de vrouw in de reclame en de media, de pornografie en de prostitutie.
Het lijdt geen twijfel dat het geweld tegen vrouwen een schande is voor onze door mannen beheerste samenleving. Daar moet iets tegen worden ondernomen op individueel, collectief en institutioneel vlak. Er moet onmiddellijk een grote Europese campagne gehouden worden en daarvoor moet voldoende geld worden uitgetrokken. In 1997 werd naar aanleiding van de gebeurtenissen in België drie miljoen ecu ter beschikking gesteld. Dit is echter niet voldoende om het probleem werkelijk bij de horens te vatten. Er zijn dienstverlenende instanties nodig, opvangcentra, speciale afdelingen voor de bestrijding van het misdadig geweld tegen vrouwen en kinderen, voorlichtingscampagnes, preventieve programma's, onderzoek en studies over de financiële en sociale kosten van het door mannen uitgeoefend geweld. Ik steun verder het voorstel van de rapporteur om 1999 uit te roepen tot jaar van de bestrijding van het geweld tegen vrouwen. Ik dank haar voor haar verslag.

Blak
Mevrouw de commissaris, mijnheer de Voorzitter, onderdrukking en discriminatie van vrouwen zijn thema's die al veel te lang op de agenda staan. Het is hoog tijd de mooie woorden in daden om te zetten en iets te doen aan de problemen. Het is daarom goed nieuws dat er nu 3 miljoen ecu per jaar is uitgetrokken voor de bestrijding van geweld tegen vrouwen. Geweld tegen vrouwen is het brutale en ongelukkige gevolg van de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. Dat er in Europa nog zoveel geweld tegen vrouwen wordt gepleegd is een teken dat er nog een lange weg moet worden afgelegd om een maatschappij tot stand te brengen waar beide geslachten werkelijk dezelfde mogelijkheden en rechten hebben. Als men het geweld tegen vrouwen wil bestrijden, moet er op een breder front werk worden gemaakt van het gelijkekansenbeleid.
Ik wil ook een paar opmerkingen maken over het volgende verslag. De ongelijkheid tussen mannen en vrouwen valt het meest op in de reclame. Daar is een vrouw nog steeds een huisvrouw of een seksobject. Al te vaak proberen de reclamemakers op een platvloerse manier met plaatjes van halfnaakte of naakte vrouwen volk te lokken om producten te kopen. Dat is vernederend, zowel voor de vrouwen die in dergelijke reclame optreden als voor de vrouwen die verplicht worden ernaar te kijken. Bovendien bevestigt het een gedateerd rollenpatroon. De afgelopen jaren is de wereld steeds kleiner geworden. De grensoverschrijdende media zoals satelliet-tv en het Internet winnen steeds meer aan belang. Daarom zijn internationale regels op dit gebied noodzakelijk, tenzij de branche zichzelf regels oplegt. Indien de reclamebureaus zelf niet in staat zijn om de grens te trekken, moeten wij als politici ingrijpen. Daarom is het signaal dat wij vanuit het Parlement met deze verslagen van mevrouw Eriksson en mevrouw Lenz geven, zeer belangrijk. Om iets te kunnen bereiken en het geweld tegen vrouwen te bestrijden hadden meer mannelijke collega's hun solidariteit moeten tonen door in groten getale bij dit debat aanwezig te zijn. Het zou hen gesierd hebben.

Gradin
Mijnheer de Voorzitter, geweld tegen vrouwen is een groot maatschappelijk probleem. Het is in de grond van de zaak een kwestie van mensenrechten. Geweld tegen vrouwen is de meest extreme uitdrukking van het gebrek aan gelijke kansen voor vrouwen en mannen. Het concrete geweld is één van meerdere onderdrukkingsstrategieën. In gewone taal: een kwestie van macht van de man over de vrouw. Daarom juich ik het toe dat het Europees Parlement vandaag een serieus debat wijdt aan dit belangrijke vraagstuk, en ik wil de rapporteur, mevrouw Eriksson, gelukwensen met haar doorwrochte verslag.
Geweld tegen vrouwen is lang beschouwd als een privé-aangelegenheid. De algemene opvatting was dat vrouwen die werden geslagen en verkracht, dat aan zichzelf te danken hadden. De situatie is echter veranderd. Nu wordt geweld tegen vrouwen ook internationaal als een werkelijk probleem gezien. De conferentie die in 1993 te Wenen aan de mensenrechten werd gewijd, stelde vast dat mensenrechten ook rechten van de vrouw zijn. Dat betekende een echte doorbraak en heeft er onder andere toe geleid dat er een speciale rapporteur werd aangesteld voor het probleem van het geweld tegen vrouwen.
Op de VN-conferentie te Beijing is het geweld tegen vrouwen ook aan de orde geweest. Het actiePeking heeft vastgesteld dat geweld tegen vrouwen het bereiken van de doelstellingen gelijke kansen, ontwikkeling en vrede belemmert. De Algemene Vergadering van de VN heeft in 1993 een verklaring aangenomen inzake de afschaffing van geweld tegen vrouwen. In de resolutie benadrukt de Algemene Vergadering dat geweld tegen vrouwen betekent dat vrouwen ten opzichte van mannen in een ondergeschikte rol worden gedwongen.
Het vraagstuk is ook in ander internationaal verband aan de orde gesteld. In dat verband wil ik het Europees Parlement graag lof toezwaaien voor zijn inspanningen op dit gebied. Reeds in 1986 heeft het Parlement het vraagstuk van vrouwen en geweld in een apart verslag behandeld. Dat is gevolgd door verschillende resoluties, en nu ligt er dan het verslag-Eriksson inzake een campagne tegen het geweld jegens vrouwen. Het is een belangrijk verslag. Ik wijs speciaal op het uitstekende voorstel om 1999 uit te roepen tot Europees Jaar ter bestrijding van geweld tegen vrouwen, mevrouw Eriksson! Ik hoop echt dat de Commissie rechten van de vrouw de volgende keer het initiatief neemt tot een speciale begrotingspost, zodat wij ook over de financiële middelen beschikken om dit Jaar te kunnen financieren en te verwezenlijken.
Wil men vorderingen kunnen maken, dan moeten de problemen onder de aandacht worden gebracht en worden verduidelijkt. Met een campagne kan het grote publiek bewust worden gemaakt van de antigeweldsinspanningen. Die inspanningen moeten op verschillende gebieden en niveaus tegelijk worden geleverd. Wij moeten de vrouwen die slachtoffer van geweld zijn geworden, zien te helpen, en onze steun geven aan de vrijwilligersorganisaties die actief zijn op dit gebied. Overal zijn het de vrouwenorganisaties geweest die begonnen zijn met de oprichting van blijf-van-mijn-lijf-huizen, en met steun aan de slachtoffers en hun kinderen.
In de discussie over geweld tegen vrouwen moeten we de rol van de man niet vergeten. Wij concentreren ons op de vrouwen, omdat die het slachtoffer zijn. Maar vrouwen zijn niet de oorzaak van het eigenlijke probleem. Toen ik minister van emancipatiezaken in de Zweedse regering was, zag ik in dat wij niet verder zouden komen met de gelijke kansen als wij er niet tevens de man bij zouden betrekken. Daarom heb ik een extra mannengroep ingesteld, die door middel van seminars en studies mannen aanspoorde om zelf de mannelijke gedragspatronen ter discussie te stellen. Dat was een groot succes en heeft geleid tot een groeiende belangstelling bij mannen om hun eigen rol ten opzichte van vrouwen en kinderen ter discussie te stellen.
Dit is natuurlijk ook op Europees niveau van wezenlijk belang. Er is meer onderzoek nodig naar het vraagstuk rond mannen en geweld. Bovendien zijn er mannengroepen nodig die het probleem rond hun mannenrol zelf aanpakken. Ik wil benadrukken dat de Commissie binnen haar bevoegdheden al het mogelijke zal blijven doen om geweld jegens vrouwen te bestrijden.
De slavenhandel van onze tijd, de vrouwenhandel, is een van de vormen van geweld waarmee ik mij het laatste jaar uitvoerig heb beziggehouden. Steeds meer jonge vrouwen worden vanuit de Oost- en Midden-Europese landen naar West-Europa gebracht en tot prostitutie gedwongen. Dat is een ernstig probleem, waar grote sommen gelds mee gemoeid zijn. Vrouwenhandel is blijkbaar een lucratieve activiteit voor de internationale misdaad. Sinds ik het actieprogramma tegen de slavenhandel heb ingediend, zijn wij breed opgetreden. Wij zijn actief binnen de derde pijler, maar ook elders. De slavenhandel met vrouwen is evenals al het andere geweld tegen vrouwen een probleem dat van verschillende kanten tegelijk moet worden aangepakt.
Wij hebben nu een aantal projecten lopen in het kader van het STOP-programma. Dat is gericht op rechters, juristen en anderen die in hun werk in contact komen met vrouwen die slachtoffer zijn van slavenhandel en andere seksuele exploitatie. De bedoeling is om het bewustzijn en de kennis inzake het probleem te vergroten en om van elkaar te leren. Wij hebben 6, 5 miljoen ecu ter beschikking voor dit programma, dat loopt van 1996 tot 2000. Ook binnen de Europese Drugs Eenheid, d.w.z. het fundament van Europol, dat zoals bekend nog steeds niet is geratificeerd door de lidstaten, werkt men aan het voorkomen van vrouwenhandel. Wij hebben dit jaar, dankzij het initiatief van het Parlement, het DAPHNE-initiatief kunnen starten. Zoals u weet, is dat initiatief bedoeld voor vrijwilligersorganisaties op het gebied van geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen. Wij, die ons al vele jaren met deze kwesties bezighouden, weten allen dat vrouwen die slachtoffer zijn geworden van geweld, zich vaak liever wenden tot een vrijwilligersorganisatie dan tot een officiële autoriteit. Wij hebben een enorme respons gekregen, en ik heb eergisteren een overzicht gekregen van alle projecten die nu klaar zijn om van start te gaan. Bovendien loopt er op dit moment een tweede aanvraagronde voor dit soort maatschappelijke organisaties.
Wij zullen binnenkort projecten kunnen starten rond steun aan vrouwen en kinderen die het slachtoffer van geweld zijn geworden. Er zijn projecten voor immigrantenvrouwen, voor samenwerking van politie en vrouwenorganisaties inzake hulp aan verkrachte vrouwen door het opzetten van netwerken en het uitwisselen van ervaringen en modellen. Bij het laatstgenoemde project zijn ook mannengroepen betrokken. Ik hoop dat het proefproject binnen DAPHNE nuttige ervaringen zal opleveren, als basis voor allen die het geweld tegen vrouwen bestrijden. Ik hoop dat het Parlement dit project ook zal blijven steunen, zodat wij het praktische en concrete werk op grote schaal kunnen voortzetten. De behoefte is blijkbaar groot. Als wij geld hebben, kunnen wij dit soort belangrijke inspanningen ook werkelijk leveren.
Veel van de aanbevelingen in het verslag van mevrouw Eriksson zijn gericht tot de lidstaten. Het is belangrijk dat zowel plaatselijk als regionaal permanent aan dit vraagstuk wordt gewerkt. Tegelijkertijd bestuderen wij met belangstelling de tot de Commissie gerichte aanbevelingen. Het is belangrijk dat de Commissie het geweld tegen vrouwen actief bestrijdt, en wel op een manier die het werk van de lidstaten aanvult. Zoals ik al eerder zei, vind ik dat het voorstel voor een Europees Jaar ter bestrijding van geweld tegen vrouwen alle steun verdient. Daardoor zou het vraagstuk van geweld tegen vrouwen in het brandpunt komen te staan, en het zou ook een werkelijke steun betekenen voor allen die binnen overheidsinstanties en vrijwilligersorganisaties strijd leveren tegen geweld.

Larive
Voorzitter, als dit debat is afgerond heb ik een kleine vraag: het is ijskoud in deze zaal en ik hoop niet dat er een strategie achterzit dat de vrouwen onderkoeld moeten worden gehouden tijdens dit vrouwendebat, zodat zij niet te verhit raken. Maar kunt u alstublieft wat doen aan de temperatuur.

De Voorzitter
Mevrouw Larive, de verantwoordelijke diensten hebben nota genomen van uw opmerking, en ik hoop dat men zo gauw mogelijk maatregelen zal treffen.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt om 12.00 uur plaats.

Discriminatie van vrouwen in de reclame
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0258/97) van mevrouw Lenz, namens de Commissie rechten van de vrouw, over discriminatie van vrouwen in de reclame.

Lenz
Mijnheer de Voorzitter, nog een keer over vrouwen. Ook nu weer gaat het om een thema van discriminatie, dit keer de discriminatie van vrouwen in de reclame. Een voorbeeld is de reclame van een fabrikant van sterke drank. Een afbeelding van een in een net gevangen vrouw, die bovendien zwart is. Het opschrift luidt: " Zou u geen zin hebben om haar direct te openen?" Wie, de fles?
De Commissie rechten van de vrouw heeft de fles 'discriminatie van vrouwen in de reclame' geopend. Hoezeer het verslag de reclamesector op de gevoelige plek raakt, hebben we al in enkele artikelen kunnen lezen. Dit is overigens altijd al zo geweest, ook toen wij 10 jaar geleden een verslag presenteerden over vrouwen en de media, waarin een hoofdstuk met de titel 'Vrouwen en reclame' voorkwam.
Merkwaardig genoeg kwam de eerste kritiek juist uit kringen van de Duitse reclameraad, hoewel deze zelf de toetsing uitoefent, en dit vergeleken met andere landen helemaal zo slecht nog niet doet, zoals blijkt uit voorbeelden van gevallen waarin deze raad zelf een berisping of waarschuwing heeft gegeven. Is dit dus krabben aan duur betaalde monumenten? Deze vraag is naar mijn mening terecht.
In de loop van vele jaren is de reclame eerder agressiever en grover geworden. Dit blijkt uit de voorbeelden. De door vele vrouwen als inperkend ervaren voorstelling van vrouwen - maar soms ook van mannen, zoals ik heb gezien - vaak zonder dat deze voorstelling betrekking heeft op het aangeprezen product of wanneer deze is voorzien van min of meer schunnige opmerkingen, is nu eenmaal voor vrouwen ook pijnlijk. Zij stimuleert de discriminatie van vrouwen die als seksobject beschikbaar zouden zijn of, ook wel in minder schadelijke clichévoorstellingen, de nog steeds niet geaccepteerde rol van de vrouw in de moderne wereld. Het grootste deel van de klachten die zijn binnengekomen bij de instanties voor reclametoetsing betreft het beeld van de vrouw, en het zegt helemaal niets dat er maar weinig officiële berispingen zijn uitgesproken, want 90 % van de bekritiseerde afbeeldingen of foto's wordt al in een eerder stadium teruggetrokken.
Hoe media boodschappen overbrengen, hebben wij de afgelopen weken wel meegemaakt, en het einde is nog niet in zicht. Er kan niet worden gedaan of er altijd scherpe scheidslijnen bestaan tussen deze zaken. Rechten van de vrouw zijn rechten van de mens. Zowel de Internationale Vrouwenconferentie van Peking als de Mensenrechtenconferentie van Wenen hebben ons dat duidelijk gemaakt. Tussen de individuele lidstaten bestaan er zeer grote verschillen wat betreft de nationale reclamevoorschriften en de instanties voor reclametoetsing. De nationale en de communautaire wetgeving bieden geen bescherming tegen denigrerende voorstellingen in de media. Zo geeft de televisierichtlijn geen definitie van discriminatie op grond van het geslacht. De toenemende grensoverschrijdende actieradius van door radio of TV uitgezonden reclame die de grenzen over gaat, evenals het uitbeelden van geweld, houdt nieuwe uitdagingen in voor de reclamediscipline die is gebaseerd op de tot nu toe geldende controlemechanismen. Het advies wil meer duidelijkheid en geeft de aanbeveling dat nationale lacunes in de reclametoetsing worden gedicht, dat de reclamediscipline zich op communautair niveau convergerend ontwikkelt en dat het huidige gezamenlijke optreden van de Europese instellingen op het gebied van reclamediscipline zich duurzaam zal ontwikkelen tot een werkelijke Europese instantie voor reclametoetsing.
Voorts bevat het verslag de aanbeveling, een adviserende Europese mediaraad in te stellen, die bestaat uit vertegenwoordigers van de Europese Commissie en de Europese reclamewereld en die een code zou kunnen ontwerpen tegen discriminerende uitingen in de reclame. Dit is overigens in het geheel niet onbekend in deze comités. Het voorstel, een bij de nationale televisieraden ondergebracht comité voor de ethische aspecten van televisie en reclame in te stellen, is ook in dit licht te bezien.
Net als destijds willen wij aansporen, een prijs voor de overeenkomstig onze gedachte beste Europese reclame uit te loven om te stimuleren dat in de reclame een realistischer beeld van de vrouw wordt gegeven. De vrouwen in de reclamesector zouden het zelf ook eens moeten aandurven om meer invloed op het productie- en beslissingsproces uit te oefenen en alternatieve reclamebureaus op te richten, die pittige reclame tot stand brengen. Op die manier kunnen ze ertoe bijdragen dat het beeld van de vrouw in de reclame steeds meer wordt gebracht onder het motto van de veelheid van rollen, de originaliteit en ook de creativiteit van de vrouwen van vandaag en dat de mythe van 'naakte huid is het beste lokmiddel' eindelijk kan worden afgedankt.
Wij weten dat niet iedereen blij is met dit verslag, en ik weet ook dat deze sector soms niet veel kan hebben, maar wij van de Commissie rechten van de vrouw - en vanmorgen hebben wij hier een hele reeks andere voorbeelden gehoord - moeten deze onderwerpen zodanig oppakken en er de aandacht op vestigen dat juist deze zaken niet meer gebeuren. Er zijn zoveel mogelijkheden om vrouwen uit te beelden, vrouwen in hun grote verscheidenheid, hun activiteit. Maar dat moet ook de reclamesector, met omzetten die in de miljoenen en miljarden lopen, zich eens realiseren.

Gröner
Mijnheer de Voorzitter, vrouwen zijn geen koopwaar die iedere man kan kopen. Maar daar lijkt het soms wel op. Niet het product, maar de naakte huid wordt uit effectbejag in scène gezet. Reeds in 1995 heb ik een ontwerpresolutie ingediend om de discriminatie van vrouwen in de reclame in een verslag te onderzoeken.
Met het verslag-Lenz is de Commissie rechten van de vrouw in actie gekomen. Het gaat ons echter niet om de moraal, ik zeg dat heel duidelijk, en zeker niet om censuur. Wij willen de reclamesector niet censureren, maar wij willen dat bepaalde minimale normen worden aangehouden ter bescherming van de waardigheid van vrouwen.
Het gaat ons om de omzetting van het VN-verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen. Wij hebben een gedragscode nodig - mevrouw Lenz heeft dat uiteengezet - die verder gaat dan de vrijwillige zelfregulering van de reclamesector. Bij een markt die wereldwijd 250 miljard ecu bedraagt, bestaat het gevaar dat grenzen worden overschreden, dat men schokkende beelden, naakte huid toont en dat elk middel gerechtvaardigd is om een stuk van de koek te pakken te krijgen.
Aan de hand van het geval in België van een op wereldschaal producerende fabrikant van mineraalwater hebben wij echter ook gezien welke macht de vrouwelijke consumenten hebben. Het concern had op grote reclameborden drie vrouwen met naakt bovenlichaam afgebeeld van wie de tepels slechts waren bedekt met de kroonkurken van deze firma.
Op grond van protesten uit de Commissie rechten van de vrouw en een dreigende boycot van de Europese vrouwenorganisaties heeft de fabrikant deze reclame ingetrokken. Zoals we al zeiden hebben vrouwen als consument ook op dit punt een grote macht. Maar wij als Parlement hebben ook een grote verantwoordelijkheid. Het Verdrag van Amsterdam zal ons met het artikel over de bestrijding van discriminatie nog meer bewegingsruimte geven. Wij hebben de mogelijkheid in te grijpen - en het verslag-Lenz is op dit punt slechts een bouwsteen - en in het totale concept van gelijke kansen iets tot stand te brengen. Wij moeten ons werk ook uitbreiden tot de andere gebieden van de nieuwe media. Niet alleen de reclame moet zich houden aan het principe van niet-discriminatie, maar ook de andere sectoren.

Mann, Thomas
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, reclame die seksistische stereotypen gebruikt en het vrouwelijk lichaam misbruikt als blikvanger om producten aan de man te brengen, is discriminerend, aangezien vrouwen hiermee in hun menselijke waardigheid worden aangetast. De bewuste dubbelzinnigheid van aanstootgevende teksten, de provocerende afbeeldingen van het ontblote vrouwelijke lichaam kunnen niet worden getolereerd. De grenzen tussen erotische taferelen die door esthetische foto's worden ondersteund, en pornografische voorstellingen zijn niet altijd duidelijk te trekken. In de lidstaten van de Europese Unie bestaan er nu eenmaal verschillende maatstaven gebaseerd op verschillende opvattingen over hetgeen niet behoort te worden gezegd, niet behoort te worden gelezen of niet behoort te worden getoond. Maar dat kan ons niet ontslaan van de plicht, gemeenschappelijke Europese regelingen te vinden. Ook niet wanneer onze inspanningen als preuts, bekrompen of zelfs ouderwets worden afgedaan.
Ik vind het juist ouderwets en achterhaald als vrouwen in de reclame tot een object worden gereduceerd. Zij beheersen allang allerlei taken met grote deskundigheid, van de psychologie in het dagelijks leven, via leidinggevende kwaliteiten tot engagement in politiek, cultuur en maatschappij. Het is een aantrekkelijke taak voor de reclame om op een interessante manier met deze realiteit aan de slag te gaan, en het ondersteunt tevens de wervingskracht van de reclameboodschappen.
Op nationale niveaus bestaan er regelingen voor diegenen die werkzaam zijn in reclame en communicatie. Hoewel niet altijd op vrijwillige basis ontstaan, bevatten zij ook sturings- en toetsingsprocedures. Zo heeft de Duitse reclameraad, die nu net 25 jaar bestaat, effectieve bijdragen aan de zelfregulering geleverd, onder andere door middel van openbare berispingen en door nadrukkelijke vermaningen in geval van herhaling. Wanneer de controle effectief is, zijn geen verdere wettelijke verordeningen nodig. Maar er ontbreekt nog een Europese ethische code en er zijn geen verdragen op nationaal niveau.
Reclame die discriminerend is voor vrouwen moet worden tegengegaan voordat deze wordt uitgezonden of gedrukt. Daarom moeten de reclamemakers hiervoor gevoelig worden gemaakt. Ik ben ruim 20 jaar als ontwerper in de reclamesector werkzaam geweest. Wij hebben ons ervoor ingezet om op positieve wijze op te vallen, informatie over producten en de inhoud van de boodschap op de doelgroep gericht over te brengen, waardering en acceptatie voor onze producten en boodschappen te verkrijgen en aankopen te bevorderen, echter zonder naar clichés te grijpen, zonder pijnlijke onaangenaamheden te produceren en zonder iemand of iets in een kwaad daglicht te stellen. Dat was en is een intellectuele uitdaging aan creatieve contactpersonen en opdrachtgevers.
Het uitstekende en uitvoerige verslag van Marlene Lenz en de op haar initiatief gehouden hoorzitting in de Commissie rechten van de vrouw hebben duidelijk gemaakt dat wij onze inspanningen niet mogen laten verslappen bij het omzetten van de verklaring tegen discriminatie. Dit geldt juist nu er belangrijke passages zijn opgenomen in het ontwerpverdrag van Amsterdam.

Santini
Mijnheer de Voorzitter, ik zal er meteen maar voor uitkomen dat ik een knuppel in het hoenderhok ga gooien. Maar voordat ik me daarvoor de ogen uit laat krabben, zal ik maar vast een paar zoete broodjes bakken. Net als velen van u sta ik vierkant achter iedere actie voor gelijke kansen, ik voel me daar honderd procent solidair mee, en ik ben uiteraard tegen ieder middel of daad van geweld tegen vrouwen. Ik vind het nog belangrijker, zoals andere collega's ook al hebben opgemerkt, dat leden van het mannelijk geslacht dit soort verklaringen afleggen, want zodoende voorkom je dat je bij de behandeling van dergelijke problematieken beschuldigingen op je dak krijgt als zou je tot het andere kamp behoren.
Maar anderzijds kan ik er toch ook niet goed tegen dat men de problemen zo op de spits drijft en eerlijk gezegd krijg ik toch een beetje zo'n indruk met dit verslag. Het blijkt al uit de titel, waar het woord "discriminatie" valt, maar het blijkt vooral ook uit de toonzetting en uit bepaalde thema's die in het verslag worden aangesneden. Ik geloof dat, als je zo lukraak om je heen schiet, je dan de zaken te ver doordrijft en het eigenlijke doel mist. Dit is geweld tegen geweld, en voor mij is dat een paradox.
In het onderhavige geval moet het woord "discriminatie" tenminste vanuit twee invalshoeken geïnterpreteerd worden. Volgens de eerste optiek wordt de vrouw als actief deelnemer aan bepaalde reclame gediscrimineerd. Dat wordt hier zo beweerd en het zal ook wel zo zijn, of liever gezegd, het is zo. Maar dan moet je tegelijkertijd stellen dat met deze actie ook de man gediscrimineerd wordt, omdat hij vertoond wordt als een passief wezen dat deze vrouwelijke discriminatie maar over zich heen moet laten gaan.
Dan is er een tweede optiek: steeds meer wordt ook de man betrokken als actief subject bij soortgelijke boodschappen. Denk maar aan die knappe jongens waarvan je niet goed weet tot welk geslacht ze behoren, of die mannen met een stoerbehaarde borst, of die lopende spiermassa's die tegenwoordig steeds meer geëtaleerd moeten worden. Als je daaraan denkt, lijkt de inleiding van het verslag toch wel wat achterhaald, want daarin staat, en nu citeer ik: " Clichébeelden waarbij mannen als buitenshuis werkend, handig en productief en vrouwen daarentegen als huiselijk, afhankelijk en passief worden afgeschilderd, komen niet met de maatschappelijke realiteit in Europa overeen" .
Maar die clichébeelden komen evenmin overeen met de realiteit van de reclame! Ik verzoek u dringend: laten we toch eens serieus gaan kijken naar de moderne reclamespots, want in de reclame zijn de middeleeuwen toch echt wel voorbij.
Dus ook in dit geval moet gestreefd worden naar volledige bescherming van de gelijke kansen. Waar daarentegen wel heel scherp op gelet moet worden, is waar bepaalde boodschappen de goede smaak kwetsen en de grenzen van pornografie overschrijden. Maar dit geldt voor vrouwen, voor mannen, voor kinderen, voor iedereen.
Bovendien is er niet altijd sprake van geweld als een vrouw wordt opgevoerd in de reclame. In feite is de vrouw vrij om de rol die haar wordt voorgesteld af te wijzen dan wel aan te nemen. En gaat u ook eens een keer een kijkje nemen buiten bij reclamebureaus, dan zie je hele rijen vrouwen staan die dolgraag dat beroep ingaan. Dus nogmaals, dan moeten zij toch zelf beslissen hoe ze dat doen en welk normbesef ze daarbij willen hanteren. Afgezien daarvan is het ook nog zo dat in die gevallen waarin de vrouw schoonheid aan intelligentie weet te paren, zij duidelijk als winnares uit de bus komt.
Als u eens goed oplet, zowel in de afstandsrelatie tussen boodschap en televisiekijker alsook en vooral in de rollenverdeling binnen de spot, is het altijd de man die doorgaat voor de "minus habens" , omdat je hem altijd verstrikt ziet in de netten van een dame die een stukje blote huid laat zien; en tussen haakjes, dat is wel wulps, maar het is ook aangenaam voor het oog. Als de boodschap is dat bepaalde mannen keuzen maken alleen maar omdat een vrouw een bloot lichaamsdeel laat zien, dan zijn het toch zeker die mannen die de belachelijke partij spelen in de confrontatie met de vrouw. Dus, Voorzitter, als ik met een tikkeltje ironie mag eindigen, ook al is dit onderwerp natuurlijk heel serieus, wilde ik u vragen om een verslag te laten maken tegen de discriminatie van de man, als onvrijwillig slachtoffer van de discriminatie van de vrouw in de reclame.

De Voorzitter
Ik geloof niet dat dit Huis een dergelijk verzoek kan inwilligen, maar u hebt het volste recht zo'n voorstel te opperen.

Larive
Voorzitter, de wat krampachtige sfeer van het oorspronkelijke verslag-Lenz is grotendeels verdwenen en gelukkig maar. Ik kan mij bijvoorbeeld moeilijk reclame voor lingerie voorstellen zonder dat er een vrouw bij te pas komt en Winny Ewing zei zo-even tegen mij: vrouwen zien er nu eenmaal leuker uit dan mannen.
Maar goed, ik vind een heleboel van de reclame, bijvoorbeeld voor wasmiddelen, redelijk seniel en velen met mij vinden dat. Maar is het de taak van de reclamesector om baanbrekend werk te verrichten bij het doorbreken van de rolpatronen? Ik denk dat ieder land de reclame heeft die het verdient. En als die reclame niet meegaat met nieuwe ontwikkelingen of zich onwaardig gedraagt dan is de consument "vrouw" genoeg om ze de kous op de kop te geven, want meer dan de helft van de consument wordt gevormd door vrouwen. De grenzen van die persvrijheid, de grenzen van die vrije meningsuiting liggen voor liberalen bij discriminatie, inbreuk van menselijke waardigheid, bij overbodige exploitatie van het menselijk lichaam.
Dit zijn morele grenzen, maar er zijn ook een heleboel wettelijke grenzen. In overvloed. Nationale wetgeving, zelfregulering, Europese wetgeving, code van de Internationale Kamer van Koophandel, EASA, artikel 19 van het VN-Verdrag over burger- en politieke rechten. En zo werd, terecht, de beruchte Perrier-reclame verboden.
Behandelt dit Verslag-Lenz dan een non-probleem? Gedeeltelijk, want het is toch goed dat het Europees Parlement de aandacht vestigt op dit probleem, maar ik denk niet dat we een nieuwe wetgeving nodig hebben, dat we harmonisatie van nationale wetgeving nodig hebben. Ik denk niet dat we een Europese Media-Raad nodig hebben die zich specifiek op discriminatie richt, op ethische commissies en daarom stemt mijn fractie tegen de paragrafen 15, 20 en 23 en hebben wij daarvoor amendementen ingediend.
Het beroep dat mevrouw Lenz doet op de reclamesector, is terecht: meer vrouwen in besluitvorming, grotere toegankelijkheid van nationale codes, betere klachtenprocedures, en de EASA moet als echt Europees zelfcontroleorgaan Europese minimumnormen met betrekking tot niet-discriminerende reclame opstellen en doen handhaven. Dan hebben we geen extra wetgeving nodig. Als de reclamewereld écht zijn oor te luisteren legt bij de consument, dus die vele vrouwen, dan wordt er vanzelf zonder wetgeving en allerlei codes menswaardige reclame gemaakt die inspeelt op de behoefte van de mondige moderne man en vrouw.

Van Dijk
Voorzitter, in de allereerste plaats zou ik graag willen zeggen dat ik het als een eerste signaal van mainstreaming beschouw dat de vrouwendebatten niet slechts door één commissaris maar door meerdere commissarissen worden gevolgd en dat we ook beantwoording krijgen door andere commissarissen. Wat betreft vrouwen in de reclame moet ik toch zeggen dat het een absolute verdienste is van de vrouwenbeweging dat er in de afgelopen jaren ook sexy mannen zijn verschenen. Chippendale-achtige mannen zijn verschenen in de reclame. Of dat nou het juiste beeld van mannen is, dat valt zeer te betwijfelen, want die Chippendales tref je ook niet iedere dag aan. Als je in dit Parlement rondkijkt, moet je toch wel erg ver zoeken en er zitten toch erg veel mannen in dit Parlement.
Kortom, reclame geeft een zeer vertekend beeld van de werkelijkheid en dat is natuurlijk ook de doelstelling van reclame. Ik moet eerlijk zeggen dat ik censuur, ook als het gaat over de reclame, niet gepast vind. Het is natuurlijk waar dat het stereotiepe beeld van vrouwen nog steeds heel veel voorkomt, ook al is er een verbetering ingetreden. En dat stereotiepe beeld mag best wel een eindje teruggedrongen worden. Het gaat mij te ver om te zeggen dat de reclamewereld hier geen baanbrekend werk hoeft te verrichten. Natuurlijk mag de reclamewereld best baanbrekend werk verrichten en het zou ook goed zijn als vrouwen zich inderdaad veel meer gingen bemoeien met het maken van reclame en er zelf op die manier een bijdrage aan zouden leveren dat dat beeld van vrouwen in reclame wordt veranderd. Dus geen censuur maar wel zelfcontrole, wel gedragscodes. Op die manier denk ik toch dat we de voortgang die we gemaakt hebben op dat terrein, dat we die kunnen voortzetten. En die voortgang is echt nog wel nodig want het gaat nog steeds niet goed genoeg in de reclame.

McNally
Mijnheer de Voorzitter, aan de vooravond van de eenentwintigste eeuw wordt het vrouwelijk lichaam gebruikt, en vaak onnodig, om goederen te verkopen zodat andere mensen eraan kunnen verdienen. Ga maar eens bij uzelf te rade waarom Diana, prinses van Wales, achtervolgd werd in haar hele doen en laten: om geld te verdienen voor anderen. Vrouwen worden nog steeds op een stereotiepe manier afgebeeld, ook al zijn er een paar nieuwe stereotypen bijgekomen. Dit is een zaak die Europa aangaat. Daar hebben de satelliet en kabeltelevisie wel voor gezorgd. De meeste Europese landen zijn slecht en sommige zijn verschrikkelijk. Dat hebben we eerder al gehoord van een Europees burger uit een van de landen. Een groot deel van de reclame gaat veel verder dan erotiek en wordt pornografisch, met een ondertoon van geweld en sadisme. Deze reclame verlaagt de vrouw. Het verlaagt een ieder van ons en het verlaagt onze dochters. Het neemt onze persoonlijkheid en onze menselijkheid weg. Het stereotyperen van vrouwen is veel gevaarlijker dan het stereotyperen van mannen. Het zet vrouwen ertoe aan om de perfectie na te streven met alle gevolgen van dien, zoals eetstoornissen. Een recent slachtoffer daarvan kennen we. De huidige wetgeving en zelfregulering zijn ontoereikend. De verschillende pacten en overeenkomsten zijn ontoereikend. De voorstellen van mevrouw Lenz zullen die situatie enigszins verbeteren.
Collega's, als u bij geldmakerij met morele kwesties komt aandraven, dan wordt dat door diegenen die het geld verdienen nooit gunstig onthaald. Zij willen van morele kwesties helemaal niets weten. Maar die morele kwesties zijn wel belangrijk voor de mensen die wij vertegenwoordigen. Daarom hoop ik dat deze zaak ernstig wordt genomen en dat alle fracties het verslag van mevrouw Lenz zullen steunen.

Monfils
Mijnheer de Voorzitter, dit verslag is verontrustend voor de vrijheid van meningsuiting. Men beveelt niet alleen zelfregulering door de vakmensen in de reclamesector aan, wat trouwens al lang bestaat, maar men gaat verder door te denken dat de vrijheid van meningsuiting kan worden beperkt om de publieke moraal te beschermen.
Wat is dat voor een begrip dat overigens niet in de Europese Overeenkomst van de rechten van de mens staat? Wat is die wens om niet een duidelijke en concrete aanval op de goede zeden te willen onderdrukken, maar gewoon sociaal gedrag waarvan de grenzen niet mogen worden overschreden, gedrag dat door een of andere politieke instantie wordt bepaald, nota bene op Europees niveau, terwijl men van noord tot zuid op dit terrein heel verschillend reageert. Op deze manier begon vroeger in Europa en begint thans nog in talrijke landen het fundamentalisme.
Ten slotte lijkt dit verslag me een beetje achterhaald. Niet alleen het beeld van de vrouw, maar ook dat van de man wordt gebruikt. In de meest recente reclame van Dae Woo werden trouwens een man en een vrouw in precies dezelfde houding en beiden vrijwel naakt getoond. Tegenwoordig toont Crédit Lyonnais zelfs in de kranten van België het naakte lichaam van een man. Ook hier moeten we relativeren. Het kan voor vrouwen, voor alle vrouwen, frustrerend zijn dat zij niet het uiterlijk van de Venus van Botticelli hebben, maar het is even frustrerend voor de mannen dat zij geen David van Michelangelo of een Apollo van Praxitelius zijn. Uiterlijke schoonheid, waarvan het misbruik in punt 10 wordt bekritiseerd, is altijd een strijdpunt in vele omstandigheden geweest en dat zal altijd wel zo blijven.
Staat u mij toe te eindigen met een citaat uit het boek van Amélie Nothomb, "Attentat" : "Wanneer Quasimodo verliefd wordt op Esmeralda, zou men wel tot het mooie meisje willen roepen: kijk niet alleen naar zijn uiterlijk! Maar heeft híj verder gekeken dan naar het uiterlijk van dit mooie wezen? Hij zou verliefd moeten worden op een oud tandeloos wijf. Dat zou hem geloofwaardig hebben gemaakt. Maar nee, de uitverkorene van zijn hart is een prachtig zigeunermeisje, op wie men maar al te gemakkelijk verliefd wordt" .
Gelukkig zal dit verslag het uiterlijk niet veranderen.

Marinucci
Mijnheer de Voorzitter, zoals andere collega's al hebben gedaan, wil ik ook graag mijn waardering te kennen geven voor het besluit van het voorzitterschap om de vier verslagen van de Commissie rechten van de vrouw allemaal samen op dinsdagochtend te bespreken. Zodoende krijgen de behandelde thema's optimale aandacht en dat vind ik een heel positief signaal. Het betekent in ieder geval dat de onverdroten ijver waarmee zovelen van ons te werk zijn gegaan, en waarvoor wij in het verleden menigmaal weinig waardering kregen en zelfs werden tegengewerkt, nu enige vruchten begint af te werpen en dat de aandacht voor deze thema's echt niet afneemt. We kunnen nu zelfs stellen dat de feministische eisen op weg zijn gemeengoed te worden, het wordt onderhand communis opinio.
Zo ver is het echter nog niet met het beeld van de vrouw in de wereld van de reclame en in het algemeen in de media. Ondanks de aanbevelingen van de Raad van Europa, ondanks de resoluties van Raad en Europees Parlement, die allemaal teruggrijpen naar de basisbeginselen zoals deze neergelegd zijn in internationale besluiten en afspraken, ondanks de militante inzet van vrouwenverenigingen, ondanks alle besluiten van instanties voor gelijke behandeling in onze landen, ministeries en commissies, blijft men doorgaan het vrouwelijk lichaam te gebruiken voor de verkoop van consumptiegoederen en is het stereotype imago van de vrouw, gekoppeld aan haar vermeende traditionele rol, overal te zien in kranten en tijdschriften, op de muren van onze steden, in televisieuitzendingen op elk uur van de dag. In Italië hebben twee intellectuele tijdschriften, die vroeger van links waren, jarenlang volhard in de slechte gewoonte om hoge oplagen na te jagen door hun cover op te sieren met een naakte vrouw. Onlangs heeft een directeur van een tijdschrift zelfs verklapt dat zijn verkoop gekelderd was toen men een keer probeerde de omslag op te luisteren met een blote man.
Tegelijkertijd - en dat is de keerzijde van de medaille voor wat de relatie vrouwen/media betreft - blijft het moeilijk en schier ondoenlijk voor vrouwenorganisaties, maar ook voor ministeries die ijveren voor uitvoering van de rechten van de vrouw, om het publiek goed voor te lichten over hun acties. Kijk maar hier in dit Huis: ofschoon dit debat toch politiek zeer correct is, is er, zoals wij allemaal kunnen constateren, vandaag geen enkel televisiestation aanwezig, terwijl de televisie normaliter wel hier is om belangrijke debatten op te nemen: de rechten van meer dan de helft van de Europeanen zijn voor de Europese media kennelijk toch niet belangrijk genoeg. Misschien had het wat uitgehaald als een van ons, liefst jong en knap, zich had uitgekleed voor haar speech... Dan was het misschien wel gelukt.
Mevrouw Gröner heeft volkomen terecht de aandacht van de Europese Unie willen vestigen op dit probleem dat nog ver van een oplossing af is. Ik vind het ook uitermate terecht dat mevrouw Lenz, die ik bij dezen feliciteer met haar leerzame verslag, aandringt op wetgevingsinitiatieven van de lidstaten en gedragscodes van de reclamewereld. Mevrouw Lenz reikt de Commissie een belangrijk pakket voorstellen aan. Hopelijk gaat commissaris Flynn daar stipt op antwoorden.

Izquierdo Rojo
Mijnheer de Voorzitter, door semantici wordt reclame tegenwoordig gezien als een buitengewoon effectieve vorm van communicatie. Meer dan ooit moeten wij ons ervan bewust zijn dat reclameuitingen bedacht zijn om te verleiden, om te worden geassimileerd, om miljoenen mensen te bewegen tot een bepaald gedrag. Het gaat om in hoge mate bewerkte beelden en slogans die speciaal bedacht en overdacht zijn om emoties op te wekken, die speciaal beoordeeld zijn op hun psychologische impact. En wij kunnen niets anders dan alles lijdelijk, weerloos, over ons heen laten komen. In zekere zin kan hier gesproken worden van dwang met tot alle zintuigen sprekende audiovisuele trucs. Dit alles is reclame in het mediatijdperk. Reclame kan vandaag de dag wonderen doen, maar het kan ook verschrikkelijke dingen doen; het is - wij weten het - een machtig instrument en waar het om gaat is dat dit machtige instrument bepaalde spelregels in acht moet nemen, en dat het ook oog moet hebben voor morele zaken, en, waarom niet, voor het niet discrimineren van de vrouw.
Heren commissarissen opgelet, want we kunnen niet serieus bezig blijven wetten en regels te perfectioneren, en tegelijkertijd toestaan dat giftige, discriminatoire reclameboodschappen met verleidelijke beelden bij miljoenen Europeanen wordt geïnjecteerd. Ook mogen we niet vergeten dat juist door de herhaling van discriminatoire reclameuitingen de discriminatie in stand wordt gehouden. Dit is een goed moment om, zonder te willen moraliseren of censureren, nog eens te stellen dat vanuit menselijk oogpunt bezien niet alle middelen geheiligd zijn in het Europa van de handel, en dat sommige mensen van de vrouw een handelsobject proberen te maken. Wij beschikken over de politieke middelen om "nee!" te zeggen. Daarom is dit verslag een prachtig initiatief van het Europees Parlement om een beleid op poten te zetten dat een actieve bijdrage levert aan de strijd tegen discriminatie en voor gelijke behandeling.

Flynn
Mijnheer de Voorzitter, ik maak graag van de gelegenheid gebruik om het Europees Parlement voor dit initiatief te danken, en in het bijzonder mevrouw Lenz, voor het uitstekende werk dat zij verricht heeft. De Commissie is er zich ten volle van bewust hoe belangrijk het is om vrouwen te beschermen tegen discriminatie in de reclame, en om het juiste evenwicht te vinden tussen de eerbiediging van het grondrecht van vrijheid van meningsuiting en respect voor de menselijke waardigheid.
Het verslag haalt een aantal belangrijke kwesties naar voren, hetgeen ik toejuich. Er worden zeer constructieve voorstellen geformuleerd, waarvan de meeste aansluiten bij de ontwikkeling van de beleidslijnen en activiteiten van de Commissie op dit specifieke gebied. Samen met de Commissie heeft het Parlement erop aangedrongen dat er een nieuwe clausule inzake non-discriminatie opgenomen dient te worden in het nieuwe Verdrag, en de vraag geformuleerd om vrouwendiscriminatie op te nemen in de diverse categorieën van discriminatie.
Artikel 6A van het ontwerpverdrag van Amsterdam komt aan dit verzoek tegemoet en biedt mogelijkheden voor gepaste maatregelen op bovengenoemd gebied. Ik wil de Vergadering ook herinneren aan de in juni goedgekeurde richtlijn 97/31 van de Raad en van het Parlement, over de coördinatie van televisieuitzendingen, dat het belangrijkste Europese instrument vormt voor televisiereclame. Deze richtlijn bepaalt dat reclame geen discriminatie op basis van geslacht mag omvatten. Het integreren van een sekseperspectief in het mediabeleid is een van de prioriteiten van de Commissie binnen haar mainstreamingbeleid. Concrete maatregelen zijn neergelegd in het vierde actieprogramma voor gelijke kansen.
De Commissie moedigt de uitwisseling van informatie en ervaringen tussen de lidstaten en de betrokken nationale instanties aan. Ook moedigt zij een evenwichtige deelname aan van vrouwen en mannen op de besluitvormingsniveaus van de reclame industrie en de media, teneinde de invloed van vrouwen op dit gebied te versterken. Er is later dit jaar een bijeenkomst gepland waar belangrijke deelnemers, deskundigen en NGO's uit de mediasector zullen samenkomen om gezamenlijk verder te bouwen op basis van goede ervaringen.
Van het voorstel van mevrouw Lenz om reclame op te nemen in onze studies, is akte genomen. De Commissie steunt een overzichtsstudie van het beeld van de vrouw in reclame en media, evenals een grotere samenwerking tussen beroepsorganisaties, vrouwenorganisaties en projectleiders die op communautair niveau actief zijn. Wij kunnen niet bevestigend antwoorden op het verzoek voor een Europese reclameprijs, maar de door de Commissie gesteunde NIKI-prijs, die de manier waarop de vrouw op televisie wordt afgeschilderd, wil verbeteren, zal ook dit jaar weer voor correcte handelwijzen in de reclamesector worden toegekend.
Tot slot zal de Commissie het voorstel om een adviescommissie voor alle media op te richten, teneinde voor de reclamesector een code op te stellen om alle vormen van discriminatie uit de wereld te helpen, grondig onderzoeken. In dit opzicht wil ik de Vergadering er graag aan herinneren dat de recente televisierichtlijn voorziet in de oprichting van een contactcomité, dat wordt voorgezeten door de Commissie en dat is samengesteld uit vertegenwoordigers van de bevoegde instanties van de lidstaten. Dit comité heeft tot taak de tenuitvoerlegging van de richtlijn te bevorderen. De Commissie zou de mogelijkheid kunnen onderzoeken om binnen het comité een subgroep op te richten om een dergelijke code voor te bereiden, en dit zou een goed voorbeeld zijn van mainstreaming.
We weten allemaal dat gelijkheid in de praktijk geen realiteit zal worden zolang er op veel gebieden geen ingrijpende veranderingen plaatsvinden, niet in de laatste plaats in de ideeën, attitudes en beelden in de media. Dus zal de Commissie haar actie in deze zin voortzetten en versterken, en daarbij zal zij rekening houden met uw suggesties. Ik dank al diegenen die aan het debat hebben bijgedragen.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt om 12.00 uur plaats.
(De vergadering wordt om 11.55 uur onderbroken en om 12.00 uur hervat)

STEMMING
Eriksson
Ter verduidelijking van het feit dat ik mondeling een amendement indien, heb ik in de vergadering al vermeld dat er de grootst mogelijke pech is geweest bij de administratieve afhandeling. Daarom hoop ik werkelijk dat u nu heel goed luistert en dat u mijn amendement steunt. Ik wil er ook op wijzen dat de beide amendementen zeer controversieel zijn, niet alleen hier in het Parlement, maar dat ook buiten het Parlement onze kiezers in alle lidstaten ze met zeer veel spanning volgen.
Volgens mijn amendement zou paragraaf 14 als volgt moeten luiden: " verlangt dat de door de Commissie geplande programma's ter bestrijding van de op seksuele uitbuiting gerichte vrouwenhandel en ter bestrijding van geweld jegens vrouwen niet worden beperkt tot informatie over en preventie van de prostitutie, maar ook voorzien in steun ten behoeve van initiatieven tot maatschappelijke herintegratie van slachtoffers en acties ter bestrijding van pornografie en prostitutie " . De toevoeging "acties ter bestrijding van pornografie en prostitutie" vormt derhalve mijn mondeling ingediende amendement.

Gröner
Mijnheer de Voorzitter, deze discussie heeft uitvoerig plaatsgevonden in de Commissie rechten van de vrouw en ik ben van mening dat wij in de plenaire vergadering geen amendement in mondelinge vorm kunnen accepteren.

De Voorzitter
Als het Parlement geen bezwaar heeft, breng ik het mondeling amendement van de rapporteur op paragraaf 14 in stemming.
(Meer dan 13 leden gaan staan om uiting te geven aan hun bezwaar en derhalve verwerpt het Parlement het voorstel tot stemming over het mondeling amendement op paragraaf 14)
Betreffende paragraaf 17

Eriksson
Mijn amendement houdt in dat paragraaf 17 als volgt luidt: " neemt met voldoening kennis van initiatieven in verschillende lidstaten om, in aanvulling op doeltreffende straffen, programma's voor daders te ontwikkelen die ertoe leiden dat mannen de verantwoordelijkheid voor hun daden op zich nemen, en dringt aan op meer bereidheid van alle lidstaten om dergelijke initiatieven over te nemen" , en dan volgt mijn toevoeging, bijvoorbeeld het strafbaarstellen van bezoek aan prostituees.

De Voorzitter
Als het Parlement geen bezwaar heeft, breng ik het mondeling amendement van de rapporteur op paragraaf 17 in stemming.
(Meer dan 13 leden gaan staan om uiting te geven aan hun bezwaar en derhalve verwerpt het Parlement het voorstel tot stemming over het mondeling amendement op paragraaf 17)
(Het Parlement neemt de resolutie aan)

Caudron
Dit voorstel tot wijziging van de richtlijn inzake misleidende reclame, waarbij bepalingen die met vergelijkende reclame verband houden in de tekst worden opgenomen, bevalt me in meerdere opzichten.
Dit medebeslissingsvoorstel is het resultaat van een vruchtbare samenwerking tussen de Commissie en het Parlement. De tekst gaat in de richting van een noodzakelijke harmonisatie op het gebied van de reclame en het eindresultaat van dit besluit lijkt me evenwichtig.
Door de invoering van vergelijkende reclame zullen de consumenten beter worden geïnformeerd en daarom heb ik hiervoor gevochten. De door het Parlement voorgestelde en door de Commissie aanvaarde amendementen zullen het misbruik beperken, wat nog door de reeds bestaande bepalingen over de misleidende reclame wordt versterkt.
Omdat de Commissie heeft geweigerd in deze richtlijn de oprichting van een Europees controleorgaan op te nemen, is het belangrijk dat de consumentenorganisaties bij de controle op communautair niveau worden betrokken. Het is de taak van de politiek verantwoordelijken in de verschillende lidstaten, onafhankelijke initiatieven in deze richting aan te moedigen.
Eens zullen wij wederom de kwestie van zo" n Europees controleorgaan aan de orde moeten stellen.
Voorstel voor een verordening betreffende de wijnmarkt
Wibe
Ik heb tegen dit document gestemd. Ik ben van mening dat een subsidiestelsel voor de productie van wijn überhaupt verkeerd is.

des Places
Onze fractie heeft twee amendementen op het voorstel van de Commissie ingediend. De Commissie wilde immers de steun voor gerectificeerde geconcentreerde druivenmost in de wijnbouwzones III schrappen. De productiegebieden Languedoc-Roussillon, Provence-Alpes-Côte d" Azur en Midi-Pyrénées werden rechtstreeks door dit besluit getroffen.
Onze fractie is gelukkig met het resultaat van de stemming van beide amendementen, die vrijwel unaniem door de Europese afgevaardigden zijn aangenomen, en betreurt het dat de Commissie inhoudelijke wijzigingen wil aanbrengen via een schijnbaar "onbeduidende" verordening. Moeten wij de Commissie er nog eens aan herinneren dat wij nog altijd van haar een nieuw voorstel verwachten voor de hervorming van de gemeenschappelijke ordening van de wijnmarkt? Het Europees Parlement heeft in het voorjaar van 1995 het eerste voorstel van de Commissie besproken, hierover gestemd en hierin wijzigingen aangebracht.
Met haar voorstel wenste de Commissie het debat over het chaptaliseren en verrijken van gerectificeerde geconcentreerde most te heropenen. Bij een eerste bespreking heeft de Commissie de Raad geantwoord dat zij wachtte op het standpunt van het Europees Parlement alvorens haar voorstel te wijzigen. Alle Europese afgevaardigden hebben goed opgelet en dit voorstel van de Commissie verworpen.
De Fractie van onafhankelijken voor het Europa van de Nationale Staten kan alleen maar tevreden zijn met dit resultaat en dankt alle Europese afgevaardigden voor hun steun aan deze amendementen.
Aanbeveling-Simpson (A4-0271/97)
Donnay
Het Europees Parlement spreekt zich uit over een tekst die van essentieel belang is voor de toekomst van de openbare diensten in Europa.
De ontwikkeling van de Europese Unie leidt onvermijdelijk tot openstelling van de grote commerciële openbare diensten, of het nu gaat om de sector van de telecommunicatie, de post, de luchtvaart of het vervoer per spoor. Dat is een wenselijke en ook zinvolle ontwikkeling in een context van almaar heviger concurrentie op wereldschaal, omdat zo diensten kunnen worden aangeboden die steeds beter op de behoeften van de gebruikers en de consumenten zijn afgestemd.
De post is een belangrijke economische sector in Europa. Jaarlijks worden ongeveer 80 miljard poststukken binnen de Unie verzonden, waarvan 3 miljard tussen de lidstaten, wat een omzet betekent van 1, 3 % van het communautaire BBP en 1, 5 miljoen banen.
Dit communautaire verkeer wordt momenteel gehinderd door zeer grote verschillen in postbestellingen en prijzen tussen de nationale postdiensten. Er moet dus dringend een Europese reglementering komen om deze markt open te stellen en haar de voor haar ontwikkeling noodzakelijke flexibiliteit te geven.
Maar wij zijn ook absoluut verplicht de geest en de praktijk van de openbare dienst in stand te houden, die wezenlijk en specifiek deel uitmaakt van het leefklimaat van de Europese burgers. Wij hebben zelfs de mogelijkheid, dankzij de bespreking van teksten van dergelijke omvang, om thans een echte Europese openbare dienst te definiëren. Een economisch goed presterende openbare dienst, die zowel een sleutelfactor vormt in de ruimtelijke ordening als kwalitatief goede basisdiensten aan al onze burgers verstrekt.
Een voorbeeld dat mij goed bekend is, is de post in Frankrijk. De post verzorgt dagelijks 73.000 bestelrondes, waarvan 38.000 in gemeenten met minder dan 10.000 inwoners. Zij heeft 17.000 postkantoren, één loket per 800 bewoners van plattelandsgebieden. In bepaalde sectoren is de post ook de laatst overgebleven openbare dienst. Dit voorbeeld zal waarschijnlijk voor tal van lidstaten in de Unie gelden.
Ik denk dat wij vandaag de gelegenheid hebben ons krachtig uit te spreken over de toekomst van de postdiensten in Europa. Wat mij betreft is dat de visie die ik wil uitdragen, een visie die ruimschoots wordt gedeeld in het gemeenschappelijk standpunt van de Raad, waarover ik uiteraard bijzonder verheugd ben.
De ontwerpaanbeveling voor de tweede lezing van collega Simpson neemt het compromis-standpunt over dat april jongstleden na langdurige onderhandelingen door de Raad unaniem is ingenomen, en versterkt het nog. De rapporteur geeft zelf aan dat de tekst van het gemeenschappelijk standpunt de richtsnoeren van het Europees Parlement ruimschoots weerspiegelt.
Voorts gaan de amendementen die de rapporteur voor deze ontwerpaanbeveling heeft ingediend wel degelijk in de richting van instandhouding en versterking van de openbare dienst en moedigen zij aan het evenwichtige standpunt van de Raad over te nemen.
Een aantal punten in dit gemeenschappelijke standpunt verdient, dunkt me, extra onderstreping.
In de eerste plaats gaat het hier om een geleidelijke en gecontroleerde liberalisering van de postdiensten.
Voorts worden er minimumregels voor de openbare dienst gesteld om ervoor te zorgen dat alle gebruikers gelijke toegang tot de postdiensten hebben. Er wordt dus duidelijk een universele dienst gedefinieerd, die voor iedereen overal tegen een redelijke prijs toegankelijk is. Een dienst die eveneens neutraliteit, vertrouwelijkheid, onschendbaarheid en geheimhouding van de correspondentie waarborgt.
Ten slotte wordt er een dienst aan bepaalde organisaties voorbehouden. Een niet aan concurrentie onderworpen sector is immers absoluut noodzakelijk voor de economische haalbaarheid van de universele dienst.
Door deze tekst aan te nemen kunnen wij de belangen van de openbare dienst verdedigen en hem tevens de middelen geven zich aan te passen en zich open te stellen voor de door de markt gestelde eisen.

Fayot
Het gemeenschappelijk standpunt dat wij aanstonds zullen aannemen, is voor de openbare dienst aanvaardbaar. Het opent de weg naar enige liberalisering van de postdiensten, en maakt concurrentie dus enigermate mogelijk, wat de consument en het bedrijfsleven ook hebben gewild.
Het laat echter het monopolie op belangrijke terreinen, zoals het grensoverschrijdende postverkeer en mailings, in handen van de openbare postdiensten. Het Parlement heeft in zijn overwegingen het delicate evenwicht dat in de Raad is bereikt in acht genomen. De ministers die de postdiensten in hun portefeuille hebben, hebben zich inderdaad in meerderheid positiever ten aanzien van de openbare dienst opgesteld dan de Commissie. Hopelijk zal het Luxemburgse voorzitterschap - in de persoon van mevrouw Mady Delvaux, die ik zeer waardeer vanwege haar duidelijke en ronduit positieve houding ten aanzien van de openbare postdiensten - snel het dossier sluiten en de procedure in de Raad afronden.
Ten slotte kan men zich afvragen waarom de buitengewoon sterke liberaliseringsdrang van de Commissie bij de postdiensten aan kracht heeft ingeboet.
Welnu, ik denk dat een van de hoofdredenen het belang van de postdiensten is voor de sociale samenhang en de nationale ruimtelijke ordening. Vaak zien we de postbode nog daar rondgaan, waar de meeste openbare diensten al om kosten- en productiviteitsredenen zijn geschrapt.
Laten we hopen dat door deze pauze in de liberaliserings- en dereguleringsgolf de besluitvormers tijd vinden om eens goed na te denken, en de post om haar klanten nog beter van dienst te zijn.

Wibe
Ik heb vóór het verslag gestemd. Ik ben van mening dat de wijzigingen van de rapporteur een wezenlijke verbetering zijn van de voorstellen van de Commissie, maar ik wil graag een standpunt verduidelijken. De exploitatie van de postdiensten is een overheidsdienst. De ervaringen met andere diensten hebben aangetoond dat deregulering niet leidt tot meer efficiency, maar meestal juist tot meer werkloosheid en regionale ongelijkheid.
Verslag-Scapagnini (A4-0268/97)
Lindqvist en Olsson
Kernenergie is geen hernieuwbare energiebron. Er hebben zich ernstige nucleaire ongelukken voorgedaan op Three Miles Island en in Tsjernobyl. De problemen met het afval van kernenergie zijn nog niet opgelost. Zweden heeft na een referendum besloten de kernenergie geleidelijk af te schaffen. Een kernreactor in Barsebäck zal vóór de parlementsverkiezingen in Zweden in september 1998 definitief worden stilgelegd. De Zweedse partij Centerpartiet is de drijvende kracht achter de afschaffing van kernenergie in Zweden geweest.
Het besluit tot sluiting van de kerncentrale in Tsjernobyl moet worden uitgevoerd. Volgens ons dient de EU niet bij wijze van compensatie de bouw van andere reactoren te steunen. Wij verzetten ons daarom tegen de EU-subsidie voor de kerncentrales Chmelnitski 2 en Rovno 4 in de Oekraïne en hebben derhalve tegen de resolutie gestemd. Wij steunen anderzijds het streven, op zowel nationaal als EUniveau, naar grotere veiligheid in de bestaande kerncentrales. De energievoorziening moet zo snel mogelijk komen van hernieuwbare en duurzame energiebronnen.
Verslag-Azzolini (A4-0252/97)
Novo Belenguer
Namens mijn fractie wil ik mijn steun betuigen aan het verslag-Azzolini: culturele activiteiten creëren zowel direct als indirect werkgelegenheid en dragen bij tot de instandhouding en het ontstaan van cultuur-gerelateerde werkgelegenheid in de sfeer van het MKB.
Ook wil ik benadrukken dat toerisme en cultuur elkaar wederzijds versterken en dat zij, met onze steun, een versterking kunnen betekenen van het effect van de structuurfondsen op de werkgelegenheid.
Helaas gaat slechts 3 % van de structuurfondsen naar culturele projecten, een veel te laag percentage gelet op de invloed die cultuur heeft op de regionale ontwikkeling en de economische en sociale samenhang. Daarom zou er in het toekomstige Verdrag van de Europese Unie een hoofdstuk moeten worden opgenomen waarin de expliciete steun aan culturele projecten kracht wordt bijgezet en waarin het aantal communautaire initiatieven met een culturele benadering van de regionale ontwikkeling wordt vergroot, zulks met het oog op de versterking van de culturele dimensie van de structuurfondsen.
Tot slot wil ik benadrukken dat het belangrijk is dat lokale en regionale instellingen een belangrijke rol blijven spelen in de uitwerking van een strategie voor de ontwikkeling van de Europese Unie, een strategie gebaseerd op cultuur en werkgelegenheid.

Novo
We stemmen over het verslag-Azzolini betreffende het verband tussen cultuur, het cohesie- en cultuurbeleid en het scheppen van werk. We doen dat om een aantal redenen, waarvan we hier de volgende willen benadrukken:
1.Voor de eerste keer wordt getracht op een systematische en coherente wijze duidelijk te maken welke mogelijkheden het behoud van het cultureel en natuurlijk erfgoed - of dit nu op het platteland is of in de stad, op nationaal, regionaal of lokaal niveau - en investeringen in de cultuur in een algemene zin kunnen bieden voor een duurzame groei, de verdediging van identiteiten en de strijd tegen vervlakking en uitsluiting.2.We erkennen dat deze benadering pas laat ingang heeft gevonden en dat de financiële middelen niet volstaan, en dan vooral wat de middelen voor de structurele maatregelen betreft. Deze situatie wordt nog eens verergerd door een inadequate en zelfs restrictieve regelgeving. Deze toestand moet zo snel mogelijk worden rechtgezet, indien mogelijk nog binnen het kader van de huidige begroting. Dit alles onverminderd de presentatie van voorstellen en aanwijzingen die bedoeld zijn onze kennis te vergroten en synergieën mogelijk te maken tussen het beleid op het gebied van cohesie, cultuur en werkgelegenheid.3.Erkend wordt - maar we willen dit hier benadrukken opdat het nog duidelijker naar voren komt - dat verhinderd moet worden dat cultuurbeleid voornamelijk wordt geïnterpreteerd of zelfs gelijk wordt gesteld aan toerisme. Er kan uiteraard een nuttige en positieve koppeling tussen cultuur en toerisme bestaan, maar het zou niet goed en bovendien ook veel te beperkt zijn als we hulp op cultureel gebied ondergeschikt of afhankelijk zouden maken van de strategieën van de toeristenindustrie.4.Er wordt gewaarschuwd voor het feit dat indien het restrictieve begrotingsbeleid wordt voortgezet met als doel de criteria van een nominale convergentie te halen, de reeds afgezwakte of zelfs omslaande trend van toename van het aantal banen in de culturele sector zal voortduren, aangezien deze culturele activiteiten, tenminste gedeeltelijk, afhankelijk zijn van overheidsfinanciering, zowel op nationaal als op regionaal vlak.- Verslag-Kestelijn-Sierens (A4-0257/97)
Vanhecke
Ik ben niet bijzonder onder de indruk van het voorliggende verslag dat eigenlijk bol staat van clichés. Vanzelfsprekend is geen zinnig mens tegenstander van gelijke kansen voor mannen en vrouwen.
Maar even vanzelfsprekend ben ik geen voorstander van allerhande quotaregelingen die alles wel beschouwd nogal vernederend zijn voor vrouwen. Wanneer ik bijvoorbeeld deze voormiddag in het debat verschillende sprekers hoor klagen over het feit dat er nog steeds veel minder meisjes dan jongens in het technisch onderwijs te vinden zijn - en dat daar iets aan gedaan moet worden - dan vraag ik mij toch af of men nog wel het verschil kent tussen "gelijke kansen" en "gelijkschakeling" .
Wat de combinatie van gezins- en beroepsleven betreft, pleit mijn partij in Vlaanderen al vele jaren voor een werkelijk opvoedersloon dat één van beide ouders de mogelijkheid moet bieden om de kinderen thuis op te voeden en op te vangen. Dat zou pas een échte keuzemogelijkheid zijn, gebaseerd op échte vrije wil en niet meer op financiële noodzakelijkheden. Het is opvallend dat het verslag van collega Kestelijn in vele opzichten vér gaat, maar wat het ouderschapsverlof betreft blijft steken in de platgetreden paden. Dat heeft er natuurlijk alles mee te maken dat het opvoeden van kinderen in het huisgezin tegenwoordig niet meer als een volwaardige en maatschappelijk uiterst belangrijke taak mag worden beschouwd, en dat vrouwen die daar - vrijwillig - voor kiezen feitelijk wat meewarig worden bekeken.
Ten gronde betreur ik dus dat ook het zeer belangrijke hoofdstuk over beroeps- en gezinsleven blijft hangen in het politiek-correcte.
Verslag-Kokkola (A4-0251/97)
Jackson
Betreffende het verslag-Kokkola (A4-0251/97) over de mededeling van de Commissie "Integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties" en betreffende het verslag-Kestelijn-Sierens over het jaarverslag van de Commissie: Gelijke kansen voor vrouwen en mannen in de Europese Unie 1996 (A4-0257/97).
Vele leden van de Britse Conservatieve Partij in het Europees Parlement geven net als ik hun onvoorwaardelijke steun aan het beginsel van gelijke kansen voor vrouwen en mannen, en zijn het ermee eens dat mainstreaming een waardevol instrument is om dat beginsel in de praktijk te helpen brengen. Wij zijn verheugd over de toenemende erkenning van de problemen die met name vrouwen ondervinden, en over de toenemende inspanningen die op alle niveaus worden geleverd om in de situatie verbetering te brengen. Wij zijn er evenwel niet van overtuigd dat de beste manier om een gelijke vertegenwoordiging van vrouwen in bijvoorbeeld de besluitvorming te krijgen, kunstmatige discriminatie is, zoals wordt voorgesteld in zowel het verslag-Kokkola als het verslag-Kestelijn-Sierens. Het vastleggen van tijdelijke aantallen is niet de oplossing, hoewel het misschien op korte termijn aanlokkelijk is. Wij vinden dat het voorstel in het verslag-Kokkola, dat mannen en vrouwen evenwichtig vertegenwoordigd dienen te zijn in de werkgroepen en comités van deskundigen van de Commissie, bijzonder onpraktisch en nutteloos is. Wij zijn er vast van overtuigd dat benoemingen op dergelijke posities op basis van verdiensten en kwalificaties dienen te geschieden. Het opleggen van zogenaamde positieve discriminatie - zoals dit wordt voorgesteld - kan op korte termijn dan misschien wel het voordeel hebben dat de cijfers van de vrouwelijke vertegenwoordiging op besluitvormingsposities stijgen, maar op lange termijn kan dat alleen maar ten koste gaan van de positie van vrouwen in het algemeen.
Het voorstel in het verslag-Kestelijn-Sierens dat de Commissie alle EU-wetgevingsvoorstellen moet doorlichten op hun "gender" -gevolgen is eveneens onpraktisch. Wat nodig is, zijn praktische, concrete maatregelen om vrouwen kansen te geven om die kwalificaties en rechten te verwerven die hen in staat stellen op een eerlijke en gelijke basis met mannen op de arbeidsmarkt en voor besluitvormingsposities te concurreren - geen vage verklaringen over de waarschijnlijke gevolgen van wetgevingsvoorstellen, die in de meeste gevallen niet nauwkeurig te definiëren of kwantificeren zijn.
Er zijn op veel vlakken verbeteringen nodig, niet in de laatste plaats met betrekking tot de moeilijke taak om werk buitenshuis te combineren met verantwoordelijkheden thuis. Om echter, zoals gebeurt in het verslag van mevrouw Kokkola, te stellen dat sociale diensten, zoals kinderopvang en ouderenzorg, schoolmaaltijden en groepsvervoer, uit de structuurfondsen moeten worden bekostigd, is gewoon bespottelijk. Ik ben blij dat het Parlement als geheel tegen dit voorstel heeft gestemd, hoewel ik vaststel dat leden van British Labour hebben voorgestemd.
Daarnaast is het volgens ons niet de taak van de Commissie om te onderzoeken hoe met behulp van fiscale maatregelen en sociale voorzieningen zorgtaken onderdeel van de formele economie kunnen worden. Dit zijn allemaal zaken die overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel benaderd moeten worden op nationaal, regionaal en lokaal niveau.
In de verslagen van mevrouw Kokkola en mevrouw Kestelijn-Sierens wordt terecht de aandacht gevestigd op de moeilijkheden die ontstaan om vandaag de dag gelijke kansen voor vrouwen en mannen te bewerkstelligen. De verslagen bevatten enkele zeer opvallende punten. Mijn collega's en ik zullen voor beide verslagen stemmen, omdat ze uiteindelijk bedoeld zijn om de vrouw in Europa te helpen. Wel willen we graag opgetekend zien dat de verslagen tot onze spijt een aantal suggesties bevatten die vrouwen naar alle waarschijnlijkheid niet zullen helpen en het werk van het Europees Parlement voor vrouwen in diskrediet dreigen te brengen.
Verslag-Eriksson (A4-0250/97)
Howitt
Mijnheer de Voorzitter, ik spreek uit eigen ervaring over de campagne tegen geweld jegens vrouwen, die in Thurrock in mijn kiesdistrict gevoerd wordt. Collega's van de "verkrachtings- en incest hulplijn" in Zuid-Essex hebben mij verteld dat de posters in winkels en openbare gebouwen en bij bushaltes ertoe geleid hebben dat nu openlijk over geweld tegen vrouwen gesproken wordt, en dat de persoonlijke ervaringen van vele vrouwen voor de allereerste keer gehoor krijgen. Met hulp van dit plaatselijke project kunnen deze campagnes ook in andere Europese landen worden opgezet, met ondersteuning van telefonische hulplijnen voor verkrachtingsgevallen, want ook die bestaan in de meeste landen nog niet.
Een ander plaatselijk project in mijn kiesdistrict voor vrouwen - het "Southend-vrouwenhuis" - steunt dit initiatief eveneens. Ik heb ze onlangs geholpen om hun nieuwe project te openen - een hulpinstelling voor vrouwen die het slachtoffer zijn van geweld thuis en die daar binnen kunnen lopen. In slechts enkele weken tijd kwamen er per dag vijf nieuwe vrouwen om hulp.
Deze twee lokale voorbeelden tonen aan in welke mate seksueel geweld een realiteit is waar vrouwen vandaag de dag mee geconfronteerd worden. Uit deze voorbeelden blijkt dat het parlementaire besluit om in de gehele Europese Unie een campagne op te zetten volledig terecht is.

Gahrton, Holm, Lindholm en Schörling
In de multiculturele en pluralistische Europese Unie heeft men het duidelijk moeilijk met het respect voor andersdenkenden. Met hoongelach heeft het Parlement de mogelijkheid afgewezen om te stemmen over de twee mondeling door mevrouw Eriksson ingediende amendementen om acties ter bestrijding van pornografie en prostitutie te steunen en om initiatieven van de lidstaten aan te moedigen teneinde het bezoek aan prostituees strafbaar te stellen. Deze amendementen zouden vanzelfsprekend door ons zijn gesteund.
Dat prostitutie en pornografie de oorzaak zijn van de waanvoorstellingen over vrouwen die later vaak leiden tot verkrachting, mishandeling enz., daarvan zijn wij overtuigd en wij betreuren het dat het Parlement geen standpunt ten aanzien van deze amendementen heeft durven innemen.
Wij willen ook nadrukkelijk vermelden hoe belangrijk het is dat de maatschappij hulp biedt aan vrouwen en kinderen die het slachtoffer zijn geworden, via nationale wetgeving, maar ook met een nieuwe identiteit, een nieuwe woonplaats en nieuw werk, en ze daarmee de mogelijkheid verschaft om aan hun kwelgeest te ontkomen. Wij verzoeken de lidstaten ook dringend om financiële hulp aan zogenaamde vrouwenhuizen en juridische bijstand te geven.
Bij geweld tegen vrouwen gaat het in de grond van de zaak om mensenrechten, iets waarvan de meeste mensen toch beweren dat ze die beschermen. Desondanks vindt er overal ter wereld en in alle maatschappelijke klassen geweld jegens vrouwen plaats. Door 1999 in de EU tot Jaar ter bestrijding van geweld tegen vrouwen uit te roepen, wordt het probleem in de schijnwerpers gezet en dat kan ertoe bijdragen dat de kwestie in de lidstaten actueel wordt. Daarvoor moeten dan in de volgende begroting van de EU wel voldoende gelden worden gereserveerd, en daar hopen we dan ook op.
Verslag Lenz (A4-0258/97)
Crawley
Mijnheer de Voorzitter, ik feliciteer mevrouw Lenz met haar verslag, waarin een oproep wordt gedaan om een einde te maken aan de discriminatie van vrouwen in reclame; een oproep die door de reclamesector wordt genegeerd, bespot en afgedaan als zijnde ouderwets.
De reclame-industrie denkt dat zolang er een sardonisch citaat of een bepaalde stijl in een advertentie kan worden opgenomen, de kust dan vrij is om vrouwenlichamen op een vernederende manier af te beelden, om op die manier van alles te verkopen, van auto's tot en met ondergoed.
Naar verluidt komt mijn plaatselijke krant, de "Birmingham Mail" , deze week in Birmingham met een advertentie in de vorm van een elektronisch, 7 meter hoog reclamebord, waarop een vrouw staat die zich continu uitkleedt. De club van automobilisten waarschuwt ervoor dat deze reclame chauffeurs kan afleiden en ongelukken kan veroorzaken. Ik noem dit als voorbeeld om te laten zien hoever de reclame-industrie in Groot-Brittannië gaat om maar producten te kunnen verkopen. Geketende vrouwen om cosmetica te verkopen, te dikke vrouwen die op de meest denigrerende wijze worden afgebeeld.
De oproep van mevrouw Lenz voor zelfregulering is lovenswaardig, maar ik vrees dat de industrie er gewoon overheen zal stappen. De instellingen van de Europese Unie moeten hun krachten bundelen en dit verschijnsel erkennen als een probleem dat in de jaren negentig steeds groter zal worden. Ze moeten optreden en een in de hele Europese Unie geldende gedragscode voor de reclame-industrie opstellen, zodat er een einde kan worden gemaakt aan deze discriminatie.

De Voorzitter
Mevrouw Crawley, ik heb u rustig laten uitspreken. Uw jarenlange ervaring als voormalig voorzitter van de Commissie rechten van de vrouw en meer in het algemeen uw activiteiten in dit Parlement geven u immers het recht soms wat langer te spreken. Zo hebt u uw gedachten kunnen afronden.

Kirsten Jensen, Blak, Sindal en Iversen
De Deense sociaal-democraten stemmen op eigen initiatief voor het verslag-Lenz. Aangezien de media grensoverschrijdend zijn, is het noodzakelijk dit probleem op EU-niveau aan te pakken. Het ware wenselijk dat de reclamebranche zichzelf strenger beoordeelt en inziet dat halfnaakte of naakte vrouwen in de reclame discriminerend zijn. Indien de branche zelf niet in staat is om bepaalde richtsnoeren voor een goede marketing vast te stellen en na te leven, is een regeling op EU-niveau aangewezen.

De Voorzitter
De stemming is gesloten.
(De vergadering wordt om 13.00 uur onderbroken en om 15.00 uur hervat)

Ontwerp van algemene begroting 1998
De Voorzitter
Aan de orde is de toelichting van de Raad over het ontwerp van algemene begroting voor het jaar 1998.

Fischbach
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren afgevaardigden, commissaris, volgens de traditionele begrotingsprocedure is het mijn taak aan de plenaire vergadering van het Parlement het ontwerp van algemene begroting 1998 voor te leggen, zoals dat door de Raad op 24 juli jongstleden is opgesteld.
Mijnheer de Voorzitter, ik zou voorop willen stellen dat deze begrotingsprocedure vanaf het begin in het teken heeft gestaan - en dat verheugt mij - van een goede, openhartige samenwerking tussen de drie instellingen. Al vóór het opstellen van de ontwerpbegroting door de Raad werkten de drie instellingen in een sfeer van werkelijk open communicatie. Iedere instelling heeft haar bereidheid willen tonen naar de andere te luisteren, en met hen zelfs een eind te willen meegaan telkens wanneer haar dat mogelijk leek.
De begrotingsprocedure die bij het Verdrag is ingevoerd vormt een uitstekend moment van samenwerking tussen de drie instellingen. Het interinstitutionele akkoord van 1993 heeft hiervoor het kader geschapen. Sindsdien blijkt ieder jaar weer duidelijker hoe belangrijk en noodzakelijk deze samenwerking is.
De start van de begrotingsprocedure voor het jaar 1998 is mijns inziens daarvan een uitstekend voorbeeld. Zo heeft de triloog over de mogelijke prioriteiten voor het komende boekjaar op 21 april aanleiding gegeven tot een diepgaande gedachtewisseling tussen het voorzitterschap van de Raad, het Parlement en de Commissie, met als gevolg dat er richtsnoeren zijn opgesteld voor een aantal met elkaar verband houdende punten. Vervolgens kreeg de Raad in de triloog van 26 juni jongstleden inzicht in de belangrijkste wensen van het Parlement. Deze gedachtewisseling bleek uitermate waardevol voor de ontmoeting en het overleg op 24 juli, de dag van de vergadering van de Raad van ministers van Begroting. In deze bijeenkomst konden alle partijen die punten uiteenzetten, die naar hun mening van wezenlijk belang waren, en concreet inzicht krijgen in de problemen die hun onontkoombaar leken in dit bijzonder moeilijke en zware begrotingsjaar.
Uw vertegenwoordigers, mijnheer de Voorzitter, hebben in het bijzonder gewezen op de prioriteiten die voor hen een versterking vormen van de maatregelen ter aanmoediging van het scheppen van werkgelegenheid, bevordering van onderzoek en ontwikkeling, voorbereiding van de kandidaatlanden op toetreding tot de Unie, jeugd- en cultuurprogramma" s, "groening" van de begroting en voortzetting van de herstructurering van de administratie van de Gemeenschap, teneinde een grotere efficiency en meer flexibiliteit in de toekenning van de middelen te waarborgen.
Namens de Raad heb ik de gelegenheid gehad te benadrukken dat de instelling die ik vertegenwoordig zich voor het ontwerp van algemene begroting 1998 in feite wilde laten inspireren door dezelfde beginselen van begrotingsdiscipline als de lidstaten zichzelf en hun burgers opleggen als vervolg op de begrotingsinspanningen waarmee zij in 1997 een krachtig begin hebben gemaakt. Dankzij dit ad hoc overleg zijn de twee takken van de begrotingsautoriteit het met steun van de Commissie nagenoeg eens, om niet te zeggen volledig eens geworden, vooral op het gebied van de landbouw- en visserijuitgaven. Kortom, ik denk dat deze contacten bijzonder zinvol zijn geweest.
Wat het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid betreft zijn wij naast de consensus over het totaalbedrag aan kredieten in de begroting van 1998 overeengekomen het overleg op dit terrein voort te zetten, in overeenstemming met het interinstitutioneel akkoord dat op 15 juli jongstleden is getekend. In het licht van de resultaten van deze bijeenkomst heeft de Raad overeenkomstig zijn taak zijn ontwerp van algemene begroting voor het boekjaar 1998 opgesteld.
Teneinde te beantwoorden aan de onontkoombare eis van strakke begrotingsdiscipline heeft de Raad een aantal fundamentele maatregelen absoluut noodzakelijk geacht, namelijk handhaving van de kredieten van het voorontwerp van begroting voor rubriek 1 van de financiële vooruitzichten, waarbij rekening wordt gehouden met de geldende landbouwwetgeving inzake akkergewassen en het prijzenpakket voor het verkoopseizoen 1997-1998; verlaging met een miljard ecu van de betalingskredieten ten opzichte van het voorontwerp van begroting voor rubriek 2, "structurele maatregelen" ; aanzienlijke verlaging van de betalingskredieten voor alle posten van rubrieken 3, "intern beleid" , en 4, "extern beleid" , met een coherente vertaling ervan naar de vastleggingskredieten. Ten slotte een zeer strakke aanpak van de administratieve uitgaven.
Mijnheer de Voorzitter, al deze maatregelen vormen in de ogen van de Raad een onlosmakelijk geheel. En als ik zeg een onlosmakelijk geheel, dan bedoel ik daarmee een symmetrische behandeling van de landbouw- en de structurele uitgaven, die, gezien de prioriteiten en aandachtspunten van de Raad, essentieel is en zal blijven. De Raad rekent volledig op de instemming van het Parlement met deze strategie.
In dit verband heeft de Raad met tevredenheid vastgesteld dat het Parlement in zijn richtsnoeren voor de begrotingsprocedure van 1998 heeft erkend en ermee ingestemd dat de in de begroting opgenomen posten zo realistisch mogelijk moeten zijn. Dat is precies waarnaar de Raad streeft met de in zijn ontwerpbegroting aanbevolen maatregelen: de begrotingstoewijzingen tot het strikt noodzakelijke beperken, waarbij vooral rekening wordt gehouden met de mogelijkheid dat zij ook werkelijk worden uitgevoerd, zonder echter het wezenlijke beleid van de Gemeenschap te verstoren. Daarbij moeten de verplichtingen, met name die welke door de Europese Raad van Edinburgh zijn aangegaan, wel worden nagekomen.
Mijnheer de Voorzitter, staat u mij toe thans kort de wezenlijke bestanddelen aan de orde te stellen van het ontwerp van begroting dat de Raad in eerste lezing heeft opgesteld. Ik zal beginnen met de landbouwuitgaven. Op dit terrein heeft de Raad aanzienlijke wijzigingen op het voorontwerp van begroting van de Commissie aangebracht. In de eerste plaats heeft de Raad besloten, krachtens de algemene strategie van besparingen die ik zojuist heb uiteengezet, het in de begroting van 1998 op te nemen pakket kredieten te handhaven op het door de Commissie in haar voorontwerp van begroting voorgestelde niveau, namelijk 40 987 miljoen ecu, een bedrag dat ongeveer 2 276 miljoen ecu lager ligt dan de richtsnoer, met inbegrip van de monetaire reserve. De landbouwuitgaven van 41 487 miljoen ecu betekenen in feite een geringe toename van zo" n 0, 44 % ten opzichte van het lopende boekjaar.
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren afgevaardigden, een dergelijk besluit houdt een aantal andere scherpe maatregelen in. Teneinde rekening te houden met de geldende landbouwregelgeving is het hoofdstuk landbouwgewassen met 1 353 miljoen ecu verhoogd; de verhoging van 55 miljoen ecu is het gevolg van besluiten over het prijzenpakket voor het verkoopseizoen 1997-1998. Om het geplande totaalpakket te respecteren heeft de Raad vervolgens besloten tot een lineaire verlaging "across the board" van ongeveer 1 408 miljoen ecu over het geheel van de begrotingsonderdelen van de landbouwuitgaven. Hij heeft eveneens besloten in de reserve B 040 een bedrag van 329 miljoen ecu op te nemen, overeenkomend met aanvullende besparingen die door de Commissie zijn vastgesteld in het kader van een eerste aanpassing van de ramingen van de uitgaven in 1998. De Raad heeft op die manier de maatregelen uitgewerkt die tijdens het overleg van 24 juli ter sprake zijn gebracht.
De Raad zou bijzonder graag zien dat het Europees Parlement zich achter deze maatregelen schaart. Ik benadruk dit nog eens extra, omdat die maatregelen zijn getroffen in afwachting van de indiening door de Commissie van een nota van wijzigingen in het najaar, waarin rekening wordt gehouden met de aangepaste ramingen van de behoeften.
Dan wil ik het nu over de structurele maatregelen hebben. De Raad heeft in overeenstemming met de besluiten van de Europese Raad van Edinburgh het totaalbedrag van de door de Commissie voorgestelde vastleggingskredieten uit hoofde van de structuurfondsen opgenomen, te weten 3 482 miljoen ecu. Dat betekent een aanzienlijke stijging van 6, 14 %.
Dit punt is evenwel uitvoerig besproken, ook met de vertegenwoordigers van uw Begrotingscommissie tijdens het ad hoc overleg. De betalingskredieten in deze rubriek zijn met 1 miljard ecu verlaagd en met dit besluit heeft de Raad het tweede deel van zijn algemene bezuinigingsstrategie willen doorvoeren. De Raad wil daarbij echter stellen dat een dergelijke maatregel, die ingegeven wordt door de alom bekende grote problemen, geenszins de goede uitvoering van het essentiële beleid dat door deze kredieten wordt gefinancierd in gevaar mag brengen, gezien de tenuitvoerlegging van de betalingskredieten zoals die in het recente verleden in diverse sectoren heeft plaatsgevonden.
Dat is overigens de reden waarom de Raad heeft besloten het bedrag voor de doelstellingen 1 en 6 van de structuurfondsen en regionale ontwikkelingsgebieden absoluut niet te verlagen. De landen die het laatste tot de Europese Unie zijn toegetreden worden dus niet door deze maatregel getroffen. De opgenomen kredieten betekenen in dit geval een stijging van 2, 95 % ten opzichte van 1997.
Als dit nog niet voldoende is om het debat tot reële proporties terug te brengen, wil ik nog zeggen dat de Raad het erover eens werd het Cohesiefonds ongemoeid te laten. Dit fonds wordt niet door de lineaire verlaging getroffen. De Raad heeft immers het totaal aan toewijzingen die in het voorontwerp van begroting voor het Cohesiefonds zijn voorgesteld aanvaard, namelijk 2 871 miljoen ecu aan vastleggingskredieten en 2 649 miljoen ecu aan betalingskredieten. Dat betekent een stijging ten opzichte van 1997 van 4, 40 % aan vastleggingskredieten, en van 13, 88 % aan betalingskredieten.
Wat de communautaire initiatieven betreft heeft de Raad besloten dat voor de aanvullende toewijzing van 100 miljoen ecu aan vastleggingskredieten uit hoofde van het Peace-initiatief, dat gericht is op het vredesproces in Noord-Ierland, dekking zal worden gevonden binnen het pakket vastleggingskredieten voor communautaire initiatieven.
Daarom heeft de Raad de negatieve reserve in het voorontwerp van begroting geschrapt. Voor deze kwestie, waarvan wij de politieke impact niet meer behoeven te onderstrepen, bestond eveneens een groot wederzijds begrip tijdens onze ontmoeting op 24 juli. Voor alle structurele maatregelen gezamenlijk is in de ontwerpbegroting 33 461 miljoen ecu aan vastleggingskredieten en 27 400 miljoen ecu aan betalingskredieten opgenomen. Dit is dus een stijging van 1 miljard 980 miljoen ecu aan vastleggingskredieten, oftewel 6, 3 %, respectievelijk 1 100 miljoen ecu aan betalingskredieten, ofwel een toename van 4, 18 %.
Ter afronding van dit hoofdstuk, mijnheer de Voorzitter, verzoek ik het Europees Parlement om op het gebied van het structuurbeleid de lijn van de Raad te volgen.
Bij het interne beleid heeft de Raad ook dit jaar het accent gelegd op twee prioritaire beleidsterreinen van de Gemeenschap, namelijk onderzoek en transeuropese netwerken. Zo heeft de Raad het totaalbedrag aan vastleggingskredieten goedgekeurd die door de Commissie voor onderafdeling B6 zijn voorgesteld, dat wil zeggen 3 476 miljoen ecu, vrijwel hetzelfde dus als in 1997. Voor de betalingskredieten heeft de Raad gezien de begrotingsdruk besloten het voorgestelde bedrag met 3 216 miljoen ecu te verlagen tot 3 66 miljoen ecu. Dat betekent een verlaging van 150 miljoen ecu, waarvan 5, 6 miljoen voor rekening van het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek komt en 144 miljoen voor rekening van het vierde kaderprogramma.
Wat de transeuropese netwerken betreft, die onder titel B5-7 vallen, heeft de Raad de toewijzingen in het voorontwerp van begroting aan vastleggingskredieten ter financiële ondersteuning van de vervoersnetwerken gehandhaafd, namelijk 475 miljoen ecu, wat een aanzienlijke toename betekent van 123 miljoen ecu ten opzichte van 1997, of van 35 % voor de opgenomen betalingskredieten. Al is het bedrag 27 miljoen ecu lager dan in het voorontwerp van begroting, het gaat toch om een toename van de kredieten van 56 %.
Wat de energienetwerken betreft ligt de ontwerpbegroting voor de betalingskredieten 2 miljoen ecu lager dan het voorontwerp van begroting. Voor de telecommunicatie is de ontwerpbegroting iets lager voor zowel de vastleggings- als de betalingskredieten.
Voor deze gehele titel heeft de Raad zeer aanzienlijke bedragen opgenomen, te weten 560 miljoen ecu aan vastleggingen en 413 miljoen aan betalingen, een stijging van 95 miljoen ecu aan vastleggingskredieten, dat is ruim 20 %, en van 86 miljoen ecu aan betalingskredieten, zo" n 26 % extra.
Daarmee heeft de Raad, mijnheer de Voorzitter, dames en heren, zeer vastberaden laten zien voorrang te willen verlenen aan deze grote beleidsterreinen, aan deze twee grote communautaire hoofdlijnen, die rechtstreeks van invloed zijn op de groei en dus op de werkgelegenheid.
Dientengevolge is de Raad op de overige beleidsterreinen genoopt keuzes te maken, harde keuzes - en u zult dat begrijpen. Zo heeft hij uitsluitend het accent gelegd op werkelijk belangrijke beleidsvormen, zoals onderwijs, beroepsopleiding en jeugd, waarvoor 325 miljoen ecu aan vastleggingskredieten is opgenomen, en overige sociale acties met 118 miljoen ecu aan vastleggingskredieten.
Hij heeft eveneens voorrang verleend aan reeds ingeburgerde beleidsterreinen, zoals het milieu met 135 miljoen ecu aan vastleggingskredieten, dat wil zeggen 2, 45 % extra; consumentenbescherming met 18 en 16 miljoen ecu, en de interne markt met 207 en 188 miljoen ecu. Aangezien het Parlement van meet af aan een nauw verband heeft gelegd tussen de marge van rubriek 1, dat wil zeggen de landbouwuitgaven, en de uitgaven van de rubrieken 3 en 4, zal het u ongetwijfeld interesseren dat de marge die de Raad in rubriek 3 van de financiële vooruitzichten heeft gelaten niet minder dan 619 miljoen ecu bedraagt.
De Raad wenst uit de grond van zijn hart dat de andere tak van de begrotingsautoriteit soortgelijke maatregelen goedkeurt, er met hem voor kiest zich te beperken tot realistische opnemingen in de begroting en het geld van de Europese belastingbetaler enkel besteedt aan beleid dat een concreet resultaat oplevert.
Dan wil ik nu snel overgaan naar de laatste grote communautaire beleidsvorm die uit de begroting wordt gefinancierd, namelijk het extern beleid. Voor onderafdeling B7 heeft de Raad, buiten een reserve voor noodhulp, in totaal 5 476 miljoen ecu aan vastleggingskredieten en 4 207 miljoen ecu aan betalingskredieten opgenomen; dat is een daling van 145 miljoen ecu aan vastleggingskredieten en van 341 miljoen aan betalingskredieten.
Achter dit algemene resultaat gaan zeer verschillende bepalingen schuil. De Raad is van mening dat de begrotingsautoriteit zich niet aan haar verantwoordelijkheid kan onttrekken en de financiële middelen van de Unie strikt moet reserveren voor hetgeen werkelijk en uitsluitend voorrang moet hebben. Daarom heeft hij het volledige bedrag aan vastleggingskredieten opgenomen dat in het voorontwerp van begroting voor de LMOE en de derde landen rond de Middellandse Zee is voorgesteld, namelijk respectievelijk 1 125 miljoen ecu en 1 142 miljoen ecu. Dat is een toename van 15 %, wat overigens in overeenstemming is met de conclusies van de Europese Raad van Cannes.
Voor de internationale visserijakkoorden heeft de Raad, gezien de toelichting door de Commissie in de overlegprocedure over de verplichte uitgaven, een verlaging met 5 miljoen ecu van het voorziene bedrag voor de vastleggingskredieten aanvaard, wat uitsluitend gerechtvaardigd is wegens een te hoge raming in de financiële vooruitzichten. De Raad heeft dus 292 en 297 miljoen ecu opgenomen, wat neerkomt op een stijging van 5, 7 % en 20, 6 % voor de betalingskredieten.
Voor de samenwerking met Latijns Amerika, Azië en zuidelijk Afrika, met inbegrip van Zuid-Afrika, is 730 miljoen ecu aan vastleggingen en 334 miljoen ecu aan betalingskredieten opgenomen.
Ten behoeve van een samenwerkingsbeleid met de onafhankelijke staten van de voormalige SovjetUnie is overeenkomstig het voorontwerp van begroting 510 miljoen ecu aan vastleggingskredieten en 460 miljoen aan betalingskredieten toegewezen. Het deel voor TACIS bedraagt 480 miljoen ecu aan vastleggingskredieten, zoals overigens ook in het voorontwerp van begroting is aangegeven, en 445 miljoen ecu aan betalingskredieten.
Voor de samenwerking met het voormalige Joegoslavië is overeenkomstig het voorontwerp van begroting 259 miljoen aan vastleggingskredieten bestemd en 180 miljoen ecu aan betalingskredieten.
Overigens volgt de ontwerpbegroting ook bij de overige samenwerkingsacties grotendeels de voorstellen van de Commissie, met 315 miljoen ecu aan vastleggingskredieten. Dit betreft met name de acties ter verdediging van de democratie en de rechten van de mens in Midden- en Oost-Europa, in het bijzonder in Joegoslavië, of in de nieuwe onafhankelijke staten, in Mongolië, Latijns Amerika en in het Middellandse-Zeegebied.
Al heeft de Raad zich enerzijds dus ingespannen de beleidsterreinen die in rubriek 4 van wezenlijk belang zijn met aanzienlijke vastleggingskredieten in stand te houden, toch is hij van mening dat zij hun bijdrage kunnen en moeten leveren via de in 1998 noodzakelijke betalingskredieten, waarbij hij toeziet op de inachtneming van de voorschriften van het financieel reglement en het interinstitutioneel akkoord, in het bijzonder wat betreft de kosten-batenverhouding, de mogelijkheid om de toegewezen kredieten ten uitvoer te leggen en uiteraard de aanwezigheid van rechtsgrondslagen.
Onder het buitenlands en veiligheidsbeleid heeft de Raad een nieuwe lijst van zes artikelen binnen hoofdstuk B 8-01 goedgekeurd, waarmee hij gevolg heeft gegeven aan het interinstitutioneel akkoord tussen het Europees Parlement, de Raad en de Europese Commissie over bepalingen inzake de financiering van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, dat op 16 juli jongstleden is getekend.
De Raad heeft de kredieten aanvaard die in het voorontwerp van begroting zijn voorgesteld, te weten 30 miljoen ecu aan vastleggingskredieten en 20, 25 miljoen ecu aan betalingskredieten, . Daarover heeft op 24 juli een gedachtewisseling plaatsgehad. Hij heeft onder toepassing van het interinstitutionele akkoord deze kredieten van de reserve B 0-40 naar de begrotingslijnen van de nieuwe lijst overgeboekt. De resterende marge in rubriek 4 van de financiële vooruitzichten bedraagt in de ontwerpbegroting 725 miljoen ecu.
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, dan nu tot besluit rubriek 5 van de financiële vooruitzichten, dat wil zeggen de administratieve uitgaven met betrekking tot het functioneren van de instellingen van de Unie. De besluiten van de Raad berusten op dit gebied op de volgende beginselen. In de eerste plaats nulgroei voor alle uitgaven onder rubriek 5 van de financiële vooruitzichten, waarbij onvermijdelijke uitzonderingen bij voorbaat niet worden uitgesloten; in beginsel afwijzing van nieuwe arbeidsplaatsen, behalve als het gaat om de behoeften in verband met de uitbreiding; in andere gevallen moet het antwoord worden gezocht in herstructurering van de bestaande hulpbronnen. De Raad heeft het totaal aan administratieve kredieten voor alle instellingen, inclusief het Europees Parlement en de ombudsman, vastgesteld op 4 301 miljoen ecu, een toename van 18 miljoen ecu, ofwel 0, 42 % ten opzichte van de toewijzingen in 1997. Zonder de begroting van het Parlement bedraagt het totaal 3 386 miljoen ecu, een daling van 9, 7 miljoen ecu ofwel 0, 29 % ten opzichte van de begroting van 1997.
Mijnheer de Voorzitter, de Raad heeft overlegd over de invloed van de kredieten voor de pensioenen binnen de administratieve kredieten van de Commissie. De Raad is van mening dat de pensioenlasten met de steun van de beide takken van de begrotingsautoriteit naar behoren over de verschillende instellingen zouden moeten worden gespreid. Het is immers niet rechtvaardig een negatieve groei van - 2, 4 % voor de administratieve uitgaven van alleen de Commissie te moeten opnemen, juist vanwege de toenemende last die wordt veroorzaakt door de verrekening door de diensten van de Commissie van de ambtenarenpensioenen van de overige instellingen.
Wij hebben met de delegatie onder leiding van voorzitter Detlev Samland een diepgaande discussie over deze kwestie gehad, die, als er een akkoord tussen de Raad en het Europees Parlement wordt bereikt, in het boekjaar 1998 in feite zal leiden tot restitutie van zo" n 20 miljoen ecu aan de Commissie, mits het beginsel van nulgroei, waartoe door de Raad voor de overige instellingen is besloten, niet ter discussie wordt gesteld. Als gevolg van de werkzaamheden van de Raad bedraagt de marge, onder het plafond van rubriek 5, 239, 7 miljoen ecu.
Tijdens de begrotingsbijeenkomst op 24 juli heeft de Raad al aangegeven - ik herhaal dat hier nog eens - graag te zien dat het Parlement in grote meerderheid overtuigd raakt van de noodzaak van begrotingsdiscipline, waardoor de Raad zich heeft laten leiden, en de administratieve uitgaven zo mogelijk in één enkele lezing aanvaardt.
Dat zijn, mijnheer de Voorzitter, dames en heren afgevaardigden, de belangrijkste elementen van de ontwerpbegroting van de Raad voor het jaar 1998. Ik hoef u er niet meer op te wijzen dat uit dit ontwerp, dat u is voorgelegd, het stringente karakter van de uiteindelijk door de Raad vastgestelde maatregelen blijkt. Dit ontwerp, dames en heren, is bepaald geen pretpakket. Er worden offers van alle lidstaten gevraagd, maar men moet erkennen dat het gezochte evenwicht is bereikt in de maatregelen die het beste lijken te beantwoorden aan het belangrijkste doel dat de lidstaten in eigen land met het oog op de totstandkoming van de Economische en Monetaire Unie dienen na te streven.
De Raad is zich er overigens volledig van bewust dat een nauwe samenwerking en goede verstandhouding met uw Parlement absoluut noodzakelijk is om de evenwichtige begrotingsinspanningen die hij voorstaat door te voeren.
Het voorzitterschap, mijnheer de Voorzitter, zal zich in de hele begrotingsprocedure geen moeite besparen om met het Parlement en de Commissie een begroting vast te stellen die het beste aan de belangen van de Gemeenschap tegemoet komt.
Mag ik ten slotte al diegenen danken, die nu reeds in die richting hebben gewerkt en die dit in de komende maanden zullen blijven doen. Ik bedoel diegenen die wij in de gelederen van het Parlement vinden, mijnheer de Voorzitter, in het bijzonder de leden van de Begrotingscommissie, en dan vooral haar voorzitter Detlev Samland en de beide rapporteurs, de heren Tillich en Tomlinson. Van de Commissie wil in het bijzonder de heer Erkki Liikanen alsmede de diensten die voor de begroting verantwoordelijk zijn danken voor de uitstekende samenwerking waarin het voorzitterschap zich in de afgelopen weken heeft mogen verheugen.
Dit waren, mijnheer de Voorzitter, in het kort de belangrijkste punten uit het ontwerp van algemene begroting 1998. De Raad, en vooral het voorzitterschap, staat ter beschikking van het Parlement om al uw vragen te beantwoorden. Ik dank u, mijnheer de Voorzitter, dat u mij het woord heeft gegeven en ik dank u allen voor uw aandacht.

Liikanen
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer Fischbach, ik heb maar een paar opmerkingen over de ontwerpbegroting van de Gemeenschap voor 1998.
Algemeen gesproken hebben de voorzitterschappen van Nederland en Luxemburg serieuze pogingen ondernomen - en zij zullen dat ongetwijfeld blijven doen - om bij te dragen tot een stringente en solide communautaire begroting voor 1998. De ontwerpbegroting schiet echter wat beide aspecten betreft toch wel wat tekort. De belangrijkste sector - landbouw - lijkt goed doortimmerd, maar rekent op wijzigingen in de ramingen. Bij andere onderdelen zijn de provisies onvoldoende, gezien de verplichtingen van de Unie. Voor wat de landbouwuitgaven betreft was het belangrijkste element in de stringente begrotingsdiscipline voor de Commissie de voorgestelde verlaging in de steun per hectare voor graanproducenten.
Ik kan alleen maar herhalen dat ik het betreur dat de Raad er niet in is geslaagd het eens te worden over deze of een soortgelijke reële besparingsmaatregel. Het is natuurlijk ook wel zo dat de Raad ook niet veel aanmoediging heeft gekregen van het Parlement.
Zonder reële besparingen worden de inspanningen van de Raad beperkt tot lagere ramingen. De instellingen hebben in ieder geval overeenstemming bereikt over een nota tot wijziging voor einde oktober. Aan de hand hiervan kunnen de ramingen aan de meest actuele informatie worden aangepast.
Met betrekking tot de betalingskredieten voor de structuurfondsen bevestigt de meest recente informatie waarover de Commissie beschikt het bedrag dat is opgevoerd in het voorontwerp van begroting. De begroting van 1997 wordt voor een heel groot deel uitgevoerd en uit gegevens van de lidstaten blijkt dat er voor 1998 ambitieuze uitgavendoelstellingen zijn bepaald.
Het is duidelijk dat met betrekking tot de rubrieken 3 en 4 het Parlement zijn eigen prioriteiten te kennen zal geven. De Commissie is bereid om met het Parlement en het voorzitterschap van de Raad samen te werken om te zien hoe de Gemeenschapsbegroting een zo efficiënt mogelijke bijdrage kan leveren aan de werkgelegenheidstop van november. Desalniettemin mag het eindresultaat van de begroting er geen enkele twijfel over laten bestaan dat alle communautaire instellingen de begrotingsdiscipline, die een eerste vereiste is voor het succesvolle begin van de Economische en Monetaire Unie, moeten aanvaarden en steunen.

Samland
Mijnheer de voorzitter van de Raad, mijnheer de commissaris, waarde collega's, ik wil meteen bij de laatste opmerking van de commissaris beginnen, ofschoon ik dit eigenlijk als laatste punt had willen behandelen. Om te voorkomen dat u op dit punt in de door de Raad geschapen verwarring omtrent de omvang van de verschillende begrotingslijnen het zicht zou verliezen en de indruk zou krijgen dat wij in de Gemeenschap in het jaar 1998 meer geld uitgeven dan in het jaar 1997, wil ik u hier nog eens enkele feiten noemen. De ontwerpbegroting van de Commissie bedraagt 1, 15 % van het bruto nationaal product van de Gemeenschap: 1, 15! Voor het jaar 1992, dat is dus zes begrotingsjaren geleden, was de bovengrens voor de uitgaven al 1, 20 %. En de Raad heeft het nu klaargespeeld deze terug te brengen van 1, 15 naar 1, 12 %, waarmee hij duidelijk maakt dat de toekomstige uitdagingen voor de Gemeenschap, die met het begrotingsjaar 1998 moeten beginnen, in wezen niet van economische aard zijn.
In één adem biedt de Commissie ons ook 'Agenda 2000' aan, waarmee ze de aanloopfase voor de uitbreiding naar het oosten vanaf 1998 presenteert. Daarenboven past de Raad voor hetzelfde begrotingsjaar extra kortingen toe en als klap op de vuurpijl zegt de Raad: " Beste Commissie, als jullie zoet zijn en meegaan met een voorstel om de middelen in begrotingsrubriek 2, "structurele maatregelen" , te verminderen, krijgen jullie van ons 20 miljoen voor de kosten van de administratie terug" . Maar dit is een heel vals spelletje dat met de uitdagingen voor de Gemeenschap niets maar dan ook niets te maken heeft.
Nu kom ik aan het punt waarmee ik eigenlijk had willen beginnen. Ik wilde namelijk de voorzitter van de Raad lof toezwaaien. Het Luxemburgse voorzitterschap werkt hard en getroost zich veel moeite, alleen kan men aan de resultaten van de stemming bij de eerste lezing van de begroting zien dat men nog zo hard kan werken en nog zo goed zijn best kan doen, maar wanneer er enkelen in de Raad zitten die niet willen - en de meesten die erin zitten, willen niet - dan is dat wat voor ons ligt het resultaat, namelijk geen passend antwoord op de interne en externe uitdagingen voor de Europese Unie.
Mijnheer de voorzitter van de Raad, op enkele punten die u aangesneden hebt zou ik graag nader ingaan, in de eerste plaats op het punt van het landbouwbeleid. Wij hebben u een redelijk voorstel waarvoor we veel moeite gedaan hebben. Het was onzerzijds in het Parlement ook niet zo eenvoudig, omdat er nu eenmaal uiteenlopende meningen bestaan tussen de begrotingsmensen en de landbouwmensen. Maar wij hebben aangeboden een korting toe te passen die niet horizontaal gebeurt met de grasmaaier over de gehele linie van landbouwuitgaven, maar die is gericht op de middelen die in de afgelopen jaren nooit volledig benut zijn. Wat is een betere sleutel dan de cijfers van de afgelopen jaren erbij te halen en na te gaan op welk punt de begroting realistisch en op welk punt zij onrealistisch was, en dan de middelen daar te korten waar de begroting de afgelopen jaren steeds weer onrealistisch was? Op dit punt had u noch de moed, noch de bereidheid van uw medestrijders in de Raad om een dergelijke gerichte korting toe te passen. U bent het alleen maar eens geworden over het eenvoudigste wat begrotingsmensen soms doen, namelijk de horizontale korting op alle begrotingsmiddelen. Ik juich het toe dat u de reserve hebt gecreëerd, en wij willen u oproepen aan deze reserve te blijven vasthouden, want die hebben wij gewild. Wij hebben een reserve gewild, en wij wensen eigenlijk dat de reserve in de loop van de komende weken en maanden tot aan de tweede lezing van de begroting in het Europees Parlement zelfs nog iets zal groeien.
Een derde punt is dat u zich hebt uitgeleefd in de 20 % van de uitgaven, waarin u zich ook wilde uitleven, zoals u dat elk jaar doet. Dat heeft ons niet verrast, want dat was niets nieuws. We kennen immers de begrotingslijnen, ook die waarop is gekort; of u nu kort op Leonardo of op Socrates of op de nieuwe vrijwilligersdienst voor jongeren: dat is allemaal geen verrassing. Het probleem dat u nu aan ons presenteert is echter dat u hiermee de indruk wekt alsof u de radicale bezuinigers in deze Europese Unie bent. Daar waar het de burgers het meeste aangaat, bent u de radicale bezuinigers! Maar daar waar het de burgers het minst direct aangaat, bewijst u hoe moedig u bent met het korten van de uitgaven met een miljard. Als ik eens de relatie leg tussen landbouwuitgaven en kortingen, en dat dan vergelijk met de uitgaven voor het jongerenbeleid, dan hebt u zich op het gebied van het jongerenbeleid 24 maal zo moedig getoond als op dat van het landbouwbeleid.
Dat, beste voorzitter van de Raad, kan niet de lijn zijn die het Parlement volgt, dat kan ook niet de lijn zijn die wij in het verdere verloop van de begrotingsprocedure bij de eerste lezing van de begroting door het Parlement zullen volgen. Dan is het ons duidelijk dat wij correcties moeten aanbrengen om de mensen die op ons rekenen te laten zien dat het Europees Parlement zich wel degelijk om de belangen van de mensen bekommert. Bezuinigen wordt bij ons geen doel op zich, maar gebruikt als middel om de accenten die dit Parlement heeft geplaatst daadwerkelijk te realiseren. Als ik deze laatste zin nog mag zeggen: in het gehele debat, of het nu in mijn eigen land is of in de andere lidstaten, in samenhang met de monetaire unie of zonder monetaire unie - want we zouden ook moeten bezuinigen als er geen monetaire unie was -, wordt steeds maar gepraat over bezuinigen. Wat daarbij ontbreekt, is dat de discussie over bezuinigen zich eindelijk eens ontwikkelt tot een discussie over financieel management. Want bezuinigen op zich betekent nog helemaal niets, maar waar het aan schort is dat de begroting volgens de voorschriften wordt vormgegeven, gepresenteerd en verwezenlijkt. Op dat punt heeft u het zich heel gemakkelijk gemaakt, door deze vraag door te schuiven naar volgend jaar of het jaar daarop, omdat u namelijk drastisch op de betaalmiddelen hebt gekort.
(Applaus van links)
Tillich
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de voorzitter van de Raad, commissaris, waarde collega's, in zijn eerste lezing op 24 september heeft de Raad na ons gemeenschappelijk overleg zijn eerste oplossing uitgevoerd, en het voorzitterschap van de Raad heeft vandaag zijn best gedaan zijn product, dat goed heet te zijn, ook goed te verkopen, zoals het een goede PR-manager betaamt. Het is echter geen goed product; de Raad wil bovendien uit alle macht een nulgroei bereiken, maar dat strookt niet met het standpunt van de Commissie en het Europees Parlement. Nou goed.
Maar zelfs de Raad is zich ervan bewust geworden dat aan dit plan risico's kleven. De formele verklaring van de Raad kan niet anders worden geïnterpreteerd dan dat hij, wanneer in 1998 op enkele beleidsterreinen de begrotingsmiddelen ontoereikend blijken te zijn, een in dat geval door de Commissie voor te stellen aanvullende begroting welwillend zal beoordelen. Met permissie, dat is nog eens ongebruikelijk en dat heeft niets van doen met een serieuze begrotingsprocedure!
Wat de betalingen betreft wijkt het voorstel van de Raad af van het voorstel van de Commissie met een bedrag van min 1, 8 miljard ecu; daarom heeft het Europees Parlement de Commissie gevraagd om een advies over de vraag of het Parlement juridisch gezien nog wel de mogelijkheden heeft de begroting onder deze omstandigheden te aanvaarden, aangezien naar onze mening op bepaalde gebieden zeker de kans bestaat dat de voorziene begrotingsmiddelen voor beleidsmaatregelen die voortvloeien uit de bestaande verdragen, niet kunnen worden gefinancierd. Op dit punt moeten - en dat is het appel aan de collega's in dit Huis - de individuele comités van deskundigen ook nog hun advies uitbrengen. In 1985 was dit de reden om de begroting af te wijzen; dat was net zo'n geval.
Gisteren heeft de Commissie in de vergadering van de Begrotingscommissie verklaard dat er naar haar mening weliswaar geen principiële bezwaren zijn, maar dat er op het gebied van rubriek 2 - structurele maatregelen - zeker twijfels blijven bestaan. Over rubriek 1 - landbouwuitgaven - heeft de voorzitter van de Begrotingscommissie, de heer Samland, reeds concrete dingen gezegd; daarom wil ik dat punt niet nog eens aansnijden. Nog één opmerking echter aan het adres van de collega's van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling en ook aan u als voorzitter van de Raad: in april hebben wij een overeenkomst gesloten inzake de landbouwuitgaven, en wij weten dat de ad hoc procedure nog niet is afgesloten. Hierover moet nog heel wat worden onderhandeld, ook met het oog op de door u in de algemene reserve geplaatste middelen.
Dan nu iets over rubriek 2: u hebt hier uitvoerig over gesproken, mijnheer de voorzitter van de Raad. Wij zullen en kunnen de bezuinigingen op het punt van de betalingsvolmachten bij de structuurfondsen ten bedrage van 1 miljard ecu niet accepteren. Reeds in april van dit jaar heeft de Commissie aangetoond dat de afvloeiing van de middelen de achterstand van de vorige jaren allang heeft ingehaald en wij nu bijna op schema liggen. De Commissie heeft niet onder stoelen of banken gestoken dat zij twijfelt aan de rechtmatigheid van haar maatregelen voor het korten van de betalingsvolmachten.
Bij de triloog op 6 oktober verwachten wij ook van u, mijnheer de voorzitter van de Raad, maar vooral van de Commissie, een bindend voorstel over de vraag, hoe wij moeten omgaan met het vredesinitiatief aangaande Noord-Ierland. Noch het voorstel van de Commissie, noch uw voorstel - dat van het voorzitterschap van de Raad - is voor het Parlement acceptabel. Ondertussen is echter ook de Commissie deze mening toegedaan en is zij bereid, een voorstel in te dienen aan de hand waarvan onafhankelijk van de bestaande initiatieven en andere programma's, dat wil zeggen niet ten laste daarvan, nog ongebruikte middelen kunnen worden vrijgemaakt. Wij willen hetzelfde, namelijk de mensen in Noord-Ierland op een eenvoudige manier helpen.
Met betrekking tot rubriek 3 heeft de heer Samland ook al de algemene opmerking geplaatst dat het elk jaar hetzelfde liedje is, alleen dit jaar nog iets erger. Dat is eigenlijk het resultaat in één zin samengevat. In Amsterdam werd beklemtoond dat het nodig is de burgers te informeren over de grote projecten Euro of het Verdrag van Amsterdam, maar u plaatst bij deze posten op de begroting de aanduiding 'p.m.', dat wil zeggen nul, om het even duidelijk te maken voor de toehoorders op de publieke tribune. Als u deze aanduiding p.m. had geplaatst bij het informatiebeleid in het algemeen, dan zouden wij dat misschien nog hebben kunnen begrijpen, maar u hebt deze bij het PRINCE-initiatief behorende middelen, waarbij het gaat om de campagne voor de Euro en om het Verdrag van Amsterdam, geplaatst bij de reserve en bovendien nog met de helft verlaagd. Dat is onbegrijpelijk. Ik citeer een besluit dat u zelf in Amsterdam hebt genomen: de Europese Raad stelt dat het absoluut noodzakelijk is de burgers en het bedrijfsleven zonder enige beperking over de interne markt te informeren. Op de middelen voor de interne markt hebt u 17 miljoen bezuinigd en op de informatie aan de burgers (titel B-33) 50 %.
Hetzelfde geldt voor de sociale maatregelen. Eerst beklemtoont de Europese Raad van Amsterdam opnieuw dat hij er grote waarde aan hecht de werkgelegenheid te stimuleren en de onaanvaardbaar hoge werkloosheid in Europa terug te dringen, vooral onder jongeren, langdurig werklozen en ongeschoolde arbeidskrachten, en dan kort u de sociale maatregelen met 25 %!
Bij rubriek 4 krijgt men in het algemeen de indruk dat de initiatieven ook hier weer sterker gericht zijn geweest op nulgroei dan op een evenwichtig beleid in alle delen van de wereld. Want anders is het niet te begrijpen dat u uw prioriteiten beperkt tot de landen om de Middellandse Zee en tot de landen in Midden- en Oost-Europa. In het algemeen kan worden gesteld dat het uitgangspunt om tegen het einde van de onderhandelingen over de begroting van 1998 een nulgroei te verwezenlijken, achterhaald is. Bovendien zie ik nergens terug, hoewel uw eerste lezing na de Top van Amsterdam heeft plaatsgevonden, dat deze eerste lezing over de betekenis van het werkgelegenheidsbeleid niet overeenkomt met de uitgangspunten van de ontwerpbegroting.
Ik wil u, evenals de Commissie, uitnodigen samen met ons te zoeken naar oplossingen. Ik weet dat het Luxemburgse voorzitterschap dat wil. Ik doe op deze plaats ook een beroep op de andere 14 lidstaten. Volgens uw besluiten van Amsterdam gaat het hier om de geloofwaardigheid van ons allen!
(Applaus van rechts)

Tomlinson
Mijnheer de Voorzitter, allereerst wil ik mijnheer Fischbach graag welkom heten. Hij heeft er vast wel begrip voor als ik zeg dat ik blijer ben met zijn komst dan met zijn boodschap. Ik heb al op jonge leeftijd geleerd dat het soms nodig kan zijn de boodschap om zeep te helpen zonder de boodschapper neer te schieten. In de besprekingen die wij tijdens de triloog hebben gehad, heb ik namens het Parlement één belofte gedaan, waartoe het Parlement zich reeds had verbonden, namelijk het nakomen van de afspraken waarmee we altijd informeel hadden ingestemd, te weten dat het Parlement niet meer dan 20 % van de kredieten van rubriek 5 zou nemen.
Gisterenavond heb ik met het Bureau van het Parlement besproken hoe dat moet gebeuren. In de eerste lezing van de begroting zal een bedrag van zo'n 4, 5 miljoen ecu gekort worden, waardoor de nodige kortingen gewaarborgd zijn en het Parlement onder de 20 % van de aan rubriek 5 toegewezen bedragen zal komen, zoals we altijd al zeiden dat zou gebeuren. Die besparingen zullen zich voornamelijk in hoofdstuk 11 van de begroting van het Parlement voordoen en de belangrijkste factor die hiertoe bijdraagt is de gunstige invloed van de wisselkoersen tussen de ecu en de Belgische frank, waardoor aanzienlijke besparingen mogelijk zijn.
Uit het bovenstaande blijkt dat de begrotingsperikelen waarmee wij als Parlement kampen grotendeels het gevolg zijn van beslissingen die de Raad zelf heeft genomen. Als we naar de begroting van het Parlement kijken en ons afvragen waarom er ooit het probleem was dat we de 20 % van de kredieten van rubriek 5 overschreden, dan moeten we kijken naar die drie plaatsen in Europa die een ding gemeenschappelijk hebben: dat zijn Edinburgh, Maastricht en Amsterdam. Het bespottelijke besluit dat op de ene Top genomen werd en op de andere bevestigd, is nu ingekapseld in een ontwerpverdrag in de derde stad, volgens welke het Parlement als zigeuners door heel Europa moet trekken om te kunnen vergaderen; het dwingt ons om op kosten van de gemeenschap een overschot aan vergaderzalen en kantoren te bouwen. Voor deze chaotische en dure organisatorische extra's moet de Raad de verantwoordelijkheid dragen.
Toen we bovendien probeerden de kosten voor die noodzakelijke gebouwen zo laag mogelijk te houden, heeft de Raad zelf ons daarin gedwarsboomd. Het feit dat het Parlement zijn D3-gebouw in Brussel zal moeten financieren via een speciale constructie, is wellicht in het voordeel van de Luxemburgse belastingbetaler, die wel zeker voordeel zal halen uit de bijkomende belastingen die wij in Luxemburg betalen, maar het zal de Europese belastingbetaler in het eerste jaar circa 1 miljoen ecu meer kosten dan wanneer we het Commissievoorstel hadden gevolgd om de aankoop van onze gebouwen direct door de Gemeenschap te laten financieren. Dus is de aankoop van gebouwen als gevolg van die besluiten een groot probleem geweest, maar in onze begroting voor volgend jaar is de verkoop van de overschotgebouwen natuurlijk de keerzijde van datzelfde probleem.
Ik heb mij als rapporteur voor de begroting van het Parlement nauwelijks een begrotingsrapporteur gevoeld en veel meer een rondreizende makelaar, die getracht heeft ons overschot aan onroerende activa te slijten aan mogelijke geïnteresseerden. Wat het Parlement betreft zal de begroting van volgend jaar ongetwijfeld zwaar afhangen van de mogelijkheid om van de huurcontracten van de Belliard I en Belliard II gebouwen en ook van de Van Maerlant gebouwen af te komen. Het Parlement zal die uitdaging aannemen, het zal die dingen doen, het zal met die begroting komen en het zal onder het plafond van rubriek 5 van 20 % blijven.
Na dit alles denk ik niet dat er iemand in het Parlement is, die, terwijl wij de hiervoor noodzakelijke bezuinigingen doorvoeren, krokodillentranen zal huilen om diegenen die zeggen dat dit een noodzakelijke bijdrage is voor die lidstaten die in hun uitgaven moeten snoeien om tegemoet te komen aan de convergentiecriteria van Maastricht. Het ontgaat velen van ons niet dat zij sommige van de uitgavenprogramma's in hun eigen land heel gul bedelen, maar tegelijk een zuinig mondje trekken bij het goedkeuren van de begroting van Europa.
Het Parlement zal zijn taak verrichten dit jaar, maar wij doen dat in de context van een uit den treuren verlaagd begrotingsplafond, dat onnodig is als we tegemoet willen komen aan de verlangens van de burgers van Europa.
(Applaus van links)

Fischbach
Mijnheer de minister, mijnheer de Voorzitter, ik vraag u slechts heel kort het woord, in de eerste plaats om de heer Samland en beide rapporteurs, de heren Tillich en Tomlinson, die aan dit debat hebben deelgenomen, te danken. De heer Liikanen heeft zeer bondig geantwoord en ik heb niets aan zijn woorden toe te voegen. Ik wil enkel zeggen dat de boodschap van de afgevaardigden, de voorzitter van de Begrotingscommissie en beide rapporteurs, duidelijk genoeg is geweest.
Staat u me echter toe enkele overwegingen die zojuist naar voren zijn gebracht, te relativeren. Natuurlijk vind ik het goed dat men zeer openhartig argumenten aanvoert, maar we moeten wel beseffen dat zelfs de voorzitter van de Raad en alle voorzitters van de Raad, die ofwel ministers van Financiën, ofwel ministers van Begroting zijn, heel goed weten dat het bij het begrotingsbeleid niet de kunst is méér uit te geven, maar béter uit te geven. Ik denk dat dat een taak is waarvoor wij ons dagelijks in onze lidstaten zien gesteld. Gelooft u me dan ook, dat wij zeer aandachtig naar u luisteren.
Ik wilde echter tot de heer Samland zeggen - die het overigens heel goed weet, maar het hier niet heeft willen zeggen - dat de uitgaven inderdaad zo'n 1, 15 % van het communautaire BBP bedragen, terwijl dat drie of vier jaar geleden nog 1, 20 % was. We mogen echter niet vergeten dat de basis in die afgelopen drie of vier jaar ook is geëvolueerd en dat het BBP van de lidstaten op Europees niveau met 2, 5 % is toegenomen; we moeten dus geen appels met peren vergelijken en niet suggereren dat de Gemeenschap eigenlijk minder aan het uitgeven zou zijn dan vier jaar geleden. Wij weten allemaal dat de druk is toegenomen en dat er op bepaalde terreinen zodanige eisen liggen dat wij ons niet de luxe van bezuinigingen kunnen veroorloven ten koste van prioritaire belangen van de Gemeenschap en dus van de Europese Unie.
Ik wilde eveneens tot de heer Tillich zeggen dat wij ons er goed van bewust zijn dat dit schrappen of verlagen van betalingskredieten aanvechtbaar is, maar ik accepteer niet dat men de vastberadenheid van de Raad om aan de verplichtingen van de Europese Unie te voldoen in twijfel trekt. Wij hebben wel degelijk in de Begrotingsraad verklaard - en ik denk dat het Parlement dat wel weet en naar waarde weet te schatten - dat wij bereid zijn ieder voorstel van de Commissie welwillend te bestuderen, verondersteld dat de betalingen niet meer voldoende zouden zijn om de aangegane verplichtingen te dekken. Ik denk dat dat een heel belangrijk punt is, en op gevaar af van het verwijt te krijgen dat de Raad uiteindelijk een verklaring heeft afgelegd die niet beantwoordt aan zijn wens en vastbeslotenheid in de begroting van 1998 de nulgroei te bereiken, wil ik zeggen dat de Raad voldoende realiteitszin heeft en verstandig genoeg is om het standpunt van het Parlement over alle wettelijke verplichtingen van de Europese Unie te delen.
Ik eindig met de woorden dat het voorzitterschap van de Raad op het Parlement is aangewezen. Het is nu het Parlement dat zijn verantwoordelijkheden moet nemen. Ik zie met ongeduld uit naar de debatten die op 21 oktober in deze zaal zullen plaatsvinden. Ik zal er zeker zijn. Ik zal zeer aandachtig luisteren naar de boodschap van het Parlement; daarna zullen we verder zien. Beklaagt u echter niet het Luxemburgse voorzitterschap: wij zijn wel erg klein, maar sterk genoeg om de debatten van de Raad in de goede richting te leiden.

De Voorzitter
Het debat is gesloten

Gemeenschappelijke ordening der markten in de sector bananen
De Voorzitter
Aan de orde is de verklaring van de Commissie over het standpunt van het panel van de Wereldhandelsorganisatie met betrekking tot de sector bananen.

Fischler
Mijnheer de Voorzitter, geachte dames en heren, de beroepsinstantie van de WHO, de Wereldhandelsorganisatie, heeft onlangs haar rapport gepresenteerd over de communautaire bananenregeling. Na de negatieve beslissing van het panel, dat door de WHO op verzoek van de Verenigde Staten, Ecuador, Honduras en Mexico was ingeschakeld, is de Europese Commissie in hoger beroep gegaan bij de beroepsinstantie, waarvan het rapport op de komende vergadering van de arbitragecommissie van de WHO op 25 september zal worden aangenomen. Ik kan niet onder stoelen of banken steken dat de Europese Commissie zeer teleurgesteld is over dit rapport, omdat de beroepsinstantie hierin tot de conclusie komt dat een aantal aspecten van de communautaire bananenregeling onverenigbaar zijn met de WHO-voorschriften.
Tot de maatregelen die volgens de uitspraak niet in overeenstemming zijn met het WHO-verdrag, behoren ook die waarvan ons doel was te voldoen aan onze verplichtingen ter bescherming van de weinig stabiele economieën van de ACS-staten.
De uitvoer van bananen naar de Europese Gemeenschap is een belangrijke pijler van de economie van deze landen, die zorgt voor hun politieke stabiliteit. Ook de bestanddelen van de invoerregeling waarmee het op de markt brengen van de bananenproductie uit de EEG en de ACS-staten moet worden gestimuleerd, worden aangeduid als onverenigbaar met de WHO-regels, evenals aspecten van onze overeenkomst met de belangrijkste leverende landen, die een integraal bestanddeel vormden van het landbouwhoofdstuk van de Uruguay-ronde.
De Europese Commissie vreest dat de uitspraak van de beroepsinstantie zeer verstrekkende gevolgen heeft voor de interpretatie, niet alleen van de marktordening in de bananensector, maar ook van een hele reeks belangrijke WHO-voorschriften, waarvan de gevolgen voor de verplichtingen en het beleid van alle WHO-lidstaten veel verder zullen gaan dan alleen maar de bananenregeling.
De Commissie vraagt zich natuurlijk ook met enige bezorgdheid af welke gevolgen de uitspraak zal hebben voor de huidige bananenregeling. Momenteel onderwerpt de Commissie de gevolgen van de procedure van de Wereldhandelsorganisatie aan een zorgvuldige beoordeling.
Met inachtneming van de internationale verplichtingen van de Europese Unie moeten we komen tot een evenwichtig standpunt over de inhoud en de gevolgen van de uitspraak. Daarbij moeten we in gelijke mate oog hebben voor de verplichtingen van de EU tegenover onze eigen bananenproducenten, onze verplichtingen jegens de ACS-staten in het kader van de Overeenkomst van Lomé en de resultaten van de onderhandelingen in het kader van de Uruguay-ronde voor onze betrekkingen met de leverende landen in Latijns Amerika.

Colino Salamanca
Voorzitter, om u de waarheid te zeggen maken de woorden van de heer Fischler ook ons er niet geruster op. Ik begrijp dat de commissaris teleurgesteld is over de WHOresolutie, dat hij bezorgd is, en dat de Commissie zijn bezorgdheid deelt, maar op dit moment had ik eigenlijk wat meer van de commissaris willen horen. Zoals de heer Fischler al heeft aangegeven zal de uitspraak van het hoger beroep op 25 september zeker worden geratificeerd en vervolgens heeft de Commissie een maand de tijd om te besluiten wat zij zal doen: of zij de resolutie zal uitvoeren, of dat zij met een voorstel zal komen voor enigerlei vorm van compensatie.
Wij hadden vandaag van de Commissaris een duidelijker standpunt verwacht: wij hechten immers groot belang aan wat hij slechts terloops aangaf, namelijk dat het belang van de bananenregeling verder reikt dan de handelsbelangen van de Europese Unie en de ACS-landen. Zoals de Commissaris weet, vormen de bananen voor landen met orografische problemen praktisch het enige exportproduct, wat vergaande gevolgen heeft voor hun sociale, economische en politieke structuur. Daarmee is de bananenregeling in veel ACS-landen van directe invloed op de eigen economie en het politieke leven. Vandaar het belang dat wij aan deze zaak hechten.
Wij verwachten van de Commissie een betrokkenheid die verder gaat dan het zich teleurgesteld betonen. Wij willen er bij Commissie op aandringen dat zij aangeeft welke oplossingen de Commissie denkt aan te voeren opdat deze kwestie, die van zo vitaal belang is voor zowel de perifere gebieden van de Europese Unie als voor derde landen waarmee wij al zulke oude banden onderhouden, op bevredigende wijze opgelost kan worden.
Nogmaals: het is niet voldoende om ons simpelweg teleurgesteld te betonen. Wij willen dat de Commissie, als uitvoerend orgaan, in staat is antwoorden te formuleren die hoop geven voor de toekomst van een sector die in het economische, maatschappelijke en politieke leven van andere landen een zo vitale rol speelt. Wij verwachten wat meer inspanning van de kant van de Commissie in deze kwestie.

Fernández Martín
Voorzitter, mijnheer de commissaris, net als in de "Kroniek van een aangekondigde dood" van Gabriel García Márquez, zien wij dat waar wij de afgelopen jaren steeds voor hebben gewaarschuwd ten aanzien van de bananenproducenten van de Europese Unie en de ACS-landen onafwendbaar bezig is uit te komen.
Namens de Europese Volkspartij wil ik zeggen dat onze fractie het advies van de beroepsinstantie van de Wereldhandelsorganisatie inzake de communautaire invoerregeling voor bananen vanzelfsprekend aanvaardt. Deze regeling bevat elementen die zeer schadelijk zijn voor de gemeenschappelijke landbouw- en handelsbelangen, en niet alleen voor de bananensector, zoals vanmiddag ook door de heer Fischler is erkend.
Ook moet ik zeggen dat wij het standpunt van de Commissie, zoals zij dat in één van de plenaire vergaderingen van afgelopen mei en ook daarna heeft verwoord, toejuichen. Helaas heeft een en ander niet het beoogde effect gehad. Ik betreur het daarom ook dat de Commissie niet eerder andere initiatieven heeft ontwikkeld om de op handen zijnde gebeurtenissen een andere wending te geven.
Niemand twijfelt aan de grote mate van deskundigheid van het comité van deskundigen dat het afgelopen voorjaar het voorbereidende verslag van de WHO heeft uitgegeven. Maar evenmin zal iemand die drie deskundigen uit Hong Kong, Zwitserland en Australië kunnen betichten van een procommunautair standpunt.
Ik vraag mij af of wij er niet goed aan hadden gedaan een initiatief te nemen om te verhinderen dat een Amerikaanse burger uit de directe omgeving van de Amerikaanse regering, waarmee hij in het verleden ook verbonden is geweest, voorzitter van de beroepsinstantie van de Wereldhandelsorganisatie zou worden. Dit is geen verdachtmakerij, mijnheer de commissaris, maar slechts een uiteenzetting van de feiten.
Nu moeten we constateren dat er wellicht iets meer gedaan had kunnen worden maar dat er niets gedaan werd. Sommigen van ons hebben er voor gewaarschuwd, maar overduidelijk zonder succes. Maar we zitten hier niet om ons te beklagen. Wij moeten constructief naar oplossingen zoeken. Wij zijn ons bewust dat de GMO in de sector bananen het resultaat is van een complex regelgevingsproces dat evenwicht tracht te brengen in soms tegenstrijdige belangen.
Er zijn veel argumenten die voor ons standpunt pleiten, mijnheer Fischler. Dankzij de huidige regeling kunnen zowel producenten als exporteurs - waaronder grote Amerikaanse distributiebedrijven - profiteren van de Europese markt. De Europese markt voor bananen is de meest interessante ter wereld, zowel qua volume als qua prijsstelling. Onder de huidige regeling weten de dollarbananen zich verzekerd van markten die voorheen voor hen gesloten waren, waardoor voor hen aanzienlijke groeiperspectieven zijn ontstaan.
De instandhouding van de bananenproductie in de Europese Unie en de ACS-landen vormt niet alleen een garantie voor de instandhouding van een bron van inkomsten en werkgelegenheid voor de armste landen en regio's: elk ander bekend alternatief is slechter en waarschijnlijk nadeliger voor de communautaire begroting.
De Commissie heeft nu enige tijd, hoewel weinig, om te kiezen uit een aantal opties. Het lijkt redelijk dat de Commissie te kennen heeft gegeven dat zij alvorens voor een bepaalde weg te kiezen eerst over een technisch rapport wil kunnen beschikken dat de consequenties van het advies van Genève evalueert. Maar het uur van de onderhandelingen is aangebroken: er moet een opening worden gevonden voor een dialoog om een middenweg te vinden tussen de resolutie van de Wereldhandelsorganisatie, met name op het punt van de vergunningenregeling, en de instandhouding van de bananenproductie en de inkomstenniveaus van de Europese en ACS- producenten.
Bij het zoeken naar deze middenweg kunnen de Commissie en u, mijnheer de commissaris, rekenen op de steun van onze fractie en mogelijk op die van een ruime meerderheid van deze vergadering.

Santini
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, het laatste bevel van de Wereldhandelsorganisatie in deze bananenoorlog heeft, net zoals de orders die daarvoor zijn uitgedeeld, een onaangename, om niet te zeggen onaanvaardbare, toonzetting voor de Europese Unie. De commissaris heeft ons zojuist de bureaucratische aspecten van dit handelsgeschil beschreven, zoals zijn taak is. In mijn hoedanigheid van rapporteur voor dit Parlement inzake de gemeenschappelijke marktordening voor bananen voel ik het echter als mijn taak een paar andere facetten van het probleem te belichten, omdat de kwestie niet bij een zuiver economische en juridische aanpak mag blijven.
De bananenproductie in de ACS-landen en overzeese gebiedsdelen vormt niet alleen een post op de handelsbegroting, maar is vooral een doorslaggevende factor voor een algemeen, economisch en maatschappelijk evenwicht. De bananenproductie is in die gebieden een traditionele tak van bedrijvigheid, zij hoort bij het historische verleden van de mensen die daar leven, maar de toekomst van die productie komt wel vreselijk in de knel als dit absurde handelsakkoord blijft escaleren.
Door de hoge productie- en verkoopkosten kunnen de ACS-bananen niet naar behoren op de wereldmarkt concurreren met de bananen van het dollargebied, welke voornamelijk worden geproduceerd in Zuid-Amerika en door Amerikaanse multinationals doorverkocht. Deze bananen monopoliseren al de markt van de Verenigde Staten en momenteel zijn ze begonnen de wereldmarkt te bestormen. In Europa nemen ze 70 procent van het marktaandeel voor hun rekening, tegen 30 procent van de bananen van de ACS-landen en overzeese gebiedsdelen. Tenminste, zo was het tot nu toe, maar door de recente aanvechting van de gemeenschappelijk marktordening drijven we steeds verder af en wordt de allerarmsten ook dat kleine beetje ontnomen dat hun tot nu toe, dankzij het compensatiestelsel, een schamel inkomen garandeerde.
De Wereldhandelsorganisatie beweert dat wie niet tegen de concurrentie op kan boksen, maar moet ophouden met het telen van bananen. Men zegt dat die kleine producentjes zich niet meer mogen laten bedienen en dat ze maar iets anders moeten bedenken om van te leven. Nu valt het niet mee een diversificatie te bedenken met gewassen die even traditioneel zijn, en bovendien zou je op die manier zowel de culturele en economische connotaties als de milieusituatie van hele regio's op kop gaan zetten. En dat is nog niet alles. Daarnaast zou dan ook nog een zeer speculatief systeem gelegitimeerd worden. De producenten in Ecuador krijgen voor een doos bananen 3 à 4 dollar, die dan wordt doorverkocht voor 22 à 23 dollar. Een ACS-doos heeft een kostprijs van 8 à 9 dollar en wordt tegen 16 à 18 verkocht. Bovendien kunnen de bananen van het dollargebied ook nog rekenen op een forse vermindering van de douanerechten. De compensatie die de ACS-landen krijgen dient er dan ook toe de overleving van de bananenteelt te garanderen. Ik weet echt niet of een handelsakkoord daar tegenop kan wegen. Probeert u dat eens te vragen aan de mensen in Guadeloupe, Martinique, de Dominicaanse Republiek of de Canarische eilanden.
Tot slot, mijnheer de commissaris: Somalië. Niet een van de clausules van het GMO-document dat door dit Parlement is goedgekeurd, is tot nu toe toegepast. De burgeroorlog in dat land blijft een beletsel voor de export van het quotum dat Somalië is toegewezen. Het is absurd dat wij enerzijds de Somaliërs niet helpen zichzelf te leren bedruipen, maar dat wij hun anderzijds wel humanitaire hulp bieden. En zoals altijd likken de Amerikaanse multinationals zich de vingers erbij af.

Mulder
Mijnheer de Voorzitter, toen wij instemden met de Gatt-Overeenkomst toen hield dat in dat wij ook instemden met een onafhankelijk orgaan ter beslechting van de geschillen. Wij wisten op dat moment ook dat bepaalde uitspraken voor dit panel slecht voor ons zouden kunnen uitvallen. Dat is nu duidelijk het geval, maar ik denk dat er niks anders opzit dan het te respecteren.
De eerste vraag die zich voordoet: wat is de Commissie van plan? Voor mijn fractie is belangrijk, hoe zullen de bananenproducenten in de Europese Unie zelf getroffen worden? Wij denken dat die producenten op dezelfde wijze moeten worden behandeld als andere producenten van landbouwproducten in Europa.
Het tweede punt, als ik het goed begrepen heb, doet deze uitspraak geen afbreuk aan de LoméOvereenkomsten. Als dat zo is dan is het belangrijk te weten, wat is de referentiehoeveelheid die de Commissie zal hanteren. De uitspraak zegt, wij moeten de hoeveelheden nemen van vóór 1991. Wat is dat precies? Vóór 1991 was er nog geen gemeenschappelijke markt van bananen. Hoe zal die hoeveelheid precies zijn? Over de Lomé-Overeenkomst is het ook belangrijk te weten wat voor compensatiemogelijkheden er eventueel zouden zijn aan de ACS-landen. Kunnen die hun economieën diversifiëren met behulp van Europese steun?
En dan ten slotte mijnheer de Voorzitter, misschien is het nog mogelijk om ook in die mededeling van de Commissie aandacht te schenken aan een punt dat ik ook al in mei tot uitdrukking bracht en dat is, is het mogelijk om iets meer een voorkeur te geven aan de zogenaamde fair-crate -bananen, aan die bananen die op een ecologisch goede manier én op een sociaal goede manier geproduceerd worden?

Querbes
Mijnheer de Voorzitter, commissaris, de Verenigde Staten produceren noch exporteren bananen. Het is dan ook om de belangen te verdedigen van hun grote bananenproducenten die in Latijns Amerika huishouden en de wereldmarkt domineren, dat zij een klacht bij de WHO tegen de communautaire invoerregeling voor bananen hebben ingediend. De beroepsinstantie van de WHO heeft zojuist de eerste conclusies bevestigd door het beroep van de Commissie te verwerpen. Dit besluit is onaanvaardbaar. Het bewijst weer eens, zoals ten tijde van de kwestie van het hormonenvlees, dat de WHO uitsluitend wordt geleid door een blindelings streven naar vrijhandel, zonder dat men zich bekommert om de belangen van de armsten, de ontwikkelingslanden en de Europese producenten.
We moeten erkennen dat het oordeel van de WHO mede te wijten is aan meningsverschillen tussen de lidstaten, die de communautaire positie hebben verzwakt. Vanuit dit oogpunt hebben de Duitse politieke leiders een bijzonder ongelukkige rol gespeeld door tot voor het Hof van Justitie de gemeenschappelijke ordening der markten in de sector bananen aan te vechten. De Europese bananenproducenten hebben evenals de Duitse veehouders of graanboeren recht op bescherming van hun inkomens en op toepassing van de communautaire preferentie.
Commissaris Brittan heeft zojuist een beroep op de lidstaten gedaan om te gehoorzamen aan de bevelen van de WHO door het goede en het kwade ervan te aanvaarden. Dat is niet het standpunt van onze fractie. Op landbouwterrein, of het nu gaat om bananen of hormonenvlees, is er enkel het kwade en nog erger. In haar ontwerpresolutie dringt onze fractie er wederom op aan dat de Europese Unie noch de lidstaten wijken voor het dictaat van de WHO en dat zij alles in het werk stellen om de vitale belangen van de producenten in de Unie en in de ACS-landen te beschermen.
Wat denkt u te doen, commissaris? Van onze kant zeggen wij u dat we moeten weigeren de gemeenschappelijke ordening der markten in de bananensector te wijzigen, en dat wij eveneens moeten weigeren financiële compensaties te storten. Door ons zo te verzetten tegen de uitspraak van de WHO kunnen we de weg openen naar herziening van de mechanismen van deze instelling en haar geschillenprocedures, zodat er beter rekening kan worden gehouden met de sociale, gezondheids-, culturele en milieuvraagstukken.

Kreissl-Dörfler
Mijnheer de Voorzitter, reeds in 1994, na de uitspraak van de adviesgroep van de GATT had het toch al duidelijk moeten zijn dat de bananenmarktordening niet in overeenstemming is met de regels van de vrije wereldhandel. GATT en de WHO hebben geen oog voor het belang van consumentenbescherming, milieubescherming en sociale normen. De GATTovereenkomst volgt alleen maar de logica van de onbelemmerde vrije handel. Wij van de Fractie De Groenen hebben daarom reeds in december 1994 in dit Parlement het oprichtingsverdrag van de WHO afgewezen en werden daarvoor min of meer bekritiseerd. Maar het doet deugd vast te stellen dat enkelen uit de grote coalitie van kritiekloze WHO-aanhangers intussen de weg naar een iets realistischer beoordeling van de WHO hebben gevonden, niet alleen hier in het Parlement, maar - als ik u, mijnheer Fischler mag geloven - kennelijk ook in de Commissie.
De Wereldhandelsorganisatie brengt de doelstellingen van de Commissie op het gebied van het ontwikkelingsbeleid in gevaar. Ik vrees dat het oordeel tegen de marktordening voor bananen een precedent zal scheppen om de algehele samenwerking met de ACS-landen te verwerpen. Voor de Overeenkomst van Lomé staat de WHO nog slechts tot februari 2000 een uitzonderingspositie toe. Dan zullen de regels van de Wereldhandelsorganisatie de staten van de Europese Unie dwingend een principiële wijziging van hun ontwikkelingssamenwerking opleggen. Daarmee wil ik niet zeggen dat de bananenmarktordening volmaakt en feilloos is. Zij heeft zeker niet alleen het ontwikkelingsbeleid gediend; door het vergunningenstelsel heeft zij ook de concurrentiestrijd om marktaandelen tussen de bananenmultinationals aangewakkerd.
Quota's moeten worden gegeven aan de producerende landen in plaats van aan de importerende concerns. Kleine en middelgrote ondernemingen, in het bijzonder ook initiatieven op het gebied van "fair trade" hebben behoefte aan een behoorlijke toegang tot de Europese markt. Er moet eindelijk een expliciet quotum voor "fair trade" worden ingevoerd, zoals ook het Europees Parlement steeds weer heeft gevraagd. Juist door een dergelijk royaal bemeten quotum voor de producten die op een sociaal en ecologisch verantwoorde wijze zijn verbouwd, kan de doelstelling van de EU op het gebied van de ontwikkelingssamenwerking nog beter zichtbaar worden gemaakt.

Novo Belenguer
 Voorzitter, mijnheer de commissaris, wij waren allemaal vol verwachting over hoe het nu verder zou gaan en, na uw korte toespraak, zijn wij allemaal wat teleurgesteld. Namens mijn fractie wil ik mijn steun uitspreken aan willekeurig welk initiatief van de Europese Commissie dat er op is gericht om, hetzij langs gerechtelijke, hetzij langs administratieve weg, de communautaire bananenregeling in stand te houden, om daarmee de belangen van onze producenten en van die van de ACS-landen veilig te stellen.
Wij moeten voorkomen dat het gewicht van de Amerikaanse multinationals, die uitsluitend uit zijn op een zo hoog mogelijke winst, een sector met zoveel sociale implicaties als de bananensector uitholt en te gronde richt. Het belang van deze sector gaat voor bepaalde regio's van de Europese Unie - zoals de Canarische Eilanden en de Franse overzeese gebiedsdelen - en voor sommige ACS-landen veel verder dan het puur economische belang: voor hen is het hele systeem van overleven in het geding. Ik meen oprecht, mijnheer de commissaris, dat met dit aspect zeer serieus rekening gehouden dient te worden.

Souchet
Mijnheer de Voorzitter, commissaris, het lijkt er dus op dat het WHO-panel zich opmaakt om op 25 september Europa en zijn ACS-partners in het ongelijk te stellen over de kwestie van de communautaire invoerregeling voor bananen. Een dergelijk besluit zou uitermate ernstig zijn, en aan diegenen die dit nog niet wilden zien, de omvang onthullen van de perverse gevolgen van de WHO, die functioneert als een exclusieve club van rijke landen.
Dit besluit zou inderdaad een unieke, originele en doeltreffende vorm van samenwerking op de helling zetten, een systeem dat vooral berust op een stelsel van handelspreferenties dat is ontstaan uit de wens van de Europese Unie om de economie van haar partners in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan te ontwikkelen door voorrang te geven aan sectoren met een sterke toegevoegde waarde, zoals de bananensector; de schadelijke gevolgen hiervan zullen in alle sectoren van hun economie voelbaar zijn.
We weten onder welke omstandigheden de bananenproductie plaatsvindt in Zuid-Amerika, dat al 75 % van de totale uitvoer voor zijn rekening neemt. De situatie daar is niet te vergelijken met die in de ACSlanden. Ik denk in het bijzonder aan de Franse overzeese gebiedsdelen, waar de sociale normen gelijk zijn aan die van het moederland. Hoe kunnen we deze vergelijken met de immense Zuid-Amerikaanse plantages, die regelmatig door mensenrechtenverenigingen worden aangeklaagd vanwege hun dwangmethoden om de mensen tot werken aan te zetten.
Het resultaat van een veroordeling van de Europese Unie zou in veel opzichten desastreus zijn. Het zou de vertrouwensband in gevaar brengen die de in de loop der jaren in de samenwerking tussen de ACS-landen en de Europese Unie is ontstaan, omdat het de verplichtingen die wij in het kader van de GMO in de bananensector zijn aangegaan, van tafel veegt. Het zou de hele economie van een aantal van deze landen, waar de bananenproductie soms tot 60 % van het BBP uitmaakt en een factor van politieke stabiliteit vormt, in grote moeilijkheden brengen, met alle fatale sociale gevolgen van dien voor zowel onze ACS-partners als de gebieden in de Europese Unie waar bananen worden geproduceerd.
Welnu, zal de Commissie toelaten dat van de samenwerking die wij met de ACS-landen hebben opgebouwd door toedoen van de WHO niets overblijft? Zal zij na het hormonenkalf en de bananen onze verordeningen systematisch door de WHO ter discussie laten stellen of zal de Commissie de werking en de samenstelling van de WHO-panels eens serieus ter discussie stellen?

De Voorzitter
Ik heb zes ontwerpresoluties overeenkomstig artikel 37, lid 2, van het Reglement ontvangen.

Martinez
Mijnheer de Voorzitter, we komen aan het einde van de roman van de banaan, maar het is geen happy end, geen gelukkig einde. Dit dossier kan als voorbeeld dienen. Het gaat niet gewoon om een invoervergunning en een eenvoudig technisch dossier dat ook past in deze grote transatlantische oorlog voor de controle over de plantaardige en dierlijke eiwitten, de controle over het voedselwapen, met alle etappes die we zo goed kennen: de graanoorlog, de maïsoorlog, de oorlog van de genetisch gewijzigde organismen of de vleesoorlog.
Soms winnen we, of winnen we voor even. Voor de groeihormonen, de hormonenmelk heeft de "codex alimentarius" ons een extra jaar gegeven. Ook voor de rauwmelkse kaas hebben we nog een jaartje. Bij het mineraalwater zijn wij erin geslaagd onze definitie te laten gelden, die strikter is dan de ruimere definitie in de Verenigde Staten. Het water moet werkelijk uit de bodem komen en niet een soort mineraalcoca-cola zijn. Maar met het hormonenvlees en de bananen hebben we inderdaad verloren.
We kennen de geschiedenis: Mexico, Ecuador, Honduras en Guatemala, vier horige staten van de Verenigde Staten dus, hebben besloten een klacht in te dienen - alle overige landen hadden een akkoord met ons gesloten - met de steun van de Verenigde Staten die geen rechtstreeks belang in deze zaak hebben, behalve dan dat zij het land van vestiging zijn van Chiquita, Delmonte en Dole. Deze bananenmiljardairs noemen zich slachtoffer van discriminatie. Zij betwisten het preferentiële stelsel ten behoeve van de arme kleine bedrijven in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan en daarmee stellen zij het beleid van de Europese Unie, ja de Europese Unie zelf ter discussie, wat wellicht nog het minst negatieve aspect van deze hele kwestie zou zijn.
Zo zet men in de eerste plaats vraagtekens achter ons samenwerkings- en ontwikkelingsbeleid. LoméIV wordt betwist. Het is het preferentiële stelsel dat is toegekend aan Kameroen en Ivoorkust en dat dateert uit de periode van generaal de Gaulle, uit 1960. Dat was ook een van de voorwaarden van de interne markt. Al die kleine producenten, al die kleine exploitanten van technologisch laag niveau, die slechts 7 % van de communautaire markt in handen hebben - 850.000 ton naast die 2.500 miljoen ton van de Noord-Amerikaanse multinationals - dat alles zou die reuzen storen. Dat is toch je reinste economisch imperialisme, waarbij zelfs schadeloosstellingen worden geweigerd. Ook al willen wij vergoedingen betalen, de Verenigde Staten willen dat niet, zij willen de totale vernietiging.
Ons regionaal beleid ten behoeve van de ultraperifere regio" s - de Canarische eilanden, Madeira, Guadeloupe, Martinique - wordt ter discussie gesteld, omdat wij daarginds tegen 50 ecu per dag produceren, terwijl de multinationals met hun slaven tegen 50 ecu per maand produceren. En wat Honduras betreft: ik wijs erop dat het leger van Honduras in handen is van de multinational en dat, wanneer de Hondurese belastingdienst een belasting op de bananenkisten wil heffen, hem dit wordt verboden.
Ons begrotingsbeleid wordt ter discussie gesteld. Immers met 75 ecu douanerechten per ton, vermenigvuldigd met 2.500 miljoen ton, onder het voorwendsel van de toetreding van Oostenrijk, Zweden en Finland, wordt dat toch al gauw een cadeau van 2 miljard ecu douanerechten. Ik weet niet waar mevrouw Gradin is, die zich bekommert om de financiële belangen van de Europese Gemeenschap en om de fraude, maar hier ligt een prachtig fraudedossier, met name de fraude met het gewicht van de kisten, om maar niet te spreken van de Duitse politieke partijen, die wellicht niet helemaal neutraal tegenover Chiquita staan.
Ten slotte wordt onze normatieve soevereiniteit, onze juridische soevereiniteit ter discussie gesteld: het Europese recht is in eerste aanleg veroordeeld, in tweede aanleg in Genève door een klein panel van Australiërs, Zwitsers en Britten. De superioriteit van het gemeenschapsrecht, van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen en het arrest Costa versus ENEL van 1963, waarbij het gemeenschapsrecht boven het nationale recht wordt gesteld, worden ter discussie gesteld. Thans wordt het gemeenschapsrecht gedomineerd door het recht van Genève.
Het is de overwinning van het mondialisme over het regionalisme, en de Europese munt, staat u me toe dit te zeggen, zou hieraan niet veel hebben veranderd. Wij hebben afstand gedaan van onze nationale soevereiniteit ten gunste van Brussel. Brussel laat zich door Genève van zijn soevereiniteit beroven. Wat blijft er nog over van de soevereiniteit van de Europese Unie, nog voordat zij tot stand is gekomen?

Wynn
Mijnheer de Voorzitter, ik dank de commissaris voor zijn commentaar en ben vooral blij met de opmerkingen waaruit viel op te maken dat de gevolgen veel verder zullen reiken dan alleen bananen. Dat klopt. Voor tal van ACS-landen is dit een hopeloos besluit. Ze zijn nu voortaan doodsbang voor de besluiten die de Wereldhandelsorganisatie in de toekomst zou kunnen nemen.
In tegenstelling tot sommige van mijn collega's verwachtte ik niet te veel van de verklaring van de commissaris op dit punt. Ik zeg dit omdat ik hoop dat hij nog steeds met zijn collega's aan het bespreken is op welke manier men de arbitrage op 25 september zal benaderen. Wat wij moeten weten is of de Commissie vast van plan is om een zo goed mogelijk resultaat te bereiken. We moeten de schade nu zoveel mogelijk zien te beperken. Het besluit is er, of we dat nu leuk vinden of niet. Wat we nu moeten proberen is om er nog iets van te redden.
Toen mevrouw Kinnock, mijnheer Thomas en ik in mei op de Bovenwindse eilanden waren, was het overduidelijk dat de producenten daar heel bang waren - en ik bedoel echt bang - voor het besluit van de Wereldhandelsorganisatie. Nu dat besluit er is, mag Joost weten hoe ze zich voelen. Tegen ons zeiden ze er begrip voor te hebben dat liberalisering en mondialisering voor de toekomst onvermijdelijk zijn. Maar wat ze meer dan wat ook nodig hebben, is tijd - tijd om zich aan te passen aan een zeer concurrerende markt; in sommige gevallen zal het tenminste vijf jaar duren en in andere gevallen nog veel langer voordat ze kunnen concurreren met de producenten van dollarbananen.
Daarom verzoek ik de commissaris om daar rekening mee te houden. Het is van essentieel belang. Als hij dat soort concessies kan krijgen ter gelegenheid van de arbitrage op 25 september, dan zal hij de Bovenwindse eilanden daarmee een enorme dienst bewijzen. Het Parlement wil helpen. Wij willen ons deel doen. Dat zullen we ook en we zullen u steunen. Maar wij hebben van de Commissie een verbintenis nodig dat dit een daadwerkelijke poging is om nog iets uit deze overeenkomst te redden. Ik vrees dat in dit geval vrijhandel betekent dat die landen vrij zijn om hun economie en hun democratie gewoon ineen te laten storten. Het resultaat van deze arbitrage is van essentieel belang.

Liese
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, geachte dames en heren, wij discussiëren in dit Parlement al heel lang over de marktordening voor bananen, en ook vandaag weer worden veel van de argumenten herhaald die, sinds ik in het Parlement zit - dat is iets langer dan drie jaar - steeds weer naar voren worden gebracht. Maar er is beweging gekomen in het debat in dit Huis, en voor degenen die dat misschien nog niet zo hebben gemerkt, wil ik het nog eens herhalen.
Wij hadden in mei al een discussie over de eerste uitspraak van de WHO. We hebben toen zeer heftig gediscussieerd, ook in onze fractie; enkelen vonden zelfs dat deze uitspraak niet aanvaardbaar was. De meerderheid heeft toen echter beslist deze stelling niet te steunen. Wij stonden in elk geval niet achter de formulering dat deze uitspraak onacceptabel was, en ik heb ook heel goed gezien dat de liberale fractie deze beslissing toen op dit punt ook niet heeft ondersteund. Dus er komt beweging in dit lange debat.
Als zij dan nu de ontwerpresolutie van de fractie van de Europese Volkspartij lezen, zullen velen ook verrast zijn dat juist deze fractie de Commissie vraagt te komen met een voorstel tot wijziging van de marktordening. Hoe is dat zo gekomen? Dat ligt natuurlijk in de eerste plaats aan de WHO. Ik geloof dat wij geen ander alternatief hebben dan een wijziging tot stand te brengen, want bij de WHO bestaat er geen andere beroepsmogelijkheid meer. Velen denken misschien dat wij van ons uit een compensatie kunnen aanbieden, maar dat is natuurlijk niet zo. Degenen die de klacht hebben ingediend, kunnen ons een aanbod tot compensatie voorleggen. Doen zij dat niet - en daar ziet het wel naar uit -, dan is er geen ander alternatief dan over compensatie te discussiëren. Het enige alternatief zou zijn, de WHO als geheel ter discussie te stellen; ik geloof echter dat de meerderheid van dit Huis dat niet wil. Men kan weliswaar de Wereldhandelsorganisatie verder ontwikkelen, meer sociale normen en milieunormen inbrengen, maar de meerderheid van dit Huis zal de Wereldhandelsorganisatie niet principieel ter discussie stellen.
Als tweede punt wil ik graag uiteenzetten waarom wij de marktordening graag veranderd zouden willen zien. Dit is echter alleen mijn persoonlijke mening, in de fractie loopt daarover nog een heftige discussie. Ik vind dat zij zwakke plekken vertoont. Ik heb wel enigszins recht van spreken, want ik heb de situatie zelf in ogenschouw genomen, zowel op Guadeloupe als op St. Lucia, maar ook in Latijns Amerika. Het is zeker niet zo dat de goeden in de ACS-staten en de Europese productieregio's zitten, en de kwaden in Latijns Amerika. Dat is gewoon niet juist. In Ecuador zijn meer kleine producenten dan op alle Bovenwindse eilanden bij elkaar. 60 % van het bananenaanbod in Ecuador komt van kleine producenten, en deze lijden zwaar onder het feit dat ze geen toegang tot de Europese markt hebben. Door de multinationals komen ze nu nog meer onder druk te staan. En dat kan immers de bedenker ervan zo toch niet hebben bedoeld. Ik geloof dus dat het hoog tijd is om de marktordeningen te veranderen. Met de gedachte van fair trade , die de heer Mulder en de heer Kreissl-Dörfler hebben voorgesteld, moet naar mijn mening sterker worden rekening gehouden, onafhankelijk van de herkomst van de banaan voor zo ver dat mogelijk is. In elk geval ontkomen we niet aan een wijziging, en het verheugt mij dat er op dit punt beweging in de discussie is gekomen.

Aldo
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega" s, moet ik er nog aan herinneren dat de communautaire verordening tot instelling van de gemeenschappelijke marktordening in de sector bananen het resultaat is van een compromis waarbij het evenwicht tussen de belangen van de diverse communautaire toeleveringsbronnen (ACS-landen en dollarzone) in acht is genomen en rekening wordt gehouden met de verplichtingen die de Europese Unie voordien al was aangegaan, namelijk communautaire preferentie, preferentiële toegang voor de bananen uit de ACS-landen en GATTvoorschriften voor de derde landen?
De elementen waarover wij beschikken en uw woorden, commissaris, leiden tot de conclusie dat de GMO voor de bananensector verdwijnt. Als dat werkelijk het geval is, wordt niet uitsluitend het handelsstelsel voor de bananen bedreigd, maar wordt het hele communautaire beleid inzake de bananenverkoop op de helling gezet.
Naast de communautaire preferentie en de voorrang aan onze traditionele partners is er nog een punt dat ik aan de orde zou willen stellen dat, als er geen akkoord tussen ons en de felle tegenstanders van onze productie tot stand komt, de Europese productie ertoe zou veroordelen definitief te verdwijnen: het betreft de verdeling van de vergunningen, zoals deze in Verordening 404/93 is vastgelegd.
Er is een verdeling van de invoervergunningen van het contingent ingevoerd om het evenwicht op de markt van de Europese Unie tussen de verschillende marktpartijen te herstellen. Als basisverordening 404/93 hun uitsluitend de invoercertificaten van het tariefcontingent had toegekend op basis van de aankoop van Latijns-Amerikaanse bananen in de drie jaren die aan de GMO voorafgingen, dan hadden de B-partijen, die deze bananen in het verleden nooit hadden gekocht, volgens dit ene criterium geen toegang tot het invoercertificaat gehad.
Met een specifieke bepaling, namelijk de toekenning van 30 % van de invoervergunningen voor LatijnsAmerikaanse bananen aan de B-partijen, is in de basisverordening dus terecht voorkomen dat op de interne markt van de Europese Unie het feitelijke monopolie dat vóór de GMO in handen was van de marktpartijen die altijd uitsluitend Latijns-Amerikaanse bananen op de markt hebben gebracht, gehandhaafd bleef.
Het handhaven van dit monopolie zou des te onrechtmatiger zijn geweest, aangezien de LatijnsAmerikaanse bananen de goedkoopste zijn en bovendien de enige die - volgens de verordening - kunnen profiteren van de consumptietoename op de communautaire markt, wegens de beperking van de leveringen uit lidstaten van de EU en uit de ACS-landen, terwijl het tariefcontingent aangepast kan worden aan de toename van de consumptie.
Er moet dan ook alles aan worden gedaan om de GMO in de bananensector in haar huidige vorm te handhaven. De bananenproducenten hebben om dezelfde reden als de overige landbouwproducenten recht op steun van de Unie en moeten ook baat kunnen hebben bij de communautaire preferentie.
De productie in het Caribisch gebied, dat regelmatig door natuurrampen wordt getroffen, zal het niet overleven als het beginsel van spreiding van de vergunningen niet wordt beschermd.
Tot besluit wil ik nog zeggen dat in de ultraperifere regio" s de banaan de motor van de economie is.

Sierra González
Voorzitter, de voorzitter van de Commissie heeft gezegd dat de Europese Commissie niet bereid is omwille van de Europese banaan een handelsoorlog te voeren. Feit is dat we helemaal niet vragen om het zover te laten komen. Waar het om gaat is dat we de zaak niet mogen afdoen als ware het een ondergeschikte kwestie, want er is hier meer in het geding dan alleen bananen, de landbouw, de ultraperifere gebieden van de Unie of zelfs de handel: het gaat hier om een politiek probleem. Wat zich hier manifesteert op het punt van de bananen is de zwakheid van de Europese Unie ten opzichte van de Verenigde Staten. Deze zwakheid komt aan het licht door de toegeeflijke houding van de Commissie in de internationale onderhandelingen, en met name door haar neiging te zwichten voor de druk van de multinationale ondernemingen.
Nog vóór de Uruguay-ronde liep de Commissie al vooruit op de eisen die de Verenigde Staten zouden stellen. Toch werd de GMO voor de sector bananen in het verdrag van Marrakesh door 116 landen geratificeerd; en het was niet toevallig dat dit verdrag werd geratificeerd, het werd geratificeerd omdat het de uitdrukking was van een complex evenwicht tussen Europese en niet-Europese producenten en exporteurs. Alle partijen waren er mee gediend.
Dit is voor de Europese Unie het moment om te laten zien dat zij meetelt en om de redelijkheid te laten prevaleren. De conclusies van de Wereldhandelsorganisatie zijn schadelijk voor de belangen van de Europese producenten. Zij houden geen rekening met de belangen van de Europese consumenten, noch met de belangen van de ACS-landen, noch met de belangen van de kleine producenten in Latijns Amerika. Zij dienen uitsluitend de belangen van een handvol grote multinationals. Kijk maar naar die andere kwestie die bij diezelfde Wereldhandelsorganisatie voorligt, namelijk de kwestie van het met hormonen behandelde vlees, dat voor morgen op de agenda staat.
Kortom, het gaat hier om de soevereiniteit van de Europese Unie en haar instellingen en om de kwestie welke belangen of welke waarden de Europese Unie moet dienen. Er is meer dan de vrije handel. Hoe het ook zij, en hiermee wil ik eindigen: de Europese Unie is niet iets abstracts, zij wordt gedefinieerd door een intern beleid dat is aangenomen door de vertegenwoordigers van het soevereine volk. Uit respect voor de democratische legitimiteit van haar instellingen mag de Europese Unie haar communautair beleid niet verzaken.

Newens
Mijnheer de Voorzitter, het feit dat de inspanningen van de Europese Unie om de GMO voor bananen te handhaven zonder resultaat zijn gebleven, is gewoon rampzalig voor de kleine bananenproducenten in het Caraïbisch gebied, in Europa en elders.
Dit besluit toont aan hoe het mondiale vrijhandelssysteem waaraan wij vormgeven, rijke en machtige multinationals in staat stelt om het inkomen van arme, hard werkende mensen te vernietigen. De getroffen producenten vormden voor de belangrijke bananenproducenten en -leveranciers op het Latijns-Amerikaanse continent geen enkele bedreiging. Voor de plantagearbeiders van Chiquita, Del Monte en de andere multinationals zal het niet veel opleveren. Hun salaris is armzalig, hun arbeidsvoorwaarden slecht en hun rechten om vakbonden te organiseren beperkt.
Het is in deze fase moeilijk te voorspellen wat er gedaan kan worden om bescherming te bieden aan de slachtoffers van deze situatie. Ik had gehoopt dat de Commissie de keuzemogelijkheden wat zorgvuldiger geformuleerd had. Alle mogelijke inspanningen moeten worden geleverd om hulp te verschaffen, als de veranderingen doorgaan. Maar we moeten ons ook buigen over alle alternatieven om de bananenindustrie in deze omstandigheden te steunen. We moeten overleg plegen met de regeringen en de vertegenwoordigers van al diegenen die getroffen worden, en we moeten teruggaan naar de Wereldhandelsorganisatie om te zeggen dat dit besluit totaal onaanvaardbaar is.
Maar er zal nog meer moeten worden gedaan als dit resulteert in de ondergang van kleine economieën, in grotere armoede, in een stijging van de productie van drugs en van de criminaliteit. We moeten streven naar maatregelen om het systeem zelf te veranderen. De Commissie, het Parlement en de Raad moeten bijeenkomen om een programma op te stellen, wellicht om een conferentie bijeen te roepen en een campagne op touw te zetten om de belangen te beschermen van alle kleine producenten die gevaar lopen en voor wie de kleine bananenproducenten het symbool zijn. En we moeten natuurlijk tot het einde toe alle mogelijke steun blijven geven aan de mensen die het slachtoffer zijn van dit besluit.

Mendonça
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, de Europese Unie heeft eerst en vooral de verplichting te allen tijde de belangen van de lidstaten en de regio's van de Unie te behartigen, en dient bovendien haar jegens derde landen aangegane verplichtingen na te komen. Die plicht doet zich nog sterker gevoelen wanneer de Unie de belangen verdedigt van regio's in Europa die te kampen hebben met negatieve structurele factoren in hun economie of die in hun ontwikkeling een achterstand hebben opgelopen, welke situatie dan nog eens verergerd wordt door hun perifere ligging en het feit dat er geen directe aansluiting met het moederland bestaat.
De bananenproductie in Europese regio's zoals de autonome regio Madeira is voor vele duidenden families op Madeira de belangrijkste en vaak zelfs enige bron van inkomsten en draagt in sterke mate bij tot het ecologisch evenwicht in die regio. De economische en ecologische schade alleen al die teweeg zou worden gebracht door een drastische reductie van de bananenproductie in de regio Madeira als gevolg van een volledige liberalisering van de handel in dit product is niet te becijferen.
Het zou onaanvaardbaar zijn als de Europese Unie hier niet vasthield aan, en een lans brak voor een kwantitatieve beheersing van de Europese markt. Al was het alleen maar - en dat gegeven is genoegzaam bekend - omdat de communautaire producenten niet in dezelfde omstandigheden verkeren als anderen en daarom op een volledig geliberaliseerde markt niet kunnen concurreren. Wij denken daarom dat het zaak is om nu duidelijk aan te geven dat de Europese Unie behalve het beleid van kwantitatieve beheersing, ook het - reeds bestaande - systeem van inkomensondersteuning zal handhaven, en dat de huidige situatie niet alleen maar gehandhaafd, doch zelfs - principieel - versterkt moet worden.
Het beleid van samenwerking en steun voor de ontwikkeling van de ACS-landen zoals dat al enige decennia geleden is geformuleerd en vastgelegd in de opeenvolgende Overeenkomsten van Lomé en in het Europees Ontwikkelingsfonds, vormt een goede basis op grond waarvan het voor de Europese Unie onaanvaardbaar is deze ACS-landen geen preferentiële behandeling te geven in de bananensector, terwijl zo'n preferentiële behandeling wel wordt gehandhaafd voor vele andere sectoren.
Om al deze redenen en ook nog andere, waarvoor hier in het kader van deze opmerkingen geen ruimte is, willen wij de door de Fractie van de Europese Volkspartij ingediende ontwerp-resolutie ondersteunen. En, indien mogelijk, zouden wij ook nog willen weten wat er achter de zorgen van de commissaris schuilgaat.

Rosado Fernandes
Mijnheer de Voorzitter, niemand had ooit verwacht, zoals ik, die tegen de GATT-overeenkomst heb gestemd, dat deze organisatie zich in naam van de "vrijhandel" zou transformeren in een uitzonderlijk protectionistische organisatie. Dat is namelijk het volstrekt ongewilde resultaat dat is verwezenlijkt: het opzetten van een hiërarchie die door de Verenigde Staten wordt aangevoerd en die zichzelf beschermt. Ze is steeds rijker en vetter geworden en bereid tot een genadeloze handelsoorlog. Dat is wat men, in werkelijkheid, vanuit vrijhandelsoogpunt beoogt, en dat weten wij allemaal. En toch stemden er maar 80 of 90 afgevaardigden tegen. Ik kan niet blij zijn met de het leed van anderen en de hier begane stompzinnigheden, maar de waarheid is dat dit Parlement niet het morele gezag heeft om nu kritiek te leveren op het monster dat het zelf heeft laten groeien. Het is dit Parlement geweest dat dit monster kracht en voedsel gegeven heeft, en datzelfde Parlement huilt nu tranen met tuiten over de ravage die het monster aanricht.
Welk recht heb ik, afkomstig uit een klein land met een eiland waarop negenduizend bananenproducenten wonen, hier te protesteren? "Negenduizend bananenproducenten? Laat ze maar wat anders gaan doen" zullen de Amerikanen zeggen! Maar wat dan, als we geen alternatief hebben? "Doe maar iets anders of vraag aan de Japanners hoe je harakiri pleegt." Dat zou een oplossing zijn, want er is geen alternatief, en geen bescherming. Protectionisme - alleen de voorstanders van vrijhandel hebben daartoe op dit moment het recht, wanneer ze rechters hebben die in dit soort zaken natuurlijk partijdig zijn.

Medina Ortega
 Mijnheer de Voorzitter, ik begrijp dat gezien de gevoeligheid van de problematiek commissaris Fischler zich vanmiddag buitengewoon terughoudend heeft opgesteld. Maar komende week moet de Commissie een belangrijke beslissing nemen, en ik geloof dat het goed is dat wij in de gelegenheid worden gesteld om onze mening aan de Commissaris kenbaar te maken alvorens de Commissie tot besluitvorming overgaat. Ook hoop ik dat de commissaris nota neemt van wat op dit moment in dit Parlement wordt besproken. Zoals de commissaris ziet komt hier de mening tot uitdrukking van een breed politiek en geografisch spectrum dat niet alleen de bananen producerende landen vertegenwoordigt, maar ook een brede meerderheid van het Parlement dat opkomt voor een stabiele regeling.
Ik zou de aandacht van de Commissie willen vragen voor een aspect dat vanmiddag wellicht niet volledig naar voren is gebracht. Wat in het geding is, is de vrije handel: heeft de Commissie of de Wereldhandelsorganisatie eraan gedacht dat de grootste aanslag op de vrije handel op dit moment wordt gepleegd door de multinationals die de wereldmarkt voor bananen gemonopoliseerd hebben? Onlangs zat ik met een stel onafhankelijke Ecuadoriaanse bananenproducenten, die samen 25 % van de bananenproductie vertegenwoordigen, in het vliegtuig en zij verzekerden mij dat zij geen enkele vrijheid hebben: hun rest slechts de vruchten af te leveren aan de multinationals.
Op dit moment beheersen de multinationals, die de wereldmarkt al gemonopoliseerd hebben en die 100 % van de zeer rijke Noord-Amerikaanse markt beheersen, 65 % van de Europese markt. Als de regeling die men wil instellen onder het vaandel van de vrije handel leidt tot het verdwijnen van de resterende 30 % van de Europese markt, die de enige markt is die de producenten van de Europese Unie en de van oudsher naar de Europese Unie exporterende ACS-landen hebben, dan zal daarmee de vrijheid van handel zijn verdwenen.
Ik geloof, mijnheer de commissaris, dat er een voorschrift van het gemeenschapsrecht is aangaande de vrije concurrentie, waarmee de Commissie wél, maar de Wereldhandelsorganisatie geen rekening houdt - bedenk dat de Wereldhandelsorganisatie ook bevoegd is op het gebied van de dienstverlening: daar beoogt men juist een einde te maken aan de vrijheid van handel. Zij komen niet op voor de vrijheid van handel. Op ons rust de plicht om de vrije handel te verdedigen tegen de monopolisering van de bananenmarkt door de grote multinationals.

Carlsson
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, collega's, het is belangrijk dat de Europese Unie internationale overeenkomsten respecteert, en in het kader daarvan ook uitspraken van internationale gerechtshoven eerbiedigt. Dat is om dezelfde redenen belangrijk als waarom wij willen dat de lidstaten de EU-bepalingen respecteren. Deze overeenkomsten hebben wij gesloten omdat de nationale staten in veel verbanden te klein zijn en omdat het zich loont om binnen gemeenschappelijke regels samen te werken, ook al vinden wij dat de regels in sommige gevallen in ons nadeel zijn.
Geachte collega's, de Europese Unie is gebaseerd op het inzicht dat de vrije handel de wereldeconomie en onze eigen economie bevordert. Daarom zijn wij lid van de Wereldhandelsorganisatie. Binnen deze organisatie hebben wij, net als andere landen, bepaalde verplichtingen die gerespecteerd moeten worden. Komen wij die niet na omdat dat ons niet past, dan zullen andere landen hun verplichtingen niet nakomen als dat hun niet past, maar ons wél had gepast.
De discriminerende invoerbelemmeringen die wij nu bespreken, zijn ingevoerd omdat de consumenten als zij zelf mochten kiezen, er grotendeels de voorkeur aan zouden geven om bananen uit andere gebieden te kopen. Ook met het oog op de consumenten dient de invoer derhalve te worden gedereguleerd. De invoerbelemmeringen leiden ertoe dat de bananen duurder zijn dan anders het geval zou zijn geweest. Als deze invoerregeling niet in strijd was met door ons gesloten internationale overeenkomsten, zou deze prijsverhoging misschien aanvaardbaar zijn, maar dan enkel als de invoerbelemmeringen werkelijk een goede ontwikkelingssteun zouden betekenen voor de ACS-landen. Maar dat is niet het geval! De invoerregeling is zeer ingewikkeld en is daarom de oorzaak geweest van een handel in vergunningen als gevolg van het extra geld dat de consumenten moeten betalen. Voor een aanzienlijke deel belanden deze gelden bij bureaucratische tussenpersonen.
De EU moet dus om vele redenen haar huidige regeling van de bananenhandel wijzigen, zodat deze in overeenstemming is met onze internationale verplichtingen; zodat ze in het voordeel van de consumenten is; en zodat de ontwikkelingslanden binnen de ACS doelmatiger worden gesteund in hun streven om op de toekomst gerichte productiestructuren op te zetten. Als wij de uitspraak van de WHO niet volgen, zullen wij worden blootgesteld aan kostbare tegenmaatregelen. De geloofwaardigheid van de EU wanneer wij binnen de WHO en in andere verbanden spreken over vrije handel en respect voor overeenkomsten, zou erdoor worden geschaad.

Kinnock, Glenys
Mijnheer de Voorzitter, ik dank commissaris Fischler dat hij ons in de gelegenheid stelt een zeer belangrijke kwestie te bespreken.
Ik ben ervan overtuigd dat hij, net als ik, inziet dat de duidelijke winnaar na dit besluit van de Wereldhandelsorganisatie Chiquita is. Als rechtstreeks gevolg van de onbehoorlijke druk die Chiquita op de regering van de Verenigde Staten uitoefende, is de klacht oorspronkelijk bij de Wereldhandelsorganisatie neergelegd. Zoals de commissaris ongetwijfeld weet, buigt een commissie van de Amerikaanse senaat zich momenteel over deze druk en dit zal misschien enig licht werpen op een vrij kwalijk onderdeel van de campagne voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen.
De producenten uit het Caraïbisch gebied waren sprakeloos over het besluit van het WHO-panel. Volledige toegang tot de WHO is hun ontzegd, hun wettelijke vertegenwoordigers werden uit de WHO gezet en als klap op de vuurpijl werd het hoger beroep voorgezeten door een Amerikaan. Dit kun je toch echt niet onpartijdig noemen en bovendien wordt hierbij volledig aan de behoeften van de Caraïbische landen voorbijgegaan.
Ik heb vorige week een bezoek gebracht aan de Verenigde Staten en was verbaasd over het aantal keren dat ik de mensen er daar aan moest herinneren dat steun niet de plaats kan innemen van handel, en dat wij ons hier heel erg voor ontwikkeling inzetten. Dat ontgaat hen totaal, net zoals hen compleet ontgaat welke gevolgen dit besluit voor de Caraïbische landen heeft.
Ik zou van de commissaris graag enige opheldering krijgen over het feit of de Commissie zich zal houden aan het precedent van de Japanse, 15 maanden durende, overeenkomst inzake de naleving. Ook zou ik graag weten of de Commissie op de hoogte is van de reeds opgestelde Amerikaanse wijzigingen op onze regeling en of zij voornemens is daar bezwaar tegen aan te tekenen, hetgeen ik hoop.
Tot slot zou ik graag weten of we van de Commissie een consequente houding mogen verwachten. Sir Leon Brittan zegt dat we andere ijzers in het vuur hebben, en dat wij daarom het besluit over hormonen en rundvlees en het besluit over bananen moeten accepteren. Commissaris Pinheiro zegt dat wij in onze internationale economische betrekkingen zeer duidelijke doelstellingen moeten hebben op het vlak van ontwikkeling.
Commissaris Fischler zegt dat wij de bevindingen van het hormonenpanel niet ten uitvoer moeten leggen, maar voor compensatie moeten zorgen. Hij heeft het ongetwijfeld bij het rechte eind. Waarom kunnen we het geschil over bananen dan niet op dezelfde manier benaderen, als waarop hij de geschillen van het hormonenpanel benadert?

Correia
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, het is bekend dat de verdeling van de importvergunningen één van de grondslagen is voor de sinds 1993 geldende gemeenschappelijke ordening der markten in de sector bananen, en dat de bedoeling ervan is de invoer van bananen uit Midden-Amerika te beperken om zo de afzet van de productie van landen van de Unie en ACS-landen te verzekeren.
De conclusies van de beroepsinstantie van de GMO hebben de landen die beroep hebben aangetekend tegen de huidige GMO voor de sector bananen definitief in het gelijk gesteld. Indien we deze uitspraak aanvaarden, zal de importeur niet langer geprikkeld worden communautaire bananen te kopen, zodat deze voortaan die bananen zal kopen die hem het grootste voordeel opleveren, dat wil zeggen, bananen van de Amerikaanse multinationals. Welke maatregelen denkt de Commissie te nemen om:
de afzet van de communautaire bananenproductie te verzekeren zonder verlies van inkomsten voor de producenten?-te zorgen dat deze teelt niet wordt opgegeven, zodat de gunstige gevolgen ervan voor het landschap en het milieu behouden blijven. Dit zijn immers factoren die een belangrijke invloed hebben op het toerisme, een sector die in de ultraperifere regio's, waaronder de autonome regio Madeira, tienduizenden mensen werk verschaft.
McCarthy
Mijnheer de Voorzitter, het is moeilijk om in één minuut recht te doen aan de enorme onrechtvaardigheid van dit besluit, maar ik zal trachten om de besprekingen die mevrouw Kinnock en ik vorige week in Washington hebben gevoerd, weer te geven. Ik moet zeggen dat de ambassadeurs van de Caraïbische landen totaal van de kaart waren door dit besluit. Ze hebben het gevoel dat ze aan hun lot worden overgelaten, dat ze zwaar gestraft worden door een groot land en uitgeperst worden door multinationals. We vinden dit niet eerlijk. Ze vertegenwoordigen slechts 3 % van de wereldhandel. Als Europese consumenten is het ons recht bananen te kopen in die gebieden die ons waar voor ons geld geven en die de democratische rechten en sociale normen weerspiegelen die wij in die landen verwachten en bevorderen.
Ik vind dat de Commissie een grote verplichting heeft om die landen de helpende hand toe te steken. Je kunt niet zeggen, zoals de Verenigde Staten tegen ons hebben gezegd, dat diversifiëring de oplossing is. Ze hebben heel gladjes gezegd dat textiel het helemaal is, maar dan moet wel bedacht worden dat de Verenigde Staten als het om textiel gaat een van de meest protectionistische landen ter wereld is. Dat is voor die landen dus geen oplossing. Wij willen ons recht laten gelden. Wij willen ervoor zorgen dat zij het recht hebben om bananen te verbouwen, want dat is met name in het belang van de vele mensen in die landen die betrokken zijn bij de productie van bananen.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt donderdag om 12.00 uur plaats.

Kerncentrale in Tsjernobyl en de kernreactoren
Chmelnitsky 2 en Rovno 4 in de Oekraïne
De Voorzitter
Aan de orde is de mondelinge vraag (B4-0519/97 - O-0087/97) van de heer Scapagnini, namens de Commissie onderzoek, technologische ontwikkeling en energie, aan de Commissie over de sluiting van de kerncentrale in Tsjernobyl in 2000 en de voltooiing van de kernreactoren Chmelnitski 2 en Rovno 4 in de Oekraïne.

Scapagnini
Mijnheer de Voorzitter, onze commissie wil er vandaag vooral aan herinneren dat elf jaar na de ramp bij Tsjernobyl het probleem nog niet opgelost is. Een eventuele oplossing is gekoppeld aan de wil van de Europese Unie om een krachtiger rol te spelen in het herstel en de ontwikkeling van de economie van landen als de Oekraïne, waar de situatie nog ontwricht is vanwege de overgang van een geleide economie naar een markteconomie: deze situatie van onthechting drukt ook door op het dagelijkse leven. Wij hebben al gehoord, en u zult ook het een en ander vernemen van de heer Adam, hoe zwaar de situatie blijft doordrukken op het leven van alle dag in die landen.
De Europese Unie heeft een middel in handen, dat overigens vrij beperkt is, namelijk de Euratomleningen, om de veiligheid en efficiency van de centrales van derde landen te verbeteren. Het is waar dat wij als Gemeenschap de grootste bijdrage voor de zogeheten nucleaire veiligheid leveren bij de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling, welke in het leven is geroepen om de hulp van de G-24 aan de landen van Oost-Europa te beheren. Het Memorandum of Understanding , dat in december 1995 in Ottawa werd ondertekend, voorzag echter in sluiting van de centrale van Tsjernobyl in het jaar 2000, hetgeen afgerond moest worden door een energiestrategie op de lange termijn, met onder andere als least cost investment plan de voltooiing van de reactoren K2 en R4 die u, Voorzitter, zojuist genoemd hebt.
Het verslag, dat onder leiding van professor Surrey van de universiteit van Sussex tot stand is gekomen, is - zoals wij goed weten - gevolgd door een ware stortvloed aan documenten, waaronder het rapport van Lahmeyer en Stone & Webser, dat onze commissie aandachtig onder de loep heeft genomen. Dit alles heeft alleen maar nog meer verwarring gezaaid en men heeft geen duidelijke weg aan kunnen wijzen om tot communautaire besluitvorming te komen. Wij herinneren er hierbij aan dat we speciale hoorzittingen hebben georganiseerd over deze materie, we hebben een aantal deskundigen gehoord, we hebben ons gebogen over de omstandigheden waarin die landen verkeren, over de voorwaarden van comités en energieagentschappen, maar het voornaamste gegeven dat uit de bus is gekomen, is dat er hoegenaamd niets veranderd is. De EBWO heeft zelf een aantal werkgroepen opgezet die duidelijk moeten maken in hoeverre beantwoord wordt aan de voorwaarden van economische en milieutechnische haalbaarheid en kernveiligheid bij de optie waarvoor gekozen is - het least investment cost plan - om de WWER-reactoren van Russische origine met een elektrisch vermogen van 1000 megawatt - Chmelnitsky 2 en Rovno 4 - af te bouwen volgens de veiligheidsnormen zoals die zijn goedgekeurd door degene die deze kerncentrales oorspronkelijk heeft uitgedacht.
De tijd gaat voorbij en het besluit van de EBWO laat op zich wachten. Daarom vragen wij met aandrang aan de Europese Commissie om haar mening over deze kwestie mede te delen en duidelijk te maken of wij al dan niet het standpunt van de EBWO moeten verwachten. Anders moeten wij zeer zeker beginnen te evalueren of de Europese Unie haar activiteiten in verband met de Euratom-leningen maar beter kan loskoppelen van de activiteiten die de EBWO vervult, aangezien de logica van laatstgenoemde af kan wijken van de communautaire "modus operandi" voor dit specifieke dossier.
Mijnheer de Voorzitter, ofschoon wij op heel wat moeilijkheden zijn gestuit om dichter bij de feitelijke waarheid te komen, hebben wij, nu we op de hoogte zijn van een reeks verschillende interpretaties van dezelfde feiten, een algeheel beeld van de ernstige situatie kunnen krijgen dankzij het uitmuntende werk van de heer Gordon Adam. U weet dat de ondervoorzitter van onze commissie meerdere keren naar de Oekraïne is afgereisd, hij heeft ons op de hoogte gehouden van wat daar gebeurde en hij zal dit zo dadelijk met kennis van zaken voor deze Vergadering kunnen resumeren. In de maand mei is de heer Adam, bijgestaan door de interparlementaire delegatie onder leiding van collega Erika Mann, teruggekomen met uiterst belangrijke berichten. Het uitstekende verslag van de heer Adam eindigt met een verontrustende analyse inzake de huidige en toekomstige behoefte aan onafhankelijkheid van de Oekraïne qua energievoorziening.
Mijnheer de Voorzitter, wij wachten met spanning op het antwoord van de Commissie op deze vragen. Iedereen weet hoe belangrijk dit thema is en hoe tragisch de situatie: deze sleept zich nu al elf jaar voort en kan op elk ogenblik dramatische consequenties voor ons allen hebben.

Kinnock, Glenys
Mijnheer de Voorzitter, sorry dat ik dit debat onderbreek, maar ik ben wat in de war. Ik had begrepen dat wij een antwoord zouden krijgen van de commissaris op het vorige debat en dat we niet zouden overstappen naar het volgende debat. Moeten we tot het einde van dit debat wachten om commissaris Fischler de kans te geven te reageren? Wat is er nu precies aan de hand?

De Voorzitter
Mevrouw Kinnock, de Commissie had niet gevraagd om te antwoorden op het vorige thema, vandaar dat ik het debat had afgesloten, gewoon dus omdat er geen verzoek was gekomen om het woord te voeren. Wij hebben nu een nieuw agendapunt aangesneden.

Van den Broek
Voorzitter, in de eerste plaats mijn excuses dat ik te laat ben. Ik wil graag ingaan op de vraag van de heer Scapagnini inzake Tsjernobyl waarbij ik zou willen beginnen met in het kort een algemeen beeld te schetsen met betrekking tot Tsjernobyl alvorens in te gaan op de nadere specifieke vragen.
In december 1995 is in G7-verband tot een allesomvattend programma besloten ter ondersteuning van het besluit van president Koutchma om over te gaan tot sluiting van Tsjernobyl in het jaar 2000. In 1995 is het zogenaamde Memorandum of Understanding tot stand gekomen waarin diverse acties zijn opgenomen ten behoeve van de hervorming van de energiesector in de Oekraïne met als doel de totstandkoming van een marktconforme energiesector. De nadruk ligt daarbij op de uitvoering van maatregelen voor de realisering van energiebesparing en meer energie-efficiency. Daarnaast ook maatregelen voor de modernisering van de non-nucleaire energieopwekking alsmede op de vergroting van de veiligheid van de bestaande nucleaire reactoren.
Thans is door de G7 aanzienlijke vooruitgang geboekt met betrekking tot de uitvoering van dit programma. Ongeveer 1 miljard Amerikaanse dollars is in de vorm van leningen ter beschikking gekomen voor investeringen ten behoeve van projecten in de non-nucleaire sector en ongeveer 500 miljoen dollar is bijeengebracht voor de aankoop van uitrusting, subsidiëring van technische studies en projecten ten behoeve van sluiting van de Tsjernobylcentrale. De onlangs door de Commissie ter beschikking gestelde 100 miljoen dollar voor de vernieuwing van de sarcofaag maakt ook deel uit van dat bedrag van 500 miljoen dollar.
Belangrijke elementen van het G7-beleid voor de Oekraïne zijn dus de modernisering van thermische en waterkrachtcentrales, het bevorderen van energiebesparing, maar ook zoals terecht door het Europees Parlement is opgemerkt, de financiering van de afbouw van twee nog in aanbouw zijnde kerncentrales Rovno 4 en Chmelnitski 2. Zoals bekend is de financiering van dit project onderwerp van frequent overleg in G7-verband. Een aantal belangrijke punten zijn daarbij in het geding. De geldende afspraken zoals neergelegd in het Memorandum of Understanding dienen onverkort te worden nagekomen. Want in geen geval mag de doelstelling van sluiting van Tsjernobyl in het jaar 2000 in gevaar worden gebracht. Temeer daar de enige nog in werking zijnde reactor, eenheid 3, in een slechte toestand verkeert zoals onlangs opnieuw is bevestigd in een rapport van onafhankelijke deskundigen.
De financiering onzerzijds biedt bovendien de enige garantie dat de afbouw van de onvoltooide centrales plaats vindt volgens internationale normen voor nucleaire veiligheid. Zoals aangegeven in het MOU dient de financiering van de reactor plaats te vinden op basis van het zogenaamde "least cost principle " ; in de praktijk is echter gebleken dat het lastig is om hieromtrent tot eenduidige conclusies te komen. Gerenommeerde internationale organisaties en deskundigen verschillen van inzicht over de parameters die als uitgangspunt genomen dienen te worden voor studies naar de least cost . De toekomstige economische ontwikkelingen in de Oekraïne en de daaruit voortvloeiende vraag naar energie zijn bijvoorbeeld moeilijk te bepalen en in te schatten.
Dit alles overwegende is de Commissie na rijp en diepgaand beraad met de andere G7-partners tot de conclusie gekomen dat een gefaseerde uitvoering van het Rovno 4- en Chmelnitski 2-project de beste garantie biedt voor de uitvoering van het Memorandum of Understanding . Dit houdt in dat na afronding van de voorbereidende werkzaamheden in de eerste helft van volgend jaar tot financiering van de eerste niet-voltooide reactor door Euratom kan worden overgegaan.
De Commissie is echter van mening dat dit alleen kan geschieden indien op dat tijdstip eveneens in de eerste plaats de andere internationale financiële instellingen, met name de EBWO, hun rol hebben vervuld en derhalve ook een lening ter beschikking hebben gesteld; voorts indien de Oekraïense autoriteiten opnieuw de sluiting van Tsjernobyl in het jaar 2000 hebben bevestigd; voorts indien voldoende garanties zullen zijn verkregen voor de afbouw van de reactoren op basis van internationale normen van nucleaire veiligheid; en tenslotte indien een aantal andere technische en financiële voorwaarden op bevredigende wijze zullen zijn ingevuld. Dat brengt mij tot beantwoording van de meer specifieke vragen.
Voorzitter, ik heb bij het Parlement enige ontevredenheid bespeurd over de informatievoorziening over dit gecompliceerde maar tegelijkertijd ook politiek gevoelige onderwerp. Naar aanleiding hiervan heb ik aan de diensten van de Commissie de opdracht gegeven afschriften van studies, rapporten en ander relevant materiaal onverwijld aan u, Voorzitter, te zenden. Overigens heb ik persoonlijk in de afgelopen maanden een aantal keren met individuele belangstellende parlementsleden over deze problematiek indringend gesproken.
Met behulp van ons technische hulpprogramma van TACIS is inderdaad een veiligheidsprogramma voor de twee betrokken onvoltooide reactoren ontwikkeld. Hieraan liggen richtlijnen van de Internationale Organisatie voor Atoomenergie ten grondslag. Onafhankelijke deskundigen hebben ook een analyse uitgevoerd van de huidige staat van de twee reactoren. Zoals u weet zijn deze voor 70 % gereed maar heeft het werk enige jaren stilgelegen. De staat van de reactoren is daardoor enigszins achteruitgegaan en enige aanvullende werkzaamheden zullen waarschijnlijk noodzakelijk zijn. Er is een nauwe samenwerking tussen de EBWO en de Commissie inzake de voorbereiding van de leningsaanvragen, ofschoon criteria en procedures voor enerzijds de EBWO en anderzijds Euratom van elkaar verschillen. Met name de EBWO heeft een eindoordeel over de aan haar gerichte leningaanvraag nog niet gereed. Wij wachten overigens nog, denk ik, op een eindstudie van de Europese Investeringsbank voordat de lening over Euratom kan worden gefinaliseerd.
De Commissie heeft onlangs gereageerd op het rapport van de Europese Rekenkamer aangaande activiteiten van TACIS op het gebied van nucleaire energie in de Oekraïne. Op basis van dit rapport is een aantal, vooral beheersmatige maatregelen genomen. Het rapport bevat evenwel geen expliciete verwijzing naar die twee onvoltooide kernreactoren.
Ten slotte wijs ik u erop dat er geen directe betrokkenheid is van de zogenaamde EBWO Nucleair Safety Account bij de uitvoering van het R 4-/K 2-project. Naar mijn weten vindt uitvoering van dit programma plaats met volledige inachtneming van de inhoud van het geldende Raadsbesluit hieromtrent.

Adam
Mijnheer de Voorzitter, er zijn maar weinig landen in de wereld die meer problemen hebben om energie te produceren, te importeren en te gebruiken dan Oekraïne. Ik citeer dit uit het door de Internationale Organisatie voor atoomenergie opgestelde verslag over energie in de Oekraïne, dat zeer onlangs gepubliceerd werd. Wij worden hier geconfronteerd met een mengeling van economische en politieke kwesties op grote schaal. Ten eerste zijn de Oekraïners zeer verontrust over het feit dat zij op het stuk van energie zo afhankelijk zijn. Ze hangen voor hun olie of gas in grote mate af van Rusland en ze willen niet nog afhankelijker worden dan ze nu al zijn.
De vooruitzichten in hun eigen steenkoolindustrie zijn niet goed, vandaar dat het niet verwonderlijk is dat ze hebben besloten om verder te gaan met kernenergie. Ik moet zeggen dat het volgens mij niet erg waarschijnlijk is dat het land de optie inzake kernenergie zal laten varen. Dat is iets waar we ons bij moeten neerleggen. Het wordt een kwestie van wat voor een soort veiligheidscultuur er ingang zal vinden. Worden het de oude Russische normen, of wordt het de veiligheidscultuur die we hier in WestEuropa hebben ontwikkeld?
Het andere probleem waar zij voor staan is de kwestie van de invoering van een vrije markt, met name inzake elektriciteit. Particuliere klanten betalen hun facturen vrij goed, maar de grote industriële consumenten proberen nog steeds te marchanderen. Er is absoluut geen sprake van een elektriciteitsmarkt volgens onze normen en we kunnen niet verwachten dat zo'n markt er een-twee-drie komt. Onze eigen Europese Raad heeft er per slot van rekening zes jaar over gedaan om precies uit te werken hoe we hier vorm konden geven aan een interne markt voor elektriciteit.
Energoatom, het bedrijf dat een geprivatiseerde nucleaire industrie beheert, met flink wat financiële steun van de Europese landen, werkt nu onder een nieuwe voorzitter en onder een nieuwe minister van Energie, maar komt nog lang niet tegemoet aan de vastgelegde voorwaarden. Dat is het knelpunt. Wij zijn er niet in geslaagd de financiële voorzieningen te treffen. Studie na studie wijst uit wat er moet gebeuren op zowel thermisch als nucleair vlak, maar wij schijnen maar niet in staat te zijn om voor de financiële regelingen te zorgen.
Wat er nu is beslist, als ik de commissaris goed heb begrepen, is dat de twee reactoren voltooid zullen worden met geld van Euratom en de EIB, en dat de EBWO daar geen deel aan zal hebben. Ik vind dat wat verrassend omdat ik er juist voor wilde pleiten dat de EBWO zo spoedig mogelijk een besluit neemt. Juist daar hebben we duidelijke beslissingen nodig zodat we zien welke kant we opgaan. De Oekraïners willen vrienden met ons zijn. We moeten een grotere bereidheid aan de dag leggen dan we de voorbije twee jaar hebben gedaan.

Estevan Bolea
Mijnheer de commissaris, zoals de heer Adam al zei, zouden wij graag concrete feiten horen, en niet alleen veronderstellingen, over de vraag of de EBWO in zal gaan op uw vragen - u geeft zelf al aan dat u het niet weet -, en over de vraag of Euratom en de EBWO deze twee reactoren zullen financieren als de Oekraïne zich aan bepaalde afspraken houdt. Alle woorden en alle studies ten spijt ligt de kwestie heel simpel. We hebben het niet over wel of geen kerncentrales, we hebben het ook niet over het energiebeleid van de Oekraïne, want dat is uitsluitend hun zaak. Waar het hier om gaat is dat heel Europa, en de Oekraïners voorop, willen dat alle eenheden van Tsjernobyl, en met name eenheid 3, die thans nog operationeel is, dicht gaan, dat de sarcofaag gerepareerd wordt en dat daartoe de nodige inspanning wordt verricht.
Zoals de heer Adam terecht opmerkte is en blijft de economische situatie van de Oekraïne buitengewoon moeilijk. Zij komen maar niet los van het regime en de situatie waarin zij verkeerden toen zij zich nog socialistische landen noemden en daarom moeten wij hen of daadwerkelijk met technologische of economische hulp tegemoet komen, of het blijft allemaal bij woorden.
In feite, en ook daar heeft de heer Adam heel terecht op gewezen, willen zij niet meer afhankelijk zijn van het Russische gas, dat zij maar met moeite kunnen betalen omdat veel huishoudens daar niet voor betalen, dat is gewoon een feit. Maar het is evenzeer een feit dat salarissen niet uitbetaald worden en dat de economische en sociale chaos in de landen van de voormalige Sovjet Unie groot is. Maar het is zoals het is en dat is niet waar het hier om gaat.
Tsjernobyl moet dicht. Maar ja, ergens moeten zij elektriciteit produceren totdat zij energie besparen. En energie besparen is heel makkelijk in de Oekraïne omdat zij energie verkwisten. Maar, mijnheer de commissaris, u weet beter dan ik dat dat buitengewoon duur is, want energie besparen veronderstelt reusachtige investeringen, te beginnen bij de installatie van elektriciteitsmeters en het creëren van een markt, het vervangen van installaties en centrales en ga zo maar door: niets kost meer investeringen dan energiebesparing, ook al is het nog zo noodzakelijk.
Daarom, en omdat wij allemaal willen dat Tsjernobyl dicht gaat, heeft het Oekraïense parlement gezegd: als Chmelnitsky 2 en Rovno 4 niet afgebouwd worden, en snel - naar ik aanneem -, dan starten wij alsnog een stilgelegde eenheid van Tsjernobyl op. Maar willen de Oekraïners dan risico's lopen? Zeker niet, maar het is een ieder bekend dat zij elektriciteit nodig hebben om uit de buitengewoon moeilijke situatie waarin zij zich bevinden te komen.
Samenvattend lijkt het mij dat de steun van de Europese Unie essentieel is om tot een daadwerkelijke aanpak te komen van het probleem van de energiebesparing, dat wellicht zo eenvoudig is als het installeren van gas- en elektriciteitsmeters in de huizen, en dat er voor de energie wordt betaald, ook al is het maar een beetje: niets is immers effectiever tegen energieverspilling dan eisen dat mensen een reële prijs voor hun energie betalen. Maar daarvoor moeten de mensen eerst hun salaris uitbetaald krijgen, wat lang niet altijd gebeurt.
Maar u zou dat plan voor heruitrusting van nieuwe centrales, dat mij voortreffelijk lijkt, wat nader moeten toelichten. Er is één miljard dollar voor uitgetrokken. Natuurlijk, er is veel meer nodig, alleen voor de sarcofaag van Tsjernobyl is al 700 miljoen nodig, en het is al heel wat dat het TACISprogramma 100 miljoen bijdraagt. Maar er is meer nodig, mijnheer de commissaris, want heel Europa, niet dit Parlement, niet de afgevaardigden, niet wij die de mensen vertegenwoordigen, maar de mensen zelf willen dat de kwestie Tsjernobyl nu eens eindelijk opgelost wordt, en voorwaarde daarvoor is dat er een energiebesparingsprogramma komt en dat de sarcofaag wordt gerepareerd. En bovenal zijn de Oekraïners onze kritiek beu, zij smeken om minder kritiek en meer hulp. Helaas hebben ze gelijk.

Kaklamanis
Mijnheer de Voorzitter, staat u mij toe eerst de heer Scapagnini van harte te bedanken. Zijn mondelinge vraag is voor het Europees Parlement een gelegenheid om een uiterst belangrijk onderwerp te bespreken. Ik zou tevens, voor de eerste keer in de drie jaar dat ik lid ben van het Europees Parlement, de heer van den Broek willen bedanken. Ik heb namelijk al eens eerder een soortgelijke vraag gesteld over de kernreactor van Kosloduy en ik heb daar toen van hem een eerlijk en objectief antwoord op gekregen. Ik zal niet herhalen wat de collega's reeds zeiden. Ik ben het met hen eens en wil slechts nog eens op het volgende terugkomen.
Ten eerste wil ik vragen of het kernenergieprogramma van de Europese Unie, zoals wij dat in verschillende resoluties hebben beschreven, overeenstemt met de kernenergieprogramma's van deze landen.
Ten tweede wil ik graag weten of de Commissie met eigen deskundigen ter plekke heeft vastgesteld welke reactoren moeten worden gesloten, welke kunnen blijven werken en welke defecten ze vertonen. Hebben uw eigen deskundigen of deskundigen van de Internationale Organisatie voor atoomenergie gecontroleerd welke reparaties nodig zijn en hoeveel deze gaan kosten, met name wat de hier aan de orde zijnde kerncentrales betreft?. Ik heb dezelfde vraag aan de Commissie gesteld in verband met Kosloduy en wil nu graag weten of het geld dat tot nu toe werd gegeven of nog gegeven zal worden, inderdaad voor dat doel wordt gebruikt. Ik heb weliswaar al een, ik herhaal, eerlijk en "elegant" antwoord van u gekregen, mijnheer de commissaris, maar daarin werd niet opgehelderd of het geld voor Kosloduy inderdaad is gebruikt voor het doel waarvoor u het gegeven hebt.
Deze vraag wil ik nu herhalen voor Tsjernobyl. Worden de middelen die wij gaan goedkeuren inderdaad uitgegeven voor het vastgestelde doel? Is er een controlecommissie die op een gegeven moment ter plekke gaat controleren of het geld daar inderdaad is aangekomen en of de kernreactoren bedrijfsklaar zijn? Is er in het kader van TACIS, waardoor ook geld beschikbaar wordt gesteld, een programma voor onder meer de vervanging door andere energievormen? Of spreken wij hier enkel over mogelijke gevaren voor niet alleen de plaatselijke bevolking, maar heel Europa? Laten wij de kop niet in het zand steken! Het kan best zijn dat bepaalde landen ver weg liggen. Er zijn echter ook landen die dicht in de buurt liggen van de Oekraïne of van Bulgarije waar Kosloduy ligt. Een eventueel ongeluk zal echter iedereen treffen. Kunt u mij daarom zeggen of een dergelijk programma bestaat? Als dat niet zo is, vrees ik dat wij hier een lang debat houden, belangrijke opmerkingen maken, antwoorden krijgen van de commissaris en een volgende keer misschien weer een resolutie maken, maar niet weten waar wij aan toe zijn als er plotseling een ongeluk gebeurt. Wij hebben dan immers geen controle uitgeoefend op hetgeen wij in onze vragen aan de commissaris aan de orde stellen en dan zullen wij als de dwaze maagden uit het Evangelie tranen met tuiten huilen op de ruïnes van een nieuw kernongeluk.

Eisma
Voorzitter, we zijn het er allemaal over eens, Tsjernobyl moet dicht in het jaar 2000. Maar daar was duidelijk aan verbonden dat het least cost principle voor de afbouw van de twee kerncentrales uitgangspunt zou moeten zijn. Dat is afgesproken in december 1995 tussen de G7 en Oekraïne. En dat principe is nu verlaten, ook door de Commissie. Het panel van de EBRD weet het wel: het is een slechte besteding om de twee bestaande kerncentrales af te bouwen. Daarmee wordt het principe verlaten. Ik vind de gefaseerde uitvoering van de twee in aanbouw zijnde kerncentrales niet de beste manier. Wij keuren dit af en we begrijpen van de commissaris dat volgend jaar al wordt begonnen met de Euratom-financiering voor die twee bestaande kerncentrales. Dat betekent dat 410 miljoen van Euratom wordt verschaft, 340 miljoen van de EBRD en 200 miljoen van de G7. Dat is slecht besteed geld, niet te verantwoorden aan de kiezers. Ik zou de commissaris willen vragen, en ik hoop dat de Commissie alsnog het tij enigszins kan keren door slechts óf K2 óf R4 financieel te ondersteunen.

Papayannakis
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, ik zal niet herhalen wat de collega's reeds zeiden. Wij zijn het geloof ik roerend met elkaar eens. Wij willen allen dat Tsjernobyl wordt gesloten en dat er in het algemeen meer veiligheid komt.
Als u mij toestaat, mijnheer de commissaris, zou ik het vraagstuk in een meer algemeen verband willen plaatsen. Wat plannen wij voor na het jaar 2000? Het jaar 2000 staat voor de deur. Hoeveel in technologisch opzicht oude en gevaarlijke kerncentrales bestaan er in Oost-Europa of worden daar misschien nog gebouwd? Hoeveel geld gaat ons dat kosten? Hoe lang moeten wij nog leven met lage veiligheidsniveau's? Dat is volgens mij de hamvraag.
Ten tweede ga ik volledig akkoord met de opmerkingen van de heer Eisma over de kosten. Bestaat er voor deze hoge kosten een alternatief? Dezelfde vraag zouden wij de economiestudenten aan de universiteit stellen. Zijn dermate hoge kosten wel aanvaardbaar als het resultaat omstreden is en het is volgens mij omstreden? Moeten wij niet nagaan of deze middelen niet op een andere manier gebruikt kunnen worden, voor andere vormen van energie die niet alleen veelbelovend zijn voor de toekomst, maar bovendien veilig en op de lange termijn bekeken waarschijnlijk ook rendabeler? Daar gaat het mijns inziens om. Ik weet dat ik enigszins ben afgeweken van de specifieke vraag betreffende Tsjernobyl maar ik denk dat wij heel het vraagstuk nog eens grondig moeten onderzoeken.

De Voorzitter
Dank u wel, mijnheer Papayannakis.
Het debat is gesloten.

Vragenuur (Commissie)
De Voorzitter
Aan de orde is het Vragenuur voor vragen aan de Commissie (B4-0520/97).

De Voorzitter
Vraag nr. 22 van José Escudero (H-0593/97):
Betreft: Selectiecommissie van het Caleidoscoop-programma
Tijdens het door de Commissie cultuur, jeugd, onderwijs en media van het Europees Parlement gehouden debat over de begroting heeft DG X in verband met de diverse begrotingslijnen voor de tenuitvoerlegging van het cultuurbeleid en de doorzichtigheid ervan verklaard dat de steun in het kader van het Caleidoscoop-programma op basis van objectieve en volkomen transparante criteria wordt verleend.
Kan de Commissie de namen publiceren van de leden van de uit externe experts samengestelde selectiecommissie, die de steun toekent?
Kan zij mededelen door wie en op basis van welke criteria de leden van deze selectiecommissie worden aangewezen?

Oreja Aguirre
De Commissie heeft de vraag van de heer Escudero zeer aandachtig bestudeerd. Zijn vraag gaat duidelijk verder dan het strikte kader van het Caleidoscoopprogramma aangezien ze indirect ook betrekking heeft op alle culturele programma's die recentelijk van kracht zijn geworden.
In het kader van deze programma's worden regelmatig oproepen gepubliceerd tot de indiening van projecten in de diverse programmaonderdelen. Als gevolg daarvan ontvangt de Commissie een groot aantal projecten van de zijde van de diverse culturele organisatoren. Deze projecten worden beoordeeld in een selectieprocedure waarin de Commissie advies kan inwinnen bij personen die deskundig zijn op de betreffende culturele terreinen. Deze deskundigen hebben een puur adviserende taak en nemen geen enkele beslissing ten aanzien van de aan de betreffende projecten toe te kennen financiering. Het is de Commissie die, met inachtneming van de afspraken met het Parlement en de Raad, de uiteindelijke lijst vaststelt van de projecten die naar het oordeel van de Commissie kunnen rekenen op communautaire steun.
Voor wat betreft het deskundigenadvies kan de Commissie te rade gaan bij de door de bevoegde nationale instanties voorgestelde deskundigen. Maar de Commissie kan ook besluiten om zelf personen die bekend staan als deskundig op de diverse culturele terreinen uit te nodigen om advies uit te brengen.
De Commissie ziet toe op de vervanging van de deskundigen wier advies wordt gevraagd. Het zijn dus niet steeds dezelfde deskundigen, maar de Commissie streeft ernaar deze te vervangen en staat in voor de volledige onafhankelijkheid en objectiviteit van het advies.
De Commissie, mijnheer Escudero, beschikt over de namen en de kwalificaties van de deskundigen die zijn geraadpleegd in verband met de uitvoeringsprocedure van de culturele programma's, zodat Parlement en Raad eveneens daarover kunnen beschikken. En ik stel deze dus graag aan u en het Parlement ter beschikking. Zoals gezegd gaat het om deskundigen wier namen regelmatig wisselen, omdat wij van mening zijn dat het niet steeds dezelfden moeten zijn; zij brengen hun advies op grond van objectieve criteria uit.

Escudero
Mijnheer de Voorzitter, ik dank de commissaris voor zijn antwoord, dat mij zeer verhelderend voorkomt. Het feit dat de namen van de deskundigen regelmatig wisselen lijkt mij een buitengewoon belangrijke toelichting. Eventueel zal ik van het vriendelijke aanbod van de commissaris gebruik maken om kennis te nemen van de namen van de betreffende deskundigen.

Oreja Aguirre
Ik wil graag nog even zeggen dat ik de heer Escudero zo dadelijk de genoemde lijst van deskundigen kan overhandigen opdat hij er over kan beschikken zoals hem goeddunkt.

Posselt
Mijnheer de commissaris, ik heb twee vragen. In de eerste plaats, in hoeverre speelt de bevordering van minderheden respectievelijk van minderheidstalen - die men beter 'sporadisch gesproken talen in de Europese Unie' zou kunnen noemen - een rol bij het Caleidoscoopprogramma, en ten tweede, welke rol spelen de uitbreiding naar het oosten en het voorbereidingsproces van de kandidaatlanden bij het Caleidoscoop-programma?

Oreja Aguirre
In de eerste plaats wil ik u zeggen dat ik groot respect heb voor alle talen. Natuurlijk is de intensiteit waarmee de diverse talen worden gebruikt afhankelijk van het aantal mensen dat die taal spreekt, maar het belang dat de Commissie aan elke taal afzonderlijk hecht moge duidelijk zijn. En dat geldt niet alleen voor de officiële talen, maar ook voor al die andere talen die dan misschien geen officiële landstaal mogen zijn, maar die dat wel zijn voor een bepaalde gemeenschap, of een bepaalde regio: met al die talen wordt door de Commissie terdege rekening gehouden.
Voor wat betreft die andere kwestie ben ik blij dat u me deze vraag stelt, want in de gestructureerde gesprekken die wij onderhouden met de landen die hebben verzocht om toetreding tot de Gemeenschap is bij herhaling de vraag naar voren gekomen in welke mate deze landen deel kunnen nemen aan de culturele programma's. Zoals u weet zijn er nogal wat programma's die hierin voorzien, zoals het PHARE-programma, in het kader waarvan de betreffende landen kunnen beschikken over de middelen als vastgesteld voor de reeds lopende programma's, maar zij moeten zelf hun keuze maken.
Wat ik in de gesprekken met die landen steeds tracht te stimuleren is dat zij de hulp niet uitsluitend aanwenden voor strikt economische, maar ook voor culturele projecten. Ik geloof dat dit heel erg belangrijk is. Waar immers de betreffende landen nog problemen kunnen ondervinden bij de overschakeling naar een markteconomie of bij de toepassing van het communautair erfgoed, lijdt het geen twijfel dat zij volop mee kunnen spelen op het culturele vlak.

De Voorzitter
Vraag nr. 23 van Birgitta Ahlqvist (H-0596/97):
Betreft: Richtlijn 89/552/EEG "Televisie zonder grenzen"
Nadat de Commissie op 14 februari 1996 weigerde haar instemming te hechten aan een wijzigingsvoorstel met betrekking tot richtlijn 89/552/EEG over "televisie zonder grenzen" dat tot doel had tot kinderen onder twaalf jaar gerichte reclame te verbieden, zegde Commissaris Marcelino Oreja toe dat de Commissie een grondig onderzoek naar het effect van reclame op kinderen zou uitvoeren.
Op woensdag 9 juli jl. is het arrest van het Europees Hof van Justitie in de zaak-De Agostini verschenen, waarin wordt gezegd dat Zweden reclame voor kinderen op tv-zenders die vanuit andere landen uitzenden, zoals TV3 of Kanaal 5, niet mag verbieden. Daarentegen mag Zweden wel optreden tegen misleidende reclame van dezelfde televisiemaatschappijen. Het arrest van het Hof is tegenstrijdig, daar "vooral jongere kinderen vaak letterlijk geloven wat er over producten wordt gezegd" , zoals uit een onderzoek van de Zweedse consumentenbond naar kinderen en tv-reclame blijkt. In dat geval moet tot kinderen gerichte reclame als misleidend worden opgevat.
Hoever is de Commissie met het toegezegde onderzoek gevorderd, en wanneer denkt zij de resultaten ervan aan het Parlement te kunnen voorleggen?

Oreja Aguirre
De richtlijn "Televisie zonder grenzen" werd, zoals mevrouw Ahlqvist weet, goedgekeurd in 1989. De richtlijn wordt momenteel herzien en wij hopen dat zij spoedig van kracht kan worden als gevolg van de omzetting ervan in de verschillende lidstaten - de overgang van de vorige richtlijn naar de huidige heeft ons bijna twee jaar gekost.
Welnu, de in 1989 goedgekeurde richtlijn "Televisie zonder grenzen" bevatte twee artikelen over de bescherming van minderjarigen: artikel 16 voorzag in een aantal effectieve, concrete en specifieke bepalingen die er op gericht waren om te voorkomen dat de reclame morele of fysieke schade kon toebrengen aan minderjarigen; artikel 22 van diezelfde richtlijn bevatte enige algemene bepalingen die erop waren gericht te voorkomen dat televisieuitzendingen fysieke, mentale of zedelijke schade aan minderjarigen konden toebrengen.
Het Hof van Justitie heeft zich in aantal bekende zaken - de zaak De Agostini en de zaak TV Shop - uitgesproken over deze maatregelen, waarbij zij deze in hun onderlinge samenhang aanmerkte als een samenhangende reeks maatregelen gericht op de bescherming van minderjarigen tegen televisieprogramma's in het algemeen en televisiereclame in het bijzonder. Tevens maakt het Hof van Justitie een duidelijk onderscheid tussen enerzijds misleidende reclame en anderzijds televisiereclame die bedoeld is om de aandacht van het kind te trekken. Het gaat dus om twee duidelijk onderscheiden zaken, en de Commissie is niet bang voor de mogelijk tegenstrijdige effecten waarop de geachte afgevaardigde doelt.
Wij hebben de vraag van mevrouw Ahlqvist aandachtig bestudeerd maar wij geloven niet dat er sprake is van genoemde tegenstrijdige effecten. Inderdaad wordt de richtlijn van 1989 in de nieuwe richtlijn aangescherpt, maar gaat niet zover dat ze televisiereclame die bedoeld is om de aandacht van minderjarigen te trekken, verbiedt. Noch het Parlement, noch de Raad, noch de Commissie oordeelde dat een zodanig verbod nodig of gerechtvaardigd was. Dat wil zeggen dat de drie instellingen uiteindelijk tot dit akkoord zijn gekomen.
Echter, tegemoetkomend aan het verzoek van een delegatie in de Raad, heeft de Commissie wel toegezegd dat zij een studie zal laten verrichten naar de effecten van op kinderen gerichte televisiereclame en verkoop op afstand, waarmee nu reeds wordt geanticipeerd op de hernieuwde beoordeling van de kwestie ter gelegenheid van de volgende herziening van de richtlijn. Zoals u weet heeft een richtlijn een levenscyclus, om het zo maar eens te zeggen, van een paar jaar alvorens zij weer wordt herzien. Toen ik in 1994 deze portefeuille aanvaardde was de richtlijn al een paar jaar oud, vandaar de huidige herziening en er komt nog een herziening en daar zullen wij terdege aandacht schenken aan deze kwestie.
Ik wil de geachte afgevaardigde zeggen dat ik buitengewoon gevoelig ben voor het onderwerp dat zij aansnijdt, en ik deel haar zorgen. Maar ik geloof dat wij in de richtlijn een antwoord hebben gevonden, en dat is dat wij buitengewoon oplettend zullen blijven, reden waarom wij genoemd onderzoek willen verrichten naar de gevolgen van televisiereclame en verkoop op afstand voor minderjarigen.
De Commissie zal deze studie tijdig laten uitvoeren, aangezien artikel 26 van de richtlijn ook stelt dat de Commissie uiterlijk 31 december 2000 met een verslag over de toepassing moet komen, eventueel vergezeld van de benodigde aanpassingsvoorstellen. Dat verslag zal vanzelfsprekend aan het Europees Parlement worden voorgelegd.

Ahlqvist
Ik wil commissaris Oreja graag bedanken voor zijn antwoord. Het verheugt mij zeer dat u er positief tegenover staat om onderzoek te doen naar de wijze waarop kinderen reageren op tot hen gerichte reclame. Deze belofte is mij echter in februari, in de commissie cultuur, ook al door de commissaris gedaan. Ik dacht eigenlijk dat de Commissie al met dit onderzoek was begonnen. Ik hoop dan ook dat men er zo snel mogelijk mee begint, aangezien dit een groot probleem is, niet alleen in ons land, Zweden, maar in heel Europa. Kinderen moeten geen voorwerp van winst zijn. Ze moeten ook niet worden blootgesteld aan deze commerciële boodschappen, die zij op grond van hun gebrekkige ervaring niet juist kunnen beoordelen. Ik zal op deze kwestie blijven terugkomen tot het onderzoek begonnen is, en ik hoop dat dat heel snel gebeurt. In Zweden hebben de consumenten overigens heel fel gereageerd op deze vrije, op kinderen gerichte reclame, zoals die thans in Europa wordt verspreid.

Oreja Aguirre
Mijnheer de Voorzitter, in antwoord op de vraag van mevrouw Ahlqvist kan ik zeggen dat er reeds een aanvang is gemaakt met de studie en dat er niet gewacht behoeft te worden op de voltooiing daarvan om over de inhoud van gedachten te kunnen wisselen in het kader van de commissie cultuur, wat wellicht een geschiktere omgeving is dan de plenaire vergadering. Het zal voor de Commissie verrijkend zijn om kennis te nemen van de diverse gezichtspunten om aldus tot een tekst te komen waar iedereen zich in kan vinden.

Lindqvist
Ik ben afkomstig uit hetzelfde land als mevrouw Ahlqvist en ik ben niet erg tevreden met dit antwoord. Als ik het goed begrijp, denkt u op zijn laatst 31 december 2000 de uitkomsten te hebben. Dat duurt zeer lang. Die aanwijzing kreeg ik althans zeer onlangs van u.
Het media-aanbod groeit enorm. Er komen steeds meer tv-kanalen, in de reclame veroorlooft men zich steeds grotere vrijheden. Het lijkt mij gepast dat wij een iets concretere aanduiding krijgen wanneer dit onderzoek klaar kan zijn, aangezien het al anderhalf jaar heeft geduurd voordat deze kwestie hier in het Parlement voor het eerst aan de orde is gekomen. Het bericht dat wij toen kregen, was dat er een onderzoek gaande was. Ik vind dat het antwoord iets exacter zou moeten kunnen zijn dan enkel het aangeven van een tijdstip in de 21e eeuw.

Oreja Aguirre
Mijnheer de afgevaardigde, graag wil ik u eraan herinneren dat het Parlement zich reeds over dit onderwerp heeft uitgesproken, aangezien er een amendement was ingediend waarvoor tijdens het debat over de richtlijn "Televisie zonder grenzen" geen meerderheid was te vinden, en wel om de volgende reden: de huidige situatie is een situatie die kan rekenen op de steun van Parlement, Raad en Commissie. Ik moet u daarom zeggen dat wat u thans beoogt een wijziging is ten opzichte van een tekst die nog maar enkele maanden geleden door het Parlement is goedgekeurd en dat nog geen enkele lidstaat de huidige richtlijn heeft omgezet.
Waar wij het dus thans over hebben is de "lege ferenda" , de toekomst. Ik kan u zeggen dat het een thema betreft waarvoor de Commissie bijzonder gevoelig is, en waarover, zoals u heel goed weet, wij ons niet tevreden hebben gesteld met slechts een richtlijn, maar waarover wij ook een Groenboek hebben opgesteld. Daarin trachten we een antwoord te geven op een zo belangrijke kwestie als de bescherming van het kind. Dus verre van te vinden dat de thans bestaande wetgeving voldoende is, willen wij voortgaan te onderzoeken wat er in de toekomst mogelijk is.
Ik wil nadrukkelijk stellen dat er geen sprake is van gebrek aan belangstelling van de zijde van de Commissie. Het Parlement heeft zich uitgesproken, er is een amendement ingediend, zoals de twee aanwezige Zweedse afgevaardigden zeiden, maar daar was geen meerderheid voor, en daarom is het niet in de richtlijn opgenomen. Zo liggen de zaken: we hebben te maken met een situatie die wij aan zouden kunnen duiden met de term "lege data" , dat wil zeggen, wat er op dit moment van kracht is.
Welnu, wat ik u wel kan zeggen is dat de Commissie ook ergens naar toe wil en dat is de reden waarom wij een studie laten verrichten. Er hoeft niet te worden gewacht tot de afronding van de studie om het Parlement alvast in te lichten, maar binnen de commissie cultuur kunnen wij indrukken uitwisselen; het zal voor ons zeer waardevol zijn om kennis te kunnen nemen van uw ideeën, van uw ervaringen, van de voorbeelden die u ons eventueel kunt noemen. De studie is nog niet afgerond, wij zijn er nog maar net mee begonnen. Vandaar dat uw bijdrage voor ons zo nuttig kan zijn.
Op dit moment kan ik u nog niet zeggen wat de uitkomst van de studie zal zijn. Ik heb begrip voor het ongeduld van de geachte afgevaardigde, dat hij snel antwoord wil, maar op dit moment kan ik dat niet geven, dat kan pas als de studie afgerond is. Wat ik u wel kan zeggen is dat wij die studie niet alleen gaan maken, maar samen met u, en niet alleen met u maar ook met al die Europese burgers die ons iets over dit onderwerp willen zeggen, want het is een thema dat onze belangstelling en onze zorg heeft en waarvoor wij de goede keuzes willen maken. Daarom zeg ik u dat wij samen actie zullen ondernemen, wij zullen uw ideeën aanhoren, over enkele maanden zijn we verder. Ik hoop naar de commissie cultuur te kunnen komen en u te kunnen melden hoe ver we zijn gevorderd met onze studie en op de afgesproken datum zal de Commissie haar stuk kunnen presenteren.

De Voorzitter
Vraag nr. 24 van de heer James Fitzsimons (H-0676/97) wordt niet beantwoord omdat de vraag is opgenomen op de agenda van de huidige vergaderperiode.
Vraag nr. 25 van Irini Lambraki (H-0563/97):
Betreft: Afspraken tussen luchtvaartmaatschappijen
Kan de Commissie meedelen welke maatregelen zij voornemens is te treffen om de Europese burgers te beschermen tegen afspraken tussen luchtvaartmaatschappijen die veiligheidsvoorschriften van de IATA overtreden en de geldende regels van de Europese Unie inzake de mededinging overtreden, zoals in het geval van het akkoord tussen Sabena en Virgin?

Kinnock, Neil
De Commissie is ervan overtuigd dat overeenkomsten tussen luchtvaartmaatschappijen niet geleid hebben tot overtredingen van de bestaande veiligheidsvoorschriften. Alle communautaire luchtvaartmaatschappijen zijn in het bezit van de vergunningen die vereist zijn krachtens de bepalingen van de verordening van de Raad van 1992 inzake vergunningen voor luchtvaartmaatschappijen.
Als een overeenkomst tussen luchtvaartmaatschappijen resulteert in een aanzienlijke verandering van hun activiteiten, dan moeten de desbetreffende maatschappijen die veranderingen kenbaar maken aan de nationale autoriteiten die de vergunningen afgeven. Daardoor zijn die autoriteiten in staat eventuele gevolgen van overeenkomsten tussen communautaire luchtvaartmaatschappijen voor de luchtveiligheid te volgen, en vanzelfsprekend doen zij dat ook.
Voor wat de mededinging betreft is het luchtvervoer binnen de Gemeenschap onderworpen aan de mededingingsregels van het Verdrag op basis van de verordening van de Raad van 1987. Krachtens artikel 85 van het Verdrag is elke overeenkomst tussen luchtvaartmaatschappijen die van invloed kan zijn op de handel tussen de lidstaten en die leidt tot beperking en verstoring van de concurrentie binnen de gemeenschappelijke markt, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt en daarom verboden.
De uitzondering op die regel, zoals bepaald in zowel de verordening van 1993 als die van 1987, zijn die overeenkomsten die uiteindelijk kunnen resulteren in een betere dienstverlening voor de consument, als het doel van dergelijke overeenkomsten bestaat in een gemeenschappelijke planning en coördinatie van dienstregelingen, gemeenschappelijk gebruik van diensten op nieuwe of weinig gebruikte routes, het voeren van overleg over tarieven, bepalen van de volgorde inzake start en landing en luchthavenplanning.

Lambraki
Mijnheer de Voorzitter, het spijt mij, maar ik kan het niet helemaal eens zijn met de commissaris. Als passagier heb ik kunnen vaststellen dat deze verordening niet wordt toegepast. Bij een vlucht uit Rome werd ik gewoon uitgebuit. Ten eerste bestond de helft van de passagiers op die vlucht uit mensen die voor hun een ticket een heel laag chartertarief hadden betaald, terwijl ik reisde tegen het normale tarief van een Sabena-ticket en ten tweede stond er op mijn ticket Sabena, dat wil zeggen een maatschappij die lid is van de IATA, terwijl ik uiteindelijk buiten mijn weten in een toestel zat van een maatschappij die geen lid van de IATA was.
Mijns inziens dient de Commissie deze zaken grondig te onderzoeken, want het gaat hierbij om een duidelijke overtreding van de mededingingsvoorschriften. Verder ben ik ervan overtuigd dat hier de veiligheid van de passagiers in het geding is. Juist in deze tijd waarin zoveel gesproken wordt over de luchtvaartmaatschappijen moeten wij rekening houden met de veiligheid van de duizenden reizigers in en buiten Europa.
Ik zal de door u genoemde verordeningen bestuderen en verzoek u de door mij aan de orde gestelde vraag te controleren.

Kinnock, Neil
Ik zou graag kort reageren op iets wat voor de geachte afgevaardigde duidelijk reden is tot oprechte bezorgdheid.
Ten eerste is het zo dat de betrokken luchtvaartmaatschappijen, evenals alle andere luchtvaartmaatschappijen in de Europese Unie, alleen dan een vergunning krijgen als ze aan alle veiligheidsvoorschriften voldoen. Dus als de geachte afgevaardigde iets heeft gezien waarvan zij denkt dat het onveilig is, dan hoop ik dat zij daar bewijzen van heeft, omdat de betrokken luchtvaartmaatschappij en de bevoegde autoriteiten deze ongetwijfeld zullen willen beoordelen.
Ten tweede heeft de geachte afgevaardigde natuurlijk het recht om als consument en als passagier een klacht te formuleren. Dat is haar recht. Maar het gaat niet aan te stellen dat het hier gaat om concurrentieverstoring, terwijl haar klacht in feite betrekking heeft op de kwaliteit van de vlucht die zij heeft gekregen in ruil voor de prijs die zij betaald heeft. Ik zou haar willen verzoeken om die kwestie rechtstreeks met de betrokken luchtvaartmaatschappijen te bespreken, wat zij ongetwijfeld doen zal. Als zij dan zo vriendelijk is om mij hun antwoord door te geven, dan zal ik mij daar met genoegen over buigen. Wat zij naar ik hoop niet zal doen - en ik weet dat zij geen gebrek aan verantwoordelijkheidszin heeft - is haar klacht en het ongemak dat zij beweert als passagier te hebben ondervonden, verwarren met de mogelijkheid dat er ofwel sprake is van niet-concurrerende praktijken, ofwel dat de veiligheid in gevaar wordt gebracht. Het is duidelijk dat noch de Commissie, noch de bevoegde autoriteiten dat ooit zouden accepteren.

De Voorzitter
Vraag nr. 26 van Felipe Camisón Asensio (H-0598/97):
Betreft: Mededingingsbeleid en kartels
De Commissie is voorstander van een mededingingsbeleid dat is gericht op maximale transparantie en bestrijding van kartels en machtsposities. Zij beweert zelfs dat dit jaar 14 kartels worden onderzocht.
Welke zijn dit?

Van Miert
Het is zeker zo dat de Commissie altijd een hele reeks onderzoeken in uitvoering heeft met betrekking tot kartels, afspraken en eventueel het misbruiken van dominante posities. Ik heb daarover een cijfer gegeven de vorige keer, als ik mij goed herinner, toen we een debat hebben gevoerd in de commissie economische en monetaire aangelegenheden. Maar ik hoop dat de geachte parlementsleden zullen begrijpen dat wanneer het gaat om dergelijke onderzoeken, dat wij gebonden zijn aan de spelregels en aan de procedures die natuurlijk voorschrijven dat zulke zaken discreet gebeuren. Bijvoorbeeld wanneer een onderzoek wordt opgestart wanneer er eventueel enquêtes ter plaatse gebeuren, zou het totaal onverantwoord zijn dat daarover mededelingen, onzerzijds alleszins, worden verspreid of indiscreties worden georganiseerd met betrekking tot het materiaal dat men vindt. Dat is nu eenmaal een noodzaak omdat de Commissie hier eigenlijk een soort judiciële functie vervult. Het is pas in een later stadium dat de Commissie naar buiten kan treden wanneer de analyse vervolledigd is, wanneer de conclusies moeten worden getrokken en desgevallend zelfs sancties moeten worden opgelegd en de parlementsleden weten dat wanneer dat ogenblik is aangebroken, dat ik altijd de eerste ben om het Parlement daarvan terdege in te lichten.
Dus afsluitend, dames en heren, parlementsleden, zou ik u willen vragen om die basisspelregel dat dergelijke onderzoeken discreet moeten gebeuren, ook met respect voor geheimen die te maken hebben met bedrijven, business secrets en wat weet ik allemaal, dat die terdege in acht worden genomen want indien de Commissie dat niet doet, dan kunnen de betrokken bedrijven ons natuurlijk voor het gerecht slepen en terecht omdat wij hun rechten als betrokken partijen niet respecteren. Zo hoort dat in een democratie en vandaar dat ik nogmaals op uw begrip beroep doe dat wij daarover niet meer informatie kunnen verstrekken tot op het ogenblik dat het onderzoek is afgerond, dat de nodige conclusies kunnen worden getrokken en ik ben heel graag bereid de betrokken parlementaire commissies of de parlementsleden daarvan op de hoogte te brengen.

Camisón Asensio
 Mijnheer de commissaris, ik vroeg u niet naar details omtrent de kartels. Ik vroeg u slechts om welke gevallen van kartelvorming het ging, zonder verdere details.
Ik constateer dat men voorzichtig blijft omgaan met dit onderwerp. In vraag nr. 26 over het mededingingsbeleid wordt gezegd dat de Commissie voortgaat met haar taak van de modernisering van haar wetgeving en het bevorderen van transparantie van haar beleid, dat er momenteel 14 kartels onderzocht worden - ik wilde slechts weten om welke kartels het ging, niet wat de details waren -, en dat de Commissie steeds meer meldingen bereiken aangaande pogingen van ondernemingen met een dominante positie om te verhinderen dat nieuwe partijen toegang krijgen tot de markt.
In uw inleidende woorden, mijnheer de commissaris, was u zeer beslist in uw stelling dat de strijd tegen de kartels onverminderd doorgaat en dat u voornemens bent om in de toekomst de strijd tegen de geheime kartels nog verder op te voeren. Wij meenden dat dit een heel goed streven was en daarom probeerden wij u hierbij te steunen, hoewel wij u daarbij tevens vroegen om openheid ter zake.

Van Miert
Ik kan het kort houden en merk allereerst op dat sommige bedrijven die ter plaatse worden bezocht, deze bezoeken openbaar maken, en door dat te doen geven die bedrijven aan dat er iets aan de hand is. Wij doen dat zelf niet, omwille van de goede redenen die ik zojuist uiteengezet heb. Van tijd tot tijd is het bekend dat wij bepaalde gevallen onderzoeken en dat de Commissie achter een zaak aanzit wegens kartelvorming of dominante posities. Het zou onjuist zijn als wij op eigen initiatief bekend zouden maken welke gevallen wij onderzoeken en er zijn zeer goede redenen om bij ons beleid te blijven.
Ik kan één geval noemen dat de desbetreffende bedrijven zelf in de openbaarheid hebben gebracht. We kregen klachten van krantenuitgevers dat de prijs van het krantenpapier zeer snel steeg en dat men een of andere vorm van kartelvorming vermoedde. Dus hebben we toen een onderzoek ingesteld, dat in de openbaarheid is gebracht door sommige bedrijven waar bezoeken hadden plaatsgehad. Daarom is het algemeen bekend dat wij dit geval bekijken. Maar als de betrokken bedrijven het niet bekendmaken, dan doen wij dat zeker niet op eigen initiatief.

De Voorzitter
Vraag nr. 27 van Ludivina García Arias (H-0605/97):
Betreft: Privatisering van het Spaanse staalbedrijf CSI
Is de Commissie van mening dat bij het privatiseringsproces van het Spaanse staalbedrijf CSI s.a. het feit dat een derde van het kapitaal in handen is gekomen van een grote Europese onderneming die ook de bedrijfsvoering heeft overgenomen, een binneneuropese concentratie vormt alsook een overname van het besluitvormingscentrum door een andere onderneming waarin institutionele en overheidsinvesteerders van een andere lidstaat een meerderheidsbelang hebben? Heeft de Commissie, op basis van de desbetreffende artikelen van het EGKS-Verdrag, uitgezocht wat de gevolgen van deze overname voor de Europese markt zijn? Heeft de Commissie erop toegezien dat er een juiste prijs is betaald voor de verkochte aandelen, overeenkomstig het mededingingsbeleid van de Europese Unie?

Van Miert
Op basis van de informatie waarover de diensten van de Commissie momenteel beschikken, meen ik dat het verwerven van 35 % van de aandelen van CSI door de groep ARBED aanleiding zal geven tot een concentratie, die onderzocht zal moeten worden op grond van zowel de fusieverordening, als de desbetreffende bepalingen van het EGKS-Verdrag. Aangezien de bijzonderheden van de transactie, en met name de betrekkingen tussen ARBED en de Spaanse bedrijven die onderhandelingen voeren over maximaal 50 % van het kapitaal van CSI, nog moeten worden afgerond, is er tot dusverre geen mededeling gedaan en zijn er geen onderzoeken uitgevoerd met betrekking tot de concentratie. We zijn dus nog in afwachting van de desbetreffende documenten. Pas dan kunnen de onderzoeken van start gaan.
Voor wat de juiste waardebepaling van de onderneming vóór de verkoop ervan betreft, heeft ARBED blijkbaar de volledige marktprijs voor de aandelen betaald, aangezien tegelijk met ARBED ook andere staalproducenten een bod hebben uitgebracht. U weet natuurlijk dat veel mensen verwacht hadden dat een andere Europese onderneming de competitie zou winnen. Maar uiteindelijk werd het ARBED. Dit toont dus aan dat er sprake is van gewone concurrentie voor de participatie in CSI. De concentratie kan niet worden voltooid, totdat deze is goedgekeurd krachtens de twee verordeningen die ik zojuist noemde. We moeten dus in elk geval wachten op het onderzoek en de uiteindelijke resultaten.
Zoals u weet is de staalsector flink in beweging en zullen er uiteindelijk vier of vijf grote Europese staalbedrijven overblijven. Tegen de tijd overigens dat het EGKS-Verdrag afloopt - dat is in het jaar 2002 -, hebben wij waarschijnlijk een soort Europese gemeenschappelijke markt voor staal. Tot op heden was het gewoon een optelsom van nationale markten, gewoonlijk van nationale staalbedrijven. Nu zijn we dus eindelijk dichtbij een Europese staalmarkt. Dit wordt nog versterkt door het feit dat er meer en meer samenwerkingsverbanden worden gesloten, er wordt geconcentreerd, bedrijven worden transnationaal aangekocht. Dit strookt met het beleid van de Gemeenschap, maar het moet grondig bekeken worden vanuit het oogpunt van de mededingingsregels en de nationale regels. Dit is enkele jaren geleden gebeurd, toen we de moeilijke gevallen hebben besproken in Spanje, Italië, Duitsland, enz.

García Arias
 Mijnheer de commissaris, wat aan het publiek en de Europese Commissie wordt gepresenteerd als een strategische alliantie tussen ARBED en CSI is in feite een opmerkelijke privatiseringsoperatie, een overname in feite, en - voor ons, Spaanse socialisten -, een cadeautje van de Spaanse regering aan een onderneming waarvan - vreemd genoeg - een andere overheid aandeelhouder is. Zoals u weet is CSI sinds de ingrijpende herstructurering waarvoor de Europese Unie toestemming had gegeven, een volledig gesaneerde onderneming, vrij van schulden, en met 10 miljard in kas: een onderneming die op kosten van de samenleving, op kosten van de Spaanse belastingbetaler, geherstructureerd is en die thans uitermate winstgevend is, in tegenstelling tot andere grote bedrijven zoals USINOR, ARBED, Thyssen of British Steal. Een snoepje, mijnheer de commissaris.
In de vorm waarin de onderhavige aandelenruil is gepresenteerd zien we - en wij baseren ons op een rapport van Salomon Brothers, waarin eerder werd afgeraden aandelen ARBED te kopen - dat de waarde van deelneming van ARBED in CSI groter is dan de prijs die ARBED, omgerekend in geld, heeft betaald voor de aankoop, en dat de deelneming in ARBED gewaardeerd is op een prijs die ver boven de marktprijs ligt.
U hebt gelijk. Er waren geen andere gegadigde bedrijven. Maar het probleem zit hem in het aanbod, het cadeautje, dat de Spaanse regering meteen al deed, wellicht om zich om dogmatische redenen te ontdoen van een onderneming die de Spaanse belastingbetalers veel offers, zowel in menselijke als in financiële termen, heeft gekost.
Ik geloof, mijnheer de commissaris, dat u deze zaak van begin af aan moet onderzoeken om na te gaan, eventueel aan de hand van een onafhankelijk advies, wat de werkelijke waarde is van deze Spaanse onderneming, en of de overname wel of niet onder de marktprijs heeft plaatsgevonden.

Van Miert
Het is niet de Commissie geweest die het besluit genomen heeft het bedrijf te privatiseren. Dat was een besluit van de regering. Wij hebben geen opdracht gegeven. Ten tweede, aangezien er sprake was van een transparante procedure, waarbij tal van andere ondernemingen gevraagd was een bod uit te brengen op CSI, moeten we aannemen dat de winnaar het beste bod heeft gedaan. Het was aan de regering van Spanje om een besluit te nemen en dat heeft zij klaarblijkelijk gedaan. Voor zover ik weet hebben wij geen enkele klacht ontvangen dat de procedure ondoorzichtig of oneerlijk geweest zou zijn.

De Voorzitter
Vraag nr. 28 van Niels Sindal (H-0617/97):
Betreft: Overheidssteun
Het is afkeurenswaardig dat Commissie en Raad steun door nationale overheden principieel bestrijden en tegelijkertijd nog steeds hun goedkeuring hechten aan omvangrijke nationale steunpakketten, met name ten behoeve van werven in probleemsituaties, zoals onlangs in Duitsland, Spanje en Griekenland.
Uiteraard is het mede aan deze dubbele boekhouding te wijten dat het vertrouwen in consequente en betrouwbare maatregelen ter beperking van de concurrentievervalsende overheidssteun wordt ondergraven. Er dienen meer kredieten te worden bestemd voor controle op de overheidssteun. De verruiming van kredieten is actueel in de sector scheepsbouw maar eveneens in andere sectoren.
Tot welke maatregelen is de Commissie bereid om meer kredieten uit te trekken voor haar controle op overheidssteun, zodat een geactualiseerd en volledig beeld kan worden opgesteld van omvang en aard van de overheidssteun?

Van Miert
Mijnheer de Voorzitter, ik zal het ook kort houden, want deze besluiten zijn al enige tijd geleden genomen, en zoals de geachte afgevaardigde weet, gaat het hier om gevallen die al jaren voortslepen.
In het geval van Griekenland heeft de Raad naar aanleiding van een vertraging bij de betaling van subsidies waarvoor een aantal jaren tevoren toestemming was verleend, besloten het Commissievoorstel te aanvaarden, volgens welke de rente in verband met de vertraging hierbij kon worden gevoegd, en niets meer dan dat.
In Spanje lag de zaak wat gecompliceerder. Ik wijs u erop dat Spanje in het kader van de OESOonderhandelingen bepaalde concessies had gekregen betreffende een bedrag dat was toegekend voor investeringen en enkele sociale gevolgen, bepaalde sociale problemen waarmee de herstructureringen in de scheepsbouw gepaard gaan.
Ook in dit geval was er sprake van een vertraging in de betaling en dus van extra rente die moest worden gecompenseerd. Vervolgens is wegens deze vertragingen een aanvullend bedrag voor de investeringen toegekend. De Raad was van mening dat er een kwestie uit het verleden moest worden afgesloten en dat het dus in werkelijkheid om niets nieuws ging. Het ging erom een dossier te sluiten. Ik vestig uw aandacht op het feit dat de Spaanse autoriteiten tegelijkertijd de volgende verbintenis zijn aangegaan: als de scheepswerven eind volgend jaar nog altijd verlieslijdend zijn, als zij nog altijd niet levensvatbaar zijn, zullen zij hieruit hun conclusies trekken en niet meer bij de Commissie om weer nieuwe steun aankloppen.
Er zijn krachtige toezeggingen van deze aard gedaan jegens zowel de Commissie als de Raad. Daardoor kon de Raad trouwens ook in grote meerderheid hiermee akkoord gaan.
Voorts moet de capaciteit worden beperkt, en zoals u weet hebben wij ons ertoe verbonden dit viermaal per jaar te controleren. De Spaanse autoriteiten brengen ons viermaal per jaar verslag uit over de uitvoering van deze opdracht en wij zenden teams die ter plaatse op de werven nagaan of inderdaad aan de verplichtingen wordt voldaan.
Het laatste geval is dat van Duitsland. Ook daar gaat het om de gevolgen van een drama dat zich met Bremen Vulkan heeft voorgedaan. Er is ook daar ten slotte overeengekomen dat beide scheepswerven in Oost-Duitsland in zekere zin zouden kunnen blijven draaien onder de voorwaarden die tevoren waren vastgesteld. Maar omdat het geld aan Bremen Vulkan was onttrokken, moest dit bedrijf worden gecompenseerd. En ook daar is toegezegd dat het voor de laatste keer zou zijn. Als deze werven morgen worden geprivatiseerd, zal er geen sprake van zijn dat zij nog eens aan de deur komen kloppen om hiervoor publieke middelen te vragen. Bovendien zal in Bremen, in Duitsland, zoals u weet, een aanzienlijke capaciteitsvermindering worden doorgevoerd.
Zo zijn deze dingen dus gegaan en het is allemaal te verdedigen.
Nu nog, en ik eindig hiermee, twee punten. We zijn er nog altijd niet zeker van dat de Verenigde Staten het OESO-akkoord zullen ratificeren. De oplossing, de uitkomst, is er, maar de Verenigde Staten komen niet in beweging. Wij hebben het akkoord wel geratificeerd. Als zij het akkoord morgen ratificeren, dan treedt het onmiddellijk in werking. Als dat niet het geval is, moeten wij ons beraden op de toekomst. De Commissie zal voor het einde van deze maand een voorstel bij de Raad op tafel leggen over de behandeling in de toekomst van de scheepswerven in deze sector, aangezien de zevende richtlijn eind volgend jaar afloopt. Ik kan u nu reeds zeggen dat de Commissie een vrij strenge houding zal aannemen tegenover steun in deze sector.
Maar ik ben er zeker van dat wij de gelegenheid zullen krijgen hierop terug te komen, wanneer ik eenmaal dit voorstel aan mijn collega" s heb gepresenteerd en de Commissie het zal hebben goedgekeurd. Ik ben zonder meer bereid naar het Parlement te komen om er met u over te praten.

Sindal
Eerst en vooral wil ik de commissaris danken voor zijn bevredigende antwoord en voor zijn inzet over het algemeen op het gebied van staatssteun. Mijn vraag betrof eigenlijk het probleem van staatssteun in het algemeen, dus ook op andere gebieden. Sinds ik mijn vraag heb ingediend, wil het toeval dat een Kellogg's cornflakesfabriek, die naast de onlangs gesloten werf in mijn streek is gevestigd, nu ook gesloten wordt, omdat ze naar Spanje en Manchester wordt overgebracht. Dit zijn doelstellingsgebieden - 1 en 2 - die op een andere manier subsidies krijgen. Ik wil dan ook graag een antwoord op de vraag hoe de Commissie ervoor zal zorgen dat ze over voldoende middelen beschikt om in de toekomst te controleren wanneer een onderneming zowel met EU-middelen als met nationale middelen subsidies krijgt. We hebben de zaak Boston Scientific in Denemarken gehad, we hebben Renault gehad en nu is er dus Kellogg's. Het betreft allemaal ondernemingen die binnen Europa verplaatst worden omdat het fiscaal interessanter is.

Van Miert
Ik wil de geachte afgevaardigde graag voorstellen om dit gesprek op een later tijdstip voort te zetten, omdat er de komende weken en maanden nog verschillende initiatieven van de Commissie zullen volgen, waaronder enkele van Monika Wulf-Mathies op het gebied van de structuurfondsen. Voor wat betreft de nationale regionale steun zal ik trachten het aantal in aanmerking komende regio's terug te brengen - in elk geval tot op zekere hoogte - en ook om de intensiteit te reduceren van de steun, gekoppeld aan een hele reeks andere initiatieven om de regels aan te scherpen. Ook zal ik streven naar een stringenter beleid voor overheidssteun. Er zullen dus gelegenheden te over zijn om op dit onderwerp terug te komen en ik ben graag bereid om dit met het Parlement grondig te bespreken.

García Arias
Mijnheer de Commissaris, het is mij niet duidelijk wat mijn collega bedoelt met "scheepswerven in probleemsituaties" . Hij zou eens een kijkje moeten gaan nemen bij een paar van die "scheepswerven in probleemsituaties" , dan zou hij zien dat deze scheepswerven concurreren met scheepswerven in andere landen zoals Korea.
De commissaris heeft verwezen naar het OESO-akkoord en de komende richtlijn inzake overheidssteun, maar als de Verenigde Staten de overeenkomst niet ondertekenen en landen als Korea blijven discussiëren over de steun aan de scheepswerven, dan draaien wij onszelf de nek om als wij geen compensatie vinden voor een controle op overheidssteun die wij niet bij machte zijn uit te oefenen in andere landen.
En op de tweede plaats zou ik mijn collega willen herinneren aan het feit dat het overgrote deel van de overheidssteun in de rijkste landen wordt gegeven. De commissaris mag mij verbeteren als het niet juist de rijkste landen zijn die de meeste hulp geven aan hun bedrijven.

Van Miert
Mag ik de geachte afgevaardigden voorstellen om een paar weken te wachten, totdat er van ons een voorstel komt over de toekomst van de scheepsbouw in Europa en over wat volgens ons tot de mogelijkheden behoort inzake overheidssteun. Er zullen dus nog vele gelegenheden zijn om dit verder te bespreken en ik herhaal nog eens dat wij daartoe graag bereid zijn.

De Voorzitter
Aangezien de voor de vragen aan de heer van Miert uitgetrokken tijd is verstreken wordt vraag nr. 29 schriftelijk beantwoord.

Gradin
In het aan het Verdrag van Amsterdam gehechte protocol is een algemeen beginsel neergelegd. Dat houdt in dat alle lidstaten van de Europese Unie worden beschouwd als zogenaamde veilige landen van oorsprong. Het enige artikel van het protocol is zo geformuleerd dat het de mogelijkheden van de burgers van EU-landen om asiel in een andere lidstaat te vragen, beperkt tot vier speciale gevallen. Deze zijn aangegeven in vier speciale uitzonderingsparagrafen.
De vraag van afgevaardigde Sjöstedt heeft speciaal betrekking op de vierde paragraaf van het protocol. Daar wordt gesteld dat een lidstaat ongeacht het basisprincipe van het protocol altijd het recht moet hebben om uiteindelijk zelf te bepalen of een asielaanvraag al dan niet zal worden getoetst. Als een lidstaat ervoor kiest zo'n asielaanvraag te toetsen, moet de Raad hiervan op de hoogte worden gebracht, en de aanvraag moet altijd worden behandeld op basis van de veronderstelling dat zij duidelijk ongegrond is. Het protocol stelt echter uitdrukkelijk dat dit op geen enkele wijze de beslissingsbevoegdheid van de lidstaten beïnvloedt. Men kan derhalve concluderen dat het nieuwe erin gelegen is dat de lidstaten verplicht worden de Raad te informeren dat en wanneer een asielaanvraag van een EU-burger wordt getoetst.
Hoewel ik het persoonlijk jammer vind dat dit protocol in het nieuwe verdrag is opgenomen, ben ik blij dat in de inleiding van dit protocol uitdrukkelijk wordt gesteld dat de toekenning van een vluchtelingenstatus moet geschieden overeenkomstig de geest en de letter van het Verdrag van Genève. De lidstaten hebben het recht om de organisatorische maatregelen te nemen die zij nodig achten om aan de eisen van het Verdrag van Genève te voldoen. In een aparte verklaring die aan het protocol is gehecht, wordt bovendien ondubbelzinnig vastgesteld dat overeenkomsten op geen enkele manier op dit gebied prejudiciërende werking hebben.
Hiernaast is er nog een verklaring direct aan de vierde uitzonderingsparagraaf verbonden. Deze geeft een overzicht hoe men op de beste manier de procedures voor toetsing van duidelijk ongegronde asielaanvragen van EU-burgers kan versnellen.
Ik wil mijn antwoord graag in drie punten samenvatten. Volgens mij is het dus zo dat het asielprotocol van het Verdrag van Amsterdam het volgende inhoudt: ten eerste dat de verplichtingen die de lidstaten op grond van het Verdrag van Genève hebben, ongewijzigd blijven. Ten tweede dat een door een EUburger ingediende asielaanvraag normaliter als ongeldig zal worden beschouwd, aangezien de EUlanden als veilige landen van herkomst moeten worden gezien. Ten derde dat alle lidstaten hun beslissingsbevoegdheid behouden en daarom altijd de asielaanvraag van EU-burgers kunnen toetsen, op voorwaarde dat de Raad wordt ingelicht en dat het onderzoek geschiedt op basis van de veronderstelling dat de aanvraag duidelijk ongegrond is.

Sjöstedt
Ik wil de commissaris graag hartelijk bedanken voor haar antwoord, vooral haar persoonlijke kanttekening bij dit protocol, die ik volledig onderschrijf, en haar mening dat wat in Amsterdam gebeurd is, zeer ongelukkig is. Ik vind ook dat het belangrijk is om vast te stellen dat iedere lidstaat volledig bevoegd is om zelf elke asielaanvraag te toetsen. Tegelijkertijd kan men niet ontkennen dat hier wordt geprobeerd om druk op de lidstaten uit te oefenen om een deels andere praktijk toe te passen. Op deze formuleringen is dan ook scherpe kritiek uitgeoefend, onder andere door de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de VN en ook door organisaties die zich met vluchtelingen bezighouden. Het zou het beste zijn als dit protocol in heroverweging zou kunnen worden genomen, aangezien het feitelijk een gevaarlijk voorbeeld geeft, onder andere als dit beleid in andere delen van de wereld wordt nagevolgd waarbij dit protocol als motief zou kunnen worden aangevoerd om op allerlei manieren het recht op asiel en op het in behandeling nemen van een asielaanvraag te beperken.

Gradin
U moet wel bedenken dat dit voorstel niet door de Commissie is gedaan. Hier zijn de lidstaten het over eens geworden. Daarom zou u uw vraag wellicht eerder aan de Raad hebben moeten stellen.

Wibe
Ik heb het gevoel dat ik nu het woord moet nemen, nu de hele discussie gevoerd wordt in onze mooie Zweedse taal.
Ik zou enkel de volgende vraag willen stellen aan commissaris Gradin. Wanneer u hier zegt dat een asielaanvraag in een lidstaat normaliter als ongeldig moet worden beschouwd en dat de toetsing geschiedt op basis van de veronderstelling dat de aanvraag ongegrond is, hoe denkt men dit dan juridisch in praktijk te brengen? Wij hebben immers een juridisch onafhankelijke rechtspraak. Dient die dan te beginnen met als het ware te zeggen dat het 1-0 staat voor een afwijzing van de asielaanvraag? Ik weet niet of men in de Raad hierover nagedacht heeft, maar het lijkt mij een volstrekt onmogelijk juridisch probleem.

Gradin
Ik vind dat we hier geen juridische haarkloverij van moeten maken. Van belang is dat ieder land op grond van deze bepalingen het recht heeft om een aanvraag te toetsen volgens het Verdrag van Genève. Ten tweede wil ik zeggen dat ik geen antwoord kan geven namens de Raad. De Raad is hiervoor verantwoordelijk. Dit is aangenomen in de Raad, en dat is niet gebeurd op verzoek van de Commissie.

Palacio Vallelersundi
In de eerste plaats wil ik mevrouw Gradin bedanken voor haar zeer volledige en uitputtende toelichting op de interpretatie die de Commissie geeft aan dit protocol bij het Verdrag van Amsterdam.
Mevrouw Gradin, op de eerste plaats hebt u de onafhankelijkheid van de rechters, en in de tweede plaats de soevereiniteit van de lidstaten bevestigd bij de beoordeling van willekeurig welke asielaanvraag, en in de derde plaats het feit dat deze aanvragen in principe als ongegrond worden begrepen indien zij afkomstig zijn van burgers die in een staat wonen waar alle waarborgen voor de fundamentele rechten zijn gegeven en die op grond daarvan beschouwd mag worden als een veilig land van oorsprong. Dit zijn de normale voorwaarden.
En is het niet ook waar, mevrouw Gradin, dat er op dit moment geen gebied ter wereld is waar meer politieke integratie bestaat dan tussen de lidstaten van de Europese Unie?

Gradin
Ik wil graag nog één keer een samenvatting geven van het asielprotocol van het Verdrag van Amsterdam. Het houdt ten eerste in dat de verplichtingen van de lidstaten op grond van het Verdrag van Genève ongewijzigd blijven.
Ten tweede dient een asielaanvraag van een EU-burger normaliter als ongeldig te worden beschouwd, aangezien de lidstaten, zoals in het protocol staat, als "veilige landen van oorsprong" moeten worden beschouwd.
Ten derde behouden alle lidstaten hun beslissingsbevoegdheid en kunnen zij derhalve de asielaanvragen van EU-burgers altijd toetsen onder de voorwaarde dat de Raad hiervan op de hoogte wordt gebracht en dat de toetsing plaatsvindt op basis van de veronderstelling dat de aanvraag duidelijk ongegrond is.

De Voorzitter
Vraag nr. 31 van Jan Andersson (H-0616/97):
Betreft: Optreden tegen handel in synthetische drugs
De handel in synthetische drugs in Europa neemt toe. Een groot deel van de productie en distributie komt voor rekening van landen die kandidaat zijn voor toetreding tot de Europese Unie.
Hoe denkt de Commissie de landen waar de productie van synthetische drugs plaatsvindt en vanwaaruit ze worden gedistribueerd, er in de toetredingsonderhandelingen toe te bewegen dat ze dit probleem gaan aanpakken?

Gradin
De Commissie deelt de ongerustheid van afgevaardigde Andersson over de verspreiding van nieuwe synthetische drugs in Europa. Tot voor een paar jaar geleden werden amfetamine en XTC voornamelijk in Nederland en België gefabriceerd. Vandaag gebeurt dat steeds meer ergens in de Oost- en Midden-Europese landen of in de Baltische staten. Ik heb begrepen dat ongeveer de helft van de amfetamine die op het ogenblik in Stockholm in beslag wordt genomen, bijvoorbeeld uit Polen komt.
In mei van dit jaar heeft de Commissie op mijn voorstel een mededeling uit doen gaan met een grondige analyse van deze ontwikkeling. Wij hebben ook een aantal maatregelen voorgesteld, onder andere meer samenwerking op dit gebied met de Oost- en Midden-Europese landen en met de Baltische staten.
De drugsbestrijding was ook een hoofdthema van de structurele dialoog tijdens het Ierse voorzitterschap in de lente van 1996. Ik heb daar speciaal de verspreiding van de synthetische drugs aan de orde gesteld. Geen enkele minister van de kandidaatlanden die toen aanwezig was, kan het zijn ontgaan dat deze kwestie bij de Europese Unie hoge prioriteit heeft. Ik ben hier ook tijdens al mijn bezoeken aan de kandidaatlanden op teruggekomen.
De Commissie heeft heel duidelijk gemaakt dat tijdens de toetredingsonderhandelingen nauwlettend op deze kwestie zal worden gelet. Van de kandidaatlanden wordt verwacht dat zij ons "acquis communautaire" tot het hunne maken. Dat geldt ook voor de strijd tegen de verdovende middelen in het algemeen en die tegen de chemische drugs in het bijzonder. Het gaat er daarbij om dat zij aan onze regels kunnen voldoen op het gebied van de controle van precursoren, witwaspraktijken en dergelijke.
Op 16 juni heeft de Raad besloten tot de instelling van, zoals wij dat noemen, een "early warning system" . Dat betekent dat de lidstaten in de toekomst veel sneller dan nu zullen worden ingelicht wanneer nieuwe soorten chemische drugs op de markt opduiken, iets wat zeer waardevol is.
Voor de kandidaatlanden is dit alles vanzelfsprekend een gevoelig liggende opgave. Daarom zullen wij van de kant van de Commissie zoveel mogelijk proberen te helpen. Wij hebben trouwens sinds 1993 technische bijstand ter beschikking gesteld via het PHARE-programma, vooral voor de controle van chemische precursoren. Er blijft natuurlijk veel te doen en ik span mij er zeer voor in dat deze kwesties ook in de toekomst bij onze samenwerking met de nieuwe democratieën in Oost-Europa prioriteit krijgen.

Andersson
Ik wil de commissaris graag danken voor haar zeer bevredigende antwoord. In verband met de uitbreiding in oostelijke richting komen vaak economische zaken aan de orde en in de Commissie sociale zaken en werkgelegenheid, waarin ik zitting heb, worden ook de sociale rechten enz. besproken. Die zijn ontzettend belangrijk, maar deze kwestie, namelijk de grensoverschrijdende drugshandel, is dat ook.
Ik ben zeer tevreden over het antwoord en over de door de commissaris gepresenteerde activiteiten, maar toch heb ik twee aanvullende vragen. Ten eerste vraag ik mij af hoe Polen en de Baltische staten op de presentatie van al deze maatregelen hebben gereageerd tegenover de Commissie. Hebben deze landen ze werkelijk serieus genomen, stonden zij er positief tegenover en zijn ze van plan er iets aan te doen?
Zoals bekend vindt de productie ook in onze eigen landen plaats. Daarom is mijn tweede vraag of u wel eens de vraag is gesteld: " Zou u niet eerst eens uw eigen straatje schoonvegen?" .

Gradin
De kandidaatlanden waarmee de gestructureerde dialoog is gevoerd en waarmee wij tijdens bezoeken hebben gesproken, hebben heel goed begrepen dat wij er groot belang aan hechten dat zij kwesties als synthetische drugs te lijf gaan. Het staat echter buiten kijf dat de meeste van die landen op het ogenblik onvoldoende juridische basis hebben om hiervoor te zorgen, en dat het noodzakelijk is dat er wetten en verordeningen komen die hun hiervoor betere instrumenten bieden. Dat is punt één. Het tweede is dat men, wil men de activiteiten kunnen aanscherpen, de corruptie zal moeten bestrijden, vooral aan de grenzen en dergelijke.
Wat onze eigen landen betreft, was het nu net de bedoeling van onze ontwerpmededeling van dit voorjaar om het Europese straatje schoon te vegen, d.w.z. dat ook wij in de vijftien lidstaten iets moeten doen aan het feit dat hier drugs worden gefabriceerd, en dat wij oplossingen moeten vinden. Daarom is het "early warning system" op de agenda gekomen.

De Voorzitter
 Vraag nr. 32 van Richard Howitt (H-0647/97):
Betreft: Harmonisatie van het immigratiebeleid - discriminatie van een kiezer
Uit de immigratiezaak van de Russische echtgenote van een van mijn kiezers, de heer Clark uit Leigh-on-Sea, waarbij de Duitse immigratiedienst wel een verblijfsvisum toekende en de Britse immigratiedienst niet, blijkt dat de harmonisatie van de immigratiewetten in de EU, waarin het Verdrag van Maastricht voorziet, nog niet is doorgevoerd. Wat kan de Commissie doen om de heer Clark te helpen zijn echtgenote weer in Groot-Brittannië te krijgen? Welke stappen kan de Commissie ondernemen om het immigratiebeleid in de EU zodanig te harmoniseren, dat dergelijke gevallen niet meer voor zullen komen?

Gradin
De vraag van de heer Howitt heeft te maken met het feit dat de immigratiebepalingen soms onder het gemeenschapsrecht vallen en soms door nationale wetgeving worden bepaald. Dit zorgt soms voor wat verwarring. De situatie vandaag de dag is als volgt: enkel in het geval dat een EU-onderdaan zich op grond van het recht op vrij verkeer vestigt in een andere lidstaat dan van zijn of haar familie, valt dat onder het gemeenschapsrecht. In dat geval kan een gezinslid zich beroepen op zijn recht op gezinshereniging. Voor onderdanen van derde landen die een visum nodig hebben, schrijft het gemeenschapsrecht voor dat het visum kosteloos en zonder verzwarende procedures dient te worden verschaft. Als het daarentegen om mensen gaat die wonen in het land waarvan ze onderdaan zijn, vallen de gezinsleden onder de nationale wetten en regelgeving van het desbetreffende land. Op grond van uitspraken van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen kan een persoon zijn recht op vrij verkeer en vrije vestiging tegen zijn eigen lidstaat doen gelden. Dat geldt als hij of zij terugkeert naar zijn of haar eigen land na een verblijf in een andere lidstaat. Het staat buiten kijf dat het bij het recht op immigratie en verblijf van gezinsleden op grond van het gemeenschapsrecht van beslissende betekenis is of de EU-onderdaan gebruik maakt of heeft gemaakt van het recht op vrij verkeer van personen. Het is daarom moeilijk voor de Commissie om te beoordelen onder welke categorie de heer Clark of zijn echtgenote valt. De Commissie zou natuurlijk het liefste zien dat er voor de hele Unie gemeenschappelijke immigratiebepalingen golden.
Op 30 juni jl. heeft de Commissie een ontwerpverdrag aangenomen, inhoudende bepalingen over de immigratie binnen de hele Europese Unie. Het ontwerp vormt een belangrijke schakel naar meer gelijkvormigheid van het uiteenlopende immigratiebeleid van onze lidstaten. Er staat een paragraaf in het ontwerp die specifiek betrekking heeft op de door de geachte afgevaardigde aangekaarte problemen. Deze houdt in dat overal in de Europese Unie dezelfde regels voor gezinshereniging moeten gelden. Ik hoop natuurlijk dat het Europees Parlement op alle mogelijke manieren zijn steun zal geven aan de Commissie, wanneer de Raad in de herfst het ontwerp behandelt.

Howitt
Hartelijk dank, commissaris, voor het behandelen van deze vraag. Ik ben het ermee eens dat de rol van de lidstaten in deze zaak van cruciaal belang is. Ik ben inderdaad blij met het feit dat de nieuwe Labourregering van het Verenigd Koninkrijk de regel van het primaire doel heeft afgeschaft, hetgeen in dit soort gevallen een grote hulp zal zijn. Waar ik echter bij de commissaris op aan zou willen dringen is het feit dat het gemeenschapsrecht in diskrediet wordt gebracht. We kunnen toch niets beginnen met een situatie waarin burgers van een bepaalde lidstaat rechten hebben krachtens hun eigen nationale wetten, die minder gunstig zijn dan degene die ze hebben als EUburgers in andere Europese landen. Mijnheer Clark, een Brits onderdaan, stelde vast dat hij zijn Russische vrouw mee naar Duitsland kon nemen, maar niet naar Groot-Brittannië, tenzij hij eerst zes maanden in Duitsland ging wonen. Als hij hard kon maken dat hij een Griekse grootvader had, dan zou hij het Griekse burgerschap kunnen opeisen en in dat geval in Griekenland ook geen probleem hebben. Als hij een Italiaan was, dan was er helemaal geen probleem. Dergelijke abnormale situaties zorgen voor wrok bij de burgers van Europa, niet in de laatste plaats bij mijn kiezers.
Ik doe een beroep op de commissaris om met overtuiging te pleiten voor de voorstellen waaraan zij gerefereerd heeft, ter ondersteuning van het recht op daadwerkelijke gezinshereniging in alle Europese landen.

Gradin
Ik ben het met de geachte afgevaardigde eens dat het zeer verwarrend is dat wij deze tegenstrijdige regels in de lidstaten hebben. De reden achter de overeenkomst die ik nu aan de Commissie heb voorgelegd en die door de Commissie aanvaard is en die ook nog door het Parlement en de Raad besproken zal worden, is om gemeenschappelijke regels op te stellen voor al onze burgers inzake immigratie en toelating tot onze landen. Soms weet niemand hoe de vork precies in de steel zit. Dat is bijzonder verwarrend.

McIntosh
Het zit mij behoorlijk dwars dat commissaris Fischler hier om 18.40 had moeten zijn om de vragen te behandelen. Ik vind dat hij hier uit hoffelijkheid tegenover deze Vergadering op tijd moet zijn en ik zou graag een verklaring krijgen waarom dat niet het geval is.

De Voorzitter
 Mevrouw McIntosh, ik deel uw bezorgdheid geheel en ik sta er een beetje van te kijken, aangezien ik de diensten van de Vergadering herhaaldelijk heb verzocht om de commissaris te verzoeken zich naar de Vergadering te begeven. Mevrouw Gradin is zo vriendelijk om hier 6 minuten langer dan toegezegd te blijven. Hoewel de reden van zijn afwezigheid mij niet bekend is zal de commissaris naar ik veronderstel gerechtvaardigde en gewichtige redenen hebben om hier niet aanwezig te zijn. Maar met de medewerking van mevrouw Gradin zullen wij onze werkzaamheden voortzetten.

De Voorzitter
 Vraag nr. 33 van Bernd Posselt (H-0649/97)
Betreft: Verdeling van de kosten van vluchtelingen en asielzoekers
Hoe worden op dit moment de kosten voor asielzoekers en kortstondige vluchtelingenstromen onder EU-Lidstaten verdeeld en wanneer is de Commissie voornemens het Europees Parlement een overzicht te geven van de rechten en uitkeringen van deze beide groepen personen per lidstaat?

Gradin
Naar aanleiding van de Bosnische vluchtelingencrisis heeft de Raad een discussie op gang gebracht hoe de verantwoordelijkheid voor asielzoekers bij massale vluchtsituaties moet worden verdeeld, dat wil zeggen hoe men kan komen tot "burden sharing" . Deze eerste discussie heeft geresulteerd in de resolutie van de Raad van 25 september 1995, over de verdeling van de verantwoordelijkheid met betrekking tot een tijdelijke oplossing voor de toegang en de vestiging van mensen die bescherming behoeven. Daarna is het besluit van de Raad van 4 maart 1996 gevolgd, inzake een signalerings- en paraatheidssysteem.
De Commissie heeft de kwestie nog verder willen uitdiepen met haar voorstel van april jongstleden inzake een gemeenschappelijke actie voor tijdelijke bescherming van mensen die op de vlucht zijn. Het voorstel gaat uit van een gemeenschappelijke besluitvorming voor de invoering, herziening en afbouw van tijdelijke bescherming. Er worden ook bepaalde minimumrechten en voorwaarden verbonden aan de ontvangst van vluchtelingen. De gedachte hierachter is dat deze gemeenschappelijke besluitvorming het kader zal vormen van een werkelijke verdeling van de lasten verbonden aan de massale immigratie van mensen die op de vlucht zijn en bescherming behoeven.
Ook het Europees Parlement heeft bijgedragen aan het stimuleren van concrete inspanningen voor een lastenverdeling, door twee nieuwe begrotingsposten op te voeren. De begrotingspost B5-803 is bedoeld voor de kosten van de invoering van proefprojecten op het gebied van de opvang van vluchtelingen. Deze post is gebaseerd op de gedachte dat de verantwoordelijkheid tussen de lidstaten moet worden verdeeld. De andere begrotingspost, B7-6008, is bedoeld voor de communautaire financiering van proefprojecten om vrijwillige terugkeer van personen die tijdelijk bescherming hebben genoten in de lidstaten, te vergemakkelijken.
De Commissie is er al in geslaagd om de Raad zijn goedkeuring te doen hechten aan het noodzakelijke wettelijke instrument, gebaseerd op artikel K.3, lid 2, b), om deze twee begrotingsposten te kunnen implementeren. Het besluit van de Raad dateert van 22 juli. Dat heeft het voor de Commissie mogelijk gemaakt om volgens de toelichting bij de begroting proefprojecten op deze terreinen te starten. De Commissie zal de resultaten van de gefinancierde proefprojecten in de loop van het jaar evalueren en in 1998 met een voorstel voor een meerjarenprogramma komen.
Wat het tweede deel van de vraag betreft, wil ik de geachte afgevaardigde graag verwijzen naar het document dat de Commissie heeft gepresenteerd in verband met de gemeenschappelijke actie voor tijdelijke bescherming. Hierin staat een overzicht van de belangrijkste gedeelten van het beleid in de lidstaten op dit terrein, en wel speciaal inzake de rechten en plichten die de mensen die tijdelijke bescherming genieten, in de verschillende lidstaten hebben. Volgens de voorgestelde gemeenschappelijke actie zou de Commissie jaarlijks aan het Europees Parlement en de Raad verslag uitbrengen over de uitvoering van de bepalingen betreffende tijdelijke bescherming in de nationale wetgeving, en over de financiële gevolgen.

De Voorzitter
Dank u, mevrouw Gradin. En sta mij toe dat ik u nogmaals hartelijk dank voor het geduld dat u hebt gehad om veel langer onder ons te blijven dan van u verwacht mocht worden. Daarmee hebt u een vacuüm gevuld dat ongetwijfeld een negatief effect zou hebben gehad op het verloop van deze Vergadering.
De vraag nrs. 34 en 35 worden schriftelijk beantwoord.

Fischler
Mijnheer de Voorzitter, geachte dames en heren, zoals in de mondelinge vraag reeds is gesteld, bepaalt richtlijn 93/119 betreffende de bescherming van dieren bij het slachten en doden, dat deze richtlijn niet van toepassing is op dieren die worden gedood tijdens culturele of sportieve evenementen. De Commissie is van mening dat in dit geval de nationale autoriteiten verantwoordelijk zijn voor het welzijn van de desbetreffende dieren. Dit standpunt komt overeen met het aan het Verdrag gehechte protocol inzake de bescherming van dieren, dat in het kader van het Verdrag van Amsterdam in juni 1997 is aangenomen. Aangezien de bescherming van dieren als zodanig niet het uitdrukkelijke doel is van het Verdrag van Rome of van het EEG-verdrag, kan de Commissie slechts haar eerdere aansporingen aan regeringen van de lidstaten herhalen, alles te doen wat in hun vermogen ligt, om een einde te maken aan onacceptabele praktijken betreffende het doden van dieren tijdens culturele en sportieve evenementen.

McIntosh
Het is altijd weer een plezier te zien dat de commissaris hier is, ook al was hij dit keer wat laat. Hoe kan de commissaris tegemoetkomen aan de wensen van mijn kiezers - en ik zal met alle genoegen elke brief kopiëren die ik over dit onderwerp van ze heb ontvangen - met name wat betreft het doden van dieren tijdens culturele of sportieve evenementen?
Is het krachtens het protocol van het oorspronkelijke Verdrag van Maastricht niet de taak van de commissaris om ervoor te zorgen dat iedere wettekst en elk officieel stuk tegemoet komt aan de bepalingen inzake het welzijn van dieren, die in dat protocol zijn opgenomen?
Hoewel in mijn vraag reeds staat dat ik weet dat richtlijn 93/119 van toepassing is, twijfelen de kiezers nog steeds ernstig aan het nodeloze lijden van die dieren welke gedood worden tijdens culturele en sportieve evenementen. Ze zijn er niet van overtuigd - niet in mijn eigen land maar in andere lidstaten - dat het protocol wordt nageleefd of dat aan de richtlijn gehoor wordt gegeven. Als de richtlijn wordt overtreden, kunnen ze dan naar het Hof van Justitie stappen?

Fischler
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw McIntosh, zoals ik zojuist al heb uiteengezet, moeten we in de eerste plaats constateren dat het probleem van de bescherming van dieren niet uitsluitend een taak is van het gemeenschapsrecht, respectievelijk daarin geregeld is, maar dat alleen nauwkeurig omschreven aspecten van de bescherming van dieren op communautair niveau zijn geregeld. Voor alles wat daarbuiten valt, zijn de lidstaten met hun desbetreffende wetgeving verantwoordelijk. Deze verantwoordelijkheid moeten de lidstaten ook op zich nemen. Voor zover het gaat om voorschriften op het gebied van het gemeenschapsrecht, dus in dit geval om richtlijn 93/119, zijn de lidstaten tevens belast met de uitvoering en toepassing van deze richtlijnen. Wanneer in het kader van een inspectie wordt vastgesteld dat een lidstaat zich onvoldoende houdt aan deze voorschriften of dat hij onvoldoende maatregelen heeft genomen om deze richtlijnen in eigen wetgeving om te zetten, moet worden nagegaan of er een inbreukprocedure tegen deze lidstaat op gang moet worden gebracht. Ik ben gaarne bereid op dit punt mijn collega, mevrouw Bonino, een memorandum te doen toekomen, nu volgens de nieuwe verdeling van bevoegdheden in de Commissie - die vooral ook door het Parlement werd gevraagd - het onderwerp van de inspecties op het gebied van maatregelen inzake de bescherming van dieren in het vervolg onder haar verantwoordelijkheid valt.

Palacio Vallelersundi
Mijnheer de commissaris, u hebt gezegd dat, hoewel dit niet op het terrein van het gemeenschapsrecht ligt, u hoopt dat de lidstaten spoedig een eind zullen maken aan die praktijken die u wreed noemt. Is het niet eerder zo, mijnheer Fischler, dat in de eerste plaats wij hier te maken hebben met een kwestie die valt onder artikel 128, waarin het subsidiariteitsbeginsel volledig van toepassing wordt geacht op culturele verschijnselen? En ten tweede, dat er nog geen eenduidige definitie voorhanden is van het welzijn van dieren, bezien in tegenstelling tot culturele belangen?

Fischler
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, ik meen dat ik heel duidelijk heb aangegeven dat het hier gaat om bescheiden bevoegdheden, als u wilt in het kader van de subsidiariteit. Wij als Commissie moeten ons op dit punt houden aan de bepalingen van het Verdrag, maar ik wil toch ook benadrukken dat wij tevens de hoedster van het Verdrag zijn. Wanneer deze richtlijn wordt overtreden, zijn wij zelfs verplicht deze overtredingen tegen te gaan.

De President
Vraag nr. 37 van John Iversen (H-0550/97):
Betreft: Gewasbeschermingsmiddelen
Het nieuwe Verdrag van Amsterdam zal er onder meer toe leiden dat een aantal richtlijnen dat thans onder artikel 43 valt, zoals de richtlijn gewasbeschermingsmiddelen 91/414 , op grond van artikel 129 zal worden behandeld. Dat zal het Europees Parlement een grotere invloed geven op de criteria die aangewend worden bij de goedkeuring van gewasbeschermingsmiddelen in de EU, omdat er dan sprake is van goedkeuring met gekwalificeerde meerderheid van stemmen.
Is de Commissie met het oog hierop voornemens te wachten met het goedkeuren van actieve stoffen op de positieve lijst voor gewasbeschermingsmiddelen, waarmee zij naar verluidt momenteel bezig is? Is de Commissie in plaats daarvan bereid de richtlijn thans te herzien, zodat er rekening kan worden gehouden met de eisen die het Europees Parlement moet stellen voordat de nieuwe stoffen worden goedgekeurd?

Fischler
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, richtlijn 91/414 over het in de handel brengen van gewasbeschermingsmiddelen is sinds 1993 van kracht. De eerste fase van de goedkeuring van reeds op de markt zijnde actieve stoffen en de goedkeuring van bepaalde nieuwe actieve stoffen is nog maar net begonnen. De Commissie beschikt in de huidige fase van de invoering daarom nog niet over voldoende aanwijzingen die een wijziging van de basiscriteria voor toelating van de chemisch-synthetisch actieve stoffen of het onderbreken van het testprogramma noodzakelijk zouden maken.
Eventuele toekomstige voorstellen van de Commissie om de criteria te wijzigen overeenkomstig de ratificatie van het Verdrag van Amsterdam, zouden natuurlijk moeten worden gekoppeld aan de desbetreffende nieuwe bepalingen.

Iversen
Dank u voor uw antwoord, mijnheer de commissaris. Ik maak uit uw antwoord op dat er een tijdsprobleem is. Zo heb ik uw antwoord in elk geval begrepen. Ik vind dit op zich niet erg en ik wil u eigenlijk alleen verzoeken om, nu het nieuwe Verdrag bijna in werking treedt, geen overhaaste dingen meer te besluiten op basis van oude normen, indien reeds nieuwe gegevens beschikbaar zouden zijn. Mijnheer de commissaris, beschouw dit als een soort aanbeveling of oproep om te wachten met de beoordeling van deze nieuwe stoffen tot het nieuwe Verdrag in werking is getreden, ook al ziet het ernaar uit, voor zover ik begrepen heb, dat er een tijdsprobleem is.

De Voorzitter
 Vraag nr. 38 van Raul Rosado Fernandes (H-0554/97):
Betreft: Wijnbouw: richtlijn 193/68/EEG
De Europese wijnbouw moet zich om duurzaam te zijn voortdurend vernieuwen met geselecteerd teeltmateriaal om tot een betere productiviteit of een betere kwaliteit te komen overeenkomstig de vraag op de markt. Aangezien zij onder een indertijd uitstekende wetgeving (richtlijn 193/68/EEG) vallen is het de wijntelers in Griekenland, Spanje en Portugal in de praktijk onmogelijk te voldoen aan de gezondheidsvoorschriften die momenteel op andere wijze worden geïnterpreteerd. Omdat de drie nieuwe wijn producerende lidstaten niet zoals de oprichtende lidstaten al sedert tientallen jaren selectie toepassen, moet genoemde richtlijn overeenkomstig de behoeften van de wijnbouw worden geïnterpreteerd, teneinde variëteiten te behouden die nooit uit de meer geavanceerde lidstaten kunnen worden ingevoerd.
Waarom geeft DG VI geen objectieve opheldering over de criteria waaraan moet worden voldaan bij de toepassing van de richtlijn overeenkomstig de historische situatie in elk land en waarom is in het in artikel 17 van richtlijn 193/68/EEG bedoelde permanent Comité de particuliere sector niet vertegenwoordigd?

Fischler
Voorzitter, dames en heren, bij deze vraag gaat het om het in de handel brengen van zogenaamd vegetatief vermeerderd teeltmateriaal van druiven. Daarvoor gelden uniforme kwaliteitsnormen waaraan de lidstaten moeten voldoen bij het in de handel brengen. Het doel ervan was een vergroting van de productiviteit in de wijnbouw. De bevoegde instanties van de Commissie bereiden momenteel een nieuwe versie van deze richtlijn voor om deze met het oog op de desbetreffende juridische en technische ontwikkelingen te vereenvoudigen, te actualiseren, maar ook om nog bestaande handelsbarrières op te ruimen en de verenigbaarheid met de interne markt te waarborgen. Naar het zich laat aanzien zal de Commissie het voorstel tegen het einde van dit jaar presenteren aan de Raad en daarmee ook aan het Parlement.
De verschillende gezondheidsvoorschriften die de afgevaardigde in zijn vraag noemt, zijn te herleiden tot de bepalingen van de richtlijn zelf. In deze richtlijn wordt namelijk de lidstaten uitdrukkelijk de mogelijkheid gelaten, in bepaalde gevallen aanvullende voorwaarden voor hun eigen productie toe te passen en tevens bepaalde andere bepalingen toe te passen, afhankelijk van de verschillende omstandigheden in de individuele wijnbouwregio's.
In het permanente comité voor teeltmateriaal worden de ontwikkeling van de juridische voorschriften en eventuele problemen bij de omzetting regelmatig door deskundigen van de lidstaten besproken. Daarbij wordt de situatie per land zorgvuldig onderzocht.
Wat het deelnemen van vertegenwoordigers van de particuliere sector aan de beraadslagingen van het permanent comité betreft, laat het desbetreffende besluit van de Raad inzake de instelling van dit comité alleen vertegenwoordigers van de lidstaten toe. Vertegenwoordigers van de particuliere sector kunnen hun standpunt echter mededelen in de raadgevende comités van de Commissie, waar belangrijke nieuwe ontwikkelingen op het gebied van juridische voorschriften kunnen worden besproken. Bij het uitwerken van de nieuwe versie van de richtlijn hebben de bevoegde instanties van de Commissie de brancheorganisaties direct geraadpleegd, omdat zij adequate kennis bezitten op het gebied van teeltmateriaal van druiven en op dat punt zijn gespecialiseerd.

Rosado Fernandes
Mijnheer de commissaris, de afzet van Portugese druivenrassen die worden geteeld uit niet-geclassificeerd entmateriaal wordt in zekere zin gedoogd. Dat kan natuurlijk alleen maar worden verklaard uit het feit dat de Portugese autoriteiten tamelijk streng zijn - het is een oude traditie sinds onze inquisitie, al is dat dan ook niet zeer verstandig!
Daarom worden er enkele in Frankrijk geproduceerd, om daarna ingeladen en weer aan Portugal verkocht te worden. Hierover zijn al klachten geuit. Zo heeft de heer Legras op 1 september jongstleden. een klacht ontvangen, dat is gemakkelijk na te gaan. Dit om u beter te informeren.

Fischler
Ik wil hier slechts heel kort op antwoorden. Ik heb natuurlijk weinig invloed op de wijsheid van de Portugese autoriteiten. Ik kan u echter van één ding verzekeren: als er op dit punt concrete klachten zijn, zullen wij deze ook onderzoeken. Als er klachten zijn van de zijde van de privésector, dat wil zeggen van de kant van bedrijven of van coöperaties die plantmateriaal vermeerderen, dan kunnen deze bovendien aan de raadgevende comités worden voorgelegd en op deskundigenniveau worden besproken.

De Voorzitter
Vraag nr. 39 van Arlindo Cunha (H-0595/97):
Betreft: Strategie van de Commissie inzake de hervorming van het GLB
De komende hervorming van het GLB moet de Europese landbouwers in staat stellen om zich aan te passen aan de toeneming van de concurrentie uit derde landen tengevolge van de uitbreiding tot de Midden- en Oost-Europese landen en van de GATT.
Dit betekent dat het niet alleen om een sectoriële hervorming mag gaan, maar dat behalve de aanpassing van sommige GMO's een intern evenwichtsherstel is vereist dat de plattelandsontwikkeling versterkt en voor alle landbouwers een minimuminkomenssteun schept. Alleen aldus worden onaanvaardbare discriminaties op het sociale en politieke vlak voorkomen.
Hoe denkt de Commissie al deze aspecten van het probleem met elkaar te kunnen verenigen en overweegt zij evenals in 1991 tevoren een algemeen discussie- en beleidsdocument voor te leggen ter vergemakkelijking van het overleg met de technische, beroeps- en politieke kringen?

Fischler
In dit Huis weten we allen dat de voorzitter van de Commissie op 16 juli van dit jaar Agenda 2000 heeft gepresenteerd, waarin de Commissie een breed overzicht geeft van de ontwikkeling van de Europese Unie alsmede van haar beleid vanaf de eeuwwisseling tot het midden van het volgende decennium, en waarin zij de consequenties uiteenzet van de uitbreiding alsmede het begrotingskader na het jaar 2000.
Wat de landbouw betreft heeft de Commissie voorgesteld de in 1992 begonnen hervorming, die nog onder het toenmalige raadsvoorzitterschap van minister Cunha is tot stand gekomen, verder uit te diepen en te verbreden en een samenhangend beleid ten gunste van de plattelandsgebieden te ontwikkelen om dit proces te ondersteunen. Met de omschakeling van prijsondersteuning naar directe betalingen kan de Europese Unie haar concurrentievermogen door lagere prijzen voor granen, rundvlees en melk aanzienlijk verbeteren en daarmee ook ertoe bijdragen dat de producenten in de Europese Unie ten volle kunnen profiteren van de gunstige ontwikkelingen op de internationale markten. Tevens moeten niet alleen de hygiëne en de kwaliteit van levensmiddelen worden verbeterd, maar ook de veiligheid ervan. Het doel van de voorstellen om te komen tot de ontwikkeling van een samenhangend beleid ten gunste van de plattelandsgebieden is, enerzijds de agrarische bevolking te verzekeren van een behoorlijk inkomen en anderzijds bij te dragen aan de stabiliteit van de landbouwinkomens en aan het creëren van nieuwe werkgelegenheid en inkomsten voor agrariërs en hun gezinsleden. De Commissie is van plan, na overleg met het Europees Parlement, aan de Raad een eerste verslag te presenteren over het maatregelenpakket van Agenda 2000 en vervolgens na de Top van Luxemburg de bijbehorende juridische teksten voor te stellen en concrete voorstellen in te dienen voor de afzonderlijke sectoren.

Cunha
Mijnheer de Voorzitter, ik ben de commissaris dankbaar voor zijn antwoord, maar een feit is wel dat het voorstel van Agenda 2000 producenten van bepaalde mediterrane producten die directe hulp genieten blijft uitsluiten - dat geldt voor wijn, fruit en ook rijst. En dat zal ertoe leiden dat in een aantal landen in het zuiden van Europa meer dan de helft van de landbouwproducten het zal moeten stellen zonder subsidies in de vorm van directe inkomenssteun, waarmee op politiek niveau een soort discriminatie wordt ingevoerd die moeilijk vol te houden is. De commissaris weet dat best. Hoe moeten we de Portugese, Spaanse of Italiaanse boeren uitleggen waarom de helft van hun producten niet in aanmerking komt voor subsidies, terwijl in andere landen, waar andere producten worden verbouwd, bijna de gehele productie op subsidies kan rekenen.
Wat ik de commissaris wilde vragen is het volgende: wat denkt de Commissie te gaan ondernemen om deze discriminatie tussen landen te verhinderen? Dit is een uitzonderlijk gecompliceerde politieke kwestie, die wij, politici, moeten zien op te lossen.

Fischler
Dames en heren, ik wil hier graag een mogelijk misverstand uit de weg ruimen. Ten eerste is in Agenda 2000 met betrekking tot de zuidelijke of mediterrane producten uiteengezet dat de Commissie van plan is ook voor de sectoren tabak en olijven concrete voorstellen te presenteren. Ik wil eraan herinneren dat in het Europees Parlement de Commissie meerdere keren is gevraagd met zulke voorstellen te komen, als de bestaande verslagen over deze beide sectoren in het Europees Parlement zijn besproken en er een standpunt over is gegeven. Daar houden wij ons aan.
Voor de wijnbouw ligt er een hervormingsvoorstel waarvan wij vinden dat het niet verder moet worden uitgevoerd. Ik zie de noodzaak met een nieuw voorstel van de Commissie te komen. U kunt ervan verzekerd zijn dat deze concrete voorstellen ook op tijd, zo tegen het einde van dit jaar of het begin van volgend jaar beschikbaar zullen zijn, net als de concrete voorstellen voor de sectoren graan, melk en rundvlees, zodat bij de verdere besprekingen ook kan worden gesproken over deze zuidelijke producten. Er mag zich dus geen situatie voordoen zoals bij de hervorming van 1992, waarin het bij wijze van spreken mogelijk is alleen een verklaring van de Raad uit te brengen en pas later te beginnen met de hervormingswerkzaamheden voor de zuidelijke producten.
Ik wil er echter ook op wijzen dat er natuurlijk een fundamenteel onderscheid bestaat wat betreft de producten graan, melk en rundvlees - waaraan ik tussen haakjes wil toevoegen dat deze producten in de zuidelijke landen eveneens van zeer grote betekenis zijn - namelijk het onderscheid dat wij hier met betrekking tot de prijsgaranties een duidelijke vermindering voorstellen, wat tot gevolg zal hebben dat de prijzen in deze sectoren zullen dalen. In de andere sectoren doen wij geen voorstellen die ertoe moeten leiden dat de marktprijs voor olijfolie of voor tabak die de tabakboeren in de Europese Unie verbouwen, daalt. Naast vele andere doelstellingen moeten wij dit aspect, de inkomensdoelstelling voor de landbouw, ook voor de toekomst beschouwen als één der belangrijkste doelstellingen.

Izquierdo Rojo
Mijnheer de commissaris, mag ik uit uw woorden afleiden dat er garanties en toekomstperspectieven zijn voor de mediterrane landbouw? Geeft u alstublieft een duidelijk antwoord, aangezien de laatste bijeenkomst van de Raad grote onrust heeft veroorzaakt. En wat ik tot nu toe van u heb gehoord verheldert de zaak niet heel veel. De boeren in het Middellandse-Zeegebied hebben er behoefte aan dat u ze garanties voor de toekomst geeft, zoals u dat ook doet voor andere delen van Europa. Gaarne een concreet antwoord.

Fischler
Geachte afgevaardigde, ik ben het met u eens dat de boeren overal in de Europese Unie een toekomstperspectief moeten hebben. Dat is nu juist wat Agenda 2000 beoogt, namelijk zulke perspectieven bieden aan de boeren in Europa. Wij willen geen onderscheid maken tussen boeren in het zuiden en boeren in het noorden. In alle regio's van de Europese Unie moet de toekomst van de landbouw zijn gewaarborgd, en de hervormingsvoorstellen moeten onder andere bijdragen aan meer duidelijkheid over de vraag hoe wij deze toekomst zullen waarborgen.

Hardstaff
Mijnheer de Voorzitter, aangezien het duidelijk is dat we niet toe zullen komen aan de vele vragen over BSE, wil ik de commissaris vragen of hij er alstublieft voor wil zorgen dat de schriftelijke antwoorden die de leden zullen ontvangen naar alle leden gestuurd worden die deze vragen hebben ingediend, omdat wij allemaal geïnteresseerd zijn in de antwoorden op de andere vragen.

De Voorzitter
Hartelijk dank, mevrouw Hardstaff. Dames en heren, dit is een vraag aan de Voorzitter, en mijn antwoord aan mevrouw Hardstaff is dat de Voorzitter erop zal toezien dat de vragen 40 tot en met 85 die niet direct zijn beantwoord met de grootst mogelijke spoed schriftelijk beantwoord zullen worden.
De vragen 40 tot en met 85 die wegens tijdgebrek niet aan de orde konden komen, zullen schriftelijk worden beantwoord.
Het Vragenuur is gesloten.
Aanzienlijk later dan voorzien dank ik de diensten van het Parlement voor hun medewerking en herinner ik u eraan dat de plenaire vergadering vanavond om 21.00 zal worden hervat.
De vergadering wordt onderbroken.
(De vergadering wordt om 19.15 uur onderbroken en om 21.00 uur hervat)

Kerncentrale in Tsjernobyl en de kernreactoren
Chmelnitsky 2 en Rovno 4 in de Oekraïne (voortzetting)
De Voorzitter
Aan de orde is de voortzetting van het debat over de mondelinge vraag (B4-0519/97 - O-0087/97) van de heer Scapagnini, namens de Commissie onderzoek, technologische ontwikkeling en energie, aan de Commissie over de sluiting van de kerncentrale in Tsjernobyl in 2000 en de voltooiing van de kernreactoren Chmelnitsky 2 en Rovno 4 (K2/R4) in de Oekraïne.

Ahern
Mijnheer de Voorzitter, met de sarcofaag in Tsjernobyl is het niet best en er komen nieuwe risico's bij, waaronder het vrijkomen van de plutoniumstofwolk. Het is dan ook dringender dan ooit om de centrale te beveiligen en de overblijvende unit te sluiten.
De voltooiing van de kerncentrales K2 en R4 is onderdeel van een overeenkomst tussen de G7 en de Oekraïne over de sluiting van Tsjernobyl. Krachtens de overeenkomst moet de nucleaire optie evenwel zo min mogelijk kosten en de onafhankelijke studie die in opdracht van de EBWO is uitgevoerd, wijst uit dat zulks bepaald niet het geval is. Er zijn later andere studies in verband met het "least-cost-principle" verricht, maar niet door een onafhankelijk deskundigenpanel. Elk ander verslag is niet officieel en sluit niet aan bij de beginselen die de EBWO voor investeringen hanteert.
Ik zal dit nader toelichten. Voor de officiële economische zorgvuldigheid, zo moet ik benadrukken, was gezorgd door een onafhankelijk deskundigenpanel, en het is logisch dat bij gebrek aan gezaghebbende, openbaar gemaakte kritiek over het werk van het panel, elk werk, ook het werk dat wordt verricht door Stone and Webster, niet officieel is en daarom niet aansluit bij de beginselen die de EBWO hanteert voor investeringen in de energiesector.
Inderdaad heeft het onderzoek van Stone and Webster de uitgangspunten gewijzigd om te trachten K2 en R4 economisch haalbaar te maken, en uit het model is een lange lijst andere projecten voortgekomen die economisch eerder haalbaar zijn dan K2 en R4. Als men zou trachten K2 en R4 economisch haalbaar te maken, dan zouden de investeringskosten voor de bank astronomisch worden. Zonder menselijke tussenkomst kan een computermodel niet zorgen dat de ene reactor voldoet aan het "least-cost principle" en de andere economisch onhaalbaar wordt, dus was ik vandaag toch wel flink geschokt over uw reactie, commissaris.
Er is via belastingen al 30 miljoen ecu toegewezen voor de nucleaire veiligheid van de reactoren K2 en R4. Ondanks de verantwoordelijkheid van het Europees Parlement voor de begroting worden beslissingen op een geheimzinnige manier genomen, zonder dat er enig overleg met het Parlement plaatsheeft of dat er degelijke informatie wordt verschaft, en zonder enige duidelijkheid over de besluitvormingsprocedure. Samen met de Raad is het Parlement de begrotingsautoriteit. De begroting voor 1997 bevat een bepaling dat het Parlement van te voren wordt geraadpleegd over afzonderlijke communautaire leningen. Tot op heden is dat niet gebeurd. Dit gebrek aan overleg strookt niet met de huidige voorstellen van de Commissie om het niveau van het garantiefonds te verhogen.
Ook het verslag van de Rekenkamer heeft mij zeer verontrust. Als we Tsjernobyl willen sluiten, dan moeten we goed kijken naar wat er op dat gebied nu precies gebeurt. Commissaris, u heeft geen antwoord gegeven - en u kunt dat ook niet - op de vraag vanavond over specifieke veiligheidsnormen. De waarheid is dat deze twee reactoren niet voltooid kunnen worden met inachtneming van westerse veiligheidsnormen. U bent van plan om meer dan 800 miljoen ecu uit te gaan geven aan onveilige kernreactoren. Men zal het ons niet vergeven als we Tsjernobyl niet sluiten en nog een rampenzone creëren.

Macartney
Mijnheer de Voorzitter, hoe meer we over dit hele project te horen krijgen, hoe ongeruster ik word. Ik heb het gevoel dat dit Parlement verwikkeld zou kunnen raken in een "cause célèbre" met de Commissie. Als het waar is dat de EBWO aan haar eigen voorschriften voorbijgaat door te kiezen voor de optie met de laagst mogelijke kosten, dan is dat een ernstige zaak met mogelijk grote gevolgen.
Ook zal het Europese publiek niet begrijpen waarom de raïne wordt aangemoedigd om voor kernenergie te kiezen, en niet zijn toevlucht zoekt tot wat toch een zeer vruchtbaar alternatief lijkt, namelijk energiebesparing, energie-efficiëntie en hernieuwbare energie. De installaties uit het Tsjernobyl-tijdperk niet vervangen: dat zou al een flinke stap in die richting zijn. Het beleid van de Europese Unie zou in die richting moeten wijzen.
Het zou toch wel erg vreemd zijn als Tsjernobyl - dat voor het westen synoniem is met een verschrikkelijke waarschuwing voor de gevaren van kernenergie, en daarom zou moeten leiden tot de geleidelijke afschaffing ervan - in plaats daarvan het symbool zou worden van de vervanging ervan door een nieuwe generatie kernenergie.
Dit is een historisch keerpunt, of zou een historisch keerpunt kunnen zijn. In plaats van steun te geven aan de wens van West-Europa voor hernieuwing van de kernenergie van Oekraïne, moeten wij uitkijken naar alternatieven. Dit is in het belang van de Europese Unie en van de mensen uit de Oekraïne die al lang genoeg geleden hebben onder de gevolgen van nucleaire besmetting.

Blot
Mijnheer de Voorzitter, commissaris, waarde collega" s, de sluiting van de kerncentrale van Tsjernobyl is een bijzonder gevoelig onderwerp wegens het tragische ongeluk dat zich heeft voorgedaan en dat wij ons allen natuurlijk nog herinneren.
Gezien de gevaren die dit soort centrales oplevert, is het in het belang van iedereen dat Tsjernobyl zo snel mogelijk gesloten kan worden. Welnu, de regering van de Oekraïne heeft als voorwaarde voorafgaand aan de sluiting van de nog in werking zijnde reactoren van Tsjernobyl gesteld dat de voltooiing van vervangende kerncentrales, namelijk Chmelnitski 2 en Rovno 4, moet worden gefinancierd. Dit standpunt is begrijpelijk als we denken aan de energiebehoeften van de Oekraïne, maar het lijkt erop dat de leningen van de EBWO die zijn bedoeld voor de financiering van deze twee centrales, dreigen te worden geweigerd op grond van het criterium van de laagste kosten.
Het lijkt ons absoluut ontoelaatbaar dat de verwezenlijking van zo" n essentieel doel als de sluiting van een uitzonderlijk gevaarlijke centrale kan worden uitgesteld om puur technocratische en begrotingsredenen. Als de EBWO moet worden beheerd als een gewone particuliere bank, zien we niet goed de noodzaak van haar bestaan in. Het is natuurlijk duidelijk dat, als de logica van de laagste kosten de overhand moet hebben, de sluiting van Tsjernobyl tot in het oneindige zou worden uitgesteld. Per slot van rekening zijn centrales als die van Tsjernobyl in het verleden ook om redenen van kostenbeperking gebouwd. De vaststelling van strengere veiligheidscriteria zou de kosten hebben doen stijgen en hebben geleid tot de bouw van technologisch geavanceerdere centrales. We zien hier duidelijk dat de logica van de Europese Commissie op budgettaire leest is geschoeid. Natuurlijk heeft zij haar waarde in het dagelijkse administratieve beheer, maar zij mag het naar onze mening niet winnen van de noodzaak zich te beschermen tegen grote nucleaire risico" s.
Het lijkt ons overigens betreurenswaardig dat de Europese autoriteiten, die over het algemeen min of meer stelselmatig - dat moet worden gezegd - aansporen tot de integratie van de staten onderling, ook met voorbijgaan aan de wens van de volkeren zelf, zoals we in Bosnië zien, de Oekraïne nooit aanbevelen zijn samenwerking op energiegebied met de Russische Federatie te intensiveren. De belangen van beide landen zijn echter onlosmakelijk met elkaar verbonden door een lange gemeenschappelijke geschiedenis en het is absurd zo" n historisch erfgoed niet in overweging te nemen.
Verondersteld dat de Oekraïne als gevolg van de sluiting van Tsjernobyl een tekort aan elektriciteit van kerncentrales zou krijgen, waarom zou men dan niet overwegen energie te betrekken uit Rusland en Centraal-Azië - wat overigens al gebeurt - maar dan op veel grotere schaal, aangezien de gas- en aardoliebronnen in deze regio" s bijzonder groot zijn. Hier gaat het natuurlijk echt om een politiek zeer gevoelige kwestie en niet eenvoudig om een zaak van deskundigen. Wij denken inderdaad dat deze hypothese slechts is verworpen om de Russische Federatie te marginaliseren en de Oekraïne uit te leveren aan de economische honger van het Westen. Een dergelijke houding lijkt ons op lange termijn niet verstandig en wij moeten naar onze mening de wet van het stilzwijgen doorbreken waarvan deze westerse politiek profiteert die zowel op de wens als het streven naar ongelimiteerde winsten berust.
De lidstaten van het GOS steeds verder uit elkaar drijven om er economische koloniën van het westen van te maken is in zekere zin misschien op zeer korte termijn rendabel, maar ongetwijfeld niet op de lange termijn. De Oekraïne isoleren en het land steeds strengere financiële normen opleggen lijkt niet de beste manier om het een dienst te bewijzen. In deze logica wordt er overigens op gegokt dat Tsjernobyl geen risico meer oplevert, wat menselijk gezien absoluut schandalig is. Het is dus juist, denken wij, met voorrang de leningen te verstrekken waaraan de Oekraïne behoefte heeft of - wat hiermee overigens niet onverenigbaar is - het land toenadering tot Rusland te laten zoeken om samen met dit land een gemeenschappelijk energiebeleid op te zetten.
Waarom zou iedere vorm van toenadering tussen de Russische Federatie en de Oekraïne taboe zijn, terwijl men overal elders wel tot toenadering tussen de staten aanspoort?
Volgens ons zou alleen een dergelijke politieke lijn aan de dringende behoefte aan nucleaire veiligheid op korte termijn, enerzijds, en de noodzaak een klimaat van vreedzame samenwerking in Europa te scheppen, anderzijds, kunnen beantwoorden, een lijn die wijst op een grote waarheid die maar al te vaak lijkt te worden vergeten: ook de Russische Federatie ligt in Europa en niemand kan haar uit Europa verbannen.

McNally
Dank u, mijnheer de Voorzitter, en ook dank aan u, commissaris, voor uw aanwezigheid en voor de antwoorden die u vanmiddag heeft gegeven. Ze waren dan misschien wel niet allemaal zo gedetailleerd als we hadden gehoopt, maar wie weet krijgt u nog een kans om commentaar te geven.
Wij hebben vooral veel belangstelling voor eventuele uitwijkmogelijkheden, mochten de zaken niet lopen zoals we hadden verwacht. Het is duidelijk dat er een oplossing voor Tsjernobyl moet komen. Ik ben ervan overtuigd dat iedereen het daar roerend mee eens is.
Het is eveneens volkomen duidelijk dat u, commissaris, de Europese Unie beschermt, als u niet zomaar lukraak de wensen van de Oekraïne accepteert zonder daar bepaalde voorwaarden aan te verbinden. Wij zijn onze collega, Gordon Adam, dank verschuldigd voor zijn uitermate grondige verslag - dat weer typerend is voor deze zeer ijverige man - over de situatie in de Oekraïne, die duidelijk beangstigend is.
Dit is niet het juiste moment om een debat op te zetten over de vraag of kernenergie al dan niet een goed idee is, en ik dring er bij de collega's op aan dit debat niet daarvoor te misbruiken. Het gaat hier over een specifiek geval. Men vraagt ons - en inderdaad heeft voorzitter Larosière van de EBWO voor de vier voorzorgsmaatregelen gezorgd die we allemaal willen - of wij, ten gevolge van de lening van de EBWO, de hoogst mogelijke veiligheidsnormen zullen hebben. Doen we iets dat in financieel opzicht gezond is? Hoe is de solvabiliteit van de Oekraïne? Brengt het geld dat wij investeren risico's met zich mee? Is datgene wat wij doen de optie met de laagst mogelijke kosten?
En er komen ook andere aspecten aan te pas. In West-Europa is het duidelijk zo dat het bouwen van kerninstallaties in onze markt en onder onze voorwaarden momenteel niet de optie met de laagst mogelijke kosten is. Wat mij in hoge mate verontrust is of het operationele beheer op lange termijn wel bevredigend zal zijn. Als we daar twijfels over hebben, kunnen wij dan zorgen voor specifieke hulp via een langetermijnprogramma; dat er steun zal zijn voor deze mensen die zeer traumatische tijden doormaken, zodat, ongeacht de oplossing waarvoor men kiest, deze mensen in moeilijke tijden niet in de steek worden gelaten? Wij weten dat het voor u, en voor ons zeker, niet aanvaardbaar zou zijn als we lagere normen gaan hanteren, als het geïnvesteerde geld risico's zou lopen, als overheidsgeld verspild zou worden. Wij willen van u dan ook de verzekering dat dit niet zal gebeuren.
De energiesituatie in de Oekraïne werpt veel meer vragen op dan degene die wij vanavond aan de orde hebben gesteld. Ook hebben we gezinspeeld op een aantal andere aspecten en andere mogelijkheden. Deze omvatten de geopolitieke situatie van de Oekraïne en de betrekkingen van het land met buurlanden en met de vroegere machthebbers en dat is iets waar we rekening mee moeten houden. Er moet gebruik worden gemaakt van de bestaande westerse know-how op het gebied van kernenergie. Wat we meer dan wat ook willen, is dat we er zeker van kunnen zijn dat er geen regels worden overtreden, dat er de hand aan wordt gehouden en dat hetgeen wij doen verstandig en in de ogen van het publiek te rechtvaardigen is.

Flemming
Mijnheer de Voorzitter, er zijn ook veiligheidsredenen die pleiten tegen de voltooiing van de twee kerncentrales. Beide projecten voldoen niet aan de verstrekkingscriteria van de EBWO, en ik beschik over studies, over een aantal studies, die zich om veiligheidsredenen onomwonden uitspreken tegen de bouw van deze kerncentrales. Het door de exploitanten voorziene moderniserings- en voltooiingsprogramma zal nooit voldoen aan westerse veiligheidsprincipes. Het voorziene moderniseringsprogramma voldoet niet eens, mijnheer de commissaris, aan de nieuwe Russische veiligheidsnormen, aangezien de constructie van het bij Chmelnitsky 2 en Rovno 4 toegepaste reactortype nog is volgens de oude Russische normen.
Voorts voldoet het moderniseringsprogramma niet eens aan de "post-Three-Mile-Island" -eisen. Zou het project zodanig worden aangepast, dat het voldoet aan alle bovengenoemde eisen, dan zou dit zodanige veranderingen in de daarvoor benodigde financiële middelen en het voor een behoorlijke modernisering benodigde tijdsbestek betekenen, dat alle tot op heden aangenomen waarden ver zouden worden overschreden. Met betrekking tot de vierde voorwaarde - milieueffecten en participatie van de burgers - laat ik het aan uw oordeel over, hoe de participatie van de burgers er in de Oekraïne wel zou kunnen uitzien.
Daarentegen mag niet worden getornd aan de sluiting van Tsjernobyl en moet juist alles worden ondernomen om deze ongelukscentrale zo snel mogelijk voor altijd te sluiten. Ik vind het onverantwoord Tsjernobyl ook nog maar één dag langer in bedrijf te laten, of misschien om dit als reden te zien om twee nieuwe, eveneens problematische kerncentrales te kunnen afbouwen.
Enkele dagen geleden was de president van de EWBO, de heer Jacques Larosière, in Oostenrijk, waar hij gesprekken voerde met leden van de Oostenrijkse regering. Oostenrijk heeft zich daarbij duidelijk uitgesproken tegen elke financiering van deze beide kerncentrales. Als alternatief is Oostenrijk onder andere voorstander van een modernisering van bestaande thermische centrales. Wanneer men beseft hoe hoog het warmteverlies is bij alles wat er in de Oekraïne wordt geproduceerd - tot 60 % -, dan is dat zo ontzaglijk veel, dat men zich gemakkelijk kan voorstellen dat de mensen daar met veel minder middelen en op een veel minder gevaarlijke manier werkelijk kunnen worden geholpen. Oostenrijk zal vanzelfsprekend het ommantelen van de rampreactor van Tsjernobyl mede financieren, en Oostenrijk zal ook bijdragen aan de desbetreffende fondsen. Tsjernobyl was al een catastrofe. Laten we toch in 's hemels naam geen nieuwe catastrofes creëren door deze twee problematische kerncentrales te voltooien!

Frischenschlager
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, ik richt me rechtstreeks tot u, omdat voor mij deze discussie meer dan absurd is. Stelt u zich eens voor: er wordt een bedrag van om en nabij de één miljard ecu bijeengebracht als - laten we er hier geen doekjes om winden - afkoopsom aan de Oekraïne om Tsjernobyl te sluiten, en dan worden deze middelen gebruikt om twee nieuwe kerncentrales te financieren, en nog wel kerncentrales die - zoals mevrouw Flemming zojuist heeft gezegd - een risico zullen blijven vormen, niet alleen voor de Oekraïne, maar ook voor Europa. Daar komt bij dat ze energie zullen opwekken die de Oekraïne in het geheel niet nodig heeft! Dat vind ik een absurde ontwikkeling. Alle hulp aan de landen van Midden- en Oost-Europa om zich uit de kernenergie terug te trekken, maar geen enkele ecu om nog meer kerncentrales te bouwen! Mijnheer de commissaris, ik verzoek u in de Commissie op te komen voor dit principe, omdat het de enige lijn is op het gebied van energiebeleid die perspectieven inhoudt voor de toekomst; al het andere zou een voortgang zijn op een weg waarvan is ingezien dat deze fout is, en dit sanctioneren. Ik verzoek u in het energiebeleid in het algemeen en in dit geval in het bijzonder deze ontwikkelingslijn aan te houden, vooral om het de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling mogelijk te maken weerstand te bieden aan de atoomlobby en niet het tegenovergestelde te doen.

Graenitz
Mijnheer de Voorzitter, sinds meer dan tien jaar hangen de gevolgen van de ramp met de kerncentrale van Tsjernobyl als een zwaard van Damocles boven de Oekraïne en boven geheel Europa. Twee jaar geleden is het gelukt via onderhandelingen tot serieuze stopzettingsprogramma's te komen en daarmee een begin te maken. Hoe moeilijk het is om deze stopzettingsprogramma's om te zetten, blijkt nu uit de vraag die wij vandaag aan de Commissie hebben voorgelegd. Het gaat namelijk om meer dan alleen maar het voltooien van twee kernreactoren die - zoals daarnet al is gezegd - zeer gecompliceerd en duur zijn en die in de eerste plaats niet voldoen aan de westerse veiligheidsnormen.
De Internationale Organisatie voor Atoomenergie heeft een veiligheidstoetsing uitgevoerd en daarbij niet op alle punten deze veiligheid kunnen vaststellen. Enkele belangrijke punten zijn daarbij zelfs buiten beschouwing gebleven. Er is met name een argument dat de Oekraïne steeds weer aanvoert als andere energiebronnen ter sprake worden gebracht, namelijk de beschikbaarstelling van de brandstoffen. Wanneer de Oekraïne niet afhankelijk wil zijn van de Sovjet-Unie, die haar het gas voor een gasgestookte electriciteitscentrale zou moeten leveren, dan vraag ik me toch af waar dan wel in de Oekraïne de grote uraniummijnen liggen, waaruit het land zijn eigen uranium kan betrekken. Op dit punt is er sprake van precies dezelfde soort afhankelijkheid.
Ik vind dat wij het energiebeleid in grote lijnen moeten zien. Wij moeten - zoals ook wordt voorgeschreven door de bank - handelen volgens het principe van de "least cost planning" en geen geld steken in projecten die uiteindelijk niet die veiligheid en electriciteitsopwekking opleveren die we nodig hebben. Interessant is overigens ook, dat er bij de electriciteitsopwekking in de Oekraïne een daling heeft plaatsgevonden, waarbij hoofdzakelijk thermische centrales zijn uitgeschakeld.
Mijnheer de commissaris, het spijt mij verschrikkelijk dat wij ons hier bevinden in een situatie waarin wij blijkbaar alleen maar kunnen kiezen tussen het kleinere en het grotere kwaad. Ik verzoek u met klem in samenwerking met de Oost-Europese staten een toekomstgericht energiebeleid uit te voeren.

Soulier
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega" s, soms overdrijven we wel eens. Iedereen weet tegenwoordig dat Tsjernobyl definitief moet worden gesloten. Deze zomer blijkt uit een verslag van de nucleaire exploitanten, die het unaniem eens zijn, dat reactor 3 nu aan een heel groot risico van een ongeluk als in 1986 is blootgesteld. Iedereen is het erover eens: Tsjernobyl moet sluiten.
Nu zeggen andere naties: wij zouden willen dat de Oekraïners zich bij ons standpunt aansluiten. De Oekraïners zijn onafhankelijke mensen die hebben besloten een energiebeleid te voeren dat hun bevalt en die ons vragen hen te helpen. Als wij hun geen hulp bieden, wat zal er dan gebeuren? Wij hebben dit in 1996 ervaren. Zij hebben een kerncentrale gebouwd in Zapörozhe, die een exacte replica is van Tsjernobyl, zonder isolatiemuren en zonder de veiligheidsmiddelen die wij in het westen hanteren. Als dat het is wat we willen, zullen we het krijgen en u zult in Oostenrijk of in Portugal altijd kunnen blijven zeggen dat u dat niet zint, maar u zult de kerncentrale krijgen.
Wel, zal men zeggen, dan blijft er niets anders over dan hun aan te bevelen centrales te bouwen die werken op steenkool, gas en stookolie. Tja, ik kan u zeggen dat dat nog duurder zal zijn en ik hoop dat de Commissie zal bevestigen wat ik zeg: 100 miljoen dollar per jaar voor een steenkoolgestookte centrale die meer CO2 uitstoot dan u kunt verdragen. Zo komt het dat de ecologisten, vreemd genoeg, ons komen aantonen dat de kerncentrale gevaarlijk is, terwijl zij wel de steenkoolvervuiling accepteren. Men moet wel weten wat men wil.
Wat is nu het probleem? Dat is eenvoudig: twee kerncentrales zijn voor 80 of 85 % afgebouwd. Het gaat er niet om, waarde collega" s, te zeggen dat wij aanvaarden dat het een nieuw Tsjernobyl is. Trouwens, westerse bedrijven, Franse en Duitse bedrijven, werken momenteel in de Oekraïne om daar de installaties te plaatsen die ook in onze westerse kerncentrales voorkomen. Ik zou willen zeggen tot diegenen die ons vandaag aan twee gevaren blootstellen, dat zij een verkeerde berekening maken. Enerzijds krijgen wij een kernramp als wij Tsjernobyl niet sluiten, en anderzijds krijgen wij vervuiling als wij archaïsche middelen accepteren. Daarom vragen de Oekraïners, die onafhankelijk willen zijn, die zich niet aan de Russen overgeleverd willen zien, noch voor gas, noch voor uranium, noch voor steenkool, ons om hen te helpen. Spelen we stommetje of gaan wij antwoorden met het juiste beleid?

Van den Broek
Voorzitter, ik zal graag nog eens bij een andere gelegenheid misschien wat dieper op de zaak ingaan. Ik zou wel tegen degenen die het gevoel hebben dat zij slecht geïnformeerd zijn, willen zeggen dat de Europese Commissie op dit punt, dacht ik, de nodige transparantie heeft betoond en meermalen met leden van de energiecommissie over deze affaire heeft gesproken.
Ik ben het eens met de opmerkingen die gemaakt zijn, dat wij ook vanavond geen debat kunnen houden pro of contra kernenergie. Wij hebben hier een debat pro-sluiting van Tsjernobyl, en hoe dat inderdaad zoveel mogelijk kan worden veiliggesteld. Toen wij opnieuw twee weken geleden tijdens een top in de Oekraïne aan president Koutchma vroegen of hij in staat was te bevestigen dat zijn eerdere politieke engagement om Tsjernobyl in het jaar 2000 te sluiten nog steeds geldig was, zei hij: ja, voor zover ook de internationale gemeenschap bereid is om het engagement dat zíj zijn aangegaan in het Memorandum of Understanding in 1994 en 1995 te honoreren. Daar hoort bij niet alleen de assistentie bij het uitvoeren van een groot energiebesparingsprogramma, dat zit ook allemaal in het MOU, dat wordt ook mee gefinancierd. Maar ook zit daar onder meer in het geven van steun voor de complementering van de twee in aanbouw zijnde kerncentrales. Als de internationale gemeenschap die financiering niet opbrengt - laten wij wat dat betreft ook realistisch zijn - dan weten wij dat de Oekraïne in haar eigen budget al gelden heeft gereserveerd op dit moment om dan op een andere manier tot afbouw van de twee reactoren te komen, maar dan uiteraard niet de mogelijkheid aan het Westen geeft om de veiligheidscondities voor te schrijven die nu deel uitmaken van de leningen die wij voor de afbouw van de reactoren wensen te verstrekken.
Ook ter vermijding van misverstand, ik begrijp zeer wel dat er een dilemma is bij de EBWO. Ik begrijp ook best dat geleerden elkaar zeer tegenspreken over de vraag of hier nu sprake is van een least cost oplossing of niet. Wij kunnen daar nog zeer lang met elkaar over discussiëren, maar intussen komt wel de sluiting van Tsjernobyl in gevaar. Daarom heeft de Commissie op een gegeven ogenblik gezegd: wij zullen in ieder geval datgene wat ook in het G7-kader destijds is overeengekomen, voor zover het binnen het vermogen van de Unie ligt, nakomen. Dat houdt in dat wij aanbieden om mee te financieren via Euratom-leningen allemaal op voorwaarde a) dat Tsjernobyl aan de veiligheidseisen voldoet en b) dat ook de EBWO wat dat betreft bereid is tot medefinanciering. Daarnaast wordt ook door de Oekraïne zelf gefinancierd en door derde donoren wordt ook een deel meegefinancierd.
Wij zijn in afwachting wat dat betreft van de uitspraak van de EBWO. De Unie geeft enorm veel geld uit, honderden miljoen per jaar, aan bijdragen aan Oost-Europa, voormalige Sovjetunielanden om ervoor te zorgen dat onveilige kerncentrales ofwel worden gesloten of opnieuw veilig worden gemaakt. Ik verwijs u naar de vele discussies die wij met elkaar hebben gehad over Kosloduy, over Mochovse enzovoort. Het gaat ons allemaal aan. Wij nemen dat niet lichtvaardig en wij zijn geen pioniers die uitsluitend en alleen maar kernenergie willen bevorderen. Maar hier staan wij inderdaad voor een enorm dilemma waarbij zoals juist nog is gezegd de centrale van Tsjernobyl en met name eenheid nr. 3 door internationale experts op dit moment opnieuw voor onveilig wordt aangemerkt. Wij hebben dus niet zo vreselijk veel tijd meer voor discussie. Wij moeten handelen. De Commissie zal daarin haar verantwoordelijkheid nemen.

De Voorzitter
Hartelijk dank, commissaris Van den Broek.
Ik heb zes ontwerpresoluties overeenkomstig artikel 40, lid 5 van het Reglement ontvangen.
De stemming vindt donderdag om 12.00 uur plaats.
Het debat is gesloten.

Actieplan voor innovatie
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0269/97) van de heer Rovsing, namens de Commissie onderzoek, technologische ontwikkeling en energie, over de mededeling van de Commissie "Eerste actieplan voor innovatie in Europa - Innovatie ter bevordering van groei en werkgelegenheid" (COM(96)0589 - C4-0624/96).

Rovsing
Mijnheer de Voorzitter, op de Top van Florence verklaarde de Europese Raad dat de bevordering van de werkgelegenheid de belangrijkste prioriteit diende te blijven voor de Unie en de lidstaten. In het kader van een daartoe uitgestippelde strategie heeft de Europese Raad de Commissie verzocht een actieprogramma op te stellen met maatregelen die op gebied van innovatie genomen kunnen worden. Het gaat om de werkgelegenheid en rentabiliteit in de Europese Unie.
De post-industriële informatiemaatschappij heeft in een groot deel van de basisbehoeften van de burgers voorzien. De grote uitdaging voor ondernemingen en overheidsinstellingen ligt vanaf nu in het creëren van kwaliteit en niet louter kwantiteit. Deze taak zal totaal verschillend zijn dan die van het opbouwen van een massaproductiemaatschappij. Door technologische ontwikkelingen en veranderingen op sociaal en institutioneel gebied zijn ondernemingsprojecten vaak snel achterhaald. Uit de cijfers over de sociaal-economische aspecten van het vijfde kaderprogramma die DG XII in januari 1997 heeft verstrekt, blijkt dat de situatie in de Europese Unie alarmerend is. De gemiddelde werkloosheid in de EU bedraagt 10 %. De cijfers voor de VS en Japan zijn respectievelijk 6 en 3 %. Recente ramingen wijzen uit dat het aantal banen zal toenemen in sectoren waar een hoog kwalificatieniveau vereist is en dat er eerder in de dienstensector dan in de verwerkende industrie banen zullen worden gecreëerd. Uit de statistieken blijkt dat de technologiekloof tussen de ontwikkelde en minder ontwikkelde regio's van de Unie tweemaal zo groot is als de cohesiekloof. Veel wijst erop dat deze kloof nog groter zal worden.
In het verslag schrijven wij dat vooral de kleine en middelgrote ondernemingen onze aandacht moeten krijgen. Algemene instrumenten, belastingprikkels, gemeenschappelijke industriële onderzoeksprojecten en uitwisseling van resultaten zijn beter geschikt dan vooropgestelde kwantitatieve doelstellingen in speciale programma's. Deze maatregelen vallen immers buiten de bevoegdheid van de Commissie. Zowel innovatie-indicatoren als financiering moeten ontwikkeld worden. De ervaring toont aan dat het gebrek aan financiering zelden de belangrijkste belemmering vormt voor innovatie, hoewel het vaak als excuus wordt gebruikt. Een juiste financiering na de voorbereidende ontwikkelingsfase kan echter bepalend zijn voor het al dan niet slagen van nieuwe ondernemingen. Risicokapitaal is in de Europese Unie voldoende aanwezig, maar innovaties komen niet altijd tegemoet aan de behoeften van de markt. Risicokapitaal en innovaties zouden kunnen samengaan, indien de risicodragende partij ervan overtuigd zou zijn dat potentiële klanten en andere geïnteresseerde partijen in de startende onderneming geloven en indien de ondernemer of de vernieuwer zou accepteren dat de investeerder van risicokapitaal een passende vergoeding voor zijn investering verwacht. Investeerders en verstrekkers van risicokapitaal moeten opgeleid worden, zodat zij nieuwe zakenmogelijkheden kunnen ontdekken.
Het is verkeerd te geloven dat de Europese Unie de werkloosheidproblemen kan oplossen. Het is in de eerste plaats de taak van de lidstaten. Wij mogen onze burgers niet wijsmaken dat het Verdrag van Amsterdam het werkloosheidsprobleem in Europa kan oplossen. Het kan slechts een kleine bijdrage hiertoe leveren.
In ons verslag onderstrepen wij dat het innovatiebeleid in de lidstaten een belangrijk onderdeel vormt van het onderwijssysteem en wij wijzen er onder andere op dat wetgeving noch maatregelen op korte termijn een echte innovatiecultuur tot stand kunnen brengen. Wij zijn ook van mening dat hoge milieunormen de innovatie op gebied van nieuwe technologieën zullen bewerkstelligen, wat de mensheid ten goede zal komen. Wij verzoeken de Commissie om haar voorstellen alle prioriteit te verlenen en het onderzoek in de EU sterker op innovatie af te stemmen.
Tenslotte verzoeken wij de lidstaten hun opleidingsprogramma's en onderwijsmethodes te herzien om creativiteit en ondernemingsgeest van jongs af aan te stimuleren en na te denken over eventuele veranderingen op gebied van de opleiding van leerkrachten. Wij dringen aan op meer uitwisselingsmogelijkheden voor personeel van universiteiten en uit het bedrijfsleven en een gunstigere fiscale behandeling van investeringen in innoverende projecten of ondernemingen. Tenslotte uiten wij in ons verslag de wens om de Commissie ruimere bevoegdheden te geven voor het beheer van projecten in het kader van het OTO-programma, zodat zij projecten kan bijsturen en nieuwe projecten kan initiëren wanneer ontwikkelingen op het gebied van het fundamenteel onderzoek en nieuwe technologieën dat noodzakelijk maken.

Watson
Mijnheer de Voorzitter, ik wil graag allereerst mijnheer Rovsing gelukwensen met zijn uitstekende verslag. Dit verslag is voor onze debatten zeer nuttig geweest. Terecht komt het eerste actieplan voor innovatie in Europa uit Florence, het centrum van een oude, hoogstaande Europese beschaving.
Wij zijn ons ervan bewust dat er een groot verband is tussen onderzoek, technologische ontwikkeling en innovatie enerzijds, en productiviteitsstijging en het scheppen van banen anderzijds. Ook weten wij heel goed dat de Europese Unie minder efficiënt is dan haar concurrenten, als het erom gaat de ideeën die wij hebben te exploiteren. Zo vertoont de handel met Japan en de Verenigde Staten in technologisch hoogwaardige producten momenteel een tekort van 24 miljard ecu per jaar. Het is duidelijk dat er behoefte is aan onderwijs en aan de ontwikkeling van vaardigheden. Het is duidelijk dat er behoefte is aan standaardisering door onze bedrijven - en dat zien we ook. Het is duidelijk dat we ervoor moeten zorgen dat kleine ondernemingen gemakkelijker aan geld kunnen komen.
Dit zal voornamelijk gebeuren op individueel, plaatselijk en nationaal niveau, maar het is belangrijk dat de Unie voor de operationele omgeving zorgt. Dat kan zij doen op gebieden zoals de mededinging, de intellectuele eigendom en het functioneren van de interne markt. En niet in de laatste plaats ook met financiële middelen om kleine ondernemingen te steunen. Dit actieplan is goed en de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid van dit Parlement juicht het toe.
Maar we moeten wel beter onze prioriteiten stellen. Dat is voor de Commissie niet eenvoudig, maar het is wel essentieel om meer kansen te creëren voor kapitaalfinanciering en om te werken aan het statuut van de Europese vennootschap. Er liggen daar grote mogelijkheden. Computergigant IBM liet onlangs zijn oog vallen op een klein Belgisch bedrijf toen het op zoek was naar spraaktechnologie. Er kan duidelijk heel wat worden gedaan in Europa. Er zal veel meer worden bereikt via dit soort programma's dan ooit het geval zal zijn via het banenpakket waarmee de Europese Raad naar voren komt om onze burgers ervan te overtuigen dat we iets doen aan de werkloosheid.
Ik ben verheugd over dit verslag en geloof dat het Parlement aandachtig moet kijken naar wat de Commissie doet, en ervoor moet zorgen dat ons innovatiebeleid, dat echt voor nieuwe banen zal zorgen, ons mee zal nemen naar de volgende eeuw.

Caudron
Mevrouw de commissaris, mijnheer de Voorzitter, geachte collega" s, ik ben aangewezen tot rapporteur over de situatie en de toekomst van de concurrentiekracht van het Europese bedrijfsleven en ik werk dus onverdroten aan dit belangrijke dossier. Ik kan u ook zeggen dat ik een verwoed Internetsurfer ben en me dus goed bewust ben van het belang van dit instrument, maar ook van onze grote achterstand op dit terrein.
Ik heb dus met veel belangstelling het verslag van collega Rovsing gelezen en ik kan hem zeggen dat ik, en de socialistische fractie met mij, achter tal van zijn bevindingen, overwegingen en voorstellen sta.
Ik kan hem ook zeggen dat ik een aantal ervan zal opnemen in mijn eigen verslag, dat binnen enkele maanden zal verschijnen.
In de enkele minuten waarover ik beschik, wil ik in drie punten in telegramstijl op de essentie ingaan.
Ten eerste bestaat er in de Europese Unie - u heeft het gezegd en iedereen zegt het - een innovatietekort als gevolg van de relatieve vermindering van onze onderzoeksinspanningen ondanks de initiatieven van de Europese Commissie. Dit tekort is zonder enige twijfel een van de oorzaken van de stijging van de werkloosheid in de Europese Unie in de afgelopen jaren en de situatie is nog verergerd door een grote achterstand op het gebied van de nieuwe technologieën - een dossier dat ik ook goed ken - en vooral in de ontwikkeling van het gebruik onder de bevolking, in het bijzonder de jeugd, via onze nationale onderwijssystemen. Als we daaraan toevoegen, zoals we hier en daar hebben kunnen zeggen of lezen, dat we op deze terreinen - informatica, communicatie - in zekere zin nog in de Middeleeuwen zitten en dat sommige landen de komende tien of twintig jaar vanuit de Middeleeuwen het derde millennium ingaan, beseffen we de urgentie en het belang van de inspanningen die we in Europa moeten doen om onderzoek te intensiveren, nieuwe technologieën te ontwikkelen en innovatie te bevorderen, in het bijzonder in de communicatie. Daarvoor is meer geld nodig, iedereen zal het hiermee eens zijn, maar er moeten ook prioriteiten worden gesteld, een voorstel waar ik me ook achter schaar.
Mag ik stellen dat we misschien iedereen overal in Europa op Internet moeten aansluiten en in het bijzonder de economische en politieke kaderleden en leiders, die vaak over dingen praten die ze zelf niet kennen omdat ze deze persoonlijk niet toepassen of omdat ze dat overlaten aan hun secretariaat. Dat is voor mij een werkelijk nieuwe en grote dienst die we moeten ontwikkelen, of we hem nu universele dienst, dienst in het algemeen belang of openbare dienst noemen.
Mevrouw de commissaris, mijnheer de Voorzitter, waarde collega" s, er wordt tegenwoordig veel over werkgelegenheid gesproken. Welnu, werkgelegenheid vooronderstelt economische groei waarvoor onderzoek, technologische ontwikkeling en innovatie is vereist. Geachte collega" s, dames en heren van de Commissie en dames en heren ministers - die vanavond niet vertegenwoordigd zijn - we zouden misschien eens moeten strijden tegen iedere verleiding of poging tot begrotingsmalthusianisme.

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, wij in Europa zijn experts in het consumeren, maar amateurs in het investeren. We verstaan als geen ander de kunst om geld af te pakken van de ondernemingen en daarna steunprogramma's te bedenken die een deel van het geld terug laten vloeien. Initiatieven belasten kunnen we als de besten, maar ze belonen, daar zijn we slecht in. Op het gebied van technologische innovatie hinken we hopeloos achterop in vergelijking met de VS en Japan. Europa telt slechts 2 wetenschappers per 1000 werknemers, terwijl de VS en Japan er 6 hebben. Daarom is de werkloosheid in Europa ook tweemaal zo hoog als in de VS en driemaal zo hoog als in Japan. Wij hebben het gewoon niet op innovatie. Wij hebben het moeilijk met veranderingen en de bereidheid deze te aanvaarden is veel kleiner, misschien omdat wij in Europa meer belang hechten aan rechten dan aan aanmoedigingen en meer aan regels dan aan mogelijkheden.
Door de innovatie lam te leggen of te beperken hinderen we ook het scheppen van banen. Degenen die zich aan de banen van vroeger vastklampen, hinderen de ontwikkeling van nieuwe banen. De weg naar meer en betere arbeidsplaatsen, een beter milieu en arbeidsmilieu, heet innovatie. Het uitstekend verslag van Christian Rovsing onderstreept terecht dat vernieuwing niet met regels en wetten tot stand kan komen, maar ze kunnen wel hinderpalen en moeilijkheden uit de weg ruimen en een competitief bedrijfsleven dat goed betaalt, stimuleren. En men kan de innovatie vergoeden.
Ook op gebied van opleiding en onderzoek kunnen we iets doen. We kunnen een zelfstandigheidscultuur aankweken en de Europese instellingen moeten zich uiteraard zelf houden aan de theorieën die ze anderen voorspiegelen. Dit geldt ook voor het Parlement waar ik zelf verantwoordelijk ben voor de technologische vernieuwing op het gebied van gebouwen, maar het geldt evenzeer voor de Europese scholen die een voorbeeld zouden moeten zijn, maar die het op technologisch gebied absoluut niet zijn. Misschien ligt dit aan het centralistisch bestuur waaraan ze onderworpen zijn.

Marset Campos
Mijnheer de Voorzitter, onze fractie heeft grote waardering voor het verslag van de heer Rovsing, dat ze in grote lijnen juist acht, en ook meent ze dat de mededeling van de Commissie een stap in de goede richting is. Wij delen het oordeel van de heer Rovsing over de gebrekkige communicatie en over de noodzaak om prioriteiten te stellen en de toezeggingen van de Europese Unie te verhelderen.
Maar er zijn ook tegenstrijdigheden, dubbelzinnigheden, die maken dat ons eindoordeel niet onverdeeld positief is:
In de eerste plaats wordt gesteld dat innovatie meer werk met zich mee zal brengen, maar de statistieken van 25 jaar innovatie en werkgelegenheid tonen aan dat het omgekeerde het geval is. Meer productiviteit per gewerkt uur betekent minder arbeidsplaatsen.
In de tweede plaats wordt gepleit voor een Europees beleid dat is gericht op een betere onderzoeksstructuur, wij zijn het daarmee eens, zoals wij het ook eens zijn met het verband dat wordt gelegd met het MKB. Maar de ontwikkeling van de kaderprogramma's heeft de afgelopen jaren aangetoond dat er een toenemende concentratie van middelen is in enkele speerpuntregio's en dan met name bij grote bedrijven.
In de derde plaats geloven wij ook dat, hoewel de Commissie inzet op investeringen die belangrijk zijn en die een vooruitgang betekenen in de toewijzing van de middelen, wij tegelijk moeten constateren dat de criteria van Maastricht ook betekenen dat er over de hele linie en in alle landen minder geld beschikbaar is voor research.
Op de vierde plaats wordt gesteld dat er een gunstig klimaat moet komen, maar de opleiding van studenten is gericht op meer concurrentie, meer individualisme, en dat kan weer nadelig werken op het klimaat.
Tenslotte menen wij dat er veel meer een beroep zou moeten worden gedaan op de werknemers, de vakbonden, zowel binnen als buiten de bedrijven, om het beoogde klimaat van technologische innovatie te scheppen.

Buffetaut
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega" s, de Europese Unie neemt een bijzondere plaats in de geïndustrialiseerde wereld in. Helaas is het een plaats met bijzonder zwakke groei en een buitengewoon grote werkloosheid. Daarom is innovatie inderdaad een noodzaak, niet alleen voor nu, maar ook voor de toekomst.
In het verslag van de heer Rovsing wordt terecht het zwakke niveau onderstreept van de onderzoeksen ontwikkelingsinspanningen in Europa vergeleken met die in de Verenigde Staten en Japan. Dit valt weliswaar gemakkelijk te constateren, maar dan moeten we nog de oplossingen vinden. In dat opzicht hecht ik eraan erop te wijzen dat innovatie in de allereerste plaats de taak is van de ondernemingen en de mensen die daar werken. Zoals de Commissie onderzoek, technologische ontwikkeling en energie terecht opmerkt, verkeren de overheidsinstanties, of het nu gaat om regionale, nationale of Europese overheden, niet in de beste positie om te besluiten welke kennis, vaardigheden en kwalificaties voor het bedrijfsleven noodzakelijk zijn.
De taak van de overheid op dit terrein, zoals overigens op heel wat andere terreinen, is het scheppen van een gunstig klimaat voor de innovatie van het bedrijfsleven. Het hangt immers af van de mate waarin een samenleving als geheel een ondernemingsgeest met de daarbij behorende risico" s en innovaties uitdraagt, of de bedrijven inderdaad een dynamiek van onderzoek en ontwikkeling zullen kunnen ontwikkelen. Het is dus van wezenlijk belang dat de nationale wetgevingen inzake octrooien en knowhow de innovatie bevorderen, maar ook dat de belastingdruk niet zo zwaar en ontmoedigend is dat er voor de ondernemingen geen middelen meer overblijven om in onderzoek en ontwikkeling te investeren. Men kan dus gelukkig zijn met het feit dat de rapporteur zelf onderstreept dat teveel regelgeving moet worden vermeden.
In de toelichting wordt sterk de nadruk gelegd op de rol van het MKB. Het is zeker belangrijk, maar staat u me toe eveneens de grote rol van het grootbedrijf op dit terrein te benadrukken. Men had zeker het vraagstuk van de technologieoverdracht en de samenwerking tussen grote en kleine ondernemingen, met name tussen de grote ondernemingen en hun toeleveringsbedrijven kunnen noemen. Wat het MKB betreft moet worden opgemerkt dat het vaak al vindt dat de nationale overheid ver weg is. Dan zal de communautaire overheid nog veel verder weg lijken. Ook op dit terrein moet het subsidiariteitsbeginsel niet alleen genoemd, maar ook in acht genomen worden.
Ten slotte wilde ik de nadruk leggen op het feit dat innovatie alleen kan gedijen in een economisch en sociaal gunstig klimaat voor het bedrijfsleven en dat het zinloos is inspanningen op dit terrein aan te bevelen en steunmaatregelen en stimulansen te verzinnen als het economisch beleid, ingekapseld in een eng monetarisme, de groei niet bevordert. Innovatie - en ik val in herhalingen - is in de eerste plaats de taak van de ondernemingen en van de mensen die daarin werken.

Boogerd-Quaak
Voorzitter, collega's, dit debat gaat over een buitengewoon interessant onderwerp. Bij dit debat wil ik een paar punten naar voren brengen waarvan ik persoonlijk vind dat ze buitengewoon belangrijk zijn. Ik heb ze ook teruggevonden in het Commissiedocument en in het uitstekende verslag van de rapporteur.
De financiering van innoverende bedrijven en met name van jonge starters en vooral gangmakende bedrijven door middel van participatie en risicodragend kapitaal is een van de sleutels tot innovatie. Uit onderzoek weten wij dat innovatie vooral zit bij deze jonge, nieuwe bedrijven. Er is hier gesproken over het op gang brengen van een debat. Als wij met elkaar een debat op gang brengen dan zou ik graag daarin naar voren brengen het fenomeen van de rol van de bankiers en de grote pensioenfondsen. Er zitten buitengewoon veel middelen daar. Ik denk dat die beter benut kunnen worden en om de banken zover te krijgen, denk ik dat debat een uitstekend middel zou kunnen zijn.
Daarnaast wil ik nogmaals aandacht vragen voor het statuut van de Europese vennootschap. Het is hier al weer gevallen. Het is in het verleden vaak in het Parlement geweest. Buitengewoon belangrijk is ook de rol van onderwijs, de rol van de combinatie van universiteiten en bedrijfsleven en last but not least , denk ik dat met name het MKB een belangrijke rol kan spelen in deze innovatie waar wij met z'n allen naar toe willen. Daarom wil ik als allerlaatste punt wijzen op de brief van de voorzitter van de cultuurcommissie die bang is dat wij vooral met elkaar blijven praten en ons uitnodigt om te doen. Ik denk dat dat de boodschap is die wij hier ter harte moeten nemen.

Cresson
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren afgevaardigden, ik wilde het Parlement danken voor de belangstelling die het heeft getoond voor het eerste actieplan voor innovatie. Het plan is uitgebreid onderzocht, aangezien drie commissies, de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid, de Commissie cultuur, jeugd, onderwijs en mediabeleid en de Commissie sociale zaken en werkgelegenheid, hun mening aan de Commissie onderzoek, technologische ontwikkeling en energie kenbaar hebben gemaakt.
Mijn dank gaat in de eerste plaats uit naar de heer Rovsing voor de kwaliteit van zijn verslag. Zijn kritiek is stimulerend en motiverend voor de Commissie, aangezien hij haar uitnodigt nog meer te doen, vooral wat de financiering van de innovatie en het beheer van de communautaire onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma" s betreft.
De Commissie is gevoelig voor de aanbeveling van de rapporteur om aan vier punten prioriteit te geven. De Commissie deelt de mening van de rapporteur over de prioriteit die moet worden verleend aan financiering van de innovatie. Het gaat, u heeft dat terecht onderstreept, om een breed terrein dat de oprichting van bedrijven, risicokapitaal, transeuropese kapitaalmarkten voor sterk groeiende ondernemingen, "stock options" , de financiering uit eigen middelen, enzovoort bestrijkt. De Commissie heeft op 1 juli 1997 in samenwerking met het Europees Investeringsfonds een modelproject gelanceerd, "Hightech, Innovation and Technology Equity Capital" , om particuliere participatiemaatschappijen aan te moedigen te investeren in de startfases van technologisch innoverende projecten. Dit project is uitstekend ontvangen en in twee maanden tijd hebben talrijke fondsen zich ertoe verbonden hun aandeel te vergroten. De Europese Investeringsbank en het Europees Investeringsfonds zullen bovendien, in overeenstemming met de resolutie van de Europese Raad van Amsterdam over groei en werkgelegenheid, bijdragen tot een verbetering van het innovatiepotentieel van het bedrijfsleven in de Unie.
Tweede punt: de intellectuele eigendom is een van de prioriteiten van de Commissie. Zij heeft overigens op 25 juni 1997 het Groenboek over het Gemeenschapsoctrooi en het octrooistelsel in Europa aangenomen. Dit Groenboek moet een groot debat uitlokken en uitmonden in maatregelen waarmee het huidige systeem van bescherming via octrooien substantieel kan worden verbeterd. En u weet dat er op dit terrein nog veel te doen is. Ik reken op de steun van het Parlement bij deze ontwikkeling, die van beslissend belang zal zijn.
De Commissie is eveneens van plan voor het vijfde kaderprogramma een dienst voor bijstand en informatie over vraagstukken van intellectuele eigendom op te zetten. Het is van vitaal belang dat de resultaten die met openbare middelen zijn gefinancierd beter worden geëxploiteerd en zo" n dienst zou hiertoe moeten bijdragen.
Derde punt: het vijfde kaderprogramma moet een ombuiging van het communautair onderzoeksbeleid naar de innovatie markeren. Innovatie zou als primordiaal aandachtspunt in de thematische programma" s moeten worden opgenomen. Het programma "Innoveren en het midden- en kleinbedrijf laten participeren" zal hierop naast zijn eigen activiteiten moeten toezien in het kader van zijn coördinerende en ondersteunende taak. Door het bijeenbrengen van de thema" s ?innovatie" en ?midden- en kleinbedrijf" in hetzelfde programma zou het kaderprogramma breder toegankelijk kunnen worden voor het midden- en kleinbedrijf en zou dit meer kunnen profiteren van de resultaten van dit programma omdat de behoeften van het MKB beter worden geëvalueerd. Betere methoden voor het beheer van het kaderprogramma zou de heroriëntatie van lopende programma" s of projecten naargelang de technologische en sociale eisen moeten vergemakkelijken.
Ten slotte, als vierde punt, is de Commissie overtuigd van het belang van de culturele en onderwijsdimensie. Dat is een van de drie thema" s van het actieplan. Concurrentiekracht en werkgelegenheid in Europa zijn afhankelijk van de beheersing van informatie, kennis en aanpassingsvermogen. De tenuitvoerlegging van de voorstellen uit het Witboek over onderwijs en opleiding, met name Erasmus en het leerstelsel of proefprojecten als het initiatief ?Leren in de informatiemaatschappij" , zou moeten helpen innovatie te bevorderen en het beeld ervan te democratiseren.
Concluderend kan ik stellen dat het debat over het Groenboek en de publicatie van het actieplan hebben bijgedragen tot een grotere bewustwording van het belang van innovatie voor het concurrentievermogen van het bedrijfsleven, de groei en de werkgelegenheid. Het verslag van de heer Rovsing biedt een kritische en verrijkende ondersteuning van het werk van de Commissie. Hij moedigt de Commissie aan haar inspanningen voort te zetten en zelfs op bepaalde punten verder te gaan. De Commissie zal met de aanbevelingen en suggesties van het Parlement rekening houden bij de tenuitvoerlegging van het actieplan en de voorbereiding van de Top van Luxemburg over de werkgelegenheid.

De Voorzitter
Hartelijk dank, commissaris Cresson.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 12.00 uur plaats.

Invoer van CFK-producten uit China en Rusland
De Voorzitter
Aan de orde is het gecombineerd debat over de volgende mondelinge vragen:
B4-0522/97 - O-0106/97, van de leden Teverson en Eisma, namens de Fractie van de Europese Liberale en Democratische Partij, aan de Commissie, over een netwerk voor illegale invoer van CFKproducten uit China en Rusland in de Europese Unie; -B4-0523/97 - O-107/97, van de afgevaardigden Dupuis en Macartney, namens de Fractie Europese Radicale Alliantie, aan de Commissie, over de illegale import van CFK's.
Teverson
Mijnheer de Voorzitter, een van de dingen die de meeste indruk hebben gemaakt op de wereld voor wat betreft wereldwijde milieuactie, was het protocol van Montreal - de overeenkomst, die voor die tijd uniek was, tussen 24 landen om te werken aan een verbod op CFK's. Dat aantal is inmiddels gestegen tot 163, en in de Europese Unie is de productie van CFK's nu inderdaad verboden, evenals in de OESO-landen. Vanaf het jaar 2010 zal dat ook in de ontwikkelingslanden het geval zijn.
Dat protocol was een unieke combinatie van de vastberadenheid van NGO's, overheid en bedrijfsleven om een oplossing te vinden voor een essentieel milieuprobleem. Maar zoals onlangs uit een aantal verslagen is gebleken, is dat goede werk ondermijnd door smokkelpraktijken, die geraamd worden op zo'n 20.000 ton per jaar, een derde van de wereldhandel, en die de wettige industrie, die vervangmiddelen tracht te vinden, flink ondermijnen.
Europa wordt beschreven als zijnde een gebied dat overspoeld is met illegale CFK's. Deze zijn voornamelijk afkomstig uit Rusland en zijn vaak opnieuw geëtiketteerd als gerecycleerde producten - Rusland schijnt de conventie van Montreal te schenden - en uit China, waar de productie zelfs stijgt. De oplossing moet bestaan in een verkoopverbod: niet alleen van zuivere CFK's, wat belangrijk is en waar de Europese Commissie en een aantal Europese landen in hoge mate achter staan, maar een totaalverbod, wegens het probleem van het opnieuw etiketteren en het gebrek aan controle. Zolang die verkopen plaatsvinden, moet er ook een wereldwijd vergunningensysteem komen dat volledig betrouwbaar en traceerbaar is.
Zelf ben ik altijd een groot voorstander geweest van het subsidiariteitsbeginsel in de besluitvorming, maar dit hier is onderdeel van een wereldwijde milieukwestie, waar geen plaats is voor subsidiariteit. Europa, Raad, Commissie en Parlement moeten gezamenlijk zo hoog mogelijke normen opstellen, om ervoor te zorgen dat de beginselen van de overeenkomst van Montreal niet ondermijnd, maar juist versterkt worden. De industrie staat erachter. De gezondheid van toekomstige generaties, zeker op het noordelijk halfrond, wordt in grote mate bedreigd door deze smokkelpraktijken en het verdere gebruik van CFK's. Ik vraag de Commissie, die sterk gepleit heeft voor hervormingen, welke stappen zij nu gaat nemen om deze smokkel van CFK's in de Europese Unie een halt toe te roepen.

De Lassus
Mijnheer de Voorzitter, over het algemeen volgen wij de actie van de diensten van de Commissie onder de loep en bevelen wij hun vaak aan van meer daadkracht blijk te geven.
Maar nu, in de affaire waarvan onze collega zojuist de elementen heeft uiteengezet, moeten we het Parlement vragen de diensten die vaak in een moeilijke positie verkeren omdat zij bij de fraudebestrijding op fraudegevallen stuiten die vaak min of meer door het overheidsapparaat van de lidstaten worden verhuld, te feliciteren.
Onze fractie wenst dus dat de actie van deze diensten door het hele Parlement wordt gesteund. We mogen niet vergeten dat de productie van CFK" s sinds 1995 in de Europese Unie is verboden; dat is over het algemeen in alle ontwikkelde landen verboden en het zal vanaf 2010 in alle ontwikkelingslanden verboden zijn. Voorlopig aanvaarden wij nog de invoer van deze producten in de Europese Unie op basis van een quotastelsel. Maar dan moeten deze quota" s wel worden gerespecteerd! Welnu, we zien duidelijk dat de gebrekkige internationale samenwerking van de douanediensten en de matige kwaliteit van de samenwerking tussen de douanediensten van de lidstaten in geval van milieuzaken, een bres slaan in de bescherming waarop onze landen recht zouden moeten hebben.
Het optreden van de UCLAF is dus een grote overwinning, en de coördinatie op het niveau van de Europese Unie lijkt vruchten af te werpen. De Fractie Europese Radicale Alliantie wil het Parlement verzoeken zich te richten op een totaalverbod van de invoer van CFK" s in de Europese Unie. Zij nodigt de commissaris en de Commissie uit, in overleg met de verschillende partijen bij de conferentie van Montreal te werken aan een stelsel van zeer strenge sancties tegen fraudeurs.

Cresson
Dames en heren afgevaardigden, de Europese Commissie is enige tijd geleden al gewaarschuwd voor illegale transacties met substanties die de ozonlaag aantasten; zij heeft derhalve maatregelen op verschillende niveaus getroffen - en blijft dit doen.
De fraudebestrijdingseenheid van de Europese Commissie heeft ingegrepen, zoals u zei, om onderzoeken met de douanediensten van de lidstaten in te stellen en te coördineren. Deze onderzoeken hebben onlangs geleid tot de ontdekking van illegale invoer in verscheidene lidstaten (Duitsland, Nederland en België) van zo" n 1.000 ton CFK" s en halogenen van Chinese herkomst. De stoffen zijn in beslag genomen en de van fraude verdachte personen gearresteerd. Er lopen nog onderzoeken naar situaties en producten van andere aard en herkomst. Tegelijkertijd zijn er verscheidene initiatieven genomen om het controlesysteem te versterken en eventuele bronnen van illegale invoer op te sporen.
Juist dezer dagen wordt door de partijen bij het protocol van Montreal over stoffen die de ozonlaag aantasten, dit probleem besproken in het kader van de bijeenkomst naar aanleiding van het 10-jarig bestaan. Zij bespreken een voorstel om alle partijen te verplichten een vergunningenstelsel voor de inen uitvoer van dergelijke stoffen in te voeren. De Europese Gemeenschap beheert al een quotastelsel en een vergunningenstelsel voor de invoer van dergelijke substanties, maar het spreekt vanzelf dat de inspanningen van alle partijen moeten worden gecoördineerd om illegale handel te verhinderen.
De Commissie is van plan om bij de herziening van Verordening 3093/94 van de Raad over dergelijke stoffen een verbod voor te stellen op de verkoop en het gebruik van de CFK" s, waarvan de productie al sinds 1995 is verboden. Met het verkoopverbod zou de vraag wegvallen en dus de verleiding van illegale handel. Parallel hieraan heeft de Europese Unie alle geïndustrialiseerde landen uit hoofde van het protocol van Montreal een voorstel voorgelegd dat momenteel ook besproken wordt. De verordening verplicht de lidstaten sancties op niet-naleving van de bepalingen op te leggen die voldoende ontmoedigend werken, maar het is uiteraard hun taak, deze sancties doeltreffend toe te passen.

Bowe
Mijnheer de Voorzitter, het doet mij genoegen te horen wat mevrouw Cresson zegt. Het is zeer zeker anders dan wat de Commissie vorig jaar zei, toen mevrouw Bjerregaard over het onderwerp gesproken heeft.
Ten eerste wil ik mijn voldoening uitspreken over het verslag van het Bureau voor milieuonderzoek, dat deze handel aan het licht heeft gebracht en het onmiskenbare bewijs heeft geleverd, wat betekent dat de Commissie moet optreden tegen deze illegale handel.
Ondanks het verslag en de vragen van het instituut van internationale zaken en de vragen die ik zelf en andere leden in het verleden hebben gesteld, is de Commissie heel traag in actie gekomen. Vorig jaar mei zei mevrouw Bjerregaard: " vanzelfsprekend interesseert het ons om verslagen van het Verenigd Koninkrijk te bestuderen, maar we zullen moeten bekijken of er voldoende gegevens zijn om verder te werken aan deze zaak. Welnu, het doet mij genoegen dat de Commissie eindelijk aan deze zaak werkt - eindelijk - maar niet hard genoeg. Iedereen die zich over deze handel heeft gebogen, weet heel duidelijk dat dit een schoolvoorbeeld is van misdadige activiteiten en illegale handel in het algemeen. De Commissie moet niet alleen in actie komen tegen de vraag, maar ook tegen het aanbod. Er zijn duidelijk alternatieven voor alle bestaande gebruiksvormen en de Commissie heeft het gebruik en de verkoop van CFK's binnen de Gemeenschap niet snel genoeg verboden. Maar daarmee is de kous niet af, mevrouw Cresson. U moet ook maatregelen treffen tegen de aanvoer van CFK's.
Er bestaat een plan van de Wereldbank om bijna de helft van de wereldproductie in Rusland op te kopen, voor een bedrag van slechts 27 miljoen dollar, maar de lidstaten hebben tot dusverre maar povertjes gereageerd. Groot-Brittannië heeft 3 miljoen dollar geboden, Denemarken 2 miljoen, Noorwegen - dat geen deel uitmaakt van de Europese Unie maar wel een land is met verantwoordelijkheidszin, eveneens 2 miljoen. Ook de Amerikanen hebben geld geboden.
Ik zou een beroep op de Commissie willen doen om al haar kracht en gewicht in de schaal te leggen ten gunste van dit voorstel om die productie op te kopen, om de nog resterende productie in China te isoleren en ervoor te zorgen dat er een eind komt aan deze illegale handel. Je kunt het opkopen en het kost twee keer niks. Waarom heeft de Commissie dat niet gedaan? Waarom is de Commissie niet opgetreden in het belang van de mensen van Europa, in antwoord op oproepen van hun vertegenwoordigers, zoals van mijzelf en van anderen die in het verleden vragen hebben gesteld? De Commissie heeft te langzaam gereageerd en de gevolgen zijn ernstig.

Schleicher
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, twee gemeenplaatsen om mee te beginnen. Steeds wanneer er geld kan worden verdiend door wetten te omzeilen, ligt de criminaliteit om de hoek. Ten tweede bewijst het feit dat de UCLAF, de Eenheid voor de coördinatie van de fraudebestrijding van de Europese Commissie achter deze criminele praktijken is gekomen, dat de controle werkt.
De mondelinge vraag betreft illegale importen uit China, misschien ook uit Rusland. In Duitsland werd juist een dezer dagen de illegale invoer van 1.000 ton CFK's uit Groot-Brittannië naar Duitsland ontdekt. Bovendien is bekend dat ook enkele andere landen in Midden- en Oost-Europa zich niet houden aan de bestaande overeenkomsten om af te zien van de productie en toepassing van CFK's. CFK's zijn ontmaskerd als stoffen die de ozonlaag afbreken. Tien jaar geleden hebben 24 staten en de Europese Unie het Verdrag van Montreal ondertekend. Het doel was en is, stapsgewijs af te zien van de productie van CFK's en stapsgewijs afstand te doen van andere stoffen die de ozonlaag het sterkst aantasten.
Sinds 1996 zijn CFK's in de industrielanden verboden. Desondanks wordt er wereldwijd nog een hoeveelheid van zo'n 240 000 ton per jaar geproduceerd. Wereldwijd neemt het verbruik elk jaar nog met ongeveer 4 % toe, vooral in de ontwikkelingslanden. Ook hier in Europa kan men bij bestaande installaties, bijv. bij condensatoren, nog niet geheel zonder het gebruik van CFK's, en dat niet alleen vanwege de kosten - vervanging van al deze installaties zou immens grote bedragen opslokken -, maar ook met het oog op het milieu. Er bestaan op wereldschaal niet voldoende installaties om deze oude voorraden CFK's zonder schade van het milieu als afval te verwerken. Om te voldoen aan de vraag naar vervangende producten bestaat het zogenaamde quotastelsel, en bij de ontwerpresolutie waarover we morgen zullen stemmen, zullen we niet kunnen instemmen met punt 6 van deze resolutie, omdat hier immers wordt gevraagd, waar de hoeveelheden blijven die niet als afval kunnen worden verwerkt.
Wij in Europa moeten er niet alleen voor zorgen dat de bestaande wetten en overeenkomsten worden nagekomen en overtredingen streng worden gestraft, wij moeten ook alles op alles zetten om de ontwikkelingslanden en de voormalige Oostbloklanden ertoe te bewegen af te zien van de toepassing van CFK's reeds vóór het jaar 2010 - zoals tot nu toe is voorzien. Daarvoor hebben zij onze financiële en technische hulp nodig. We moeten eveneens alles op alles zetten om het gebruik te verminderen van andere stoffen die schadelijk zijn voor de ozonlaag. Dit betreft vooral methylbromide, dat altijd nog tweederde van het aantastende potentieel van CFK's bezit en vooral in ontwikkelingslanden in de landbouw wordt gebruikt.
Dit geldt echter ook voor gedeeltelijk gehalogeneerde chloorfluorkoolwaterstoffen, de HCFK's, die wereldwijd echter steeds meer juist als vervanging voor CFK's worden toegepast, en waarvan het aantastende potentieel toch altijd nog ruim 20 % van het potentieel van CFK's bedraagt. Daarom kunnen wij ook bij punt 7 niet stemmen voor het opnemen van HCFK's. Dat willen wij eruit hebben, omdat het gewoon niet mogelijk is.
Op wereldschaal bestaat er weerstand om eerder af te zien van deze stoffen. De Europese Unie dient op dit punt, zoals reeds is besloten, het goede voorbeeld geven.

Eisma
Voorzitter, in die ene minuut kan ik alleen maar zeggen dat ik diep verontrust ben over de illegale handel. Nog eens 96.000 ton CFK's, en in juli van dit jaar is er nog eens ontdekt dat er 150 ton van deze gevaarlijke stoffen illegaal is verhandeld en ze komen met name uit China en Rusland. Maar ik heb niet helemaal begrepen van de Commissie wat voor specifieke actie en sancties zij nu wil opleggen aan de handelaars in deze illegale stoffen. Misschien kan de Commissie daar nog eens beter naar kijken. Als ik de Commissie goed heb begrepen zal zij tijdens die conferentie in Montreal die morgen eindigt, ook voorstellen om de verkoop en het gebruik van alle CFK's te verbieden, dus in de hele wereld. Maar ik zou ook graag willen weten, en ik vraag dat nogmaals aan de Commissie, of ze daar in die ene dag die er nog rest in die conferentie, ook de substitutieproducten van de CFK's en ook de methylbromide zou willen verbieden. Ik hoop dat we een verslag krijgen van deze MontrealConferentie en de inzet die de Commissie heeft getoond en we vragen haar dan ook: kunnen wij zo snel mogelijk dat verslag ontvangen zodat we weten wat de Commissie heeft gedaan?

Gahrton
Mijnheer de Voorzitter, zoals verscheidene sprekers al hebben gezegd, komt een deel - een zeer groot deel zelfs - van de illegale invoer van CFK's uit China; een ander deel komt uit Rusland. Onlangs berichtte de Duitse pers dat een verkoper van brandblusmateriaal was gearresteerd vanwege illegale invoer van CFK's, en wel vanuit China. De hiermee gemaakte winsten worden geschat op 300 procent, en er wordt bijvoorbeeld een cijfer genoemd van 10 000 ton illegale CFK's, die jaarlijks in de Europese Unie zouden worden ingevoerd. Het is dus een zeer ernstig probleem, zoals ook iedereen hier tijdens het debat heeft benadrukt. De vraag is nu, hoe wij dit probleem oplossen.
Zoals bekend - enkele sprekers hebben dit al vermeld - probeert de Wereldbank de producenten van deze materialen uit te kopen, bijv. door toekenning van 140 miljoen DM aan Rusland, opdat men daar stopt met de productie van hetgeen men bij overeenkomst heeft toegezegd niet te zullen produceren. Dit is misschien een twijfelachtige methode, maar toch moet men zich afvragen of het geen noodzakelijke methode is. Aangezien de ontwikkelingslanden nu eenmaal het recht hebben om CFK's te blijven produceren tot 2010, is er misschien geen andere weg dan ze op een of andere manier uit te kopen. Het zou interessant zijn te weten of de Commissie hierover heeft nagedacht, dat wil zeggen, hoe zij zich opstelt tegenover het project van de Wereldbank en of zij bereid is dit te steunen. Is de Commissie voorts wat China betreft bereid om speciale beraadslagingen met de Chinese regering te starten om te zien of de Chinese autoriteiten behulpzaam kunnen zijn om de productie reeds bij de bron te stoppen?

Graenitz
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, waarde collega's, er wordt met goederen gesmokkeld, wanneer er heel veel geld mee kan worden verdiend. Nu zijn de gesmokkelde CFK's die zijn gevonden natuurlijk maar een deel van wat de Unie wordt binnengesmokkeld. Collega Bowe heeft daarop gewezen. Ook ik heb in dit verband een aantal vragen gesteld aan de Commissie, omdat er immers steeds weer geruchten opduiken over smokkel. Met deze stoffen wordt niet gesmokkeld omdat ze zelf zo veel waard zijn, maar omdat de productie ervan is verboden terwijl er nog een hele reeks apparaten en toestellen bestaan die niet zonder CFK's kunnen werken.
Ik geloof dat dat een van de kernpunten is waar wij hier rekening mee moeten houden. Het is niet voldoende om de verkoop te verbieden. Het is niet voldoende om de invoer te verbieden. Er moet ook aan worden gewerkt dat al die apparatuur die vandaag de dag nog steeds met CFK's werkt, stap voor stap wordt gedemonteerd, gewijzigd, vervangen door nieuwe. Dat is zeker ook een terrein waarmee het onderzoek zich intensief moet bezighouden, niet alleen met vervangende stoffen, maar ook met vervangende apparatuur en vervangende installaties. Wanneer iemand een auto heeft die met CFK's wordt gekoeld, kost de vervanging van zo'n koelsysteem ruim 200 dollar, en voor dat geld kan men in de VS al een auto kopen.
Dat betekent dus dat we precies op dat punt moeten beginnen, als het ons werkelijk ernst is dat deze stof, die op lange termijn de ozonlaag aantast, geheel uit de handel wordt genomen. Velen van ons zullen het niet meer meemaken dat de ozonlaag zich zover heeft hersteld dat deze terug is op het niveau van vóór 1970. Ik geloof ook dat het nodig is, de controles bij de lidstaten te verbeteren, de quota's nauwkeurig in acht te nemen, en indien nodig ook meer van die apparaten aan te schaffen, zoals in de VS worden gebruikt om gesmokkelde CFK's op te sporen.
Ook dat zou een belangrijke stap zijn, maar dit kan niet meer zijn dan een maatregel om te garanderen dat versneld van deze stoffen wordt afgezien. Voor zover ik weet is momenteel bij Directoraat-Generaal XI een document in voorbereiding dat het ook voor de Unie mogelijk moet maken om sneller af te zien van het gebruik van gedeeltelijk gehalogeneerde chloorfluorkoolwaterstoffen. Wij moeten op dit punt allemaal samenwerken, zowel op het punt van investeringen als op het punt van vervangende stoffen.

Cresson
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren afgevaardigden, ik zal proberen een antwoord te geven op de vragen die er zijn gesteld, waarmee ik de positie van de Commissie kan verduidelijken. Sommigen van u vragen zich af hoe omvangrijk de smokkel nu precies is. Al enige tijd zijn er klachten over illegale invoer van CFK" s ingediend en de industrie heeft geraamd dat de smokkel betrekking zou kunnen hebben op een volume van 10.000 tot 15.000 ton per jaar. Een NGO, het "Environmental Investigation Agency" , dat zich voornamelijk met dergelijke problemen bezighoudt, maakt in een recente publicatie melding van 6.000 tot 20.000 ton.
Anderen vragen zich af over welke middelen de Commissie beschikt om tegen klanten die bij dit soort smokkel betrokken zijn een gerechtelijke vervolging in te stellen. Het vervolgen van inbreuken op de Europese wetgeving - dat wil zeggen, verplichting tot instelling van een vergunningenstelsel, invoerverbod en opgelegde sancties op dit terrein - valt onder de verantwoordelijkheid van de lidstaten. Zoals ik daarstraks al heb gezegd, heeft de fraudebestrijdingseenheid van de Europese Commissie met de douanediensten van de lidstaten onderzoeken ingesteld en gecoördineerd. De sancties verschillen per lidstaat; hier is geen sprake van homogeniteit.
Weer anderen hebben gevraagd hoe de huidige situatie is wat de toepassing van de communautaire wetgeving in de verschillende lidstaten betreft. De bepalingen van de Gemeenschap met betrekking tot de controle van de stoffen die de ozonlaag aantasten, worden toegepast dankzij een verordening die de economische subjecten rechtstreeks raakt.
Een vraag betreft de voortzetting van de invoer van CFK" s. Zouden er eigenlijk geen vervangende producten zijn? Als we kijken naar de verschillende sectoren waar de CFK" s oorspronkelijk werden gebruikt, kunnen we vaststellen dat de oplosmiddelen in de drijfgassen, met uitzondering van de inhaleer-doseerflacons voor de behandeling van astma - die essentieel zijn voor het gebruik - zijn verdwenen en dat schuim voortaan volledig CFK-vrij is. De vervangende producten in deze sector zijn de koolwaterstoffen, de HCFK" s en in mindere mate de HFK" s. In de sector van de koelinrichtingen denkt de industrie dat zich nog 50.000 tot 100.000 ton in bestaand materiaal bevindt. Er wordt steeds meer gebruik gemaakt van HCFK" s ter vervanging van de CFK" s. Ook ammoniak en koolwaterstoffen worden steeds meer in de nieuwe materialen gebruikt.
Men kan zich afvragen of de Commissie van mening is dat een totaalverbod op de verkoop en het gebruik van CFK" s - wat neerkomt op het schrappen van het aanbod - het meest geëigende middel vormt om ook de vraag weg te nemen en de controle gemakkelijker te maken. Inderdaad, een bepaling die het houden van CFK" s op de markt zou verbieden (bijvoorbeeld een verkoopverbod) zou zeker de controle gemakkelijker maken.
Welke strategie wil de Commissie nu gaan volgen, vooral in het kader van de conferentie van Montreal? Op deze conferentie werkt de Gemeenschap aan de invoering door alle partijen van een stelsel van in- en uitvoervergunningen voor stoffen die de ozonlaag aantasten. De Commissie neemt dus een zeer vastberaden positie in. Bovendien heeft de Europese Gemeenschap een voorstel ingediend dat erop is gericht de verkoop van CFK" s in alle geïndustrialiseerde landen te verbieden.

Teverson
Mijnheer de Voorzitter, de commissaris stond op het punt om ons te vertellen of de Commissie al dan niet van mening was dat het beleid van de Commissie een totaalverbod ging behelzen of niet, toen ik, in elk geval voor wat betreft de vertolking, het antwoord op die vraag niet meer meekreeg. Ik wil graag duidelijkheid. Vindt de Commissie dat dit krachtige beleid om de verkoop volledig stop te zetten, een beleid is dat de Commissie moet volgen of niet?

Cresson
Ja, mijnheer de afgevaardigde, u heeft het helemaal juist begrepen. De Europese Gemeenschap heeft een voorstel ingediend dat de verkoop van CFK" s in alle geïndustrialiseerde landen beoogt te verbieden. Ik heb overigens gezegd dat het verkoopverbod van CFK" s uiteraard de fraudebestrijding kan vergemakkelijken. Beide voorstellen stemmen dus overeen.

De Voorzitter
Hartelijk dank, commissaris Cresson.
Ik heb vier ontwerpresoluties overeenkomstig artikel 40, lid 5, van het Reglement ontvangen.
De stemming vindt donderdag om 12.00 uur plaats.
Het gecombineerd debat is gesloten.

Helms-Burton-wet
De Voorzitter
Aan de orde is de mondelinge vraag (B4-0521/97 - O-0102/97) van mevrouw Castellina, namens de Commissie externe economische betrekkingen, aan de Commissie, over de onderhandelingen tussen de Commissie en de Amerikaanse regering over de Helms-Burton-wet.

Castellina
Mijnheer de Voorzitter, het gaat om een mondelinge vraag die is ingediend door de Commissie externe economische betrekkingen. Ik dank commissaris Brittan voor zijn aanwezigheid. Volgende week donderdag gaat in Parijs de tweede bilaterale ontmoeting van start tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie om gemeenschappelijke criteria op te stellen voor een regeling om investeringsveiligheid te waarborgen. Die regeling zal in een later tijdstip ingepast moeten worden in het "ultilateral agreement on investment" , dat thans in de onderhandelingsfase zit.
Wij weten niet wat in de vorige ontmoeting besproken is en welke richtsnoeren toen aangenomen zijn. Wel weten wij dat deze richtsnoeren een doorslaggevend karakter krijgen, gezien het gewicht van de twee belangrijkste partijen in het kader van de OESO. Vandaar dat de Commissie externe economische betrekkingen een nog sterkere behoefte gevoelt om beter ingelicht te worden tijdens de besprekingen, dus alvorens onze commissie een akkoord voor haar neus krijgt dat kiezen of delen wordt.
Wij zijn er allemaal van overtuigd dat er op internationaal niveau regels opgesteld moeten worden om iedereen in bescherming te nemen, en toch voelen wij ons niet helemaal behaaglijk: dat gevoel is nog sterker geworden doordat tot dit nauwere overleg tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten besloten is in het kader van een akkoord dat heeft geleid tot opschorting van het WHO-panel waarbij de Verenigde Staten in de beklaagdenbank zaten door hun Helms-Burton-wet. Die opschorting was al zorgwekkend voor dit Parlement, dat overigens, evenals de Raad, fors had geprotesteerd tegen het Amerikaanse embargo. Wij willen nu proberen beter te begrijpen hoe en of de voorschriften inzake investeringsgarantie de soevereiniteit van onze landen ook eerbiedigen, want het voorschrijvende gezag van onze landen mag niet in het gedrang komen.
Uw collega commissaris Fischler stelde zich onlangs diezelfde vraag naar aanleiding van de gekkekoeienziekte, en hij vroeg zich toen af of en in hoeverre hij in het kader van die algemene liberalisering nog in staat zou zijn voldoende maatregelen te nemen om de gezondheid van de Europese burgers te waarborgen. Wij willen dus niet dat via dit akkoord verplichtingen worden ingevoerd die onze voorschriften en regelingen en denkelijk ook de nodige Europese grondwetten op kop kunnen zetten. Maar meer in het bijzonder eisen wij de nodige ophelderingen, omdat hier en daar geopperd is dat de betreffende voorschriften eventueel een terugwerkende kracht krijgen. Waar wil men nu eigenlijk naar toe? Wil men werkelijk het vraagstuk van de nationaliseringen opnieuw openbreken? En zo ja, vanaf wanneer? Ik heb vernomen dat een Poolse burger die destijds uit zijn pand in Warschau is gezet, thans dat gebouw, dat momenteel eigendom is van de Amerikaanse ambassade, weer opeist. De ambassade weigert uiteraard hem het gebouw af te staan. Dit is maar een voorproefje van wat er zou kunnen gebeuren als die kwestie van de onteigeningen opengewrikt wordt.
Ten slotte nog een inhoudelijke opheldering: indien men een criterium van terugwerkende kracht zou willen toepassen op Cuba en dus achter de aanpak zou gaan staan van de VS met betrekking tot de kwestie van de nationaliseringen, aangezien in dat land een groot deel van de eigendommen 36 jaar geleden verbeurd is verklaard omdat deze toebehoorden aan buitenlanders of naar de VS geëmigreerde Cubaanse burgers, en aangezien - anders dan wat al een hele tijd bijna alle andere landen doen - de VS nooit hebben willen denken aan een of ander compromis om de kwestie van de onteigende bezittingen van hun staatsburgers op te lossen, zouden de nieuwe regelingen dan kunnen leiden tot het einde van iedere handelsoperatie, van iedere investering op dat eiland? Dit zou, nogmaals, haaks staan op besluiten die de Europese Unie heeft genomen.
Dit zijn een aantal ophelderingen, mijnheer de commissaris, waar de Commissie externe economische betrekkingen echt op zit te wachten.

Brittan, Sir Leon
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, mag ik allereerst opmerken dat als we de kwestie in haar algemeenheid bekijken, het bestaan van de Wereldhandelsorganisatie en de mogelijkheid om de zaak voor de Wereldhandelsorganisatie te brengen, het beste en wellicht enige efficiënte wapen is van de Europese Unie tegen de totaal onaanvaardbare poging van de Verenigde Staten om zijn beleidsmaatregelen uit te voeren en ze aan ons op te leggen.
Zonder een dergelijk mechanisme voor het regelen van geschillen, zonder die regels, zouden we in dit geschil over wel erg weinig kruit beschikken. Ik zeg dit omdat het zo duidelijk het belang illustreert dat de Europese Unie loyaal blijft ten overstaan van de beginselen van de Wereldhandelsorganisatie, omdat deze ons in staat stellen onze belangen te verdedigen. Maar we moeten ze wel op de juiste manier gebruiken. In antwoord op bepaalde punten zal ik de feiten nog eens op een rijtje zetten.
Het akkoord dat op 11 april 1997 is bereikt tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten is bedoeld om mechanismen te vinden voor "het tegengaan of ontmoedigen van investeringen die in landen worden gedaan waar dergelijke investeringen in strijd met het internationaal recht onteigend of genationaliseerd zijn en daaropvolgende transacties met verdoken investeringen" . Uit deze taal blijkt duidelijk dat het akkoord niet noodzakelijk bepaalt dat er mechanismen moeten komen die toekomstige investeringen in onteigende goederen verbieden, omdat er gesproken wordt over "tegengaan" en "ontmoedigen" en men ook verwijst naar investeringen die in strijd zijn met het internationaal recht en niet anderszins. Natuurlijk zijn niet al die investeringen in strijd met het internationaal recht.
Volgens het akkoord moeten de Europese Unie en de Verenigde Staten voorts tegelijkertijd samen via overeengekomen beginselen een oplossing vinden voor botsende jurisdicties en voor secondaire boycots. Er dient hierbij op gewezen te worden dat de onderhandelingen op dit punt parallel moeten lopen met de onderhandelingen over investeringsmechanismen. Er is iets dat voor de Verenigde Staten belangrijk is en er is iets dat voor ons belangrijk is. Daarom is het een evenwichtige overeenkomst.
Een ander element van het akkoord is de D'Amato-wetgeving. De volledige tenuitvoerlegging van het akkoord zou impliceren dat de Verenigde Staten aan de Europese Unie een multilaterale afwijking van deze wetgeving moeten toestaan, en dat is niet het voorwerp van de zaak die aanhangig is gemaakt bij de Wereldhandelsorganisatie, maar maakt niettemin deel uit van onze overeenkomst met de Verenigde Staten. Het akkoord vooronderstelt de permanente afwijking van titel 3 van de Helms-Burton-wet en ook dat het Congres Helms-Burton zal wijzigen om een door de president toegestane afwijking van titel 4 mogelijk te maken.
Met betrekking tot de opmerking dat de Europese Unie zich ertoe verbonden heeft om net als de Verenigde Staten de democratie in Cuba te bevorderen, waaraan gerefereerd wordt in de tekst van de mondelinge vraag, wil ik de geachte afgevaardigde eraan herinneren dat de taal van het akkoord overduidelijk is. Het akkoord bevat geen verbintenis van de Europese Unie en de Verenigde Staten tot een gezamenlijk optreden. Eenieder kan zelf beslissen hoe, waar en wanneer deze kwesties bij Cuba worden aangekaart.
En daarom, inzake de vraag of de Commissie van mening is of het krachtens dergelijke mechanismen nog mogelijk is om in Cuba te investeren, daarbij rekening houdend met de historische factoren die de geachte afgevaardigde noemde, wil ik nog eens duidelijk zeggen dat de formulering van het akkoord de onteigeningen in het verleden niet uitsluit, maar dat het veronderstelt dat er een duidelijke schending heeft plaatsgevonden van het internationaal recht, en, zoals ik al opmerkte, verbindt het akkoord de Europese Unie alleen tot mechanismen die investeringen tegengaan, en niet tot mechanismen die de investeringen verbieden. Dat laatste zou bovendien echt lastig worden voor de Europese Unie omdat de Europese Unie vrijwel geen beperkingen kent op het kapitaalverkeer, zoals vastgelegd in artikel 73 van het Verdrag.
De volgende vraag heeft betrekking op het feit dat het internationaal recht regels geeft over de bescherming van investeringen, inclusief regels over het wettelijke karakter van onteigeningen. Een van de criteria om te bepalen of een onteigening wettelijk is, is of de onteigenende staat onmiddellijk en voldoende compensatie heeft betaald. In onze onderhandelingen hebben de Verenigde Staten en de Europese Unie steeds aangedrongen op het feit dat het krachtens het akkoord zo is dat de mechanismen alleen van toepassing zijn op onteigeningen die hebben plaatsgehad in strijd met het internationaal recht. Over het precieze "hoe" en "wat" om te bepalen wat er gebeurd is, wordt nog gesproken.
Uit wat ik heb gezegd, zal blijken dat de onderhandelingen zich momenteel in een delicate en moeilijke fase bevinden. De doelstelling van de Commissie blijft het vinden van een evenwichtige oplossing, die zowel betrekking heeft op de mechanismen voor investeringen in onteigende goederen in de zin die ik heb beschreven, als op de beginselen inzake botsende jurisdicties en secondaire boycots. Elke overeenkomst vereist dat het Congres de wetgevende amendementen goedkeurt om een afwijking mogelijk te maken van titel 4 van de Helms-Burton-wet; en de regering van de Verenigde Staten moet ook een multilaterale afwijking toekennen overeenkomstig de bepalingen van de wet D'Amato. De onderhandelaars zijn deze week in Parijs voor de zesde onderhandelingsronde en in oktober zullen de besprekingen worden voortgezet. Momenteel is er geen overeenkomst, maar dit zijn de beginselen en procedures die wij hanteren.

Salafranca Sánchez-Neyra
Mijnheer de Voorzitter, ik juich het toe dat de commissaris ons herinnert aan het tussen de Europese Commissie en de regering van Clinton gesloten akkoord - dat later gedeeltelijk is gewijzigd door de Raad van de Europese Unie - aangezien, zoals de commissaris terecht heeft gesteld, het niet gaat om zomaar een akkoord, maar om een voorwaardelijk akkoord, en de heer Brittan heeft ons de voorwaarden nog eens opgesomd. Maar ik zou graag de nadruk willen leggen op twee fundamentele voorwaarden: enerzijds heeft de Europese Unie de behandeling opgeschort van de bij de Wereldhandelsorganisatie ingediende klacht, terwijl de Verenigde Staten de opschorting hebben toegezegd van de toepassing van de derde titel - welke opschorting jongstleden 18 juli door president Clinton is verlengd, waarop de Cubaanse autoriteiten spottend opmerkten dat de Verenigde Staten de soevereiniteit van de rest van de wereld met een half jaar hadden verlengd; en de tweede fundamentele voorwaarde is - naar mijn oordeel - dat de autoriteiten van de Verenigde Staten de herziening aanvaardden van de vierde titel. Maar ik, Voorzitter, ik heb nog niet vernomen dat die herziening van de vierde titel, waarvoor de toestemming van het Amerikaanse Congres nodig is, al een feit is. En de commissaris weet heel goed dat de regering van Clinton één ding is, en het Amerikaanse Congres iets anders.
En al deze akkoorden, mijnheer de Voorzitter, zijn gesloten ervan uitgaande dat als het zou komen tot actie tegen natuurlijke of rechtspersonen van de Europese Unie, of als de toegezegde intrekkingen niet door zouden gaan of gewijzigd zouden worden, dat dan de Europese Unie zich het recht voorbehield om de procedure voor de Wereldhandelsorganisatie door te zetten. En zulks steeds op basis van de verwerping van het extraterritoriale principe van een wet die zich mengt in de handelsbetrekkingen van de Europese Unie en haar lidstaten met derde landen, zoals Cuba.
Ik herinner u eraan, Voorzitter, dat onze fractie steeds de Helms-Burton wet heeft verworpen, en wel om drie fundamentele redenen: in de eerste plaats omdat de wet het toch al grote lijden van het Cubaanse volk nog verder vergroot; in de tweede plaats - en ik heb het al eerder in dit Parlement gesteld - omdat de wet een element van extraterritorialiteit introduceert dat zelfs de minst principiële staat tegen de borst moet stuiten; en in de derde plaats omdat de wet voorbijgaat aan de autoriteit van de Wereldhandelsorganisatie als het meest geschikte forum om dit soort conflicten op te lossen. De heer Brittan heeft gezegd dat de Wereldhandelsorganisatie de beste waarborg is voor het standpunt van de Europese Unie. Maar als wij kijken naar de recente kwesties van de bananen en de hormonen, dan weet ik nog niet zo net of dit wel zo is. Hoe het ook zij, in het geval van de Helms-Burton wet ligt het gelijk overduidelijk aan de kant van de Europese Unie, en ondanks dat is de Europese Unie vooralsnog uit op een minnelijke schikking van het conflict.
Gezien het feit dat toen de Europese Commissie het akkoord met de regering van Clinton sloot 15 oktober als uiterste termijn werd gesteld, is het wellicht wenselijk dat de Commissie thans vraagt wat de stand van zaken en het standpunt van het Amerikaanse Congres is ten aanzien van de wijziging van de vierde titel van de wet. Recentelijk heb ik met de door mij geleide delegatie een bezoek gebracht aan de Verenigde Staten en de indruk die leden van Congres en Senaat ons hebben gegeven waren op het punt van de wijziging van de vierde titel van de wet allerminst duidelijk.
Voorzitter, en hiermee rond ik af, mijn fractie verwerpt deze wet omdat, hoewel wij het eens zijn met de doelstelling ervan, namelijk een vreedzame overgang naar vrijheid, respect voor de mensenrechten en democratie in Cuba, wij de gevolgde methode afwijzen. Immers, het embargo dat nu al 40 jaar voortduurt heeft genoemde doelstellingen, welke de doelstellingen zijn die de EU heeft genoemd in haar verklaring van 2 december jongstleden, geen centimeter dichterbij gebracht.

Plooij-Van Gorsel
Voorzitter, reeds vele malen is er hier gedebatteerd en zijn er resoluties aangenomen over de Helms-Burton-wet en het standpunt van mijn fractie ten aanzien van de extraterritoriale bepalingen in deze wet is ongewijzigd. Het kan niet zo zijn dat het Amerikaanse Congres onze bedrijven de wet voorschrijft en als er conflicten zijn, dan ligt arbitrage in handen van de WHO. Uitsluitend de WHO. Voorzitter, ik heb twee vragen aan commissaris Brittan.
Waarom is de commissaris zo solistisch opgetreden in de onderhandelingen met de Amerikanen over de Helms-Burton-wet? Deze wet gaat slechts voor 20 procent over handelspolitiek in het kader van de WHO en het primaat ligt daarvoor bij Commissie en Parlement. Maar voor 80 procent gaat het over investeringen in Cuba door derde landen en dan in voormalige Amerikaanse eigendom. Dit laatste, als het gaat over investeringen is het primaat van de Raad. Het is dan ook niet verwonderlijk dat het solistisch optreden van de commissaris tot irritaties leidt in dit Parlement maar vooral ook bij de Raad. En het resultaat was geen nieuwe bevoegdheden in het kader van artikel 13 voor het Parlement en de Commissie in het Verdrag van Amsterdam, waarvan akte.
Mijn tweede vraag betreft de "multilateral agreement on investment" die wordt voorbereid op dit moment door de OECD. Het verdrag zal in mei, als het goed is, worden ondertekend door 29 landen en de Unie. Hierin zal worden vastgelegd een verbod op investeringen in illegaal onteigende goederen. De vraag is nu: is er in Cuba sprake van illegaal onteigende Amerikaanse goederen, 36 jaar geleden? Want er was toen geen internationaal recht op dat terrein en de Amerikanen hebben een aanbod tot schadevergoeding destijds categorisch geweigerd. Kan men dan in redelijkheid spreken van illegale onteigening? Graag zou ik hierover de mening van de commissaris horen voor deze twee vragen.

González Álvarez
Mijnheer de Voorzitter, de vorige keer dat de heer Brittan hier was, en ook toen was de wet Helms-Burton aan de orde, verklaarde de heer Brittan, mijn landgenoot Salafranca herinnerde er al aan, dat als de Verenigde Staten hun deel van het akkoord niet nakwamen - dat wil zeggen bevriezing van titel 3 en intrekking van titel 4 - dat de Commissie zich dan het recht voorbehield om de kwestie opnieuw voor te leggen aan de WHO.
Ons komt voor dat - hoewel titel 3 voor nog eens 6 maanden wordt bevroren - titel 4 niet alleen niet ingetrokken is, maar dat het Amerikaanse Congres, met acht amendementen de wet Helms-Burton nog eens aangescherpt heeft en strikte naleving daarvan eist. Dat wil zeggen dat de wil van het Amerikaanse Congres in tegenovergestelde richting wijst van wat de heer Brittan ons zegt, dat investeringen niet worden verboden maar ontmoedigd. Bij mij rijst dan de vraag: wat zal dan de formule zijn van dat ontmoedigingsbeleid? Het gaat immers om een figuur die mij in het internationaal recht niet bekend is, en ik zou graag willen weten wat ik onder "ontmoedigen" moet verstaan, te meer daar de Europese Unie nog niet zo heel lang geleden besprekingen met de Cubaanse regering heeft gevoerd om te komen tot een handels- en samenwerkingsakkoord, aangezien Cuba het enige land is waarmee wij geen handels- en samenwerkingsakkoord hebben. En dat lijkt ons niet terecht.
Wij hebben de indruk dat de besprekingen in het kader van de WHO er alleen maar toe bijdragen dat de standpunten van de Verenigde Staten dichter genaderd worden en dat de belangen van de Europese Unie en de soevereiniteit van haar lidstaten niet gewaarborgd worden. Wanneer er immers wordt gesproken over het aan banden leggen van de investeringen in Cuba, wordt er natuurlijk, en dat weet u, mijnheer Brittan, net zo goed als ik, gedacht aan de investeringen van bepaalde landen van de Europese Unie. Het komt ons voor dat wij ons hier op een hellend vlak begeven en de Europese Commissie zou haar klacht opnieuw aan de WHO moeten voorleggen.

Wolf
Mijnheer de Voorzitter, in een democratie die echt functioneert zou ons huidige debat volledig overbodig zijn. De wil van het Parlement zou worden gerespecteerd en het WHO-panel over de wet-Helms-Burton normaal zijn afgewikkeld. Maar reeds in mei dit jaar, mijnheer de commissaris, bent u eigenmachtig opgetreden en hebben wij u berispt. Wij hebben moeten ervaren dat u bij de "big brother" op privé-audiëntie bent gegaan om gas terug te nemen. U hebt volledig onaanvaardbare concessies gedaan. Dat heeft helemaal niets uit te staan met "staying loyal to principles" !
Twee maanden later kregen we zonder meer gelijk. Op 11 juni verscherpt het Amerikaanse congres het internationaal veelvuldig veroordeelde VS-embargo nog meer. Wij hadden ons sterk gemaakt voor precies het tegenovergestelde en juist daarom ook gevraagd om het door u omzeilde panel. Mijnheer de commissaris, de Europese burgers zijn intussen meer dan sceptisch wanneer het gaat om de WHO. De Wereldhandelsorganisatie is terechtgekomen in een echte legitimiteitscrisis. Waar hebben we nou zo'n organisatie voor nodig wanneer zij als scheidsrechter alleen maar functioneert als het gaat tegen maatschappelijke verworvenheden, wanneer het gaat tegen het behoud van het milieu? Waar hebben wij een WHO voor nodig als de machtigen eigenmachtig hun eigen gang blijven gaan, zodra zijzelf aan de schandpaal genageld behoren te worden? Waar hebben we een WHO voor nodig als zij haar eigen regels in geheime afspraken omzeilt en dan ook nog eens de inhoud daarvan wil doen gelden als grondslag voor een multilaterale investeringsovereenkomst die ons allen aangaat?
Wij eisen dat wij allen grondig worden geïnformeerd en betrokken bij de onderhandelingen over een multilaterale investeringsovereenkomst, die tot nu toe plaatsvinden op OESO-niveau en later zeker op WHO-niveau zullen worden voortgezet. Er moet op z'n minst een behoorlijk aantal ontwikkelingslanden mee instemmen, opdat een dergelijke overeenkomst ook werkelijk kan worden gesloten. Ik vind de vraag van mevrouw Plooij-van Gorsel zeer relevant.
Om op Cuba terug te komen, ik vind dat de EU niet langer mag zwijgen maar dat zij de bestaande begrotingslijnen goed doordacht moet invullen, in plaats van deze af te schaffen. Zij moet eindelijk een begin maken met een samenwerkingsovereenkomst met Cuba. De door de VS zo hoog in het vaandel gedragen investeringsbescherming vormt voor Europa in het geheel geen actueel probleem. Ik roep slechts de overeenkomsten met Cuba inzake investeringsbescherming met landen als Frankrijk en Duitsland in herinnering. Miami Vice is toch echt niet onze zaak!

Souchet
Mijnheer de Voorzitter, commissaris, de betrekkingen tussen de Verenigde Staten en Europa zitten vol misverstanden en verschillen in benadering, zelfs op terreinen waar de nagestreefde doelstellingen in werkelijkheid identiek zijn. Het geval van de wet Helms-Burton is een typisch voorbeeld van transatlantische misverstanden.
De lidstaten van de Europese Unie en de Verenigde Staten van Amerika delen volledig het doel van de democratisering van Cuba, ook al lijkt de Castro-romantiek binnen dit Parlement soms nog als een vreemd anachronisme opgeld te doen. Maar de Europese Unie tracht deze democratische ontwikkeling van Cuba te bevorderen door het opvoeren van de menselijke, economische en politieke betrekkingen. De Amerikanen, die gevoeliger zijn voor de druk van diegenen die de dictatuur van Castro hebben moeten ontvluchten en die zich dichter, heel dicht bij dit land bevinden, zijn van oordeel dat de enige doeltreffende gedragslijn die van standvastigheid en sancties is. Het doel is hetzelfde, de oriëntatie radicaal verschillend, maar het gaat om twee benaderingswijzen die beide op zichzelf even legitiem zijn.
Niettemin is het gebruik van wetten met dergelijke extraterritoriale repercussies absoluut onaanvaardbaar. Het compromis dat de Commissie vandaag voorstaat, lijkt meer op een puur pragmatische oefening, nadat zij haar pogingen om principiële resultaten te bereiken heeft opgegeven. Het verhult ternauwernood dat concessies van Amerikaanse zijde volledig ontbreken. Wij hoeven nauwelijks trots te zijn, dunkt me, op de vrijstelling waarvan de ondernemingen uit de Europese Unie gaan profiteren, terwijl wij onze partners uit derde landen alleen laten staan tegenover het machtige Amerika.
Omdat wij geen gelijk hebben gekregen bij de principekwestie dat extraterritoriale bepalingen onaanvaardbaar zijn, verzet niets zich tegen de perverse toename van dergelijke wetten op alle politieke en bestuursrechtelijke niveaus in de Verenigde Staten. Deze nederlaag vormt juist een aanmoediging om meer van dergelijke wetten uit te vaardigen: dat is een slecht signaal.
We betreuren het al dat steden of staten teksten hebben goedgekeurd met extraterritoriale gevolgen, zonder dat de regering van mijnheer Clinton de middelen heeft om zich hiertegen te verzetten. En deze proliferatie wekt des te meer onrust omdat zij vaak de politiek correcte strijd voor de rechten van de mens of de bescherming van het milieu als argument heeft, terwijl het er in werkelijkheid om gaat buitenlandse bedrijven uit te sluiten en hen te beletten mee te dingen naar Amerikaanse overheidsopdrachten.
Dit compromis komt op onze fractie dus over als een noodsprong. Ik ben bang dat het ons geen nieuwe teleurstellingen zal besparen.

Kittelmann
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, voor u die zich steeds een overtuigd aanhanger van de vrije handel hebt getoond, moet het wel merkwaardig zijn, zichzelf vanavond te zien als het mikpunt van verwijten, zoals die zojuist door de heer Wolf naar voren zijn gebracht. Daartegen zou ik u nadrukkelijk in bescherming willen nemen, want dat was niet alleen retorisch overdreven, maar doet vooral ook geen recht aan de zaak.
De situatie ligt immers als volgt: Cuba is geen democratisch land, maar de VS proberen, in strijd met de regels van het internationale recht, omdat zij de verkeerde weg kiezen, democratische landen te straffen, bijvoorbeeld de landen verenigd in de Europese Unie. Wij allen vonden het juist om de WHO erbij te halen, niet om een voorbeeld te stellen in het belang van de handelingsbekwaamheid van de WHO en van de liberale wereldhandel, maar om ons recht te halen. Het was moeilijk te begrijpen dat de Commissie heeft getracht - niet in geheime onderhandelingen of zoiets, zoals de heer Wolf vermoedt -, te komen tot een compromis, respectievelijk een weg te bewandelen waarvan niet zo duidelijk is of deze wel succes zal hebben. Mocht deze geen succes hebben, dan zal het moeilijk zijn de draad weer op te pakken op het punt waar deze bij het compromis werd losgelaten, namelijk om een geslaagde WHO-procedure van het panel tot een goed einde te brengen.
In het bananenconflict zijn de Amerikanen anders opgetreden. In deze kwestie zijn zij tot het einde gegaan; hierover is ook gepraat vandaag. Ik zeg dit omdat wij op dit punt, en daar heb ik begrip voor, rekening houden met het binnenlands beleid van de VS. Wie momenteel volgt hoe de heer Helms zich in de senaatscommissie bij de benoeming van ambassadeurs opstelt, juist ook omdat hij degene is die in wezen de wet-Helms-Burton erdoor heeft gejaagd, die weet hoe moeilijk het voor de president van de Verenigde Staten is om hetgeen hij u heeft beloofd, ook door het congres en de senaat geaccepteerd te krijgen.
Alleen, dit zijn de interne aangelegenheden van de VS. Als we zien dat het in het bijzonder de VS en Europa zijn die de WHO erdoor hebben gedreven en er ook de vruchten van plukken, die de GATT hebben vervangen, en hoe de derde wereld er met bezorgdheid op let dat ze er niet onder lijdt dat de grote landen het steeds met elkaar eens worden, dan hoeft het niet te verbazen dat - zoals in Singapore - de Aziatische of andere landen wantrouwend worden, dat de WHO er klaarblijkelijk toch alleen maar is voor de rijke landen, die hun conflicten op de een of andere manier oplossen.
Daarom leg ik namens de Fractie van de Europese Volkspartij dit verzoek aan u voor: keert u, zodra uw pogingen om te komen tot compromissen zonder succes blijken te zijn, weer heel snel terug op het pad der deugd en brengt u op die punten een gerechtelijke procedure dan tot een goed einde, wanneer dat nodig is.

Rübig
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, ik vind dat het beleid van Europa mag worden gezien. Wij hebben veel succes gehad! Onze uitbreiding naar het oosten is succesvol geweest en wordt gekenmerkt door wederzijds op elkaar ingaan en onderhandelen. De Amerikanen hebben met Cuba slechts de confrontatie gezocht en zijn ver bij Europa achterop geraakt. Ik vind dat het gewoon nodig is om met Helms en Burton te praten, die immers een zeer duidelijk standpunt innemen en eigenlijk niet bereid zijn tot onderhandelen, om een pleidooi te houden voor onze moderne strategie, namelijk het aanbieden van alternatieven, in feite het zoeken naar een stelsel dat de democraten op Cuba steunt, dat de markteconomie op Cuba steunt. Als wij een politieke richting inslaan die alternatieven kan bieden om die krachten op Cuba te steunen, die ook onze doeleinden nastreven en niet de blinde confrontatie zoeken, dan zullen wij, de Europeanen, ook op Cuba succes hebben.

De Voorzitter
Ik heb zes ontwerpresoluties overeenkomstig artikel 40, lid 5, van het Reglement ontvangen.
De stemming vindt donderdag om 12.00 uur plaats.

Brittan, Sir Leon
Ik wil kort ingaan op een aantal punten die hier aan de orde zijn gesteld en de zaak in een juist daglicht plaatsen.
Laat ons uitgaan van de eerste beginselen. Net zoals de Verenigde Staten hebben wij bezwaar tegen de niet-democratische regering van Cuba. Wij verschillen van mening over de manier waarop we dat moeten aanpakken en wij hebben er bezwaar tegen dat de Verenigde Staten proberen om hun beleid aan ons op te leggen. Onze bezwaren zijn zo groot dat wij - en dat is een unicum - via dit Parlement en via de Raad juridische stappen hebben ondernomen voor een blokkeringsregeling. Onze bezwaren zijn zo groot dat wij naar de Wereldhandelsorganisatie zijn gestapt om onze rechten te doen gelden, niet alleen met betrekking tot Helms-Burton, maar ook, zij het niet in de Wereldhandelsorganisatie, tot de D'Amato-wetgeving die betrekking heeft op Iran en Libië en die eveneens aan kritiek onderhevig is.
Wij zijn en blijven geheel bereid om de zaak die bij de Wereldhandelsorganisatie ligt voort te zetten. Maar in de Raad is herhaaldelijk de grote wens naar voren gebracht dat wij moeten proberen om via onderhandelingen tot een vergelijk te komen. En we hebben een voorlopig akkoord bereikt, dat ons in staat stelt terug naar de Wereldhandelsorganisatie te gaan als dat akkoord niet wordt nageleefd en als onze doelstellingen niet bereikt worden. En wat zijn onze doelstellingen? Als je tot een vergelijk komt, dan betekent dat per definitie dat er geen sprake kan zijn van een klinkende verklaring die zegt dat wij gelijk hebben en de Amerikanen ongelijk in een internationale rechtbank. Maar wij en de lidstaten nemen terecht het standpunt in dat het er hier om draait dat de belangen van de Europese economie boven alles worden verdedigd, en dat de Amerikaanse maatregelen ons geen schade kunnen toebrengen. Het gevolg is geweest dat de president van de Verenigde Staten titel 3 heeft opgeschort, de meest nadelige titel van deze wetgeving, en dat er sinds het akkoord geen stappen zijn ondernomen krachtens titel 4.
Vervolgens zijn er onderhandelingen van start gegaan, die, als ze met succes worden afgerond, tot gevolg zullen hebben dat titel 3 permanent wordt opgeschort, zodat die bedreiging voor de Europese industrie en individuele personen nooit zou bestaan, en de president het recht geven om hetzelfde te doen met titel 4. En bovendien heeft men ons naar aanleiding van deze onderhandelingen het vooruitzicht en de mogelijkheid gegeven om vrijgesteld te worden van toepassing van de andere bedenkelijke wetgeving, namelijk de D'Amato-wetgeving.
En wat er gebeurd is, is dat er nu onderhandeld wordt. Daar is niets geheimzinnigs aan. De onderhandelingen over de "multilateral agreement on investment" vormen een andere zaak, die ruimer is dan deze en waar we ook mee bezig zijn. We hopen op een later tijdstip in de WHO met ze te onderhandelen over een ruimer akkoord. De streefdatum van 15 oktober is serieus en dat hebben we de Amerikanen verteld.
Wij zijn vrije participanten in de onderhandelingen. Wij zijn absoluut niet verplicht om in te stemmen met iets dat niet in het belang van Europa is en wij zullen dat ook niet doen. De onderhandelingen zijn niet afgerond. Ook de Amerikanen hebben tot taak het nodige te doen om in de onderhandelingen aan onze wensen tegemoet te komen. Ik denk dat als wij de onderhandelingen met succes kunnen afronden, wij dan de belangen van de Europese Unie op een zeer efficiënte manier hebben verdedigd en we hebben daarbij dan gebruik gemaakt van de WHO-procedure, wat zeer waardevol is. Want alleen al het instellen van de eis heeft tot gevolg gehad dat de Verenigde Staten titel 3 hebben opgeschort, geen verdere actie krachtens titel 4 hebben ondernomen en dat zij bovendien iets zullen doen aan de D'Amato-wetgeving.
Als we onze doelstellingen niet bereiken, dan hebben we het volste recht hebben om terug te gaan naar de Wereldhandelsorganisatie, de zaak weer op te nemen en om te trachten via de Wereldhandelsorganisatie een oplossing te vinden. Daarom hebben we niets verloren, maar wel heel wat gewonnen en hebben we bovendien alle kansen om nog meer te winnen. Als we de gewenste successen niet boeken, dan kunnen we opnieuw naar het internationale forum stappen dat we zelf hebben helpen oprichten en dat we moeten verdedigen om onze rechten te krijgen. Zo ziet de situatie eruit. De onderhandelingen zijn ingewikkeld en nog niet afgerond, maar ik kan u verzekeren dat we ze niet zullen afronden of in zullen stemmen met een akkoord dat de belangen van de Europese Unie, zoals ik ze heb gedefinieerd, niet ten volle en naar behoren verdedigt.

Plooij-van Gorsel
Mijnheer de commissaris, als ik hier om 11.00 uur ben en u vragen stel, dan hoop ik dat u mijn vragen zult beantwoorden en niet alleen de vragen van die mensen die hetzelfde standpunt innemen als u. Ik had twee vragen. U heeft ze niet beantwoord.

Brittan, Sir Leon
Ik dacht dat ik er geen enkele twijfel over had laten bestaan dat wij in verband met het Helms-Burton-probleem niet solistisch zijn opgetreden, om uw woorden te gebruiken. Wij hebben meermaals verslag uitgebracht aan de Raad. Ik heb deze kwestie meermaals uitgelegd aan commissies van deze Vergadering. Het voorlopige akkoord heeft de steun gekregen van de lidstaten. Dat is het antwoord op uw eerste vraag. Voorts is er niet de minste reden om aan te nemen dat de tegenzin van de lidstaten om artikel 113 te wijzigen, ook maar iets met deze zaak te maken heeft.
Voor wat de vraag betreft over wat illegale onteigening precies is; dat is iets wat in de onderhandelingen niet is vast komen te staan en daarom kan ik er onmogelijk een antwoord op geven. Maar in mijn inleidende opmerkingen heb ik gewezen op de internationale rechtsbeginselen, die bepaalden of de onteigening illegaal of anderszins geschied is, en dit met betrekking tot de kwestie van schadevergoeding.

Wolf
Mijnheer de commissaris, de vraag over wie beslist wat illegale onteigening is, is zeer interessant als het de mogelijkheid biedt dat een groot land krachtens zijn rechtstelsel effectief beslist wat grondwettelijk is in andere landen. Zo hebben wij in de Bondsrepubliek Duitsland bijvoorbeeld clausule 15, waarin onteigening op een wettelijke basis mogelijk is. Maar als het Amerikaanse Congres oordeelt dat dit niet op zijn plaats is, is dit dan illegaal?

Brittan, Sir Leon
Ik kan de geachte heer verzekeren dat wij niet zullen toestaan dat over deze kwestie besloten wordt door het Congres van de Verenigde Staten. Voor zover dit in de onderhandelingen aan bod komt, zullen wij ons tevreden moeten stellen met het feit dat er een adequate definitie is die ons, en niet het Amerikaanse Congres, tevredenstelt. Vanzelfsprekend moet de regering van de Verenigde Staten in de onderhandelingen eveneens tevreden zijn, maar het is niet iets dat men ons zomaar unilateraal kan gaan opleggen.

Salafranca Sánchez-Neyra
 Mijnheer de Voorzitter, het is niet onze bedoeling om het debat te heropenen, maar, zoals mijn collega reeds stelde, om de commissaris te verzoeken om, voorzover mogelijk, wat concreter te zijn. Hij heeft ons gezegd dat de onderhandelingen bijzonder complex zijn en zich in een zeer gevoelig stadium bevinden. De zaak ligt als volgt: in april werd het voorakkoord getekend; april is voorbijgegaan, mei is voorbijgegaan, juni is voorbijgegaan, juli is voorbij gegaan, augustus is voorbijgegaan, we schrijven nu 15 september en op 15 oktober loopt de termijn af die de regering van Clinton en de Commissie elkaar hadden gegeven om overeenstemming te bereiken.
Voorziet de commissaris dat de problemen die op tafel liggen vóór 15 oktober opgelost worden? Vraag twee: denkt de commissaris dat het klimaat in het Amerikaanse Congres zodanig is dat de president toestemming zal krijgen om, overeenkomstig de toezegging van de regering van Clinton, titel 4 te herzien, hoewel het tot toepassing daarvan nog niet is gekomen?

Brittan, Sir Leon
Inderdaad is 15 oktober de streefdatum voor het afronden van de onderhandelingen. Ik heb al veel onderhandelingen gevoerd en mijn ervaring is dat deze slechts hoogst zelden worden afgerond vóór de vastgestelde datum. Daarom kan ik in dit stadium onmogelijk voorspellen of de onderhandelingen succesvol zullen worden afgerond. Er is nog een lange weg te gaan, maar toch zijn we ook wel vooruitgekomen. Als ik meer zou zeggen, dan zou ik de feiten geweld aan doen.
Op de vraag of de stemming in het Congres ruimte laat voor goedkeuring van het voor de wijziging van titel 4 vereiste amendement op de wetgeving, kan ik evenmin antwoord geven. Ik kan u alleen maar zeggen dat, tenzij dat amendement erdoor komt, er dan geen sprake kan zijn van een akkoord met de Europese Unie.

Castellina
Ik heb grote bewondering voor de diplomatieke kwaliteiten van Sir Leon en ik ga zeer zeker geen commentaar leveren op wat hij heeft gezegd, omdat ik mij eerst eens diep moet buigen over wat nu precies de betekenis is van "uiteindelijk" , " verbieden" , " niet verhinderen" en al dit soort nuances. Ik moet deze zaken zorgvuldig bestuderen voordat ik kan oordelen over wat hij heeft gezegd en wat het betekent. Ik begrijp dat, zolang er wordt onderhandeld, men dan moeilijk over die onderhandelingen kan praten. Toch zou ik willen vragen of wij in kennis gesteld zullen worden van wat er precies aan de hand is, voordat er een akkoord komt. Wij maken ons zorgen over Helms-Burton en de gevolgen ervan voor Cuba. Over dit punt hebben mijn collega's te kennen gegeven verontrust te zijn.
Ook maken wij ons zorgen over de algemenere gevolgen van de "Multilateral Investment Agreement" . Hoe wordt de soevereiniteit van onze landen beïnvloed door een overeenkomst die het eigendomsrecht kan interpreteren op een manier die in hoge mate afwijkt van de Europese traditie?
Ik zou dit heel graag willen weten.

Brittan, Sir Leon
Het antwoord op uw vraag is erg eenvoudig. Soevereiniteit is niet aan de orde. Helemaal los van de Europese Unie sluit ieder Europees land aan de lopende band verdragen. Het sluiten van een verdrag betekent niet dat er afstand wordt gedaan van soevereiniteit, maar juist dat de soevereiniteit wordt toegepast, omdat geen enkel land dat een verdrag aangaat, daartoe wordt verplicht en het alleen maar gebeurt als het in het belang van het land zelf is.
Inzake de onderhandelingen over de "Multilateral Investment Agreement" in de OESO, waarvan de lidstaten van de Europese Unie natuurlijk lid zijn, zullen de lidstaten alleen maar instemmen met een overeenkomst als zij van oordeel zijn dat zulks in hun belang is en als het verenigbaar is met de manier waarop zij deze zaken benaderen. Iedereen weet dit al, maar voor alle duidelijkheid zeg ik nog maar eens dat de onderhandelingen over de "Multilateral Investment Agreement" allang voor de HelmsBurton-kwestie bestonden. Er wordt gestreefd naar een overeenkomst die vele zaken beslaat en het is in ons belang om investeringen aan te moedigen. Daarom doen wij het en daarom willen alle lidstaten van de Europese Unie zo graag dat dit wordt afgerond.
Deze kwestie is pas op een laat tijdstip in de onderhandelingen aan de orde gekomen. Wij hebben het hier over een specifieke bepaling waarover men het op dezelfde manier als over andere bepalingen eens zal moeten worden. Natuurlijk is dat slechts onderdeel van het sluiten van de Helms-Burtonovereenkomst als geheel, en voor wat dat betreft zal ik de gebruikelijke constitutionele en parlementaire wegen bewandelen om de Vergadering op de hoogte te houden.

De Voorzitter
Hartelijk dank, commissaris Brittan.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt donderdag om 12.00 uur plaats.
(De vergadering wordt om 23.10 uur gesloten)

