Hervatting van de zitting
De Voorzitter
Ik verklaar de zitting van het Europees Parlement, die op 2 mei 1998 werd onderbroken, te zijn hervat.

De Voorzitter
Dames en heren, u weet allen dat Italië in deze dagen een zware beproeving ondergaat en gebukt gaat onder verdriet vanwege de tragedie die veroorzaakt is door een aardverschuiving waarbij een aantal plaatsen in de regio Campanië, met name Sarno, Bracigliano, Quindici en Siano, zijn overspoeld door een water- en modderstroom. Er zijn al 135 slachtoffers geïdentificeerd, terwijl het aantal vermisten zelfs groter kan zijn. Er zijn 95 gewonden en meer dan 1000 mensen hebben have en goed verloren.
Op een moment als dit is het, meen ik, belangrijk dat de hele Europese Unie haar solidariteit met de slachtoffers en hun familieleden betuigt. Indien het u goeddunkt, zal ik de condoleanties en de gevoelens van solidariteit namens onze instelling aan de Italiaanse autoriteiten overbrengen.

Monti
Mijnheer de Voorzitter, de Commissie sluit zich bij uw woorden over deze vreselijke tragedie aan en zal harerzijds nagaan hoe aan deze solidariteit via hulpverlening concreet gestalte kan worden gegeven.

Ahern
Mijnheer de Voorzitter, ik deel het Parlement mee dat India vandaag om 13.00 uur een soortgelijke ondergrondse kernproef als in 1974 heeft uitgevoerd. Ik verzoek het Parlement die kernproeven met klem te veroordelen en India aan de kaak te stellen omdat het niet tot het non-proliferatieverdrag is toegetreden. Ik zou het Parlement ook willen vragen de vijf erkende kernmogendheden te hekelen omdat ze het slechte voorbeeld geven en in het bijzonder wegens de kernproef die enige tijd geleden op Mururoa is uitgevoerd. De Europese Unie heeft India het slechte voorbeeld gegeven. Ik verzoek het Parlement ook de overdracht van civiele kerntechnologie aan derde landen te veroordelen.

Ripa di Meana
 Mijnheer de Voorzitter, een korte motie van orde om de hoop uit te spreken dat de Commissie spoedig een bedrag beschikbaar mag stellen dat op passende wijze tegemoet kan komen aan de ernst van de ramp die Campanië en de Sarnovallei heeft getroffen.

Bianco
Mijnheer de Voorzitter, ik had al eerder het woord gevraagd, maar u bent zo attent geweest deze vergadering te openen met de herdenking van de slachtoffers van de Sarnovallei. Ik dank u en de heer Monti voor dit blijk van solidariteit. Het Parlement dient bij de Europese Raad en de Commissie op een doeltreffend optreden aan te dringen, opdat de zo zwaar getroffen bevolking - die ik persoonlijk heb bezocht en wier omstandigheden ik met eigen ogen heb aanschouwd - kan voelen dat Europa daadwerkelijk met haar meeleeft.

Marinucci
Mijnheer de Voorzitter, ik wil u bedanken omdat u zo attent bent geweest de opening van deze zitting te wijden aan de tragedie in Campanië. Ik hoop ten zeerste dat het medeleven waarvan de collega's met hun applaus blijk hebben gegeven en het medeleven van de heer Monti, die met bepaalde beloftes op uw woorden is ingegaan, ertoe leiden dat Italië mag ervaren dat Europa het in dit tragische moment heel na staat.

Díez de Rivera Icaza
Mijnheer de Voorzitter, ik zou graag willen weten of u stappen kunt ondernemen om te weten te komen waarom Air France zowel de lijnvlucht als de speciale vlucht naar Straatsburg heeft gestaakt.
Gisteren heb ik veertien uur moeten reizen. Toen ik uiteindelijk in Straatsburg, de zetel van dit Parlement en een betoverende stad, aankwam, leek het alsof ik naar India gereisd was, zo moe was ik. Het spreekt vanzelf dat wij geen enkele zin hebben om op deze manier bedot te worden en daarom zou ik het zeer op prijs stellen, mijnheer de Voorzitter, als u stappen ondernam om de motieven achter het staken van deze vluchten door Air France te weten te komen.
Ten tweede zou ik het ook op prijs stellen, nu u de juiste gevoeligheid heeft getoond door de plenaire vergadering te beginnen met de ramp die zich in Italië heeft voltrokken, indien u een andere ramp, die geen slachtoffers heeft geëist maar ook van zeer grote omvang is, in gedachten wilde houden. Door deze ramp, die zich bij het natuurpark Doñana heeft voltrokken, staan echter wel de bestaansmogelijkheid van mensen en een uniek natuurlijk milieu op het spel. Ik zou u daarom dankbaar zijn, als u de betrokken autoriteiten uw gevoelens van solidariteit overbracht. Hartelijk dank.

De Voorzitter
Dank u wel, mevrouw Díez de Rivera. Dat zal ik doen.

Christodoulou
Mijnheer de Voorzitter, tijdens de plenaire vergadering van 29 april jongstleden hebben wij de onlangs overleden voormalige president van de Griekse republiek, Konstantinos Karamanlis, herdacht. Hij was een groot Griek en een groot Europeaan. Konstantinos Karamanlis was een algemeen aanvaard leider en genoot een hoog, boven alle partijen verheven aanzien. Hem viel het geluk ten deel nog tijdens zijn leven zijn werk door vriend en vijand erkend te zien. Hij was een verstandig, gematigd en scherpzinnig politicus. Hij heeft vorm gegeven aan Griekenlands idealen. Op consequente en verantwoorde wijze heeft hij altijd gedaan wat voor zijn land het beste was. Aldus heeft hij de fundamenten gelegd voor Griekenlands welvaart. Konstantinos Karamanlis was echter ook een groot Europeaan. Niet alleen behoorde hij tot het zeldzame soort van echte leiders, maar ook heeft hij Griekenland letterlijk in zijn eentje de Europese Gemeenschap binnengeloodst. Hij had zeer concrete en duidelijke opvattingen over het Europese ideaal en heeft zich daar altijd door laten leiden. Het was zijn diepe overtuiging dat enkel een eengemaakt Europa de volkeren democratie, welvaart en vrede zou kunnen verzekeren.
De Griekse leden zullen morgen om 8.30 uur op de eerste verdieping van het gebouw van de Raad van Europa Konstantinos Karamanlis plechtig herdenken. Alle collega's die aan deze herdenking wensen deel te nemen, zijn van harte welkom.

Pomés Ruiz
Mijnheer de Voorzitter, dit Parlement heeft er zo vaak blijk van gegeven de mensenrechten te willen verdedigen en daarom zou het niet aan het feit mogen voorbijgaan dat de criminele bende ETA vorige week opnieuw een politicus en verdediger van de vrijheid in Spanje heeft vermoord. Deze keer was Tomás Caballero, lid van de Unión del Pueblo Navarro en woordvoerder van deze partij in de gemeenteraad van Pamplona, het slachtoffer. Ook Alfonso Parada, tweede luitenant van de guardia civil, is door de ETA vermoord.
Mijnheer de Voorzitter, heden ten dage vormt de criminele bende ETA nog steeds de meest flagrante schending van de mensenrechten in de Unie.
Dit Parlement mag deze misdaden niet negeren en moet de aanslagen veroordelen. Ik verzoek u, mijnheer de Voorzitter, deze veroordeling aan de Spaanse autoriteiten en aan de slachtoffers over te brengen.

Medina Ortega
Mijnheer de Voorzitter, namens de Spaanse socialisten wil ik mijn deelneming betuigen met de heer Pomés Ruiz voor de moord op zijn partijgenoot en mij achter de veroordeling scharen van deze lafhartige aanslag en van de moord op de guardia civil, de heer Parada.

Gutiérrez Díaz
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, terwijl onze harten met pijn vervuld zijn, spreken wij onze openlijke veroordeling uit over weer twee moorden op Europese burgers. Hiermee voeren wij geen ritueel op, maar bevestigen wij tegenover de fascistische irrationaliteit van de moordenaarshand eens te meer de principes die het fundament vormen van het Europees bouwwerk: het democratisch samenleven, het respecteren van de minderheden en de erkenning van de wil van de meerderheid.
Door neen te zeggen tegen pogingen geweld in te voeren als methode om de wil van de verlichten op te leggen, bekrachtigen wij onze vastberadenheid de democratie met democratische methodes en middelen te verdedigen. Dit moet echter niet als teken van zwakte worden opgevat, maar als uitvloeisel van onze diepgewortelde overtuiging dat uit naam van de fascistische irrationaliteit van het geweld dan wel democraten vermoord kunnen worden, maar dat het even zeker is dat de democratie nooit zal worden gefnuikt.
Ons verdriet om de slachtoffers en ons medeleven met de nabestaanden verplichten ons op coherente wijze tot datgene waar zij voor stonden en waarvoor zij vermoord werden. Als wij neen zeggen tegen iedere vorm van fascisme - ook al vermomt het zich als nationalisme - is het niet overbodig hen eraan te herinneren dat zij dan wel uit lafheid Europese democraten kunnen vermoorden, maar dat zij onze overtuiging niet aan het wankelen kunnen brengen, noch bressen kunnen slaan in onze solidariteit.

Morris
Mijnheer de Voorzitter, ik sluit mij aan bij wat mevrouw Ahern over de Indiase kernproeven heeft gezegd. Voorts vestig ik de aandacht van het Parlement op het feit dat deze week in het Verenigd Koninkrijk de Christian Aid -week plaatsvindt. Ik hoop dat wij vanuit het Europees Parlement de bijeenkomst van de G8 in Birmingham de duidelijke boodschap kunnen toesturen dat wij wensen dat de G8 onverwijld het probleem van de schulden in de wereld aanpakt. Die schuldenlast veroorzaakt de dood van vele miljoenen mensen, vooral kleine kinderen. Ik denk dat wij deze gelegenheid moeten aangrijpen om de G8 de duidelijke boodschap te sturen dat zij het probleem van de schulden in de wereld eindelijk moeten oplossen en een einde moeten maken aan de gevolgen daarvan voor kleine kinderen, in het bijzonder in de derde wereld.

Schifone
Mijnheer de Voorzitter, ik ben voor het eerst in het Europees Parlement aanwezig en als lid van de regionale raad van Campanië ben ik getroffen door de medelevende woorden die u hebt gewijd aan de bevolking van onze regio die in de afgelopen dagen door modderstromen getroffen is, een tragedie die hele dorpen heeft verwoest, talloze slachtoffers heeft veroorzaakt, terwijl nog talrijke vermisten onder het puin bedolven zijn.
Ik wil benadrukken dat onze regio momenteel de prijs betaalt van het onverantwoordelijk beleid dat de laatste tientallen jaren is gevoerd. Er moet dan ook drastisch worden ingegrepen. De regio is op het moment bezig een plan uit te werken om via een voortdurende controle natuurrampen op te sporen en te voorkomen.
Dit alles eist echter de nodige inspanning en solidariteit, ook van de zijde van de Europese Unie. Daarom dank ik u en alle collega's die het woord hebben gevoerd en die de Europese Commissie hebben aangespoord zo spoedig mogelijk actie te ondernemen om een concreet teken van Europese solidariteit aan onze regio te geven.

Vallvé
Mijnheer de Voorzitter, in aansluiting op de woorden van mijn collega's Pomés, Medina, en Gutiérrez, wil ook ik mijn veroordeling uitspreken over de aanslagen van vorige week in Baskenland en in Navarra en onze solidariteit met de slachtoffers en hun familieleden betuigen.

De Voorzitter
Dank u wel, mijnheer Vallvé.

Verzoek om opheffing van de immuniteit van de heer Campos
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0155/98) van mevrouw Palacio Vallelersundi, namens de Commissie Reglement, onderzoek geloofsbrieven en immuniteiten, over het verzoek om opheffing van de immuniteit van de heer António Carlos Ribeiro Campos.

Palacio Vallelersundi
Mijnheer de Voorzitter, ik heb de eer namens de Commissie Reglement, onderzoek geloofsbrieven en immuniteiten dit verslag over het verzoek van de Portugese autoriteiten om de opheffing van de immuniteit van onze collega in dit Parlement, de heer Ribeiro Campos, in te leiden.
De Commissie is met zeven stemmen vóór en twee tegen tot de conclusie gekomen dat er geen reden is voor het Parlement om een besluit te nemen over het door de Portugese autoriteiten overgezonden verzoek, omdat het voorgelegde dossier onvoldoende elementen bevat om er een oordeel op te kunnen baseren. Ik kom daarop straks terug.
Tegelijkertijd - en dit is het tweede punt - heeft de Commissie Reglement, onderzoek geloofsbrieven en immuniteiten zich ervoor uitgesproken dat het Parlement in het verslag duidelijk maakt dat er geen enkel beletsel is dat de heer Ribeiro Campos wordt gehoord. Hij moet dan echter wel in de hoedanigheid van getuige voor de rechtbank verschijnen, onverminderd de rechten die hij als lid van dit Parlement geniet en natuurlijk onder uitsluiting van elke vorm van dwang.
Het besluit dat de Commissie Reglement, onderzoek geloofsbrieven en immuniteiten heeft genomen bestaat derhalve uit twee delen: er bestaat voor het Parlement geen reden om een besluit te nemen en er bestaat geen beletsel van de kant van het Parlement dat de heer Ribeiro Campos in deze rechtszaak als getuige verschijnt.
Mijnheer de Voorzitter, eigenlijk worden wij hier met een oud probleem geconfronteerd. Immers, zeker al sinds het jaar 1976 wordt dit probleem door het Parlement behandeld. Dat was het moment dat de rechtstreekse verkiezing van de leden van het Europees Parlement de noodzaak van een enig statuut van de leden deed voelen. Het betreft hier een duidelijk bewijs van de problemen die voortvloeien uit het achterwege blijven van dat enige statuut van de leden. Bij de bestudering van dit onderwerp moeten wij refereren aan artikel 10 van het Protocol van 1965 betreffende de voorrechten en immuniteiten, de Acte van 1976 betreffende de verkiezing van de vertegenwoordigers in het Europees Parlement door middel van rechtstreekse algemene verkiezingen en de grondwet of rechtsorde van de afzonderlijke lidstaten, waar de situatie uiteenloopt van geen parlementaire immuniteit in het Verenigd Koninkrijk tot zeer verschillende vormen van immuniteit in de andere lidstaten. Deze situatie leidt tot een aantal verschillen die geen reden van bestaan hebben. Dit Parlement vertegenwoordigt steeds meer de burgers van Europa. Daarom moeten de leden door een aantal mechanismen beschermd worden, want de parlementaire immuniteit is niets anders dan de bescherming van hun werk in dit Parlement. Deze bescherming van de leden moet verwerkelijkt worden met eerbiediging van het beginsel van de gelijkheid van de leden.
In dat opzicht, mijnheer de Voorzitter, zou ik volmondig willen instemmen met het tweede deel van het besluit, dat met ruime meerderheid door de Commissie Reglement is aanvaard. Al sinds lange tijd probeert de Commissie Reglement jurisprudentie, een gedragslijn, tot stand te brengen die een gemeenschappelijke praktijk vormt, niettegenstaande de ongelijkheid die te wijten is aan het overlaten van wetgeving - waartoe de communautaire acties ons verplichten - aan de onderscheiden lidstaten. Die gedragslijn moet vooral stoelen op het beginsel dat geen kunstmatige verschillen tussen een lid van het Europees Parlement en een gewoon burger mogen worden gecreëerd. Een lid van het Europees Parlement is voor de rechter een gewoon burger, maar hij is ook een vertegenwoordiger van het volk en in die hoedanigheid moet hij beschermd worden tegen gerechtelijke handelingen die niet ten koste van hem, maar ten koste van wat hij vertegenwoordigt gaan; in feite ten koste van de Europese burgers.
Dit is de reden, mijnheer de Voorzitter, voor dit tweede, genuanceerde deel van het besluit van de Commissie Reglement, onderzoek geloofsbrieven en immuniteiten. De Commissie Reglement wil de Portugese autoriteiten duidelijk maken dat er geen enkel obstakel wordt opgeworpen, maar verdedigt de garanties waar elke afgevaardigde van dit Parlement uit hoofde van zijn lidmaatschap recht op heeft. De Commissie laat er derhalve geen twijfel over bestaan dat er voorlopig geen reden is om tot opheffing van de immuniteit over te gaan, verzoekt om meer informatie wanneer het onderzoek van het dossier verder is gevorderd en verzet zich er in afwachting daarvan niet tegen dat onder die condities de heer Ribeiro Campos wordt gehoord.

Wibe
Mijnheer de Voorzitter, allereerst wil ik mevrouw Palacio Vallelersundi graag danken voor haar meer dan uitstekende verslag, met de conclusies waarvan ik het volledig eens kan zijn. Ik wil ook graag zeggen dat de principekwestie die wij in de Commissie Reglement, onderzoek geloofsbrieven en immuniteiten hebben besproken, de vraag betreft in welk stadium van de juridische procedure de parlementaire onschendbaarheid moet beginnen. Het gaat dan om een juridische procedure die zogezegd kan duren van het verhoor en het vooronderzoek tot de inbeschuldigingstelling, het vonnis en de tenuitvoerlegging. De vraag is derhalve wanneer in deze procedure de parlementaire onschendbaarheid gaat gelden.
Er bestaan immers voorbeelden van parlementaire onschendbaarheid die enkel gelden met betrekking tot de eigenlijke straf; men kan dan worden vervolgd en veroordeeld, maar niet bestraft. Zo'n onschendbaarheid geldt echter niet voor de leden van het Europees Parlement. Wij belanden in plaats daarvan op een punt vóór de inbeschuldigingstelling. De hamvraag is dan ook of onze onschendbaarheid ook geldt tijdens het strafrechtelijk onderzoek waar het in dit geval om gaat. Er is immers door ons vastgesteld dat onze immuniteit dan niet geldt. De Portugese autoriteiten mogen in dit geval dan ook een strafrechtelijk onderzoek starten, maar als het tot een inbeschuldigingstelling van de heer Campos komt, moeten zij zich weer met een verzoek om opheffing van de onschendbaarheid tot ons wenden.
Om twee redenen zijn wij van mening dat er geen onschendbaarheid nodig is ten aanzien van het strafrechtelijk onderzoek. Ten eerste kan men stellen dat een onderzoek nodig is om exact vast te stellen welke overtreding de persoon in kwestie eventueel zou hebben gepleegd; een strafrechtelijk onderzoek kan dus voor ons in het Parlement de situatie verduidelijken.
De tweede reden wordt exact door mevrouw Palacio Vallelersundi aangegeven, namelijk dat wij het recht op onschendbaarheid zo beperkt mogelijk willen houden en ervoor willen zorgen dat het geen privilege wordt voor leden van dit Parlement. Het moet in plaats daarvan enkel blijven wat het bedoelt te zijn, namelijk een bescherming van de vrijheid van meningsuiting. Ik wil dan ook graag mijn steun verlenen aan dit verslag.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 12.00 uur plaats.

Verzoek om opheffing van de immuniteit
van de heer Rosado Fernandes
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0154/98) van de heer Wijsenbeek, namens de Commissie Reglement, onderzoek geloofsbrieven en immuniteiten, over het verzoek om opheffing van de immuniteit van de heer Raúl Miguel Rosado Fernandes.

Wijsenbeek
Mijnheer de Voorzitter, in dit verzoek, waar de feiten weliswaar verschillen van die als in het voorgaande verslag van mevrouw Palacio betreffende de heer Campos, gaat het in feite om hetzelfde.
Het Portugese Openbaar Ministerie wil voor beide leden een onderzoek starten naar ten laste gelegde feiten, die overigens hier niet ter zake doen, maar wel in beide gevallen een beschuldiging van misbruik van EU-landbouwfondsen betreffen. Wij hebben in het Parlement zo langzamerhand een vaste jurisprudentie opgebouwd en in dit geval, en zelfs beide gevallen, zouden wij kunnen zeggen dat er sprake is van fumus persecutionis. Desalniettemin willen wij dat niet doen, omdat wij juist de laatste jaren ervan uitgaan dat we geen enkele aanleiding moeten geven om de pers en het publiek reden te geven te denken dat wij onze leden zouden willen beschermen en dat zij vrijelijk allerlei zaken kunnen doen of beweren met gebruik van de parlementaire immuniteit en zonder sancties.
De parlementaire onschendbaarheid is bedoeld en moet ook zo gehanteerd worden en blijven dat daarmee de instelling als zodanig zich kan vrijwaren tegen obstructie van het uitoefenen van onze inmiddels medewetgevende taak. Dat betekent dat de leden individueel geen aanspraak kunnen maken op een bescherming tegen strafrechtelijk onderzoek. Hier komen wij dan echter precies op de kern van het probleem dat heden in het verslag van mevrouw Palacio en van mijzelf voorligt.
Artikel 10 van het Protocol zegt dat de leden "op hun eigen grondgebied de immuniteiten genieten welke aan de leden van de volksvertegenwoordiging in hun land zijn verleend" . In Portugal kunnen de leden van het Parlement niet gehoord worden, ook niet als getuige - mijnheer de Voorzitter, ik moet dit even uitleggen - zonder dat daartoe de immuniteit formeel is opgeheven. Wij gaan er juist van uit dat onze leden voor het horen geen opheffing van onschendbaarheid behoeven.
Hier wreekt zich dus, nogmaals, het ontbreken van een eigen in detail omschreven statuut en de eigen voor alle leden gelijke onschendbaarheid, ongeacht hun nationaliteit. Het wordt de hoogste tijd dat het Bureau hiertoe de noodzakelijke voorstellen doet die ons al zolang zijn voorgespiegeld, anders zal er voor de volgende zittingsperiode weer niets van terecht komen.
Mijn commissie heeft al ettelijke malen getracht informeel met de Portugese autoriteiten tot een overeenstemming te komen, omdat dit immers bepaald niet de eerste keer is dat de lidstaat Portugal ons om opheffing van de onschendbaarheid verzoekt, met name wat betreft de heer Campos, waar wij steevast antwoorden dat de autoriteiten voor het horen en onderzoeken hun gang kunnen gaan, zolang het Parlement als instelling, of in casu de desbetreffende leden, hun werkzaamheden maar vrij en ongestoord kunnen uitoefenen. Voor ons kan immers van opheffing van de onschendbaarheid nog geen sprake zijn, omdat er nog geen al dan niet strafbare feiten ten laste zijn gelegd.
Binnenkort zal een delegatie van onze commissie een werkbezoek in Portugal afleggen en deze zaak nogmaals voorleggen, maar dan direct en niet slechts via uitwisseling van correspondentie met de collegae van het Portugees parlement en met de betrokken autoriteiten van het Ministerie van Justitie.
Inmiddels houden wij vast aan ons voorstel om op dit verzoek niet, noch positief, noch negatief, in te gaan. Wij verzoeken het Openbaar Ministerie het gewenste onderzoek, met inbegrip van het horen van de leden uit te voeren, maar ons wel op de hoogte te houden en niet, alvorens wij de gelegenheid hebben gehad ons oordeel uit te spreken, enigerlei maatregel tegen de betrokken leden te nemen die hun functioneren in onze instelling onmogelijk zou maken.
Met mevrouw Palacio verzoek ik de plenaire vergadering die aanbeveling te steunen.

Wibe
Mijnheer de Voorzitter, ik kan u zeggen dat ik evenmin bezwaren heb tegen het door de heer Wijsenbeek opgestelde verslag. Zoals hijzelf al zei, komt hierbij dezelfde principiële vraag aan de orde als in de vorige zaak, namelijk of een officier van justitie het recht heeft een strafrechtelijk onderzoek te starten, of dat daarvoor vereist is dat wij de onschendbaarheid van het parlementslid opheffen. In dit geval komen wij tot dezelfde conclusie als in de zaak van de heer Campos.
Toch bestaat er een zeker verschil tussen de twee zaken, dat wellicht van belang is om onder de aandacht te brengen. Ik denk dat wij het er in de Commissie Reglement, onderzoek geloofsbrieven en immuniteiten roerend over eens zijn wat onder de parlementaire onschendbaarheid moet vallen, namelijk de vrijheid van meningsuiting van ons, leden van het Parlement; die mag op geen enkele manier kunnen worden ingeperkt. In beginsel betekent dit dat het niet mogelijk moet zijn ons te vervolgen voor iets wat wij hier in dit Parlement vanaf het spreekgestoelte naar voren brengen.
Wij zijn het er ook roerend over eens dat wanneer het om "gewone" overtredingen gaat, dat wil zeggen om criminele handelingen, wij parlementariërs zonder meer in staat van beschuldiging kunnen worden gesteld en onze onschendbaarheid wordt opgeheven.
Ik wil er echter op wijzen dat er een schemergebied tussen deze twee uitersten bestaat. Men kan zich bijvoorbeeld voorstellen dat een parlementslid een toespraak in het Parlement houdt, waar hij dus niet voor vervolgd kan worden. Maar als dat parlementslid vervolgens naar zijn eigen land gaat en daar precies dezelfde toespraak, met politieke inhoud, houdt, kan hij daar dan wel voor vervolgd worden? Moeten wij zijn onschendbaarheid daar dan voor opheffen? Dat is ongeveer waar het om gaat in het geval van de heer Campos, maar dat geldt niet in het andere geval, waar het gaat om een eventuele overtreding die volstrekt niets te maken heeft met activiteiten als lid van het Europees Parlement.
Na deze kleine opmerkingen wil ik wederom de rapporteur gelukwensen met zijn meer dan uitstekende verslag.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 12.00 uur plaats.

Rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen
De Voorzitter
Aan de orde is de aanbeveling voor de tweede lezing (A4-0170/98) van de Commissie juridische zaken en rechten van de burger, betreffende het gemeenschappelijk standpunt, door de Raad vastgesteld met het oog op de aanneming van een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad over de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen (C40132/98-95/0350(COD)) (Rapporteur: de heer Rothley).

Rothley
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, ik beveel het Europees Parlement aan het gemeenschappelijk standpunt niet te wijzigen. Ik ben al tien jaar rapporteur en als deze richtlijn wordt goedgekeurd zal ik daar niet rouwig om zijn. De tijd is rijp voor een besluit, we moeten duidelijke regels vastleggen. Wat verdient op het gebied van de biotechnologie rechtsbescherming en wat niet?
Het gemeenschappelijk standpunt van de Raad neemt de voorstellen die het Parlement in eerste lezing met grote meerderheid had goedgekeurd vrijwel volledig over. We hebben behoefte aan een besluit van de Europese wetgever. In de nationale octrooiwetten en ook in de Europese octrooiovereenkomsten is dit onderwerp niet geregeld. Daarom is het onze taak in de Europese Unie voor rechtszekerheid te zorgen en onze plicht fragmentatie van de bevoegdheden te verhinderen.
In de discussie heeft onder andere de overeenkomst over de biologische diversiteit, de zogenaamde overeenkomst van Rio, een rol gespeeld. Die overeenkomst bevat trouwens een expliciete erkenning van octrooien en andere vormen van bescherming van intellectueel eigendom. Ik ben ervan overtuigd dat de Europese Unie en het Europees Parlement de overeenkomst van Rio absoluut moeten respecteren en dat we alles op alles moeten zetten om ervoor te zorgen dat de doelstellingen ervan ook daadwerkelijk worden bereikt.
Volgend jaar zullen we de TRIPS-overeenkomst behandelen. Als blijkt dat deze overeenkomst daadwerkelijk moet worden gerevideerd zal ik een van diegenen zijn die vechten voor een echte herziening en ook voor een aanpassing van de richtlijn. Maar dat weten we nu nog niet.
Zoals ik al zei, wordt ook geregeld wat geen rechtsbescherming verdient. We hebben jaren gediscussieerd over het menselijk lichaam, en dat heeft tot formuleringen geleid die de Raad letterlijk heeft overgenomen.
Voor het klonen heeft de Raad een scherpere formulering gekozen dan het Parlement. Voor de germinale genetische identiteit, die bij het eerste voorstel bijzonder controversieel was, hebben we nu een heldere regeling. Bij de dieren heeft de Raad een paar woorden geschrapt, namelijk "lijden van de dieren" en "lichamelijke nadelen" . Mag ik erop wijzen dat in de richtlijn inzake dierproeven ook alleen maar over "lijden" wordt gesproken? Ik kan me niet voorstellen dat we vanwege die drie woorden, die geen eigen betekenis hebben, daadwerkelijk de bemiddelingsprocedure zouden starten.
Wat het gebruik van embryo's betreft, heeft de Raad in een aantal beperkingen voorzien: niet voor industriële of commerciële doeleinden. Eén ding mag u echter niet vergeten: dat is gedaan om rekening te houden met de problemen van het Verenigd Koninkrijk. Als Europese wetgever kunnen we niet bepalen dat iets een inbreuk op de openbare orde is als het niet indruist tegen de fundamentele rechtsprincipes van alle lidstaten. We kunnen niet bepalen dat iets strijdig is met de goede zeden als we het niet allemaal stuitend vinden, dat kan niet! Bovendien is dit slechts een voorbeeld. Ook bij andere vormen van gebruik van embryo's zou kunnen worden onderzocht of ze misschien om andere redenen indruisen tegen de goede zeden en de openbare orde.
Waar gaat het eigenlijk om? We moeten de uitdagingen van de 21ste eeuw aangaan. In de Europese Unie zitten we niet meer in de kopgroep voor computertechniek, consumentenelektronica, lasertechniek, zonne-energie, informatietechnologie, enzovoort. Hoe kunnen we dan vol optimisme de toekomst tegemoet zien? Hoe kunnen we dan werkgelegenheid scheppen? Door elkaars haar te knippen? Dat zou me erg verbazen. Dit is niet alleen een richtlijn voor de Europese industrie, dit is ook een richtlijn voor de onderzoekslaboratoria van de overheid, de universiteiten en het bedrijfsleven. Die zijn erop aangewezen dat ze betalingen voor licenties op de geoctrooieerde resultaten van hun onderzoek ontvangen. Willen we dit onderzoek volkomen onderuithalen? Willen we de financiële basis van dit onderzoek vernietigen?
Onderzoek betekent investeren. Investeren betekent werkgelegenheid. Als u deze richtlijn afwijst, geachte collega Graefe zu Baringdorf, lijkt het me beter dat u geen ontwerpresoluties over de bestrijding van de werkloosheid meer tekent. Het Europees Parlement kan door deze richtlijn zijn rol als medewetgever in de Europese Unie versterken. De tijd is rijp voor een besluit, en morgen zullen we dat nemen.
(Applaus)
Barzanti
Mijnheer de Voorzitter, we hebben in Europa een richtlijn nodig ter harmonisering van de octrooieringsprocedures voor biotechnologische uitvindingen. Over deze kwestie wordt al tien jaar gediscussieerd. Eindelijk kan het onderwerp nu worden afgesloten, indien we tenminste zonder verdere amendementen de evenwichtige en doeltreffende tekst van het door de Raad vastgestelde gemeenschappelijk standpunt aannemen. Ik kan me volledig vinden in het verslag van de heer Rothley.
We moeten zo snel mogelijk orde zien te scheppen en duidelijkheid verkrijgen in een chaotische en verwarde situatie om uiteenlopende interpretaties en vervelende onenigheid te voorkomen, onenigheid die schadelijk voor Europa is en vrij baan laat aan de grote Amerikaanse en Japanse multinationals. Deze richtlijn komt voort uit de urgente noodzaak Europese regels vast te stellen, gezien met name ook het regelgevende kader dat op internationaal niveau steeds beter vorm begint te krijgen: het Verdrag van de Europese Raad inzake de mensenrechten en de medische biologie, alsook het Verdrag inzake de biodiversiteit van Rio, dat momenteel in Bratislava kritisch wordt bekeken.
Wie reeds geruime tijd de opzet van de onderhavige richtlijn heeft geaccepteerd, is van mening dat het octrooi, in het raam van een wereldeconomie die geen marginale of uitzonderlijke maatregelen toelaat, van fundamenteel belang is om wetenschappelijk onderzoek te kunnen waarborgen, de controle ervan mogelijk te maken, de resultaten te laten circuleren en de daaruit voortvloeiende wijdverbreide economische ontwikkeling te bevorderen.
Mijns inziens is een ideologische en op vooroordelen gebaseerde afwijzing van de biotechnologieën absoluut achterhaald, hoewel ik een dergelijk houding respecteer. Wij moeten de biotechnologieën leiden en sturen en om te beginnen bekijken op welke wijze deze geoctrooieerd kunnen worden. We moeten eveneens duidelijke ethische grenzen afbakenen die niet overschreden mogen worden. Daarin moet de Europese specificiteit bestaan; de voorstellen die onze Raad in de eerste lezing heeft ingediend, dienen hier tot leidraad.
Ik herinner me de hier aangehaalde kenmerken van de tekst niet. Er is zeer veel onjuiste kritiek op de bereikte overeenstemming geuit. Nogmaals, het is niet waar dat er octrooi verkregen kan worden op technieken met betrekking tot germinale genmanipulatie, evenmin is het waar dat er blokkeringsoctrooien zouden kunnen bestaan, daar een octrooi rechten verleent op de werkwijze die tot de ontwikkeling van een geneesmiddel leidt, maar altijd uitsluitend voor de functie die in het octrooi is beschreven. Natuurlijk ben ik wel de laatste die het gevaar onderschat van mogelijke evenwichtsverstoringen ten nadele van de landbouw en ten gunste van de industrie of de risico's van een agressieve uitbuiting van het Zuiden. Europa moet voorop lopen in het streven naar een effectieve samenwerking en betreffende de biodiversiteit coherente keuzen weten te maken die de natuur en de rechten van de volkeren respecteren. Zij zal een moedig beleid moeten voeren; de octrooiering en deze richtlijn alleen zijn als instrument immers bij lange na niet toereikend.
We moeten deze richtlijn positief bekijken en hem in het licht van de toekomst van de biotechnologie zien. Wie een suggestief en dramatisch scenario van varkensmensen en nieuwe Frankensteinen schetst, zoals onlangs ook onze goede vriend Dario Fo deed, verwijs ik naar andere, uiterst reële en bepaald niet denkbeeldige monsters zoals bijvoorbeeld ernstige, nog niet overwonnen ziekten als kanker en AIDS. De richtlijn kan een hulp zijn bij het overwinnen van deze ziekten, daar hij duidelijke regels verschaft voor het wetenschappelijk onderzoek en de industrie.

Mosiek-Urbahn
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, allereerst zou ik de rapporteur willen bedanken voor zijn geduld, zijn inzet en zijn ongelofelijke uithoudingsvermogen tijdens de wetgevingsprocedure, die tien jaar heeft geduurd. Ik zou zijn aanbeveling het gemeenschappelijk standpunt zonder wijzigingen goed te keuren van ganser harte willen steunen.
Ik wil er met nadruk op wijzen dat het gemeenschappelijk standpunt dat nu op tafel ligt een verbetering is ten opzichte van de eerste tekst, die in allerlei opzichten minder helder en minder begrijpelijk was. Desondanks moet het me van het hart dat het tweede ontwerp, dat nu in de vorm van een gemeenschappelijk standpunt op tafel ligt, niet werkelijk afwijkt van het resultaat dat we in het bemiddelingscomité hadden bereikt. Mijn fractie had dat compromis indertijd met grote meerderheid goedgekeurd, en we staan er nog steeds volledig achter. Ik wil dat graag duidelijk maken om de indruk te vermijden dat we het pas nu, na de tweede ronde, over een tekst eens zijn geworden die werkelijk onze steun verdient.
Zoals gezegd is het juist dat deze tekst helderder is, dat is dus goed nieuws. Dat niet iedereen deze richtlijn kan aanvaarden berust op een principieel misverstand. Men gaat ervan uit dat in het kader van een richtlijn inzake octrooien ook alle ethische aspecten moeten worden geregeld. Daarbij ziet men allerlei over het hoofd.
Ten eerste betekent een octrooi op een uitvinding zeker niet dat de houder van het octrooi het ook mag gebruiken, laat staan op industriële schaal. Dat wordt uitsluitend in de nationale wetten geregeld. In Duitsland hebben we daarvoor primair de wet op de gentechnologie, de wet ter bescherming van het embryo en het geneesmiddelenrecht. Als we ook deze sector willen harmoniseren moeten er een Europese wet op de gentechnologie, een Europese wet ter bescherming van het embryo en een Europees geneesmiddelenrecht komen. De oplossing ligt echter niet in de richtlijn voor de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen.
Bovendien betekent het omgekeerde geval, het afwijzen van een octrooiaanvraag, dus het niet toekennen van rechtsbescherming, ook niet dat het gebruik van de uitvinding absoluut uitgesloten is. Het betekent alleen maar dat die uitvinding door iedereen vrij kan worden gebruikt, op voorwaarde dat het volgens de algemeen geldige nationale wetten ook toegestaan is.
Om de richtlijn in het juiste juridische perspectief te plaatsen en om er enig begrip voor te wekken is het belangrijk daarop te wijzen, of het nu om het eerste of om het tweede ontwerp gaat. Alleen als we met deze aspecten rekening houden, zijn we in staat in deze wetgevingsprocedure een objectieve houding aan te nemen. Het octrooirecht is geen instrument om in de Europese rechtsorde de goede zeden te definiëren. In zoverre ben ik het met het inhoudelijke commentaar van de rapporteur zonder enige slag om de arm eens. We hebben behoefte aan deze richtlijn en als we het gemeenschappelijk standpunt morgen goedkeuren, wat ik hoop, versterken we daardoor de positie van Europa op het gebied van de biotechnologie en daardoor ook onze concurrentiepositie in het algemeen.

Pompidou
Mijnheer de Voorzitter, beste collega's, het gemeenschappelijk standpunt dat ons vandaag wordt voorgelegd is duidelijker en juridisch nauwkeuriger dan het oorspronkelijke ontwerp. Bovendien is het aanvaardbaarder op ethisch vlak, en dat dankzij het uitstekende en koppige werk dat de rapporteur verricht heeft. Dit gemeenschappelijk standpunt garandeert een duidelijk onderscheid tussen het gen als drager van erfelijk materiaal, dus als drager van leven, en het gen als eenvoudig onderdeel van de cellulaire machinerie, drager van biotechnologische uitvindingen en drager van hoop.
Door een duidelijk onderscheid te maken tussen ontdekking en uitvinding en door uit te gaan van de artikelen 3 en 4 vermijdt het gemeenschappelijk standpunt elke toe-eigening van het levende, elke toe-eigening van het menselijk lichaam en de delen daarvan in hun natuurlijke staat. Dankzij overweging 28 blijft een gen dat geoctrooieerd is in het kader van een innoverende werkwijze vrij beschikbaar voor onderzoek en voor elke latere toepassing, voor zover die niet onder het aanvankelijke octrooi valt. Het gaat dus om een richtlijn die de intellectuele eigendom van de uitvinder wil waarborgen onder verwijzing naar de drie gebruikelijke criteria - nieuwheid, vindingrijkheid, industriële toepassing - maar die daarvoor nauwkeurige ethische regels vaststelt.
Zodoende is de octrooieerbaarheid van het menselijk lichaam in de verschillende stadia van zijn vorming en ontwikkeling uitgesloten, evenals de technieken die gebruik maken van germinale cellen, embryo's en klonen die verkregen zijn voor de vermeerdering van de menselijke soort. De ethische garanties worden geboden door een Europees en onafhankelijk ethisch comité, dat zojuist door de heer Santer vernieuwd is en voortaan nauw samenwerkt met het Europees Parlement, en met name met STOA, het parlementaire beoordelingsbureau. Er is gezorgd voor het handhaven van de biodiversiteit, de noodzaak rekening te houden met het lijden van dieren, de verwijzing naar de openbare orde en de goede zeden. Tenslotte zijn er twee uitzonderingsbepalingen bestemd voor het waarborgen van het "farmers' privilege" voor het gebruik voor hemzelf van zowel de opbrengst van zijn oogst als van het vee van zijn eigen bedrijf.
Al met al houdt het gemeenschappelijk standpunt rekening met twee belangrijke zorgen: enerzijds het naleven van ethische regels, waarbij wordt uitgegaan van de fundamentele principes die eigen zijn aan de eerbied voor het leven en voor de rechten van het menselijk wezen, anderzijds de bescherming van de intellectuele eigendom, zonder dat die bescherming ook maar ergens verward wordt met het later verkrijgen van een exploitatievergunning.
In dat verband voldoet het gemeenschappelijk standpunt aan twee belangrijke doelstellingen. Allereerst een economisch doel, dat het mogelijk maakt de interne markt voor biotechnologische uitvindingen te ontwikkelen en, als gevolg daarvan, de investeringen weer terug te halen die de Europese Unie verlaten hadden en die ze nu node mist tegenover de concurrentie van de Verenigde Staten, Japan en binnenkort ook van China. De terugkeer naar een dergelijke economische dynamiek zal het mogelijk maken nieuwe banen te scheppen voor innoverende en snel groeiende bedrijven.
Ten tweede een humanitair en volksgezondheidsdoel: het gaat erom mee te doen aan het bestrijden van de honger in de wereld, dankzij het ontwikkelen van planten die resistent zijn voor verwoestende insecten of voor droogte, om het bestrijden van grote endemische ziekten mogelijk te maken dankzij de ontwikkeling van nieuwe vaccins - dat is al het geval voor hepatitis, ongetwijfeld binnenkort ook voor aids en voor sommige parasitaire ziekten die een ware plaag voor de mensheid vormen. Het gaat om het zorgen voor de diagnose en de behandeling van genetische ziekten, met name van zeldzame ziekten, zogenaamde "weesziekten" , met andere woorden om het beantwoorden aan de verwachting van miljoenen zieken en hun familieleden, die hun hoop gevestigd hebben op de vooruitgang van de genetica en van de biotechnologische uitvindingen.
In die omstandigheden ben ik voortaan voor de goedkeuring van deze richtlijn en ben ik zelfs van mening dat het dringend noodzakelijk is hem in zijn huidige vorm goed te keuren om het kapitaal terug te halen dat noodzakelijk is voor de ontwikkeling en de productie van voedingsmiddelen die zo zijn klaargemaakt dat ze rekening houden met de veiligheid van de producten en met correcte informatie voor de consumenten, maar ook voor de productie van diagnosetests, vaccins en geneesmiddelen die onmisbaar zijn in de strijd tegen nieuwe ziekten, genetische en infectieziekten, die een plaag vormen voor de mensheid.

Monfils
Mijnheer de Voorzitter, na jaren zullen nu eindelijk de regels worden vastgelegd die de voorwaarden en de grenzen bepalen voor onderzoek op levend materiaal. Bravo en hartelijk dank aan de heer Rothley die de debatten op een uitstekende manier gevoerd heeft. Het Parlement heeft de ontwerprichtlijn aanzienlijk gewijzigd en is op dit punt gevolgd door de Raad, hetgeen mij verheugt. Voortaan hebben we een tekst die het evenwicht bewaart tussen de wens wetenschappelijke vooruitgang bij het onderzoek op levend materiaal mogelijk te maken en de wens de menselijke waardigheid en de integriteit van de mens te beschermen. Elke interventie die een biologische stof of een verkrijgingsprocédé betreft, zal voortaan octrooieerbaar zijn. Zo kan een partiële sequentie van een gen octrooieerbaar zijn mits de uitvinding een concrete industriële toepassing vermeldt.
Maar zoals de heer Pompidou gezegd heeft, legt de richtlijn ook grenzen vast voor het onderzoek en voor de octrooien. Artikel 6 bepaalt dat de procédés voor het klonen van mensen niet octrooieerbaar zijn, noch de procédés tot wijziging van de germinale genetische identiteit van de mens of het gebruik van embryo's voor industriële of commerciële doeleinden, en verder natuurlijk dat het menselijk lichaam niet octrooieerbaar is.
Zo is dus duidelijk dat de bezwaren die te maken hebben met de risico's van genetische manipulatie ongegrond zijn, en dat des te meer omdat de richtlijn, zoals de heer Pompidou ook al zei, in de oprichting voorziet van een ethisch comité op Europees niveau, uiteraard onverminderd het bestaan van ethische comités in elk land. Dat geeft een antwoord op leugenachtige campagnes in sommige landen, zoals in het mijne, België, waar men de mensen laat geloven dat het klonen, het manipuleren van germinale cellen of andere manipulaties geoorloofd zijn, wat niet het geval is. Men moet de richtlijn maar lezen, dan zal men wel zien dat dit allemaal volslagen onjuist is.
Dames en heren, beste collega's, wanneer ik uitsluitend naar de gezondheid kijk, zou ik willen zeggen dat het dankzij deze richtlijn mogelijk zal zijn om onder goede omstandigheden het onderzoek voort te zetten dat bedoeld is om genetische ziekten uit te roeien. Aan diegenen die om zuiver ideologische redenen dat onderzoek willen blokkeren zou ik willen voorstellen om eens mensen te ontmoeten die lijden aan genetische ziekten, bijvoorbeeld aan de ziekte van Huntington, en om hun dan in hun gezicht te zeggen dat men hen niet kan genezen omdat de parlementariërs dat zo beslist hebben.
Overigens zijn de bedragen die beschikbaar gesteld zijn voor onderzoek naar nieuwe geneesmiddelen enorm groot. Octrooien zijn een manier om de kosten te dekken, en de Europese industrie kan in geen geval ontbreken op deze markt van biologische producten. Als we dat doen, zouden we in het jaar 2000 de mensen moeten behandelen met geneesmiddelen die uit de Verenigde Staten of uit Japan komen. Het zou ondenkbaar zijn dat Europa de toekomst van de gezondheid van de Europeanen aan anderen overlaat.
Tenslotte zou ik tegen diegenen die ons herinneren aan het verleden van vijftig jaar terug, willen zeggen dat de geschiedenis heeft aangetoond dat het niet ontspoorde artsen of wetenschappers zijn die de totalitaire regimes gecreëerd hebben, maar dat juist het omgekeerde is gebeurd. Elke democratische staat moet instrumenten ontwikkelen, niet van verbod op maar veeleer van begeleiding van wetenschappelijke activiteiten om elke misstap te voorkomen. Dat beoogt deze richtlijn met een volkomen evenwichtige tekst die uiteraard onze volledige steun krijgt.

Ephremidis
Mijnheer de Voorzitter, wij zullen zowel tegen het gemeenschappelijk standpunt als tegen het verslag van de heer Rothley stemmen. Alhoewel het daarin behandelde vraagstuk van doorslaggevend belang is voor het heden en de toekomst van heel de mensheid, wordt het op technocratische, bureaucratische manier aangepakt. In het verslag worden immers geen voorschriften genoemd voor een doelmatige controle in zowel preventief als repressief opzicht. Deze controle is echter wel degelijk noodzakelijk om te voorkomen dat mens en natuur in gevaar worden gebracht. De menselijke samenleving en de ontwikkeling van de mens staan op het spel. Ons inziens worden met de onderhavige bepalingen - of het verslag en het gemeenschappelijk standpunt het willen of niet - monopolies en oligopolies geholpen bij het verwerven van exclusieve rechten op gebruik van biotechnologische ontdekkingen en uitvindingen. Daarbij wordt alles opgeofferd op het altaar van het ongebreidelde winstbejag, dat onmenselijke vormen begint aan te nemen. Daarom stemmen wij hier tegen. Wij willen dat het verslag en het gemeenschappelijk standpunt radicaal worden herzien. De inhoud daarvan moet rekening houden met de echte opgaven van de wetenschap, met de vereisten van de mens. De mens wil immers dat met de wetenschap, met de nieuwe ontdekkingen zijn leven wordt veiliggesteld en verbeterd en niet wordt aangetast en op het spel gezet.

Tamino
Mevrouw de Voorzitter, het is een publiek geheim dat de groenen tegen deze richtlijn zijn; ook de redenen daarvan zijn duidelijk en algemeen bekend.
De richtlijn maakt het mogelijk levende organismen, hun genen en delen van het lichaam, waaronder ook dat van de mens, te octrooieren. De absurditeit daarvan is evident voor iedere burger. Een levend organisme is namelijk geen ding, geen voorwerp, vrucht van een uitvinding, ook al worden er veranderingen in enkele van diens genen aangebracht. Men maakt hoe dan ook gebruik van bestaande biologische systemen. Hooguit kun je spreken van de ontdekking van genen, maar ontdekkingen zijn niet octrooieerbaar.
Wij zijn niet principieel tegen het octrooieren van technieken die het mogelijk maken organismen te modificeren, of genen te isoleren of te repliceren, maar dat mag niet leiden tot het octrooieren van organismen en genen.
Genen zijn dragers van informatie, schriftelijke informatie met moleculair alfabet en deze informatie is patrimonium van wie haar bezit. Men kan hooguit beweren dat de informatie een collectief patrimonium van de mensheid is, maar zij kan niet aan de een of andere industrie toebehoren die haar tot koopwaar maakt. Dergelijke informatie als octrooieerbaar definiëren - zoals bijvoorbeeld een menselijk geïsoleerd gen dat buiten het menselijke lichaam is gereproduceerd - betekent beweren dat de door Homerus, Dante of Shakespeare geschreven werken - vandaag de dag cultureel patrimonium van de mensheid - octrooieerbaar zijn als ze met een ander systeem, vrucht van de menselijke techniek zoals bijvoorbeeld een compactdisc, worden gereproduceerd. Ik geloof dat iedereen het erover eens is dat de compactdisc octrooieerbaar is en niet de werken van Dante of Shakespeare. Technologieën zijn octrooieerbaar, maar genen en organismen zijn dat niet. Die logica leidt namelijk tot uiterst gevaarlijke gevolgen, zoals bijvoorbeeld het ter discussie stellen van het Verdrag inzake de biodiversiteit, met als enig doel de industrie winst te laten maken.
Daarom menen wij dat het octrooieren van levende organismen niet acceptabel is en bovendien een gevaarlijk obstakel voor het wetenschappelijk onderzoek vormt. Deze mening is ook het National Institute of Health in de Verenigde Staten toegedaan, dat dan ook momenteel het octrooieren van genen veroordeelt.
Gentherapieën zullen uitsluitend voor de meest voorkomende ziekten beschikbaar zijn, omdat de industrie er geen belang bij heeft therapieën te ontwikkelen voor zeldzame ziekten, daar die niet voldoende winst opleveren.
Het Europees Parlement heeft deze richtlijn al gewijzigd, maar de Raad heeft alle door ons ingediende amendementen, met name die met betrekking tot de biopiraterij, betreffende het privilege van kwekers en de mishandeling van dieren, verworpen.
Om al deze redenen blijven wij, groenen, bij de mening dat deze richtlijn verworpen moet worden, of dat ten minste de door het Parlement aangenomen amendementen opnieuw moeten worden ingediend.

Ewing
Mevrouw de Voorzitter, mijn fractie zal tegen deze richtlijn stemmen. Ik sluit mij volkomen aan bij wat de heer Ephremidis en de woordvoerder van de groenen zojuist hebben gezegd en onderschrijf alles wat zij over de aantasting van de menselijke waardigheid hebben opgemerkt.
Ik heb de indruk dat ons wordt gevraagd de multinationale farmaceutische ondernemingen een vrijbrief te geven om ongeremd winst te kunnen maken. Ik meen niet dat de farmaceutische sector onze sympathie verdient. Ons wordt gevraagd ons ten dienste van het octrooirecht te stellen. Sommige van de gebruikte argumenten zijn vals. Men zegt dat in het gemeenschappelijk standpunt rekening wordt gehouden met 66 uiterst belangrijke amendementen die het Parlement had aangenomen, maar bij nader toezien blijkt dat niet zo te zijn. Toch wordt dat beweerd en worden tegenstanders op die manier als onredelijk voorgesteld. In werkelijkheid zijn sommige amendementen gewijzigd en andere geschrapt. Zo is in amendement 13 het woord "rechten" weggelaten en blijft alleen het woord "plichten" over. Ik ben het daarmee niet eens.
Ik stel ook een tegenstrijdigheid vast in de wijze waarop de voorstanders van de richtlijn deze voorstellen. Zij zeggen wel dat zij tegen octrooiering van het menselijk lichaam zijn, maar maken het vervolgens wettelijk mogelijk een geïsoleerd gen of een sequentie van genen te octrooieren. Veel van wat men zegt is nogal misleidend. Men beweert dat wetgeving nodig is om te voorkomen dat een lappendeken van nationale wetten over intellectuele eigendomsrechten ontstaat. Dat mag niet omdat het de interne markt verstoort. Ethische overwegingen zijn echter veel belangrijker. Wij mogen onze menselijkheid niet overboord gooien en alleen over het octrooirecht spreken.
Ik heb hier een brief van de heer De Clercq, voorzitter van de Commissie juridische zaken en rechten van de burger, waarvan ook ik lid ben. Hij zegt dat het huidige gebrek aan bescherming de onderzoekers naar de Verenigde Staten en Japan doet vertrekken. Dat is voor mij een heel andere kwestie. Er worden vele valse argumenten gebruikt om te zeggen dat de multinationale ondernemingen de concurrerende markt van de geneesmiddelen niet verder zullen ontwikkelen als ze deze rechtsbescherming niet krijgen. Ik heb veel sympathie voor de patiëntenverenigingen. Vele daarvan zijn mij komen zeggen dat hun standpunten verkeerd zijn voorgesteld.
Ik vind dit voor het Parlement een uiterst ernstige aangelegenheid. Ik doe een beroep op uw menselijkheid om ze correct te behandelen.

Sandbæk
Mevrouw de Voorzitter, tenzij de amendementen worden aangenomen, zal ook ik tegen deze richtlijn stemmen. Daar zijn verschillende redenen voor. Er is te weinig tijd om hier dieper op in te gaan, maar ik wil toch twee dingen vermelden die ik belangrijk vind. Enerzijds ben ik van mening dat het gemeenschappelijk standpunt van de Raad geen garantie biedt voor onderzoek op het gebied van zeldzame ziekten en anderzijds maakt het gemeenschappelijk standpunt het ons zeer moeilijk onze verplichtingen tegenover de arme landen in de wereld na te komen.
Ik heb het nog steeds zeer moeilijk met de octrooiering van genen. Een gen bevat immers informatie en het heeft hoegenaamd geen zin te zeggen dat een kopie van een gen geoctrooieerd mag worden, want er is immers geen verschil tussen een gen en zijn kopie. De octrooieerbaarheid van informatie betreffende een concrete toepassing van een gen kan ik aanvaarden, maar dan ook alleen voor die welbepaalde toepassing. Dit zou voor de industrie genoeg geld moeten opbrengen en terzelfder tijd een aansporing zijn om onderzoek te verrichten op het gebied van zeldzame ziekten.
Mijn tweede reden tot bezorgdheid is dat we met het gemeenschappelijk standpunt van de Raad de ontwikkelingslanden de mogelijkheid ontnemen om hun rijke natuur te beschermen en vooral om deze als bron van inkomsten te gebruiken. In de Europese Conventie inzake biodiversiteit staat dat het eigendomsrecht van genetisch materiaal nationaal bepaald wordt. Het is zeer eenvoudig dit principe te doen naleven. Het is voldoende dat de wetten van het betreffende land worden nageleefd of dat de persoon die aan de basis ligt van de uitvinding, zijn instemming geeft. Het is een efficiënte manier om de belangen van de ontwikkelingslanden te waarborgen.
Ik kan het argument dat dit strijdig zou zijn met de TRIPS-overeenkomst gewoon niet aanvaarden. De EU moet in de komende onderhandelingen over deze overeenkomst bereiken dat de belangen van de ontwikkelingslanden gewaarborgd zijn en als Parlement moeten wij ervoor zorgen dat de Commissie in deze onderhandelingen een duidelijk standpunt inneemt en opkomt voor de Conventie inzake biodiversiteit en een rechtvaardige verdeling van de inkomsten die de ontwikkelingslanden uit hun eigen natuur halen.
Tenslotte doe ik een oproep tot alle collega's om deze belangrijke amendementen te steunen, omdat zij garanderen dat wij onze verplichtingen zowel tegenover zieke mensen als tegenover de ontwikkelingslanden nakomen.

Gebhardt
Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, geachte collega's, velen willen met de richtlijn over de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen zo snel mogelijk komaf maken. Dat is niet de taak van het Europees Parlement. Het is onze taak ervoor te zorgen dat de Raad ons in tweede lezing niet afpakt wat we in eerste lezing hebben besloten. Anders scheppen we een gevaarlijk precedent, dat de rechten van het Parlement zou ondergraven. Daarom zijn er twee amendementen op het gemeenschappelijk standpunt ingediend, die we per se moeten aannemen. Ik beperk me tot twee voorbeelden.
Ten eerste, als we al hebben besloten dat de bouwstenen van het menselijk leven en delen van dieren en planten als uitvinding octrooieerbaar zijn, mogen we niet ook nog de deur wijd openzetten voor biopiraterij.
Daarom hebben we in eerste lezing geëist dat tenminste aangetoond wordt waar het biologische materiaal vandaan komt. Dat is een basis voor het verhinderen van misbruik en eventueel ook voor het indienen van schadeclaims. De Raad heeft dat geschrapt. Wij moeten dat bewijs van oorsprong weer opnemen.
Ten tweede, we moeten ook het comité voor de bio-ethiek in de door ons vastgelegde vorm proberen te redden. De Adviesgroep ethische implicaties, die de Commissie heeft voorgesteld en die zich met het hele spectrum van communicatietechniek tot biotechnologie en genetische manipulatie bezighoudt, is niet afdoende.
Kunt u zich voorstellen dat twaalf wetenschappers, al zijn ze nog zo briljant, naast hun dagtaak ook nog een gefundeerde mening geven over iedere moderne technologie? De burgers verwachten voor dit onderwerp, dat met zoveel hoop en angst gepaard gaat, geen loos gebaar maar leiding en houvast. Daarom moet het Europees Parlement in het kader van de octrooirichtlijn blijven bij zijn eis om een speciaal comité voor de bio-ethiek in het leven te roepen.

Casini, Carlo
Mevrouw de Voorzitter, toen we voor de eerste keer in dit Huis moesten stemmen over het door de Raad vastgestelde gemeenschappelijk standpunt, heb ik me met overtuiging geschaard achter de verdedigers van dat gemeenschappelijk standpunt en wel op grond van wat mij ethische overwegingen toeschenen. Ik hield mezelf simpelweg voor dat de waarde van het menselijk leven het fundament van elk rechtsstelsel is en de basis van elk politiek programma moet vormen. Kortom, dat het stimuleren van met name medisch en farmaceutisch onderzoek voor de bestrijding van de verschrikkelijke ziekten van de mens, een manier was om ethische principes veilig te stellen of zelfs te bevorderen.
Maar het Parlement was van mening dat bepaalde ethische eisen niet voldoende aan bod waren gekomen. Het eerste gemeenschappelijk standpunt van de Raad werd dan ook geblokkeerd. Het werk werd hervat en de ethische eisen zijn nu heel goed in aanmerking genomen, zowel door het Parlement als door de Raad en de Commissie. In eerste lezing nam het Parlement een aantal amendementen aan die de richtlijn verduidelijkten en de ethische principes, ook op de nieuw ontsloten gebieden, beter veiligstelden.
De Commissie verklaarde zich in al deze door het Parlement ingediende amendementen te kunnen vinden. De Raad heeft echter gemeend enkele wijzigingen te moeten aanbrengen. Ik ben ervan overtuigd dat de kwintessens ten aanzien waarvan eenieder van ons zijn persoonlijke - maar volgens mij door veel collega's gedeelde - mening uitspreekt, de negenproef dus die ons helder toont wat de door de Raad aangebrachte wijzigingen precies inhouden, de kwestie van het menselijke embryo is en terzake hiervan heeft de Raad wijzigingen aangebracht die een aanvankelijk heldere formulering dubbelzinnig maken. Ter verduidelijking herhaal ik hier - de materie is namelijk ook juridisch bijzonder complex - wat het Parlement had gesteld: " Het menselijk embryo is nooit octrooieerbaar, noch als product van een werkwijze noch als instrument daarvan" .
De Raad heeft een formulering gebruikt die bij het interpreteren of het omzetten van de Europese richtlijn in landelijke wetten de mogelijkheid biedt zowel de werkwijzen die gebruik maken van embryo's alsook de embryo's zelf te octrooieren. Dit is mijn oordeel als jurist. Er is hoe dan ook een element opgenomen dat voor meer dan één uitleg vatbaar is. Ik meen dat het de plicht van dit Parlement is deze dubbelzinnigheid te elimineren. Ik stem daarom ook voor de amendementen 1, 14, 19 en 24, die deze dubbelzinnigheid willen uitsluiten.
Ik weet maar al te goed dat het in feite geen juridische of ethische, maar een praktische kwestie is. Deze richtlijn ligt al veel te lang bij het Europees Parlement en dat terwijl het een goede richtlijn is, die onverwijld aangenomen moet worden.
Ik ben dus van mening dat de richtlijn over het algemeen genomen een goede richtlijn is, maar ik zou genoemd punt willen corrigeren. Waarom heeft de Raad bepaalde wijzigingen aangebracht die een heldere formulering voor misverstand vatbaar maken? Of is het zo dat deze wijzigingen, zoals reeds in de Commissie juridische zaken en rechten van de burger is opgemerkt en zoals wellicht ook nog in deze Vergadering herhaald zal worden, slechts van lexicale en niet van wezenlijke aard zijn? Maar dan kan ik me niet voorstellen dat een amendement waarin helder wordt gesteld wat nu naar mijn mening voor meerdere uitleg vatbaar is, vertraging kan veroorzaken en de Raad kan verhinderen dit amendement van het Parlement te aanvaarden. Of gaan we soms opnieuw over dit punt strijden, maar dan zit er ergens een addertje onder het gras, dan wil men in feite met deze enigszins dubbelzinnige formulering de mogelijkheid openlaten voor iets wat het Parlement afwijst.
Ik betuig nogmaals mijn instemming met de fundamentele keuze het onderzoek ter bestrijding van ziekten, die uiterst schadelijk zijn voor het leven van de mens, te bevorderen en spreek de hoop uit dat de amendementen 1, 14, 19 en 24, die in wezen allemaal hetzelfde doel dienen, worden aangenomen. Ik ben ervan overtuigd dat dit geen vertraging zal opleveren voor de definitieve aanneming van de richtlijn.

Hyland
Mevrouw de Voorzitter, in mijn vorige bijdrage aan dit debat heb ik het belang erkend van een zorgvuldig gecontroleerd genetisch onderzoek en de betekenis daarvan voor de voedselproductie in de wereld en de commerciële levensvatbaarheid van de gezinslandbouwbedrijven. Ik stel echter met grote teleurstelling vast dat de amendementen 95, 76 en 78, waarover het Parlement heeft gedebatteerd en overeenstemming heeft bereikt, opnieuw in het voorstel zijn opgenomen. Ik vind dat niet erg democratisch en zeker niet in overeenstemming met de visie van de afgevaardigden die hier het woord hebben gevoerd.
Toen het Parlement over de oorspronkelijke richtlijn stemde, werd met amendement 95 een specifieke bepaling ingevoegd waarin het recht van de kleine boeren werd erkend om geoctrooieerd zaad opnieuw te gebruiken en hun eigen zaaigoed te behouden en te verbeteren. Opdat boeren voortdurend kunnen vernieuwen, is het van het grootste belang dat zij vrije toegang tot zaaigoed en genetisch materiaal hebben en dat kunnen uitwisselen. Als Europa de diversiteit van de gewassen wil beschermen, moet het de boeren die vrije toegang en dat vrije gebruik garanderen. Wij moeten dat voorrecht van de boeren beschermen om de sociale en economische eenheid van het gezinslandbouwbedrijf in Europa veilig te stellen. Anders kunnen wij de grote multinationale concerns evengoed het monopolie voor de voedselproductie geven. Dat zou pas een antisociale ontwikkeling zijn.
Tenslotte herhaal ik nogmaals dat ik tegen genetische manipulatie van mensen ben. Het leven is geen goed dat men kan kopen en verkopen. Ik vind het goed dat de herziene richtlijn de octrooiering uitsluit van het klonen van mensen, processen voor de wijziging van de genetische identiteit van menselijke wezens en het gebruik van menselijke embryo's voor industriële en commerciële doeleinden.

De Clercq
Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, als voorzitter van de Commissie juridische zaken en rechten van de burger meen ik dat de huidige ontwerprichtlijn over biotechnologie een schoolvoorbeeld is van Europese wetgeving. Nog nooit heeft het Europees Parlement zoveel invloed gehad op de Europese regelgeving dan in dit onderwerp. De Commissie eerst, de Raad vervolgens, hebben zowat alle amendementen van de Commissie juridische zaken en rechten van de burger, van haar rapporteur en uiteindelijk van het Parlement aanvaard. De Commissie juridische zaken en rechten van de burger heeft dit dan ook ten zeerste gewaardeerd en zich achter het gemeenschappelijk standpunt van de Raad geschaard.
Ik hoop dat dit ook naar aanleiding van deze plenaire stemming het geval zal zijn en dat na tien jaar discussie eindelijk de weg zal openliggen voor een juridische bescherming van biotechnologische uitvindingen op Europees niveau. Een Europese regeling terzake kan trouwens niet langer meer uitblijven. Een gebrek aan bescherming van biotechnologische uitvindingen heeft immers een brain-drain naar de Verenigde Staten en Japan tot gevolg. We dreigen een belangrijke markt compleet te verliezen die zich zeer snel aan het ontwikkelen is. Ook hier speelt werkgelegenheid een rol.
Bovendien blijven de industriële toepassingen achterop. Dit geldt zeker voor de farmaceutica, waar 96 procent van de biotechnologische ontwikkelingen hun toepassing vinden. Zeker, het is mensonwaardig dieren nodeloos te laten lijden. Het gemeenschappelijk standpunt biedt een antwoord daarop. Maar het is evenzeer mensonwaardig kinderen en ongeneeslijke zieken te laten lijden terwijl er een oplossing voorhanden is.
Ik meen dan ook dat in de ontwerprichtlijn een juist evenwicht is gevonden, een juist evenwicht tussen technische en ethische dimensies. Als Europese volksvertegenwoordiging mogen we niet bang zijn van de biotechnologie. We moeten integendeel bewijzen dat we die uitdaging van de biotech aankunnen en via de passende wetgeving ook durven aangaan.

Sjöstedt
 Mevrouw de Voorzitter, zowel de Europese Unie als haar lidstaten hebben het VN-verdrag over de biologische diversiteit ondertekend. Waartoe hebben wij ons daarmee verplicht?
Reeds in de preambule van het verdrag wordt vastgesteld dat ieder land recht heeft op zijn biologische hulpbronnen, waaronder zijn genetische materialen. In de artikelen 3 en 5 wordt dat verder uitgewerkt. Ook in artikel 15, lid 5, wordt duidelijk gesteld dat het gebruik van genetische hulpbronnen enkel mag geschieden na vergunning van het land van herkomst. Dit is niet in overeenstemming met het gemeenschappelijke standpunt waarover wij nu spreken. Dat is heel duidelijk en onaanvaardbaar.
Vandaag de dag bevindt het grootste deel van de genetische hulpbronnen zich in de ontwikkelingslanden, dat wil zeggen in de derde wereld. Een octrooiregeling waarin geen rekening wordt gehouden met het verdrag over biologische diversiteit kan ertoe leiden dat grote internationale ondernemingen stelselmatig de genetische rijkdommen van deze landen inpikken, waarna die laatste ze op verschillende manieren moeten terugkopen. Ik vind dat volstrekt onaanvaardbaar.
Deze formuleringen kunnen worden verbeterd door het aannemen van de amendementen 25 en 5, maar dat is niet voldoende. Ik vind dat deze voorstellen uit eerbied voor het verdrag over biologische diversiteit en om andere ethische redenen moeten worden verworpen.

Ahern
Mijnheer de Voorzitter, ik hoop dat de afgevaardigden zich niet zullen laten misleiden door de bewering van de rapporteur dat het gemeenschappelijk standpunt aan de wens van het Parlement beantwoordt. In het gemeenschappelijk standpunt is de door het Parlement in eerste lezing aangenomen tekst op 68 plaatsen gewijzigd. Deze tekst beantwoordt dus niet aan de wens van het Parlement. Na tien jaar en nadat wij de richtlijn al eens hebben verworpen, hebben wij nog altijd geen goede tekst.
Ik zal hier de bezwaren van de groenen niet allemaal herhalen. U hebt die al gehoord. Ik wil hier de stem laten horen van een aantal groepen in de civiele samenleving die bij de voorbereiding van deze richtlijn niet zijn gehoord.
Ik heb de afgevaardigden een lijst bezorgd van de patiëntenverenigingen die zich tegen de octrooiering van sequenties van menselijke genen verzetten. Het standpunt van de Britse Official Genetic Interest Group luidt als volgt: " Als een octrooi wordt verleend voor een product, therapie of farmaceutisch product dat steunt op de kennis over een sequentie van genen of daarvan gebruik maakt, mag het octrooi geen betrekking hebben op de sequentie zelf. Een ander product of andere therapie die steunt op de kennis over dezelfde sequentie van genen of daarvan gebruik maakt, moet onder een ander octrooi vallen. Van afgeleide octrooien kan geen sprake zijn" .
De Ierse Inherited Disorders Organisation beklaagt zich erover dat ze is misleid en verkeerd geïnformeerd en dat haar standpunt is verdraaid. De organisatie is het niet met de octrooiering van sequenties van menselijke genen eens.
Bij monde van haar voorzitter verklaart de Duitse vereniging voor menselijke genetica het volgende: " Wij verzetten ons tegen de octrooiering van het menselijk genoom en de DNA-sequenties die het bevat. Wij steunen het standpunt van de World Medical Association en het Comité van Europese artsen, die elke octrooiering van menselijke genen afwijzen" .
De Britse Society for Human Genetics zegt dat artikel 5 de octrooiering van sequenties van menselijke genen blijkbaar tegelijkertijd toestaat en verbiedt.
De verwarring is het gevolg van het feit dat het Europees Parlement in juli in eerste lezing een onduidelijk voorstel heeft aangenomen dat de octrooiering van het menselijk genoom tegelijkertijd toestond en verbood. In hun volgehouden campagne hebben door Smith-Kline-Beecham betaalde lobbyisten de leden van het Europees Parlement over de standpunten van patiëntenverenigingen verkeerd ingelicht.
Met ons amendement 22 proberen wij deze ontwerprichtlijn te verbeteren. De Europese Oecumenische Commissie voor kerk en samenleving zegt: " Wij zijn nog steeds grondig ontevreden over de richtlijn. Wij verzoeken het Parlement met klem opnieuw de noodzaak te onderstrepen van een afzonderlijke groep voor ethische kwesties die octrooiaanvragen kan onderzoeken, alsmede van amendement 76 betreffende materiaal van vreemde en menselijke oorsprong" .
Met onze amendementen 4, 11 en 12 herstellen wij integraal het amendement over de ethische kwesties. De werkgroep van de Commissie inzake de ethische implicaties van de biotechnologie zegt in haar advies nr. 8, lid 2: " Een uitvinding op basis van het gebruik van elementen van menselijke oorsprong die zonder toestemming zijn weggenommen voldoet niet aan de ethische eisen. Het gemeenschappelijk standpunt biedt die garantie niet" .
Wat het gebruik van embryo's betreft, wil ik de afgevaardigden nogmaals verzoeken duidelijk te stellen dat het commercieel gebruik van embryo's moet worden verboden.

Barthet-Mayer
Mevrouw de Voorzitter, om ethische redenen heeft mijn fractie zich gekant tegen elke vorm van octrooi die de mens of een van zijn biomoleculaire bestanddelen betreft.
De Fractie Europese Radicale Alliantie had laten blijken het oneens te zijn met de rapporteur, die onvoldoende rekening hield met dit aspect. Welnu, het nieuwe gemeenschappelijk standpunt van de Raad, dat de Commissie juridische zaken en rechten van de burger overneemt, wijzigt de tekst die wij hadden goedgekeurd aanzienlijk en gaat in de richting van een afzwakking van de ethiek door het toepassingsgebied van de octrooien zelfs nog uit te breiden.
Wij kunnen het daarmee niet eens zijn. Zelfs wanneer je de druk, de lobby's en de financiële belangen in evenwicht brengt met de voorsprong die de Verenigde Staten op dit gebied hebben opgelopen, dan nog druist de biopiraterij in tegen de humanistische filosofie die wij - hoop ik toch - met velen in dit Parlement delen.
Op een ander niveau heeft de Raad ook een oeroud voorrecht afgeschaft, namelijk de clausule van het "farmers' privilege" , die het voor de landbouwer mogelijk maakt zaden die hij produceert en doorverkoopt voor landbouwgebruik opnieuw te gebruiken. Onze fractie zal met name amendement 28 steunen dat tot doel heeft deze regel opnieuw in te voeren.
Overigens zouden, volgens het voorstel dat ons wordt voorgelegd, zelfs de oude variëteiten octrooieerbaar worden. Dat kan heel ver gaan. Laat ik u eenvoudigweg het voorbeeld noemen van een Indiase variëteit van basmati-rijst waarvoor een octrooi is aangevraagd door een Amerikaans bedrijf, waardoor de traditionele uitvoer van die rijst naar de Verenigde Staten voortaan verhinderd wordt. Het gaat er hier niet om dat we aan primitief anti-amerikanisme doen, maar dat we ons politieke werk doen door op basis van onze gemeenschappelijke waarden weerstand te bieden aan de kille logica van het pure winstbejag, die de lidstaten zich helaas wat al te gemakkelijk lijken te laten opleggen.

Blokland
Mevrouw de Voorzitter, opnieuw buigt het Europees Parlement zich over een gemeenschappelijk standpunt van de Raad betreffende de richtlijn octrooi op biotechnologische uitvindingen.
Reeds in de eerste lezing konden wij onze steun niet aan het verslag-Rothley geven. Dat had een ethisch motief. Wij zijn ervan overtuigd dat mensen, dieren en planten unieke scheppingen van God zijn en dus nooit, ook niet in nagebouwde, synthetische onderdelen, een menselijke uitvinding genoemd mogen worden. Dit afgezien van de discussie over de wijze waarop genetische kennis wordt gebruikt. Via de richtlijn wordt erfelijk materiaal slechts een middel met een commercieel gewin als doel. Daarnaast is het nog maar de vraag of de octrooiering zo gunstig zal zijn voor patiënten: een octrooi wordt voor commerciële en niet voor liefdadige doeleinden gevraagd.
Inmiddels is er een tweede gemeenschappelijk standpunt en het Parlement lijkt het strijden moe. De economische voordelen voor de industrie lijken de ethische kanttekeningen volledig te hebben overwonnen, zelfs zo, dat de juridische commissie een aantal belangrijke door de Raad niet overgenomen amendementen van het Parlement niet opnieuw indient. De rapporteur beveelt aan het standpunt zo over te nemen. Hebben wij deze amendementen dan voor niets aangenomen? Wij hebben, evenals een aantal anderen, de belangrijkste amendementen opnieuw ingediend. Het kan toch niet zo zijn dat een snelle invoering van de richtlijn belangrijker is dan een inhoudelijk uitgebalanceerde richtlijn?
Tenslotte wil ik opmerken dat het gemak waarmee het economische belang van deze richtlijn domineert en de zogenaamde onnozelheid van de ethische tegenwerpingen, mij zorgen baart. Het octrooieren van genen is niet vanzelfsprekend. Slechts met veel goede wil zijn synthetische genen als uitvinding te beschouwen. Menselijke waardigheid, respect voor dieren en planten in de door God gegeven schepping blijven belangrijke discussiepunten. Het is al te gemakkelijk om deze zogenaamd puur technische richtlijn los te zien van morele en ethische overwegingen. Wie denkt door goedkeuring van het gemeenschappelijk standpunt af te zijn van deze terugkomende ethische vraagstukken heeft het mis. De discussie begint nog maar net en zal door goedkeuring van het huidige standpunt zeker niet makkelijker worden.

Raschhofer
Mevrouw de Voorzitter, al vrij lang geleden hebben 1, 2 miljoen van mijn landgenoten zich in een referendum tegen het octrooieren van biotechnologische uitvindingen uitgesproken. Dit is politiek gezien een controversiële zaak, en daarom heb ik het verslag met een vergrootglas gelezen. De bewering dat de Commissie en de Raad in het gemeenschappelijk standpunt de amendementen van het Parlement hebben overgenomen blijft bij nadere beschouwing niet overeind. Bepaalde fundamentele punten worden door een achterdeurtje weer ingevoerd.
Het gemeenschappelijk standpunt van de Raad bepaalt in artikel 5, lid 2 dat een geïsoleerd deel van het menselijk lichaam een octrooieerbare uitvinding kan zijn. Deze bepaling betekent de facto een uithollen van het verbod om menselijke wezens te klonen. Bovendien wordt weliswaar bepaald dat het gebruik van menselijke embryo's voor industriële en commerciële doeleinden niet octrooieerbaar is, maar wordt niet gezegd dat het gebruik van embryo's voor therapeutische of diagnostische doeleinden niet octrooieerbaar is. Volgens mij kan geen enkel gebruik van embryo's voor een octrooi in aanmerking komen.
Aan het oorspronkelijke standpunt van het Parlement over het zogenaamde "farmers' privilege" is ook een beetje getornd. De uitzonderingen die worden genoemd zijn slechts dode letter. De boeren mogen hun oogst weliswaar gebruiken voor de generatieve en vegetatieve vermeerdering, maar men is zo slim geweest het economische gebruik van de geoctrooieerde gewassen niet onder deze uitzonderingsregeling te laten vallen. Dat betekent dat het uitwisselen van zaaigoed tussen de boeren zonder betaling van een licentievergoeding niet mogelijk is. Kleine verenigingen voor het uitwisselen van zaaigoed zullen het hoofd niet meer boven water kunnen houden. Dat leidt tot een soort ruilverkaveling op de markt. Hetzelfde geldt ook voor het doorfokken van dieren. Om die redenen wijzen wij het voorstel van de hand.

Oddy
Mevrouw de Voorzitter, ik dank de Voorzitter voor het vele werk dat hij heeft verricht. Ik heb dit voorstel met grote belangstelling gevolgd en heb aan de eerste, mislukte bemiddeling deelgenomen.
In de richtlijn is een evenwicht gevonden tussen de octrooiering en de eerbied voor het dierenwelzijn en de menselijke waardigheid.
Ik merk op dat de farmaceutische bedrijven in de Europese Unie wereldmarktleider zijn en in de Unie heel wat welvaart genereren. Ik heb hier brieven van Britse vakbonden die de richtlijn ondersteunen en vrezen dat zonder een dergelijke richtlijn banen verloren zullen gaan. Wij mogen niet naïef zijn: de verwerping van de richtlijn zal niet beletten dat biotechnologische experimenten worden uitgevoerd. Het onderzoek en de werkgelegenheid op dat terrein zullen gewoon naar elders in de wereld verhuizen en de Europese Unie zal daarvan het slachtoffer zijn.
Hoewel ik bepaalde bekommeringen van mijn collega's met betrekking tot het dierenwelzijn en de ethische controle deel, ben ik het grotendeels met het gemeenschappelijk standpunt eens. Sommige afgevaardigden zijn echter allesbehalve oprecht als ze beweren dat zij zich tegen de richtlijn verzetten wegens de formulering van bepaalde ethische eisen. In werkelijkheid zouden zij, op welke wijze die eisen ook worden geformuleerd, het voorstel nooit aanvaarden. Ik vind dat zij dat duidelijk moeten zeggen.
De discussie over de vraag of de lobbyisten nu al dan niet de patiënten hebben vertegenwoordigd is volgens mij een steriel debat. Wie heeft ooit een organisatie gekend waarmee de leden het volkomen eens waren? Belangrijk is dat de organisatie de standpunten van de leden op evenwichtige wijze weergeeft.
Kortom, hoewel ik mij enige zorgen maak over de ethische overwegingen, steun ik het gemeenschappelijk standpunt grotendeels.

Liese
Mevrouw de Voorzitter, geachte collega's, het gemeenschappelijk standpunt waarover we morgen stemmen is beter dan vaak gezegd wordt. Er is geen enkele reden tot euforie en in tegenstelling tot de heer Rothley ben ik van mening dat een en ander nog beter kan worden geformuleerd, maar de tekst waarover we morgen stemmen is beter dan de tekst die het Parlement in februari 1995 met een meerderheid heeft afgewezen. Ik geloof dat het Parlement alle reden had om er destijds tegen te stemmen, maar er is van alles verbeterd en ik geloof dat we alle reden hebben om vandaag de voorstellen af te wijzen om het gemeenschappelijk standpunt te verwerpen.
Indertijd ontbrak een duidelijke uitsluiting van de wijziging van de germinale genetische identiteit. Het gemeenschappelijk standpunt bepaalt nu uitdrukkelijk dat het voortbrengen van mensen door deze methode uitgesloten is. Destijds hadden we een uiterst wollige formulering over het "farmers' privilege" . Nu hebben we een duidelijker formulering. Het lijkt me trouwens werkelijk gevaarlijk om namens de patiënten het ene of het andere standpunt in te nemen. Sommige patiëntenverenigingen zijn voor de richtlijn, andere zijn ertegen. Beide hebben daarvoor goede redenen. Hier in het Parlement kan niemand met een goed geweten beweren dat de richtlijn positieve of negatieve gevolgen voor de ontwikkeling van een bepaald geneesmiddel zal hebben. Er zijn serieuze wetenschappers die het ene standpunt vertegenwoordigen, andere net zo serieuze wetenschappers beweren het tegendeel. We mogen ons niet tot polemiek laten verleiden, zoals dat met bepaalde collega's gebeurd is.
We moeten deze richtlijn op de juiste waarde taxeren, als een richtlijn van de interne markt over economische factoren en over werkloosheid. We moeten echter wel met alle nadruk wijzen op de ethische grenzen waar het Parlement altijd al voor gepleit heeft. In tegenstelling tot wat de groenen beweren is het namelijk niet waar dat we door het klonen werkgelegenheid willen scheppen, we willen dat bereiken via de toepassingen die de gentechnologie biedt. Volgens de meerderheid in dit Parlement en volgens een naar mijn mening duidelijke meerderheid in de Europese bevolking zijn die ethisch onomstreden.
We moeten deze ethisch gemotiveerde beperkingen echter heel duidelijk formuleren. Daarom ben ik blij dat de Raad in het gemeenschappelijk standpunt een bijzonder verregaande formulering over het klonen heeft gekozen. Door het kloonexperiment bij het schaap Dolly en door de publiciteit die eraan is gegeven zijn talloze burgers binnen en buiten Europa terecht bang geworden. Het klonen van mensen is geen hersenschim. Als we niet oppassen is de gekloonde mens er veel sneller dan wij allemaal denken.
Daarom is het ook goed dat wij hier als Parlement, net als nu ook de Raad, een scherpe grens willen trekken. Wat de Adviesgroep ethische implicaties van de Europese Commissie had voorgesteld was namelijk niet duidelijk. Daarin stond dat alleen het klonen van mensen voor de voortplanting werd afgewezen. Dat zou betekend hebben dat kloonexperimenten bij embryo's toegestaan zouden zijn en slechts het voortbrengen van een gekloonde baby onaanvaardbaar. Die houding is echter absoluut niet consequent, want ten eerste gelden het recht op leven en de menselijke waardigheid vanaf het begin en ten tweede is het voortbrengen van een gekloond embryo de beslissende technische stap voor het ontstaan van een gekloonde baby.
Ik ben dus blij met de formulering die klonen definieert als het voortbrengen van menselijke wezens met dezelfde genetische identiteit als een ander menselijk wezen. Daarmee gaan we verder dan het protocol van de Raad van Europa over het klonen, omdat wij in het interinstitutionele dossier ook het begrip "menselijk wezen" definiëren. Mijn fractie zal zich nu en in de toekomst tegen iedere poging verzetten dit kloonverbod af te zwakken.

Eisma
Omdat het maar één minuut is, Voorzitter, staccato. Ook wij zien dat de verbeterde tekst, als we dat vergelijken met de eerste lezing, een stap vooruit is. Maar nog niet genoeg. Ik vind ook reden genoeg om op een aantal punten nog wel in bemiddeling met de Raad te gaan. Een van de punten is het comité voor ethiek. We hebben nog maar kort geleden voorzitter Santer gehoord over zijn interpretatie van dit comité en nog steeds snap ik niet waarom de Europese Commissie dat takenpakket nog wil uitbreiden met informatietechnologie. Laat de Commissie nog maar eens goed uitleggen waarom ze het ingediende amendement 11 niet kan overnemen en waarom ze haar eigen tekst, haar eigen interpretatie, nou zoveel beter vindt dan die van het Europees Parlement.
Tenslotte, Voorzitter, gaat het over het onderdeel dierenwelzijn. Wij hebben een amendement ingediend, en niet wij alleen als liberale fractie maar ook David Martin en 29 anderen, om ook dieren uit te zonderen als dat hun een lichamelijke handicap bezorgt. Rapporteur Rothley kan nou wel zeggen dat het maar een paar woordjes zijn maar ze betekenen wel wat voor het welzijn van dieren. Ik hoop dan ook dat dit Huis morgen dit amendement zal overnemen.

Querbes
Mevrouw de Voorzitter, dat biotechnologieën kunnen bijdragen aan de vooruitgang van de mensheid op het gebied van voedsel, milieu, volksgezondheid en een duurzame ontwikkeling die banen en activiteiten creëert staat buiten kijf.
Europa moet op dit vlak geen achterstand oplopen. Welnu, in de sector farmaceutisch onderzoek zijn maar 15 % van de octrooien afkomstig uit Europa, tegen 65 % uit Amerika.
Een richtlijn over biotechnologische uitvindingen zou Europa moeten helpen deze achterstand in te halen, maar niet tot elke prijs. De biotechnologieën werpen nieuwe problemen op die moeten worden opgelost met doorzichtigheid, democratie en ethiek. Onze fractie vond dat het bemiddelingsverslag uit 1995 die aspecten opofferde op het altaar van de economie en de winst, en daarom hebben wij tegengestemd en bijgedragen aan het mislukken van die bemiddeling.
In haar nieuwe voorstel had de Commissie een aantal lessen getrokken uit deze mislukking, maar niet voldoende. Het Parlement heeft dus 66 amendementen goedgekeurd, die in het gemeenschappelijk standpunt van de Raad praktisch zijn overgenomen, om de voorwaarden voor en de uitzonderingen op de octrooieerbaarheid beter te verduidelijken.
Zoals andere collega's al hebben gezegd is de octrooiering van het menselijk lichaam verboden, evenals die van plantenvariëteiten en diersoorten. Het "farmers' privilege" wordt bevestigd, zodat de boer de opbrengst van zijn oogst kan gebruiken voor reproductie- of vermeerderingsdoeleinden door hemzelf, op zijn eigen bedrijf. Ik betreur het echter dat de Raad het amendement van het Europees Parlement dat de rechten van ontwikkelingslanden op het genetisch erfgoed wilde beschermen, niet heeft overgenomen.
Ondanks deze vooruitgang roept de voorgelegde tekst gerechtvaardigde angst op, want de risico's zijn reëel. Die risico's zijn sinds 1995 verminderd doordat de integriteit en de waardigheid van de mens beschermd worden en doordat een aantal waarschuwingen is aangebracht. Het gemeenschappelijk standpunt bepaalt overigens dat het octrooirecht de wetgevingen die onderzoek en het gebruik van de resultaten daarvan beperken, verbieden of controleren, niet vervangt of annuleert. Maar de voornaamste vraag blijft die van de controlemiddelen van de volkeren en hun vertegenwoordigers op de ontwikkeling van biotechnologieën. De mensheid zal slechts voordeel uit de biotechnologieën halen als ze invloed uitoefent op de inhoud van de ontwikkeling ervan, in plaats van de multinationals die ze enkel zien als een nieuwe bron van winst.

Graefe zu Baringdorf
Mevrouw de Voorzitter, de rapporteur en ook alle andere voorstanders van de aanneming van het gemeenschappelijk standpunt van de Raad hebben toegegeven dat het onderhavige standpunt een verbetering betekent ten opzichte van het voorstel in eerste lezing.
Mijnheer Rothley, ik wil hier nog even refereren aan degenen die kritische geluiden hebben laten horen. U wilde immers dit gemeenschappelijk standpunt destijds aannemen. Indien wij uw aanbeveling toen hadden gevolgd, dan zouden wij het zonder deze verbeteringen hebben moeten stellen en zou dit verslag met uw naam verbonden zijn, terwijl het slechter dan het andere zou zijn. Begrijp mij goed: ik ben voor een gemeenschappelijke richtlijn, maar ik ben ervoor dat die op een verstandige manier tot stand wordt gebracht. Als rapporteur voor de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling kan ik u zeggen dat het "farmers' privilege" in dit gemeenschappelijk standpunt van de Raad beter is dan in eerste lezing. Desondanks is er niet in opgenomen wat de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling wilde en waarvoor dit Parlement gestemd had.
Mijnheer Rothley, men mag niet stoppen vlak voor men zijn doel heeft bereikt. Mocht u geen adem meer hebben, ik heb nog meer dan genoeg. Wij hebben tien jaar lang samen aan deze kwestie gewerkt en daarom ben ik er voorstander van dat wij over dit amendement, dat wij opnieuw hebben ingediend, met de Raad in de bemiddelingsprocedure een debat aangaan. Ik ben er praktisch zeker van dat wij in elk geval in de bemiddelingsprocedure succes zullen hebben, zo de Raad die al opent en de zaak niet meteen overneemt. Waarom zouden wij deze mogelijkheid tot verbetering opgeven, terwijl het voorstel van de Raad op zich, zoals gezegd, sluitend noch logisch is en wij beiden terzake ook nog eens eenzelfde standpunt vertegenwoordigen? Mijnheer Rothley, ik verzoek u nogmaals naar de kritiek te luisteren en geduld te oefenen. Dan krijgen we een betere tekst en bevindt het Parlement zich in de discussie met de Raad in een gunstige positie.

Berger
Mevrouw de Voorzitter, vele sprekers hebben al gezegd dat er voor dit Parlement niets anders opzit dan het gemeenschappelijk standpunt in zijn huidige vorm aan te nemen. Ze zeggen dat de Raad veel amendementen van het Parlement heeft overgenomen en dat de richtlijn nu veel beter is dan het vorige ontwerp, met name ook wezenlijk beter dan de ontwerprichtlijn van de Commissie.
Ik wil mij uitdrukkelijk bij deze bevinding aansluiten, maar niet bij de conclusie die daaruit getrokken wordt. De juridische kwaliteit is, dankzij onze rapporteur, absoluut verbeterd. Het is echter ook een feit dat de Raad enkele in dit Parlement met grote meerderheid aangenomen amendementen, in tegenstelling tot wat nogal eens wordt beweerd, niet heeft overgenomen. En als men van allerlei kanten erkent dat de richtlijn na de eerste lezing in het Europees Parlement veel verbeterd is, kan men daaruit ook concluderen dat de richtlijn in tweede lezing nog verbeterd kan worden ...
(Applaus) ... indien alle door de Raad niet overgenomen amendementen opnieuw worden ingediend en aangenomen. Ook de tijd en de termijnen zijn geen beletsel om de amendementen opnieuw aan te nemen. In de Raad is de vaststelling van dit gemeenschappelijk standpunt toch ook snel gegaan en in de huidige amendementen is niets veranderd op de punten die van wezenlijk belang waren voor het compromis in de Raad.
Wij kunnen er dan ook van uitgaan dat de richtlijn toch spoedig in werking kan treden, ook als we opnieuw amendementen aannemen en het tijdens de bemiddelingsprocedure, of misschien zelfs wel daarvoor, met de Raad eens worden.
Op een enkel punt begrijp ik niet waarom de Raad de formulering van het Parlement niet heeft overgenomen. Ik doel op de uitzondering voor de landbouwers. Zoals velen hier weten, wordt juist bij ons in Oostenrijk de gentechniek, met name ook in de landbouw, door een grote meerderheid afgewezen. Pas heel recentelijk valt er een zekere openheid bij de landbouwers te bespeuren en zien ze dat gentechnisch veranderd zaaigoed en vermeerderingsmateriaal ook voor hen een voordeel kan betekenen.
Indien zij zich nu realiseren dat zij door deze richtlijn opnieuw in een economisch afhankelijke positie geraken doordat de uitzonderingen voor de landbouwers onvoldoende zijn, zal dat bepaald geen positieve gevolgen hebben voor het accepteren van de biotechnologie in de landbouw.

Palacio Vallelersundi
Mevrouw de voorzitter, als laatste spreekster van de Fractie van de Europese Volkspartij zou ik in de eerste plaats mijn gelukwensen willen uitspreken. Als morgen het gemeenschappelijk standpunt bekrachtigd wordt als richtlijn, is dat, meen ik, een gelukwens waard voor dit Parlement en voor de Commissie. Ik vind dat het uitstekende werk van de heer Vandergheist, die ik hier zie zitten, in het volledig verslag der vergaderingen niet onvermeld mag blijven.
Ik wil echter vooral uitdrukking geven aan de bewondering en het respect voor de rapporteur, die ik in de loop van de jaren zeer heb leren waarderen. Mijnheer Rothley, ik heb deze richtlijn niet gedurende de gehele tien jaar gevolgd. Toen ik lid van het Parlement werd, lag de richtlijn al op tafel en zorgde ze al voor de nodige problemen. Ik moet u zeggen dat ik naar aanleiding van deze richtlijn een groot jurist en een groot afgevaardigde heb leren kennen. Dat is misschien egoïstisch, maar voor mij is dit een leerrijke ervaring geweest.
Mevrouw de voorzitter, het gaat hier niet om een richtlijn die het minste van twee kwaden is. Nee, het is een goede tekst. Het is misschien dan wel niet de tekst die een geleerde zou hebben geschreven en de tekst bevat ongetwijfeld onvolkomenheden, maar het is een goede tekst. In dit verband moeten wij dan ook tegenspreken dat de heer Rothley de tekst van de eerste lezing had willen aanvaarden. Dat is niet waar. De heer Rothley heeft er zeer hard voor gevochten dat de huidige versie tot stand kwam. Dit compromis is beter dan het resultaat dat de amendementen van het Parlement hadden opgeleverd. Die amendementen waren de neerslag van een akkoord tussen de fracties, maar ik blijf erbij dat deze tekst technisch beter is.
Staat u het mij toe enkele voorbeelden te geven: het voorrecht van de boeren. Welnu, door amendement 28 probeert men verordening 2100/94 te wijzigen. Bij verschillende gelegenheden is gezegd dat dit een richtlijn over octrooien is en ik kan dan ook volledig onderschrijven wat de collega's Barzanti, Mosiek-Urbahn, Pompidou en Oddy hierover hebben gezegd. Deze richtlijn gaat over octrooien en als iemand verordening 2100/94 wil wijzigen, dan staat hem dat vrij. Deze wijziging mag echter niet geschieden via de achterdeur, dat wil zeggen door middel van de onderhavige richtlijn.
Hetzelfde geldt voor het ongeoorloofd reproduceren dat hier is genoemd. De TRIPS-overeenkomst, samen met andere internationale overeenkomsten die bindend zijn voor alle lidstaten van de Europese Unie, bevat drie vereisten die gelden voor octrooieerbaarheid: het moet om iets nieuws gaan, het moet een uitvinding zijn en het moet industrieel toepasbaar zijn. De heer Pompidou heeft daarop nog eens gewezen. Wij kunnen nu niet een vierde vereiste introduceren; dat zou rechtens volstrekt nietig zijn. Als iemand op frauduleuze wijze een element verkrijgt en dat octrooieert, dan gaan natuurlijk de wetten van de desbetreffende lidstaat een rol spelen. Die bepalen dan of er sprake is van een civielrechtelijke of een strafrechtelijke overtreding en passen het volledige corpus van wetten en de rechtspraak toe om, indien nodig, zelfs tot het intrekken van het octrooi over te gaan. Wij kunnen echter in een wettekst over octrooien geen nieuwe vereisten opnemen die geen deel uitmaken van internationale overeenkomsten, net zomin als wij via de achterdeur wijzigingen kunnen aanbrengen in bestaande wetten.
Mevrouw de Voorzitter, zoals de heer Barzanti en mevrouw Mosiek-Urbahn al gezegd hebben, moet er in feite nog heel wat werk worden verzet. Dat mag echter niet in een octrooiwet gebeuren, want daar moeten wij ons aan het onderwerp houden.
Tot slot moet ik reageren op hetgeen mijn collega Casini, die ik zo bewonder, gezegd heeft. Het is niet waar dat artikel 6 indruist tegen het recht. Voor de eerste keer in een internationale tekst bevat artikel 6 een bescherming van het embryo, in de zin van de overeenkomst van Oviedo, die naar verwachting later in werking zal treden. En die zin, die inderdaad niet onontbeerlijk is, vormt geen onoverkomelijk bezwaar, daar het om een open lijst gaat in een artikel dat de octrooieerbaarheid wil voorkomen van alles wat strijdig is met de moraal en de openbare orde.
Kortom, mevrouw de Voorzitter, de heilige Augustinus heeft gezegd dat je wijs moet zijn om te weten wat er veranderd moet worden, nog wijzer om te weten wat behouden moet blijven en dat in de ware wijsheid er in feite in bestaat dat je weet wanneer je tot een aanvaardbare tekst bent gekomen. Ik denk dat nu dat moment gekomen is en daarom hoop ik dat de tekst morgen wordt goedgekeurd.

Plooij-Van Gorsel
Voorzitter, collega's, de richtlijn waar wij vandaag over debatteren, zal leiden tot geharmoniseerde wetgeving voor octrooien voor biotechnologische uitvindingen binnen de Europese Unie. Dit is essentieel om het concurrentievermogen van de biotechnologische sector in Europa te waarborgen. Juist deze sector zal de komende jaren voor veel werkgelegenheid zorgen en alleen met goede wetgeving kan Europa de achterstand op de Verenigde Staten en Japan inlopen. Een betere therapie voor Europa dan een verdragstekst over werkgelegenheid.
Opmerkelijk genoeg stelt Nederland zich binnen Europa geïsoleerd op door in de Raad als enige lidstaat tegen deze richtlijn te stemmen. Nederland heeft namelijk zojuist nationale wetgeving gemaakt die het octrooieren van planten of dieren verbiedt. Daarmee wordt de Nederlandse biotechnologiesector internationaal geïsoleerd en is deze gedoemd te verdwijnen naar een achterhoedepositie.
Collega's, amendement 9 van de liberalen op artikel 26 vormt geen bedreiging voor wetenschappelijk onderzoek op reeds verkregen genetisch materiaal. Nu niet, en ook in de toekomst niet. De richtlijn treedt immers niet met terugwerkende kracht in werking. Het amendement garandeert wel correcte informatie en vrije instemming van donoren van genetisch materiaal, onafhankelijk van nationale bepalingen.
Tot slot, mevrouw de Voorzitter, roep ik mijn collega's op van hun wetgevende bevoegdheden gebruik te maken om te zorgen voor goede, transparante en ethisch verantwoorde wetgeving in Europa. Laat u niet intimideren door dreigementen van de Raad dat hij de richtlijn zal verwerpen als het Parlement amendementen indient.

Seppänen
Mevrouw de Voorzitter, het Europees Parlement neemt nu een standpunt in ten opzichte van de ethiek van de hele mensheid: wat is vanuit het standpunt van het leven juist en gepast en wat niet? In dit voorstel gaat het om de octrooiering van het in de natuur voorkomende leven door de grote Europese concerns, zodat ze dezelfde onethische rechten krijgen die de grote concerns in de Verenigde Staten al hebben.
Het Parlement moet nu beoordelen in hoever met de amendementen die we afgelopen zomer hebben aangenomen in de nieuwe ontwerprichtlijn rekening is gehouden. Bijzonder controversieel is het door het Parlement aangenomen maar door de Raad getorpedeerde oude amendement 76. Daarmee hangt het hele probleem samen: de octrooieerbaarheid van biologisch materiaal van menselijke oorsprong in het algemeen, de verhouding tussen de farmaceutische industrie en de ontwikkelingslanden alsmede de kwestie zelf: kan materiaal dat in de natuur voorkomt ontvreemd worden voor monopoliegebruik door het heimelijk te octrooieren? Het is noodzakelijk dat het Parlement dit amendement opnieuw aanneemt. Indien dat niet gebeurt, kan men deze octrooiering vergelijken met biologisch goudgraven buiten de geïndustrialiseerde landen. In de ontwikkelingslanden bevindt zich immers vier vijfde van de genetische diversiteit van de gehele aarde.
Ik ben ervan overtuigd dat deze discussie vooral aan de heren Rothley, Pompidou en Monfils duidelijk heeft gemaakt dat er ook aan dit onderwerp vele problemen verbonden zijn, waaraan ze in hun eigen betogen geen aandacht hebben geschonken.

Ullmann
Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, ik kan helaas geen gevolg geven aan de aanbeveling van de rapporteur het gemeenschappelijk standpunt over te nemen, omdat bepaalde minimumvoorwaarden die beslist in het belang van de zaak zijn, niet zijn vervuld. De eerste minimumvoorwaarde betreft het feit dat de huidige formulering de vrijheid van de lidstaten om hun rechten uit internationale overeenkomsten te doen gelden, wordt beperkt tot de plichten die daaraan verbonden zijn.
Ten tweede krijgt het Comité ethiek, waarin terecht wordt voorzien, noch de noodzakelijke specifieke en uitgebreide bevoegdheden noch de noodzakelijke onafhankelijkheid. Ten derde zijn de door de kerken met klem aanbevolen preciseringen met betrekking tot het onderscheid tussen levende wezens en levenloze zaken in de artikelen 3, 4, 5 en 9 niet in aanmerking genomen. Ik vraag de meerderheid die het gemeenschappelijk standpunt wil goedkeuren: gelooft u werkelijk dat u hiermee de biotechnologie een goede dienst bewijst? U kunt door tegen te stemmen het debat beëindigen, maar ondertussen worden de debatten, de politiek-ethische discussies rond dit thema, in de burgermaatschappij des te verhitter voortgezet.

White
Mevrouw de Voorzitter, dit is niet iets dat wij al sedert tien jaar bespreken. In werkelijkheid hebben wij dit voorstel vorige keer in derde lezing verworpen nadat de bemiddeling niets had opgeleverd. Volgens mij hebben wij het vorige voorstel zonder meer verworpen omdat het geen ethische dimensie had. Daarom drong ik in mijn amendement 78 op het nieuwe voorstel aan op een ethische dimensie en in het bijzonder op de oprichting van een degelijke groep voor de ethische aangelegenheden.
Ik herinner het Parlement eraan dat ik toen vroeg dat een groep werd opgericht die alle ethische aspecten van de biotechnologie en het gebruik daarvan, in het bijzonder met betrekking tot de octrooiering, moest beoordelen. De Commissie moest voor de samenstelling en de randvoorwaarden van de groep voorstellen formuleren voor deze richtlijn in werking treedt. Dat is niet gebeurd. Als indiener van het amendement van de Fractie van de Partij van de Europese Sociaaldemocraten merk ik op dat wij dat niet terugvinden in het gemeenschappelijk standpunt dat wij vandaag bespreken. Ik vind het voorstel betreffende de groep voor ethische aangelegenheden dan ook onaanvaardbaar. Ik verwacht dat de Commissie daarop nader ingaat. Ze heeft dat niet gedaan toen wij de kwestie onlangs in Brussel behandelden.
Ik heb de nieuwe groep ethische kwesties al om een advies over terminatorgewassen verzocht. Noch van de voorzitter van de huidige werkgroep, noch van de voorzitter van de Europese Commissie heb ik al een bericht van ontvangst van mijn verzoek ontvangen. De reden daarvan is vrij eenvoudig: de leden van het Parlement hebben op dit ogenblik geen toegang tot de werkgroep. Daar moeten wij iets aan doen.
Hoe willen wij tot gelijkheid tussen mannen en vrouwen komen? Waarom zitten zoveel mannen in de werkgroep en waarom bestaat die vrijwel uitsluitend uit beroepsethici? Wat gebeurt er als een bepaalde ontwikkeling in de biotechnologie ethisch moet worden beoordeeld? Zullen wij een moratorium op een bepaalde ontwikkeling kunnen vragen? Al die vragen dienen te worden beantwoord. In de tekst die ons nu is voorgelegd wordt geen enkele van die vragen behoorlijk behandeld. Ter attentie van de personen met een geel T-shirt op de publieke tribune zeg ik dat ik wel voorstander ben van de biotechnologie, maar dat die volgens mij door een degelijke werkgroep ethische kwesties naar behoren moet worden gecontroleerd.

Kirsten Jensen
Mevrouw de Voorzitter, onze verwerping van het voorstel in 1995 was de moeite waard. Het voorstel dat vandaag voor ons ligt, houdt in veel grotere mate rekening met het dierenwelzijn alsook met ethische en humanistische aspecten. Wij moeten de ontwikkeling van behandelingsmethodes voor genetische ziektes en het onderzoek op dit gebied bevorderen. Vele zieken worden volgestopt met chemische geneesmiddelen zonder dat men erin slaagt hen te genezen. Wij moeten onze verplichtingen tegenover de oorspronkelijke bevolkingen nakomen. Hoewel dit reeds in de tekst is opgenomen, steun ik de amendementen die de informed consent of toestemming met kennis van zaken grondig beschrijven. Wij steunen het farmers' privilege , waardoor de landbouwers het recht om bijvoorbeeld zonder vergunning hun eigen oogst te zaaien, kunnen behouden.
Ik vind dat de door de heer Santer in het leven geroepen adviesgroep ethiek een beetje twijfelachtig overkomt. Indien het bestaan van deze groep wordt toegestaan, waarom is er in het Verdrag dan niet gewoon in een ethische raad voorzien? Wij zijn uiteraard blij met de belofte betreffende transparantie, maar ik zou toch liever recht hebben op transparantie dan het als een gunst van de voorzitter van de Commissie te moeten krijgen.

Malone
Mevrouw de Voorzitter, zoals u hoort, botsen hier ethische en morele overwegingen van tal van godsdiensten en culturen met het streven van de farmaceutische bedrijven om hun positie op de wereldmarkten veilig te stellen. Ik vind nog steeds dat de ontwerprichtlijn de boeren in Europa en in de ontwikkelingslanden onvoldoende bescherming biedt.
Zoals wij weten, zijn vele nieuwe plantenvariëteiten waarop de biotechnologische ondernemingen een octrooi hebben genomen, de vrucht van traditionele kennis die van generatie op generatie is doorgegeven. Nu wil men de boeren voor die octrooien doen betalen. In het Parlement hebben wij met betrekking tot deze wetgeving al heel wat druk uitgeoefend. Het zou jammer zijn als wij dat niet op een oordeelkundige manier zouden blijven doen. Door de amendementen aan te nemen en vervolgens tijdens de bemiddelingsprocedure nader in te gaan op onder meer de octrooiering van menselijke embryo's en de oprichting van een degelijke werkgroep ethische kwesties, zoals de heer White zopas heeft gevraagd, kunnen wij zorgen voor de gewenste vooruitgang op het gebied van de geneeskunde en de landbouw, maar kunnen wij ook de nodige garanties bieden.

Van Putten
Mevrouw de Voorzitter, ik heb groot respect voor de rapporteur, dat weet hij, en de tekst is verbeterd maar net als velen vind ook ik niet voldoende. Mijn land, Nederland, heeft zich tot het einde principieel verzet tegen het recht van de mensheid om planten en dieren te patenteren, terwijl in Nederland heel veel belangrijk medisch onderzoek wordt gedaan en de biotechnologie inderdaad een belangrijke sector is. Het was mijn fractie die amendement 76 - ik was daar oorspronkelijk de rapporteur van - heeft ingediend. Er ontbreekt dan ook in de nieuwe tekst het amendement waarin vooral de derdewereldlanden en staten in het algemeen het recht krijgen om hun eigen biodiversiteit te beschermen. Ik moet u zeggen, Mevrouw de Voorzitter, ik was geschokt te horen dat een vertegenwoordiger van de Commissie in de juridische commissie de uitspraak deed dat de biodiversiteitsconventie, getekend door alle vijftien EU-lidstaten, niet hoeft te worden opgevolgd door de Europese Commissie omdat die juridisch niet bindend is. Inmiddels hebben wij een verklaring van de biodiversiteitsconventie uit Wenen, waar gedelegeerden uit 34 landen die op dit moment in Bratislava bijeen zijn, zich verzetten tegen het ontbreken van amendement 76. 34 landen, ik zal u de lijst niet voorlezen, maar wij zullen ervoor zorgen dat de commissaris en de rapporteur die tekst ook krijgen.

Cot
Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, de huidige tekst die ons ter discussie wordt voorgelegd is een nieuwe tekst, een verbeterde tekst, iedereen heeft dat al gezegd, en wel zozeer dat ik me een beetje verbaas over de conclusies die sommigen eruit trekken.
Het gaat inderdaad om een nieuw voorstel van de Commissie, dat zelf al ingrijpend gewijzigd was in eerste lezing door het Parlement, met name voor wat betreft de definitie van octrooieerbaar materiaal, waar we de formulering van de groep adviseurs over bio-ethiek hadden overgenomen, en ook voor wat betreft de uitzonderingen op de octrooieerbaarheid in het algemeen belang, waar we met name de voorstellen van de heer Liese hebben overgenomen. De Commissie en de Raad hebben in het gemeenschappelijk standpunt al onze amendementen overgenomen zonder de formulering ervan wezenlijk te veranderen, op een enkele uitzondering na, waarover ik straks nog meer zal zeggen. Het resultaat is dat de tekst die wij vandaag bespreken onze tekst is. Deze tekst is die van het Europees Parlement.
Moeten wij hem dan nog verbeteren, zoals sommige van onze collega's voorstellen? Het is in elk geval het standpunt van de Europese socialisten en van de Commissie juridische zaken en rechten van de burger dat wij deze tekst als zodanig en zonder amendement moeten goedkeuren, en wel om twee hoofdredenen. In de eerste plaats om de samenhang van de tekst te handhaven, om de dubbelzinnigheid en de eenzijdige verklaringen te voorkomen die de eerste bemiddeling vergald hadden. U zult zich herinneren dat het Parlement het resultaat van die eerste bemiddeling terecht heeft verworpen. De tekst die ons vandaag ter goedkeuring wordt voorgelegd is duidelijk, hij is netjes, hij is coherent, hij wordt niet vervuild door van die eenzijdige verklaringen die het begrip ervan zouden kunnen vervormen of bemoeilijken. Die coherentie moeten we zien te handhaven.
In de tweede plaats zijn wij van mening dat we moeten vermijden dat er weer uitstel komt door een bemiddeling te openen die ons overbodig lijkt, want deze tekst is al sedert tien jaar in behandeling. In het geval van een bemiddeling zouden we de doos van Pandora wel eens opnieuw kunnen openen, dat wil zeggen het debat binnen de Raad zelf, en we zouden zelfs, bij moeilijkheden binnen de Raad en in die discussie, misschien niet tot een oplossing komen voor het einde van dit Parlement, dat nu snel nadert. Dat zou ons op een absoluut rampzalige manier vertragen, terwijl ondertussen de economische investeringen en vooral het wetenschappelijke en medische onderzoek worden geblokkeerd.
Staat u mij toe, mevrouw de Voorzitter, dat ik hier iets zeg over de zieken. Mevrouw Ewing heeft gezegd dat zij misrepresented waren. De patiëntenverenigingen hebben ongetwijfeld uiteenlopende standpunten over deze kwestie, en dat is volkomen oorbaar. Ik stel vast dat de grote Franse verenigingen in elk geval willen dat de richtlijn wordt aangenomen. Maar ik wil hier vooral protesteren tegen de belediging die aan deze verenigingen gericht wordt wanneer ze ervan beticht worden dat ze door de farmaceutische industrie betaald worden, een belediging die hier herhaald is door mevrouw Ahern. Dat soort aanval is een zo belangrijk debat onwaardig, temeer daar ik vaststel dat de Commissie en de Raad grotendeels met de bekommeringen van de indieners van de huidige amendementen rekening hebben gehouden.
De milieucommissie heeft opnieuw haar amendement over de oorsprong van octrooieerbaar materiaal ingediend. Dat amendement - mevrouw Van Putten weet dat heel goed - levert moeilijke problemen op voor wat betreft de bewijsvoering voor een nationale rechter. Ik stel bovendien vast - en de heer Monti zal dat ongetwijfeld bevestigen - dat de Commissie heeft beloofd dat ze niet alleen het Verdrag van Rio over de biodiversiteit zal eerbiedigen, maar dat ze ons ook in staat zal stellen om, door middel van het jaarverslag dat zij ons belooft, te zien hoe het hier verder mee staat.
Het amendement van de heer White over de bio-ethiek is op een andere manier overgenomen, maar wat meer is, we hebben een formele verklaring van de heer Santer die een aantal garanties biedt, meer bepaald dat het Parlement zich rechtstreeks tot de nieuwe groep voor bio-ethiek zal kunnen wenden.
Ook wat betreft het amendement in verband met het lijden van dieren zou ik de heer Monti willen vragen of hij ons de verzekering kan geven dat de twee formuleringen identiek zijn voor wat betreft hun uitwerking, maar dat het feit dat de drie maanden geschrapt zijn niets verandert voor wat betreft de concrete toepassing van de octrooieerbaarheid.
Tenslotte zou ik de heer Graefe zu Baringdorf willen zeggen dat hij ongetwijfeld een persoonlijk standpunt heeft verwoord over de landbouwproblemen, maar dat de landbouwcommissie hem niet gevolgd is en zijn amendementen niet opnieuw heeft ingediend. Hij werpt zich vandaag dus niet op als woordvoerder van een commissie die hem niet heeft willen volgen.
Om al deze redenen, mevrouw de Voorzitter, wens ik dat deze tekst ongewijzigd wordt goedgekeurd. Dat is het standpunt van mijn fractie.

Monti
Mevrouw de Voorzitter, geachte afgevaardigden, mede namens de Commissie wil ik mijn oprechte dank en bewondering uitspreken voor het buitengewoon belangrijke werk dat het Europees Parlement heeft verricht tijdens de wetgevingsprocedure inzake de onderhavige richtlijn.
De Commissie is ervan overtuigd dat de tekst waarover u zich nu moet uitspreken, een goede, duidelijke en kwalitatief uitstekende tekst is waarin de specificiteit van het octrooirecht en de gerechtvaardigde bezorgdheid op ethisch vlak een evenwichtige oplossing vinden. De tekst is vrucht van een intensieve samenwerking, waarbij de standpunten en argumenten van iedereen, in en buiten de instellingen, in grote openheid zijn besproken en overwogen en het eindresultaat is, daar ben ik van overtuigd, heel belangrijk voor ons allemaal.
Op 16 juli 1997 had het Europees Parlement, in het kader van de eerste lezing, 66 amendementen aangenomen, die de Commissie allemaal op één na, daar dat incompatibel was met het heersende internationale recht, had overgenomen. Desondanks waren de Raad en de Commissie op het moment dat een gemeenschappelijk standpunt moest worden ingenomen, het er toch weer over eens geworden de wezenlijke punten van amendement 76 in aanmerking te nemen, daar zij begrip wilden tonen voor de eisen die via het verworpen amendement naar voren waren gekomen en zich zo open mogelijk wilden opstellen en een compromis wilden bereiken. Ik wil hierbij onmiddellijk preciseren dat ik het nuttig noch wijs vind deze punten in de door enkele personen voorgestelde zin te wijzigen. Het is niet nuttig omdat het tot een botsing met de Raad zou leiden, die sterk staat vanwege het heersende internationale recht en de helderheid van de huidige juridische formulering die door de verlangde wijzigingen gecompromitteerd zou kunnen worden. Het is niet wijs omdat het tussen het communautaire en nationale niveau bestaande evenwicht. dat ook hier via een intelligent gebruik van het subsidiariteitsbeginsel is bereikt, naar de communautaire kant zou doorslaan zonder dat de Gemeenschap werkelijk duidelijke regels kan vaststellen en ook maar de geringste meerwaarde kan toevoegen.
Op 27 april jongstleden heb ik in de Commissie juridische zaken en rechten van de burger duidelijk willen maken waarom het gemeenschappelijk standpunt van de Raad zonder wijzigingen overgenomen kon worden. Ik verdedigde daarmee het standpunt van rapporteur Rothley. Bij de stemming op 28 april heeft de Commissie juridische zaken en rechten van de burger bevestigd dat het gemeenschappelijk standpunt van de Raad aangenomen kan worden, daar het de door het Europees Parlement in de eerste lezing aangenomen amendementen voldoende overneemt. Ik kan niet anders dan blij zijn met dit besluit van de Commissie juridische zaken en rechten van de burger. Het Parlement moet zich nu in plenaire vergadering uitspreken en er, door voor de tekst te stemmen, zijn goedkeuring aan hechten en de weg openen voor een definitieve aanneming.
Ik geloof niet dat het nuttig is hier nu gedetailleerd in te gaan op de redenen die - naar de mening van de Commissie - pleiten voor de goedkeuring van de tekst bij het gemeenschappelijk standpunt. Mevrouw de Voorzitter, daar ik met grote aandacht het debat heb gevolgd, meen ik echter dat er nog vier punten overblijven ten aanzien waarvan het nuttig kan zijn het standpunt van de Commissie nader toe te lichten, opdat men met kennis van zaken een beslissing kan nemen.
Op de eerste plaats kort iets over de Europese Groep ethiek inzake wetenschap en nieuwe technologieën om u te herinneren aan hetgeen de heer Santer reeds heeft bevestigd in het Parlement op 29 april, dat de Groep namelijk onafhankelijk is en blijft en absolute transparantie van zijn werkzaamheden kan garanderen. Het Europees Parlement kan de Groep zoveel vragen stellen als het wil op grond van een procedure die het Parlement zelf eventueel moet vaststellen. Ik heb steeds krachtig en met overtuiging het belang van de rol benadrukt die de Groep reeds in deze delicate kwestie speelt en steeds meer zal moeten spelen. Ik ben absoluut overtuigd van de belangrijke bijdrage die het Parlement terzake kan geven. Ik wil dit vandaag nog speciaal benadrukken.
Op de tweede plaats iets over het embryo. Eenieder kan hier bevestigen dat, volgens de Commissie, de essentie van het door het Parlement verwoorde standpunt in het gemeenschappelijk standpunt is overgenomen, daar expliciet elke manipulatie die tot het exploiteren van het embryo kan leiden, is uitgesloten en bovendien elke procedure ten gunste van het embryo en tot diens bescherming onder de loep wordt genomen. Dit laatste aspect heeft het Parlement uiteraard nooit willen uitsluiten.
Op de derde plaats iets over de kwestie ter bescherming van de biologische diversiteit. De Gemeenschap spant zich zowel op internationaal als op binnenlands niveau bijzonder in - het jaarverslag is daar een instrument van - deze diversiteit te verdedigen en is absoluut niet van plan haar standpunt te wijzigen. Het geval van het Amerikaanse octrooi op de Basmati-rijst is daarom voor de Commissie een goed voorbeeld in positieve zin van de eigen coherentie. Een dergelijk octrooi zou in Europa niet kunnen worden verleend, daar de richtlijn dit zonder meer zou verbieden. Het is namelijk geen uitvinding en het gaat om een expliciet uitgesloten plantenras.
Vierde en laatste punt: het lijden van dieren. De doelstelling via het octrooirecht te voorkomen dat er nutteloze wreedheden en ongeciviliseerde daden tegen dieren worden gepleegd, alsook de juridische instrumenten om dit te doen eerbiedigen, zijn duidelijk in de tekst aanwezig, daar wij het allen op dit punt eens zijn. Het niet hebben overgenomen van de fysieke verminkingen heeft geen speciale betekenis: wij menen dat dit al in het idee van het lijden ligt opgesloten. Het is nogal moeilijk zich een fysieke verminking voor te stellen zonder dat die lijden met zich meebrengt. Alleen hierom ziet de Commissie geen reden dit aspect expliciet te vermelden.
Mevrouw de Voorzitter, geachte rapporteur, geachte afgevaardigden, het debat over de ontwerprichtlijn in het Europees Parlement is absoluut fundamenteel geweest - dit is geen loos compliment - en de tekst van het gemeenschappelijk standpunt weerspiegelt dat volledig. Voor iedereen is de ervaring van 1995 belangrijk en moeilijk geweest; ik meen te mogen zeggen dat wij allen hebben getracht om daar lering uit te trekken en dat wij ons met de nodige vasthoudendheid, nederigheid en sereniteit opnieuw aan het werk hebben gezet. Ik vertrouw er zeker op dat het onbegrip nu van de baan is, omdat wij lang gedebatteerd hebben en de tekst veel helderder is. Als voorbeeld noem ik het gedeelte met betrekking tot de octrooieerbaarheid van elementen van menselijke oorsprong waar het gemeenschappelijk standpunt van de Raad de integrale tekst van het Europees Parlement overneemt. De Commissie is ervan overtuigd dat het Europees Parlement met de bekrachtiging van het standpunt van de Raad niets anders doet dan de vruchten plukken van zijn belangrijke werk.
Mevrouw de Voorzitter, geachte afgevaardigden, ik sluit af met een woord van dank aan u allen voor het belangrijke werk dat u hebt verricht en voor de aandacht waarmee u hebt geluisterd.

Graefe zu Baringdorf
Mevrouw de Voorzitter, ik zou u willen mededelen dat het de heer Cot schort aan goede omgangsvormen met de collega's, met name wanneer hij het vermoeden uit dat wij niet in staat zijn de tekst te lezen, daar deze identiek zou zijn aan de door het Parlement ingediende amendementen. Het is een groot verschil of men zegt dat hij in wezen gelijk is - dat kan men bestrijden - of dat men meent dat de tekst hetzelfde is. Ik zeg toch ook niet dat u zich aan de gentechindustrie verkocht hebt. Ik ben niet begonnen met iets dergelijks te beweren. Dat is de eerste kwestie.
De tweede kwestie is: de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling kan in deze procedure geen amendementen indienen. Dat kan zij evenmin in de Commissie juridische zaken en rechten van de burger, want dat kunnen slechts afzonderlijke afgevaardigden die beschikken over de 29 vereiste handtekeningen. De Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling heeft de Commissie juridische zaken en rechten van de burger een brief geschreven, die geen onderwerp van deze procedure is, om te laten weten dat het standpunt van het Parlement inzake het privilege van de boeren niet werd overgenomen.
Ik heb als rapporteur in gesprekken met collega's de 29 handtekeningen in de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling verzameld en voorgelegd, daar de procedure dat nu eenmaal voorschrijft. Mijnheer Cot, dat enkele sociaal-democratische afgevaardigden in de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling hebben geaarzeld bij het zetten van hun handtekening betekent niet dat het geheel niet de mening van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling weerspiegelt. Ik verdedig mij met kracht, wanneer u hier in het Parlement de indruk wilt wekken als zou ik mijn persoonlijke belangen en die van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling vermengen. Zoiets laat ik mij niet welgevallen, dat kan ik u vertellen. Als u op ruzie uit bent, kunt u die krijgen en zo niet, gedraag u dan wat serieuzer en heb respect voor uw collega's.

Van Putten
Mevrouw de Voorzitter, ik miste van de heer Monti één antwoord in zijn reactie op het Parlement, betreffende de visie van de Commissie op de uitvoering die Europa moet geven en ook de Europese Unie aan de biodiversiteitsconventie van de Verenigde Naties. Ik heb daar een opmerking over gemaakt die reflecteert op wat er over gezegd is in de juridische commissie. Is het niet wat bizar als de Europese Commissie met een vliegtuig vol ambtenaren naar Rio de Janeiro afvliegt en vervolgens vindt dat zij zo'n biodiversiteitsconventie niet voldoende in wetgeving hoeft op te nemen?

Monti
Mevrouw de Voorzitter, geachte afgevaardigde, ik kan in het bijzonder refereren aan artikel 1, lid 2 van de richtlijn waar staat: " De onderhavige richtlijn laat onverlet de verplichtingen van de lidstaten voortvloeiend uit de internationale overeenkomsten, inzonderheid de TRIPS-overeenkomst en het Verdrag inzake de biologische diversiteit" . Ik meen dat, afgezien van mijn standpunt, dit de definitieve tekstuele referentie is.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 12.00 uur plaats.

Tweede bankrichtlijn
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0152/98) van de heer Wijsenbeek, namens de Commissie juridische zaken en rechten van de burger, over de interpretatieve mededeling van de Commissie over het vrij verrichten van diensten en algemeen belang in de tweede bankrichtlijn (SEC(97)1193 - C4-0465/97).

Wijsenbeek
Mevrouw de Voorzitter, wij moeten de Commissie dankbaar zijn dat zij heeft ingezien dat er van de oorspronkelijke opzet van de tweede bankrichtlijn, het bevorderen van de grensoverschrijdende bancaire dienstverlening, niet veel is terecht gekomen. Wij moeten de Commissie tevens dankbaar zijn dat ze het Parlement over het voorliggende stuk heeft willen consulteren, alhoewel ze daartoe niet verplicht was. Toch, en dat had u waarschijnlijk wel van mij verwacht omdat ik het doen en laten van de Commissie met een positieve instelling maar wel met argusogen volg, heb ik wel iets aan te merken over de vorm, namelijk de mededeling.
Hoezeer nadere precisering ook gewenst is, in feite wordt nog te veel opengelaten omdat immers aan het eind van de mededeling wordt gesteld dat de gedane mededeling, opgesteld naar aanleiding van een oordeel van het Hof, uiteindelijk slechts door het Hof van Justitie zelve definitief en steekhoudend kan worden beoordeeld. Alhoewel het Parlement als instelling de laatste zal zijn om de onderwerping van de uitwerking van de wetgeving aan het oordeel van de rechter ook maar enigszins te willen ondergraven, worden daarmee de gebruikers van de wet, namelijk de bankinstellingen van de lidstaten die in de andere lidstaten hun activiteiten willen uitoefenen, waarmee ze de interne markt en de concurrentie geloofwaardig willen en kunnen maken, nog steeds in het onzekere gelaten.
Ik zou het derhalve op prijs stellen als de commissaris ons nog eens duidelijk zou willen maken waarom naar dit instrument van de mededeling is gegrepen en niet naar een nieuwe of gewijzigde richtlijn, immers met kracht van wet en dus niet meer aan twijfel en onzekerheid onderhevig.
De grootste onzekerheden zijn tweeërlei. Wat is een duidelijke definitie van het algemeen belang op grond waarvan de lidstaten de vestiging van een bankinstelling uit een andere lidstaat kunnen tegenhouden? Waar wordt een dienst geleverd aan een cliënt die niet in het land van de oorspronkelijke vestiging van de bank verblijft, maar die wel door het hoofdkantoor of van daaruit, al dan niet gebruik makend van elektronische communicatiemiddelen, wordt geïnitieerd? De tweede vraag is van belang omdat dit een contestatie in rechte in hoge mate kan beïnvloeden.
Voor de cliënt is uiteraard een eventuele gerechtelijke procedure in eigen land het meest gunstig en voordelig. Andersom gezien is het juist van belang dat de bankinstelling zich niet in een nadelige positie zal bevinden en derhalve beter als zij eveneens in hetzelfde land als de cliënt formeel over een vestiging kan beschikken.
De eerste vraag zou naar mijn oordeel eigenlijk helemaal niet gesteld moeten worden. Waarom is het eigenlijk noodzakelijk dat bankinstellingen alvorens zij zich in een andere lidstaat vestigen aan een aanmeldingsprocedure onderworpen zouden moeten worden? Waarom kan hier bij banken niet evenzeer van de Cassis de Dijon -doctrine uitgegaan worden? Wanneer een bank in eigen land aan streng toezicht door de centrale bank onderworpen wordt, elders in de Unie diensten wil gaan verrichten, mogen de autoriteiten in een andere lidstaat toch erop vertrouwen dat dit zorgvuldig is gebeurd en dat dus ook de cliënten in andere lidstaten mede tegen het feilen van solvabiliteit, liquiditeit en andere vereisten beschermd zijn. Of is het zo dat er redenen voor de Commissie zijn om aan te nemen dat de banken van hun vestigingen elders misbruik zullen maken om aan de vereisten van hun eigen centrale banken te ontsnappen? Is met de komst van de euro, waarbij men mag aannemen dat de animo bij banken om hun diensten over de gehele Unie uit te spreiden, zal toenemen, niet tevens het toezicht op de kredietinstellingen en op hun toezichthouders, dat wil zeggen de nationale centrale banken, gecentraliseerd?
U ziet, waar de mededeling bedoeld was om vragen op te lossen, zou men kunnen zeggen dat er eerder meer vragen door worden opgeroepen. Ik hoop dat de Commissie op deze vragen in wil gaan en ik dank mijn collegae die allen meegewerkt hebben aan dit verslag, dat naar mijn mening een vrije interne markt naderbij brengt.

Peijs
Voorzitter, misschien mag ik de rapporteur herinneren aan de bank Crédit Lyonnais die zijn filiaal in Nederland gebruikte om dingen te doen die het hoofdkantoor beter niet kon weten.
Dit verslag gaat in op regelgeving voor kredietinstellingen die in de lidstaten van de Europese Unie actief zijn. De tweede bankrichtlijn uit 1989 moet ervoor zorgen dat de regelgevingen in de verschillende lidstaten op elkaar aansluiten om vrijheid van vestiging en de vrijheid van het verlenen van financiële diensten te garanderen. Dat is een belangrijke zaak. De interne markt voor financiële diensten zal met de komst van de euro en de verbreiding van de informatica en communicatietechnologie alleen maar toenemen.
De mededeling van de Commissie gaat in op twee onderdelen uit de tweede bankrichtlijn: de kennisgevingsprocedure en het vestigingsrecht. Banken moeten de toezichthoudende instanties van de lidstaten waarin de banken actief worden op de hoogte brengen van grensoverschrijdende activiteiten. Wanneer dit moet gebeuren was niet altijd duidelijk. De mededeling heldert dit op een aantal punten op. In het verslag wordt, denk ik, te makkelijk gezegd dat het SLIM-project de onderhavige mededeling overbodig zou maken. Niet alle lidstaten waren vertegenwoordigd in de SLIM-groep voor het bankwezen, wat betekent dat niet alle lidstaten de kennisgevingprocedure zomaar zouden willen afschaffen. En ik denk dat het erbij hoort. De mededeling is dus wel degelijk van belang zolang afschaffing nog niet bereikt is.
Het tweede deel van de mededeling verheldert de voorwaarden waaronder een lidstaat het algemeen belang in kan roepen om beperkingen op te leggen aan bankinstellingen. Ik ben het eens met de constatering van de rapporteur dat de mededeling zou kunnen helpen bij conflicten tussen belanghebbenden. Op een gestructureerde manier worden namelijk de voorwaarden voor het inroepen van het algemeen belang op een rij gezet.
Een enkele kanttekening wil ik plaatsen bij paragraaf 8 van het verslag van de heer Wijsenbeek. Daarin staat dat de kennisgevingsprocedure slecht is voor communautaire bankinstellingen ten opzichte van bankinstellingen uit derde landen. Dat lijkt mij niet juist. Banken uit derde landen moeten een vergunning aanvragen om in de Unie actief te worden en vallen daarna onder precies dezelfde regels als communautaire bankinstellingen. Voor banken is in de WHO national treatment afgesproken. Er is dus geen verschil in behandeling tussen die twee, misschien een kleine opmerking van een lid van de economische commissie aan een jurist.
Voorzitter, mijn verontschuldigingen aan u, aan de commissaris en de rapporteur dat ik naar de vergadering was van de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid over de hoorzitting met de directieleden van de Europese Centrale Bank. Neemt u mij niet kwalijk dat ik niet bij de hele behandeling van het verslag aanwezig kon zijn.

Rothley
Mevrouw de Voorzitter, mijn fractie zal voor het verslag Wijsenbeek stemmen. Ik wil echter iets zeggen over het institutionele aspect van dit probleem. Ik geloof niet dat de Commissie bevoegd is om mededelingen over de interpretatie in de openbaarheid te brengen.
Noch het Europees Parlement noch de Raad - dus de beide wetgevers in de Europese Gemeenschap - spreken zich voor het Europees Hof uit over de interpretatie van een besluit dat zij hebben uitgevaardigd. Daaruit volgt dat de Commissie al helemaal niet de bevoegdheid heeft zich uit te spreken over de interpretatie van besluiten die het Europees Parlement en de Raad uitgevaardigd hebben. Deze bevoegdheid heeft de Commissie niet. Daarom zijn dergelijke mededelingen voorzover zij, wat de bedoeling is, rechtsgevolgen hebben, onwettig.
Ik geloof dat dit bij uitstek een politiek probleem is.
De Europese Unie maakt naar buiten toe een nogal chaotische indruk. Men weet niet wie precies waarvoor verantwoordelijk is en wie waartoe bevoegd is. Daarom moeten wij mijns inziens op dergelijke dingen letten. Deze mening deelde het Europees Hof van Justitie het afgelopen jaar ook, toen het in februari een dergelijke mededeling van de Commissie onwettig verklaarde. Mijnheer Monti, om deze duidelijke verantwoordelijkheid te handhaven, om de Europese Unie naar buiten toe een bepaald profiel en imago te verlenen, zou het nuttig zijn als de Commissie zich in de toekomst van dergelijke mededelingen onthield.
Ofwel is het nodig een richtlijn te wijzigen, en dan kan de Commissie een nieuw voorstel doen, ofwel bestaat daar geen noodzaak toe, en dan moet ze hem laten zoals hij is.

Mosiek-Urbahn
Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, om het recht op het vrij verrichten van diensten voor iedereen, die van dit recht gebruiken maken wil, veilig te stellen, moeten we kunnen beschikken over duidelijke, overzichtelijke en betrouwbare gemeenschappelijke regels. Met de tweede bankrichtlijn is daartoe een poging gedaan, maar het doel is, zoals uit de feiten blijkt, niet bereikt. We moeten de Commissie nageven dat zij met deze mededeling getracht heeft de onzekerheden bij de interpretatie van de verschillende begrippen weg te nemen.
De gekozen weg van een mededeling kan inderdaad slechts dan een deugdelijk instrument zijn - en ik ben het in deze eens met de voorgaande sprekers, de heren Rothley en Wijsenbeek - wanneer er aan twee voorwaarden is voldaan. De mededeling kan en mag de democratische wetgevingsprocedure - hier dus de medebeslissingsprocedure - waarin Raad en Parlement gelijkwaardige wetgevers zijn, niet uithollen of omzeilen, en bovendien moet ze onder het uitdrukkelijke voorbehoud van de jurisprudentie van het Europees Hof van Justitie vallen.
Onder die voorwaarden houd ik de mededeling van de Commissie hoe dan ook voor een op de praktijk gerichte maatregel die zeker nuttig kan zijn. Met de toekomstige verwezenlijking van de monetaire unie is naar de mening van alle vakmensen een flinke toename van grensoverschrijdende dienstverleningen in de banksector te verwachten; wij moeten dus snel duidelijkheid krijgen.
De voornaamste verdienste bestaat volgens mij in het feit dat de mededeling de tot nu toe verzamelde, omvangrijke jurisprudentie van de EG op het gebied van het vrij verlenen van diensten en van de clausule van algemeen belang in de tweede bankrichtlijn op systematische wijze weergeeft. Dat komt met name de transparantie en de informatie ten goede. Ik wil nog op een enkel concreet punt ingaan, dat van het elektronische loket. Ik meen dat men hier de ontwikkelingen op de voet moet blijven volgen en de toepassing van het recht van vestiging of dienstverlening niet voortijdig moet vastleggen, maar die moet laten afhangen van de technologische ontwikkelingen.
Ter afsluiting wil ik u meedelen dat mijn fractie volledig instemt met het verslag van de rapporteur. De mededeling kan voor de kredietinstellingen en de gebruikers van nut zijn.

Monti
Mevrouw de Voorzitter, geachte afgevaardigden, in de eerste plaats wil ik mijn waardering uitspreken voor het door de Commissie juridische zaken en rechten van de burger voorgelegde verslag en met name wil ik de rapporteur, de heer Wijsenbeek, hartelijk danken. Wij zijn bijzonder tevreden over het feit dat de juridische commissie de afschaffing van de kennisgeving in geval van grensoverschrijdende financiële dienstverleningen positief waardeert. Zoals bekend is de afschaffing van artikel 20 van de tweede bankrichtlijn aanbevolen door de task force SLIM voor bankkwesties en de Commissie heeft de aanbeveling in haar verslag aan de Raad ondersteund.
Het vervallen van de kennisgevingsprocedure in geval van grensoverschrijdende dienstverleningen, houdt de erkenning in van het feit dat het niet meer noodzakelijk is vast te stellen in welke lidstaat precies de financiële dienstverlening heeft plaatsgevonden. Financiële diensten geschieden immers steeds vaker via elektronische communicatiemiddelen, zoals Internet, waardoor het onderscheid steeds moeilijker te maken is en dus overbodig wordt.
Toch is het hoe dan ook niet correct te beweren dat de afschaffing van artikel 20, waardoor de plaats van dienstverlening niet meer relevant is, inhoudt dat de consument een grotere keuze heeft voor wat betreft de plaats waar juridisch verhaal te halen. Het juridisch verhaal en de bevoegdheid van rechtbanken zijn in feite andere problemen die door een aparte regelgeving geregeld worden.
Ik zou bovendien op enkele beginselen van de interne markt van de financiële diensten willen ingaan, die we in overweging zouden moeten nemen wanneer we spreken over de paragrafen 4 en 8 van het verslag. De toezichthoudende autoriteit van een lidstaat van ontvangst hoeft nooit een autorisatie met betrekking tot bepaalde buitenlandse kredietinstelling te verlenen dan wel te weigeren, zowel vanwege het algemeen belang als om welke reden ook. Een van de belangrijkste resultaten van de interne markt van bankdiensten is inderdaad dat alleen de toezichthoudende autoriteiten van de lidstaat van oorsprong terzake bevoegd zijn. De tweede bankrichtlijn legt dan ook het beginsel vast dat een kredietinstelling de toezichthoudende autoriteit van de lidstaat van oorsprong om autorisatie moet verzoeken. Een dergelijke kredietinstelling kan dus in elke lidstaat de financiële diensten verlenen waarvoor zij in haar eigen lidstaat autorisatie heeft verkregen.
Ik wil erop wijzen dat de mededeling van de Commissie een panorama van jurisprudentie van het Hof van Justitie bevat, alsook het standpunt van de Commissie terzake en daarom dus absoluut niet bindend is. Het is een poging van de zijde van de Commissie, hoedster van de verdragen, een bijdrage te geven aan de interpretatieve duidelijkheid. Ik vraag me anderzijds echter af waarop deze mededeling gebaseerd is. Zij is gebaseerd op de verzameling van de relevante case law , van de zijde van het Hof van Justitie op dit gebied. We zouden dus kunnen zeggen dat de door de Commissie verleende meerwaarde bestaat in het ordenen van de materie, waarbij zij zich baseert op de jurisprudentie van het Hof van Justitie, en zeker niet in het toevoegen van stukjes wetgeving. Wij menen dat dit initiatief nuttig en essentieel is voor de transparantie van de bankwereld, omdat wij werkelijk niet kunnen verwachten dat de Europese burger - of, als we het in optimistischere termen willen stellen, iedere Europese burger - op de hoogte is van de meest recente ontwikkelingen van de case law van het Hof.
Dit is de reden waarom de Commissie de wetgevingsprocedure niet heeft gevolgd. Indien de Commissie besluit het voorstel tot afschaffing van artikel 20 goed te keuren, zal het Europees Parlement uiteraard zijn rol in de medebeslissingsprocedure volledig moeten spelen.
Mevrouw de Voorzitter, ik sluit met twee punten af. De kwestie van de tweede bankrichtlijn is, evenals het arrest Cassis de Dijon bijzonder interessant. De tweede bankrichtlijn is in feite slechts de toepassing van de doctrine van het Cassis de Dijon - arrest, in de zin dat hij het beginsel van de wederzijdse erkenning toepast. De idee van een kennisgeving in het kader van de vrije verrichting van diensten was echter te komen tot een wederzijdse informatie voor de toezichthoudende autoriteiten van de onderscheiden lidstaten.
In het licht van de nieuwe technologische ontwikkeling, zoals bijvoorbeeld Internet, lijkt deze kennisgevingseis bij het verrichten van financiële diensten in een andere lidstaat enigszins achterhaald. Daarom stelt de Commissie voor deze eis af te schaffen.
Het laatste punt heeft betrekking op de expliciete vraag van de heer Wijsenbeek: " Maar waarom? Zou het niet logischer zijn geweest de tweede bankrichtlijn te wijzigen in plaats van een interpretatieve mededeling te doen uitgaan?" Begrippen als dat van "algemeen belang" zijn in ontwikkeling: de lidstaten kunnen heel verschillend denken over specifieke aspecten van het beginsel algemeen belang. Slechts een nieuw juridisch onderzoek kan de eerbiediging van dit beginsel met voldoende flexibiliteit waarborgen.
Indien men zou proberen dit beginsel in de richtlijn te definiëren, zou deze laatste aan frequente wijzigingen onderhevig zijn. Anderzijds is het wetgevingsproces van dien aard - en niemand weet dat beter dan u - dat de wijziging van richtlijnen veel tijd in beslag neemt. Hoewel de Commissie de afschaffing van artikel 20 van de tweede bankrichtlijn heeft aangekondigd, zou het na de opening van de wetgevingsprocedure nog jaren duren alvorens de juridische onzekerheden uit de weg geruimd konden worden.
Daarom hebben wij gemeend onmiddellijk helderheid in de situatie te moeten verschaffen en in deze context kan ik aankondigen dat het voorstel tot afschaffing van artikel 20 van de tweede bankrichtlijn binnenkort door het raadgevend comité bankwezen zal worden onderzocht.

De Voorzitter
Hartelijk dank, mijnheer Monti.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 12.00 uur plaats.
(De vergadering wordt om 19.45 uur gesloten.)

