Umowa akcesyjna Unii Europejskiej w odniesieniu do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (debata) 
Przewodnicząca
Wznawiam posiedzenie.
Kolejnym punktem porządku dziennego są oświadczenia Rady i Komisji w sprawie umowy akcesyjnej Unii Europejskiej w odniesieniu do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
Diego López Garrido
Pani przewodnicząca! Dzisiaj w Atenach trzy osoby straciły swoje najważniejsze prawo człowieka: prawo do życia. Stało się to wskutek aktów przemocy, które bezwzględnie i stanowczo potępiamy. Hiszpańska prezydencja Rady pragnie przekazać w imieniu Rady kondolencje i wyrazy współczucia rodzinom, podpisując się tym samym pod oświadczeniem złożonym przez przewodniczącego Parlamentu.
Mówimy o prawach człowieka, o przestrzeganiu europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, która, jak wspomniałem, uwzględnia prawo do życia i fizycznego dobrostanu.
Podstawą funkcjonowania Unii Europejskiej są prawa człowieka oraz wolności; w dokumentach przyjmowanych w całym okresie jej istnienia wciąż odwoływano się do praw i podstawowych wolności, co najpełniej znalazło swój wyraz w zapisach traktatu lizbońskiego.
Po pierwsze, po raz pierwszy w historii Europy do traktatu lizbońskiego włączono prawnie wiążącą Kartę praw podstawowych obywateli Unii. Traktat mówi również instytucjom, że Unia będzie stroną europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka.
Jesteśmy zatem świadkami zbliżania się do celu politycznej, kulturowej i prawnej podróży, jaką przebyła Unia w dziedzinie praw człowieka, które UE lokuje u podstaw swoich polityk, swoich działań i swojej osobowości.
W tym zakresie sądzę, że kwestią niezwykłej wagi jest fakt, iż Unia Europejska rozpoczęła już ten proces, tak aby móc podpisać europejską konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdy nadejdzie stosowny czas. Oznacza to, między innymi, przyjęcie jurysdykcji Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu oraz zwiększenie gwarancji dla obywateli. Oznacza to również, w pewnym sensie, że poszczególne współistniejące w Europie ustawodawstwa w zakresie praw człowieka i wolności zostaną w pewien sposób bardziej do siebie zbliżone: ustawodawstwo krajowe - gwarancje, które istnieją w każdym z państw europejskich będących państwami demokratycznymi szanującymi i broniącymi praw człowieka - prawodawstwo Unii Europejskiej oraz europejska konwencja o ochronie praw człowieka, będąca kolejnym aktem prawodawstwa, którego stronami są nie tylko państwa członkowskie Unii Europejskiej, ale również inne państwa europejskie, nawet jeżeli nie należą do Unii.
Obserwujemy zatem proces zbliżania tych aktów prawodawczych, czego wyrazem będzie podpisanie konwencji przez Unię Europejską.
W dniu 17 marca Komisja przedstawiła zalecenie rozpoczęcia negocjacji w sprawie przystąpienia Unii do przedmiotowej konwencji. Od tamtej pory Rada uczyniła wszystko, co było możliwe, aby przyśpieszyć debaty na temat mandatu negocjacyjnego. W Radzie działa grupa robocza prowadząca debaty w ścisłym porozumieniu z Komisją Europejską.
Rada uwzględniła w pełni wszystkie mandaty przewidziane w Protokole nr 8, który jest prawnym punktem odniesienia w tym zakresie, na przykład dotyczące następujących kwestii: możliwego udziału Unii w organach kontrolnych europejskiej konwencji oraz konieczności poszanowania kompetencji Unii i uprawnień instytucji. Wzięła także pod uwagę konieczność powołania sędziego Trybunału z ramienia Unii Europejskiej, uczestnictwo Parlamentu Europejskiego w Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy, jak również udział Unii w Komitecie Ministrów, gdy wykonuje on funkcje związane ze stosowaniem europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka.
Rada ponadto bardzo uważnie śledziła debaty i posiedzenia Parlamentu w marcu tego roku i w najwyższym stopniu bierze pod uwagę opinie wyrażone przez posłów do Parlamentu w projekcie sprawozdania sporządzonym przez państwa posłów Ramóna Jáuregui Atondo, Kingę Gál i Cristiana Dan Predę. W odczuciu prezydencji hiszpańskiej - i takie jest także stanowisko Rady - mandat do negocjacji z Radą Europejską, które wymagają długiego czasu i mają złożony, techniczny charakter, zostanie przyjęty przed końcem pierwszego półrocza 2010 roku.
Viviane Reding
wiceprzewodnicząca Komisji. - Pani przewodnicząca! Mój kolega Olli Rehn przedstawił już stanowisko Komisji i przekazał z jej strony kondolencje w związku z tragedią, jaka miała miejsce w Grecji, pozwolę sobie zatem powiedzieć jedynie parę słów o tym, w jaki sposób możemy prowadzić nasze prace, będzie to bowiem kwestia niezwykle istotna dla ukończenia procesu tworzenia systemu ochrony podstawowych praw w Unii, a przystąpienie UE do europejskiej konwencji praw człowieka, zagwarantowane w traktacie lizbońskim, nie jest opcją. To nasz cel, jak przed chwilą trafnie zauważył przedstawiciel prezydencji, przy czym przystąpienie do konwencji jest jedynie jednym z czterech elementów prowadzonej na szczeblu Unii Europejskiej bardzo ambitnej i wszechstronnej polityki w sprawie praw podstawowych.
Przede wszystkim wraz z wejściem w życie traktatu lizbońskiego Karta praw podstawowych stała się dokumentem prawnie obowiązującym i właśnie ta prawnie wiążąca karta stanowi najnowocześniejsze uregulowanie praw podstawowych na świecie pod względem politycznego zaangażowania w ochronę praw podstawowych, czytelności, a także pewności prawa, i umacnia ona wszystkie prawa, o których mowa w konwencji. Znaczenie i zakres tych praw są takie same jak przewidziano w konwencji, przy czym Karta idzie dalej. Znajdujemy w niej, na przykład, tak zwane prawa podstawowe trzeciej generacji: ochronę danych, gwarancje w dziedzinie bioetyki, czy prawa związane z dobrą i przejrzystą administracją. Poziom ochrony zapewniony na mocy karty musi zawsze być nie niższy niż ten przewidziany w konwencji. W wielu przypadkach jest on wyższy.
Po drugie, prawa podstawowe propagowane są jako priorytet programu sztokholmskiego, wyznaczającego strategiczne kierunki rozwoju w obszarze wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w Europie.
Po trzecie, powstaje nowy obszar - sprawiedliwość, prawa podstawowe i obywatelstwo - co dowodzi, jak wielką wagę Komisja przywiązuje do wzmocnienia swoich działań w tej dziedzinie.
I wreszcie, po czwarte, przystąpienie UE do konwencji. Da ono gwarancję, że każda osoba, która twierdzi, że została ofiarą naruszenia przepisów konwencji przez instytucję lub organ Unii będzie mogła wnieść skargę przeciwko Unii do Trybunału w Strasburgu na takich samych warunkach, jak te, które obowiązują w odniesieniu do skarg wnoszonych przeciwko państwom członkowskim. W sensie politycznym przystąpienie do konwencji oznacza, że Unia Europejska potwierdza kluczową rolę, jaką odgrywa przewidziany w konwencji system dla ochrony praw człowieka w Europie - w rozszerzonej Europie, nie tylko w Unii Europejskiej - ale przystępując do tejże konwencji Unia Europejska wzmacnia znaczenie systemu strasburskiego, który jest systemem zewnętrznej kontroli sądowniczej w dziedzinie praw podstawowych, jako że poddajemy teraz nasz porządek prawny w pełni i formalnie tejże kontroli. Zwiększy to oczywiście wiarygodność - zarówno w sferze wewnętrznej, jak i zewnętrznej - bardzo silnego zaangażowania UE w ochronę praw podstawowych.
Przed połową marca Komisja zaproponowała mandat negocjacyjny Radzie. Protokół nr 8 traktatu lizbońskiego wymaga uwzględnienia w umowie dotyczącej przystąpienia określonej liczby gwarancji merytorycznych, jako że musimy zachować szczególny charakter prawa unijnego, a zalecenie Komisji skierowane do Rady bierze w pełni pod uwagę te wymogi. Pragnę wspomnieć o dwóch z nich.
Oczywiste jest, że przystąpienie do konwencji nie może mieć negatywnego wpływu na określone w traktatach kompetencje i uprawnienia Unii oraz że odpowiednie zapisy w umowie akcesyjnej będą musiały fakt ten jednoznacznie potwierdzić. Podobnie przystąpienie Unii Europejskiej nie może mieć negatywnego wpływu ani na pozycję poszczególnych państw członkowskich w stosunku do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, ani w odniesieniu do zawartych w konwencji protokołów, ani zastrzeżeń. W toku negocjacji należy zatem zapewnić, aby umowa akcesyjna ustanowiła obowiązki na mocy merytorycznych postanowień konwencji jedynie w odniesieniu do aktów i środków przyjmowanych przez instytucje lub organy Unii.
Obecnie Komisja podejmuje starania w kierunku sprawnego włączenia Unii Europejskiej do systemu konwencji. Przystąpienie do niej winno więc zachowywać merytoryczne i proceduralne właściwości tego systemu. Musi ono jednak spełnić dwa wymogi. Po pierwsze, jak już powiedziałam, należy zachować szczególne właściwości prawa Unii Europejskiej; ważną kwestią jest zabezpieczenie Trybunału Sprawiedliwości i jego prerogatyw po przystąpieniu do konwencji. Przedstawiono interesujące propozycje mające na celu włączenie do działania Trybunału Sprawiedliwości w sytuacjach, gdy chodzi o kompatybilność aktu prawnego Unii kwestionowaną przed Trybunałem w Strasburgu, bez uprzedniego zgłoszenia zapytania w trybie prejudycjalnym. Tego rodzaju propozycje mogą być może być opracowane w taki sposób, aby nie było konieczności wprowadzania zmiany w traktacie i zasługują na wnikliwą analizę i dyskusję na forum grupy roboczej Rady. Wiem, że hiszpańska prezydencja dokłada wszelkich starań, aby tego rodzaju dyskusje przyśpieszyć.
Po drugie, ważne jest, aby traktować szczególną sytuację Unii jako odrębnego podmiotu prawnego, posiadającego autonomiczne uprawnienia, który stanie się, wraz z państwami członkowskimi, stroną mechanizmu, który nie był początkowo przeznaczony do tego celu - był przeznaczony dla państw członkowskich - i tym samym konieczna jest ograniczona liczba technicznych i proceduralnych dostosowań postanowień konwencji w odniesieniu do szczególnego charakteru prawa unijnego. Jest wśród nich tak zwany mechanizm dotyczący współpozwanych.
Szczególnie istotne jest wzięcie pod uwagę kwestii zdecentralizowanego wdrażania prawa unijnego przez państwa członkowskie. Za pomocą wspomnianego mechanizmu Unia uzyska prawo włączenia się do postępowania jako współpozwany w sprawach toczących się przeciwko państwu członkowskiemu i dotyczących przepisów prawa unijnego.
Z instytucjonalnego punktu widzenia chciałabym również podkreślić stanowisko Komisji, że przedstawiciele Unii Europejskiej winni uczestniczyć w działaniach organów konwencji na równi z przedstawicielami pozostałych umawiających się stron. Oznacza to, na przykład, że jedną z podstawowych zasad konwencji jest wybór sędziego z ramienia każdej z umawiających się stron. Zasada ta zapewnia reprezentację w Trybunale każdego systemu prawnego; jest ona także odzwierciedleniem zbiorowego systemu gwarancji ustanowionego na mocy konwencji, w którym każda z umawiających się stron ma obowiązek uczestnictwa, a to oznacza, że potrzebujemy wybranego przez Unię stałego, pracującego w pełnym wymiarze sędziego, który posiadałby taki sam status i takie same obowiązki jak pozostali sędziowie, i który mógłby występować potencjalnie we wszystkich sprawach.
Rozwiązanie zakładające powoływanie sędziego ad hoc, który występowałby tylko w sprawach toczących się przeciwko Unii lub dotyczących prawa unijnego byłoby niewystarczające. Co się tyczy metody wyboru takiego sędziego, powinien mieć tu również zastosowanie standardowy tryb przewidziany w konwencji. Oznacza to, że Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy dokonuje wyboru sędziego z listy trzech kandydatów przedstawionych przez Unię Europejską. Sądzimy, że w posiedzeniach Zgromadzenia Parlamentarnego, na których odbędzie się wybór sędziów Trybunału w Strasburgu, powinna móc wziąć udział odpowiednia liczba posłów do Parlamentu Europejskiego.
Pragnę podziękować sprawozdawcom z Komisji Spraw Konstytucyjnych oraz Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych, panu posłowi Jáuregui i pani poseł Gál, za ich znakomitą współpracę podczas przygotowywania tego dokumentu, a posiedzenie zorganizowane przez Komisję Spraw Konstytucyjnych 18 marca było naprawdę bardzo przydatne. Cieszę się również, że hiszpańska prezydencja Rady nadała temu dokumentowi wysoki priorytet. Jestem więc pewna, że będziemy mogli rozpocząć negocjacje w sprawie przystąpienia do konwencji po zakończeniu lata. Dopilnuję, aby w toku negocjacji Komisja, jako negocjator z ramienia Unii, na bieżąco przekazywała Parlamentowi pełne informacje.
Pani przewodnicząca! Nie sądzę, aby w dniu takim jak dziś konieczne było podkreślanie raz jeszcze jak ważne dla Europy są prawa podstawowe i jak istotne są one z punktu widzenia wszystkich aktów, o jakich przyjęcie wnioskujemy. Jestem pewna, że spełnienie standardów konwencji nie będzie sprawiało Unii trudności, a przestrzeganie jej przepisów z pewnością wzmocni ochronę praw podstawowych w Europie; mówiąc to mam na myśli każdego człowieka, który mieszka w Europie.
Marietta Giannakou
Pani przewodnicząca! W pełni podpisuję się pod wypowiedziami pana przewodniczącego Lópeza Garrido w imieniu hiszpańskiej prezydencji oraz pani komisarz Reding i pragnę pogratulować panu posłowi Jáuregui Atondo oraz pani poseł Gál ich sprawozdań, a także pracy, jaką wykonali.
Przystąpienie UE do europejskiej konwencji Rady Europy oraz jej protokołów stanowi wykonanie traktatu lizbońskiego i rozszerza zakres ochrony obywatel Unii w dziedzinie praw człowieka. Stworzy to paneuropejski system ochrony podstawowych wolności i praw człowieka, objęty zakresem orzekania Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Jednocześnie, oprócz zewnętrznej ochrony, Unia Europejska zyskuje międzynarodowy zewnętrzny organ ochrony zwiększając w ten sposób swoją wiarygodność wobec krajów trzecich, od których często wymaga ona w ramach dwustronnych stosunków poszanowania przepisów europejskiej konwencji praw człowieka.
Pani przewodnicząca! Debata na temat praw człowieka i podstawowych wolności zbiegła się dziś w czasie z zabójstwem trzech obywateli, trzech robotników, przez ekstremistów i marginalny element w mojej ojczyźnie, w Atenach, podczas demonstracji przeciwko działaniom rządu podejmowanym w odpowiedzi na kryzys gospodarczy. Pragnę nie tylko wyrazić żal i ból, ale również, w imieniu moich koleżanek i kolegów z największej partii opozycyjnej w Grecji, nadmienić, że nasza frakcja polityczna jest zdecydowana wnieść swój znaczący wkład w zabezpieczenie demokracji oraz sprawnego funkcjonowania instytucji.
Szanujemy środki, jakie są nam przekazywane w tym krytycznym czasie przez naszych partnerów oraz przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy i zobowiązujemy się stanowczo pomóc w przeprowadzeniu niezbędnych reform, aby przezwyciężyć obecny kryzys. Jako odpowiedzialna strona wniesiemy swój wkład w działania zmierzające do utrzymania spokoju i zachowania jedności narodu greckiego eliminując elementy ekstremistyczne, które osłabiają naszą demokrację.
Ramón Jáuregui Atondo
w imieniu grupy S&D. - (ES) Pani przewodnicząca! Gdybym miał sprowadzić wszystko, o czym mówimy dzisiaj do jednej tylko myśli, powiedziałbym europejskiej opinii publicznej głośno i wyraźnie, że po raz pierwszy będzie mieć trybunał, który gwarantuje jej poszanowanie praw człowieka i podstawowych wolności w relacjach z Unią Europejską i krajami ojczystymi w sytuacji, gdy wdrażają one prawo unijne.
Kwestią zasadniczą jest nowy trybunał dla europejskich narodów, Trybunał w Strasburgu, który ma gwarantować przestrzeganie prawa unijnego oraz zapewniać, aby jego stosowanie w każdym państwie członkowskim dawało minimalne gwarancje, jakie leżą u podstaw koncepcji europejskiej. Owe minimalne gwarancje są częścią swoistej pępowiny, historycznego procesu europejskiej integracji. Ten proces integracji ma charakter cywilizujący i opiera się na zasadzie godności ludzkiej - godności ludzi - i przybiera kształt demokracji, rządów prawa, państwa opiekuńczego działającego na fundamentach praworządności i przestrzegania praw człowieka.
Traktat lizboński stworzył nam możliwość sformalizowania przez Unię Europejską karty, która - jak powiedziała pani komisarz Reding - jest najpełniejszym aktem dotyczącym praw człowieka, jaki został ustanowiony w tej dziedzinie, i która nakłada na nas wymóg poddania się jurysdykcji Trybunału w Strasburgu.
I takie właśnie zapisy mamy teraz przyjąć. Wiem, że istnieje bardzo wiele problemów natury technicznej, ale chciałbym jedynie podkreślić, jak istotny był fakt, że Komisja zadziałała szybko i skutecznie ustanawiając szczególny mandat umożliwiający nam posunięcie się naprzód w tych negocjacjach.
Chciałbym pogratulować pani, pani komisarz Reding, wykonanej przez panią pracy, która - powiem to raz jeszcze - była szybka i skuteczna, a także pragnę pogratulować hiszpańskiej prezydencji. Chciałbym ogłosić, że podczas kolejnej sesji miesięcznej przyjmiemy sprawozdanie Parlamentu w tym zakresie i chciałbym prosić panią o monitorowanie, informowanie i wsparcie w negocjacjach, które są skomplikowane, ale jakże istotne dla Europy.
Cecilia Wikström
Pani przewodnicząca! Przystąpienie UE do europejskiej konwencji było w planach od długiego czasu. Teraz istnieje podstawa prawna, aby przystąpienie to stało się rzeczywistością. Wszyscy możemy być z tego zadowoleni. Przystąpienie UE do europejskiej konwencji praw człowieka będzie oznaczać, że ochrona praw podstawowych zostanie uzupełniona i wzmocniona, że obywatele w naszych państwach członkowskich będą mieli lepszą ochronę w odniesieniu do działań UE oraz że praktyka prawna w dziedzinie praw człowieka zostanie lepiej sharmonizowana w dwóch europejskich trybunałach: w Hadze i Strasburgu.
Wraz z przystąpieniem Unii do europejskiej konwencji instytucje unijne będą podlegać wymiarowi sprawiedliwości sprawowanemu przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. Zagwarantuje to niezależny zewnętrzny nadzór nad poszanowaniem przez UE podstawowych praw i wolności ludzi.
To niezwykle ważny krok. Bardzo łatwo jest dać się zwieść przekonaniu, że tu, w Europie, jesteśmy wolni od tego rodzaju naruszeń praw człowieka, które popełniane są w innych częściach świata. Jako państwa członkowskie Unii Europejskiej mamy prawa, przepisy i głęboko zakorzenione europejskie wartości, które stoją na straży naszych praw. Zgodnie z zapisami zawartymi na wstępie traktatu lizbońskiego wolność wypowiedzi, wolność prasy oraz wolność wyznania są europejskimi wolnościami, które muszą być poszanowane wszędzie w Unii bez wyjątku. Niestety, nie zawsze ma to miejsce, są bowiem państwa członkowskie, które naruszają podstawowe prawa obowiązujące w UE. Z przykrością stwierdzam, że również przykładem na to jest sytuacja, w której stoimy z boku tutaj, w tej Izbie, i przyzwalamy na to, by tak się działo.
Wraz z przystąpieniem UE do europejskiej konwencji praw człowieka w celu wzmocnienia i uzupełnienia wolności i praw obywateli ważnym krokiem będzie, abyśmy tutaj, w Parlamencie, stanowili prawo i działali zgodnie z przepisami tejże konwencji. Faktem jest, że w naszych państwach członkowskich pozostaje wciąż wiele do zrobienia, aby nasze własne podwórka zostały posprzątane, a wzniosłe słowa wyrażające nasze wspólne wartości przekute w rzeczywistość.
Heidi Hautala
w imieniu grupy Verts/ALE. - (FI) Pani przewodnicząca! To bardzo ważne, że myślimy o prawach człowieka jako posiadających wewnętrzną wartość, chociaż mają one również wartość instrumentalną, co uświadamiam sobie, gdy rozmawiam z przedstawicielami krajów trzecich jako przewodnicząca Podkomisji Praw Człowieka.
Właśnie dziś rozmawiałam z kilkoma posłami do parlamentu Maroka. To wspaniałe, że mogę im powiedzieć, iż Unia Europejska także podkreśla znaczenie praw człowieka w swoich własnych działaniach nie próbując jedynie pouczać innych o tym, jak istotne są prawa człowieka. W ten sposób możemy wyjaśnić przedstawicielom krajów trzecich, że przystąpienie Unii Europejskiej do konwencji o ochronie praw człowieka naprawdę oznacza, że nasze działania podlegają zewnętrznej kontroli, jak to już tutaj wyjaśniono. Mogę również powiedzieć, że po raz pierwszy mamy komisarza, który jest konkretnie odpowiedzialny za te zagadnienia w kontekście kwestii prawnych.
Chciałabym nadmienić, że przystąpienie Unii Europejskiej do europejskiej konwencji praw człowieka nie rozwiąże oczywiście problemu całkowitego przeciążenia pracą Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Powinniśmy rozważyć, w jaki sposób moglibyśmy rozwiązać ten problem, który powstał z powodu mnogości zaległych spraw do rozpatrzenia.
Pragnę również stanowczo zasugerować, aby Unia podjęła także decyzję o dostosowaniu się do poszczególnych przydatnych dodatkowych protokołów, które dotyczą takich kwestii jak przeciwstawienie się stosowaniu tortur, walka z rasizmem, czy też skuteczniejsze prawo.
Zbigniew Ziobro
Pani przewodnicząca! Efekty podpisania umowy akcesyjnej Unii Europejskiej do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności będą, jak się wydaje, ograniczone, ponieważ od dłuższego czasu konwencja jest akceptowana jako wyznacznik standardu ochrony praw człowieka w Europie. Taki status uzyskała tak w prawie europejskim, jak i w politykach sektorowych w poszczególnych państwach Unii Europejskiej.
Jednakże wskazać należy również na pewne problemy, jakie mogą wynikać z konkurencji pomiędzy europejskim Trybunałem Sprawiedliwości a Europejskim Trybunałem Praw Człowieka w sferze orzecznictwa, które może wystąpić. A więc sprawa powinna być bardzo dogłębnie przemyślana, by nie popełniano później błędów, z których trzeba będzie się wycofywać.
Co więcej, należy domniemywać, że orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, dokonywana przez niego interpretacja prawa unijnego, stanie się przedmiotem oceny Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Tym samym Europejski Trybunał Praw Człowieka zyska istotne kompetencje ponad instytucjami unijnymi. W tej sytuacji należy rozważyć wszystkie konsekwencje prawne takiej decyzji, aby nie postępować pochopnie. Należy też przy okazji zastanowić się nad kwestią reformy sposobu działania obu ważnych sądów europejskich.
Krisztina Morvai
(HU) Jako prawnik zajmujący się zagadnieniami związanymi z prawami człowieka nie mogę zrozumieć, jaką wartość dodaną dla ochrony praw człowieka obywateli Europy miałoby mieć przystąpienie przez Unię Europejską do tejże samej konwencji praw człowieka, do której przystąpiło już każde z państw europejskich. Pozwolę sobie wyjaśnić kilka okoliczności, ponieważ - jak widzę - nasi koledzy niebędący prawnikami zostali znacząco wprowadzeni w błąd. Sytuacja przedstawia się następująco. Istnieje instrument ochrony praw człowieka pod nazwą europejskiej konwencji praw człowieka, który istotnie pełni bardzo ważną rolę. Konwencji tej nie podpisała Unia Europejska, ale jej quasi bliźniacze ciało - Rada Europy.
Jeżeli dany kraj narusza prawa swoich obywateli określone i przewidziane w konwencji, wówczas obywatel ma prawo zwrócić się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu i domagać się prawnego zadośćuczynienia lub wykonania jego praw przez to państwo. Jak wiadomo, możliwość taka przysługuje obecnie wszystkim obywatelom Unii Europejskiej. Wątpię, aby był wśród nas choćby jeden poseł, któremu nie byłby znany jakiś przypadek kogoś w jego kraju, kto zagroził skierowaniem sprawy do Strasburga i ostatecznie uczynił to i wygrał sprawę przeciwko ojczystemu państwu członkowskiemu. Co zatem nastąpiło tutaj nowego, na czym polega wartość dodana, poza uzyskaniem przez kogoś z kręgów Unii Europejskiej dobrze płatnej posady sędziego w Strasburgu?
Kinga Gál
(HU) Pani przewodnicząca, panie ministrze, pani komisarz, panie i panowie! Nasza dzisiejsza debata jest jednym z doniosłych wydarzeń w historii Unii Europejskiej. Omawiamy dziś coś, co wiele lat temu wydawało się przeszkodą nie do pokonania: mandat Komisji do negocjacji w sprawie przystąpienia UE do europejskiej konwencji praw człowieka. Przedmiotowa konwencja została ratyfikowana 60 lat temu i na przestrzeni owych 60 lat napawała wielu obywateli wiarą, że sprawiedliwości można dochodzić nawet względem ojczystego kraju. Pani komisarz Reding wspomniała już o czymś, co jest ściśle związane z dzisiejszą debatą i co tym samym należy nieustannie podkreślać, a mianowicie, że od grudnia Karta praw podstawowych Unii Europejskiej stała się prawnie wiążąca. Dokument ten należy do najbardziej postępowych dokumentów w dziedzinie praw podstawowych.
Konwencja wzmacnia znaczenie Karty, a Karta uzupełnia konwencję. Od grudnia traktat lizboński zobowiązuje UE do przystąpienia do konwencji praw człowieka. W związku z tym naszym celem musi być zapewnienie, aby realizacja tego celu nastąpiła pomyślnie w najszerszym możliwym zakresie. Najważniejszym pytaniem, jakie się tutaj wyłania jest to o wartość dodaną, jaką przystąpienie do konwencji przyniesie w życiu obywateli UE. Moje sprawozdanie w sprawie przystąpienia do konwencji zostało przygotowane z takim właśnie założeniem i zostało jednogłośnie ratyfikowane przez Komisję Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych. Chciałabym zatem zwrócić się z prośbą do Rady i Komisji, aby uczyniły w toku negocjacji wszystko, by zapewnić, że przystąpienie do konwencji faktycznie będzie stanowić wartość, wartość dodaną dla obywateli UE, bez podsycania przesadnych oczekiwań.
Jednocześnie kilka kwestii wymaga wyjaśnienia podczas negocjacji. Jednym z tych istotnych zagadnień jest związek pomiędzy oboma trybunałami. Warunkiem wstępnym jest również, aby uprzednio zostały wyczerpane wszystkie środki prawne na szczeblu wewnątrzkrajowym. Jednocześnie w moim przekonaniu ważne jest, aby uwzględnić podczas przedmiotowych negocjacji fakt, że reforma działania Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu zbiegła się w czasie z przystąpieniem UE do konwencji. Przystąpienie UE do konwencji będzie niepowtarzalnym eksperymentem, ale nie może zagrozić niczemu, co już funkcjonuje w zakresie egzekwowania praw człowieka. Przystąpienie do konwencji może zakończyć się pomyślnie tylko wówczas, gdy naprawdę wzmocni już funkcjonujące instytucje i umożliwi obywatelom dostęp do nich. Powinniśmy dołożyć starań, aby nie stworzyć zagrożenia dla tego procesu i dopilnować, aby na fali naszego entuzjazmu nie wylać dziecka z kąpielą, jak trafnie mówi węgierskie powiedzenie. Sądzę, że jest to bardzo ważna chwila i znajdujemy się na właściwym kursie. Zwracam się z prośbą do Komisji i Rady o określenie ich mandatu i przeprowadzenie nadchodzących negocjacji w taki sposób, aby dotrzymać powyższych ustaleń.
Pani poseł Gál, chciałbym powiedzieć, że jest pani pierwszym węgierskim posłem, jakiego widziałem od czasu, gdy usłyszeliśmy informację, że nasz kolega poseł i przyjaciel, pan Pál Schmitt, został wybrany przewodniczącym parlamentu węgierskiego. Pragnę powiedzieć, że będzie nam zdecydowanie brakowało naszego przyjaciela, pana Schmitta, ale proszę, aby przekazała mu pani formalnie nasze gratulacje; jestem pewien, że stojąc na czele parlamentu w swojej ojczyźnie znakomicie wywiąże się z zadania.
Monika Flašíková Beňová
(SK) Mimo iż wszystkie państwa członkowskie są sygnatariuszami konwencji, przystąpienie do niej UE jako całości stanowić będzie nie tylko nowy wymiar ochrony praw człowieka w Unii, ale również - i to pragnę podkreślić - prawny i polityczny sygnał do wzmocnienia relacji pomiędzy UE a Europą. Chciałabym także wyrazić poparcie dla postulatu, aby wraz z przystąpieniem UE do konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poważnie rozważono również przyjęcie na szeroką skalę prawodawstwa wyznaczającego obszar praw społecznych - przykładowo, niewątpliwie mile widzianym krokiem byłoby przyjęcie na szczeblu ogólnoeuropejskim, dla Unii jako całości, zrewidowanej Europejskiej Karty Społecznej.
Przystąpienie UE do konwencji rodzi także pytanie o polityczną reprezentację Unii w organach Rady Europy. Jednocześnie słychać głosy, że Parlament Europejski winien również odgrywać aktywną rolę w tym procesie. Co do zasady podzielam ten pogląd, pani komisarz, obawiam się jednak, że sam ten proces, w tym jego poszczególne elementy składowe, nie będzie wcale łatwy. Mimo iż obecnie podzielam pani entuzjazm - i oczywiście Rada także zasługuje na słowa podziękowania za bardzo dobrą pracę, jaką wykonała - musimy być przygotowani na to, że wspomniany proces będzie bardzo złożony oraz że wciąż jest przed nami wiele pracy do wykonania w tym kierunku.
Marek Henryk Migalski
(PL) Panie Przewodniczący! Unia Europejska jest zbudowana na poszanowaniu praw człowieka. Jest to rzeczywiście jedna z najpiękniejszych cech tej instytucji. Mam tylko wrażenie, że budujemy te prawa człowieka tylko i wyłącznie dla naszych obywateli. Mówiły o tym panie Beňová i Wikström. Natomiast mam wrażenie, że zaniedbujemy to, o czym mówiła pani Hautala, tzn. próbę rozpowszechniania praw człowieka na zewnątrz. W moim przekonaniu Unii Europejskiej brakuje zaangażowania w ten problem.
Witam z nadzieją przystąpienie Unii Europejskiej do Konwencji, ponieważ daje to szansę na pewną spójność, koherencję systemu praw czy ochrony praw człowieka w Unii Europejskiej czy na tym obszarze. Warto jest pamiętać o tym, by tworząc kolejne prawa nie ograniczać kolejnych wolności. Jest to oczywiście temat dla filozofów i teoretyków prawa, ale to napięcie pomiędzy prawami a wolnością istnieje. Warto wobec tego, aby zarówno ustawodawcy, jak i później sędziowie, którzy egzekwują prawo, mieli tego świadomość.
Angelika Werthmann
(DE) Panie przewodniczący, panie i panowie! Artykuł 6 traktatu lizbońskiego stanowi, że Unia przystępuje do europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, co stanowi wzmocnienie systemu praw podstawowych w Unii Europejskiej. Europejska konwencja praw człowieka jest niezwykle ważna z punktu widzenia ochrony praw człowieka i podstawowych wolności w Europie. Nasze przystąpienie do tego systemu prawnego wzmocniłoby podstawowe prawa obywateli UE, jako że uzyskaliby oni dodatkowe środki dochodzenia prawnego zadośćuczynienia w wypadku, gdy uznają, że ich prawa podstawowe zostały naruszone.
Postrzegam przystąpienie UE do europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności jako bardzo pozytywny krok, bowiem zwiększy on również świadomość znaczenia praw podstawowych w UE i, teoretycznie, zwiększy wiarygodność Unii w stosunkach zewnętrznych.
Rafał Trzaskowski
Panie przewodniczący! Na wstępie pragnę podziękować obojgu naszym sprawozdawcom - pani poseł Kindze Gál i panu posłowi Ramónowi Jáuregui Atondo - a także Komisji i prezydencji.
(ES) Dziękuję bardzo za tę niezwykle trudną, ale konieczną pracę, jaką państwo wykonali.
Gdy mówiliśmy o przystąpieniu UE do europejskiej konwencji praw człowieka - a mówimy już o tym w Unii Europejskiej od, jak sądzę, 10 lat - pojawiało się wiele obaw dotyczących ewentualnej wzajemnej rywalizacji pomiędzy Europejskim Trybunałem Praw Człowieka a Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości, problemów, jakie mogłyby wyniknąć, gdyby pojawiła się kwestia właściwości sądu, czy też możliwości kwestionowania autonomii Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.
Uważam jednak, że w naszej pracy osiągnęliśmy etap, na którym dochodzimy do sytuacji, w której oba te trybunały mogą wzajemnie się uzupełniać. Próbujemy dokładać wszelkich starań, aby uniknąć myślenia hierarchicznego, ale de facto oba te systemy ochrony praw człowieka wzajemnie się przenikają. Sądzę, że w świetle ostatnich tendencji, gdzie ETS kieruje się orzecznictwem Trybunału w Strasburgu i odwrotnie te dwa systemy istnieją obok siebie i właściwie brak jest pomiędzy nimi rywalizacji, a większość związanych z tym obaw została rozwiana.
W ostatnio wydanym wyroku w sprawie Bosphorus, która jest nam wszystkim doskonale znana, Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że nie ma konieczności ponownego rozpoznawania sprawy, jako że UE, sama w sobie, zapewnia odpowiedni poziom ochrony praw człowieka. Tak więc powstaje pytanie: dlaczego potrzebne jest nam przystąpienie do konwencji? Pytanie to padało tu z ust naszych koleżanek i kolegów, i odpowiedź brzmi: tak, naprawdę jest nam to potrzebne. Dlaczego tego potrzebujemy? Nie tylko z powodu symbolicznego znaczenia, które jest ważne, ale także ze względu na fakt, że cały system ochrony praw człowieka w Unii Europejskiej zyska wiarygodność w oczach obywateli, którzy będą korzystać z ochrony przed działaniami ze strony UE, a nie tylko państw członkowskich, jak to ma miejsce obecnie. Kiedy brak jest skutecznej kontroli sądowniczej czy to na szczeblu krajowym, czy wspólnotowym - kiedy, przykładowo, powodowi odmówiono wszczęcia postępowania lub dany organ UE nie może zostać pozwany, oto są sytuacje, w których zyskamy wartość dodaną.
Przystępujemy do konwencji w celu uzyskania większej spójności systemu ochrony praw człowieka, nie zaś w celu podważenia wiarygodności tego systemu. Potrzebujemy lojalności i właśnie z tego powodu postulujemy, aby nie wnosić międzypaństwowych skarg dotyczących domniemanej niezgodności z prawem, jeżeli dany akt wchodzi w zakres prawa unijnego. To jest nasz postulat i powinniśmy dołożyć wszelkich starań, aby stał się on obowiązującym przepisem prawa.
I wreszcie chciałbym bardzo podziękować Komisji za ustanowienie Dyrekcji Generalnej ds. Praw Człowieka. Pamiętam, gdy jeszcze jako student czytałem artykuły Josepha Weilera na temat ochrony praw człowieka. Doszedł on do wniosku, że w kwestii wnoszenia o przystąpienie oraz samego przystąpienia do konwencji praw człowieka możemy robić wszystko, ale jeśli w łonie samej Komisji jej przepisy nie będą stosowane i brak będzie dalszych wynikających z tego działań, to wszystko to będzie bezowocne.
Tak więc, na zakończenie, dzięki państwu udało nam się. Należy mieć nadzieję, że pójdziemy dalej i będziemy mieć w Unii Europejskiej lepszą ochronę praw człowieka niż mamy obecnie.
Csaba Sógor
(HU) Z ogromnym zadowoleniem przyjmuję przystąpienie do najbardziej fundamentalnego europejskiego dokumentu dotyczącego praw człowieka. Unia Europejska robi kolejny krok na drodze do prawdziwie zjednoczonej Europy i zwiększa swoją wiarygodność w sytuacjach, gdy interweniuje przeciwko naruszaniu praw człowieka w krajach trzecich. Nie wolno nam jednak zapomnieć, że jeśli chodzi o ochronę praw człowieka Rada Europy pod wieloma względami wyprzedza Unię Europejską. Z tego właśnie powodu apeluję do Komisji, aby zbadała możliwość przystąpienia do pozostałych konwencji Rady Europy i przygotowała wykaz tych międzynarodowych traktatów zawartych w ramach Rady Europy, które pomogłyby nam poprawić jakość prawodawstwa UE w dziedzinie praw człowieka, gdybyśmy do nich przystąpili.
Sądzę, że aby Europa stała się w pełni regionem wolności, bezpieczeństwa i prawa konieczna będzie współpraca z Radą Europy oraz przyjęcie jej dotychczasowego dorobku w dziedzinie praw człowieka. W dorobku tym na szczególną uwagę zasługuje Karta języków regionalnych lub mniejszościowych oraz Konwencja ramowa o ochronie mniejszości narodowych, która wyznaczyła minimalne standardy dotyczące kwestii związanych z rdzennymi mniejszościami narodowymi w oparciu o europejskie wartości, poszanowanie różnorodności oraz prawa określone w Karcie praw podstawowych. Wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej są członkami Rady Europy, a większość z nich podpisała i ratyfikowała wspomniane dokumenty. Z punktu widzenia rozszerzenia prawodawstwa unijnego o tę dziedzinę naturalnym krokiem byłoby jego przeprowadzenie z włączeniem szeroko ratyfikowanych konwencji.
Elena Băsescu
(RO) Wejście w życie traktatu lizbońskiego zapewniło przystąpienie Unii Europejskiej do europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W istocie Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu będzie chronił podstawowe prawa i wolności przed działaniami UE. Fakt ten jest tym donioślejszy, że państwa członkowskie dokonały przeniesienia ważnych kompetencji na rzecz Unii Europejskiej. Należy podkreślić, że przystąpienie do konwencji nie naruszy zasady autonomii prawa unijnego, jako że Trybunał Sprawiedliwości w Luksemburgu pozostanie jedynym sądem najwyższej instancji dla wszelkich spraw dotyczących prawa UE.
Rumunia podpisała europejską konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w 1993 roku. Co istotne, artykuł 20 rumuńskiej konstytucji stanowi, że międzynarodowe uregulowania dotyczące podstawowych praw człowieka, których stroną jest Rumunia, mają charakter nadrzędny wobec przepisów krajowych.
Csaba Sándor Tabajdi
(HU) Pani komisarz! Kwestią bardzo ważną jest fakt, że Rada Europy dysponuje mechanizmem, monitorowanym przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, który opracowano kilkadziesiąt lat temu i który od tamtej pory działa, a także fakt, że Unia Europejska będzie również z niego korzystać. Od dawna powtarzałem, że jeśli chodzi o ochronę praw człowieka i mniejszości w Europie wiele obaw budzi fakt, że to Rada Europy posiada funkcjonujący system ochrony praw człowieka i mniejszości, a tymczasem realne polityczne znaczenie w Europie ma Unia. Chciałbym zwrócić uwagę na znakomite sprawozdanie przygotowane przez sprawozdawczynię, panią poseł Kingę Gál, w którym zauważa ona, że odpowiednie prawo precedensu lub orzecznictwo często w znaczący sposób wspiera ochronę praw mniejszości, czego nie może zapewnić Unia Europejska. Podkreślę również to, o czym wspomniała już pani poseł Sógor. Przystąpienie Unii Europejskiej do Konwencji ramowej o ochronie mniejszości narodowych byłoby precedensem, jako że 8,5% populacji Unii należy do mniejszości, tymczasem Unia nie dysponuje żadnym systemem ochrony tychże mniejszości.
Izaskun Bilbao Barandica
(ES) Panie przewodniczący! Pragnę pogratulować panu posłowi Jáuregui wykonania bardzo poważnej pracy.
Przedmiotowe sprawozdanie wyjaśnia instytucjonalne i operacyjne aspekty przystąpienia Unii Europejskiej do europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
Już trzy dziesięciolecia temu Komisja Europejska i Parlament przyjęły obie rezolucje wzywające do przystąpienia Unii do konwencji. Obecnie, gdy Unia jest bardziej złożona, a w jej skład wchodzi 27 państw, nikt nie kwestionuje, że powinno to nastąpić. Porozumienie w sprawie tych zasad jest podstawą politycznej spójności i tożsamości Unii Europejskiej, a kiedy te zagadnienia dotyka kryzys, pojawiają się problemy zarówno polityczne, jak i gospodarcze.
Obrona wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności w każdych okolicznościach i bez wahania oznacza pracę na rzecz wzmocnienia demokracji i na rzecz postępu; oznacza także całkowite wykluczenie wszelkich przejawów przemocy, narzucania woli, czy totalitaryzmu. Nie zapominajmy, że taki był właśnie główny kierunek, w jakim miał zmierzać projekt Unii Europejskiej. Właśnie taki kurs musimy obrać, zatem wzywam Komisję i Radę, aby podjęły działania prowadzące w tym kierunku.
Panie przewodniczący! Pragnę również przekazać moje wyrazy szacunku i współczucia rodzinom ofiar w Grecji.
Jacek Olgierd Kurski
(PL) Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności jest jednym z fundamentów europejskiej aksjologii, która broni praw jednostki, praw człowieka. Leżała u podstaw powołania Unii Europejskiej w sensie wartości.
Przez wiele lat Europejski Trybunał Praw Człowieka dobrze spełniał swoją rolę, broniąc słabszych, broniąc prześladowanych. W ostatnim czasie doszło jednak do kilku orzeczeń, które każą się zastanowić nad prawidłowym rozumieniem przez ten trybunał zasad wolności jednostki. W zeszłym roku przeszła przez całą Europę fala dyskusji i sprzeciwu wobec werdyktu, który zakazywał wieszania krzyży w miejscu publicznym.
Sądzę, że Unia Europejska, na mocy traktatu lizbońskiego przystępująca do tej konwencji, powinna jednocześnie rozpocząć dyskusję i debatę w takim kierunku pogłębionej refleksji, żeby do tego rodzaju wypaczeń wolności jednostki i fałszywego rozumienia praw człowieka w przyszłości więcej nie dochodziło.
Jarosław Kalinowski
(PL) Panie Przewodniczący! Parlament Europejski wielokrotnie podejmował rezolucje potępiające przypadki łamania praw człowieka i wolności w różnych częściach świata. Trzeba jednak powiedzieć, że jako Unia Europejska nie możemy sobie poradzić z ewidentnymi przypadkami łamania tych podstawowych praw w państwach członkowskich Unii Europejskiej.
Chciałem podać bardzo aktualny przykład. Otóż niedawno Litewska Komisja Etyki Służbowej ukarała posła do Parlamentu Europejskiego, pana Tomaševskiego, lidera mniejszości polskiej, za zadanie przewodniczącemu Barroso pytania dotyczącego przestrzegania praw mniejszości. Jest to sytuacja kuriozalna czy wręcz skandaliczna. Moje pytanie jest następujące: czy przystąpienie do Konwencji Ramowej może cokolwiek zmienić? Unia Europejska powinna wypracować w tych kwestiach standardy o wiele wyższe od tych przyjętych w Konwencji Ramowej. Czas, aby takie przypadki dyskryminacji nie miały miejsca w państwach członkowskich Unii Europejskiej.
Georgios Papanikolaou
(EL) Panie przewodniczący! Na wstępie ja również chciałbym wyrazić mój głęboki żal z powodu śmierci trzech greckich obywateli dzisiaj w Grecji podczas pokojowego zgromadzenia greckich obywateli demonstrujących na rzecz lepszej przyszłości. Jacyś ludzie działający na obrzeżach polityki, jacyś ludzie działający przeciwko demokracji tak niesprawiedliwie pozbawili te osoby życia.
To naprawdę jest tragiczna ironia, że właśnie dzisiaj debatujemy na temat wzmocnienia i pogłębienia struktury systemu ochrony praw człowieka i podstawowych wolności europejskich obywateli poprzez nasze przystąpienie do europejskiej konwencji praw człowieka.
Jakkolwiek skutecznie by nie działał Trybunał w Strasburgu, musimy zdawać sobie sprawę z tego, że aby wzmocnić ideę Europy, Europy wartości, Europy antropocentrycznej, pierwszeństwo wobec wszystkich innych spraw musi mieć solidarność: solidarność pomiędzy państwami członkowskimi, solidarność pomiędzy narodami, solidarność, której tak bardzo potrzebujemy właśnie teraz w Grecji.
Diego López Garrido
Panie przewodniczący! Niemal wszyscy posłowie, którzy przemawiali, wyrazili swoje poparcie dla przystąpienia Unii Europejskiej do europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, i w pełni podzielamy ich stanowisko.
Chciałbym odnieść się do dwóch wystąpień, które - jak się wydaje - wyrażały rezerwę lub sprzeciw wobec tejże idei uważając ją albo za zagrożenie dla kompetencji Unii, jak w przypadku pana posła Ziobry, albo za zbędną, jak w przypadku pani poseł Morvai.
Pragnę odnieść się do obu tych wystąpień i odpowiedzieć konkretnie na oba. Co się tyczy argumentów przedstawionych przez pana posła Ziobrę, problem ingerowania Trybunału w Strasburgu w kompetencje Unii nie istnieje. Nie jest to jego celem, i co więcej, kwestię tę reguluje Protokół nr 8 do traktatu lizbońskiego. Oczywiste jest, że nie zmienia to kompetencji, ani uprawnień instytucji unijnych. Problem ten nie istnieje.
W uzupełnieniu kwestii mechanizmu dotyczącego współpozwanych - innymi słowy, Unii Europejskiej wraz z państwem członkowskim - w sytuacji, gdy do Trybunału w Strasburgu zostaje wniesiona skarga przeciwko państwu członkowskiemu; jednym z tematów omawianych w grupie roboczej działającej w tej dziedzinie jest konieczność uprzedniego wyczerpania wszystkich środków prawnych w Trybunale w Luksemburgu przed wszczęciem postępowania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka.
Jest to jeden z tematów, które są aktualnie przedmiotem prac z technicznego punktu widzenia w grupie roboczej, tak aby nie było żadnych wątpliwości co do tego, że Europejski Trybunał Praw Człowieka nie wkracza w kompetencje Unii; stwierdza on jedynie, czy nastąpiło naruszenie przepisów europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka.
Drugi argument podniosła pani poseł Morvai, która mówi: "Mogę postąpić wbrew decyzji organu w moim kraju i mogę skierować sprawę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, dlaczego zatem miałabym potrzebować, aby Unia Europejska przystąpiła do konwencji?” Sądzę, że odpowiedź jest dość oczywista: Unia Europejska posiada kompetencje, jakich nie mają państwa członkowskie. Unia Europejska nie tylko posiada kompetencje, ale, co więcej, rozszerza ich zakres.
Unia Europejska stałą się instytucją, która podejmuje decyzje poprzez dyrektywy, rozporządzenia i decyzje z prawnego punktu widzenia, które mogą naruszać przepisy europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka. Właśnie z tego powodu droga Unii Europejskiej prowadząca w kierunku budowania coraz potężniejszej instytucji oznacza, że podobnie jak państwa członkowskie podpisały europejską konwencję o ochronie praw człowieka i poddały się jurysdykcji Trybunału w Strasburgu, tak i Unia Europejska również musi poddać się jurysdykcji Trybunału w Strasburgu; właśnie dlatego traktat lizboński tak stanowi.
Ponadto historia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i jego orzecznictwa jest wysoce pozytywna z punktu widzenia praw człowieka w Europie. Europejska konwencja o ochronie praw człowieka, czyli dokument, którego postanowienia stosuje Trybunał, jest dość stara - pochodzi z lat 50. ubiegłego stulecia - i, podobnie jak traktat rzymski, została również podpisana w Rzymie. Z biegiem lat dodawano do niej kolejne protokoły. Konwencja jest stara, niemniej istnieje bogate orzecznictwo, które stało się orzecznictwem powoływanym przez trybunały konstytucyjne i sądy najwyższe państw członkowskich. Stworzyła ona swego rodzaju wspólną doktrynę, która jest zasadniczo doktryną, jaką Trybunał w Luksemburgu i Trybunał w Strasburgu starają się wspólnie ustanowić na przyszłość w odniesieniu do interpretacji praw człowieka.
Wydaje nam się zatem, że podpisanie przez Unię Europejską przedmiotowej konwencji jest całkowicie uzasadnione. Co więcej, sądzimy, że będzie ona chronić nie tylko obywateli państw członkowskich, ale również osoby, które pochodzą spoza Unii Europejskiej i posiadają status rezydenta cudzoziemca, bowiem europejska konwencja o ochronie praw człowieka chroni każdego, kto podlega jurysdykcji państwa członkowskiego, a w przyszłości będzie chronić każdego, kto podlega jurysdykcji, której dotyczą decyzje podjęte przez Unię Europejską. A zatem jeżeli Unia podpisze konwencję, będzie ona chronić nie tylko obywateli państw członkowskich, ale również osoby, które nie są obywatelami państw członkowskich.
Pragnę powiedzieć, że z zadowoleniem przyjmujemy fakt istnienia zgody co do znaczenia kontynuacji prac nad mandatem przedstawionym przez Komisję Europejską, a także fakt, że odbędzie się posiedzenie Parlamentu poświęcone tej sprawie, jak ogłosił pan poseł Jáuregui. Chciałbym skorzystać z tej sposobności i pogratulować jemu oraz pozostałym sprawozdawcom, pani poseł Gál i panu posłowi Predzie, którzy przygotowali przedmiotowe sprawozdanie. Chciałbym również powiedzieć, że intencją prezydencji hiszpańskiej jest, aby mandat ten - w oparciu o tekst przesłany przez Komisję, która, jak rozumiemy, musi być odpowiedzialna za jego negocjowanie z Radą Europejską - został przyjęty przez Radę Ministrów, Radę ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych (WSiSW) 4 czerwca.
Viviane Reding
wiceprzewodnicząca Komisji. - Panie przewodniczący! Na wstępie pragnę powiedzieć, jak bardzo podzielam poglądy prezydencji hiszpańskiej, wyrażone w odpowiedziach na niektóre z pytań parlamentarzystów. Nie będę ich powtarzać, ponieważ powiedziałabym dokładnie to samo.
Pozwolę sobie jedynie podziękować państwu posłom, którzy w bardzo pozytywny sposób zabrali głos, aby podkreślić znaczenie praw podstawowych, które stanowią fundament naszej Unii. Wzmocnienie tychże praw podstawowych dla każdego obywatela może być jedynie wyrazem postępu w tym, co uważamy za prawdziwe wartości naszej Europy.
Chciałabym podziękować szczególnie dwojgu posłom sprawozdawcom, którzy wykonali niezwykle ważną pracę, aby doprowadzić do udzielenia przez Parlament zgody na przyjęcie podstawowego mandatu, przy czym jednak podstawowy mandat, jak również powiedziano w tej Izbie, jest tylko początkiem, ponieważ musimy jeszcze przystąpić do negocjacji. Negocjacje te z pewnością będą długotrwałe, zaś po ich zakończeniu musi rozpocząć się proces ratyfikacji.
Tak więc, panie przewodniczący, przewiduję, że będę musiała wracać bardzo często - co uczynię oczywiście z przyjemnością - do tej Izby, aby zdawać relację na temat bieżącej sytuacji, postępów, pojawiających się problemów i możliwych rozwiązań. Jestem głęboko przekonana, że panie i panowie posłowie pomogą nam osiągnąć wspólny cel, jakim jest Europa wartości i praw.
Przewodniczący
Debata została zamknięta.
Oświadczenia pisemne (art. 149 Regulaminu)
Philip Claeys  
na piśmie. - (NL) Jako posłowie do Parlamentu Europejskiego musimy dopilnować, aby przystąpienie UE do europejskiej konwencji praw człowieka nie wzmocniło dostrzeganej obecnie wśród sędziów Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka tendencji do odrzucania decyzji podjętych w sposób demokratyczny przez państwa członkowskie na przykład w sprawach dotyczących azylu i imigracji. Mógłbym przytoczyć kilka niedawnych przykładów takiej sytuacji. Sędziowie, którzy nie pochodzą z wyboru i którzy tym samym nie są przez nikogo rozliczani, w coraz większym stopniu wkraczają w zakres prawodawczych i wykonawczych kompetencji państw członkowskich. Jest to zgubne zjawisko, które pogłębia demokratyczne braki Unii Europejskiej.
Lidia Joanna Geringer de Oedenberg  
na piśmie. - (PL) Szanowni Państwo! Akcesja Unii Europejskiej do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności to postulat, który od dawna był obecny w agendzie Parlamentu Europejskiego. Traktat z Lizbony, przewidując podstawę prawną w tym zakresie, pozwala na rozpoczęcie negocjacji. Jest to bardzo ważny krok, który umożliwi bardziej skuteczne egzekwowanie praw podstawowych obywateli Unii Europejskiej.
Musimy jednak mieć świadomość, że czeka nas wiele pracy zanim Unia stanie się stroną Konwencji. Pojawia się wiele pytań natury prawnej, na które trzeba będzie odpowiedzieć w czasie negocjacji. Należą do nich między innymi: czy Unia powinna przystąpić jedynie do samej Konwencji, czy stać się również stroną protokołów? Jak rozwiązać kwestię reprezentacji Unii w organach Rady Europy? I najważniejsze: jak ułożyć relacje między dwoma Trybunałami: Sprawiedliwości w Luksemburgu i Praw Człowieka w Strasburgu?
Pamiętajmy, że podstawową zasadą systemu prawnego Unii Europejskiej jest wyłączna kompetencja ETS do interpretacji unijnego prawa. Cieszę się, że nowo ukonstytuowana Komisja potraktowała sprawę akcesji do Konwencji jako jeden z priorytetów, przygotowując rekomendację do negocjacji. Teraz najważniejsze jest, aby państwa członkowskie osiągnęły porozumienie w podstawowych kwestiach, tak aby umożliwić sprawny przebieg negocjacji.
Andreas Mölzer  
na piśmie. - (DE) Przystępując do europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności UE stwarza sobie kilka problemów. Mam na myśli, przykładowo, domniemane naruszenie przepisów konwencji w związku z wymuszoną repatriacją afrykańskich uchodźców we Włoszech. W tym przypadku pogrożono konwencją genewską dotyczącą statusu uchodźców, chociaż ochrona uchodźców w sposób jednoznaczny wiąże się, między innymi, z prześladowaniem na tle politycznym lub religijnym. Obecnie są to głównie imigranci z przyczyn ekonomicznych. Czy próbujemy uregulować ich przyjmowanie okrężną drogą?
Generalnie odbija się na nas rykoszetem nasza nieudana polityka integracji, realizowana na przestrzeni minionych kilku dziesięcioleci. Europejski Trybunał Praw Człowieka w UE być może narzuci Europie budowę minaretów i noszenie burek; pewne działania w tym kierunku już są podejmowane. Czy też, na odwrót, ze ścian w szkołach, a potem może również z apteczek, pieczęci, herbów i flag narodowych zniknie krzyż? Zasada wolności wyznania miała de facto mieć zastosowanie wobec państwa, które zakazuje praktykowania religii w miejscach publicznych. Nie może być sytuacji, w której rdzenna ludność musi wyrzec się swojego zachodniego dziedzictwa, aby kilka osób mogło realizować swoje prawo do dobrego samopoczucia. W szczególności niezgodne z przepisami konwencji będzie prawdopodobnie także zatrzymywanie danych. Pojawia się pytanie, czy zgodny z konwencją jest obecny plan blokowania dziecięcej pornografii w Internecie, zwłaszcza że mechanizm blokad internetowych stosowanych przez branżę rozrywkową wykorzystywany jest jako okazja do instalowania filtrów do ochrony praw autorskich, a większość stron internetowych pochodzi ze Stanów Zjednoczonych i tym samym nie podlega prawu Unii Europejskiej, tak więc sedno problemu nadużyć pozostaje nierozwiązane.
Cristian Dan Preda  
Jako sprawozdawca z ramienia Komisji Spraw Zagranicznych w kwestiach dotyczących przystąpienia UE do europejskiej konwencji praw człowieka zadawałem sobie pytanie, podobnie jak czynili to również inni koledzy i koleżanki, co taka decyzja faktycznie daje. Sądzę, że odpowiedź na to pytanie jest następująca: przystąpienie daje nam dodatkową zewnętrzną, na szczeblu UE, kontrolę przestrzegania praw. Pomoże to wzmocnić porządek publiczny w Europie, oparty - jak wszyscy wiemy - na prawach człowieka, demokracji oraz rządach prawa. I wreszcie, przystąpienie do konwencji daje Unii dodatkową wiarygodność w jej stosunkach zagranicznych.
Z drugiej strony, musimy mieć świadomość, że istnieje szereg pytań, które wciąż oczekują odpowiedzi. Jaki zakres obejmuje przystąpienie? Tylko samą konwencję, czy może również dodatkowe protokoły do niej? Z jakich form reprezentacji w organach konwencji Unia będzie korzystać? Jaką rolę będzie odgrywać Parlament jeśli chodzi o mianowanie sędziego ETPC z ramienia UE? Jestem w pełni przekonany, że wszystkie tego rodzaju pytania wkrótce doczekają się odpowiedzi.
Joanna Senyszyn  
na piśmie. - (PL) Europa wciąż nie ma skutecznego systemu ochrony praw człowieka. Europejska Konwencja Praw Człowieka (EKPC) jest najważniejszym instrumentem ochrony praw człowieka i podstawowych wolności w Europie. Ma ona szczególne znaczenie dla Obywateli mojego kraju, którego prawicowe rządu pozbawiły możliwości ochrony praw podstawowych gwarantowanych przez unijną KPP. Trybunał w Strasburgu, który stoi na straży Konwencji, od czasu swego powstania zajmował się ponad 100 000 spraw. Z roku na rok znacząco ich przybywa. W 2009 roku do Trybunału wniesiono prawie 60 tysięcy skarg, co stanowi wzrost o 20 % w porównaniu z 2008 r. Państwa członkowskie nie spieszą się z uznaniem wyroków Trybunału. Jeśli robiłyby to szybko i efektywnie, skarg byłoby zdecydowanie mniej. Przystąpienie Unii do EKPC będzie stanowiło dodatkowy bodziec do sprawnego wdrażania orzecznictwa Trybunału, który stoi na straży praw Obywateli i umożliwia im dochodzenie sprawiedliwości. Zgodność aktów prawnych z tekstem Konwencji będzie podlegała nadzorowi Trybunału. W związku z tym orzecznictwo Trybunału powinno także znaleźć odbicie w polityce Unii. Może dzięki temu polska prawica zrozumie m.in., iż państwo powinno zapewnić neutralność wyznaniową w państwowych placówkach edukacyjnych, gdzie obecność na lekcjach jest wymagana bez względu na wyznanie (z wyroku Trybunału sprawa Lautsi przeciwko Włochom).
