Hervatting van de zitting
De Voorzitter
Ik verklaar de vergadering van het Europees Parlement, die op 4 december 1997 werd onderbroken, te zijn hervat.

Goedkeuring van de notulen
De Voorzitter
De notulen van de zitting van 4 december 1997 zijn rondgedeeld.
Geen bezwaren?

Galeote Quecedo
Mijnheer de Voorzitter, afgelopen vrijdag heeft de Europese Raad van Luxemburg met algemene stemmen een resolutie aangenomen, waarbij de terreurbeweging ETA wordt veroordeeld en bestreden. De volgende dag ging het Baskische volk massaal de straat op om te betogen voor datgene wat wij de landen in Oost-Europa die bij ons aankloppen, bieden: vrede, vrijheid en democratie.
Ik verzoek u, mijnheer de Voorzitter, namens dit Parlement een openbare verklaring af te geven, waarbij onze solidariteit wordt betuigd met de eisen van het Baskische volk en met het leed van de familie van José Luis Caso, die vermoord is omdat hij democratisch werd gekozen om andere Basken zoals hijzelf te vertegenwoordigen.

Puerta
Mijnheer de Voorzitter, ik wil me graag aansluiten bij de woorden van de heer Galeote. De moord op gemeenteraadslid José Luis Caso, een man die uiterst bescheiden was in zijn manier van leven en in de wijze waarop hij zijn dorpsgenoten in het kleine Baskische Rentería vertegenwoordigde, wordt door ons opgevat als een aanslag op de democratie in Spanje, op de democratische instellingen in Baskenland en op de grote Europese democratie die wij met zijn allen aan het opbouwen zijn.
Het verheugt ons dat de Europese Raad van Luxemburg zich zo duidelijk heeft uitgesproken en wij weten, mijnheer de Voorzitter, dat u de familieleden van het slachtoffer reeds het leedwezen van dit Parlement heeft betuigd en dat u hen alle mogelijke solidariteit zult bieden.
Ik geloof dat wij morgen in het Parlement de gelegenheid krijgen de familie van het gemeenteraadslid Miguel Ángel Blanco te verwelkomen, de man die in Ermua werd vermoord, en dat ondervoorzitter Cot een informatieve bijeenkomst zal houden om uitdrukking te geven aan de solidariteit met alle slachtoffers van terrorisme in Spanje en in Europa. In deze geest wil mijn fractie haar volledige solidariteit uitspreken, alsmede de belofte er alles aan te zullen doen om dit soort gebeurtenissen in de toekomst te voorkomen.

Medina Ortega
Mijnheer de Voorzitter, ik wil mij aansluiten bij hetgeen door de voorgaande sprekers is gezegd. Namens de Spaanse socialisten wil ik zeggen dat de moord op gemeenteraadslid Caso een schending is van de democratische beginselen en van de poging van het Spaanse volk om te komen tot een stabiele, duurzame democratie. Het is de zoveelste uiting van het totalitarisme dat zo nu en dan in een van onze Europese maatschappijen opduikt.
Ik ben de Voorzitter erkentelijk voor het feit dat hij een blijk van medeleven heeft gegeven, ik ben blij met de verklaring van de Europese Raad van Luxemburg en ik hoop dat dit Parlement en deze instellingen de inspanningen van het Spaanse volk om in vrede en democratie te leven, blijven ondersteunen.

De Voorzitter
Dank u, mijnheer Medina. Dames en heren, ik denk dat de drie afgevaardigden die zojuist hebben gesproken, het gevoel van deze Vergadering hebben verwoord. Een gevoel dat, op het moment dat de Europese Raad die verklaring aflegde, ook door mij werd gedeeld. Tegelijkertijd wil ik er, net als de heer Puerta, aan herinneren dat er morgen om 18.00 uur een bijeenkomst wordt gehouden voor alle leden van deze Vergadering om hun solidariteit te betuigen met alle slachtoffers van terroristische activiteit - in Spanje of in Europa in het algemeen - en om uiting te geven aan de vaste wens en de harde belofte van deze Vergadering om iedere vorm van terrorisme te bestrijden, ongeacht de plaats waar deze zich voordoet.

Papakyriazis
Mijnheer de Voorzitter, woensdag aanstaande, overmorgen dus, vindt er een voor ons allen zeer belangrijke gebeurtenis plaats. Dan wordt voor de tiende keer de Sacharov-prijs uitgereikt en vieren wij de vijftigste verjaardag van de Universele Verklaring de rechten van de mens.
In 1995 werd de Sacharov-prijs toegekend aan Leyla Zana, een Turks parlementslid van Koerdische oorsprong. Zij kreeg deze prijs voor haar vastberaden strijd ten behoeve van de rechten van het Koerdische volk. Ten gevolge van haar activiteiten werd zij meedogenloos vervolgd en uiteindelijk door de Turkse regering in de gevangenis gezet. U zult zich nog wel de woorden herinneren die haar echtgenoot - want zij was zelf niet aanwezig - in deze zaal uitsprak. Hij deed aan het einde van zijn redevoering een beroep op ons en zei: " Ik vraag het Europees Parlement om hulp, opdat een einde wordt gemaakt aan de tragedie van mijn volk" .
Sedertdien zijn twee jaar verstreken en nog steeds zit Leyla Zana in de gevangenis, alhoewel zij in de ogen van de publieke opinie een symbool is geworden voor de strijd die haar volk levert voor zijn bestaan en een vreedzame oplossing van zijn problemen.
Nu de toenadering van Turkije tot de Europese Unie weer actueel is, moet mijns inziens het Europees Parlement handelen volgens zijn principes en eisen dat de Turkse regering de afgevaardigde Leyla Zana, die wij hier hebben onderscheiden met de Sacharov-prijs, onmiddellijk op vrije voeten stelt.

De Voorzitter
Dank u, mijnheer Papakyriazis. Dames en heren, ik herinner u er in ieder geval aan dat u uw solidariteit met de toekenning door het Parlement van de Sacharov-prijzen het best kunt laten blijken door massaal aanwezig te zijn op de voltallige vergadering van aanstaande woensdag om 12.00 uur, waar de prijs wordt uitgereikt aan Salima Ghezali, wier zaak van dezelfde orde is als die van Leyla Zana.

McMillan-Scott
Mijnheer de Voorzitter, naar aanleiding van de orde! Zoals u wellicht weet, hebben de Verenigde Staten naar het schijnt de invoer van Europees rundvlees verboden. Dit is nog niet officieel bevestigd, maar naar mijn oordeel is dit wel het geval. Gezien deze situatie, en gelet op andere geruchten die over zowel rundvlees als schapenvlees de ronde doen, lijkt het mij belangrijk dat de Commissie hierover in dit Huis een verklaring aflegt, zeker na de vergadering van de Raad van vandaag. Mijn vraag is of u deze week een verzoek daartoe tot de Commissie kunt richten.

De Voorzitter
Dit punt is in de Conferentie van voorzitters aan de orde geweest. Aangezien het hier slechts om geruchten en niet om feiten gaat, is besloten dat het de voorkeur verdient om de vergaderperiode van januari af te wachten, wanneer wij alle feiten op een rij hebben en de Commissie een verklaring heeft afgelegd.

Hallam
Mijnheer de Voorzitter, naar aanleiding van de orde. Er mogen dan allerlei geruchten de ronde doen over de kwestie van het rundvlees in Europa, maar in mijn kiesdistrict, waar veel producenten van rundvlees zitten, dreigt een heuse crisis te ontstaan. De markt wordt overvoerd met rundvlees uit andere Europese landen die niet dezelfde gezondheidsvoorschriften hanteren als wij in het Verenigd Koninkrijk. Het gaat hier dan ook niet om geruchten, het gaat hier om een echt probleem.

Roth-Behrendt
Mijnheer de Voorzitter, ik wil niet op de inhoud van het debat ingaan, want dan zou ik wat scherper moeten worden. Ik wil er echter wel even op wijzen dat ik vanmiddag van mevrouw Bonino heb gehoord dat zij ervan uitgaat dat u morgenavond na de vergadering van de Commissie een verklaring zult afleggen. Op de agenda heb ik gelezen dat deze verklaring met aansluitend een debat morgen om 21.00 uur in deze plenaire zaal gepland is. Nog twee minuten geleden ben ik daarvan uitgegaan, en dat geldt trouwens ook voor mevrouw Bonino.

De Voorzitter
U weet dat daarvoor overeenkomstig het Reglement een wijziging van de agenda nodig is, wat hier duidelijk niet is gebeurd.
Oh, mijn excuses, ik herstel deze fout. Voor 21.00 uur staat inderdaad een verklaring op de agenda van de Commissie over rundvleesproducten die mogelijk een gevaar voor de gezondheid opleveren, gevolgd door een debat. Ik herstel mijn fout. U heeft gelijk, mevrouw Roth-Behrendt, het punt staat op de agenda en het debat vindt morgen plaats.

De Vries
Mijnheer de Voorzitter, naar aanleiding van de orde. Ik wilde dit ook onder de aandacht brengen. Het is een goede zaak dat wij de mogelijkheid hebben om hierover dinsdag om 21.00 uur te debatteren, zoals is vastgelegd.

Banotti
Mijnheer de Voorzitter, ik ben zeer ontdaan over wat de heer Hallam zei. Hij stelt daarmee de gezondheidssituatie in mijn land in een kwaad daglicht, aangezien het Iers vlees is dat op onrechtmatige gronden in de haven wordt tegengehouden. Ik wil tot de heer Hallam zeggen: wij houden al lang geen varkens meer in de woonkamer.

Macartney
Mijnheer de Voorzitter, kunnen wij, in plaats van hierover uitgebreid te gaan discussiëren, niet gewoon besluiten dat in het kader van het onderwerp dat voor morgenavond 21.00 uur staat gepland, alle aspecten van de problematiek ter sprake mogen worden gebracht, dus naast kalfs- en rundvlees ook de kwestie van het schapenvlees? Dat was naar ik aanneem ook de bedoeling van de Conferentie van voorzitters, toen deze dit punt op de agenda plaatsten.

De Voorzitter
Een en ander zal uiteraard afhangen van de Commissie en de verklaring die zij zal afleggen.

Berthu
Mijnheer de Voorzitter, er is inderdaad morgen om 21.00 uur een verklaring van de Commissie over rundvleesproducten die mogelijk een gevaar voor de gezondheid opleveren. Maar wat mij choqueert, mijnheer de Voorzitter, is dat die verklaring wel gevolgd wordt door een debat maar niet door een standpunt van het Europees Parlement. Er komt in feite noch een resolutie, noch een stemming. En er komt trouwens ook geen resolutie, noch een stemming over de etikettering van genetisch gemodificeerde organismen, waarover wij vrijdagmorgen zullen debatteren.
Ik geloof dat de redenen voor die verklaring van de Commissie heel ernstig zijn. Ongetwijfeld komt er een importverbod in de Verenigde Staten; ongetwijfeld komt er een wijziging in het verbod op het gebruik van risicodragende producten, dat in principe op 1 januari aanstaande van kracht wordt; kortom, een hele serie heel belangrijke onderwerpen en het zou toch te gek zijn wanneer het Parlement niet tijdig een duidelijk standpunt bepaalt, dat wil zeggen nu, en niet pas over één of twee maanden, wanneer we alleen nog maar zullen kunnen betreuren wat er dan al gebeurd zal zijn.

De Voorzitter
Mijnheer Berthu, u hebt net als ik deelgenomen aan de Conferentie van voorzitters die het besluit genomen heeft om geen resoluties op te stellen. Die Conferentie was inderdaad van mening dat er een debat moest worden gehouden, maar dat er daarentegen vermoedelijk onvoldoende elementen zouden zijn voor een resolutie, zonder dat de bevoegde commissies zich konden uitspreken over deze aangelegenheid. Dat is de uitleg die is gegeven in de Conferentie van voorzitters. U was daar net zo goed als ik. Ik wilde dit graag aan het Parlement laten weten.

Sturdy
Mijnheer de Voorzitter, om te beginnen ben ik het eens met wat u zei over de huidige situatie met betrekking tot Amerika, maar misschien kan ik u nog een beetje helpen om het goedkope politieke praatje van de heer Hallam te ontzenuwen. Hij hoort te weten dat Brits rundvlees al een aantal jaren uit Amerika wordt geweerd en dat zijn eigen regering de rundvleessector in moeilijkheden brengt door geen opwaardering van het "groene pond" toe te staan.

De Voorzitter
Mijnheer Sturdy, wij zijn hier niet om de interne aangelegenheden van een lidstaat te bespreken.

De Voorzitter
Mevrouw Roth-Behrendt, alstublieft, we hebben een overvolle agenda, laten we nu geen tijd verliezen met beschuldigingen over en weer.

Roth-Behrendt
Mijnheer de Voorzitter, ik ben niet van plan om hier een inhoudelijk debat te voeren. Ik wil alleen maar een opmerking over de procedure maken en de Conferentie van Voorzitters feliciteren met haar wijsheid. Vorige maand, in november, hebben we een uitgebreide en vrijwel volledige resolutie goedgekeurd. Het lijkt me niet zinvol om dat deze maand nog eens te doen. Als iemand dat toch nodig vindt, zou ik erop willen wijzen dat we al in februari een debat over het volgende verslag van de Commissie zullen voeren, en wel over het eerste halfjaarlijkse verslag. Dan zullen we weer een resolutie opstellen. Dat betekent dat we binnen drie maanden weer BSE-resoluties krijgen. Dat lijkt me wel genoeg pret, dus kunnen we ons morgen de grote luxe permitteren een debat te voeren en zo de nodige informatie te vergaren. Het opstellen van een resolutie ter behandeling van het gefundeerde verslag van de Commissie kunnen we dan tot februari opsparen.

Gallagher
Mijnheer de Voorzitter, ik wil nog tot de heer Hallam zeggen dat als de regering van zijn land rekening had gehouden met...

De Voorzitter
Nee, mijnheer Gallagher, deze discussie is gesloten.

Posselt
Mijnheer de Voorzitter, ik had van het begin af aan al het woord gevraagd. Het spijt me dat ik hier niets over het Britse rundvlees zeg. Ik wil me ook niet bij de felicitaties van mevrouw Roth-Behrendt aan het adres van de Conferentie van Voorzitters aansluiten, integendeel! Voor morgen was er een vergadering van de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid in aanwezigheid van commissaris Brittan gepland, en dat was vanwege het onderwerp ook dringend deze week nodig. Nu moeten we er een informele vergadering zonder tolken van maken. Ik wil ertegen protesteren dat iedere werkgroep en iedere interfractiewerkgroep hier alle faciliteiten krijgt terwijl een commissie die nog deze week iets belangrijks moet bespreken die niet krijgt. Ik hoop dat er een einde komt aan deze interpretatie.

De Voorzitter
Mijnheer Posselt, u weet dat dit een besluit is geweest van de Conferentie van voorzitters. Het besluit dat de vergaderingen van de commissies in Brussel plaatsvinden is aan de Conferentie van commissievoorzitters en aan alle commissies uitgelegd.
Als u vindt dat dit veranderd moet worden, wendt u zich dan tot de Conferentie van voorzitters. Dit is niet het moment noch de plek om het besluit te wijzigen.

Van Bladel
Voorzitter, op grond van artikel 22, lid 5: kan het Bureau zo spoedig mogelijk de nodige middelen ter beschikking stellen van de medewerkers van de postkamer, die hun werk niet naar voldoening kunnen verrichten, en kunnen de chauffeurs in die gruwelijk koude hoek in de inkomhal van Brussel een betere behuizing krijgen? Wij zitten er inmiddels goed voor om ons werk te verrichten, ik vind dat dat ook voor onze naaste medewerkers zo moet zijn.

Provan
Mijnheer de Voorzitter, bij dit soort aangelegenheden is er vaak veel kritiek en ik vind het niet meer dan terecht dat er ook eens een compliment wordt uitgedeeld. Ik wil u vragen om alle diensten die ons naar onze nieuwe kantoren in Brussel hebben verhuisd, te bedanken voor de wijze waarop onze verhuizing is verlopen. Er ging wel eens iets verkeerd, maar over het geheel genomen is deze immense operatie buitengewoon efficiënt uitgevoerd. Ik wil u verzoeken om onze dank aan alle betrokkenen over te brengen.

De Voorzitter
Dank u, mijnheer Provan. Tot mevrouw van Bladel kan ik zeggen dat de secretaris-generaal bezig is om voor de chauffeurs een beter onderkomen in het nieuwe gebouw te vinden. Dank U voor uw opmerkingen: onze mensen hebben uitstekend werk geleverd en wij moeten de secretaris-generaal complimenteren met het welslagen van de verhuizing.

Fabre-Aubrespy
Mijnheer de Voorzitter, ik had inderdaad het woord gevraagd over de notulen op het moment dat u dit eerste punt van de agenda aan de orde stelde.
Ik zou een opmerking willen maken bij bladzijde 5 van de notulen van de vergadering van 4 december, en meer in het bijzonder bij het antwoord op mijn vraag op grond van artikel 48 van het Reglement. In mijn opmerking herinnerde ik eraan dat ik op 19 november een schriftelijke verklaring had ingediend over de regelmatigheid en de transparantie van de procedures die onze huishoudelijke- en investeringsuitgaven regelen, zodat die kon worden opgenomen in het register. Ik wilde dat alle afgevaardigden zich konden uitspreken over alle vragen en alle geruchten die met die aspecten te maken hebben. U hebt mij toen geantwoord, mijnheer de Voorzitter, dat u zich gewend had tot de Commissie Reglement, onderzoek geloofsbrieven en immuniteiten. U schreef mij in een brief gedateerd 3 december dat u zich op diezelfde dag tot de commissie Reglement had gewend.
De Commissie Reglement, onderzoek geloofsbrieven en immuniteiten, mijnheer de Voorzitter, is op 8 en 9 december bij elkaar gekomen. Zij had die brief toen nog steeds niet ontvangen. Vandaag, op 15 december, is zij nog steeds niet door u benaderd hierover. Ik zou van u willen weten waarom dat zo lang duurt. Ik zou willen weten waarom uw omgeving, waarom uw diensten, waarom uw medewerkers er geen zin in hebben deze procedure verder te laten gaan, waarvan u weet hoe belangrijk zij is voor het imago van ons Parlement.

De Voorzitter
Mijnheer Fabre-Aubrespy, ik heb de aanhangigmaking van de Commissie Reglement getekend zodra ik dat kon, gezien mijn reis naar Groot-Brittannië. Zij is vandaag verstuurd, zodra de post geregistreerd is, want u weet dat er formaliteiten zijn voor de interne post. Ik heb haar dus getekend. U weet dat er formaliteiten zijn die we proberen terug te dringen, maar die momenteel nogal traag zijn. Weest u maar gerust, de aanhangigmaking is verstuurd naar de Commissie Reglement die haar vandaag nog zal ontvangen.
(De notulen worden goedgekeurd)

Regeling van de werkzaamheden
De Voorzitter
Aan de orde is de regeling van de werkzaamheden.
De definitieve ontwerpagenda die door de Conferentie van voorzitters is opgesteld, overeenkomstig artikel 95 van het Reglement, is rondgedeeld. De volgende wijzigingen zijn aangebracht of voorgesteld:
Maandag tot en met donderdag: geen wijzigingen Vrijdag:

De Voorzitter
Met de goedkeuring van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling verzoekt mevrouw Redondo Jiménez haar verslag over de bestrijding van Pseudomonas solanacearum (Smith) Smith volgens de procedure zonder debat te behandelen.
Het woord is aan de heer Colino Salamanca, voorzitter van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling.

Colino Salamanca
Mijnheer de Voorzitter, in het genoemde verslag staat vermeld dat de amendementen met eenparigheid van stemmen in de commissie zijn goedgekeurd. Er is geen enkel probleem. Het verzoek kan derhalve worden ingewilligd.

De Voorzitter
Ik breng het verzoek van mevrouw Redondo Jiménez in stemming.
(Het Parlement verleent instemming)

De Voorzitter
De stemming over dit verslag vindt dus dinsdag om 12.00 uur plaats.

De Voorzitter
Van de heer Ford en 28 andere leden heb ik een verzoek ontvangen om inschrijving op de agenda van een verklaring van de Commissie over het besluit van de UEFA om de winnaars van de Coca-Cola-Cup niet aan de Europese bekerwedstrijden te laten deelnemen.
Daar de agenda voor de vergaderperiode van deze maand overvol is, zou zo'n verklaring - indien wordt besloten deze aan de agenda toe te voegen - pas aan het eind van de zitting van vrijdag aan de orde kunnen komen.
Het woord is aan de heer Ford om dit verzoek tot wijziging in te dienen.

Ford
Mijnheer de Voorzitter, ik heb er geen enkel bezwaar tegen om een en ander op vrijdagmorgen aan het einde van de zitting te laten plaatsvinden, als het Huis daarmee instemt.

De Voorzitter
Wenst iemand voor/tegen het verzoek te spreken? Nee.
Wij gaan over tot de stemming.
(Het Parlement verleent instemming)

De Voorzitter
De aldus gewijzigde agenda is aangenomen.

Groenboek  "Partnerschap voor een nieuwe werkorganisatie
De Voorzitter
Aan de orde is het debat over het verslag (A4-0313/97) van de heer Andersson, namens de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken, over het Groenboek van de Commissie "Partnerschap voor een nieuwe werkorganisatie" .

Andersson
Mijnheer de Voorzitter, om te beginnen wil ik de Commissie danken voor het meer dan uitstekende Groenboek. Ik wil ook van de gelegenheid gebruik maken om mijn collega's uit de parlementaire commissie te bedanken voor de uitstekende samenwerking binnen de commissie bij het opstellen van het verslag.
Wat wijzigingen in de werkorganisatie betreft, kunnen we vaststellen dat wij achterlopen op de VS en Japan. Dit is een constatering en geen oordeel. Ik ben namelijk van mening dat wij voor een eventuele wijziging van de werkorganisatie in Europa ons eigen model moeten kiezen, dat onder andere gebaseerd is op het sociale model, en dat wij niet klakkeloos modellen van de VS en Japan moeten overnemen.
Verder wil ik nog iets zeggen over het woord flexibiliteit. Dat woord zit vol taboes. Voor mij gaat het er bij flexibiliteit om dat deze is gekoppeld aan sociale zekerheid. Een flexibele werkorganisatie is nooit te verwezenlijken als er niet tegelijkertijd sprake is van een goed uitgewerkt arbeidsrecht, een actief arbeidsmarktbeleid, recht op bijscholing voor de werknemers enzovoort.
Het is niet zo dat er maar een model is voor het scheppen van nieuwe werkorganisaties in Europa; er zijn vele modellen. Deze verschillen per bedrijfstak en per onderneming. Maar voor al deze modellen is het van belang dat de sociale partners op bedrijfstak- en ondernemingsniveau erbij worden betrokken. Daarentegen moeten wij - en hier keer ik mij tegen de EVP-Fractie en amendement 4 - ons niet bemoeien met de manier waarop de sociale partners zich organiseren. Het is van belang dat het midden- en kleinbedrijf erbij wordt betrokken. Het is echter niet aan ons, maar aan de werkgevers zelf, om te beslissen hoe het midden- en kleinbedrijf vertegenwoordigd moet zijn in de werkgeversorganisaties.
Wijzigingen in de werkorganisatie hebben raakpunten met allerlei politieke terreinen, onder andere de belastingen. Van de kant van de parlementaire commissie bepleiten wij nu, zoals wij al eerder hebben gedaan, een verlaging van de belasting op arbeid en een verhoging van de belasting op energie, milieu en kapitaal. Daarom zijn wij ook tegen amendementen van de UPE-Fractie betreffende een algemene belastingverlaging. Wij wensen een belastingverschuiving en geen algemene belastingdruk.
Het tweede politieke terrein dat hiermee te maken heeft, is dat van het arbeidsrecht. Bij de vorige gelegenheid heeft dit Parlement een overeenkomst inzake deeltijdwerk goedgekeurd. Dat is echter niet voldoende. Het is even belangrijk dat er een ander beleid en sociale zekerheid komt voor atypische arbeid. Daarom wil ik de Commissie vragen wanneer zij denkt terug te komen op de regelgeving en de sociale zekerheid voor atypische arbeid. Wij hebben ook voorstellen inzake minimumnormen voor informatie, raadpleging en inspraak. Hoe staat de Commissie tegenover bindende minimumnormen op deze belangrijke gebieden?
Het derde politieke terrein dat ik wil noemen, is dat van de arbeidstijden. Dat is hoofdzakelijk een kwestie voor de sociale partners, maar de samenleving moet de fundamentele normen verschaffen en arbeidstijdverkorting stimuleren. Wij hebben al eerder voorstellen in dezen ingediend in het verslag-Rocard. Nu komen wij daarop terug: wanneer komt de Commissie met eigen voorstellen over arbeidstijdverkorting? Waar blijft de al zo vaak toegezegde inventarisatie van de situatie in Europa op het punt van arbeidstijdverkortingen?
Het vierde terrein dat van belang is in verband met wijzigingen in de werkorganisatie, is scholing. Het is echter onduidelijk hoe het hiermee gesteld is. Wij weten dat slechts één op de drie werknemers gelegenheid tot scholing heeft. In het midden- en kleinbedrijf is de situatie nog slechter. Daar geldt het slechts voor één op de tien werknemers. Wij moeten het midden- en kleinbedrijf steunen, maar wij kunnen niet, zoals de Groenen voorstellen, bepaalde eigendomsvormen gaan steunen. Ik ben een warm aanhanger van ondernemingen die eigendom zijn van de werknemers, maar wij kunnen er niet aan beginnen om bepaalde eigendomsvormen te steunen. Wat we wel moeten steunen, is het midden- en kleinbedrijf.
Een wijziging van de werkorganisatie is een kwestie van lange adem. Het is ook van belang dat de werknemers erbij worden betrokken. Wat de gezondheidsrisico's betreft, kan er veel worden gedaan om de gezondheid en veiligheid te verbeteren. Er is echter ook een gevaar. Er zijn ook voorbeelden van wijzigingen in de werkorganisatie die hebben geleid tot verslechteringen, en het is redelijk dat de werkgevers in ruimere mate opdraaien voor de kosten van het arbeidsmilieu. Daarom staan wij afwijzend tegenover het voorstel van de UPE-Fractie, waarin het standpunt van de parlementaire commissie wordt afgezwakt.
Verder wil ik het nog even hebben over het vraagstuk van de gelijke kansen. Wat de Commissie hierover zegt, is positief. Wat de Commissie Rechten van de vrouw zegt, is eveneens positief, en ik schaar mij ook achter het amendement van de EVP-Fractie inzake gelijkberechtigingsaspecten en de verantwoordelijkheid voor het gezin van zowel mannen als vrouwen.
Ten slotte wil ik mijn dank betuigen aan de Commissie voor haar goede Groenboek, en wil ik mijn collega's van de parlementaire commissie bedanken voor de constructieve samenwerking, niet alleen in de commissie, maar hopelijk ook nu bij de plenaire behandeling.

Hughes
Mijnheer de Voorzitter, ik wil graag Jan Andersson complimenteren met zijn uitstekende verslag en ik wil ook de Commissie een compliment maken vanwege het feit dat alle belangrijke punten met betrekking tot de toekomstige werkorganisatie al in het Groenboek worden belicht.
Ik wil in dit verband nog drie korte opmerkingen maken. Ten eerste is het nu zaak om, zoals de rapporteur zelf al aangeeft, deze uitgebreide analyse te vertalen in praktische maatregelen in het kader van het volgende sociale actieprogramma. Zo moeten wij haast maken met de totstandbrenging van ofwel een kaderovereenkomst ter regulering van de werktijden, ofwel een regeling voor atypische arbeidsovereenkomsten andere dan deeltijdcontracten. Ten tweede zij er op gewezen dat deze zaken deels via onderhandelingen tot stand kunnen worden gebracht, maar ook deels via wetgeving in het kader van het nieuwe sociale hoofdstuk moeten worden vastgelegd. Wij moeten daarom komen tot een duidelijk interinstitutioneel akkoord waarin de mechanismen en het tijdschema voor dit proces worden uitgezet om er zeker van te zijn dat alles efficiënt verloopt. U hebt, Voorzitter, dit punt zelf aangekaart in de trialoog. Ik hoop dat wanneer de trialoog hierover komt te spreken, de Commissie een en ander zeer serieus zal opvatten en dat het ons lukt om tijdens het Britse voorzitterschap enige vooruitgang op dit punt te boeken.
Als derde en laatste punt wil ik opmerken dat wij met de lidstaten en de Raad tot het inzicht moeten komen dat er zeer belangrijke sociale vraagstukken spelen die uitsluitend op Europees niveau kunnen en moeten worden aangepakt. Dit geldt bijvoorbeeld voor de kwestie van de mobiliteit van arbeid, nog zo'n belangrijk aspect dat in dit Groenboek wordt belicht. Wij moeten de impasse die er de laatste twee, drie jaar op sociaal gebied was, doorbreken en de zaken weer in beweging zien te krijgen. Anders ben ik echt bang dat de interne markt, die in alle hoofdsteden van cruciaal belang wordt geacht, op steeds grotere problemen zal stuiten. Wij moeten op dit punt weer het juiste evenwicht zien te vinden.

Chanterie
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, waarde collega's, wie van dichtbij of veraf de diversificatie van de arbeidscontracten, van arbeidsstatuten, mobiliteit van werkplaatsen en de flexibiliteit van werktijden volgt, stelt vast dat het bestaande arbeidsbestel grondige veranderingen ondergaat. De geldende arbeidsregels dienen aangepast te worden onder invloed van ingrijpende wijzigingen zowel op economisch vlak als op sociaal gebied. Wie hiermee geen rekening houdt, dreigt voorbijgestreefd te worden.
De Europese verantwoordelijkheid in dit ganse domein is echter niet eenvoudig. Wie neemt er deel aan de onderhandelingen? Wie neemt er deel aan het partnerschap? Gaat het om een vrijblijvende gedachtewisseling of om overleg dat op overeenkomst gericht is? Wat houdt de werkorganisatie in? Wij hebben het over veiligheid en gezondheid op de werkplaats en de werktijden in het bijzonder. Wij hebben het over loonvoorwaarden, arbeidsomstandigheden in het algemeen, verzekering tegen arbeidsongevallen en beroepsziekten, onderwijs, beroepsopleiding, arbeidsmarktbeleid, doelgroepenbeleid, het zijn allemaal elementen die daar deel van uitmaken en die inderdaad in het Groenboek ter sprake komen, maar waarvan niet altijd duidelijk is wat Europa daarin moet doen.
Wij zijn van oordeel dat Europa een bepaalde regelgevende bevoegdheid moet kunnen uitoefenen om de grote ongelijkheden die ook vandaag bestaan tussen de diverse lidstaten te kunnen moduleren en te proberen tot een zekere harmonie te brengen. In die zin wil ik mij aansluiten bij de voorstellen die de rapporteur en daarnet ook de heer Hughes hebben gedaan voor het volgende sociaal actieprogramma.
Men mag bij dit alles zeker niet voorbij gaan aan een aantal grondbeginselen en ook daar zijn wij het eens met de rapporteur, dat zowel rekening moet worden gehouden met de mogelijkheden voor economische groei en om die te bevorderen, maar anderzijds ook met de mogelijkheden voor de werknemers om hun werkgelegenheid te behouden, ook de mogelijkheden om de sociale zekerheid in stand te houden. Het is dit evenwicht dat wij het Europees sociaal model noemen en dat Europees sociaal model willen wij inderdaad ook in deze nieuwe arbeidsorganisatie in stand houden, verbeteren en aanpassen waar nodig. Het moet duidelijk zijn dat voor ons het ook niet kan gaan om iets waarbij de winst van de ene ten koste gaat van de andere.
Ik wil dus namens mijn fractie de rapporteur danken voor zijn verslag en danken ook dat hij akkoord is gegaan met de meeste van onze amendementen. Ik heb daarnet begrepen dat de rapporteur het ook eens is met een amendement dat wij opnieuw indienen met name in verband met de invloed van de arbeidsorganisatie op het gezin, waarvan wij van oordeel zijn dat het geen zin heeft om de groei en het mededingingsvermogen te verhogen en de werkgelegenheid en de werkzekerheid te vergroten, terwijl de gezinnen eraan kapot gaan.
Ik wil nog eens de aandacht vragen van de rapporteur, de heer Andersson, in verband met de rol van de KMO's en het overleg op het niveau van de sociale partners, waar de specifieke vertegenwoordiging van de KMO's ook mogelijk moet worden. In deze zin zijn wij bereid om het verslag morgen ook te steunen.

Crowley
Mijnheer de Voorzitter, ik wil net als mijn collega's de heer Andersson complimenteren met zijn verslag, ondanks het feit dat ik bij sommige onderdelen ervan mijn vraagtekens heb. De grootste veranderingen die zich op de werkplek en met betrekking tot het werk zelf voordoen, liggen op het technologisch vlak. Wij moeten bezien hoe onze werknemers zich daaraan het best kunnen aanpassen en hoe zij het best kunnen worden bijgeschoold om maximaal profijt te trekken van nieuwe werkvormen. In dit opzicht worden in het verslag-Andersson en in het Groenboek van de Commissie enkele zeer welkome initiatieven aangereikt.
Het verslag bevat echter ook enkele minder positieve punten die niet onbesproken mogen blijven. Zo is er bijvoorbeeld het voorstel om de belasting op kapitaal te verhogen. Maar als je niet investeert in nieuwe machines, in scholing, in nieuwe bedrijfsgebouwen, nieuwe apparatuur enzovoorts, hoe wil je dan meer mensen aan een baan helpen? Als je geen flexibiliteit aanbrengt in die werkvormen waar dat wordt gewenst om werk en gezin te kunnen combineren, dan ontzeg je mensen, en met name vrouwen, de kans om te werken. Ik wil de Commissie dan ook vragen om, wanneer zij dit verslag van het Parlement terugkrijgt, zeer zorgvuldig te onderzoeken hoe een en ander in elk afzonderlijk land uitpakt.

Boogerd-Quaak
Voorzitter, collega's, ook ik wil de heer Andersson danken voor zijn uitstekende verslag. Ik denk dat hier een verslag ligt dat meegaat met de tijd. In verband met de globalisering van de economie, de informatisering van de samenleving en de demografische ontwikkelingen staan wij voor geweldige herzieningen van ons systeem met betrekking tot de werkvormen. Om dat mogelijk te maken zullen de beleidsmaatregelen ondersteunend moeten zijn en in dat verband wil ik wijzen op onze socialezekerheidssystemen, en met name op de pensioenvoorzieningen. Zoals die op dit moment georganiseerd zijn, is er nog steeds in heel veel landen een probleem met de meeneembaarheid van de waarde van de pensioenen, met andere woorden: in veel landen lijdt men nog pensioenbreuk; bijvoorbeeld in Duitsland zijn er lange wachttijden, en dat is zeer slecht voor vernieuwing in deze sector.
Daarnaast wil ik wijzen op de opleidingssystemen. Terecht zegt de rapporteur dat wij levenslang zullen moeten leren en ons kunnen doen opleiden. Hij zegt daarbij echter, naar aanleiding van het amendement van de christendemocraten, dat we ons niet moeten bemoeien met het midden- en kleinbedrijf. Wie de cijfers ter zake bekijkt, kan constateren dat met name het midden- en kleinbedrijf nauwelijks kan investeren in uitgaven met betrekking tot levenslang leren, en ik denk dat het juist erg belangrijk is om in de sociale dialoog het midden- en kleinbedrijf te betrekken bij de vernieuwing van de arbeidsorganisatie; mijn fractie zal dan ook wat dat betreft het amendement van de christen-democraten steunen.
Tenslotte, mijnheer de Voorzitter, wil ik wijzen op atypische arbeid. Wij zullen toe moeten naar een systeem waar mensen kunnen kiezen voor wat betreft werktijden, voor wat betreft deeltijds werken, werken als werknemer, werken als zelfstandig ondernemer, en daar moet ons socialezekerheidssysteem aan worden aangepast; ik hoop dat de Commissie bij de verdere uitwerking van de voorstellen dit ook doet.

Ojala
Mijnheer de Voorzitter, allereerst wil ik rapporteur Jan Andersson feliciteren. Hij is er goed in geslaagd om in het verslag ook de kritische opmerkingen op te nemen die in de discussie van de Commissie sociale zaken en werkgelegenheid over het Groenboek van de Commissie zijn gemaakt.
De constatering van de Commissie in haar Groenboek dat een nieuwe werkorganisatie het hele fundament van de arbeidswetgeving en de arbeidsmarktverhoudingen in twijfel trekt, is naar mijn mening op zijn zachtst gezegd zeer vreemd. De arbeidswetgeving beperkt in ieder geval bij ons in Finland niet de ontwikkelingsmaatregelen en het ontwikkelingsbeleid waar in het Groenboek naar wordt verwezen. Hiervan hebben we talrijke praktische voorbeelden. Het is heel goed mogelijk om binnen de huidige wetgeving tot nieuwe en flexibele oplossingen met betrekking tot de werkorganisatie te komen.
Zoals collega Andersson hier heeft gezegd is flexibiliteit samen met veiligheid enorm belangrijk. Het is uitermate onverstandig naar een situatie te streven waarin met de ontwikkelingswerkzaamheden wordt begonnen door de wetgeving en de het overleg tussen de sociale partners te verkwanselen. De nieuwe werkorganisatie kan niet ontstaan door middel van een verandering van de arbeidswetgeving, waarmee men slechts de onbeheersbare flexibiliteit vergroot. In de voortdurende verandering van de arbeidsmarkt is een arbeidswetgeving nodig die tegemoet komt aan de behoefte aan veiligheid bij de mensen. Zonder gevoel van veiligheid en garantie is het heel moeilijk om werknemers bij het hele ontwikkelingsproces te betrekken. Daarom is het belangrijk dat het beginsel van de bescherming van werknemers aanzienlijk meer dan nu nadruk krijgt als de discussie en de maatregelen voor een nieuwe werkorganisatie worden voortgezet.
Net als de Commissie rechten van de vrouw ben ik ook zeer bezorgd hoe het vooral met de positie van de vrouw gaat op de veranderende arbeidsmarkt. Er bestaat een groot risico dat er een zogenaamd volk van twee klassen ontstaat: zij die vast werk hebben en zij die atypische arbeid verrichten. De angst bestaat dat vrouwen tot de laatste groep horen.

Schörling
Mijnheer de Voorzitter, om te beginnen wil ik collega Andersson gelukwensen met zijn verslag, dat naar mijn mening in allerlei opzichten een goed en belangrijk stuk werk is. Volgens het Groenboek van de Commissie zijn er nieuwe werkorganisatievormen nodig om het concurrentievermogen van de ondernemingen in de Unie te doen toenemen. Dat betekent op zijn beurt dat de werknemers flexibeler moeten zijn. Tegelijkertijd wordt gezegd dat de flexibilisering van de arbeidskracht gepaard moet gaan met sociale zekerheid voor de werknemers. Volgens mij kan hier niet genoeg nadruk op worden gelegd, zoals collega Andersson dan ook heeft gepoogd in zijn verslag.
Productiviteit en flexibiliteit mogen dus geen allesomvattende doelen worden, maar moeten gepaard gaan met sociale zekerheid en zekerstelling van de rechten van de werknemers, en met het doel om meer banen te scheppen. In dit verband vind ik echter dat de heer Andersson op het punt van arbeidstijdverkorting wat duidelijker had kunnen zijn, want er wordt alleen gezegd dat men verder zal onderzoeken of arbeidstijdverkorting wellicht een mogelijkheid is. Dat hebben wij volgens mij al genoeg gedaan. Nu blijft alleen de eis van een algemene arbeidstijdverkorting over.
Wat ons amendement 6 betreft, in het Groenboek wordt gezegd dat invloed en inspraak belangrijk zijn bij een nieuwe werkorganisatie. Daarom vind ik het belangrijk dat wij steun geven aan ondernemingen die eigendom zijn van de werknemers en dat wij de regelgeving hiervoor vereenvoudigen. Natuurlijk is dat een politiek besluit en een policy-maatregel, maar wij zijn hier immers niet bezig met het oprichten van ondernemingen, maar wij vereenvoudigen de regels voor de ondernemingen en wij steunen ze. Dat is volgens mij nodig als wij de ontwikkeling van inspraak en controle willen bevorderen.

Sainjon
Mijnheer de Voorzitter, ik zou de heer Andersson geluk willen wensen met zijn uitstekende verslag dat duidelijk het verband legt tussen innovatie, opleiding en reorganisatie van het werk, met als voornaamste zorg: de werkgelegenheid.
We zitten inderdaad, met name met het Internet, middenin een ware technologische revolutie die te vergelijken is met de industriële revolutie die Europa in de tweede helft van de negentiende eeuw gekend heeft. De geschiedenis laat het zien: er is geen revolutie van een dergelijke omvang die niet gepaard gegaan is met een totale verandering van de werkorganisatie en de levensomstandigheden.
De interactieve maatschappij die wij gaan meemaken, die 24 uur per dag draait en opener staat voor de wereld, zal gewoonten en werktijden van het klassieke type uit elkaar laten barsten. Ik ben ervan overtuigd dat die veranderingen gebaseerd zullen zijn op meer souplesse in de werkorganisatie en dat ze het mogelijk zullen maken om de werktijd op jaarbasis te verkorten.
Innovatie, opleiding en reorganisatie van het werk waren de drie pijlers van de Werkgelegenheidstop van Luxemburg. Nu moeten de beslissingen, die nog tot het domein van het virtuele behoren, nog in de praktijk worden gebracht.
Allereerst de innovatie die gefinancierd wordt door leningen van de EIB. De steun aan de Europese KMO's is van doorslaggevend belang, met name om ervoor te zorgen dat zij op het Internet worden gepresenteerd en toegang krijgen tot de elektronische handel. Vervolgens opleiding. Die gaat samen met de technologische uitdaging: de programma's ADAPT en LEONARDO, evenals doelstelling 4, die in die richting gaan, moeten versterkt worden. Tenslotte de reorganisatie van het werk, die afhangt van de lidstaten. Frankrijk zet zich hiervoor in en zal hierin slagen mits het het principe van de 35 uur niet vastlegt in het achterhaalde schema van de wekelijkse werktijden.
Tot besluit, mijnheer de Voorzitter, laten we de drieslag innovatie, opleiding en reorganisatie van het werk verbinden met de vermindering van de lasten die uit arbeid voortvloeien, dan kunnen we er zeker van zijn dat we zullen profiteren van de mondialisering, terwijl we investeringen in Europa bevorderen om de strijd om de werkgelegenheid te winnen.

Weiler
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, ook ik wil me bij de woorden van dank voor het goede verslag aansluiten. Het is een belangrijk maar ook bijzonder ingewikkeld verslag. Ik bedank ook de Commissie, want zij heeft bij dit verslag eens te meer de consensus in dit Parlement aangevoeld en nader ingevuld. Zij heeft aan de flexibiliteit en de sociale zekerheid dezelfde prioriteit gegeven als aan de versterking van onze concurrentiepositie en de werkgelegenheid. Dat is voor ons belangrijk omdat wij het model van een sociaal Europa verdedigen en ruimer willen toepassen, een model dat gebaseerd is op solidariteit en consensus. Bovendien lijkt het me interessant dat de Commissie hier talloze modellen en voorstellen op tafel legt. Wat volgens mij echter ontbreekt is een actieplan. Ik sta daarin niet alleen, want dit actieplan wordt door alle sprekers in dit Parlement geëist. Er gaapt toch een diepe kloof tussen het stellen van de diagnose en het voorschrijven van de therapie.
Ik zou graag een aantal punten willen benadrukken. Ten eerste - en het is al genoemd: bijscholing en herscholing. We willen het midden- en kleinbedrijf helpen om de kwaliteit te handhaven en te verhogen, want zoals we weten is het daartoe niet altijd in staat, heeft het vaak niet de mogelijkheid om daarvoor de nodige capaciteiten of voldoende personeel vrij te maken. Ik moet echter ook een punt noemen dat wel eens vergeten wordt, namelijk dat ook het management bijscholing nodig heeft. Ten tweede: gelijke kansen voor vrouwen. In dat verband is er in het Groenboek van de Commissie het een en ander nagelaten. In het verleden heeft u daar wel eens beter werk geleverd en ik zou u willen verzoeken om in het verslag ook het advies van de Commissie rechten van de vrouw eens precies te lezen, we steunen dat allemaal.
Ten derde: de modernisering van de arbeidsorganisatie. Dat betekent een belangrijkere rol voor de werknemers, meer inspraak en medezeggenschap en niet minder. Bovendien wil ik erop wijzen dat het Groenboek allerlei voorstellen van het Europees Parlement uit de afgelopen jaren heeft opgepakt. Wij zijn met plezier bereid om ze nu samen met de Commissie en de Raad uit te voeren.

Santini
Mijnheer de Voorzitter, het spijt me, maar ik kan me niet vinden in de huidige vorm van dit verslag, en evenmin ben ik het eens met de inhoud van het Groenboek. Het is waar dat in beide stukken uitgangspunten worden gebezigd die voor ons aanvaardbaar zijn en waar we dus achter kunnen staan, zoals veiligheid voor de werknemers, sociale bescherming, gelijke kansen voor vrouwen en gehandicapten, meer ruimte voor immigranten, winstdeling voor de werknemers en invoering van nieuwe technologieën. Maar daarna gaat men in één ruk door met suggesties als zou een korting van de arbeidstijd borg kunnen staan voor meer concurrentiekracht, betere arbeidsomstandigheden en meer werkgelegenheid zonder dat de productie daar negatieve effecten van ondervindt: dus in feite zit men alles en het tegenovergestelde van alles te verkondigen.
In het verslag wordt op geen enkele wijze rekening gehouden met de ondernemers die de stormbal hebben gehesen omdat een 35-urenweek voor hen neerkomt op hogere kosten, lagere productiviteit en een investeringsstop, terwijl de zwakkere bedrijven zelfs in overlevingsmoeilijkheden kunnen komen door arbeidstijdverkorting: dus alles goed beschouwd is er eerder sprake van verlies van arbeidsplaatsen. Fronst u hierbij de wenkbrauwen? Kijk dan maar naar het experiment dat in Duitsland is doorgevoerd: aanvankelijk was daar de arbeidsweek van 35 uren ingevoerd, maar het Duitse bedrijfsleven doet momenteel hard zijn best om op zijn schreden terug te keren.

Menrad
Mijnheer de Voorzitter, namens de EVP wil ik nogmaals de Commissie voor het Groenboek bedanken en de heer Andersson feliciteren met zijn nuchtere en evenwichtige verslag. Het is ons doel de concurrentiepositie van het Europese bedrijfsleven te verbeteren en daardoor meer werkgelegenheid te scheppen. In het Groenboek en in het verslag worden nieuwe aspecten belicht. Als we de voor- en nadelen voor het bedrijfsleven in Europa bespreken mogen we ons niet tot de kosten beperken. De concurrentie met de rest van de wereld kan Europa niet via de lonen voeren maar uiteindelijk alleen maar via de productiviteit. Een voorwaarde daarvoor is vooral een betere motivatie en in verband daarmee ook nieuwe loonstelsels, een andere arbeidsorganisatie, betere kwalificaties, een leven lang leren.
Ik ben blij dat de heer Andersson er in paragraaf 19 op wijst dat de werknemers vaker in de winst zouden moeten delen. Ik zou in dat verband nog een stap verder willen gaan en de link leggen met meer mobiliteit in het loonbeleid. Tenslotte wil ik nog op een kwestie ingaan die vaak besproken wordt. Natuurlijk beslist het management over het invoeren van nieuwe organisatievormen. Ik ben het echter eens met het verslag van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken waarin inspraak van de werknemers bij de beslissingen wordt geëist. Daar zijn drie redenen voor. Ten eerste, als je werknemers tegen hun wil in groepen laat werken dan kan dat niet goed gaan. Ten tweede, nieuwe technologieën en organisatievormen mogen niet van vandaag op morgen aan de werknemers worden opgedrongen, daar moet op tijd informatie en raadpleging van de werknemers aan vooraf gaan. Ten derde, de directie moet profiteren van de vaardigheden die de werknemers in het verleden op het werk al hebben verworven, dat verhoogt ook de productiviteit van de onderneming. Daarom raakt de titel van het Groenboek volgens mij ook de kern van de zaak: partnerschap voor een nieuwe arbeidsorganisatie. Onze ondernemingen moeten het werk ook met het oog op meer werkgelegenheid beter organiseren, en dat moet op basis van partnerschap gebeuren.
Daarom zullen wij het verslag Andersson goedkeuren.

Dybkjær
Mijnheer de Voorzitter, ook ik wil de rapporteur danken voor zijn uitstekende verslag. Er staan vele grote thema's op de Europese agenda voor de komende jaren. De uitbreiding is het grootste thema, maar een van de andere belangrijke thema's is het scheppen van volledige werkgelegenheid. Zoals de rapporteur schrijft, moeten wij dit op onze eigen Europese manier doen. Dit houdt onder andere in dat duurzaamheid, gelijke behandeling van mannen en vrouwen alsook evenwaardigheid bovenaan het lijstje moeten staan. Duurzaamheid betekent dat we de belasting op arbeid door belasting op verontreiniging en hulpbronnen moeten vervangen. Indien we dit niet doen, zadelen wij onze nakomelingen op met een onbetaalde rekening. Gelijke behandeling betekent onder meer dat we voor mannen en vrouwen dezelfde mogelijkheden scheppen, ook met het oog op de volgende generatie, onze kinderen dus. In dit verband moeten de mannen als chefs en collega's en als vaders in de praktijk een grotere inspanning doen en meer begrip opbrengen dan vandaag het geval is. Niet alleen in het belang van de vrouwen, maar ook in dat van de kinderen, die in werkelijkheid blij zijn met de aanwezigheid van hun vader. Tot slot moet er gelijkwaardigheid zijn en ik denk hierbij met name aan onze houding ten opzichte van gehandicapte personen, die ook een reële kans moeten krijgen om aan het arbeidsleven deel te nemen. Als we deze drie woorden kunnen combineren, hebben we onze eigen weg in Europa uitgestippeld.

Theonas
Mijnheer de Voorzitter, het Groenboek van de Commissie bevat niets origineels. Zoals met alle beleidsvormen van de Unie het geval is, hebben ook in het beleid inzake de arbeidsorganisatie de belangen en de verlangens van het kapitaal de absolute overhand.
Men is ongerust omdat de hervorming van de arbeidsmarkt in Europa achterloopt bij die in de Verenigde Staten en Japan. De conclusie die men daaruit trekt, is dat deeltijdwerk algemeen ingang moet vinden en de werknemers fundamentele rechten en verworvenheden moeten inleveren.
Het verslag van de heer Andersson bevat weliswaar enkele goede ideeën, maar gaat helaas precies dezelfde kant uit. De werknemers zelf zijn echter niet ongerust over het tempo van de hervormingen, maar over de richting die deze uitgaan. Zij eisen een algemene vermindering van de werktijd zonder inlevering van loon. De eerste belangrijke stap daartoe is de invoering van de 35-uiige werkweek, met vijf dagen werk per week en zeven uur per dag. Ook eisen zij een volledige bescherming van loon, arbeidsomstandigheden en sociale voorzieningen van al diegenen die deeltijdwerk of atypische vormen van werk verrichten. Alleen onder dergelijke omstandigheden kan de hervorming van de arbeidsorganisatie tegemoet komen aan de eisen en de verwachtingen van de werknemers.

Blak
Mijnheer de Voorzitter, dit verslag is echt een degelijk stuk werk. De organisatie van de toekomstige arbeidsmarkt is een hele hap, maar dit verslag geeft een mooi overzicht van de vele mogelijkheden die een nieuwe organisatie van de arbeid te bieden heeft. Een meer flexibele arbeidsmarkt kan zowel voor de werknemers als de werkgevers een voordeel zijn. De arbeid van de werknemer wordt boeiender en geeft hem meer kans zich te ontwikkelen, terwijl hij ook meer extra voordelen geniet. De werkgever krijgt flexibele werknemers, die bereid zijn hun beste beentje voor te zetten ten dienste van de firma. Wij, Europeanen, krijgen ondernemingen die de concurrentie aankunnen en elke vergelijking met de VS en Japan kunnen doorstaan... niemand komt iets tekort! En toch! Wij moeten ons ervoor hoeden dat de zwakke werknemers zoals vrouwen niet de verliezers op de arbeidsmarkt worden. Het is namelijk te vrezen dat de sterke en meest flexibele personen de nieuwe uitdagingen en mogelijkheden het best zullen uitbuiten, terwijl de zwakkeren, bijvoorbeeld mensen met een lagere opleiding, het nog moeilijker krijgen om bij te blijven. Ik vind dat de rapporteur de spijker op de kop slaat met zijn waarschuwing voor het ontstaan van twee klassen. Een lage klasse van ongeschoolde, onbeschermde en hoofdzakelijk vrouwelijke arbeidskrachten, die vooral thuis zullen werken. Anderzijds een goed opgeleide hoge klasse, die profiteert van alle voordelen van de nieuwe technologieën. Het Groenboek van de Commissie besteedt ook onvoldoende aandacht aan de gevolgen voor de gelijke behandeling van mannen en vrouwen, nu de werknemers zich op het gebied van arbeidstijden soepeler moeten opstellen. In de meeste gezinnen is het zo dat de vrouw zich aanpast aan de gezinssituatie door bijvoorbeeld parttime te werken, terwijl de man zich flexibel opstelt tegenover zijn werk door bijvoorbeeld overuren te doen. Dit patroon moet behouden blijven als we de vrouwen ook een kans willen geven om te genieten van de voordelen die de nieuwe mogelijkheden op de arbeidsmarkt te bieden hebben.

Carlsson
Mijnheer de Voorzitter, de arbeidsmarkt verandert tegenwoordig in een hoog tempo, als gevolg van de globalisering en de nieuwe technologie. Ons streven zou dan ook moeten zijn, collectivisme en grootschaligheid in te ruilen voor individuele overeenkomsten en gemakkelijk aan te passen organisaties.
In het goed geformuleerde verslag van de heer Andersson wordt geconstateerd dat Europa achterligt op concurrenten zoals de VS en Japan. Ik geloof dat starre regelgeving leidt tot het ontstaan van hiërarchische structuren en tot centralisering, en dat het vernieuwingstempo navenant afneemt. Ik vind dat we de ontwikkeling zoals we die vandaag de dag meemaken, goed moeten volgen en positief moeten waarderen. Bij onze discussies hier moeten we uitgaan van de arbeidsmarkt van morgen.
Mijn opvatting is dat pogingen om op EU-niveau of nationaal niveau in te grijpen in de organisatie van de ondernemingen of anderszins hun handelingsvrijheid te beperken, een averechts effect zullen hebben op het eigenlijke doel, namelijk meer banen te scheppen en de werkgelegenheid te doen stijgen.
Modernisering van de werkorganisatie van ondernemingen is een kwestie van mededinging en van overleven, en daarvoor zijn uiteraard betrokkenheid en veranderingsgezindheid nodig. Voor een goed begrip zou onze conclusie volgens mij moeten zijn dat er minder, en niet meer, regelgeving nodig is op de Europese arbeidsmarkten. Ik ben bang dat het uitgangspunt van het Groenboek en het verslag-Andersson de modernisering en het ondernemerschap niet bevorderen.

Olsson
Mijnheer de Voorzitter, ik wil de rapporteur gelukwensen met dit verslag. Jan Andersson, ik ben het grotendeels met je eens, maar ik zou de zaak vanuit een iets ruimer perspectief willen bezien. Als we het hebben over een nieuwe werkorganisatie, moeten we niet alleen aansluiten bij de bestaande werkvormen, maar ook denken aan nieuwe vormen van werk. Het traditionele werk, dat wil zeggen het werk in de goederenproductie en de bestaande overheidssector, neemt af. We moeten ons dus meer richten op de dienstensector, op kennis en informatie en op de productie van ervaringen, dat wil zeggen op gebieden die zowel in sociaal opzicht als in milieuopzicht positief zijn voor de mensen en de omgeving.
Wat dit aangaat, ben ik bijzonder blij dat collega Andersson het vraagstuk van de belastingverschuiving aan de orde stelt, de verlaging van de belasting op arbeid. De regeling zoals die nu geldt in Europa, met de hoogste belasting op de bron waarvan wij het liefst gebruik maken, is absurd. De belasting op milieugebied kan daarentegen omhoog. Ik geloof wel dat het een voordeel zou zijn - op dit punt verschillen wij misschien van mening - als we de belasting wat meer zouden verlagen dan verhogen. Anders halen we de VS en Japan waarschijnlijk nooit in.

Gradin
Mijnheer de Voorzitter, allereerst wil ik Jan Andersson graag gelukwensen met zijn uitstekende verslag betreffende het Groenboek over een nieuwe werkorganisatie.
Het hoofddoel van het Groenboek was het stimuleren van een discussie over de manier waarop we de werkgelegenheid en het concurrentievermogen kunnen verbeteren via een betere werkorganisatie, een hoge competentie en een goede kwaliteit, terwijl we tegelijkertijd de sociale zekerheid willen waarborgen. De reacties op het Groenboek van de Commissie waren zeer positief. De Commissie is ook verheugd over de steun van dit Parlement voor het Groenboek, en wij zullen de in het verslag gepresenteerde voorstellen en de standpunten van het Parlement ter harte nemen.
De Commissie zal volgend jaar een vervolg geven aan het Groenboek. Het is de bedoeling een Europees netwerk op te richten, waarmee de lidstaten ervaringen op dit gebied kunnen uitwisselen. Juist vandaag is er een vergadering van de ministers van Werkgelegenheid en Sociale Zaken. Vorige maand is in Luxemburg de Top over werkgelegenheid gehouden. Wij verwachten dat de Raad vandaag formeel goedkeuring zal geven aan de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid, die de Commissie tijdens de bijeenkomst van de High Level Group heeft gepresenteerd.
De richtsnoeren die wij hebben voorgesteld, stoelen op vier hoofdpijlers: inzetbaarheid, ondernemingsgeest, aanpassingsvermogen en gelijke kansen voor mannen en vrouwen. Deze richtsnoeren vindt men ook weerspiegeld in het Groenboek, vooral op het punt van het aanpassingsvermogen. Ik wil er hier aan herinneren dat de Europese Raad vorige maand de sociale partners heeft uitgenodigd om via onderhandelingen te komen tot overeenkomsten die specifiek gericht zijn op modernisering van de werkorganisatie. Dergelijke onderhandelingen moeten plaatsvinden op elk geschikt niveau, dat wil zeggen op lokaal, regionaal en nationaal niveau, en bovendien op ondernemingsniveau, en ze moeten zich tot meerdere bedrijfstakken tegelijk uitstrekken. Dat geldt natuurlijk ook voor het vraagstuk van de werktijden, dat door de rapporteur aan de orde is gesteld.
Ik ga ervan uit dat wij allen vinden dat het zwaartepunt hier moet liggen bij de sociale partners of, met andere woorden, bij partnerschap. Dat is het centrale thema als men de werkorganisatie wil moderniseren.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 12.00 uur plaats.

Vrouwenhandel voor seksuele exploitatie
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0372/97) van mevrouw Waddington namens de Commissie rechten van de vrouw, over de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement betreffende vrouwenhandel voor seksuele exploitatie (COM(96)0567 - C4-0638/96).

Waddington
Mijnheer de Voorzitter, de handel in vrouwen voor seksuele exploitatie is een verschijnsel dat overal in de wereld meer en meer de kop opsteekt en waarbij vrouwen uit armere landen worden gedwongen tot seksuele slavernij in de EU en andere delen van de wereld.
De afgelopen maand kregen wij daarvan weer twee voorbeelden. Ten eerste de zaak van een honderdtal Braziliaanse vrouwen in de leeftijd van 18 tot 25 jaar, die zich hadden laten overhalen om in Londen als kindermeisje, huishoudster of danseres te gaan werken. Eenmaal in het Verenigd Koninkrijk aangekomen, werden zij gedwongen om als prostituee te gaan werken en dat zes tot zeven dagen per week, twaalf uur per dag. Hun paspoorten en al hun verdiensten moesten zij aan de handelaars afstaan.
Ten tweede bleek uit een verleden maand gepubliceerd onderzoek dat tienduizenden vrouwen uit Rusland, de Oekraïne, Letland en Wit-Rusland een rad voor ogen wordt gedraaid met lucratieve aanbiedingen om als au pair of als serveerster in de Europese Unie te gaan werken, waar zij uiteindelijk slechts in de prostitutie belanden. Het merendeel van de vrouwen en kinderen die voor seksuele exploitatie worden geronseld, is tegenwoordig afkomstig uit het voormalige Oostblok.
Het onderhavige verslag van de Commissie rechten van de vrouw bevat een aantal aanbevelingen om vrouwen te beschermen en de vrouwenhandel te bestrijden. Zo worden voorstellen gedaan om in de landen van herkomst voorlichtingscampagnes op te zetten, die vrouwen moeten waarschuwen voor de praktijken van de maffia-achtige organisaties die zich met vrouwenhandel bezighouden. De lidstaten worden opgeroepen om de slachtoffers beter te beschermen en te ondersteunen, omdat zij en hun verwanten in heel veel gevallen te maken krijgen met geweld en intimidatie. Dit benadrukt het belang van effectieve sancties tegen organisaties en personen die bij vrouwenhandel betrokken zijn. Voorts zouden bepaalde communautaire programma's, waaronder STOP en DAPHNE, kunnen worden verruimd en doeltreffender kunnen worden ingezet om vrouwenhandel te bestrijden, slachtoffers te ondersteunen en hen in staat te stellen een nieuw leven op te bouwen. Daarnaast zouden nietgouvernementele organisaties, die dicht bij de slachtoffers staan, maximaal toegang moeten krijgen tot de communautaire programma's, zodat zij hulp kunnen bieden aan potentiële slachtoffers en overlevenden van seksuele exploitatie en gedwongen prostitutie. Bovendien zou in de Europese ontwikkelingsprogramma's en in de onderhandelingen over de uitbreiding rekening moeten worden gehouden met het beginsel van de gelijke kansen voor beide geslachten en de noodzaak om vrouwenhandel in de herkomstlanden aan te pakken, aangezien armoede, de ondergeschikte rol van vrouwen en hun kansarme positie in die landen de voornaamste voedingsbodem voor vrouwenhandel vormen.
Dit Parlement is commissaris Gradin een compliment verschuldigd voor al haar inspanningen om de lidstaten bij de bestrijding van vrouwenhandel beter met elkaar te laten samenwerken.
Door onze steun voor dit verslag uit te spreken geven wij een positief signaal af voor verdere actie tegen de exploitatie van kwetsbare vrouwen, wier mensenrechten worden geschonden, en creëren wij nog meer mogelijkheden om slachtoffers van seksuele slavernij te helpen een nieuw leven op te bouwen.
Ik hoop dat dit verslag unaniem door het Parlement zal worden aangenomen, zoals in de Commissie rechten van de vrouw is gebeurd, omdat dan het werk van commissaris Gradin aan kracht kan winnen en wij oprecht kunnen zeggen dat deze Europese Unie al het mogelijke doet om te voorkomen dat vrouwen slachtoffer worden van dit soort praktijken en hun mensenrechten worden geschonden.

Colombo Svevo
Mijnheer de Voorzitter, voor dit verslag hebben wij toepassing van de "Hughes" -procedure gevraagd, om het te koppelen aan het andere verslag, over de mensenhandel, dat destijds een unanieme stemming in de wacht gesleept heeft. De Commissie openbare vrijheden en binnenlandse zaken wil dus graag in eerste instantie de nadruk leggen op de unitaire aanpak van het probleem van mensenhandel. Deze vorm van handel manifesteert zich op diverse manieren en bekend is onderhand dat hij in nauwe relatie staat met illegale immigratie en de georganiseerde misdaad.
Dagelijks worden wij geconfronteerd met de realiteit van vrouwen- en kinderhandel. Ook het ferme standpunt dat de directeur van Europol ter zake heeft ingenomen vormt een bevestiging voor het feit dat vrouwen- en kinderhandel momenteel connecties aanknoopt met of zelfs in de plaats treedt van andere vormen van handel, omdat er meer winst mee te behalen valt en er minder gevaren aan gekoppeld zijn. Dit alles bewijst overduidelijk hoe groot de behoefte aan eendrachtig optreden is. In dit licht achten wij het dan ook noodzakelijk dat er een versterking van maatregelen komt, zoals wij die overigens terugvinden in alle besluiten van de Commissie en de Raad, of het nu gaat om definiëring van het misdrijf, justitiële samenwerking, opleiding van grensbeambten en politieagenten of samenwerking tussen verschillende politiemachten. In ieder geval kan nu gesproken worden van een krachtenbundeling om mensenhandel te bestrijden, nu de antidrugseenheid van Europol de bevoegdheid over deze problematiek heeft gekregen.
De Commissie openbare vrijheden en binnenlandse zaken steunt deze gang van zaken, zoals ook de commissaris, mevrouw Gradin, dat door middel van haar eigen programma doet. Een en ander betekent hoe dan ook niet dat men de slachtoffers wil veronachtzamen, het is alleen zo dat wij het gras voor de voeten van de onderwereld willen wegmaaien en dat wij serieus aan preventie en repressie willen doen; een en ander biedt dan tevens genoeg rechtvaardiging om die andere vorm van bijstand aan de slachtoffers te verlenen.
In haar verslag heeft mevrouw Waddington nagegaan hoe alle besluiten die achtereenvolgens binnen de Europese Unie zijn genomen, zich hebben ontwikkeld. De rapporteur heeft zich meer precies gebogen over het probleem van seksuele uitbuiting, waarbij ze het zwaartepunt terecht bij de slachtoffers legt, om ons eraan te herinneren dat de slachtoffers van prostitutiehandel een schending van de mensenrechten ondergaan en als zodanig moeten worden bejegend. Dit is de reden waarom in dit verslag de relatie tussen hulpverlening en aangifte van de handelaars, evenals het zoeken naar consensus - die in dit soort situaties zo moeilijk los te wrikken is - minder belangrijke zaken zijn dan de schending van een fundamenteel mensenrecht. In deze optiek moet de slachtofferhulp worden bezien en vandaar dat de tijdelijke of humanitaire verblijfsvergunning, waar al in het eerste verslag sprake van was, ook in de verklaring van de ministers van Den Haag is ingevoerd, naast een pakket bijkomende maatregelen.
Het verslag van mevrouw Waddington voegt hier nog twee overwegingen aan toe. De eerste overweging betreft voorlichting over hulpacties waarvoor de slachtoffers van vrouwenhandel in aanmerking kunnen komen: politiek asiel, permanente verblijfsvergunning, werkvergunning; dit wordt overigens geen automatische toekenning, maar is slechts een advies aangaande de keuzen die de landen in dit bestek kunnen doen. De tweede overweging slaat op het voornemen om de geleden schade zwaarder te laten tellen dan de geboden medewerking.
Ik denk dat hiermee zonder meer een stap vooruit wordt gezet ten opzichte van onze eerste verslagen. Tevens biedt het verslag van mevrouw Waddington een nuttige bezinning voor landen die op dit moment aan hun wetgeving sleutelen. Zo neemt Italië in zijn nieuwe immigratiewet verblijfsvergunningen omwille van sociale bescherming in aanmerking. In België werkt al een dergelijk systeem. Toch heeft dit land geen massale toename van aanvragen te verwerken gekregen. Sterker nog, gebleken is dat juist dankzij langslepende asielprocedures veel misdadigers hun kans schoon zien om vrouwen voor prostitutiedoeleinden uit te buiten.
Kortom, ik ben van mening dat er heel evenwichtig en heel serieus opgetreden moet worden. Niemand van ons is erop uit om wetsvoorschriften in te voeren die met het grootste gemak omzeild kunnen worden, maar anderzijds mag het ook niet zo zijn dat wij bepaalde moeilijke situaties niet de baas kunnen worden en met dat excuus de slachtoffers geen bescherming bieden. Mij komt het voor dat de evenwichtige aanpak het keurmerk van het verslag van mevrouw Waddington is. Naar haar gaat dan ook al onze dank uit. Ik voeg ook nog een woord van dank toe aan het adres van commissaris Gradin, omdat maar weinig problematieken zo positief en concreet zijn aangepakt, en dat is zonder te meer te danken aan haar onverdroten ijver.

Van Lancker
Voorzitter, ik zou Susan Waddington en Maria Colombo Svevo heel hartelijk willen feliciteren met hun excellent verslag, maar ook commissaris Gradin danken om haar gedreven inzet in de strijd tegen vrouwenhandel.
Sinds het vorige verslag hebben de Verenigde Naties, maar vooral de Europese Unie echt inspanningen gedaan om het probleem van vrouwenhandel aan te pakken. Maar ondanks alle Europese afspraken slagen de lidstaten er nog altijd niet in om op een efficiënte manier de strijd tegen de vrouwenhandel aan te gaan. Dat heeft volgens mij te maken met twee redenen. Eerst en vooral de enorme complexiteit van het probleem, maar ten tweede ook de foute invalshoek waarmee vrouwenhandel aangepakt wordt. Maria Colombo Svevo heeft er daarnet al allusie op gemaakt, om maar te beginnen met dit laatste aspect.
Landen voeren eerder een strijd tegen de vrouwenhandel, een strijd tegen illegale immigratie, dan een strijd tegen de meest brutale schending van de mensenrechten. Al is het behartenswaardig, al is het goed dat in sommige landen nu vormen van tijdelijke bescherming voor de slachtoffers bestaan, toch is die bekommernis voor slachtoffers nog zeer selectief. Ze geldt alleen voor de vrouwen die een klacht ingediend hebben, voor de processen die kunnen uitmonden in een geslaagde rechtszaak tegen de handelaars. Wij eisen dat alle slachtoffers beschermd worden en alle slachtoffers een kans krijgen op een nieuw leven.
Ten tweede de complexiteit. Vrouwenhandel voor seksuele exploitatie gaat over gedwongen prostitutie, het gaat ook over au-pairmeisjes, huwelijks- en arbeidsbureaus. Het heeft uitlopers in de drugshandel, in het zwartwerkcircuit. Zolang betrokken landen vrouwenhandel aanpakken op een niet vergelijkbare manier, niet op een vergelijkbare manier strafbaar stellen, niet dezelfde boetes en gevangenisstraffen, niet dezelfde verbeurdverklaringen van goederen hanteren, zolang efficiënte internationale politie- en justitiesamenwerking niet bestaat, zullen wij de vrouwenhandel niet efficiënt kunnen aanpakken.
Tot slot, mevrouw de commissaris, zou ik willen zeggen: u hebt een pak werk verzet rond vrouwenhandel in de Europese Unie. Het Parlement steunt u daar zeer nadrukkelijk in. Het probleem is wel dat de afspraken in de Ministerraad niet juridisch bindend, niet afdwingbaar zijn. Wij hopen dat deze mededeling, die de Commissie ons geschonken heeft, en het verslag van het Parlement naar aanleiding van de evaluatie in 1999 zullen leiden tot een Europese conventie over mensenhandel, en dan pas zal de mensenhandel efficiënt aangepakt kunnen worden.

Banotti
Mijnheer de Voorzitter, ik wil evenals mijn collega's mijn waardering uitspreken voor commissaris Gradin en mevrouw Waddington complimenteren met dit uitstekende verslag. Ik zou hierbij ook graag een tikkeltje chauvinistisch willen opmerken dat het mij bijzonder veel deugd doet dat het tijdens het Ierse voorzitterschap onder Norah Owen, die destijds als Raadsvoorzitter fungeerde, eindelijk is gelukt om het grote belang van het onderwerp waarover wij vandaag spreken, tot de politieke agenda te laten doordringen.
Er zijn naar schatting 500.000 vrouwen die via vrouwenhandel in de Europese Gemeenschap terecht gekomen zijn, en dat is een ontluisterend cijfer. Toen commissaris Gradin aandacht vroeg voor dit vraagstuk en het tot een van de speerpunten van haar beleid maakte, werd dat misschien niet al te serieus genomen en werd de omvang van de problematiek in twijfel getrokken. Het is dan ook vandaag voor ons allen een hele goede dag nu wij spreken over het uitstekende en zeer uitgebreide verslag van mevrouw Waddington.
In de Europese aanpak wordt vrouwenhandel gezien als een ernstig delict, maar ook is er aandacht voor de fundamentele kwestie van de rechten van de vrouw. Een aanpak die puur op misdaadbestrijding is gericht, gaat voorbij aan de ondersteuning die de slachtoffers van vrouwenhandel nodig hebben. Veel van de asielprocedures die in onze landen, en momenteel vooral in het mijne, worden toegepast, blijken bijzonder tijdrovend. Het reële gevaar dreigt dat wij hiermee een extra barrière opwerpen voor veel van deze vrouwen die door mensenhandelaars worden gestrikt met het aanbod om in de EU als au pair, hulp in de huishouding of serveerster te gaan werken. Vele anderen worden hier daartoe gelokt, omdat zij hier in het huwelijk zouden kunnen treden. Hoewel sommige vrouwen misschien wel weten dat hen een bestaan als prostituée wacht, hebben velen hiervan geen enkel vermoeden. Zij komen, vaak illegaal, aan in een nieuw land zonder papieren en kunnen dan geen kant meer op. Hun verdiensten moeten zij afstaan, zij spreken de taal niet en worden geïntimideerd door angst en de geheimzinnigheid waarmee deze kwestie is omgeven.

Larive
Voorzitter, alle maatregelen ter bestrijding van de vrouwenhandel blijven dweilen met de kraan open als niet gelijktijdig een intensief beleid wordt gevoerd ter verbetering van de positie van de vrouw in de herkomstlanden. Dit moet gebeuren door meer vrouwenprojecten te steunen in het Europese en nationale ontwikkelingsbeleid, dit moet gebeuren door strikte toepassing van de mensenrechtenclausules in de akkoorden met derde landen, en dit moet gebeuren door nadruk op gelijkekansenbeleid in de onderhandelingen met de kandidaat-lidstaten uit Midden- en Oost-Europa. Anders zijn wij geen knip voor onze neus waard. Vrouwenrechten zijn mensenrechten. De wortel van het kwaad van de vrouwenhandel ligt immers in de ongelijke machts- en welvaartsverhoudingen tussen mannen en vrouwen.
Dit gezegd zijnde, Voorzitter, vinden de liberalen het verslag-Waddington een goed verslag; de nadruk ligt voor de liberalen op de volgende zaken: ten eerste, toepassing van de artikelen K.1 en K.3 door gezamenlijk EU-optreden van politie en justitie, ook door financiële verruiming van de programma's STOP en DAPHNE, zowel voor kinderen als voor vrouwen.
Ten tweede, veel meer nadruk op de rol van de niet-gouvernementele organisaties bij de voorlichting, de preventie, de bescherming en de latere reïntegratie van de vrouwen in eigen land.
En ten derde, steun aan politie en justitie in die derde landen bij opleiding van personeel, bij het verschaffen van materieel - en daarbij kunnen best de bestaande Europese programma's worden ingeschakeld. Coördinatie en samenwerking op Europees niveau is nodig, bij bescherming van de slachtoffers, bij vervolging en bestraffing van de daders, bij voorlichting via bijvoorbeeld de EU-ambassades in derde landen, de versterking van de rol van de NGO's en door steun aan vrouwenorganisaties ter plaatse. Vrouwenhandel is mensonterend. Het is slavernij en, het is al gezegd, een belangrijk onderdeel van de georganiseerde misdaad.
Het Nederlands voorzitterschap heeft in april '97 een prima conferentie over bescherming van de vrouwenhandel georganiseerd en daar zijn roerende afspraken gemaakt. Laten we nu in hemelsnaam met zijn allen, EU en lidstaten, de politieke wil tonen om de maatregelen snel, efficiënt en genereus uit te voeren. Aan het Europees Parlement en aan commissaris Gradin zal het niet liggen.

Eriksson
Mijnheer de Voorzitter, als echte Zweed ben ik meestal niet zo uitbundig als ik iemand bedank voor een verslag. Dat ik dat nu wel ben, en dat ik zowel collega Waddington als commissaris Gradin bedank voor hun zeer gedegen stuk werk, geeft wel aan dat ik het werkelijk meen. Hartelijk dank!
Volgens mij is het volstrekt juist dat mevrouw Waddington deze vrouwenhandel vergelijkt met de slavenhandel van vroeger. Met die slavenhandel van vroeger kon men doorgaan zolang men niet inzag dat de personen die men vanuit de Afrikaanse landen verscheepte naar landen elders in de wereld, menselijke waardigheid bezaten. In dat verband vind ik dat er ondanks de gedegenheid van de stukken een en ander ontbreekt in de mededeling van de Commissie en in het verslag-Waddington, namelijk de 'vraagzijde'.
Toen ik in september de strafbaarstelling van de klanten van prostituees aan de orde stelde, barstte een groot deel van dit Parlement in lachen uit. Desondanks blijf ik vinden dat wij een beroep moeten doen op alle integere mannen die geen minderjarigen kopen en die geen gebruik maken van gedwongen of zelfs vrijwillige prostitutie. Wij hebben hun steun nodig. Zoals gezegd vind ik dat we de mannen in dezen moeten voorlichten en moeten betrekken bij de strijd tegen de nieuwe slavernij.

Van Dijk
Voorzitter, wij moeten niet alleen mevrouw Gradin feliciteren, hoewel die felicitatie op z'n plaats is, maar inderdaad vele anderen die er uiteindelijk voor gezorgd hebben dat de vrouwenhandel op de agenda van de Europese Unie staat, en daar heeft deze mededeling van commissaris Gradin zeker een zeer belangrijke bijdrage aan geleverd, inclusief een aantal voorzitterschappen uit de afgelopen tijd.
Er is op deze manier gehoor gegeven aan de wens niet alleen van het Parlement, maar ook van de samenleving om een internationale aanpak te kiezen voor de vrouwenhandel. Het is wel duidelijk dat dat niet makkelijk is, want het Verdrag dat nu geldig is biedt daarvoor buitengewoon weinig aanknopingspunten, en ook het nieuwe Verdrag, het Verdrag van Amsterdam, is onvoldoende geëquipeerd om ervoor te zorgen dat een integrale Europese aanpak mogelijk wordt. Die integrale aanpak is juist erg noodzakelijk, niet alleen samenwerking van politie en justitiediensten, maar juist ook bescherming van slachtoffers is nodig om de daders te kunnen vervolgen.
De rol van de NGO's, het is hier al gezegd, is daarbij cruciaal omdat zij immers veel beter in staat zijn om het vertrouwen te winnen van de vrouwen die in een totaal vreemde samenleving terecht zijn gekomen. DAPHNE en STOP zijn programma's die in feite een weerslag zijn van de noodzaak van een integrale aanpak en daar moeten wij dan ook blij mee zijn, hoewel wij natuurlijk niet blij kunnen zijn met het feit dat het Europees Parlement zo buitengewoon karig is geweest met het uittrekken van gelden voor deze beide programma's voor het volgend jaar.
Maar er moet meer gebeuren, en ook in de lidstaten moet er gezorgd worden dat er wat betreft de bescherming van de slachtoffers beter wordt opgetreden, want een tijdelijke verblijfsvergunning is vaak niet genoeg om het vertrouwen echt te winnen. Wij moeten in feite deze schending van mensenrechten ook aangrijpen om royaler om te gaan met verblijfstitels voor slachtoffers van vrouwenhandel.

Leperre-Verrier
Mijnheer de Voorzitter, ik zou allereerst onze rapporteur en mevrouw de commissaris geluk willen wensen met de kwaliteit van het werk dat zij verzet hebben over een onderwerp dat zo gevoelig ligt.
De kwestie vroeg inderdaad om specifieke aandacht, en omvangrijke maatregelen waren noodzakelijk om dit probleem op te lossen dat een ware plaag vormt. Of het nu gaat om de vorm of om de inhoud, ik heb er niets aan toe te voegen. Ik zou eerder de nadruk willen leggen op de noodzaak om de wortels van dit kwaad, dat de armste vrouwen treft, aan te pakken.
De wortels van het kwaad, onze rapporteur heeft daaraan al herinnerd, liggen in de discrepanties tussen de economische situaties van de rijke en de arme landen, de ongelijke verdeling van economische bronnen tussen mannen en vrouwen. Armoede en werkloosheid verklaren de groeiende ontwikkeling van deze handel die de vrouwen, die er het slachtoffer van zijn, de hoop op een betere toekomst voorspiegelt. Het is dus op dat terrein dat wij onze acties wat meer zouden moeten concentreren.
Ik zou ook de situatie van de LMOE willen vermelden, waar dit fenomeen een belangrijke omvang heeft gekregen. Laten we eenvoudigweg hopen dat de openstelling van de Europese Unie voor die landen een betere grip op het probleem mogelijk zal maken, temeer omdat de vrouwen die uit de LMOE afkomstig zijn en bij deze handel betrokken worden, jong en ontwikkeld zijn en dus meer kansen zouden moeten hebben om deel te gaan nemen aan het beroepsleven. De vrouwen daarentegen die uit ontwikkelingslanden afkomstig zijn, zijn ouder, minder opgeleid en hebben minder toekomstperspectief. Het probleem speelt dus des te scherper in de landen van Afrika en Latijns-Amerika. De vrouwen die uit deze landen komen, gebruiken listen om een permanente vergunning te krijgen die het hun mogelijk maakt om in de Unie te verblijven.
Tot besluit zou ik willen zeggen dat, hoewel ik geen enkele twijfel heb over de efficiëntie van de maatregelen die ons worden voorgesteld, ik gewoon van mening ben dat wij onze inspanningen moeten vermeerderen om die arme landen economisch erbovenop te helpen. Dat is het enige middel om een einde te maken aan die gewetenloze uitbuiting van de ellende.

Antony
Mijnheer de Voorzitter, het verslag van mevrouw Waddington over de vrouwenhandel voor seksuele exploitatie krijgt onze instemming. Toch vertoont het lacunes in de analyse van het fenomeen en in de waarneming van de oorzaken.
Allereerst, wanneer we rekening houden met de huidige ontwikkeling van de homoseksualiteit is er geen verschil tussen vrouwenhandel en de handel in mannen of transseksuelen - voor soortgelijke doeleinden, als ik het zo mag noemen - en, nog erger, de handel, nog verschrikkelijker, nog monsterlijker, in kinderen, zoals de schanddaden die in België begaan zijn door Dutroux en zijn trawanten hebben laten zien.
Die handel vormt uiteraard de schandvlek van ons Europa dat, hoe langer hoe minder christelijk, de menselijke waardigheid hoe langer hoe minder respecteert. Maar laten we niet vergeten dat de institutionele islamitische praktijk zo niet van de harem, dan toch van de polygamie en het bezit van talrijke concubines zoals de profeet Mohammed die in de Koran aanbeveelt, een doorslaggevende factor blijft in het daadwerkelijk voortbestaan van de slavernij in veel landen van Afrika en Azië.
Maar hoe zou ik kunnen nalaten ook op te merken dat - op het moment dat de nieuwe inquisitie van de gedachtenpolitie overal de boeken opspoort, in plaats van ze te weerleggen, bijvoorbeeld die van de marxistische professor Garaudy - men duizenden tonnen bladen, boeken en tijdschriften laat verkopen in kiosken en boekhandels, die alle vormen van seksuele perversie en sadisme verhogen, aanbevelen, beschrijven en ertoe aanzetten? Hoe kan men die bewering ontkennen wanneer men constateert dat bijvoorbeeld in Frankrijk het aantal moorden op kinderen dat gepaard gaat met seksueel-sadistische martelingen met een factor 20 is toegenomen sinds de jaren "70, toen alle vrijheden van decadentie en horror vrij spel gekregen hebben?
Hoe zou u durven ontkennen dat ook hier, waar u gelooft dat sommige historische stellingen een gevaar vormen voor de vrijheid, de vrijheid die aan sadistische pornografie gelaten wordt zonder invloed zou zijn?
Wordt het geen tijd om de zaken weer recht te zetten? Voor de wetenschap, voor de geschiedenis, voor de filosofie, het zoeken naar de waarheid in vrijheid en in confrontatie en, daartegenover, voor diegenen die twee eeuwen na de markies de Sade steeds meer sadisme aanbevelen, het verbod op en de onderdrukking van hun afschuwelijk bedrijf.
Maar hoe wilt u kinderen verdedigen wanneer hun leven zo vaak belaagd wordt, vanaf hun conceptie, door de misdaad van abortus?

Karamanou
Mijnheer de Voorzitter, ook ik wilde de rapporteur, mevrouw Waddington en commissaris Gradin van harte bedanken voor hun werk. Zij hebben de moed de vinger te leggen op een van de meest pijnlijke wonden van onze tijd: de handel in zielen en lichamen van met name kinderen en vrouwen. Deze handel is mede door de moderne technologie uitgegroeid tot een regelrechte plaag.
In de Europese Unie worden vijfhonderdduizend en in Azië miljoenen vrouwen als handelswaar heen en weer geschoven. Daaruit blijkt dat het met weinig moeite verdienen van veel geld een hoge waarde is geworden. De ideologie van de markt en de wet van vraag en aanbod hebben van de mens een ding gemaakt. Ik wil dan ook kort ingaan op iets wat niet in de officiële rapporten wordt vermeld. Er zou namelijk geen handel in en seksueel misbruik van vrouwen en kinderen plaatsvinden, indien er geen vraag naar was, indien er geen boven elke verdenking verheven klanten voor en consumenten van dergelijke dienstverlening bestonden, indien de patriarchale waarden en structuren, met hun ongelijke verdeling van de rechten, de middelen en de macht over de twee geslachten, niet nog steeds hun stempel zouden drukken op ons maatschappelijk bestel.
Als wij zoeken naar de oorzaken van dit verschrikkelijke verschijnsel en met name naar doeltreffende middelen om deze te bestrijden, mogen wij problemen als armoede, marginalisatie, immigratie en asiel niet uit het oog verliezen. Onmiddellijke maatregelen van preventieve, afschrikkende en repressieve aard zijn daarom geboden. Daarvoor is politieke wil nodig. Er is meer geld nodig voor de versterking van de internationale samenwerking, de verbetering van Europol en de bescherming en sociale reïntegratie van de slachtoffers. Het allerbelangrijkste is echter een efficiënt beleid ter bevordering van de gelijke kansen voor beide geslachten. Ook dienen de lidstaten eraan te worden herinnerd dat gevolg moet worden gegeven aan het op 24 februari jongstleden goedgekeurde gemeenschappelijk optreden en aan de tijdens de conferentie van Kopenhagen op 24 april jongstleden aangegane verplichtingen. Zij moeten in samenwerking met de bevoegde autoriteiten en de vrouwenorganisaties zorgen voor doeltreffende activiteiten ter bestrijding van dit verschijnsel.

Mann, Thomas
Mijnheer de Voorzitter, veel vrouwen uit Azië, Afrika, Zuid-Amerika en uit landen in Midden- en Oost-Europa worden naar de Europese Unie gelokt met de belofte dat ze er veel geld zullen verdienen. Ze raken in de zogenaamde amusementssector verzeild, waar van amusement echter geen sprake kan zijn. Ze komen in dubieuze arbeidsrelaties en in schijnhuwelijken terecht. De smokkelaarsbendes worden al professioneler, ze krijgen de vrouwen in hun macht door geweld uit te oefenen of door ermee te dreigen, buiten ze uit, dwingen ze zich te prostitueren, houden ze gevangen. Dat is ieder jaar voor meer dan 500.000 vrouwen het dagelijks brood. De Commissie stelt voor om de vrouwenhandel voor seksuele exploitatie op het Europese niveau aan te pakken, en wij in het Europees Parlement steunen dat van harte, mevrouw Gradin. U moet hier echter wel concreet vorm aan geven en de NGO's erbij betrekken. Sue Waddington heeft met veel persoonlijke inzet een zeer gefundeerd verslag geschreven waarin zij eist dat we het probleem vanuit het standpunt van het slachtoffer bekijken. Daar wil ik me graag bij aansluiten.
We moeten allereerst informatiecampagnes voeren met de nadruk op preventie en kennis over de achtergrond van de zaak, over wat de ronselaars willen, hoe hun systeem in elkaar zit, wat hun dubieuze methodes zijn. De slachtoffers hebben hulp nodig zodat ze de moed opbrengen om de namen van de daders te noemen. Ze moeten in vrouwenhuizen toevlucht kunnen vinden en tenminste voor een beperkte duur een verblijfsvergunning krijgen, zodat ze daarna naar hun land kunnen terugkeren. Ze moeten er op voorbereid worden hoe ze zich ondanks armoede en discriminatie staande kunnen houden.
Het is cynisch maar waar: de mensenhandel is een groeiende markt in Europa, een markt vrijwel zonder grenzen en zonder grote risico's. We moeten deze internationale misdaad uitroeien door clubs te sluiten waar aantoonbaar mensenhandel plaatsvindt, door de winsten uit strafbare activiteiten verbeurd te verklaren, door de maximale straffen op te leggen, door preventieve hechtenis voor de daders en door ze uit hun burgerrechten te ontzetten. De lidstaten moeten namens de honderdduizenden vrouwen die het slachtoffer worden een gezamenlijk beleid voeren en een einde maken aan deze mensenhandel door in overeenkomsten met derde landen verbodsclausules op te nemen.

Anttila
Mijnheer de Voorzitter, mijn dank aan de rapporteur voor haar uitstekende verslag. De mensenhandel maakt ook deel uit van de georganiseerde misdaad, die wijdverbreid is en ook in de landen van het voormalige Oostblok voorkomt. Ook in Finland zijn hier recente voorbeelden van te vinden.
Bijzonder problematisch is dat steeds jongere mensen, zelfs kinderen, het slachtoffer worden van mensenhandel, merendeels vanwege het feit dat het voor hen de enige manier is om in hun levensonderhoud te voorzien. Het probleem is het ontbreken van sociale zekerheid voor de burgers en het veronachtzamen van de kinderbescherming. Ik ben het met de visie van de rapporteur eens dat het probleem ook vanuit het oogpunt van de slachtoffers bekeken moet worden. Het gaat om schendingen van de fundamentele rechten van de vrouw en het kind die we niet mogen toestaan of goedkeuren.
De Europese Unie begint komend voorjaar toetredingsonderhandelingen met de landen in Oost-Europa. Bij de toetredingsonderhandelingen moet ook deze slavenhandel waar vrouwen en kinderen het slachtoffer van zijn naar voren worden gebracht. De gelijkheid tussen man en vrouw en de rechten van de vrouw en het kind moeten bij de toetredingsonderhandelingen duidelijk worden gemaakt.
We kunnen als vrouw ook niet voorbijgaan aan onze eigen verantwoordelijkheid voor ons zelf en onze kinderen. We mogen zelf niet instemmen met vrouwenhandel als middel, omdat ieder mens de mogelijkheid moet hebben met eigen werk en ondernemingsactiviteiten voor zichzelf voldoende inkomsten te verschaffen.

Gröner
Mijnheer de Voorzitter, de sociaal-democratische fractie kan zich aan het einde van het debat bij de woorden van lof aan het adres van commissaris Gradin en mevrouw Waddington aansluiten. We hebben gehoord dat de slachtoffers van de mensenhandel hoofdzakelijk vrouwen zijn. Volgens ramingen van nietgouvernementele organisaties worden ieder jaar 500.000 vrouwen met fictieve arbeidscontracten naar de lidstaten van de Europese Unie gelokt of gesmokkeld en dan gedwongen om zich te prostitueren of te trouwen. Ze komen hoofdzakelijk uit Midden- en Oost-Europa, vooral uit Rusland, Polen en de Baltische staten. Daar heerst economische nood en de vrouwen hebben vaak geen andere mogelijkheid om hun gezin te onderhouden. Zo worden ze marionetten van dubieuze handlangers die beloven dat ze in West-Europa veel geld kunnen verdienen.
Volgens het Duitse Bundeskriminalamt zijn vorig jaar 10.000 vrouwen het slachtoffer van deze handel geworden. Dat cijfer is schokkend. Het BKA stelt vast dat het binnen een jaar met 43 % gestegen is en ik ben ervan overtuigd dat dit slechts het topje van de ijsberg is.
Door een verslag over de mensenhandel te schrijven hebben we in de Commissie rechten van de vrouw een weg bewandeld die ons in staat stelt om dit taboe te doorbreken. De mededeling van commissaris Gradin over de vrouwenhandel en de programma's STOP en DAPHNE zijn belangrijke stappen op deze zelfde weg. Het probleem is zo ernstig en dringend dat onze pogingen om de excessen van deze moderne vorm van slavernij aan te pakken slechts een druppel op de gloeiende plaat zijn. De ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie moeten zo snel mogelijk in eigen land de nodige maatregelen nemen. Ze moeten samen met Europol, de Commissie en de NGO's efficiënte strategieën uitwerken. Om precies te zijn verwachten we op basis van het verslag van mevrouw Waddington een aantal concrete maatregelen om de slachtoffers te beschermen, de samenwerking met de lidstaten en de uitwisseling van informatie te verbeteren. Het lijkt me ook essentieel dat we de slachtoffers voor een bepaalde periode een verblijfsvergunning geven, zodat ze tenminste tot het einde van het proces tegen deze misdadigers legaal kunnen blijven. Als we de rechten van de slachtoffers niet kunnen garanderen, geven we de daders namelijk vrij spel. Misschien kunnen we door deze resolutie een einde maken aan de moderne slavenhandel.

Gradin
Mijnheer de Voorzitter, om te beginnen wil ik het parlementslid Waddington gelukwensen met haar goede en evenwichtige verslag. Dank ook voor alle vriendelijke woorden die tot mij zijn gericht.
De handel in jonge vrouwen, die op dit moment in Europa plaatsvindt, is een schande voor ons werelddeel. Het is een tragedie voor alle jonge vrouwen die slecht terechtkomen. De handel is helaas zeer winstgevend voor de georganiseerde misdaad. Zoals mevrouw Waddington benadrukt, is inzet op allerlei terreinen nodig, willen wij deze handel met succes kunnen bestrijden. Dat was dan ook de reden dat ik in mijn voorstel voor een actieprogramma wees op de noodzaak van aandacht voor de mensenrechten en zorg voor de slachtoffers, en de noodzaak van een multidisciplinaire aanpak.
Sinds de grote conferentie, die in de zomer van 1996 in Wenen is gehouden, en sinds de Commissie in november vorig jaar het actieprogramma heeft aangenomen, staat dit vraagstuk hoog op de politieke agenda. Het Nederlandse voorzitterschap heeft dit voorjaar een grote ministerconferentie in Den Haag gehouden. Deze conferentie heeft richtsnoeren, 'guidelines', aangenomen, die direct op de lidstaten waren gericht. Dat was dus een concreet vervolg op het actieprogramma van de Commissie.
De ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie hebben ook snel gehandeld en een vervolg gegeven aan zowel het actieprogramma betreffende vrouwenhandel als de conferentie van Stockholm over seksuele exploitatie van kinderen. Verschillende maatregelen hebben betrekking op beide gebieden. Vorig najaar heeft de Raad besloten het mandaat voor de Europol Drugseenheid te wijzigen, zodat deze eenheid zich nu ook bezighoudt met het vraagstuk van de mensenhandel. De Raad heeft ook besloten dat mensenhandel moet worden beschouwd als een strafbaar feit en dat de daders moeten worden gestraft. Dit besluit zal echter niet rechtsgeldig zijn totdat de lidstaten hun wetgeving in dezen hebben gewijzigd.
In de huidige omstandigheden is het zeer lonend om drugs te smokkelen, maar het is ook riskant. Wie gepakt wordt, krijgt niet zelden een straf van 10 tot 12 jaar. Ook smokkel van jonge vrouwen is zeer winstgevend, maar de risico's zijn klein. Wie gepakt wordt, krijgt hooguit een of twee jaar straf. Mijn vraag aan het Parlement is: is dit redelijk?
De Raad heeft ook besluiten genomen over het programma STOP, dat staat voor "Sexual Trafficking of Persons" . Dat is een meerjarenprogramma dat zorgt voor scholing, voorlichting en uitwisseling van ervaringen voor politieambtenaren, rechters, officieren van justitie, douane- en migratieambtenaren en anderen die in contact komen met de slachtoffers van de mensenhandel. Wij hebben in de loop der jaren intensief gewerkt binnen dit STOPprogramma. Er zijn cursussen gestart voor steun aan slachtoffers, de ontwikkeling van preventieve maatregelen, het verzamelen van statistische gegevens en het verrichten van studies. Het Europese netwerk van vrouwelijke politieambtenaren is gekomen met een gedragscode voor de politie bij de behandeling van mishandelde en verkrachte vrouwen. Het netwerk van vrouwelijke rechters heeft onlangs een conferentie in Rome gehouden, eveneens met steun van het STOP-programma.
In het kader van het STOP-programma heeft het Luxemburgse voorzitterschap in september een seminar van experts georganiseerd. Dat vormt de start van een gemeenschappelijk project van de VS en de EU op het gebied van vrouwenhandel. Wij zullen volgend jaar een gemeenschappelijk project met preventieve maatregelen uitvoeren in de Oekraïne en in Polen. De VS zullen samenwerken met de IOM oftewel de International Organisation for Migration, en wij als EU met de non-gouvernementele organisatie La Strada. Het is de bedoeling om na afloop de methoden en resultaten te evalueren.
Een interessante constatering is dat de belangstelling nu ook buiten de Europese Unie toeneemt. De president en de first lady van de Verenigde Staten voelen zich zeer betrokken bij dit vraagstuk. Dat geldt ook voor de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Madeleine Albright, die het Amerikaanse Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft geïnstrueerd om een even hoge prioriteit aan de bestrijding van vrouwenhandel te geven als aan de drugsbestrijding. Dit najaar is ook de eerste conferentie in Rusland gehouden, waarbij vertegenwoordigers van de overheid en non-gouvernementele organisaties in Moskou bijeenkwamen om te discussiëren over de handel in jonge vrouwen.
Mijnheer de Voorzitter, het programma DAPHNE is dit jaar van start gegaan op initiatief van het Europees Parlement. Het is gericht op NGO's die zich bezighouden met kinderen, jongeren en vrouwen die aan geweld zijn blootgesteld. In het actieprogramma van de Commissie wijs ik met nadruk op de inzet van de NGO's voor vrouwen die het slachtoffer van verschillende vormen van geweld zijn geworden. Mijn ervaring is dat de vrouwen die slachtoffer zijn geworden van geweld zich liever tot een vrouwenorganisatie wenden dan tot een overheidsinstelling. Het blijkt ook dat het DAPHNE-initiatief zeer veel belangstelling heeft gekregen. Er zijn vele goede verzoeken binnengekomen, maar wij hebben nog niet meer dan 40 à 50 projecten kunnen steunen. Drie miljoen ecu is mooi, maar zo heel veel is daarmee niet te doen. Uit de grote interesse blijkt heel duidelijk dat er behoefte is aan de inzet van NGO's op dit gebied.
Laat ik enige concrete voorbeelden noemen van DAPHNE-projecten. Er is een project dat ten doel heeft de politie beter te leren omgaan met vrouwen die verkracht zijn. Er is een ander project rond de slachtoffers van de vrouwenhandel in Oostenrijk, die hoofdzakelijk afkomstig zijn uit Latijns-Amerika en Oost-Europa. Bij dit project zijn organisaties en autoriteiten betrokken in onder andere Italië, Polen en de Dominicaanse Republiek. Een van de doelen van het project is vrouwen voor te lichten over hun rechten en mogelijkheden, en netwerken op te richten voor steun aan deze vrouwen op regionaal, Europees en internationaal niveau. Een derde project betreft de seksuele exploitatie van immigrantenvrouwen. Hierin werken Italië, Spanje en Groot-Brittannië samen. Alle lidstaten van de Unie zijn betrokken bij een of meer projecten. We zijn erin geslaagd om een en ander zo te verdelen dat ongeveer de helft van de projectgelden naar vrouwenprojecten gaat en de helft naar kinderprojecten. Wij hopen uiteraard dat wij het DAPHNE-programma ook volgend jaar kunnen voortzetten.
In dit verband wil ik ook graag enige woorden wijden aan enige andere meerjarenprogramma's die wij op dit gebied hebben. Zo is er het programma SHERLOCK voor scholing en uitwisseling van ervaringen op het gebied van migratie, vooral met het oog op de aanpak van vervalste documenten. Het programma GROTIUS is gericht op informatie en uitwisseling van gegevens op juridisch gebied, en het programma OISIN betreft de nauwere samenwerking op politieel gebied.
Het parlementslid Waddington vraagt in haar verslag om een aanvullend verslag van de kant van de Commissie. Wij hebben ook nota genomen van de behoefte aan een conventie. Ik kan het Parlement meedelen dat de Commissie reeds een vervolg voorbereidt, dat ik hier over een jaar hoop te kunnen presenteren. Wij moeten dan ook doen wat wij kunnen om dit vraagstuk op de agenda te houden. Het Europees Parlement heeft in het debat van vandaag daartoe een belangrijke bijdrage geleverd, waarvoor ik hierbij mijn dank betuig.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 12.00 uur plaats.

Uitstoot van gassen van inwendige verbrandingsmotoren
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0413/97) van de heer Kenneth Collins, namens de delegatie van het Europees Parlement in het bemiddelingscomité, over de door het bemiddelingscomité goedgekeurde gemeenschappelijke ontwerptekst van een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de lidstaten inzake maatregelen tegen de uitstoot van verontreinigende gassen en deeltjes van inwendige verbrandingsmotoren die worden gemonteerd in niet voor de weg bestemde mobiele machines (C4-0627/97-95/0209(COD)).

Collins, Kenneth
Mijnheer de Voorzitter, er komen hier in deze vergaderzaal soms onderwerpen aan de orde die zo interessant zijn dat de leden van verre toestromen om hier aan het debat deel te nemen. Zoals U ziet komt het maar zelden voor dat de vergaderzaal zo vol zit als nu. Ik denk dat er op dit moment meer tolken dan parlementsleden aanwezig zijn! Zelfs de publieke tribune loopt leeg. Iedereen gaat weg!
Het onderhavige verslag betreft het resultaat van de bemiddelingsprocedure die niet zozeer betrekking had op niet voor de weg bestemde mobiele machines, maar zoals uzelf, Voorzitter, al aangaf, op de terugdringing van verontreinigende uitlaatgassen van dit soort voertuigen. Een en ander completeert het auto/olie-programma dat momenteel in tweede lezing behandeld wordt. Hierbij wordt een tweesporenbeleid gevolgd dat zowel op het ontwerp van de motoren als op de brandstoftechnologie is gericht in een poging de emissies van auto's en dergelijke terug te brengen. Het gaat hier echter niet om auto's, maar om niet voor de weg bestemde mobiele machines, en veel mensen hebben geen flauw idee wat dat zijn. Het betreft hier tractoren, maaidorsers, graafmachines, bulldozers enzovoorts, en het punt is dat deze voertuigen een aanzienlijke bijdrage leveren aan de uitstoot van dit soort verontreinigende gassen. Zonder de onderhavige richtlijn zou er op dit gebied niets geregeld zijn.
Anderzijds zorgt de richtlijn er ook voor dat de landen van de Europese Unie een voorsprong kunnen nemen bij de productie en het op de markt brengen van nieuwe motoren die voor dit doel zijn ontworpen om de uitstoot van uitlaatgassen terug te dringen. Dit betekent een geweldig voordeel voor de Europese industrie op de wereldmarkt, ervan uitgaande natuurlijk dat het Europees bedrijfsleven deze kans niet laat liggen. Maar dit is een belangrijk punt waar wij ons dan ook van harte achter scharen.
Voor de onderhavige richtlijn is de bemiddelingsprocedure tussen het Parlement en de Raad gevolgd. Het oorspronkelijke Commissievoorstel werd in dit Huis zonder amendering goedgekeurd en dat komt niet zo heel vaak voor. Een en ander had echter niets te maken met het bijzonder technische karakter van het voorstel, wij konden er gewoon oprecht mee instemmen. Daarna ging het voorstel naar de Raad die enkele belangrijke wijzigingen in het gemeenschappelijk standpunt aanbracht. Zo werd bepaald dat de Commissie voor de uitvoeringsmaatregelen een andere procedure diende te volgen.
Ten aanzien van dit punt wil ik me, Voorzitter, als dat mag, tot de publieke tribune richten, aangezien hier in dit Huis nogal eens wordt gesproken over het zogeheten systeem van de comitologie. Buitenstaanders, en - het moet gezegd - ook een flink aantal mensen hier in deze Kamer, zegt dat niet zoveel. Comitologie gaat over de wijze waarop technische besluiten voor de uitvoering van richtlijnen worden genomen en daarbij hebben wij de volgende keuze: of de besluitvorming geschiedt openbaar, zodat de burgers kunnen zien welke besluiten worden genomen en daarin inzicht kunnen krijgen, of de besluitvorming geschiedt achter gesloten deuren, zodat u, burgers, niet hoort wat er wordt gezegd en u, burgers, ook niet weet wat er wordt besloten en de hele zaak buiten de openbaarheid blijft. Daarom hebben wij op dit punt onze toevlucht tot de bemiddelingsprocedure genomen en het is ons langs die weg gelukt om het gemeenschappelijk standpunt van de Raad gewijzigd te krijgen. Daarmee hebben wij in feite het democratisch gehalte van het proces weten te verhogen, zoals ook onze opzet was.
Daarnaast hebben wij ervoor gezorgd dat er een verwijzing naar het systeem van de modus vivendi in de tekst is opgenomen. Dit systeem moet ervoor zorgen dat er bij dit soort besluiten een samenspel tussen ons en de Commissie ontstaat, maar naar ons oordeel functioneert het systeem in zijn huidige vorm niet zo goed. Wij willen daarin bepaalde verbeteringen aangebracht zien en ik ben blij dat de Commissie nu in een verklaring, die ook in het Publicatieblad zal verschijnen, heeft gezegd dat zij het Europees Parlement volledig op de hoogte zal houden van de maatregelen die zij voor de uitvoering van richtlijnen vaststelt. De Commissie heeft tevens toegezegd dat zij medio 1998 met voorstellen zal komen voor aanpassingen van de modus vivendi.
Anders gezegd: de grote aantallen mensen die hier vanavond bijeengekomen zijn om dit interessante debat over verontreinigende uitlaatgassen van niet voor de weg bestemde mobiele machines aan te horen, kunnen tevreden zijn. Eenieder in dit Huis, eenieder die daar in die bankjes zit, kan blij zijn met dit resultaat, met dit goede nieuws voor het milieu, met dit goede nieuws voor de doorzichtigheid van de besluitvorming, en met dit goede nieuws voor het democratische gehalte van Europa.

Gradin
Mijnheer de Voorzitter, om te beginnen wil ik meedelen dat de Commissie zeer verheugd is over het resultaat van de bemiddelingsprocedure betreffende deze zeer belangrijke wetgevingskwestie. Ik herinner u eraan dat dit voorstel voor een richtlijn een sector betreft waarvoor nog nooit enige regelgeving heeft gegolden. De uitstoot van motoren in voertuigen voor gebruik buiten het wegennet heeft men tot nu toe onderschat. Feitelijk is hun aandeel in de uitstoot van voertuigen aanzienlijk groter dan men aanvankelijk dacht. Daarom zal het gebruik van minder verontreinigende stoffen in dergelijke machines een belangrijke rol spelen bij de reductie van de luchtverontreiniging in onze steden, en dat tegen een redelijke prijs.
De eerste lezing van het Europees Parlement is zonder verslag geschied, terwijl de amendementen in de tweede lezing alle betrekking hadden op de comitologie en op de tenuitvoerlegging van de "modus vivendi" , waarover we het zeer onlangs hebben gehad. Ik ben mij ervan bewust dat de comitologie-kwestie een probleem voor het Parlement was. De Commissie heeft de taak op zich genomen een voorstel in te dienen voor herziening van het besluit van 1987 over de comitologie. De Commissie heeft verder op rechtstreeks verzoek van het Parlement besloten om dat reeds begin juni 1998 te doen. Dit besluit blijkt uit een brief de dato 11 november 1997 van Commissievoorzitter Santer aan Parlementsvoorzitter Gil-Robles. Daardoor is het mogelijk geworden om hindernissen voor de bemiddelingsprocedure in deze kwestie uit de weg te ruimen. Ook kan ik namens de Commissie meedelen dat wij reeds begin volgend jaar informele contacten zullen leggen met de andere betrokken instellingen, teneinde het terrein te effenen voor een nieuw voorstel.
Tenslotte wil ik uiting geven aan de tevredenheid van de Commissie over het feit dat het Parlement en de Raad het op constructieve wijze eens zijn geworden over het voorstel voor een richtlijn. Zo gauw deze richtlijn van kracht is geworden, zal zij een wezenlijke stap vooruit betekenen voor de verbetering van het milieu op het punt van zowel de luchtkwaliteit als de volksgezondheid.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 12.00 uur plaats.

Bescherming van de consument inzake de
prijsaanduiding
De Voorzitter
Aan de orde is het debat over het verslag (A4-0414/97) van mevrouw Oomen-Ruijten, namens de delegatie van het Europees Parlement in het bemiddelingscomité, over de door het bemiddelingscomité goedgekeurde gemeenschappelijke ontwerptekst voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende de bescherming van de consument inzake de prijsaanduiding van de aan de consument aangeboden producten (C4-0643/97-95/0148(COD)).

Oomen-Ruijten
Mijnheer de Voorzitter, deze rapporteur is tevreden met het in de bemiddelingsprocedure behaalde resultaat. De onderhandelingen met de Raad zijn heel goed verlopen en ik denk dat wij met name dank verschuldigd zijn aan de Luxemburgse minister, mevrouw Jacobs, die op een vrij cruciaal moment de knoop doorhakte en bij de anderen de bereidheid bewerkstelligde om het in elk geval eens te zijn over de laatste amendementen van het Parlement. Ik vind dat wij dit dossier toch nog binnen een heel redelijke termijn hebben kunnen afhandelen.
Voorzitter, een korte terugblik. De richtlijn die wij vandaag behandelen heeft een hele lange voorgeschiedenis. Jarenlang, al vanaf 1979, is er geprobeerd om met verschillende regelingen iets tot stand te brengen voor de prijsaanduiding van producten. Met een hele ingewikkelde regeling is van alles geprobeerd. Er was een systeem van verplichtingen, er was een systeem van vrijwillige reeksen. Je kon het op Europees niveau doen, je kon het op nationaal niveau doen. Maar er bleek een dusdanige wirwar van de prijsaanduidingen voor producten te ontstaan, dat de consument er geen kant mee op kon en ook de leveranciers niet meer wisten wat zij nu precies moesten, terwijl het doel toch zou moeten zijn, voor zowel de consument als voor de verkoper, dat er eenduidigheid zou zijn voor de manier van prijsaanduiding zodat ook makkelijk vergelijkingen mogelijk zouden zijn.
Toen de Commissie in december 1994 met het verzoek kwam om de rommelige regeling van destijds nog een extra overgangsperiode te geven hebben wij in de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbescherming - later bevestigd door het Parlement - al heel snel geconstateerd dat het zo niet langer kon en er iets nieuws moest komen, een nieuw eenvoudig en helder systeem dat in principe voor alle producten zou gelden, waarmee de consument bij het bepalen van zijn keuzes een goede prijsvergelijking kan maken.
De Commissie heeft toen in 1995 in een nieuw voorstel de aanbevelingen van het Parlement gevolgd. Het voorstel omvatte naast de verplichte aanduiding van de verkoopprijs, indien relevant, de aanduiding van de prijs per standaardhoeveelheid - per kilo of per liter. Hierbij wil ik opmerken dat als de prijsaanduiding per standaardhoeveelheid wegens de aard of de bestemming van het product geen betekenis heeft of geen relevante voorlichtingselementen brengt voor de consument, er uitzonderingen op de algemene verplichtingen gemaakt kunnen worden. Ook kunnen er op nationaal niveau uitzonderingen gemaakt worden voor bepaalde producten, een 3/4 fles wijn bijvoorbeeld. Je hoeft dat niet per se naar de literprijs terug te brengen.
Een aantal sectoren kunnen zelfs helemaal van de verplichte prijsaanduiding worden uitgesloten. Wij zijn in de bemiddeling met de Raad overeengekomen dat de lidstaten zelf, aan de hand overigens van de criteria die vastgelegd zijn, mogen bepalen welke specifieke sectoren dit zijn. Te denken valt aan een horecagelegenheid, aan een ziekenhuis, automaten, enzovoort.
De Raad heeft in de onderhandelingen eigenlijk het overgrote deel van de door het Parlement ingediende amendementen overgenomen. Een aantal amendementen van technische of taalkundige aard werden meteen aanvaard. Er waren natuurlijk ook een paar knelpunten. Belangrijk was de algehele uitzondering die de Raad tot op het laatste moment wilde maken voor kleine bedrijven. Wij waren daar geen voorstander van. Wij willen wel een overgangsperiode voor het kleine bedrijfsleven en daarvoor hadden wij een hele lange periode gepland. Dat punt is echter frictie blijven opleveren en uiteindelijk hebben wij een compromis gesloten waarbij de Commissie na drie jaar een rapport zal maken over de situatie van de kleine bedrijven, en dat wij op dat moment, na het ontvangen van het rapport, kunnen bekijken of zij aan de die verplichting zouden moeten gaan voldoen, ook voor de hele kleine winkelier, of dat wij mogelijkerwijs besluiten om voor die hele kleine zaak, de winkel van tante Marie op de hoek, een algehele uitzondering aan te houden.
Wij hebben als Parlement strak vastgehouden aan het principe waar het om gaat, dat is dat er een heel eenvoudig, maar ook een helder en doorzichtig systeem komt met zo weinig mogelijk uitzonderingsmogelijkheden. Wij hebben daarom heel veel ballast die er in de tekst van de Raad stond verwijderd. Ik denk nu dat de tekst die uiteindelijk is afgesproken helder is.
Dan hebben wij, en daar hebben de Raad en de Commissie niet in voorzien, een extra bepaling opgenomen ten aanzien van de euro. Hiervoor zijn er nog altijd geen duidelijke bepalingen en is de Commissie nog steeds niet met een voorstel gekomen. Ik denk dat het goed is dat het Parlement daarover wel iets kan terugvinden in de tekst.
Voorzitter, een goed resultaat, denk ik, een degelijk stuk consumentenwetgeving.

Whitehead
Mijnheer de Voorzitter, wij hebben het vaak over de successen die het Parlement heeft weten te boeken met het oprekken van de codecisie. Soms zouden wij echter beter eens stil kunnen staan bij de vraag wat wij met die verworven medebeslissingsbevoegdheden doen. Ik wil graag mijn waardering uitspreken voor de drie gratiën van dit verslag: mevrouw Fontaine, de minister - mevrouw Jacobs - en de rapporteur. De besprekingen die zij voor de drie geledingen van de Europese Unie hebben gevoerd, zijn exemplarisch voor de wijze waarop de codecisie zou moeten worden ingevuld. Wij hebben hier nu een eenvoudige en duidelijke regeling om naast een duaal prijsaanduidingssysteem ook een prijsaanduiding per meeteenheid in te voeren. Wij kunnen voorzieningen treffen voor de komst van de euro en rekening houden met het tijdstip en de wijze waarop deze in de verschillende lidstaten wordt ingevoerd.
Wij zijn diegenen tegemoet gekomen die bang waren voor het verdwijnen van traditionele maatstelsels in de verschillende lidstaten - wat pertinent niet het geval is -, en wij hebben iets gedaan voor de kleine winkeliers die vreesden dat hun iets zou worden opgelegd waarop zij niet voorbereid waren. Zij hebben nu vijf jaar de tijd om zich aan te passen. Dat is volkomen terecht en ik ben blij dat wij dit hebben bereikt.

Thyssen
Voorzitter, een vergelijking van de gemeenschappelijke ontwerptekst met het oorspronkelijke voorstel levert minstens drie verschilpunten op die doorslaggevend zijn om het resultaat van de bemiddelingsprocedure een kwaliteitsproduct te noemen en die alvast mij ertoe aanzetten collega Oomen hartelijk te feliciteren met haar volgehouden inzet en met het resultaat. In de eerste plaats zijn de verkoopprijs en de prijs per meeteenheid beter gedefinieerd nu het duidelijk is dat BTW en andere belastingen in de prijzen inbegrepen zijn.
Ten tweede is er een aanvaardbare oplossing voor de overgangsperiode van de euro waar we midden in zitten wanneer deze richtlijn operationeel wordt. Ook al slaagden we er niet in een maximum van drie verplicht aan te duiden prijzen te doen aanvaarden, wij hebben in elk geval voor de lidstaten de ruimte geschapen om het maximum aantal verplicht aan te duiden prijzen te beperken. Het is nu aan de lidstaten, op wier gezond verstand wij rekenen, om extreem onproductieve toestanden met mogelijk vier tot acht prijzen per product te vermijden.
Ten derde, Voorzitter, zijn er de kleine detailhandelszaken die we alle kansen moeten blijven geven. De lidstaten kunnen een ontheffing verlenen aan de kleine ondernemingen, waarvoor toepassing van de verplichte aanduiding van de prijs per meeteenheid voor de andere dan de losverkochte producten een bovenmatige administratieve belasting uitmaakt. Ik hoop dat de lidstaten ook met deze beleidsruimte positief zullen omgaan, het is uiteindelijk een impliciete erkenning van een kleine onvolmaaktheid aan de richtlijn, maar we hopen dat er productief en positief mee wordt omgegaan in afwachting dat we dan over zes jaar een aangepaste regeling krijgen, of wie weet, dat het probleem zich door de evolutie van de techniek intussen letterlijk automatisch heeft opgelost.

Hautala
Mijnheer de Voorzitter, ik bedank mevrouw Oomen-Ruijten voor haar zeer goede werk dat bij deze bemiddeling weer eens met haar hulp tot stand is gebracht. Hier is sprake van werkelijk essentiële consumenteninformatie. Onder andere omdat de consument in de winkel de prijzen van verschillende producten daadwerkelijk kan vergelijken.
Ik geloof dat hier ook een goed resultaat is bereikt vanwege het feit dat volgens artikel 10 van deze richtlijn de lidstaten gerechtigd zijn de prijs nog beter aan te duiden dan deze richtlijn vereist. In dat opzicht hoeft men er in ieder geval in geen enkel land op achteruit te gaan wanneer dit voorschrift te zijner tijd wordt aangenomen.
Het is zeker volledig terecht dat hierbij ook bepaalde uitzonderingen en verzachtende omstandigheden zijn gecreëerd. Het zou wel zeer vreemd zijn als de verplichtingen inzake de prijsaanduiding bijvoorbeeld betrekking zouden hebben op veilingen. Ik kan de goedkeuring van dit bemiddelingsresultaat echt van harte aanbevelen.

Souchet
Mijnheer de Voorzitter, bij de vorige lezing van deze tekst over de prijsaanduiding van aan de consument aangeboden producten had het Europees Parlement 22 amendementen aangenomen, waarbij het met name aandrong op de noodzaak in een langere aanpassingsperiode te voorzien voor de toepassing van de bepalingen voor de kleine detailhandelszaken.
De Raad heeft zeven van die amendementen overgenomen in het kader van het bemiddelingscomité. Tijdens de compromisbijeenkomsten is er over nog eens vijf amendementen een akkoord bereikt. Al met al is het resultaat eerder bevredigend aangezien voortaan, in tegenstelling tot het oorspronkelijk voorstel, de eenheidsprijs niet meer hoeft te worden aangeduid wanneer die identiek is aan de verkoopprijs.
Wanneer het bijvoorbeeld ging om kwaliteitswijn die door Frankrijk in flessen van 0, 75 liter verhandeld wordt, was het duidelijk dat die specificiteit de aanduiding van de literprijs niet verplicht moest stellen. Die verplichting zou enkel een extra last met zich mee hebben gebracht, zonder enig positief effect voor de consument. Bovendien was het beslist noodzakelijk de kleine detailhandel te kunnen vrijstellen van de verplichting om de prijzen van producten per meeteenheid aan te duiden naast de verkoopprijs, en dat dan ook nog eens tijdens de overgangsperiode.
Ik sta erop u te herinneren aan de exorbitante kosten die de gehele detailhandel zal moeten dragen, en meer in het bijzonder de kleine middenstand, door de verplichting die hem zal worden opgelegd van de dubbele prijsaanduiding, in de nationale munteenheid en in euro. De aanzienlijke extra kosten die de overgang naar de eenheidsmunt zal veroorzaken, zullen sommige winkeliers toch al dwingen om bepaalde investeringen, die voor hun commerciële activiteit noodzakelijk zijn, uit te stellen om die verplichting te kunnen nakomen.
Voor sommigen zullen de kosten van de dubbele prijsaanduiding niet in verhouding staan tot hun marge en hun voortbestaan bedreigen. Dat is niet bepaald een aansporing tot de ontwikkeling van de werkgelegenheid. Het is dus absoluut noodzakelijk om er nauwlettend voor te waken dat de verplichtingen die op onze winkeliers rusten niet worden vermenigvuldigd. De huidige richtlijn zal de winkeliers al verplichten om de werkelijke verkoopprijs van het product aan te duiden naast de verkoopprijs per meeteenheid, afgezien van de losverkochte producten. Het is goed dat de overgangsperiode verlengd is tot 24 maanden en dat de Commissie een verslag moet uitbrengen en een voorstel moet doen over het specifieke kader van de kleine middenstand.
Tot besluit, mijnheer de Voorzitter, onze fractie zal voor de wetgevingsresolutie over deze richtlijn stemmen, maar wil graag de aandacht vestigen op de moeilijke situatie die dreigt te ontstaan voor de kleine detailhandel gezien de dubbele verplichting om de huidige richtlijn toe te passen aan het einde van de overgangsperiode en om de dubbele prijsaanduiding toe te passen in die landen die te maken hebben met de eenheidsmunt. Pas wanneer de consument een werkelijk aanvullende service wordt geboden, kunnen verplichtingen gerechtvaardigd worden.

Fitzsimons
Mijnheer de Voorzitter, de invoering in de Europese Unie van de gezamenlijke Europese munt is nog slechts twaalf maanden van ons verwijderd. De concrete gevolgen van de EMU voor de consument moeten zorgvuldig worden onderzocht en gevolgd. Pas in 2002 zal de consument de euro-biljetten en -munten daadwerkelijk in handen krijgen. Het is echter zaak dat de commissaris voor consumentenaangelegenheden, mevrouw Bonino, in de aanloopperiode naar de EMU toe en in samenwerking met de nationale regeringen uitgebreide voorlichtingscampagnes gaat opzetten, die specifiek gericht zijn op de prijsaanduiding van de producten in zowel euro als de nationale munteenheid van de respectieve lidstaten.
In wezen moet nu al bij alle grote supermarkten en winkelcentra in heel Europa een begin worden gemaakt met de campagnes inzake de duale prijsaanduiding. Op de producten zou zowel de prijs in euro als die in de nationale munteenheid van het betreffende land moeten worden vermeld. Daarmee leren de consumenten direct de prijs van het product in euro kennen, zodat zij, wanneer deze munt daadwerkelijk in omloop wordt gebracht, goed voorbereid en met vertrouwen het nieuwe monetaire stelsel tegemoet kunnen treden.

Gradin
Mijnheer de Voorzitter, allereerst wil ik uitdrukking geven aan de tevredenheid van de Commissie over het feit dat wij een compromis hebben bereikt over de richtlijn betreffende de bescherming van de consument inzake de prijsaanduiding van producten. Ik wil het Parlement en de Raad gelukwensen voor hun inzet om een compromis te vinden.
De richtlijnen inzake prijsaanduiding die in 1979, 1988 en 1995 zijn aangenomen, betekenden een stap vooruit wat de prijsinformatie aan de consument betreft. Het systeem betekende echter geen garantie voor voldoende prijsinformatie en bovendien was de toepassing zeer ingewikkeld. Daarom is het van belang dat de consument via dit voorstel goede en open informatie krijgt. Doordat de prijs per meeteenheid en de verkoopprijs wordt aangegeven, kan de consument voortaan verschillende producten vergelijken. Daardoor wordt het mogelijk een gefundeerd besluit te nemen op grond van een eenvoudige prijsvergelijking.
Het bereikte compromis houdt geen definitieve oplossing in voor kleine detailhandelszaken. Voor een aantal van deze zaken zou de eis van etikettering met prijzen per meeteenheid een grote belasting betekenen. De lidstaten hebben hier de mogelijkheid om gedurende een overgangsperiode af te zien van de eis tot etikettering met prijzen per meeteenheid.
De Commissie van haar kant zal drie jaar nadat de invoeringsperiode is afgelopen, aan het Parlement en de Raad een verslag presenteren over de toepassing van deze richtlijn. In dit verslag zullen speciale bepalingen worden voorgesteld voor kleine detailhandelszaken. Het Parlement en de Raad zullen het verslag binnen drie jaar evalueren en op grond daarvan besluiten nemen. Gedurende deze periode, dus totdat de invoeringsperiode is afgelopen, zullen de Europese consumenten er door deze richtlijn zeker van zijn dat zij van de meeste detailhandelszaken volledige prijsinformatie kunnen krijgen.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 12.00 uur plaats.

Postdiensten
De Voorzitter
Aan de orde is het gecombineerd debat over zes mondelinge vragen aan de Commissie over de ontwikkeling van de postdiensten in de Europese Unie en de eindkosten:
B4-0911/97 - O-0144/97 van de heer Ferber, namens de PPE-Fractie, -B4-0914/97 - O-0155/97 van de heer Wijsenbeek, namens de ELDR-Fractie, -B4-1004/97 - O-0165/97 van de leden Schmidbauer en Simpson, namens de PSE-Fractie, -B4-1005/97 - O-0169/97 van de heer Donnay, namens de UPE-Fractie, -B4-1007/97 - O-0171/97 van de heer Scarbonchi, namens de ARE-Fractie, -B4-1008/97 - O-0173/97 van mevrouw Moreau, namens de GUE/NGL-Fractie.
Ferber
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, geachte collega's, het is nog niet zo lang geleden dat wij hier in Straatsburg in tweede lezing over de richtlijn over de verdere ontwikkeling van de postdiensten in de Gemeenschap hebben gesproken. Indertijd heb ik namens de EVP-fractie twee amendementen ingediend over het probleem van de eindvergoedingen. Helaas is dit parlement zo onverstandig geweest, als ik dat zo mag zeggen, om onze voorstellen niet over te nemen.
Het moet ons doel zijn ervoor te zorgen dat er in de Europese Unie concurrentie ontstaat, dat de regels van de vrije mededinging gelden. Daarover zijn de commissaris en ik het zeker eens. Dat is echter niet mogelijk als een wereldwijd verdrag, namelijk het Wereldpostverdrag, wordt gebruikt voor de vastlegging van deze eindvergoedingen. De basis van dat verdrag is dat er in ieder land een evenwicht moet bestaan tussen de inkomende en uitgaande post.
Dat is binnen de Europese Unie echter niet meer het geval. Een binnenmarkt betekent ook dat voor alle verleende diensten een vergoeding moet worden betaald om die kosten te dekken. Dat hebben we bij alle andere liberaliseringen zo bepaald, ook voor de binnenmarkt voor de verkoop en het doorgeleiden van elektriciteit, ook voor de telecommunicatiesector, ook voor het probleem van de interconnecties. En nu wil men alleen maar bij de posterijen de concurrentie en de binnenmarkt buitenspel zetten door een onzinnige regeling. Daarom vragen wij als EVP-fractie de Commissie: zult u iets aan dit probleem doen, bijvoorbeeld als uw aangekondigde mededeling over de toepassing van de concurrentieregels in de posterijen wordt voorgelegd? Zult u deze vragen ook behandelen als de volgende postale richtlijn over de toegang tot het net aan de orde is? En dat is ook meteen het verband met het debat van vandaag. Weet u eigenlijk wat het voor een bedrijf betekent om diensten te moeten aanbieden zonder daarvoor een prijsberekening te kunnen maken, terwijl tegelijkertijd de concurrenten die deze verplichting niet hebben een concurrentieprocedure tegen je aanspannen? Dat is geen basis voor de postdiensten in Europa.
Mijnheer de commissaris, als u er niet in slaagt om deze problemen aan te pakken brengt u niet alleen de werkgelegenheid in gevaar, u brengt ook de postbezorging in gevaar, terwijl het Parlement zich hiervoor sterk maakt.

Simpson
Mijnheer de Voorzitter, ondanks het feit dat het Parlement in oktober met de Raad tot overeenstemming is gekomen over een gemeenschappelijk standpunt inzake postdiensten, lijkt het wel alsof dit onderwerp van geen wijken wil weten en komt het hier alweer ter sprake.
Afgaande op mijn eerste lezing van de ontwerpmededeling van de Commissie, zou de kwestie van de postdiensten ook in 1998 nog wel eens heel nadrukkelijk aanwezig kunnen zijn. Hoewel het debat van vandaag over een specifiek onderwerp gaat, namelijk de eindkosten, wil ik de Commissie bij deze wijzen op het feit dat artikel 8, lid 3, van de mededeling niet alleen ingaat tegen de opvattingen van dit Parlement, maar ook onverenigbaar is met het gemeenschappelijk standpunt dat met het oog op de richtlijn is vastgesteld, en bijgevolg zou moeten worden geschrapt.
Tijdens de besprekingen over de richtlijn vormde de kwestie van de eindkosten een punt van grote zorg. Zoals de heer Ferber al zei, had ik als rapporteur inderdaad graag gezien dat hiervoor in de richtlijn een oplossing was gevonden. In de Raad heerste echter verdeeldheid en om tot een standpunt over de richtlijn in haar geheel te kunnen komen, besloot het Parlement de amendementen over deze specifieke kwestie te laten vallen. Uiteraard is dit geen oplossing voor het probleem dat zich in een aantal lidstaten en met name in Duitsland voordoet, waar de postdiensten geld moeten toeleggen op de bezorging van post uit het buitenland. Dit zou naar onze mening een goed functioneren van de interne markt in de weg kunnen staan en zou de rendabiliteit van sommige nationale postdiensten onder druk kunnen zetten.
Een en ander is ook in tegenspraak met de doelstelling die de Commissie zelf in haar mededeling van juni 1993 heeft geformuleerd, namelijk dat postdiensten een vergoeding moeten krijgen die in overeenstemming met hun kosten is.
Wij moeten iets doen aan de kwestie van de eindkosten. Nu er geen brede overeenstemming is over de aanpak van dit probleem, is het aan de Commissie om actie te ondernemen. Daarom doen wij een beroep op haar om zo spoedig mogelijk met een voorstel te komen met als strekking dat de lidstaten hun leverancier van de universele postdienst toestemming mogen geven om de eindkosten vast te stellen op basis van zijn kosten.
Ik ben mij ervan bewust dat dit een technisch en ingewikkeld vraagstuk is, maar een lakse houding onzerzijds is niet in het belang van de Europese postdiensten. Met de richtlijn in het vooruitzicht, is het nu tijd om aan dit probleem iets te doen.

Schaffner
Mijnheer de Voorzitter, ik ben Jacques Donnay niet zoals u kunt zien, maar ik geloof dat hij problemen met zijn vervoer heeft, en als u het mij toestaat wil ik in zijn plaats het woord voeren.
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, bij de recente aanneming van de richtlijn betreffende postdiensten waren wij het eens geworden over het principe volgens hetwelk de eindkosten gebaseerd moesten zijn op de werkelijke kosten die de verdelende postdienst had gemaakt. Welnu, de verschillende Europese postdiensten worden voortdurend geconfronteerd met de praktijk van de herverzending, die u kunt vergelijken met stroperij of met piraterij, ja zelfs met een overval, ten koste van die postdiensten die de regels en de internationale akkoorden niet proberen te omzeilen.
Wij kunnen het feit dat sommige landen in verhouding tot hun binnenlandse post een abnormaal hoog aandeel internationale post verwerken niet negeren. Zo is de verhouding van de internationale post ten opzichte van de binnenlandse post slechts 5 % in Frankrijk, 6 % in Duitsland en 7 % in Italië, gaat naar 12 % voor Groot-Brittannië en naar 25 % voor Nederland. Die cijfers laten duidelijk zien dat sommige postdiensten de nationale post van andere landen naar zich toe halen, en op die manier een onaanvaardbare en ongeoorloofde omleiding van handel organiseren als gevolg van de delokalisering van de plaats van depot van de post. De enige oplossing voor de dreiging die de herverzending vormt voor het evenwicht van de kersverse Europese richtlijn betreffende de postdiensten zou zijn een vergoeding van de geleverde diensten tegen hun juiste prijs te krijgen, en om dat mogelijk te maken, zo snel mogelijk de eindkosten vast te stellen op basis van de kosten van de verdelende postdienst. Dan zou de herverzending absoluut niet interessant meer zijn voor diegenen die dat doen.
Ik ga dus over op mijn vraag aan de Commissie, mijnheer de commissaris. Is de Commissie van mening dat het verenigbaar is met de mededingingsregels van het Verdrag dat de postdienst van een lidstaat van bestemming aan de postdienst van een andere lidstaat van verzending de post in rekening brengt die afkomstig is uit deze laatste tegen een tarief dat de verdelingskosten dekt, onder de controle van de nationale reglementeringsinstantie?

Scarbonchi
Mijnheer de Voorzitter, de resolutie die ik heb samen met mijn collega Michel Dary heb ingediend namens de Fractie Europese Radicale Alliantie probeert een correctie aan te brengen op het misbruik dat door sommige lidstaten van de Europese Unie wordt gemaakt.
Sommige postdiensten, die buitengewoon concurrerende tarieven genieten, bedrijven namelijk oneerlijke concurrentie door de herverzending van de post te veroorzaken, door de nationale post die in internationale post veranderd is aan te vallen door zendingen in het buitenland op de post te doen of te fabriceren. De voornaamste postdienst die profiteert van dit systeem is de Nederlandse post, KPN, die winsten heeft geboekt in de orde van grootte van 1 miljard dollar in 1996 dankzij die praktijk van de herverzending. Die praktijk komt noch met de geest, noch met de letter van de op 1 december 1997 aangenomen richtlijn overeen, waarvan de strikte naleving kan zorgen voor een harmonieuze ontwikkeling van de postdienst en van de kwaliteit daarvan.
Daarom roept onze resolutie de Commissie ertoe op een onderzoek in te stellen naar deze oneerlijke praktijken en de daders ervan te straffen. Wij vragen aan de Commissie om de hulp aan derde landen voor het herstructureren van hun postdiensten, in het kader van PHARE en TACIS, ondergeschikt te maken aan het aannemen door die landen van een systeem van eindkosten dat overeenkomt met de bepalingen van de richtlijn.
Tenslotte, bij gebrek aan akkoorden over de eindkosten tussen de operatoren zou het goed zijn wanneer de lidstaten in staat zouden zijn om hun universele dienstverleners toestemming te geven tot het onverwijld in rekening brengen van hun diensten voor de verwerking en verdeling van de grensoverschrijdende post die binnenkomt, op basis van de werkelijke kosten.
Samen met de heer Donnay hebben wij vier amendementen ingediend op de resolutie van de PSE-Fractie van de heer Simpson, van de PPE-Fractie en van de Groenen met name. Wanneer die door een unanieme stemming in overweging worden genomen, zullen wij sterker staan, denken wij, om dit probleem eindelijk op te lossen.

Moreau
Mijnheer de Voorzitter, wanneer het gaat om de eindkosten past het om een oplossing te bereiken die de oneerlijke praktijk van de herverzending stopzet en die de geest van de richtlijn respecteert, met name de principes van de universele dienst.
Vervolgens zou ik een andere kwestie aan willen snijden die verband houdt met de postdiensten. Volgens bepaalde informatie zou de Commissie op het punt staan om te gaan discussiëren over een mededeling op dit gebied, en dat terwijl het Europees Parlement op 1 december jongstleden een richtlijn heeft aangenomen die al was aangenomen door de Raad, ten koste trouwens van moeizame discussies. Die mededeling zou ten doel hebben om de postdienst te fragmenteren en grotendeels open te stellen voor mededinging, hetgeen niet strookt met de grote lijnen zoals de richtlijn die definieert. Zeker, de Commissie is het niet eens met die grote lijnen, en ik herinner mij nog uw levendige reactie, mijnheer de commissaris. Maar het blijft een feit dat ze zijn aangenomen door het Europees Parlement.
Het zou wel een heel vreemde opvatting van de democratie zijn wanneer nu met die mededeling de bepalingen die zijn aangenomen door het Europees Parlement in twijfel zouden worden getrokken, bepalingen die, ik constateer dat met tevredenheid, de deregulerende neigingen van de Commissie afremmen. De vereniging van Europese operatoren heeft overigens haar zorg in dit opzicht geuit door te waarschuwen tegen wat een terdiscussiestelling zou vormen van de kwaliteit van de dienstverlening en van de haalbaarheid van een universele dienst die overal op het nationaal grondgebied tegen uniforme tarieven wordt aangeboden. De Commissie kan het dus niet zo aanleggen dat de beraadslagingen van het Europees Parlement worden tegengesproken of omgebogen.
Mijn fractie vraagt, zoals het Europees Parlement in het verleden al gedaan heeft, dat de Commissie afziet van haar mededeling, die gevaarlijk is voor de postdiensten en beledigend voor het Europees Parlement. Ik zou heel gelukkig zijn, mijnheer de commissaris, wanneer u de bedoelingen van de Commissie voor wat betreft die mededeling zou willen toelichten.

Bangemann
Mijnheer de Voorzitter, allereerst wil ik de leden voor hun vragen bedanken. Daardoor krijg ik de kans om zelf en namens de Commissie ons standpunt nog eens toe te lichten. Dat is waarschijnlijk nodig om misverstanden te vermijden. Ik ben vooral blij met de vraag van de heer Ferber, een vraag die ik hier nog eens speciaal wil beantwoorden, ook omdat hij me met mijn verjaardag heeft gefeliciteerd, iets wat de andere leden niet hebben gedaan.
(Interruptie van mevrouw Moreau) Ja, ja, volgend jaar misschien, maar desondanks, hartelijk bedankt! De problemen die wij hier met de eindvergoedingen hebben zijn algemeen bekend, tenminste bij diegenen die deze discussie vandaag voeren. Er zijn internationaal standaardtarieven vastgelegd en in de meeste geïndustrialiseerde landen dekken die de bezorgingskosten niet. Dat is ietwat vereenvoudigd de kern van de zaak. Dat leidt tot aanzienlijke spanningen, ook over de kwaliteit van de dienstverlening, want deze internationale tarieven staan volkomen los van de geleverde kwaliteit, en dat is toch een essentieel kenmerk.
De nu geldende eindvergoedingen zijn op het CEPT-systeem gebaseerd dat sinds 1989 geldt en ze zijn niet kostendekkend, bij lange na niet. De vergoeding voor een standaardbrief van de eerste gewichtstrap bedraagt nu gemiddeld 45 % van het binnenlands tarief terwijl we ervan uit kunnen gaan dat de daadwerkelijke bezorgingskosten in deze categorie bij 80 % van het binnenlands tarief liggen. Het lijdt geen twijfel, ook niet binnen de Commissie, dat we met een ernstig probleem geconfronteerd worden.
Het juridische probleem is nu dat het huidige systeem van eindvergoedingen op internationale overeenkomsten berust maar niet strookt met de concurrentieregels van het Verdrag omdat deze eindvergoedingen niet op de kosten gebaseerd zijn. Ik heb tijdens het vorige debat al om begrip hiervoor gevraagd en dat heeft ertoe geleid dat het Parlement een aantal amendementen niet heeft aangenomen. Dat is een vicieuze cirkel, want als ze wel op de kosten gebaseerd waren, dan zouden we wel aan de concurrentieregels maar niet aan de internationale regels voldoen. Dit is een dilemma en ik ben zo vrij erop te wijzen dat dit ook een gevolg is van de besluiten van het Parlement over de universele dienst en over de gereserveerde dienst. Na de beslissingen van het Parlement en de Raad hebben de lidstaten een duidelijke bevoegdheid over dit onderwerp, niet primair de Commissie. De lidstaten en hun onafhankelijke instanties voor de regulering moeten ervoor zorgen dat dit allemaal geregeld wordt.
We hebben de handen echter niet in de schoot gelegd. Een ding is duidelijk: in een dergelijke situatie mag je de handen niet in de schoot leggen en zeggen dat iemand anders dat maar moet regelen. Daarom hebben wij de betrokken posterijen gevraagd ons een overeenkomst over betere eindvergoedingen voor te leggen, binnen de Unie natuurlijk, niet volgens de internationale regelingen. Deze zogenaamde REIMS-overeenkomst was de eerste overeenkomst op dit gebied maar was niet tevredenstellend. REIMS heeft natuurlijk niets met de stad Reims te maken, het is een van die fraaie afkortingen voor de activiteiten van de Unie. We bekijken op het ogenblik de tweede overeenkomst, die aangepast is aan de ideeën die we daarover hebben geopperd.
Wat het resultaat van deze behandeling zal zijn, is nog niet te voorspellen maar het is mogelijk om een redelijke relatie te vinden tussen de kwaliteit van de dienstverlening en de kosten enerzijds en de eindvergoeding anderzijds. Daar werken we nu aan. Natuurlijk willen we er ook voor zorgen dat bepaalde posterijen hun nu bijzonder hoge kosten onder controle krijgen en zelfs verlagen. Een ding zeg ik nogmaals met alle nadruk - en mevrouw Moreau zei al dat ik me in dit verband heel duidelijk heb uitgedrukt; ik moet dat ook telkens weer doen als ik voor vergissingen wil waarschuwen - als we daar niet in slagen, als we die hoge kosten niet verlagen maar ze gewoon bij de eindvergoeding optellen, zullen de posterijen zich zelf uit de race gooien, want dan wil niemand dat meer betalen. Met andere woorden, we moeten een overeenkomst krijgen die gebaseerd is op de concurrentieregels maar bovendien de prijs en de kwaliteit van de posterijen verbetert.
Helaas zijn bepaalde leden in dit Parlement die belangstelling voor de posterijen hebben aan dit oor een beetje doof. Ik moet het eens zeggen, al is mij vriend Florus Wijsenbeek niet aanwezig, die hoort alles, maar andere leden zijn wat hardhorig. Mevrouw Moreau, als de posterijen er niet in slagen een redelijk beleid te voeren om hun kosten te verlagen en de kwaliteit te verhogen, ook en vooral in de gereserveerde diensten, dan hebben ze niets aan die gereserveerde zone. Dan is en blijft dat een lege huls omdat er geen vraag naar zal ontstaan! Daar wringt de schoen.
Daarom ben ik blij met de vragen. We proberen het nu met REIMS 2 en als dat niet lukt moeten we het nog eens anders proberen. Wij als Commissie willen een bijdrage tot een oplossing leveren, en dat geldt zeker ook voor het Parlement, maar dan moeten we samen wat gezonde druk uitoefenen op de posterijen. Helaas zijn we er niet in geslaagd ze aan de gezonde concurrentie bloot te stellen, in ieder geval niet in de mate dat ik gehoopt had. Goed, dan moet het maar anders. Dat is wat ik over de vragen te zeggen had.
Dan de vraag van mevrouw Moreau.
Ja, ja, u komst straks aan de beurt. Dat speelt vandaag geen rol want de vragen gaan over het probleem van de eindvergoedingen en niet over de mededeling. De mededeling zal waarschijnlijk morgen door de Commissie worden aangenomen. De verschillende diensten zijn het over de tekst eens geworden en we kunnen ervan uitgaan dat er morgen een meerderheid voor kan worden gevonden. Ik wil daar nog iets over zeggen, niet over de details maar over de rol van deze mededeling in het algemeen.
Ten eerste, het zou natuurlijk volkomen onzinnig zijn als er iets anders in zou staan dan in de richtlijn die we hebben goedgekeurd. Dat is ook niet zo. Deze mededeling is aangepast aan het meest recente besluit van het Parlement dus is er geen tegenstelling tussen de richtlijn en de mededeling.
Ten tweede, deze mededeling is voor de betrokken partijen nuttig omdat erin staat volgens welke principes de Commissie de concurrentieregels ook en juist op de gereserveerde diensten bij de posterijen toepast, want daarover mogen geen misverstanden ontstaan. Daarover bestaat trouwens ook jurisprudentie. Natuurlijk gelden de concurrentieregels ook voor de posterijen, vooral ook waar sprake is van een monopolie of bij de gereserveerde diensten. We vertellen van tevoren in een mededeling volgens welke regels we te werk willen gaan, zodat de posterijen weten waar ze aan toe zijn.
We doen dus eigenlijk meer dan het minimum. We zouden op basis van het concurrentierecht ook out of the blue beslissingen kunnen nemen. Dan zou er natuurlijk telkens weer veel kabaal ontstaan en de vraag zou dan terecht zijn: wat zijn eigenlijk uw algemene principes? Hoe denkt u dat eindelijk allemaal te regelen? Beslist u nu eens zus en dan weer zo?
(FR) Daarom, mevrouw Moreau, bewonder ik de belangstelling die u voor deze kwestie koestert evenzeer als de kracht waarmee u zich inzet. Maar u kunt beter nadenken voordat u de aanval opent die zich overigens niet op mij richt, maar op mijn collega Van Miert. Ik ben de eeuwige zondebok. Dit gezegd zijnde, ik ben het volkomen met de heer Van Miert eens. Het document van de heer Van Miert zal gepresenteerd worden met mijn instemming. Het biedt de postdiensten de garantie dat de Commissie niet iets onaanvaardbaars, iets onverwachts doet. Dat is de reden waarom uw verzoek qua inhoud niet gerechtvaardigd is. Trouwens, wat de vorm betreft, u kunt de Commissie niet dwingen iets niet te doen wat tot haar bevoegdheden behoort. U kunt de Commissie dwingen iets te doen wat noodzakelijk is, maar u kunt haar niet verplichten dat niet te doen.
Schmidbauer
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, er bestaat een oud Duits kinderliedje, dat luidt als volgt: " Ik rij, ik rij met de postkoets, getrokken door een slak. Ik rij met de slakkenpost, en hou mijn duiten op zak" . Als ik bedenk hoe langzaam in Europa de wetsteksten over de posterijen behandeld worden herinnert me dat aan de slakkenpost, het is werkelijk een slakkengangetje. Dat zou allemaal wel door de beugel kunnen als we over de richtlijn dan zouden kunnen zeggen: het was het wachten waard. Dat was het echter niet en er bestaan nog steeds aanzienlijke problemen. Aan de ene kant is het besluit van de Raad zo boterzacht geformuleerd dat iedere lidstaat erin kan lezen wat hem toevallig goed uitkomt. Bovendien hangt de dreigende schaduw van de mededeling van de Commissie nog steeds boven ons. Voor zover ik weet maakt de geplande mededeling de principes van de richtlijn achterhaald en daardoor wordt die volgens mij tamelijk overbodig.
Het probleem van de eindvergoedingen bij de grensoverschrijdende post is in de richtlijn over de posterijen niet opgelost. Tot nu toe werd altijd beweerd dat de posterijen erover zouden onderhandelen en dat ze het probleem zelf zonder wetgeving konden oplossen. Daar is het echter bij gebleven, er is nog niets opgelost. De PSE-fractie eist daarom dat de Commissie een wetsvoorstel op tafel legt. Het heeft toch niets met eerlijke concurrentie te maken als een bepaald land vanwege zijn goede infrastructuur en zijn ligging lage portokosten kan aanbieden en er daarom veel brieven worden verstuurd terwijl een ander land de hoge kosten voor het personeel moet dragen dat die brieven moet bezorgen. Die kosten worden niet op een redelijke wijze terugbetaald en, mijnheer de commissaris, u heeft zelf net al gezegd dat die kosten toch al voor slechts 80 % gedekt zijn.
Dan is het voor de klanten van de post verleidelijk om hun brieven in grote containers naar dat bepaalde land te vervoeren, terwijl het land waar de brieven vandaan komen aan het kortste eind trekt en de kosten moet dragen. Die remailing is een buitengewoon oneerlijke vorm van concurrentie en daar moet een eind aan komen. Het is te makkelijk om je op het Wereldpostverdrag te beroepen. In artikel 13 van de richtlijn over de posterijen staat weliswaar een passage hierover, maar daar wordt alleen maar, ik citeer: " ... een beroep op de lidstaten gedaan om ervoor te zorgen dat in hun overeenkomsten over de eindvergoedingen in de grensoverschrijdende intracommunautaire postdienst de volgende principes worden gerespecteerd" . Daarna worden die principes beschreven.
Een beroep doen en vertrouwen op een eventuele overeenkomst is niet voldoende voor het functioneren van de binnenmarkt. Ook al komt REIMS II dan is dat nog niet voldoende. We hebben behoefte aan helderheid en rechtszekerheid voor alle betrokken partijen en het is de plicht van de Commissie om ervoor te zorgen dat de binnenmarkt goed functioneert. Daarom verwachten wij een ontwerprichtlijn, en wel binnenkort. Bij het uitwerken van de richtlijn mag de Commissie echter zeker niet uitgaan van de snelheid van de slakkenpost.

Stenmarck
Mijnheer de Voorzitter, de problematiek rond de eindvergoedingen voor internationale postbezorging en ons onlangs genomen besluit over de postbezorging van de EU-landen, en rond de Universele Postunie als instelling, is het resultaat van een visie op de postbezorging als een staatsmonopolie, een visie die steeds meer achterhaald is. Particuliere distributeurs, elektronische post en telefax vervangen de oude postinstellingen steeds meer.
Net als collega Ferber wil ik commissaris Bangemann complimenteren en zijn inzicht in deze problematiek prijzen, en met nadruk wijzen op de behoefte aan voortzetting van de strijd voor een meer gedereguleerde en concurrentieneutrale postmarkt. Mijn fractiegenoot Ferber heeft een bijzonder belangrijke en interessante vraag gesteld over de eindvergoedingen, dus op dat aspect zal ik niet specifiek terugkomen. De aanvullende vraag die ik zou willen stellen, betreft de situatie van de particuliere postdiensten in verband met de komende Europese wetgeving, iets waarover wij in het Parlement volgens mij veel te weinig hebben gediscussieerd.
In dit verband wil ik commissaris Bangemann graag het volgende vragen: vindt u dat het huidige systeem van eindvergoedingen op een of andere manier concurrentievervalsend werkt voor de particuliere ondernemingen die internationale postverzendingen willen verzorgen? Hoe schat u de positie van de particuliere postbedrijven in en wat voor mogelijkheden hebben deze volgens u om actief te zijn op de Europese markt, na het besluit dat onlangs door ons, dat wil zeggen door de EU, is genomen?

Wolf
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, geachte collega's, remailing is ongetwijfeld een vorm van dumping. Het is een bekend feit dat je dumping meestal niet kunt bestrijden door de betrokken partijen te laten vergaderen en een gentlemen's agreement te laten sluiten, dat lukt nooit. Er zijn regels nodig om concurrentie door dumping af te schaffen. Om voor een eerlijke concurrentie te zorgen hebben we vaste regels nodig. Zulke regels moeten in een binnenmarkt ook verder gaan dan de klassieke internationale postovereenkomst, als ik dat zo mag noemen. Daarom hebben we behoefte aan een richtlijn, aan regels. Mijnheer Bangemann, ik vind het zeer geruststellend dat u zegt dat u met uw mededeling de richtlijn alleen maar wilt invullen, toepasbaar maken. Maar waarom neemt u dan de richtlijn niet als basis om de concurrentieregels over dit onderwerp te interpreteren? Daar heb ik in uw antwoord nog niets over gehoord.

Van Dam
Voorzitter, onlangs hebben Raad en Parlement het onverstandige besluit genomen om de liberalisering van de grensoverschrijdende post tenminste tot het jaar 2003 uit te stellen. Nu de postdiensten ontslagen blijven van de eis marktgericht en efficiënt te werken, moet de wetgeving zich richten op het beschermen van de consument tegen machtsmisbruik door de postdiensten. De meeste postdiensten in de Unie denken daar duidelijk anders over. Onder druk van met name de Duitse en Franse postdiensten is de oorspronkelijke regeling voor grensoverschrijdende post, de zogenaamde REIMS-I-overeenkomst, opengebroken en een nieuwe overeenkomst, REIMS-II, uitonderhandeld. In tegenstelling tot de eerste REIMS-overeenkomst gaan de tarieven voor grensoverschrijdende post omhoog zonder dat daar een verbetering van de dienstverlening tegenover staat. Omdat bovendien de tarieven die in rekening gebracht worden gebaseerd zijn op de binnenlandse tarieven, werkt REIMS-II in het voordeel van de postdienst met het hoogste binnenlandse tarief. REIMS-II ontneemt de postdiensten elke prikkel tot marktgericht werken. Dit maakt de overeenkomst voor mij onaanvaardbaar. Mijn sympathie ligt bij de vijf postdiensten die REIMS-II niet willen ondertekenen.
Niettemin heeft men ook in dit Huis meer oog voor de positie van monopolistische postdiensten dan voor de consument. Zo stelt de ontwerpresolutie van de PPE, PSE, liberalen en groenen voor, dat nu REIMS-II niet door alle deelnemers is getekend, de postdiensten de tarieven mogen vaststellen in overeenstemming met hun kosten. In de tekst vind ik geen minimumeisen aan de dienstverlening. Ook gaat men eraan voorbij dat sommige postdiensten niet eens hun eigen kosten kennen, laat staan de juiste tarieven kunnen vaststellen.
Ik zou de Commissie willen vragen REIMS-II niet te aanvaarden. Tot de liberalisering van de grensoverschrijdende post moeten de tarieven vastgesteld worden volgens de eerste REIMS-overeenkomst omdat daarin de verhoging van de tarieven gerelateerd is aan een verbetering van de dienstverlening. Daarnaast zouden bedrijven in een andere lidstaat, inclusief postdiensten, dezelfde behandeling moeten krijgen als aanbieders van grote partijen post binnen een lidstaat. Graag verneem ik de visie van de commissaris hierop en ik verzeker hem dat niet iedereen hier slechthorend is.

Moreau
Neemt u mij niet kwalijk, mijnheer de commissaris, wanneer ik mij niet tot u richt in uw taal. Dat kan ik niet.
U zult niet verbaasd zijn dat ik uw militante mening voor voortdurende kostenverlaging niet deel, die mijns inziens dramatische gevolgen heeft voor de werkgelegenheid en voor de levensomstandigheden en die de consumenten niet echt ten goede komt.
Ik zou u alleen willen vragen, mijnheer de commissaris, om zo goed te willen zijn te denken dat, ook al is men het niet met u eens, men wel degelijk in staat is om na te denken!

Bangemann
Mevrouw Moreau, dat is precies wat ik al zei: u moet eerst nadenken, en dat u het dan niet met mij eens bent, dat is u vergund...
Ik ben tegen monopolies, in het algemeen. Ik vraag niet om een monopolie voor mijn opvattingen: het is duidelijk, ik ben tegen monopolies, volledig tegen, zelfs tegen monopolies voor mij.
Mijnheer de Voorzitter, ik kan de heer Van Dam zeggen dat ik het helemaal met hem eens ben, en wel met alles wat hij heeft gezegd. Dat is inderdaad het probleem en wij, de Commissie, zijn er niet in geslaagd om dat duidelijk te maken. Dat zeg ik nogmaals tegen mevrouw Schmidbauer. Ik zeg niet dat wij altijd gelijk hebben maar in dit geval hebben we werkelijk geprobeerd om er bij de Raad en bij het Parlement voor te vechten, we hebben geen moeite gespaard. We wilden een duidelijk tijdschema voor de liberalisering. Dat zou tot meer concurrentie hebben geleid, wat natuurlijk dan weer directer leidt tot wat we allemaal willen, namelijk goed functionerende posterijen met een sterke positie op de markt. Maar dat is niet gelukt, ik hoef het niet te herhalen, want u heeft zelf afgewezen wat u nu wilt hebben, dat was een amendement van mijnheer Ferber. Ja, mevrouw Schmidbauer, zoiets vergeet ik niet! Ik ben een van die mensen die goed nadenken voor ze hun mening vormen. En als ze die dan verdedigen dan dragen ze daarvoor later ook de verantwoordelijkheid! U heeft die voorstellen indertijd niet gesteund en nu wilt u ze toch hebben. Daar klopt toch iets niet en dat heeft met de slakkenpost niet veel te maken, al is het een leuke vergelijking. Dat is trouwens het probleem, dat we tegenwoordig vaak een slakkenpost hebben. En dan komt nu de binnenmarkt.
Mijnheer Wolf, ik ben blij dat u het licht heeft gezien en dat u nu ook dapper voor de binnenmarkt vecht. Daar zie ik u niet vaak, nee, een trouwe klant was u daar niet, maar liever laat dan nooit. De vreugde over een bekeerde zondaar is altijd groter dan die over een trouwe gelovige. Het probleem is echter dat we de binnenmarkt nog meer als instrument tegen de slaperige posterijen zouden gebruiken, als die binnenmarkt zou bestaan. Een voorbeeld, de Nederlandse Posterijen zijn uit REIMS II gestapt. Waarom? Dat is glashelder, omdat ze de concurrentie aankunnen. De remailing loopt hoofzakelijk via Holland, we kunnen het kind best bij de naam noemen. Dat kunnen we volgens de regels van de binnenmarkt trouwens niet verbieden; mag ik er nog eens op wijzen? Volgens de regels van de binnenmarkt kan ik geen enkele onderneming voorschrijven waar ze zich moet vestigen en wat voor activiteiten ze binnen of buiten haar land moet ontplooien. Dat kan gewoon niet! Als we de regels van de binnenmarkt al willen toepassen, pur et nature , dan leidt dat er eigenlijk indirect toe dat we kleur bekennen en voor de concurrentie kiezen. Daar hebben we echter niets aan want dankzij uw beslissing, mevrouw Schmidbauer, zitten we nu met de gebakken peren. Omdat bepaalde diensten gereserveerd blijven, zullen talloze ondernemingen al te lang niet aan de concurrentie worden blootgesteld.
Nu probeert de Commissie wanhopig het beste van de situatie te maken. Daarom hebben wij gezegd: doet u maar een voorstel, en dat is nu REIMS II. Dat bestuderen we nu. Als dat niet lukt moeten we het maar aan de lidstaten overlaten, want de Commissie is aan het eind van haar Latijn. Omdat bepaalde diensten gereserveerd zijn, mogen we ons daar niet meer mee bemoeien, tenzij we de concurrentiesituatie moeten beoordelen. En dat doet soms pijn, en zover zijn we nu. Maar goed, ik heb het al gezegd, de Commissie zal het argument zeker niet omdraaien en zeggen: als u dat al besloten heeft dan moet u ook op de blaren zitten. Nee, we proberen er het beste van te maken.
Maar éen ding kan ik niet op me laten zitten, namelijk dat wij degenen zouden zij geweest die alles te langzaam zouden hebben behandeld. We hebben ons uiterste best gedaan. Oorspronkelijk hadden we in de Raad een meerderheid. Toen hadden we die plotseling niet meer, omdat één lidstaat de onderste steen boven haalde om een nieuwe meerderheid te vinden omdat hij de posterijen zo belangrijk vond. In die lidstaat kun je de begroting van het leger besnoeien, maar niet die van de posterijen. Daaruit blijkt wel hoe dramatisch de situatie is.

De Voorzitter
Ik heb over dit onderwerp drie ontwerpresoluties overeenkomstig artikel 40, lid 5, van het Reglement ontvangen.
Het gecombineerd debat is gesloten.
De stemming vindt woensdag om 12.00 uur plaats.

Water- en energievoorziening, vervoer en
telecommunicatie
De Voorzitter
Aan de orde is het debat over het verslag (A4-0398/97) van de heer Langen, namens de delegatie van het Europees Parlement in het bemiddelingscomité, over de door het bemiddelingscomité goedgekeurde gemeenschappelijke ontwerptekst van richtlijn 97/EG van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van richtlijn 93/38/EEG houdende coördinatie van de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en telecommunicatie (C4-0619/97-95/0080(COD)).

Langen
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, dames en heren, het was het wachten waard, al zijn er nog maar weinig leden in de zaal. We hebben twee jaar lang over de aanpassing van de Europese richtlijnen betreffende overheidsopdrachten aan de nieuwe WHO-overeenkomst gesproken maar na afloop van de bemiddelingsprocedure zijn we het samen over een regeling eens geworden. Ik zou iedereen willen danken die daaraan heeft meegewerkt, vooral collega Tappin die de hele procedure zeer constructief heeft gevolgd en mede gestuurd. Daarom wil ik vanavond slechts de hoofdpunten noemen. Het had allemaal veel sneller kunnen gaan, mijnheer de commissaris, als de Commissie, of eigenlijk bepaalde diensten van de Commissie, wat flexibeler waren geweest. Het Parlement was namelijk van het begin af aan al van mening dat de aanpassing van de richtlijnen aan de Wereldhandelsovereenkomst niet verder moest gaan dan absoluut nodig.
Wij wilden een herziening van een aantal belangrijke punten. Daarom is de eerste ontwerptekst met eenparigheid van stemmen bij slechts één onthouding verworpen, waarschijnlijk vrijwel een unicum in de geschiedenis van het Parlement. Dit gebeurde omdat de Commissie bepaalde kwesties wilde regelen die niet in de Wereldhandelsovereenkomst staan. Daarom is er vertraging ontstaan en heeft de behandeling zo lang geduurd. Uiteindelijk heeft de Commissie een nieuw voorstel op tafel gelegd, dat wil zeggen, niet helemaal nieuw, maar de hoofdpunten waren aangepast aan de voorstellen van het Parlement.
Al met al kunnen we vandaag vaststellen dat we een succes geboekt hebben. We zijn het over een gezamenlijke koers eens geworden. Over de belangrijkste punten die tot op het laatste moment zeer omstreden waren is vrijwel volledige overeenstemming bereikt. Ik wil hier vooral de regels voor de technische dialoog noemen, een onderwerp waar we van het eerste tot het laatste moment aan gesleuteld hebben. Uiteindelijk heeft de Commissie water in de wijn gedaan en datzelfde geldt ook voor de Raad in de bemiddelingsprocedure. Er is een redelijk compromis over de regels van de technische dialoog uit de bus gekomen, het overleg voor het plaatsen van opdrachten. Dat overleg blijft ook in de toekomst altijd mogelijk, tenzij de mededinging uitdrukkelijk uitgesloten wordt.
Als een pakket van opdrachten hoge eisen aan de technologische en baanbrekende capaciteiten van een onderneming stelt en misschien slechts een beperkt aantal ondernemingen daaraan voldoen, bijvoorbeeld in de vervoers- of energiesector, dan biedt deze oplossing het daarvoor nodige kader. Daarom zijn we al met al tevreden. Met deze vereiste heeft de Commissie uiteindelijk rekening gehouden. Op het laatst is er nog een conflict tussen het Parlement, de Raad en de Commissie ontstaan over de vraag in hoeverre de vereisten van de zogenaamde sectorrichtlijn evenzeer voor de aanbestedende instanties in de openbare als in de particuliere sector gelden.
Zoals u weet, hebben er op alle niveaus van de Europese besluitvorming lange en intensieve discussies over dit onderwerp plaatsgevonden. Uiteindelijk heeft het Parlement het resultaat van de bemiddelingsprocedure goedgekeurd. Daarom hebben we nu een gemeenschappelijke tekst met twee aanvullende verklaringen, die commissaris Bangemann straks ongetwijfeld zal toelichten.
Twee van de vijf aanbevelingen van het Parlement zijn aangenomen, namelijk het amendement over scholingsen informatiemateriaal voor het midden- en kleinbedrijf, een wens van collega Tappin, en een ander amendement dat in de mogelijkheid van een technische dialoog voorziet als de mededinging niet uitgesloten is. De amendementen 3, 4 en 5 gaan over het verschil tussen de openbare en de particuliere sector en zijn de basis voor een compromistekst over artikel 1 van deze ontwerprichtlijn en van twee verklaringen die in het Publicatieblad zullen worden afgedrukt. Daarin staat dat de verplichting om mededeling te doen van de voordelen van de uitgekozen offerte en van de naam van de begunstigde de commerciële belangen van de bedrijven niet mag schaden. Het vertrouwelijk karakter van de technische informatie moet dus worden geëerbiedigd.
De tweede kwestie is of het mogelijk is om de statistische vereisten tot het minimum te beperken. Ook dat heeft de Commissie toegezegd.
Tenslotte wil ik nog iedereen bedanken die met opbouwende kritiek heeft bijgedragen tot de behandeling. Ik geloof dat ik ook namens mijnheer Tappin spreek als ik hier zeg dat dit voorstel uiteindelijk gebaseerd is op een redelijk compromis in het bemiddelingscomité. Het heeft even geduurd maar nu hebben we een tekst waar beide partijen zich in kunnen vinden. We kunnen ons daarin vinden omdat hij volledig aan onze vereisten aan de Wereldhandelsovereenkomst en de bijlage over overheidsopdrachten voldoet. Zo kunnen wij en anderen van een nieuwe markt met een totale waarde van 350 miljard ecu profiteren.

Tappin
Mijnheer de Voorzitter, ik wil graag mijn collega, dr. Langen, een compliment maken voor het feit dat hij in de bemiddelingsprocedure tot zo'n goed resultaat is gekomen. Ik heb overheidsopdrachten altijd een controversieel onderwerp gevonden, en aan het aantal aanwezigen hier te zien, denken anderen daar net zo over.
Het hele debat over overheidsopdrachten heeft een fundamenteel ander karakter gekregen dankzij de vooruitgang die wij hebben weten te boeken sinds de oorspronkelijke voorstellen van de Commissie ons bereikten. Toen was er sprake van een fundamentele kloof tussen de opvattingen van het Parlement en die van de Raad. Ik ben er trots op dat de uitgangspunten die het Parlement in eerste lezing aandroeg, in het door het bemiddelingscomité bereikte akkoord terug te vinden zijn en ik ben blij met de bereidheid van de Commissie om hierin mee te gaan.
Ons streven was in de eerste plaats te komen tot een goed beleid op het gebied van de overheidsopdrachten in het belang van de mensen die wij hier vertegenwoordigen. Hoewel het eindresultaat, zoals bij elk compromis, misschien niet helemaal is wat wij, individueel of als commissie, graag hadden gezien, moet eerlijkheidshalve worden gezegd dat het niet tegenvalt.
In dit verslag worden zaken behandeld die het wezen van het beleid inzake overheidsopdrachten raken. Ten eerste, het onderscheid tussen de openbare en de particuliere sector. Ten tweede, de kwestie van de technische dialoog, waarnaar de heer Langen heeft verwezen. Ten derde, de informatievoorziening en als laatste, ten vierde, de kwestie van de vertrouwelijkheid.
Deze zaken zullen in de naaste toekomst weer aan de orde komen. Om te beginnen bij de herziening van richtlijn 93/38 inzake openbare voorzieningen volgend jaar, maar ook wanneer de Commissie haar reactie zal geven op het Groenboek dat begin 1998 door het Parlement zal worden behandeld.
Ik hoop dat wij in het Parlement net zo doeltreffend zullen blijven samenwerken als wij bij het verslag-Langen hebben gedaan en dat wij weer tot zo'n goed resultaat zullen komen. Ik hoop ook dat de Commissie en de Raad de opvattingen van het Parlement met betrekking tot overheidsopdrachten serieus zullen blijven nemen, met name als wij een en ander zelf niet kunnen toelichten. In dit verband doel ik met name op de onderhandelingen in GPAen WHO-verband.
Een van de onderliggende hoofdpunten van dit verslag is de kwestie van de wederzijdsheid, de vraag hoe concurrentienadelen te ondervangen en uit te sluiten. Hoewel het verslag-Langen betrekking heeft op overheidsopdrachten binnen de Europese Unie, werd gaandeweg heel duidelijk, zelfs voor degenen die minder genegen waren om hierin mee te gaan, dat het mondiale klimaat voor bedrijven in de EU net zo belangrijk is als de Europese regelgeving. Voor de concurrentiepositie van bedrijven kan het een niet los van het ander worden gezien.
Dit is niet het moment om hierop door te gaan, maar ik weet zeker dat ik voor veel van mijn collega's spreek als ik zeg dat wij uitkijken naar de volgende ronde van besprekingen, waarbij bovenal moet worden gewerkt aan voorschriften op het punt van transparantie en verantwoordingsplicht, twee sleutelbegrippen van het Parlement als het om overheidsopdrachten gaat. Als wij daarin slagen, zijn wij al een eind op weg met de regulering op het gebied van de overheidsopdrachten, zoals ons dat in dit verslag voor ogen staat, en waarbij de gebruiker de ruimte krijgt om zijn ondernemersvaardigheden te gebruiken zonder te worden gehinderd door een overmaat aan bureaucratie en beperkende voorwaarden. Daar willen wij naar toe. Als wij dat voor elkaar krijgen, zou onze trots nog groter zijn.
In de tussentijd wil ik mijn dank en felicitaties overbrengen aan met name de heer Langen en alle andere collega's die bij dit verslag zo'n actieve rol hebben gespeeld.

Giansily
Mijnheer de Voorzitter, beste collega's, in juni 1996 verwierp ons Parlement met een zeer ruime meerderheid de ontwerprichtlijn die procedures voor het plaatsen van opdrachten voor de sectoren wateren energievoorziening, vervoer en telecommunicatie liberaliseerde en die was ingediend door de Commissie, want wij vonden dat die te liberaal was en de deuren van Europa openzette voor Amerikaanse bedrijven zonder tegenprestatie. Het was duidelijk dat die tekst de transatlantische bedrijven te zeer begunstigde en ik herinner u eraan dat hij, als hij in die vorm was goedgekeurd, onmiddellijk van toepassing zou zijn geweest zonder parlementaire controle in de meeste van onze lidstaten, want hij behoorde tot het gebied van de regelgeving.
Indertijd sloeg die tekst nogal door, met name om de overheidsmonopolies te verbreken die bestaan bij veel lagere overheden in de landen van de Unie. Laten we ook niet vergeten dat de ontwerp-richtlijn voorzag dat een groep - of een van de filialen daarvan - die een onderzoek moest doen naar het bouwen van een installatie vervolgens niet zou mogen meedoen bij de openbare aanbesteding voor de verwezenlijking ervan.
Op het juiste moment heeft de heer Langen, en wij wensen hem daarmee geluk, punt voor punt die ontwerprichtlijn, die de Europese markt zonder wederkerigheid uitleverde aan buitenlandse bedrijven, gesloopt. Er is sindsdien heel wat water door de Rijn gestroomd en we moeten ons nu uitspreken over het verslag van de delegatie in het bemiddelingscomité.
(De Voorzitter verzoekt de spreker om af te ronden ) Het duurt nog een minuutje, mijnheer de Voorzitter, omdat ik dacht dat ik twee minuten had. Nee? Dan rond ik af.
Het lezen van de amendementen en van die twee mededelingen, die in het Publicatieblad zullen verschijnen, neemt onze angst weg, mijnheer de Voorzitter, en onze fractie zal haar volledige steun geven aan het uitstekende verslag van de heer Langen.
Ik betreur het ten zeerste dat u mij niet een minuut extra hebt gegeven, want aangezien wij twee minuten hebben gewonnen op de heer Porto, die morgen niet zal komen, vind ik dat u in dit geval wel iets vriendelijker had mogen zijn.

Bangemann
Mijnheer de Voorzitter, ik geloof dat ik het kort kan houden. U heeft allemaal gehoord dat mijnheer Langen geprezen wordt. Men prijst hem soms ten onrechte, maar in dit geval is het werkelijk waar dat hij een bijdrage heeft geleverd aan het tot stand komen van een heel redelijk compromis. Het feit dat de Commissie dat uiteindelijk heeft aangenomen, bewijst dat we bereid zijn om in een dergelijke procedure tot resultaten te komen. In het begin lijkt het daar vaak niet op, omdat allerlei verschillende diensten van de Commissie om allerlei verschillenden redenen eerst even proberen om tot een resultaat te komen dat voor de Commissie optimaal is. Dat zoiets niet altijd haalbaar is, weten wij ook wel.
Ik wil mijnheer Langen nog een keer bedanken en wens het Parlement bij de komende bemiddelingsprocedures net zoveel succes als deze keer!

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 12.00 uur plaats.
(De vergadering wordt om 20.15 uur gesloten)

