Zabezpieczenie dostaw metali ziem rzadkich dla Europy (debata) 
Przewodnicząca
Kolejnym punktem porządku dziennego jest debata w sprawie:
pytania ustnego skierowanego do Komisji przez panów posłów Tsoukalasa, Rübiga i Caspary'ego oraz panią poseł Schnieber-Jastram, w imieniu grupy PPE, w sprawie "Zabezpieczenia dostaw metali ziem rzadkich dla Europy” - B7-0017/2011),
pytania ustnego skierowanego do Komisji przez panie poseł Ek, Hall, de Sarnez i Schaake oraz panów posłów Panayotowa, Rinaldiego i Theurera, w imieniu grupy ALDE, w sprawie "Zabezpieczenia dostaw metali ziem rzadkich dla Europy” - B7-0020/2011), oraz
pytania ustnego skierowanego do Komisji przez pana posła Szymańskiego, w imieniu grupy ECR, w sprawie "Strategii surowcowej dla Europy” - B7-0207/2011).
Ioannis A. Tsoukalas
Pani Przewodnicząca, Panie Komisarzu, Panie i Panowie! Metale ziem rzadkich mają kluczowe znaczenie dla setek rodzajów zaawansowanych technicznie zastosowań i dla rozwoju zielonych technologii. Przemysł w UE jest całkowicie uzależniony od ich przywozu z Chin, mających monopol na 97 % produkcji światowej i 36 % potwierdzonych rezerw światowych. Chiny prowadzą zaawansowane badania naukowe w tej dziedzinie i uzyskały znaczną przewagę w produkcji stopów i produktów końcowych.
Jednocześnie przemysłowi UE brakuje zarówno dostępu do surowców, jak i specjalistycznej wiedzy dotyczącej ich obróbki. Chociaż metale ziem rzadkich nie występują tak rzadko, jak by to sugerowała ich nazwa, to specjaliści oceniają, że reorganizacja opłacalnej linii produkcyjnej trwa około 10 do 15 lat. Unia Europejska opracowuje średniookresową strategię surowcową, jednak problem metali ziem rzadkich jest o wiele pilniejszy. Występujące w Chinach zwiększone zapotrzebowanie wewnętrzne oraz ich wysiłki na rzecz zmniejszenia wpływu na środowisko spowodowały już wprowadzenie bardzo restrykcyjnych ograniczeń eksportowych w okresie wzrastającego popytu globalnego. Chiny przyjęły niższe limity eksportowe na pierwszą połowę 2011 roku, zmniejszając je o 35 % w porównaniu do ubiegłego roku, ale w drugiej połowie roku oczekuje się ustanowienia jeszcze niższych limitów. Oczekuje się też, że w okresie najbliższych 6 miesięcy niedobory staną się odczuwalne, co spowoduje wzrost cen metali ziem rzadkich i zakłócenia na liniach produkcyjnych. Specjaliści oceniają, że w 2014 roku globalny niedobór metali ziem rzadkich wyniesie 40 tysięcy ton.
Mam bezpośrednie i pilne pytania do Komisji:
Podjęcie jakich krótkoterminowych środków proponuje Komisja, wraz ze swoimi partnerami, w celu znalezienia alternatywnych źródeł metali ziem rzadkich?
Jak przebiegają rozmowy w tej sprawie z Chinami i naszymi partnerami międzynarodowymi?
Lena Ek
autorka - Pani Przewodnicząca! Czasami zastanawiam się, czy reakcją Europy na każde wyzwanie jest zamarcie w bezruchu w obawie przed Chinami oraz wzywanie do wprowadzenia sankcji handlowych i do interwencji państwowych.
Skuteczna strategia surowcowa UE musi służyć wspieraniu wolnego handlu. Powinna obejmować zrównoważone, zasobooszczędne zarządzanie, innowacje i dostęp do surowców dla przedsiębiorstw europejskich. Nie powinna polegać na gromadzeniu rezerw surowców za pieniądze podatników.
Europa jest w coraz większym stopniu zależna od niewielkiej liczby kluczowych zasobów i traci dystans w wyścigu o zapewnienie źródeł alternatywnych, ale to przedsiębiorstwa prywatne mogą stwierdzić, że konieczne jest gromadzenie rezerw, a nie politycy. Jeżeli tak wygląda efektywne wykorzystanie zasobów, to tak uczynią. Zamiast tego potrzebujemy kompleksowej strategii surowcowej uwzględniającej wszystkie aspekty dostępu do metali ziem rzadkich. Obejmuje to handel, badania i innowacje, recykling oraz rozwój transportu i infrastruktury, co umożliwi rozwój źródeł wewnętrznych. Potrzebujemy lepszego zarządzania dostawami surowców w Europie oraz skutecznych środków wspierających recykling i zmniejszających ilość odpadów.
Europa dysponuje bogactwem zasobów naturalnych i strategicznym położeniem w pobliżu bogatego w surowce regionu Morza Barentsa. Dzięki minerałom, metalom i lasom północna Europa ma potencjał umożliwiający zdecydowaną i zrównoważoną reakcję na występujące w UE zapotrzebowanie na surowce.
Musimy też wspierać innowacje i badania nad rozwiązaniami alternatywnymi oraz znaleźć sposoby pozwalające obyć się bez materiałów, które przedsiębiorstwa europejskie uznają za zbyt drogie. Strategia UE musi opierać się na wolnym handlu i zapewniać tak rozwiniętym, jak i rozwijającym się krajom możliwość skorzystania ze zrównoważonych dostaw surowców. Powinniśmy też wykorzystać mechanizm pomocy na rzecz wymiany handlowej.
Europa potrzebuje działań ukierunkowanych na innowacje i służących likwidacji barier handlowych w państwach trzecich, a nie polityki gromadzenia rezerw rzadkich i kluczowych surowców kosztem osłabiania demokracji w innych krajach. Potrzebujemy sugestii Komisji dotyczących surowców i metali ziem rzadkich. W dalszym ciągu czekamy na te sugestie.
Konrad Szymański
Dostęp do metali rzadkich zdecyduje o pozycji i konkurencyjności europejskiego przemysłu. Jeśli nie zabezpieczymy dostępności tych materiałów, pozbędziemy się najbardziej technologicznie zaawansowanej części naszej gospodarki. Dlatego nie możemy zaniedbać żadnej dziedziny naszej polityki. Musimy umiejętnie wykorzystać własne zasoby, które niepotrzebnie zostały porzucone. Musimy sięgnąć po instrumenty polityki handlowej, by skutecznie zapobiegać naruszeniom wolnego handlu. Tym samym nie możemy ograniczać się do korzystania jedynie z kosztownych i wciąż bardzo ograniczonych możliwości, jakie daje nam odzyskiwanie materiałów ze zużytych urządzeń.
Jest przynajmniej kilka pytań, które należy postawić Komisji Europejskiej w kontekście komunikatu na temat polityki surowcowej. Po pierwsze: czy Komisja przeprowadziła ocenę wpływu protekcjonistycznej polityki Chin na europejski przemysł w zakresie surowców? Po drugie: jaka może być rola recyklingu w porównaniu z możliwościami, jakie daje nam polityka handlowa i własne złoża? Jakie są proporcje między tymi trzema odpowiedziami? Po trzecie: czy Komisja dysponuje oceną kosztów podwyższania udziału recyklingu w europejskiej polityce surowcowej?
Antonio Tajani
Pani Przewodnicząca, Szanowni Posłowie! Jak Państwo wiedzą, na początku lutego Komisja podjęła decyzję o uaktualnieniu strategii surowcowej UE, opierającej się na trzech filarach.
Pierwszym z nich są dostawy surowców spoza Unii Europejskiej na podstawie porozumień z Unią Afrykańską. Kwestia surowców stała się elementem programu naszych spotkań z Federacją Rosyjską. Co więcej, jak już mówiłem w trakcie poprzedniej debaty, w czerwcu mam zamiar złożyć wizyty w Brazylii, Argentynie i Chile w celu nawiązania stosunków dyplomatycznych również z tymi krajami Ameryki Łacińskiej. Następnie omówię relacje z Chinami.
Drugi filar dotyczy zapewnienia stabilniejszych dostaw wewnątrz UE. Właśnie dlatego w porozumieniu z panem komisarzem Potočnikiem dokonaliśmy aktualizacji przepisów wykonawczych programu Natura 2000. Chcemy zapewnić ich interpretowanie w taki sposób, który nie zakłóci działalności górniczej, ale jednocześnie chcemy w dalszym ciągu zapewniać ochronę środowiska naturalnego.
Trzeci filar dotyczy recyklingu i efektywnego wykorzystania zasobów. Chciałbym powtórzyć to, co mówiłem w trakcie poprzedniej debaty: w ramach naszej polityki innowacyjności planujemy szereg partnerstw innowacyjnych w różnych dziedzinach, z których jedną jest sektor surowcowy. Jedno z nich będzie dotyczyć w szczególności działań, jakie możemy podjąć w zakresie recyklingu i zastępowania surowców.
W nowym komunikacie w szczególności podkreśla się sytuację dotyczącą zaopatrzenia w metale ziem rzadkich i inne kluczowe surowce. Nie ma wątpliwości, że podjęta przez Chiny decyzja o zmniejszeniu kontyngentów wywozowych metali ziem rzadkich znacznie ograniczy podaż globalną. Dokonujemy oceny sytuacji w celu znalezienia najwłaściwszych instrumentów wielostronnych, uwzględniając Światową Organizację Handlu (WTO) i nasze stosunki dwustronne z Chinami.
Na forum WTO w 2009 roku wszczęliśmy przeciwko Chinom procedurę rozstrzygania sporów, dotyczącą dostępu do dziewięciu podstawowych surowców. Obecnie znajdujemy się na zaawansowanym etapie rozpatrywania tej sprawy, a orzeczenie będzie oczywiście miało niezwykle istotne znaczenie dla naszych dyskusji dotyczących wszczęcia na forum WTO procedury dotyczącej metali ziem rzadkich.
Na poziomie dwustronnym Komisja wielokrotnie podejmowała rozmowy na ten temat z rządem Chin, zarówno z politycznego, jak i technicznego punktu widzenia. Pod koniec 2010 roku stworzono grupę roboczą pośredniczącą między UE a Chinami w celu ułatwienia dialogu dotyczącego kwestii związanych z metalami ziem rzadkich i innymi surowcami.
W ramach strategicznego partnerstwa i rozmów dotyczących przyszłej polityki, UE będzie prowadzić aktywną dyplomację surowcową, dążąc do zapewnienia dostępu do tych surowców, a w szczególności najważniejszych materiałów. Jak już powiedziałem, przykładem może być rozpoczęcie rozmów dwustronnych w kontekście wspólnej strategii Afryka-UE na lata 2011-2013, obejmującej rozdział dotyczący konkretnie surowców. Powiedziałem już Państwu o naszych stosunkach z Rosją i Ameryką Łacińską.
W UE Komisja popiera wykorzystywanie złóż najważniejszych surowców, a wspiera się to przede wszystkim za pośrednictwem projektu ProMine 2009-2013, będącego elementem siódmego programu ramowego.
Recykling oznacza ogromne wyzwania technologiczne, zwłaszcza ze względu na nieskończenie małą ilość surowców w wielu produktach. Celem naszej strategii jest wspieranie recyklingu za pomocą działań służących poprawie wdrażania i stosowania unijnego prawodawstwa dotyczącego gospodarowania odpadami.
Ponadto w dalszym ciągu będziemy wspierać badania i innowacje w sektorach recyklingu i zastępowania, co ma miejsce już obecnie w ramach siódmego programu ramowego w odniesieniu do finansowania projektów dotyczących zastępowania metali ziem rzadkich. W tym kontekście Komisja bada możliwość ustanowienia partnerstwa innowacyjnego w dziedzinie surowców i ma nadzieję przedstawić konkretną propozycję w ciągu najbliższych kilku miesięcy. Zainicjowaliśmy też wspólny projekt ze Stanami Zjednoczonymi w dziedzinie innowacji oraz sprawdzamy możliwość podjęcia współpracy również z Japonią.
Oczywiście nadal będziemy pilnie śledzić problem najważniejszych surowców, aby określić niezbędne działania priorytetowe, i uważamy, że bezpieczeństwo dostaw surowców zasadniczo leży w gestii przedsiębiorstw. Jednakże gotowi jesteśmy omówić - w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi - kwestie kosztów, potencjalnych korzyści i wartości dodanej programu gromadzenia rezerw surowców.
Właśnie takie działania prowadzimy, ale oczywiście zawsze jestem gotów wysłuchać wszelkich sugestii ze strony Parlamentu, aby zapewnić, by Komisja w dalszym ciągu aktywnie pracowała nad zagadnieniem mającym kluczowe znaczenie dla konkurencyjności naszego europejskiego systemu przedsiębiorczości.
Paul Rübig
Pani Przewodnicząca, Panie Komisarzu Tajani! Chciałbym Panu naprawdę bardzo serdecznie podziękować za Pańską inicjatywę. Surowce pomogą nam zagwarantować istnienie w przyszłości zdrowego sektora przemysłowego i dlatego z naszego punktu widzenia duże znaczenie ma zawarcie porozumień dwustronnych z Chinami i wieloma innymi krajami, i to nie tylko w dziedzinie polityki handlowej. Na przykład powinniśmy skupić się również na porozumieniach dotyczących ochrony inwestycji, ponieważ możemy zawrzeć długofalowe umowy w tej dziedzinie, które zabezpieczą zwrot inwestycji w pilnie potrzebne nam nowe kopalnie. Inaczej mówiąc, porozumienia długoterminowe zapewnią naszym inwestycjom ochronę, dzięki której nowe kopalnie, konkurujące z już istniejącymi, będą mogły uzyskać potrzebne im wsparcie finansowe.
W kontekście organizowanej przez Światową Organizację Handlu (WTO) konferencji podsumowującej rundę dauhańską możemy również zbadać sytuację w odniesieniu do kwestii singapurskich. Już w Singapurze stworzyliśmy dobry pakiet działań i musimy kontynuować te działania, być może nawet równolegle do obecnych negocjacji w ramach rundy dauhańskiej.
Musimy stwierdzić, czy doszło do naruszenia przepisów antydumpingowych w zakresie cen, jakie przemysł chiński płaci w niektórych przypadkach za surowce do obróbki, oraz opłat nakładanych na przemysł europejski. Trwają już prace nad wyjaśnieniem tej kwestii. Nie dotyczy to jednak wyłącznie metali ziem rzadkich, ale na przykład również magnezytu, będącego najważniejszym surowcem wchodzącym w skład produktów ognioodpornych i mającego kluczowe znaczenie dla produkcji stali, szkła, cementu i innych materiałów. Powinniśmy zastanowić się nad możliwymi substytutami, które można będzie zastosować w przyszłości, i być może ustanowić nasz własny program badawczy dotyczący tych produktów.
Z zadowoleniem przyjmuję również złożoną przez panią komisarz Hedegaard propozycję dotyczącą podatku od śladu węglowego, która pozwoliłaby na nałożenie dodatkowego podatku od wartości dodanej na te produkty, które wytwarza się przy wysokiej emisji dwutlenku węgla i przewozi na dalekie odległości.
Marita Ulvskog
Pani Przewodnicząca, Panie Komisarzu! Moim zdaniem ta debata pokazuje, jak ważne jest zapewnienie długofalowych i rozległych skutków strategii surowcowej. Metale ziem rzadkich występują oczywiście rzadko na rynku, ale nie w przyrodzie. Istnieje kilka przyczyn takiej sytuacji. Po prostu nie istniało wystarczające uzasadnienie ekonomiczne dla prowadzenia wydobycia we wszystkich miejscach, gdzie wedle naszej wiedzy występują. Pojawiały się również spory dotyczące środowiska naturalnego i warunków pracy.
Unia Europejska powinna zainwestować znaczne środki w badania i rozwój. Trzeba zainwestować w efektywne gospodarowanie zasobami, a w szczególności w recykling, o czym mówi się tutaj przez cały wieczór. W tym celu potrzebne są oczywiście wszystkie elementy, począwszy od inteligentnych, prostych i pomysłowych strategii zbierania odpadów po takie ekoprojekty, które sprawią, że wyjęcie baterii z urządzeń przeznaczonych do recyklingu będzie łatwym zadaniem. Powinniśmy jednak również zrezygnować z zapędów kolonialnych w naszej współpracy z innymi krajami w innych regionach świata. Jak dotąd nieszczególnie nam się to udawało.
Niccolò Rinaldi
Pani Przewodnicząca, Panie Komisarzu, Panie i Panowie! Dostarczył nam Pan, Panie Komisarzu, już pewnych informacji, ale ja potrzebuję więcej szczegółów.
Po pierwsze, kwestia WTO. Jakie działania konkretnie podejmujemy na forum WTO w odniesieniu do inicjatywy podjętej już w 2009 roku, ale która - wedle mojej wiedzy - dotyczyła magnezu i boksytów? Czy prowadzona jest na forum WTO procedura dotycząca metali ziem rzadkich? Czy taka procedura jest możliwa i czy mamy zamiar wszcząć ją samodzielnie, czy też możemy zrobić to wspólnie ze Stanami Zjednoczonymi i Japonią, co moim zdaniem byłoby wskazane?
Po drugie, powiedział Pan, że musimy zwiększyć dostawy z innych źródeł, także europejskich. Czy w tym przypadku pewną rolę powinna odegrać Grenlandia? Jak wygląda konkretne stanowisko w tej sprawie?
Po trzecie, odzysk metali ziem rzadkich dzięki recyklingowi. Czy dążymy do ustanowienia przepisów europejskich dotyczących tak zwanego górnictwa miejskiego? Czy powstanie dyrektywa lub rozporządzenie w tym zakresie? Co planuje się w tej sprawie?
Po czwarte, w kwestii analiz i badań, rozwoju badań, czy w ósmym programie ramowym zostaną również zawarte jakieś konkretne postanowienia? Ponadto, odnosząc się do systemu gromadzenia rezerw, czy w tym przypadku powstaną również wspólne europejskie przepisy dotyczące rezerw?
Wreszcie, w jakim zakresie ta sprawa jest przedmiotem dwustronnych rozmów z Chinami w ramach gospodarczego i handlowego dialogu wysokiego szczebla oraz toczących się negocjacji w sprawie nowej umowy o partnerstwie i współpracy z tym krajem?
Reinhard Bütikofer
Pani Przewodnicząca! Nasza zależność od przywozu metali ziem rzadkich z Chin jest z pewnością problemem w krótkim i średnim okresie. Nie jestem w stanie dostrzec strategicznej słabości Europy, która nie może pozostać zależna. Mówiąc wprost, w pewnym sensie Chińczycy wyświadczają nam przysługę dokładnie nam uświadamiając, że musimy uwolnić się z obecnej pozycji zależności.
Dlatego nie możemy popełnić kolejnego błędu poprzez tworzenie antagonizmów między Europą a Chinami. Istnieją możliwości współpracy w tej dziedzinie. Jednakże patrząc w kierunku Azji, powinniśmy wziąć pod uwagę również Japonię. Przez ostatni rok Japonia znajdowała się w trudniejszej sytuacji w zakresie dostępu do metali ziem rzadkich niż Europa. Japonia zareagowała również szybciej i skuteczniej. Rząd Japonii wydał miliard dolarów na badania nad zastępowaniem i recyklingiem metali ziem rzadkich. Jaki jest nasz budżet w ramach siódmego programu ramowego?
To oczywiste, że potrzebujemy polityki handlowej. Tam, gdzie to możliwe, musimy też stworzyć własne rezerwy. Jednakże moim zdaniem strategicznym filarem naszej polityki w zakresie metali ziem rzadkich powinny być innowacje, efektywne korzystanie z surowców i pozycja lidera w technologii. Potrzebujemy wiążących celów w zakresie efektywnego korzystania z surowców. Potrzebujemy też szczegółowych, konkretnych planów recyklingu metali ziem rzadkich. W swoim komunikacie Komisja nie odnosi się bezpośrednio do recyklingu. To już nie jest rozwiązanie na przyszłość - potrzebujemy go teraz. Wiele przedsiębiorstw prowadzi to już od jakiegoś czasu, w tym Rhodia, BASF, Osram i wiele innych.
Kolejnym kluczowym elementem jest zastąpienie. Nawet Chiny zaczynają obecnie inwestować w substytuty metali ziem rzadkich, ponieważ to oczywiste, że nie mogą dalej w obecnym tempie wykorzystywać tych substancji, nawet w celu zaspokojenia własnego zapotrzebowania.
Pilnie powinniśmy możliwie jak najlepiej wykorzystać szanse, jakie daje nam obecna sytuacja, i nie wolno nam narzekać, że takie szanse otwierają się przed nami.
Zbigniew Ziobro
Pani Przewodnicząca! Materiały ziem rzadkich mają decydujące znaczenie dla setek rozwiązań technologicznych. Tym samym są one niezbędnym elementem dalszego postępu technologicznego i zwiększenia innowacyjności Unii Europejskiej. Ich powszechne użycie wpływa na zwiększenie popytu, przy jednoczesnym braku możliwości zwiększenia wydobycia.
Obecnie wydobywa się na świecie 124 tysiące ton tych metali rocznie, a do 2012 roku zapotrzebowanie wzrośnie aż o 50 %. Około 97 % światowego wydobycia pochodzi z Chin i jest to fakt niezwykle istotny, gdyż od 2006 roku Chiny zmniejszają wydobycie oraz eksport. W sierpniu zapowiedziały zmniejszenie eksportu o ponad 50 % oraz utworzenie rezerw strategicznych. Co więcej, wiele firm wydobywających metale rzadkie w innych częściach świata należy właśnie do Chin. W ostatnim czasie w Australii zablokowano przejęcie kopalni metali rzadkich przez chińską spółkę wydobywczą. Jest to bardzo poważny problem związany z monopolem wydobycia tych surowców. Musimy zrobić wszystko, aby zapobiec zagrożeniom związanym z tą bardzo ważną sferą gospodarki gwarantującą rozwój i przyszłość Europy.
Helmut Scholz
Pani Przewodnicząca, Panie Komisarzu Tajani! Zaledwie jesienią ubiegłego roku Parlament Europejski ze szczególnym zadowoleniem przyjął fakt jednoznacznego uznania przez szefów państw i rządów Unii Europejskiej, w oświadczeniu w związku ze szczytem w Madrycie, suwerennego prawa państw do zarządzania własnymi zasobami naturalnymi i kontrolowania ich wykorzystania. Oświadczenie zawierało również konkretne odniesienie do znaczenia kryteriów zrównoważonego rozwoju. W szczycie uczestniczyły państwa Ameryki Łacińskiej, ale te same prawa stosuje się również wobec Chin i innych krajów.
Górnictwo metali ziem rzadkich doprowadziło w Chinach do poważnych szkód w środowisku naturalnym, podobnie jak w przeszłości stało się w Stanach Zjednoczonych i innych krajach. Tak dalej być nie może. Potrzebujemy porozumienia międzynarodowego. Chiny i inni potencjalni producenci potrzebują naszej wiedzy specjalistycznej i transferu technologii mogących zagwarantować, by ich działalność górnicza była przyjazna dla środowiska, a ich górnicy mogli pracować w o wiele bezpieczniejszych warunkach.
Chiny są również zainteresowane inwestycjami w zaawansowane technologicznie urządzenia produkcyjne służące do obróbki metali ziem rzadkich, ponieważ nie chcą być wyłącznie dostawcą surowców. Z tego względu Komisja powinna odegrać tutaj rolę mediatora.
Nowoczesna polityka surowcowa powinna mieć partnerski charakter. Jednocześnie należy skoncentrować się na opracowaniu ulepszonych technologii recyklingu i zastępowania, ponieważ w przyszłości metale ziem rzadkich staną się jeszcze rzadsze: po prostu zbyt rzadkie, by wykorzystywać je wyłącznie jeden raz.
Daniel Caspary
(DE) Pani Przewodnicząca, Panie Komisarzu Tajani! Wygłosił pan dzisiaj, Panie Komisarzu Tajani, kilka kolejnych oświadczeń dotyczących działań, które Komisja ma zamiar podjąć w zakresie dostaw surowców w ciągu najbliższych kilku miesięcy. W 2007 roku Komisja również wygłosiła oświadczenie i przedstawiła swoją strategię surowcową. Z mojego punktu widzenia problem polega na tym, że oświadczenia, jakich mogliśmy wysłuchać w ciągu ostatnich dni i tygodni, są bardzo podobne do tych, które wygłaszano w 2007 roku. Mam jednak wrażenie, że od tamtego czasu niewiele uczyniono.
Niewiele zrobiono przynajmniej w zakresie zabezpieczenia przez nas naszych własnych interesów. Wydaje mi się, że wiele innych państw bardzo agresywnie wspiera swoje własne interesy. Znane jest to pod nazwą "czkawki kolonialnej”. Widzę, że dzieje się tak nie tyle w krajach Unii Europejskiej, co w szczególności w Chinach, które wykorzystują kwestie surowców, a zwłaszcza metali ziem rzadkich, do utrzymania swojego monopolu i postawienia innych krajów w niekorzystnej sytuacji.
Panie Komisarzu Tajani! Coraz częściej zadaję sobie pytanie, kto powinien odpowiadać za zapewnienie podjęcia wreszcie jakichś działań. Czy to Pańska dyrekcja generalna? Czy to Pan? Czy to Dyrekcja Generalna ds. Handlu? Czy to pan komisarz De Gucht? Czy to inni komisarze? Kto naprawdę ponosi ogólną odpowiedzialność? Jakie konkretne działania należy podjąć? Czyje działania powinniśmy oceniać i kiedy, aby zapewnić faktyczne przyjęcie środków przez Unię Europejską? Byłbym bardzo wdzięczny, gdyby mógł Pan to sprawdzić, ponieważ wszyscy wiemy, że Chińczycy nadal odgrywają aktywną rolę oraz narzucają ograniczenia i cła eksportowe, które są ogromnym problemem dla naszych przedsiębiorstw.
Czy Komisja wreszcie sporządziła listę wszystkich produktów, w przypadku których Chiny mają obecnie przewagę konkurencyjną z uwagi na swoje ograniczenia eksportowe? Czy Komisja ma zamiar przyjąć środki antydumpingowe tam, gdzie to konieczne, aby zlikwidować spadek konkurencyjności naszych przedsiębiorstw? Byłbym bardzo wdzięczny, gdyby mógł Pan poświęcić uwagę tym zagadnieniom.
Silvia-Adriana Ţicău
(RO) Pani Przewodnicząca! Metale ziem rzadkich mają kluczowe znaczenie dla produkcji monitorów i telefonów komórkowych, a także dla wytwarzania wysokowydajnych stałych magnesów wykorzystywanych w turbinach wiatrowych czy pojazdach elektrycznych, katalizatorów samochodowych, bifenyli polichlorowanych i światłowodów. Z tego względu mają kluczowe znaczenie również dla nowych, czystych źródeł energii. Chociaż na rynku światowym prowadzi się handel tymi metalami, to rynek niektórych surowców i metali ziem rzadkich jest niezbyt przejrzysty, a obroty handlowe są niewielkie.
Unia Europejska jest praktycznie całkowicie uzależniona od importu metali ziem rzadkich, bowiem 97 % ich produkcji koncentruje się w Chinach. Zapotrzebowanie na surowce zwiększy się na skutek wzrostu gospodarek wschodzących oraz szybkiego rozpowszechniania się nowych technologii. Działalność w zakresie wydobycia, obróbki i recyklingu metali ziem rzadkich niesie poważne konsekwencje dla środowiska, jeżeli nie zarządza się nią w sposób właściwy. Unia Europejska powinna skoncentrować swoje wysiłki na ulepszaniu procesów wykorzystywania i recyklingu metali ziem rzadkich oraz na badaniach ukierunkowanych na zastąpienie najrzadszych surowców surowcami o mniej krytycznym znaczeniu.
Panie Komisarzu! Zwracamy się o regularne aktualizowanie listy surowców.
Charles Goerens
(FR) Pani Przewodnicząca! Spostrzeżenia zawarte w pytaniach ustnych, na których opiera się dzisiejsza debata, są po prostu kolejnym dowodem niedoboru zasobów, a w szczególności narastającego niedoboru niektórych ważnych minerałów. Co więcej, są one dla nas dowodem wrażliwości państwa prowadzącego import w porównaniu do państwa dysponującego monopolem.
Reakcja Unii Europejskiej powinna mieć dwojaki charakter: z jednej strony zapewniać, byśmy nie stali się zakładnikami obrony naszych interesów na wszelkich właściwych forach (WTO, G-20, ONZ), a z drugiej strony, byśmy jednocześnie działali zgodnie ze strategią lizbońską na rzecz zmniejszenia naszej zależności w zakresie metali ziem rzadkich. Naszymi hasłami powinny być: wydajny recykling już wykorzystanych materiałów oraz wspieranie programów badawczych i rozwojowych w zakresie produktów alternatywnych.
Wreszcie, wykorzystując nasze partnerstwo z krajami rozwijającymi się, UE musi pomóc przeciwdziałać rozkradaniu metali ziem rzadkich należących do tych krajów.
(Oklaski)
Teresa Riera Madurell
(ES) Pani Przewodnicząca, Panie Komisarzu! Sytuacja jest jasna: UE musi zagwarantować sobie dostawy metali ziem rzadkich, ale mamy do czynienia z coraz ostrzejszą konkurencją na tym rynku.
W istocie Chiny kontrolują 95 % produkcji globalnej, a ciągłe ograniczanie przez nie kontyngentów wywozowych sprawiło, że to zagadnienie stało się ważnym punktem programu prac G-20.
Z tego względu omawiamy problem kluczowy dla całej gospodarki europejskiej, który oczywiście należy rozwiązać poprzez współpracę z krajami, które dysponują rezerwami, ale również - i przede wszystkim - za pomocą badań, rozwoju i innowacji.
Jak już powiedziano, inwestycje w badania i rozwój mają kluczowe znaczenie, jeżeli chcemy pokonać wyzwania technologiczne związane ze znalezieniem wydajniejszych technologii wydobycia, poszukiwaniem materiałów alternatywnych w celu zmniejszenia zależności oraz recyklingiem, który ma największe znaczenie, ponieważ tak zwane "kopalnie miejskie” mogą być dla Unii Europejskiej istotnym źródłem surowców.
Z tego względu gratulujemy Panu Komisarzowi jego zaangażowania na rzecz tego problemu i będziemy pilnie śledzić wszystkie kroki, jakie Komisja podejmuje w tej sprawie.
Seán Kelly
Pani Przewodnicząca! Muszę powiedzieć, że jestem bardzo zaniepokojony niektórymi kwestiami, o których usłyszałem niedawno tu, w Parlamencie - dziś wieczorem o niedoborze metali ziem rzadkich, wczoraj wieczorem o sięgającym 80 % niedoborze białka, kilka tygodni temu o zamykaniu cukrowni buraka cukrowego, a obecnie mamy niedobór cukru. Moim zdaniem nadszedł czas, by Unia Europejska zaczęła stawiać swoje interesy na pierwszym miejscu i w szczególności spróbowała wspierać swoje gałęzie przemysłu.
Oczywiście w odniesieniu do metali ziem rzadkich z zadowoleniem przyjmuję złożoną przez pana komisarza obietnicę przyjrzenia się innowacjom w celu znalezienia substytutów itp. (a także recyklingowi), ale przede wszystkim sprawdzenia nowych technologii. Kilka tygodni temu wziąłem udział w seminarium w Brukseli, na którym opisywano nowe technologie opracowane w celu wydobywania metali ziem rzadkich z dna morskiego.
W ostatecznym rozrachunku musimy dążyć do osiągnięcia samowystarczalności. To dobrze, że pan komisarz wybiera się do Brazylii i ma zamiar porozmawiać z Chińczykami, ale jeżeli dyplomacja poniesie fiasko i te kraje nie dadzą nam tego, czego chcemy, to dokąd się udamy? Bez silnej gospodarki utracimy znaczenie polityczne.
Zigmantas Balčytis
(LT) Pani Przewodnicząca! Nie da się oddzielić kwestii surowców od wzrostu i postępu gospodarczego Unii Europejskiej. Możemy zatem pogratulować Komisji jej strategii surowcowej. Niemniej jednak potencjalny niedobór surowców w przyszłości powinien skłonić nas nie tylko do skupienia się na rozwiązaniu problemu dostępu do surowców. Zgadzam się, że to może być szansa przestawienia gospodarki Unii Europejskiej na model opierający się na efektywniejszym wykorzystaniu zasobów. Zmniejszenie zużycia surowców i zdecydowanie silniejsze skupienie się na ich wydajnym przetwarzaniu to prawdopodobnie najszybsza droga do zmniejszenia potrzeb importowych Unii. Właściwe inwestycje w nowe technologie przetwarzania oraz stworzenie zastępczych surowców ułatwiłoby znaczne zmniejszenie zależności od importowanych metali ziem rzadkich. To mogłoby zagwarantować wiodącą rolę Europy w tym obszarze i stanowiłoby istotny wkład w realizację celów przyjętych w strategii Europa 2020.
João Ferreira
(PT) Pani Przewodnicząca! Ta debata, dotycząca trudności w dostępie do towarów, na przykład metali ziem rzadkich, jest nierozerwalnie związana z obecną sytuacją gospodarki światowej i otaczającym nas kryzysem systemowym. Kryzys, określany mianem finansowego, to w rzeczywistości o wiele większy kryzys globalny. To kryzys, którego przyczyny leżą również w sprzeczności między wzrostem gospodarczym w rozumieniu kapitalizmu a planetą Ziemią, która mimo swojej hojności ma ograniczone zasoby. Fundamentalnym elementem tego kapitalistycznego systemu, w którym wszystko podporządkowuje się dynamice zysków i akumulacji, jest również niezdolność zrozumienia przyrody i jej ograniczeń; ale w rzeczywistości przyroda ma swoje ograniczenia.
Dążenie do świata, który byłby policentryczny z gospodarczego i politycznego punktu widzenia, może prowadzić do ostrzejszej konkurencji o zasoby: to budzi i napędza konflikty. Wojny walutowe i handlowe, których byliśmy świadkami, to niepokojące, ale nie jedyne symptomy. Za rogiem czają się inne wojny, stanowiąc zagrożenie dla teraźniejszości i przyszłości, i wszystkie te sprawy zawierają się w temacie naszych rozmów podczas dzisiejszej debaty.
Edit Herczog
Pani Przewodnicząca, Panie Komisarzu! Kiedy urodziła się moja babka, była jednym z dwóch miliardów mieszkańców tej planety; kiedy ja się urodziłam, byłam jednym z pięciu miliardów mieszkańców; a kiedy urodzi się moja prawnuczka, będzie jedną z dziewięciu miliardów osób żyjących na Ziemi. Zatem w przypadku wszystkich zasobów, również metali ziem rzadkich, konieczne jest zastąpienie technologii ekstensywnych technologiami intensywnymi. Z tego względu chciałabym przywołać osobę, która sto lat temu otrzymała Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii za wydzielenie i oczyszczenie radu i polonu: Marię Skłodowską, znaną jako pani Curie. Potrzebujemy pań Curie, potrzebujemy naukowców, potrzebujemy przełomowych technologii. Z tego względu chciałabym prosić Pana, Panie Komisarzu, o uczynienie wszystkiego, co w Pańskiej mocy, dla zagwarantowania, że chemia pozostanie dziedziną atrakcyjną dla młodych talentów w Europie.
Judith A. Merkies
(NL) Pani Przewodnicząca, Panie Komisarzu, Panie i Panowie! Tak, możemy importować surowce, ale zamiast tego powinniśmy je oszczędzać. Być może moglibyśmy nawet zacząć je samodzielnie wytwarzać. Z zadowoleniem przyjmuję Pańską inicjatywę dotyczącą nowego partnerstwa, którego jednym z celów byłoby zastąpienie, ale uważam, że inni posłowie już o tym mówili i mieli rację: musimy podjąć próbę oszczędzania surowców tutaj, w Europie. To bardzo ważne. Musimy zwiększyć zbiórkę odpadów. Musimy przestawić się na inne modele biznesowe, aby wszędzie, gdzie to tylko możliwe, odzyskiwać metale ziem rzadkich do recklingu. Możemy to osiągnąć dzięki innowacjom i w tym celu potrzebujemy większej efektywności.
Mam jednak jedną, niezwykle ważną obawę: czy ma Pan zamiar zadbać o to, by - jeżeli te metale ziem rzadkich staną się jeszcze rzadsze - oszczędzano je do najważniejszych zastosowań? Czy ma Pan zamiar zagwarantować, że - jeżeli metale ziem rzadkich staną się jeszcze rzadsze - możliwe będzie w końcowym rozrachunku utrzymanie tych zastosowań, których wszyscy najbardziej potrzebujemy i które są najpilniejsze? Czy na przykład ma Pan zamiar zapewnić, by te metale były przeznaczane na turbiny wiatrowe, a nie były końcowym składnikiem pierwszego lepszego gadżetu? Czy przyjrzy się Pan również tej kwestii? W moim odczuciu to wydaje się bardzo ważne.
Adam Gierek
(PL) Gracze rynkowi ze względów konkurencyjnych nastawieni są na inwestycje o szybkim zwrocie. Są to więc inwestycje w zakłady, których produkcja trafia bezpośrednio do konsumenta. Inwestycje w pozyskiwanie surowców, zwłaszcza tych kopalnych, to proces długi, kosztowny i o długim okresie zwrotu. Dlatego mogą sobie na nie pozwolić wielcy inwestorzy, będący przeważnie monopolistami, którzy, jak to miało miejsce z metalami ziem rzadkich, dyktują swoje warunki. I co się okazuje? Europa nie może się rozwijać z powodu braku lantanowców, a zwłaszcza samaru i neodymu potrzebnych do produkcji magnesów stałych dużej energii, które są wykorzystywane w energetyce wiatrowej i napędach samochodów elektrycznych.
Pora, by zadbać w Unii Europejskiej o bezpieczeństwo surowcowe, podobnie jak ma to miejsce w przypadku bezpieczeństwa energetycznego. Chodzi przy tym nie tylko o metale ziem rzadkich, ale o inne rzadkie surowce i materiały stosowane np. jako katalizatory, takie jak ren i inne platynowce, wolfram, molibden, lit, selen itd. Dziękuję.
Antonio Tajani
Pani Przewodnicząca, Szanowni Posłowie! Chciałbym podziękować Parlamentowi, ponieważ dzięki tej debacie daje on siłę działaniom podejmowanym przez Komisję Europejską - a w szczególności Komisję kierowaną drugą kadencję przez przewodniczącego Barroso - do rozwiązania delikatnego problemu surowców.
Jak podkreślił pan poseł Scholz, od czasu szczytu w Madrycie Komisja Europejska rozpoczęła zdecydowane działania. Inaczej mówiąc, nie wygłaszała jedynie oświadczeń, lecz przyjęła konkretne środki. Kiedy mówię "konkretne środki”, mam na myśli przygotowanie listy 14 rzadkich surowców, w odniesieniu do których potrzebne są działania; listy, którą - jak się obawiam - trzeba będzie wydłużyć.
Ponadto pierwsze porozumienie z Unią Afrykańską wymagało kilku miesięcy pracy i zakończyło się zawarciem umowy w ramach planu działań Unii Afrykańskiej/Unii Europejskiej, na mocy którego Afryka jest bezpośrednio zaangażowana we wspólne wysiłki z Unią Europejską i z Komisją. Te wysiłki dotyczą tego, co możemy uczynić w UE w celu sprawdzenia naszych potrzeb oraz zbadania rzeczywistych możliwości prowadzenia działalności wydobywczej w Afryce, możliwego utworzenia służb geologicznych i planu stworzenia transafrykańskiej infrastruktury sieciowej w celu wsparcia tych kopalń, za pomocą których możliwe będzie rozszerzenie przemysłu wydobywczego.
Porozumienie z Federacją Rosyjską, dotyczące włączenia umów surowcowych do programu pracy, jest kolejnym konkretnym osiągnięciem - a nie tylko oświadczeniem - i jak dotąd odbyły się już dwa spotkania.
Analogicznie sporządzony przez Komisję Europejską dokument dotyczący surowców to nie tylko zwykłe oświadczenie, lecz zatwierdzony przez Komisję tekst określający jasną i precyzyjną strategię, o której już Państwu wspominałem, opierającą się na trzech konkretnych filarach, na podstawie których mamy zamiar kontynuować naszą pracę.
Decyzja o stworzeniu partnerstwa innowacyjnego powiązanego z działaniami, dzięki którym sektor prywatny - a mam nadzieję, że również Parlament i inne instytucje - weźmie udział w innowacjach i badaniach służących znalezieniu rzetelnych środków recyklingu i zastąpienia, przynoszących rzeczywiste efekty, to również nie jest tylko oświadczenie, ale konkretny krok ze strony Komisji Europejskiej. To wniosek zatwierdzony przez kolegium komisarzy, stanowiący zatem część strategii innowacyjnej Komisji.
Co się tyczy WTO, oczywiście w dalszym ciągu będziemy działać na rzecz rozwiązania tego problemu drogą dyplomatyczną. Wizyta w Ameryce Łacińskiej to kolejny konkretny krok, a nie tylko oświadczenie, ponieważ wizyty dotyczące tak delikatnych kwestii wymagają specjalnych przygotowań, które następnie muszą przynieść rzeczywiste efekty. Oczywiście powiadomię Parlament o tym, co zostało osiągnięte.
W odniesieniu do niektórych miejsc w Europie, gdzie możliwe jest sprawdzenie, czy surowce występują w podłożu - mam na myśli Grenlandię, Morze Barentsa i inne lokalizacje na północy Europy - musimy sprawdzić, czy działalność wydobywcza jest możliwa i ekonomicznie opłacalna. Jesteśmy jednak gotowi poprzeć wszelkie inicjatywy służące przeprowadzeniu możliwych badań.
W przyszłym tygodniu w budynku Parlamentu Europejskiego w Brukseli odbędzie się debata polityczna, ale niepozbawiona również aspektów technicznych. Będzie dotyczyła możliwości istniejących na Morzu Barentsa, a ja zjawię się na niej, by porozmawiać z niektórymi ministrami szwedzkimi i ekspertami o tym, czy te możliwości są ekonomicznie opłacalne, czy też nie, i czy są realne z punktu widzenia ochrony środowiska - kolejnej dziedziny, w której musimy sprawdzić, czy prowadzenie badań jest dobrym i słusznym rozwiązaniem.
Jeżeli chodzi o WTO, to jestem odpowiedzialny za przemysłowy aspekt zagadnienia surowcowego. Pan komisarz De Gucht odpowiada za stronę handlową. Już bardzo wyraźnie stwierdził, że ma zamiar bronić interesów UE. Faktycznie - i odpowiadam tu również tym, którzy są tym zainteresowani, w tym panu posłowi Caspary'emu, który jak mi się wydaje, zadał to pytanie - jeżeli takie będzie jego życzenie, prześlę mu to jutro rano - w artykule 5 ustępie 2 komunikatu dotyczącego surowców wspomina się o możliwych środkach antydumpingowych i działaniach handlowych.
Jeżeli jednak chodzi o działania na forum WTO, za które odpowiada pan komisarz De Gucht - o czym wspomniałem już w moim wystąpieniu - wszczęliśmy wspólnie z Meksykiem i Stanami Zjednoczonymi procedurę dotyczącą dziewięciu surowców, które nie obejmują metali ziem rzadkich. Obecnie trwa już zaawansowany etap jego rozpatrywania. Z tego względu rozstrzygnięcie będzie miało kluczowe znaczenie również dla określenia kroków, jakie Komisja powinna następnie podjąć w odniesieniu do metali ziem rzadkich. Dokonujemy oceny sytuacji właśnie w celu znalezienia najwłaściwszych instrumentów w tej dziedzinie.
Odnosząc się z kolei do recyklingu metali ziem rzadkich i pytania zadanego przez pana posła Rinaldiego w trakcie jego wystąpienia, to mogę udzielić odpowiedzi w formie przedstawienia środków w zakresie recyklingu, które ma zamiar podjąć Komisja Europejska. Obecne prawodawstwo obejmuje 40 % odpadów wytwarzanych w UE.
Komisja zaproponowała znaczne rozszerzenie złożonego przez pana komisarza Potočnika wniosku, który nie jest moim wnioskiem, dotyczącego celów w zakresie recyklingu odpadów elektrycznych i elektronicznych zawierających metale ziem rzadkich. Planowane są również inne środki służące usprawnieniu działań dotyczących produktów i ułatwiających ich recykling końcowy. Już teraz opracowuje się przepisy, a pan komisarz Potočnik ma zamiar dalej działać w tym kierunku.
Jeżeli chodzi o politykę przemysłową dotyczącą metali ziem rzadkich i surowców, mam zamiar działać dalej i nie składać obietnic, ponieważ nie jestem do nich przyzwyczajony - mam zwyczaj dotrzymywania składanych przez siebie zobowiązań, w szczególności podejmowanych na forum Parlamentu, co zawsze czyniłem od czasu uzyskania wotum zaufania od komisji, przed którymi się prezentowałem. Mam zamiar dalej działać i spełnić wszystkie podjęte przez siebie zobowiązania, bez składania oświadczeń, lecz starając się w konkretny sposób wychodzić naprzeciw potrzebom przedsiębiorstw i obywateli europejskich, również w tej delikatnej dziedzinie dostaw przemysłowych.
Przewodnicząca
Zamykam debatę.
Oświadczenia pisemne (art. 149 Regulaminu)
Elisabetta Gardini
Metale ziem rzadkich mają kluczowe znaczenie dla europejskiej gospodarki. Na podstawie komunikatu Komisji Europejskiej dotyczącego inicjatywy w zakresie surowców musimy dążyć do zapewnienia szybkiego opracowania ambitnej wspólnej strategii dla tego sektora. Naprawdę musimy zapobiec temu, by Europa stała się całkowicie zależna od obecnego monopolu Chin, wytwarzających aktualnie 97 % tych metali niezbędnych dla zaawansowanych technologicznie sektorów przemysłu. Z tego względu konieczne jest nie tylko dokonanie ponownej oceny potencjału wydobywczego w Europie, ale również odzyskiwanie tych cennych pierwiastków z odpadów za pomocą wydajniejszego recyklingu. W tym kontekście Unia Europejska pilnie powinna zainwestować więcej środków w badania technologiczne, ukierunkowane w szczególności na łatwiejsze i opłacalniejsze sposoby odzyskiwania metali ziem rzadkich z odpadów elektronicznych. Wystarczy jedynie uświadomić sobie, że na przykład z jednej tony telefonów komórkowych można odzyskać do 350 gramów złota, jeżeli zostaną one poddane odpowiedniemu recyklingowi. Nadal przed nami daleka droga do zagwarantowania stabilnych dostaw tych pierwiastków, co nie jest możliwe bez ściślejszej współpracy z krajami o bogatych zasobach poprzez partnerstwa strategiczne i bieżące stosunki. Wreszcie chciałabym, aby w porę przyjęto środki, które pozwolą sprostać wzrostom cen tych materiałów o kluczowym znaczeniu dla przemysłu europejskiego.
Jarosław Leszek Wałęsa
Szanowni Państwo, ostatnio coraz bardziej zaczynamy zdawać sobie sprawę z faktu, iż metale ziem rzadkich mają decydujące znaczenie dla zastosowań technologicznych i zasadnicze znaczenie dla rozwoju ekologicznych technologii (takich jak turbiny wiatrowe, pojazdy hybrydowe itp.). Należy zaznaczyć, że ich eksploatacja jest niezwykle skomplikowana. Przemysł UE jest całkowicie zależny od importu metali ziem rzadkich z Chin, które posiadają w tej dziedzinie wirtualny monopol, gdyż kontrolują 97 % światowej produkcji. Chiny posiadają 36 % potwierdzonych światowych rezerw metali ziem rzadkich (oraz 59 % szacowanych całkowitych rezerw), a jednocześnie dążą do zawarcia dwustronnych umów w celu zabezpieczenia zbadanych rezerw na całym świecie. Przemysłowi UE brakuje zarówno dostępu do surowców metali ziem rzadkich, jak i naukowej i przemysłowej wiedzy eksperckiej dotyczącej ich przetwarzania. Ponadto, podczas gdy globalny popyt na metale ziem rzadkich wciąż rośnie, Chiny ogłosiły drastyczne ograniczenia eksportu - co dokładnie zobrazowała podczas bardzo interesującej prezentacji grupa japońskich ekspertów wizytująca w lutym 2011 roku Parlament Europejski. W związku z bezdyskusyjną potrzebą wykorzystania metali ziem rzadkich przez przemysł w krajach UE oraz koniecznością badań nad nimi apeluję o dialog z Chińską Republiką Ludową w sprawie zwiększenia poziomu eksportu tych surowców oraz skumulowanie naszych sił nad poszukiwaniem alternatywnych źródeł ich wydobycia.
