Demograficzna przyszłość Europy (debata) 
Przewodniczący
Kolejnym punktem porządku dziennego jest sprawozdanie sporządzone przez Françoise Castex w imieniu Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych w sprawie demograficznej przyszłości Europy.
Françoise Castex
sprawozdawczyni. - (FR) Panie przewodniczący, panie komisarzu, panie i panowie! Debata, którą dziś kontynuujemy, rozpoczęła się tutaj kilka lat temu. Debata ta nie zakończy się przyjęciem przedmiotowego sprawozdania, w którym wciąż pozostają nierozstrzygnięte kwestie i do którego z pewnością będziemy musieli wkrótce wrócić. W każdym razie chciałabym podziękować Komisji za jakość jej komunikatu, który wzbogacił tę debatę i z którego skorzystaliśmy w Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych.
W moim sprawozdaniu przedstawiam skutki zmian demograficznych, tj. zmniejszającą się liczbę ludzi aktywnych zawodowo, rosnący odsetek osób starszych oraz nierówności demograficzne pomiędzy różnymi regionami Europy. Czy to oznacza, że nie ma możliwości podjęcia działań zapobiegających przyczynom takiej sytuacji? Na początku chciałabym przypomnieć państwu, że w XX w. byliśmy świadkami dwóch ogromnych przemian.
Po pierwsze kobiety zyskały dostęp do edukacji i szkoleń na tych samych warunkach co mężczyźni. Po drugie kobiety zyskały kontrolę nad swoim życiem rozrodczym poprzez antykoncepcję. Są to dwa aspekty emancypacji kobiet. Oznaczają one ogromy i - mam nadzieję - nieodwracalny postęp dla ludzkości.
Jednak przy uwzględnieniu wszystkich informacji dostępnych do analizy należy dodać również dwie inne kwestie. Jak wynika ze wszystkich badań, obywatele europejscy chcieliby mieć więcej dzieci niż w rzeczywistości mają, a ponadto, w państwach członkowskich, w których wskaźnik zatrudnienia kobiet jest wysoki, równie wysoki jest również wskaźnik urodzeń. Aktywność zawodowa nie ma zatem wpływu na posiadanie potomstwa, pod warunkiem że wszyscy, zarówno kobiety, jak i mężczyźni mają możliwość pogodzenia życia zawodowego i rodzinnego. W tej dziedzinie wciąż pozostaje wiele do zrobienia, we wszystkich państwach członkowskich.
Podczas naszych dyskusji wyłoniła się kolejna kwestia, której zasadniczo nikt nie kwestionuje. Niepewność sytuacji ekonomicznej i obawa o przyszłość są ważnymi czynnikami powodującymi spadek liczby urodzeń. Kiedy trudno jest planować przyszłość, ludzie obawiają się mieć dzieci. To kluczowa kwestia i moim zdaniem spadek liczby urodzeń odnotowywany w Unii Europejskiej stanowi pod tym względem poważne ostrzeżenie. Aby odzyskać wiarę w przyszłość, nasi obywatele potrzebują bezpieczeństwa, jeśli chodzi o zatrudnienie, oraz powrotu godnych warunków życia. Odejdźmy już jednak od przyczyn i zastanówmy się nad skutkami.
Głównym skutkiem jest spadek liczby osób aktywnych zawodowo z 331 mln w roku 2010 do około 268 mln w roku 2050. W jaki sposób możemy utrzymać wzrost i konkurencyjność Europy przy tak niewielkiej populacji aktywnej zawodowo? Właśnie w tym momencie tytuł komunikatu nabiera prawdziwego znaczenia, panie komisarzu, i prawdziwej mocy: przekształcenie wyzwania w możliwości. W Europie nadal utrzymuje się dość wysoka stopa bezrobocia, a margines dla postępu w zakresie zatrudnienia kobiet, młodych ludzi i osób starszych, w której to grupie wskaźnik zatrudnienia spada znacząco w wieku 52-55 lat, wciąż jest duży.
Czy prawdziwa szansa tych zmian demograficznych, wreszcie realistyczny cel zapewnienia pełnego zatrudnienia nie jest w końcu osiągalny i konieczny? Aby go zrealizować, musimy wdrożyć prawdziwą politykę zarządzania zasobami ludzkimi oraz prawdziwą politykę ustawicznego kształcenia. Celowo używam słowa ustawiczne, ponieważ obejmuje to również pracowników powyżej 50 roku życia, którzy - oprócz innych rodzajów dyskryminacji - doświadczają nierównego traktowania także w odniesieniu do kształcenia i awansu w pracy.
W moim sprawozdaniu przedstawiam koncepcję aktywnego cyklu życia, aby podkreślić konieczność rozważenia okresu około 40 lat aktywnego życia - choć decyzję o tym podejmują państwa członkowskie - nieustannego zatrudnienia, kształcenia, przekwalifikowywania się, ewentualnych awansów, od początku do końca aktywnego zawodowo życia danej osoby. Przed rozpatrzeniem kwestii podniesienia wieku przejścia na emeryturę należy upewnić się, że każdy poniżej tego wieku jest zdolny do pracy, wykorzystywania swoich umiejętności i doświadczenia zawodowego.
To ze względu na istnienie prawnie określonego wieku emerytalnego ludzie mogą myśleć o przekroczeniu go, w zależności od przepisów ustanowionych przez poszczególne państwa członkowskie zgodnie z ich tradycjami dialogu i konsultacji. W tej kwestii debata pozostaje otwarta.
Ostatnim zagadnieniem, o którym chciałabym wspomnieć, jest oczywiście wykorzystanie imigracji. Prowadzone są liczne dyskusje na temat rekompensowania spadku w liczbie osób aktywnych zawodowo, ale imigracja, jak wszyscy wiedzą, również jest przyczyną znacznych napięć. Dlatego też zalecam jasne i rozsądne podejście do tej kwestii. Imigracja nie jest nowym zjawiskiem w Unii Europejskiej i przy pozytywnym bilansie dwóch milionów imigrantów rocznie - która to liczba utrzymuje się od kilku lat na stałym poziomie - legalna imigracja stanowi element aktywnej zawodowo populacji Unii Europejskiej, podobnie jak społeczeństwa europejskiego.
Musimy utrzymać ten napływ imigrantów i zagwarantować im status prawny w naszych państwach członkowskich, zwalczając przede wszystkim nielegalną imigrację i wykorzystywanie nielegalnych pracowników. Ludzki wymiar imigracji musi kształtować nasze strategie polityczne dotyczące tej kwestii, a integracja rodzin nie może być wyłączona z naszych wytycznych.
Formułując tymczasowe wnioski tej prezentacji, chciałabym przypomnieć, że za średnimi wskaźnikami urodzenia, piramidami wieku i współczynnikami leżą kwestie narodzin, macierzyństwa, roli kobiet w społeczeństwie, opieki, jaką otaczamy osoby starsze, oraz sposobu, w jaki chcielibyśmy przeżyć do końca swoje życie. To właśnie dlatego ta debata jest tak interesująca i żarliwa. Chciałabym również podziękować wszystkim sprawozdawcom pomocniczym za równe mojemu zaangażowanie w tę sprawę.
Vladimír Špidla
komisarz. - (CS) Panie przewodniczący, panie i panowie! Chciałbym podziękować wszystkim posłom do Parlamentu Europejskiego, a przede wszystkim sprawozdawczyni, pani Castex, za jej sprawozdanie informacyjne dotyczące komunikatu Komisji w sprawie demograficznej przyszłości Europy. Ze szczególnym zadowoleniem przyjmuję fakt, że oprócz Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych cztery inne komisje parlamentarne przyczyniły się do sporządzenia tego sprawozdania: Komisja Praw Kobiet i Równouprawnienia, Komisja Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych, Komisja Gospodarcza i Monetarna oraz Komisja Rozwoju Regionalnego. W sposób wyraźny daje to państwom członkowskim silniejszy polityczny sygnał i podkreśla znaczenie kwestii demograficznych w dzisiejszej Europie.
Analiza Parlamentu Europejskiego dotycząca głównych zagadnień demograficznych jest w dużym stopniu zgodna z wnioskami sprawozdania Komisji z 2007 r. Obie instytucje zgadzają się, że starzenie się społeczeństw i spadek liczby urodzeń są wynikiem rozwoju społecznego i gospodarczego. Ponadto zarówno Parlament, jak i Komisja podzielają pogląd, że można konstruktywnie i z powodzeniem zareagować na te zjawiska. Zmiany demograficzne stanowią nie tylko poważne wyzwania, ale także dostarczają nowych możliwości. W sprawozdaniu podkreśla się jednak, że właśnie teraz trzeba zareagować na wyzwania i wykorzystać związane z nimi możliwości.
Z zadowoleniem stwierdzam, że reakcja polityczna i środki nakreślone w sprawozdaniu odpowiadają mniej więcej wnioskom przedstawionym przez Komisję. Polityka rodzinna należy do wyłącznych kompetencji państw członkowskich. Jednak, jak słusznie zauważono w sprawozdaniu, Unia Europejska także ma w tym zakresie rolę do odegrania. Zmieniona strategia lizbońska zapewnia ramy do unowocześnienia polityki rodzinnej poprzez wspieranie równych szans, a przede wszystkim inicjatyw mających na celu osiągnięcie lepszej równowagi pomiędzy życiem rodzinnym i zawodowym. W tym kontekście z zadowoleniem przyjmujemy ustanowienie podczas wiosennego posiedzenia Rady Europejskiej w 2007 r. Europejskiego Sojuszu na rzecz Rodziny. Sojusz ten stanowi kolejną unijną platformę wymiany doświadczeń pomiędzy państwami członkowskimi.
W sprawozdaniu również słusznie zwrócono uwagę na zmieniający się stosunek ludności pracującej i niepracującej, podkreślając, że państwa członkowskie będą musiały podjąć wszelkie możliwe działania, by sprostać przyszłemu problemowi braku siły roboczej na rynku pracy. Przede wszystkim muszą zwiększyć udział młodych ludzi, kobiet i osób starszych na rynku pracy. Istnieje szereg konkretnych działań, które mogą i muszą zostać podjęte.
Panie i panowie! Proszę pozwolić, że ponownie wspomnę pokrótce o migracji, ponieważ jest to tak ważna i delikatna kwestia. Nie ulega wątpliwości, że imigracja i emigracja są wpisane w historię Europy i stanowią element europejskiego sposobu życia. Ważne jest, aby od samego początku wspierać integrację, zamiast postrzegać migrację jedynie w kategoriach problemu społecznego lub porządku publicznego. Migracja jest częścią europejskiego sposobu życia i w większości przypadków ma pozytywne skutki i jest dla nas wszystkich konieczna.
Na zakończenie chciałbym wspomnieć o kwestii bezpłodności. W sprawozdaniu Parlamentu Europejskiego zwraca się uwagę na wzrastającą liczbę bezpłodnych par: zdajemy sobie sprawę, że istnieją czysto medyczne zjawiska lub przyczyny tego problemu, lecz w wyraźny sposób wiąże się on również z warunkami socjalnymi i dotyka szczególnie par odkładających decyzję o założeniu rodziny. Chciałbym jedynie powtórzyć, że musimy zająć się tą kwestią w sposób spójny i kompleksowy, rozważając nie tylko medyczny punkt widzenia.
Panie i panowie! Wiele osób czeka na zabranie głosu w tej debacie, zatem zakończę już moje wystąpienie i z niecierpliwością oczekuję na dyskusję, która teraz nastąpi.
Bilyana Ilieva Raeva
sprawozdawczyni komisji opiniodawczej Komisji Europejskiej dla Komisji Gospodarczej i Monetarnej. - (BG) Szanowny panie komisarzu! Szanowny panie przewodniczący! Ogólny obraz demograficzny Europy jest alarmujący. Zgodnie z prognozami Eurostatu liczba ludności w przedziale wiekowym 15-64 lata będzie się zmniejszać po roku 2010 w tempie 1 miliona rocznie. Tendencja ta spowodowana jest dwoma czynnikami.
Wskaźnik średniej długości życia nadal wzrasta we wszystkich państwach członkowskich UE, co jest bardzo pozytywnym zjawiskiem wynikającym z dobrej jakości życia we Wspólnocie. Alarmujący jest jednak fakt, że w tym samym czasie wskaźnik urodzeń jest na bardzo niskim poziomie, co prowadzi do coraz szerszego zjawiska starzenia się społeczeństw.
To właśnie takie czynniki są powodem zmniejszania się liczby ludności czynnej zawodowo i spadku wydajności pracy. Ten problem demograficzny zagraża stabilności gospodarki europejskiej, europejskiemu modelowi społecznemu oraz solidarności między pokoleniami.
W tym kontekście popieram inicjatywę Komisji Europejskiej dotyczącą opracowania wspólnej europejskiej strategii demograficznej, jest to bowiem jedyny odpowiedni sposób, by sprostać temu wyzwaniu na skalę światową.
Komisja Gospodarcza i Monetarna Parlamentu Europejskiego kładzie nacisk na narzędzia ekonomiczne, które dają możliwość poprawy sytuacji demograficznej w Unii Europejskiej.
W proponowanych tekstach wskazuje się na kilka głównych dróg działania, w tym na: rozwój zrównoważonych i trwałych finansów publicznych, wspieranie zróżnicowanych instrumentów finansowych gwarantujących przejrzystość i bezpieczeństwo, wykorzystanie ulg podatkowych dla przedsiębiorstw zatrudniających pracowników starszych wiekiem, przyspieszenie procesu liberalizacji rynku pracy lub, cytując komisarza Spidlę, migracji wewnętrznej w rozszerzonej UE nawet przed 2014 r., wspieranie zatrudnienia wśród młodych ludzi i osób posiadających rodziny poprzez innowacyjne systemy pracy, takie jak praca zmianowa, praca w niepełnym wymiarze godzin i inicjatywę uczenia się przez całe życie.
Główny nacisk kładziony jest na konieczność wypełnienia przez państwa członkowskie ich zobowiązań wynikających z paktu na rzecz stabilności i wzrostu, co jest jednym ze sposobów stawienia czoła wyzwaniom demograficznym. Przedmiotowy tekst zawiera również odwołanie do bardziej elastycznych mechanizmów dobrowolnego zatrzymywania pracowników, którzy osiągnęli już wiek emerytalny zgodnie z formułą "wynagrodzenie i emerytura”.
Chodzi głównie o to, że, jeśli chcemy sprostać wyzwaniom demograficznym, musimy wspierać ustanowienie mechanizmów umożliwiających elastyczne formy zatrudnienia oraz zachęcać do dobrowolnego kontynuowania aktywnego życia zawodowego nawet po osiągnięciu minimalnego wieku uprawniającego do przejścia na emeryturę.
Elisabeth Schroedter
sprawozdawczyni komisji opiniodawczej Komisji Rozwoju Regionalnego. - (DE) Panie przewodniczący, panie komisarzu, panie i panowie! Skutki zmian demograficznych są bardzo zróżnicowane. Podczas gdy na przedmieściach Paryża od czasu do czasu wybuchają zamieszki spowodowane wysokim wskaźnikiem migracji, w Brandenburgii, skąd pochodzę, liczba ludności w regionach stale spada, ludzie wyprowadzają się, a społeczeństwo starzeje się w coraz szybszym tempie.
Takie społeczeństwo stanowi obciążenie dla budżetów krajowych w związku z koniecznością wypłaty świadczeń społecznych, a celem strategii lizbońskiej jest ich redukcja. Jednak w świetle prawdziwych przyczyn zmian demograficznych zastanawiam się, czy taka redukcja nie będzie przypadkiem destrukcyjna dla samej strategii lizbońskiej. Komisji z łatwością przychodzi obwinianie kobiet za zjawisko starzejącego się społeczeństwa, ponieważ nie rodzą one wystarczającej liczby dzieci, lecz prawdziwe przyczyny to obecne i wcześniejsze błędy w prowadzonej polityce.
Chciałabym omówić jedynie trzy zagadnienia spośród tych, które spowodowały taką nierównowagę w społeczeństwie. Po pierwsze, jak wynika z analiz, ludzie w rzeczywistości chcą mieć dzieci, lecz pary - nie tylko kobiety - nie mają ich z uwagi na niekorzystne ogólne warunki, brak zabezpieczenia społecznego i - jak już wspomniano - większe trudności, jakie rodzice napotykają poszukując zatrudnienia, a także brak możliwości pogodzenia kariery z życiem rodzinnym.
Rozwiązaniem takiej sytuacji byłby zupełnie nowy paradygmat w odniesieniu do równowagi między pracą a rodziną. Kluczem byłby równy podział między mężczyznami i kobietami czasu przeznaczonego dla rodziny i na karierę; fundacja dublińska przeprowadziła wspaniałe badania na ten temat. Ważne jest również, by dzieci nie były postrzegane jako przyczyny ubóstwa, jak ma to miejsce w wielu państwach członkowskich.
Dla polityk państw członkowskich oznacza to zrównoważone systemy zabezpieczenia społecznego, które, chociaż jest to niepopularny czynnik kosztowy, przywrócą równowagę w sytuacji demograficznej.
Drugie zagadnienie można zobrazować interesującym badaniem przeprowadzonym w moim rodzinnym regionie. W badaniu tym wykazano, że młode kobiety przeprowadzały się z tego obszaru nie z powodu problemów z pogodzeniem życia zawodowego i rodzinnego, lecz ze względu na poważną dyskryminację już od momentu ukończenia szkoły. Mają najlepsze wyniki w klasie, są najlepszymi absolwentami, jednak wciąż oferuje się im miejsca na kursach szkoleniowych, gdzie mogą uzyskać niższe kwalifikacje, i mają mniejsze szanse awansu zawodowego. Innymi słowy, oznacza to, że Komisja Europejska może rzeczywiście podjąć skuteczne działania w obszarze, w którym posiada kompetencje, czyli w zakresie równouprawnienia płci - równych szans dla kobiet i mężczyzn - w celu zwalczania dyskryminacji poprzez wprowadzanie ulepszeń do prawodawstwa, zwłaszcza wywierając presję na państwa członkowskie, by wdrażały przepisy, co wreszcie umożliwi osiągnięcie postępu w tej kwestii.
Po trzecie, jako sprawozdawczyni komisji opiniodawczej z ramienia Komisji Rozwoju Regionalnego, chciałabym powrócić do tematu zmniejszającej się liczby ludności w regionach. Krytycznie odnosimy się do sposobu, w jaki administracje państwowe wciąż wznoszą ogromne bariery uniemożliwiające skuteczne zaangażowanie obywateli i rozwój innowacyjności i kreatywności. W ten sposób utrudniają realizację planów pomyślnego rozwoju regionalnego.
Jednocześnie wśród liderów politycznych istnieje tendencja do spisywania regionów na straty, do wycofywania się z nich, po prostu do rezygnowania z regionów z założeniem, że to państwo odpowiada za spełnienie podstawowych potrzeb. To nie jest rozwiązanie dla Europy, ponieważ w perspektywie długoterminowej, kilka pokoleń później - jak pokazuje historia - będzie ono niezmiernie kosztowne. W rzeczywistości do zadań administracji państwowych należy przechwytywanie bodźców ze strony społeczeństwa obywatelskiego i współpraca z nim w celu wyciągnięcia regionów z tego kryzysu.
W związku z powyższym wzywam Komisję Europejską, by dostrzegła wkład szczególnie ze strony społeczeństwa obywatelskiego w celu wspierania społeczeństwa obywatelskiego poprzez koordynację wymiany doświadczeń między regionami, w których sytuacja jest zadowalająca, i podkreślanie dobrych przykładów wypróbowanych i przetestowanych rozwiązań. To są konkretne rozwiązania, w których Komisja Europejska może mieć aktywny udział, nie przerzucając odpowiedzialności za zmiany demograficzne na kobiety.
Magda Kósáné Kovács
sprawozdawczyni komisji opiniodawczej z ramienia Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych. - (HU) Dziękuję, panie przewodniczący. Przez dziesięciolecia dowiadywaliśmy się, że zmiany klimatyczne i zanieczyszczenie środowiska zagraża naszej przyszłości. Podczas szczytu w Hampton Court zwrócono naszą uwagę na kolejny proces, który staje się niebezpieczny: Europa się starzeje.
Mając poczucie kompetencji w tej dziedzinie, komisja LIBE przygotowała trzy zalecenia dla sprawozdawcy i komisji EMPL dotyczące kwestii związanych z prawami obywatelskimi. Chciałabym podziękować sprawozdawcy i komisji EMPL za przeanalizowanie naszych zaleceń i uwzględnienie ich.
Pierwszym obszarem jest wsparcie dla rodzin i dzieci. Tworzenie przepisów dotyczących wsparcia rodzin leży w kompetencjach krajowych, jednak przejęcie obowiązków w odniesieniu do rodzin posiadających dzieci jest również kwestią moralną i ważnym elementem wartości europejskich. Równe szanse dla rodzin posiadających dzieci, jak i bezdzietnych małżeństw stanowią bardzo ważne zagadnienie dla Wspólnoty. Jednak podstawą zapewnienia praw dziecka jest poczucie odpowiedzialności również przyszłych pokoleń za świat poza rodziną.
Po przeprowadzeniu analizy legalnych i nielegalnych form migracji komisja LIBE zwróciła uwagę na fakt, że wymogi związane ze starzejącym się społeczeństwem i rynkiem pracy stwarzają konieczność spójnej i całościowej polityki migracyjnej. Jesteśmy bardzo zadowoleni, że w sprawozdaniu zajęto się tą szczegółową kwestią.
W roku różnorodności kulturowej mogłabym dodać, że zdaniem ekspertów i świata nauki może istnieć bezpośredni związek pomiędzy migracją a wskaźnikiem wzrostu liczby populacji, ponieważ duża liczba dzieci w drugim pokoleniu rodzin imigrantów spada, podczas gdy obecność imigrantów może zmienić nastawienie ludności kraju przyjmującego do posiadania dzieci.
Wreszcie dyskryminacja starszych wiekiem pracowników może zniechęcić takie osoby do pozostania na rynku pracy. Chciałabym podkreślić, że nie można ich do tego zmusić, należy zapewnić im prawdziwą możliwość wyboru, a w tym kontekście niezbędny jest proces uczenia się przez całe życie. Poznanie nowoczesnych technologii komunikacji poprawia szanse takich osób na znalezienie pracy i otwiera perspektywy globalnego świata starszych osób.
W swojej opinii komisja LIBE wielokrotnie zwracała się do Komisji o zalecenie stworzenia ogólnej dyrektywy przeciwko dyskryminacji i mamy nadzieję, że to sprawozdanie przyspieszy ten proces. Dziękuję panu, panie przewodniczący.
Karin Resetarits
sprawozdawczyni komisji opiniodawczej Komisji Praw Kobiet i Równouprawnienia. - (DE) Panie przewodniczący! Dlaczego tak naprawdę my kobiety mamy mniej dzieci? W opinii Komisji Praw Kobiet i Równouprawnienia znajduje się szereg powodów i proponowanych rozwiązań politycznych. Posłance Castex udało się już włączyć większość z nich do jej sprawozdania. Dziękuje pani, pani Castex.
Zatem w jaki sposób możemy pomóc kobietom spełnić ich pragnienie posiadania dzieci? Po pierwsze poprzez zapewnienie równego wynagrodzenia za tę samą pracę. Tylko w ten sposób rodzice będą mogli na równych warunkach decydować o tym, kto weźmie urlop wychowawczy po narodzinach dziecka.
Po drugie poprzez przejęcie przez obojga rodziców równej odpowiedzialności za wychowanie dzieci. Potrzebujemy pomocy ojców. Bez wsparcia ze strony ojca moich czworga dzieci nie mogłabym tutaj pracować.
Po trzecie, pracodawcy muszą ułatwić pracownikom pobyt na urlopie wychowawczym, w razie konieczności przy wsparciu ze strony państwa. Kraj, który chce narodzin dużej liczby dzieci musi uwzględnić je w centrum swojej polityki.
Po czwarte, musimy zapewnić wysokiej jakości opiekę nad dziećmi oraz przyjazne dla dzieci warunki, bez względu na dochody ich rodziców. Ktokolwiek się z tym nie zgadza, nie zasługuje na to, by słuchać śmiechu dzieci.
Przewodniczący
Dziękuję bardzo. Dziękuję również w imieniu ojców za to wystąpienie.
Kontynuujemy dyskusję, w tej części w imieniu grup politycznych rozpocznie dyskusję pan poseł Carlo Fatuzzo, w imieniu Europejskiej Partii Ludowej. 3 minuty bardzo proszę.
Carlo Fatuzzo
w imieniu grupy PPE-DE. - (IT) Panie przewodniczący, panie i panowie! Chciałbym wyrazić zadowolenie z możliwości zabrania głosu przy tej okazji. Po pierwsze gratuluję przewodniczącemu Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych, panu Janowi Anderssonowi, przedstawienia przez komisję tego sprawozdania z własnej inicjatywy, które zostało tak wspaniale i z rozmachem napisane przez panią Castex po szeregu konsultacji, przy udziale wszystkich członków komisji EMPL i przy szczególnym wsparciu niektórych z nich. Po dziewięciu latach pełnienia funkcji posła do PE chciałbym również powiedzieć, że wreszcie mamy w Parlamencie sprawozdanie, które zajmuje się emerytami i osobami starszymi! W rzeczywistości poświęcono im tam dużo uwagi. Jutro rano, kiedy będę wyjaśniał swój sposób głosowania, powiem państwu, jak wiele razy w sprawozdaniu pojawiają się słowa emeryt i osoba starsza.
Mowa tam oczywiście również o wielu innych sprawach: wskaźniku urodzeń, dzieciach i rozwoju umiejętności, lecz chciałbym podkreślić, panie przewodniczący, że wreszcie rozmawiamy o osobach starszych. Jestem przekonany, że powodem tego jest niepokój wszystkich rządów, ponieważ tak duża liczba osób starszych w porównaniu z niewielką liczbą pracowników oznacza dużo liczniejsze wypłaty emerytur i większe wydatki na opiekę zdrowotną niż w przeszłości.
Wystarczy spojrzeć 20, 10, 30, 50 lat wstecz. Wówczas nikt nie dbał o to, by pomyśleć o pomocy potrzebnej starszym, o wsparciu dla nich, o tym, że osoby mające rodziców w podeszłym wieku potrzebują więcej czasu wolnego od pracy niż w przeszłości. Rozpoczynamy dyskusję nad systemami emerytalnymi i mówimy, że powinno być więcej dzieci oraz że matkom należy zapewnić większą pomoc. Czy potrzebny nam był do tego ten kataklizm, porównany przez jednego z przedmówców do zmian klimatycznych?
Panie przewodniczący! Wierzę, że ze złych rzeczy mogą zrodzić się dobre, ponieważ w pełni popieram wszystko, co zostało przedstawione w tym sprawozdaniu. Wreszcie Europa, w postaci Parlamentu Europejskiego, pokazuje nam, jak być prawdziwym państwem. Mam nadzieję, że państwa członkowskie podażą za tym przykładem.
Jan Andersson
w imieniu grupy PSE. - (SV) Panie przewodniczący, panie komisarzu! Chciałbym rozpocząć od podziękowań dla sprawozdawczyni, która wykonała wspaniałą pracę przygotowawczą, a także znakomicie przeprowadziła negocjacje pomiędzy różnymi grupami politycznymi.
Jak już wspomniano, stoimy w obliczu dużego wyzwania. Nie jest to zagrożenie, lecz wyzwanie dla Unii Europejskiej. Postaram się skoncentrować na trzech głównych obszarach, które tworzą strukturę tego sprawozdania.
Po pierwsze, wskaźniki urodzeń. W Europie są one zbyt niskie i podzielam pogląd, że w dużym stopniu jest to spowodowane nieodpowiednimi decyzjami politycznymi. Obecnie kobiety i mężczyźni chcą pracować i są potrzebni na rynku pracy, a jednocześnie chcą być rodzicami. Musimy wspierać pogodzenie tych dwóch dążeń w państwach członkowskich, tak aby rodzice, zarówno kobiety, jak i mężczyźni - i to należy podkreślić - mogli pogodzić życie zawodowe z rodzicielstwem. Dotyczy to wysokiego poziomu rekompensaty za bycie rodzicem w oparciu o zasadę utraty dochodu z pracy, tak aby ludzie mogli zostawać w domu, nie ryzykując trudnej sytuacji finansowej.
Po drugie, musimy rozszerzyć wysokiej jakości opiekę nad dziećmi. Mamy wiele do zrobienia w tym zakresie. Mamy cele, lecz obecnie niewiele państw członkowskich realizuje założenia dotyczące rozszerzenia opieki nad dziećmi.
Dotyczy to również starszych ludzi na rynku pracy. To paradoksalna sytuacja, że później rozpoczynamy życie zawodowe i wcześniej z niego odchodzimy. Musimy stworzyć warunki przy zastosowaniu różnorodnych środków w odniesieniu do bezpieczeństwa i higieny pracy, możliwość dalszego kształcenia oraz elastyczne rozwiązania dotyczące niejasnego okresu między życiem zawodowym i emeryturą, aby umożliwić rodzicom utrzymanie zatrudnienia.
Ostatnim obszarem jest migracja. Potrzebujemy w naszym społeczeństwie osób pochodzących z innych części świata, aby rozwijać i utrzymywać nasze społeczeństwo opiekuńcze. Musimy zatem stworzyć politykę integracji, w ramach której migranci będą integrowani z naszym społeczeństwem, a nie z niego wykluczani. Musimy wspierać tę politykę, ponieważ nie jest to w żadnym wypadku sprzeczne z naszym społeczeństwem opiekuńczym. Wręcz przeciwnie, jest to warunek wstępny jego rozwoju.
Elizabeth Lynne
w imieniu grupy ALDE. - Panie przewodniczący! To było trudne sprawozdanie. Niestety było bardzo mało czasu na osiągnięcie kompromisów lub na prawdziwą debatę na niektóre z tematów - stąd duża liczba poprawek.
Jednak jestem zadowolona z wielu naszych osiągnięć, takich jak konieczność poruszenia kwestii wykorzystywania osób starszych. Należy pilnie dołożyć jeszcze większych starań, aby położyć kres regularnemu wykorzystywaniu m. in. fizycznemu, finansowemu i emocjonalnemu osób w podeszłym wieku. Według ostatnich szacunków liczba osób starszych wykorzystywanych w ten sposób sięga 10%, co jest zatrważające. Dlatego też z zadowoleniem przyjmuję zamiar Komisji sporządzenia komunikatu w tej sprawie. Musimy jednak podjąć dalsze działania. Państwa członkowskie muszą również podejmować starania w celu zapewnienia wszystkim starszym osobom niezależności, bezpłatnej opieki, możliwości uczenia się przez całe życie i uchronienia ich przed dyskryminacją w miejscu pracy. Oczywiście oznacza to pełne wdrożenie dyrektywy z 2000 r. dotyczącej zatrudnienia, a następnie wykorzystanie jej jako podstawę.
Musimy podjąć działania, aby zatrzymać proces odsuwania na boczne tory pracowników, którzy ukończyli 50, 55 czy 65 lat. Należy zlikwidować ustalony arbitralnie ustawowy wiek przejścia na emeryturę, zapewniając jednocześnie ustawowy wiek otrzymania uprawnień emerytalnych, ustanawiany na szczeblu państw członkowskich. Mamy tu do czynienia z bardzo wyraźną różnicą. Obywatele mają bowiem wówczas możliwość wyboru; mogą odejść z pracy i pobierać emeryturę lub kontynuować życie zawodowe i pobierać emeryturę lub odroczyć ją do czasu zaprzestania pracy. Niestety nie udało mi się osiągnąć konsensu w tej sprawie i dlatego nie uwzględniono jej w sprawozdaniu, ale uważam, że należy zachęcić państwa członkowskie do przyjrzenia się temu zagadnieniu w przyszłości.
Przedłożyłam w imieniu mojej grupy szereg poprawek, które, mam nadzieję, inni posłowie uznają za warte poparcia, lecz większość kwestii zawarta w tym sprawozdaniu powinna pozostać w kompetencjach państw członkowskich. Oczywiście nadal pozostaje wiele do zrobienia w zakresie wymiany najlepszych rozwiązań.
Jan Tadeusz Masiel
w imieniu grupy UEN. - Panie przewodniczący! Jak słusznie zauważa pani sprawozdawczyni sytuacja demograficzna zależy od przyrostu naturalnego, średniej długości życia i przepływów migracyjnych. Dodałbym do tej dynamiki czwarty scalający element, jakim są stosunki międzyludzkie i mająca na nie wpływ wola polityczna.
Człowiek jest zwierzęciem szczególnie wymagającym i trudnym, które rozmnaża się nie tylko wtedy, kiedy przychodzi na to czas, ale musi mieć ponadto zapewnione ku temu odpowiednie warunki. XX wiek, a zwłaszcza lata po II wojnie światowej, nie napawały człowieka szczególnym optymizmem i chęcią prokreacji. Jak gdyby świat nie wydawał się ludziom na tyle interesujący, by powoływać do istnienia swoje dzieci.
Dzisiaj nadszedł czas, by zrozumiawszy przyczyny pesymistycznie rysującej się demograficznej przyszłości Europy zacząć naprawiać sytuację. Imigracja, jak zauważa się w sprawozdaniu, nie jest wystarczającym rozwiązaniem problemu. Przede wszystkim należy stworzyć Europejczykom przyjazne warunki zachęcające do wzrostu przyrostu naturalnego. Popieram właściwie wszystkie proponowane przez sprawozdawcę rozwiązania, akcentując dwa.
Wysoką, jak nigdy dotąd, opieką należy otoczyć rodzinę, a zwłaszcza kobiety, które nie tylko poświęcają swój czas na macierzyństwo, ale również opiekują się chorymi i starszymi członkami rodzin. Ta praca wymaga objęcia specjalnym statusem zawodowym połączonym z wynagrodzeniem. Ponadto każde dziecko musi mieć zapewnione miejsce w żłobku i w przedszkolu po powrocie matki do pracy.
Na koniec demografia jest problemem między innymi politycznym, a my jesteśmy politykami, jesteśmy w stanie odwrócić zły stan rzeczy.
Ilda Figueiredo
w imieniu grupy GUE/NGL. - (PT) To prawda, że dochodzi do zmian demograficznych w populacji państw członkowskich UE i ważne jest ich uwzględnienie, lecz w przeprowadzanych analizach nie wystarczy stwierdzić, że spada wskaźnik urodzeń, a ludność się starzeje. Analizy te powinny być bardziej szczegółowe; należy szukać w nich przyczyn i wskazywać na środki, które nie zagrożą postępowi ludzkości i temu wszystkiemu, co dotychczas osiągnęła cywilizacja.
Nie wolno nam zatem zaprzepaścić osiągnięć, które były możliwe dzięki zastosowaniu postępu naukowego w celu poprawy warunków życia ludności w zakresie profilaktyki medycznej, lepszej opieki zdrowotnej, odżywiania i mieszkalnictwa, zmniejszenia liczby godzin pracy oraz wsparcia dla matek, ojców i dzieci, co przyczyniło się do stałego i regularnego wydłużania średniej długości życia.
Decydujące znaczenie miały strategie polityczne państw w podstawowych obszarach społecznych, zwłaszcza w powszechnie dostępnych usługach publicznych, głównie w dziedzinie zdrowia i edukacji. Bardzo ważny jest również fakt, że osiągnięcia pracowników w odniesieniu do organizacji i czasu pracy, poprawy warunków bezpieczeństwa i higieny pracy oraz postępu w zakresie przerw w pracy i urlopów, odpowiedniego wynagrodzenia i bezpiecznych miejsc pracy są prawnie zagwarantowane.
Jednak coraz bardziej neoliberalne polityki, których istotne instrumenty obejmują strategię lizbońską, pakt na rzecz stabilności i wytyczne Europejskiego Banku Centralnego, doprowadziły do liberalizacji i prywatyzacji usług publicznych oraz zwiększyły niepewność zatrudnienia, co w szczególności dotyka kobiet. Podwyższenie wieku emerytalnego oznacza kolejne trudności dla młodych ludzi w znalezieniu zatrudnienia z przysługującymi im prawami, jak również coraz trudniej zapewnić powszechny dostęp do usług publicznych i odpowiednie warunki mieszkalne.
Wszystkie powyższe czynniki mają wpływ na obniżenie wskaźnika urodzeń. Dlatego konieczna jest pilna zmiana polityki. Dlatego musimy zastąpić strategię lizbońską europejską strategią na rzecz solidarności i trwałego rozwoju, która otwiera nowe perspektywy dla Europy, perspektywy przyzwoitej pracy z przysługującymi prawami, zwłaszcza dla kobiet i młodych ludzi, zmniejszonej liczby godzin pracy bez redukcji wynagrodzenia, lepszych płac i zaprzestania dyskryminacji, szczególnie dyskryminacji kobiet pod względem wynagrodzeń, większej spójności społeczno-gospodarczej, odpowiedniej ochrony oraz publicznego i powszechnego zabezpieczenia społecznego, co zagwarantuje lepszą jakość życia i większą sprawiedliwość społeczną.
Stąd pilny charakter działań służących tworzeniu większej liczby lepszych i bardziej przystępnych placówek opieki nad dziećmi i osobami pozostającymi na utrzymaniu oraz powszechnemu dostępowi do bezpłatnej edukacji przedszkolnej, tak aby wspierać dobre warunki pracy umożliwiające pogodzenie życia zawodowego z życiem rodzinnym. To z kolei wymaga stabilnego zatrudnienia i stałych godzin pracy, a także poszanowania społecznej roli matek i ojców.
Z tego względu konieczne jest również przeznaczenie większych środków budżetowych dla słabiej rozwiniętych krajów, a wszystkie państwa członkowskie muszą w pilnym trybie ratyfikować i stosować konwencję ONZ o łączeniu rodzin pracowników migrujących.
Kathy Sinnott
w imieniu grupy IND/DEM. - Panie przewodniczący! Jest to sprawozdanie dotyczące przygotowania na zmiany demograficzne. Czy oznacza to, że poddajemy się i przyjmujemy złowieszczą przepowiednię zawartą w zielonej księdze z 2005 r.?
Po opublikowaniu księgi postrzegaliśmy to jako wyzwanie wymagające zmiany. Między innymi poszukiwaliśmy sposobu, aby umożliwić kobietom posiadanie licznego potomstwa, czego same kobiety chciały. Czy teraz dajemy za wygraną?
Nasza polityka osłabia nasze chęci zwiększenia wskaźnika urodzeń. Nasza strategia konkurencji opiera się na coraz większym konsumpcjonizmie. Konsumpcjonizm może jednak być czynnikiem zniechęcającym do posiadania dzieci. Konsumpcjonizm uczy nas egoizmu. Przyjrzyjmy się reklamom. Zrób coś dla siebie, zdobądź to wszystko, kupuj.
Dla większości ludzi posiadanie dzieci i rodziny to coś zupełnie przeciwnego. Wymaga to bezinteresowności, dzielenia się z innymi, stawiania potrzeb innych na pierwszym miejscu. W miarę jak stajemy się konsumentami, coraz częściej zadajemy sobie pytanie, czy stać nas na dziecko? Obliczamy wówczas koszty posiadania dziecka i porównujemy je z kosztami osiągnięcia sukcesu, życia towarzyskiego, samochodu, domu lub wakacji. Dziecko często przegrywa, gdy potencjalni rodzice mówią: "nie, dziękuję” lub "jeszcze nie teraz”.
Oczywiście musimy także uwzględnić problem bezpłodności. Jednak biorąc pod uwagę cztery miliony aborcji, których dokonuje się każdego roku w Europie, nie możemy powiedzieć, że wskaźniki urodzeń w naszych krajach spadają głównie ze względu na bezpłodność.
Poprosiłam moją stażystkę o przeczytanie tego sprawozdania i usłyszałam od niej interesującą uwagę. A gdzie są mężczyźni? Jeśli chcemy rozmawiać o równości płci i demografii, musimy rozmawiać o obu płciach jako w równym stopniu i w pełni odpowiedzialnych za wychowywanie dzieci. Z wielu ważnych przyczyn musieliśmy podkreślić sprawę kobiet. Jednak czy oznacza to, że doszliśmy do punktu, w którym odsunęliśmy mężczyzn na bok? Wychowywanie dzieci to ogromna praca. Chociaż musimy udzielać jak największej pomocy samotnym matkom i ich dzieciom, państwo stanowi co najwyżej słabe zastępstwo troskliwego, pomocnego i - jeśli wolno mi tak powiedzieć - opiekuńczego ojca.
Wiele kobiet nie chce macierzyństwa bez zaangażowania ze strony przyszłego ojca. Bezpieczeństwo jest ważne w macierzyństwie, ale nie chodzi jedynie o bezpieczeństwo finansowe. Musimy wspierać emocjonalne relacje, które są niezbędne do posiadania dzieci. Nasza kultura musi zachęcać mężczyzn do brania odpowiedzialności za tę sferę.
Bardziej niż cokolwiek innego posiadanie dzieci dotyczy naszych najbliższych relacji, dlatego też coraz większy zakres opieki nad dziećmi - choć użyteczny w zachęcaniu kobiet do powrotu do pracy - nie pomoże w zwiększeniu wskaźnika urodzeń. Aby przezwyciężyć kryzys demograficzny, musimy odbudować podstawową integralność stosunków międzyludzkich. Musimy wspierać zaufanie, cierpliwość, wierność i miłość. Jedynie w takiej atmosferze kobiety i mężczyźni mogą czuć się wystarczająco szczęśliwi i bezpieczni, by założyć rodzinę, a przy prawdziwym wsparciu tej rodziny i życia rodzinnego będziemy świadkami wzrostu liczby urodzeń i dodatkowo ożywienia Europy.
Thomas Mann
(DE) Panie przewodniczący! Unia Europejska nigdy wcześniej nie stała w obliczu takich zmian demograficznych. Do roku 2030 będzie nam brakowało ponad 20 mln osób czynnych zawodowo. Dwie pracujące osoby będą musiały utrzymywać jednego emeryta. Dobre wiadomości są takie, że ludzie będą żyli dłużej, a już dziś osoby starsze są zdrowsze niż miało to miejsce we wcześniejszych pokoleniach. Złe wiadomości są takie, że młodsze pokolenie jest zbyt małe pod względem liczebności, co będzie miało dramatyczne skutki, jeśli chodzi o zagospodarowanie przestrzenne, budowę mieszkań, system szkolnictwa i sposób organizacji pracy.
Potrzebujemy w naszych państwach członkowskich warunków bardziej przyjaznych rodzinie, większego wyboru instytucji opieki nad dziećmi, większej liczby ośrodków opieki dziennej w miejscach pracy, lepszych możliwości łączenia życia zawodowego z życiem rodzinnym, większego uczestnictwa kobiet na rynku pracy, większej liczby miejsc pracy w niepełnym wymiarze godzin dla rodziców oraz zapewnienia bezpiecznego powrotu do pracy po urlopie wychowawczym. Potrzebujemy przede wszystkim stabilnych ścieżek rozwoju kariery oraz odpowiednich dochodów, ponieważ te czynniki ułatwiają podjęcie decyzji o posiadaniu dzieci.
Konieczne są również znacznie większe inwestycje w ludzi w celu poprawy ogólnego poziomu wykształcenia i szkolenia specjalistycznego. Programy uczenia się przez całe życie powinny być korzystne nie tylko dla młodych ludzi, lecz również dla osób starszych, które będą chciały dłużej pracować i które mogą podołać znacznej liczbie obowiązków, a przy tym posiadają wysokie kwalifikacje i są silnie zmotywowane.
Nie powinniśmy oczekiwać zbyt wiele od sprawozdania z własnej inicjatywy autorstwa posłanki Castex. Status prawny usług socjalnych użyteczności publicznej pozostaje sporny. Sprzeciwiamy się unijnej dyrektywie ramowej lub wiążącym rozporządzeniom. Ponadto ustanowione dobrowolnie zakładowe systemy rent i emerytur nie powinny być obciążane dodatkowymi zobowiązaniami, takimi jak np. kryteria dotyczące polityki rodzinnej. Kwestia ta mieści się w ramach zabezpieczenia społecznego, podatków, a zatem należy do kompetencji poszczególnych państw członkowskich.
Przy uwzględnieniu powyższych uwag i poprawek zaproponowanych przez Grupę Europejskiej Partii Ludowej (Chrześcijańscy Demokraci) i Europejskich Demokratów przedmiotowe sprawozdanie zdobyło na znaczeniu. Mając do dyspozycji to sprawozdanie, możemy prowadzić odpowiednio szeroko zakrojoną dyskusję o skutkach tych drastycznych zmian demograficznych.
Alejandro Cercas
(ES) Panie przewodniczący, panie komisarzu! Dziękuję bardzo za obecność podczas tej bardzo interesującej debaty. Chciałbym również podziękować pani Castex za to sprawozdanie i za umożliwienie nam bardzo pomocnej, dogłębnej dyskusji.
W moim kraju - w Hiszpanii - gdzie doszło do kryzysu demograficznego, który, jeśli to w ogóle możliwe, jest dużo poważniejszy niż średnio w Unii Europejskiej, ten rodzaj komunikatu Komisji i ten rodzaj debaty są bardzo pomocne, ponieważ jest to raczej silnie zakorzeniony problem strukturalny niż krótkoterminowa sytuacja, a takie inicjatywy powodują przeniesienie tego problemu z krajowej debaty politycznej, rozszerzając jej zakres i umożliwiając w większym stopniu analizę i reakcję.
Jak już wspomniał pan komisarz, stoimy w obliczu problemu, ale otwierają się przed nami również możliwości. Należy je urzeczywistnić poprzez rozwiązanie tego problemu, eliminację nie tylko jego skutków - większej liczby osób starszych w Europie, starzejącego się społeczeństwa Europy - lecz również jego przyczyn.
Musimy zapobiec starzeniu się Europy, ponieważ nie unikniemy zjawiska zwiększającej się liczby osób starszych: nauka i medycyna doprowadziły nas do tego punktu, a postęp będzie kontynuowany. Jak już wspominali inni posłowie, problem polega na tym, że potrzebujemy polityki dotyczącej urodzeń, polityki demograficznej, potrzebujemy dzieci w Europie, właśnie tego potrzebujemy. Istnieje konieczność pracy we wszystkich obszarach, przy jednoczesnym zrozumieniu, że jest to poważny i delikatny problem, który pozostawimy przyszłym pokoleniom, jeśli teraz nie znajdziemy drogi prowadzącej do jego rozwiązania.
Należę do tych osób, które uważają, że model społeczny Europy nie jest problemem, lecz wręcz przeciwnie, może stanowić rozwiązanie.
Starzejące się społeczeństwo Europy i niski wskaźnik urodzeń w Europie byłyby jeszcze poważniejszym problemem, gdyby nie system społeczny. Inne społeczeństwa, jak na przykład Chiny, które doświadczą podobnego zjawiska, poniosą jeszcze większe koszty niż my za brak skutecznych, inteligentnych i racjonalnych modeli społecznych.
Bowiem, krótko mówiąc, ten problem polega na tym, że zmiany są nieuniknione i my również będziemy musieli ich dokonać. Nasz system społeczny może zmienić swoje techniki bez zmiany wartości. Moim zdaniem kwestiami o podstawowym znaczeniu są solidarność, pogodzenie życia zawodowego z życiem rodzinnym (w celu zapewnienia rodzinom nowych możliwości do tworzenia nowych pokoleń), przyjmowanie imigrantów nie jako ciężaru, nie jako coś, co jest zjawiskiem negatywnym dla naszych społeczeństw, lecz jako tych, którzy - jeśli będziemy w stanie dokonać ich integracji - pomogą nam po raz kolejny rozwiązać omawiany problem. Ponadto konieczna jest poważna dyskusja o roli kobiet w naszym społeczeństwie, dyskusja, która jak zawsze musi być prowadzona w duchu solidarności.
(Oklaski)
Siiri Oviir
(ET) Panie komisarzu, panie przewodniczący, panie i panowie! Średni wskaźnik urodzeń w Europie wynosi dziś 1,5, lecz oznacza to, że nie ma miejsca wzrost liczby populacji. Państwa członkowskie analizowały tę sytuację i wyniki tych analiz pokazują, że średnio ludzie chcieliby mieć dwoje lub troje dzieci. Wyraźnie widać, że istnieje rozdźwięk między tym, czego ludzie chcą, a tym, co obserwujemy w rzeczywistości.
Mamy XXI w. i kobietom już od dawna nie wystarcza rola gospodyń domowych i opiekunek dzieci. Kobiety są dziś wykształcone, chcą pracować i robić karierę; ich zarobki zapewniają ich rodzinom wyższy standard życia. Musimy jednak być w stanie wpływać na wskaźnik urodzeń oraz doprowadzić do sytuacji, w której liczba dzieci, jaką chcą mieć pary, stanie się rzeczywistością. Naszym rodzinom potrzeba poczucia bezpieczeństwa i zapewnienia, że narodziny dziecka nie zrujnują rodzicom kariery; innymi słowy konieczna jest lepsza równowaga pomiędzy życiem zawodowym i rodzinnym, zarówno dla matek, jak i ojców.
Rodzice chcą poczucia pewności, że mogą stworzyć swoim dzieciom warunki do dobrej edukacji i rozwijania umiejętności i zainteresowań, w miarę potrzeby przy wsparciu finansowym ze strony państwa. Bez tego poczucia bezpieczeństwa ludzie nie będą decydować się na posiadanie dzieci. Nie bądźmy naiwni, że imigracja jest sposobem na zwiększenie liczby ludności. Jest to tylko częściowe, krótkoterminowe podejście. Musimy zwrócić większą uwagę na innowacje, nie imigrację.
Ograniczony czas wystąpienia nie pozwala mi wspomnieć o wszystkich czynnikach, lecz chciałabym podkreślić, że sytuacja demograficzna zależy w dużej mierze od całej gamy decyzji i przepisów prawnych między innymi w takich obszarach jak prawo pracy i prawo rodzinne, a także prawo w zakresie ochrony środowiska i bezpieczeństwo krajowe. Podsumowując, chciałabym podziękować pani Castex za to ważne sprawozdanie, które zawiera dużą dawkę empatii wobec kobiet.
Ewa Tomaszewska
(PL) Panie przewodniczący! Projekt rezolucji po raz kolejny zwraca uwagę na zagrożenie demograficzne Europy. Odpowiedzialność za przyszłość naszego kontynentu, za jego społeczny i ekonomiczny rozwój nakazuje poświęcenie tej kwestii szczególnej uwagi. Wskaźnik dzietności wynoszący przeciętnie około 1,5 jest zbyt niski. Aby zagwarantować prostą zastępowalność pokoleń wskaźnik ten musiałby przekraczać 2,15.
Promocja wzorców rodziny z małą liczbą dzieci lub bez dzieci, niegwarantujące godziwej i stabilnej sytuacji ekonomicznej warunki życia rodzin (na co wpłynęło bezrobocie i obniżenie standardów zatrudnienia, szczególnie jego nietrwałość), karanie kobiet za macierzyństwo przez systemy emerytalne niewątpliwie przyczyniły się do powstałych zagrożeń. Starzenie się społeczeństwa wynikające w znacznej mierze ze skądinąd pozytywnego zjawiska wydłużania się życia ludzkiego, ale też z pogarszających się relacji między liczbą osób aktywnych zawodowo a liczbą emerytów, powoduje poważne problemy finansowe systemów emerytalnych. W tej sytuacji należy podejmować działania na rzecz zmian.
Jednakże pozwolę sobie nie zgodzić się z zawartym w sprawozdaniu przeświadczeniem, że problem ten w istotnej mierze pozwolą nam rozwiązać ruchy migracyjne. Badania przeprowadzone w Polsce przez Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową wskazują, że korzystny impuls poprawiający liczbę ludności dokonany tą metodą to zaledwie 2-3%, a więc zdecydowanie za mało. Dodatkowo metoda ta generuje problemy społeczne, które obserwujemy dziś w Danii, Francji czy Niemczech. Procesy integracyjne są długotrwałe.
Chciałabym zwrócić tu uwagę na zawarte w sprawozdaniu sugestie co do uprawnień rodzin emigrantów ekonomicznych. Poprawki, które zgłosiłam, wynikają z braku dookreślenia czy chodzi o rodzinę w rozumieniu prawa kraju rodzinnego emigranta, czy też kraju przyjmującego. W szczególności chodzi mi o ewentualne wielożeństwo i wynikające stąd skutki prawne i ekonomiczne w przypadku świadczeń socjalnych na rzecz tych rodzin. Pragnęłabym także...
(Przewodniczący odebrał mówcy głos.)
Bernard Wojciechowski
Panie przewodniczący! Słowo "integracja” pojawia się w tym sprawozdaniu 24 razy. W proponowanej integracji imigrantów z kieszeni podatników w poszczególnych państwach nie uwzględniono jednego ważnego aspektu, a mianowicie religii i cywilizacji. Bojowo nastawieni zwolennicy sekularyzmu o korzeniach socjalistycznych unikają tego tematu, chociaż populacja muzułmanów stale gwałtownie rośnie.
Do roku 2025 jedna osoba na trzy mieszkające w Europie Zachodniej może być lub będzie wyznawcą islamu. Arcybiskup Canterbury zaproponował niedawno, że Europa powinna przyjąć szariat, co przewodniczący i posłowie tego Parlamentu uznaliby prawdopodobnie za przejaw "wielokulturowości”. Taka sytuacja wysuwa na pierwszy plan debatę, która rozwinęła się wokół tematu sposobów i możliwości integracji i asymilacji nowych imigrantów przybywających w dużych ilościach na nasz kontynent.
Czy asymilacja oznacza, że imigranci powinni przyjmować europejską cywilizację i być przez nią "wchłaniani”? Czy też oznacza to, że powinni dołączyć do potomków starych narodów europejskich, by stać się swego rodzaju nowymi europejczykami? A być może stworzenie wspólnej cywilizacji nie jest ani pożądane, ani możliwe.
Chociaż Europa zawsze miała swój udział w różnorodności kulturowej, przeważała w niej również kultura lub cywilizacja chrześcijańska, że tak się wyrażę, którą podzielała większość jej obywateli, bez względu na ich pochodzenie. Przez niemal 20 stuleci ta cywilizacja stanowiła centralny i trwały element dziedzictwa Europy. Należy zadać pytanie: czy Europa wyglądałaby dziś tak samo, gdyby w VII i VIII wieku ruiny starożytnego Rzymu nie zostały podbite i zasiedlone przez społeczności chrześcijańskie, lecz muzułmańskie i inne? Odpowiedź jest prosta i brzmi: nie. To nie byłaby Europa. To byłby Egipt lub Libia.
Na szczęście są tacy, którzy nie przyjmą praw kulturalnych jako przykrywki dla szariatu. Religia powinna być chroniona przez państwo - zwłaszcza przez państwo europejskie. Jedynie chrześcijaństwo może zintegrować inne religie w ramach wspólnego projektu europejskiego poprzez uznanie tego, czego nie mogą ideologie świeckie. Moim zdaniem Europa może to uczynić, a europejczycy powinni ponownie odwołać się do kultury chrześcijańskiej oraz tradycji i wartości takich jak wolność, równość, prawo i prawa jednostki, które przez ponad 2000 lat przyświecały europejczykom wszystkich narodów i które były źródłem dobrobytu i moralnego przywództwa na świecie.
W oparciu o to sprawozdanie nie jest możliwa żadna integracja. To jest symbol pochodu skazańców. W ten sposób może powstać kontynent zombi nieświadomych swojego pochodzenia.
José Albino Silva Peneda
(PT) Panie przewodniczący, panie komisarzu, panie i panowie! Wzrost w zakresie średniej długości życia i stale zmniejszający się wskaźnik urodzeń oznaczają, że obecny europejski współczynnik zależności demograficznej wynoszący 49% wzrośnie do 59% w 2025 r. i 77% w 2050 r.
Zatem Unia Europejska stoi w obliczu bezprecedensowego problemu, ponieważ w przyszłości europejskie miasta będą miały bardzo wysoki odsetek osób starszych i tym samym społeczeństwo będzie znacznie różniło się od dzisiejszego.
Ta tendencja oznacza, że konieczne będą głębokie zmiany w ważnych aspektach polityki publicznej. Oprócz systemu zabezpieczeń społecznych niezbędne będą zmiany w służbie zdrowia i usługach opieki, polityce podatkowej, planowaniu przestrzennym, w zakresie imigracji, bezpieczeństwa, kultury, turystyki, wypoczynku itd.
Będzie również istniała konieczność zmiany finansowania systemów emerytalnych, tak aby nie było już ono głównie udziałem państwa, a nawet jeśli, to aby składki nie pochodziły prawie wyłącznie z wynagrodzeń.
Zważywszy na daleko sięgające skutki zmian demograficznych, należy to rozważyć z punktu widzenia administracji publicznej i struktury społeczeństwa, wymagając mobilizacji wszystkich podmiotów gospodarczych, kulturowych i społecznych w zorganizowanej analizie i debacie na temat różnych możliwości w zakresie podejmowanych działań. Stąd wynika wartość tego sprawozdania.
Ponownie zajmujemy się dziedziną, w której konieczne i pilne jest zwiększenie zakresu dialogu społecznego; w rzeczywistości nie ma innego sposobu podjęcia tej kwestii.
Zgadzam się z oświadczeniem Komisji, zgodnie z którym zwiększenie wskaźnika urodzeń, w świetle pilnego charakteru i skali tego zjawiska, będzie wiązało się z ustanowieniem długoterminowej strategii. Jest to jedyny sposób, który umożliwi nam przyjęcie środków zapobiegawczych, a jednocześnie pomoże Unii Europejskiej wykorzystać możliwości w ramach polityki na rzecz zwiększenia wskaźnika urodzeń.
Harald Ettl
(DE) Panie przewodniczący! Dziś o tej późnej godzinie prowadzimy dyskusję na temat sprawozdania, które dotyczy przyszłości demograficznej Europy, praktycznie przy wyłączeniu publiki. Sprawozdawczyni zasługuje na najwyższą pochwałę za to sprawozdanie, ponieważ zajęła się w nim pytaniami egzystencjalnymi dotyczącymi społeczeństwa i polityki. Powinno ono być obowiązkową lekturą dla wszystkich posłów do PE, którzy ukrywają się za bieżącą polityczną pragmatyką i lekceważeniem rzeczywistości.
W sprawozdaniu pokazano, w jaki sposób i gdzie chłód gospodarki i wyścig szczurów można pokonać ciepłem społecznym. Znajdują się tam również prognozy dotyczące rozwoju sytuacji, aby w ten sposób otworzyć nam oczy i opracować filozofię polityczną społeczeństwa integracyjnego. Dotyczy to kwestii wciąż zmieniającej się definicji pojęcia rodziny, którą należy zmodyfikować, oraz faktu, że w dzisiejszym bogatym społeczeństwie posiadanie dzieci wiąże się z obawą ubóstwa.
W zakładach przemysłowych - i jest to norma - macho menadżerzy, którzy nigdy nie mieli do czynienia z życiem społecznym, odmawiają udzielenia urlopu rodzicielskiego. Ponadto istnieje niezliczona liczba stosunków zatrudnienia i miejsc pracy, które skłaniają ludzi do zastanowienia się, czy stać ich na dzieci.
Konieczne są dodatkowe środki wymienione w sprawozdaniu, aby rozwój demograficzny był korzystny dla wszystkich stron. Jedno jest pewne: przyszłe społeczeństwo będzie inne. To, czy konflikt pokoleń przerodzi się w społeczno-polityczną apokalipsę i spotęguje możliwość wybuchu konfliktu pomiędzy bogatymi i biednymi, rozstrzyga się tu i teraz i zależy od tego, czy politycy są gotowi na polityczne myślenie i pracę społeczno-polityczną.
To sprawozdanie to coś więcej niż zła prognoza pogody, którą możemy dziś tolerować, ponieważ jutro sytuacja może ulec poprawie. To sprawozdanie to wyraźne wezwanie do zmiany i rozwoju naszego społeczeństwa, a w szczególności jest to szansa na poprawę naszego własnego zrozumienia społeczeństwa. Jeszcze raz dziękuję pani sprawozdawczyni.
Jean Marie Beaupuy
(FR) Panie przewodniczący, panie komisarzu! Jak już wspomniał pan Ettl, stoimy w obliczu ogromnego wyzwania. Nasi obywatele uświadomili już sobie, że klimat stanowi wyzwanie. Niewielu z nich ma świadomość, że demokracja jest wyzwaniem.
Jednak, biorąc pod uwagę powyższe, gdzie należy umieścić problem demograficzny Europy? Oczywiście w miastach, ponieważ właśnie tam skupione jest 80% ludności. Co oznacza to dziś dla obywateli mieszkających w miastach, dla burmistrzów, ponieważ wiem, że inni posłowie, posłowie do PE jak ja, są również burmistrzami lub zastępcami burmistrzów w swoich miastach?
Proszę pozwolić, że przedstawię dwa zestawy przykładów. Z jednej strony zestaw przykładów z dziedziny gospodarki. W sytuacji gdy miasta muszą zapewnić miejsce zamieszkania dużej liczbie ludności lub, jak w przypadku niektórych miast w Niemczech Zachodnich, dochodzi do opuszczania miast przez ich mieszkańców, w tym drugim przypadku oznacza to niezamieszkane domy, niewykorzystane drogi, bezcelowo ogrzewane dzielnice i puste szkoły, natomiast w pierwszym przypadku - budowę szkoły za 5 mln euro, jak właśnie uczyniłem w moim mieście, lub nowego centrum wspólnot sąsiedzkich za 7 mln euro. Kwoty te stanowią wydatek ekonomiczny, który miasta i mieszkający w nich podatnicy muszą ponieść.
Jednak nie chodzi tu tylko o wyzwanie ekonomiczne; jest to również wyzwanie dla społeczności, ponieważ jeżeli w sąsiedztwie widzi się odizolowanych ludzi, jeżeli cała społeczność się starzeje, jeżeli nie słychać już wesołych głosów bawiących się dzieci, jest to problem dotyczący stosunków międzyludzkich. Jak państwo wiedzą, są takie miejsca pracy, których nikt nie chce. W niektórych mniejszych miasteczkach nie sposób znaleźć hydraulika. W moim mieście brakuje pielęgniarek. Brakuje nam pracowników opieki społecznej, więc ludzie muszą czekać. Zamiast dwóch godzin dziennie, pomoc przychodzi tylko na godzinę. To poważny problem dla społeczności.
Panie komisarzu! Wychodząc poza ramy sprawozdania autorstwa pani posłanki Castex, za którym z przyjemnością jutro zagłosuję, jako przewodniczący intergrupy ds. mieszkalnictwa miejskiego chciałbym zwrócić się do pana o przedstawienie wniosku dotyczącego miast, tak aby w przyszłości możliwe było ustanowienie mapy dla każdego miasta, co pozwoli nam lepiej zrozumieć i kontrolować sytuację demograficzną w naszych miastach w perspektywie średnio- i długoterminowej i podejmowanie decyzji w sprawie mieszkalnictwa, transportu, szkół itp.
Wojciech Roszkowski
Panie przewodniczący! Omawiane sprawozdanie jest dowodem bezsilności Unii nawet w ocenie sytuacji. Jesteśmy na demograficznym Tytaniku, a jeszcze nikt nawet orkiestry nie zamówił. A debaty o tak kluczowym znaczeniu przeprowadzamy w wieczorowych godzinach najmniejszej oglądalności.
Mamy w Unii kryzys demograficzny. Podczas gdy w sprawozdaniu mówi się o zmianach, teza paragrafu f stoi w jawnej sprzeczności z tezą paragrafu 1. Mówi się o bezpłodności kobiet, a co z mężczyznami? Mówi się o bezpłodności par, tak jakby pary homoseksulane mogłyby być płodne. Mówi się o bezpłodności, a nie mówi się o tym, że głównym powodem spadku liczby ludności w Europie jest aborcja. W ostatnim półwieczu dokonano w 27 krajach członkowskich około 75 milionów aborcji. Gdyby nie to, ludność Unii Europejskiej byłaby o 15% wyższa i nie mielibyśmy kryzysu.
Mówimy stale w Unii o prawach, a nigdy o obowiązkach, także o obowiązkach wobec przyszłości. Nie można tego inaczej nazwać jak dziecinnieniem dorosłych. I stąd kryzys: dzieci nie mogą mieć potomstwa, zresztą ludzie starsi tak samo, a bez potomstwa nie ma przyszłości.
Csaba Őry
(HU) Dziękuję panu, panie przewodniczący. Sprawozdanie w sprawie demograficznej przyszłości Europy jest ważnym sprawozdaniem, ponieważ dotyczy rozwiązania istotnych problemów, w tym zatrzymania procesu starzenia się społeczeństwa, doprowadzenia do sytuacji, w której pary chętniej będą decydować się na posiadanie dzieci, poprawy równowagi pomiędzy życiem zawodowym i rodzinnym, możliwości zatrudnienia dla kobiet i opieki nad osobami w podeszłym wieku, zapewnienia pracy ubogim, a także kwestii długookresowej trwałości i opłacalności finansowej ważnych systemów opieki społecznej.
Centralnym punktem tego zagadnienia jest rodzina, kwestia podziału pracy w rodzinie, życia zawodowego prowadzonego jednocześnie przez współmałżonków, zapewnienie narodzin coraz większej liczby dzieci i ich wykształcenia oraz stałe utrzymywanie osób starszych i opieka nad nimi. W jaki sposób można zachęcić dorosłych, by jednocześnie pracowali i decydowali się na dzieci? Musimy również pamiętać, że chcielibyśmy w tym samym czasie zachęcić w ramach polityki unijnej aktywne osoby starsze poprzez uatrakcyjnienie zatrudnienia dla osób otrzymujących emeryturę, przesuwając nieco, w miarę możliwości, granicę wiekową i obniżając liczbę osób przechodzących na wcześniejsze emerytury poprzez pośrednie zachęty.
Te powiązane ze sobą cele możemy osiągnąć tylko wówczas, gdy zwrócimy szczególną uwagę na dwie kwestie: wsparcie dla rodzin i poprawę stanu zdrowia ludności. Jest oczywiste, że osoby starsze będą chętniej pracować, jeśli będą cieszyć się dobrym zdrowiem i będą w stanie podjąć nieprzerwane zatrudnienie bez żadnych spodziewanych problemów.
Niestety wiele państw członkowskich wstrzymuje i ogranicza dotacje na służbę zdrowia z powodu problemów budżetowych, a na pracowników, w tym osoby starsze i ubogie, nakłada się coraz większe obciążenia. To jest zły kierunek. Nie pomaga on we wdrażaniu strategii lizbońskiej ani nie pomaga rozwiązać problemów demograficznych. Sytuacja przedstawia się podobnie w odniesieniu do systemów wsparcia dla rodzin; w tym przypadku również musimy zwiększać ich środki, zamiast je wstrzymywać i ograniczać. Dziękuję bardzo, panie przewodniczący!
Rovana Plumb
(RO) Panie przewodniczący, panie komisarzu, szanowni państwo! Sprawozdanie pani Castex jest bardzo ważne dla przyszłości Europy i chciałabym pogratulować pani sprawozdawczyni za jego treść.
Prawidłowa polityka demograficzna obejmuje podstawową kwestię: nie powinniśmy przygotowywać dla przyszłych pokoleń zadań, które są praktycznie niewykonalne, jeśli uwzględnimy warunki prognozowane na kolejne dziesięciolecia. Krótko mówiąc, musimy znaleźć rozwiązania dostosowane do teraźniejszości, a zwłaszcza do przyszłości.
Europejskie dane demograficzne wskazują na problem w całej Unii i chciałabym zwrócić uwagę na fakt, że region, który mam zaszczyt reprezentować, ma bardzo poważne problemy w tej dziedzinie. Realia społeczno-kulturowe będące wynikiem długiego panowania systemu komunistycznego miały bezpośredni wpływ na procesy demograficzne krajów Europy Wschodniej, w tym w szczególny sposób w Rumunii.
Na pierwszy rzut oka wydaje się, że odpowiedź na wyzwanie dotyczące zmian demograficznych jest prosta: państwa członkowskie muszą pilnie zmienić swoją politykę demograficzną w celu wyeliminowania negatywnych skutków zmniejszenia się populacji i starzenia się społeczeństwa. Chociaż rozwiązania nie zawsze są tak proste jak pytania, chciałabym podkreślić znaczenie ustępu 10 sprawozdania, w którym wzywa się państwa członkowskie do podjęcia kroków w celu utworzenia dobrej jakości i przystępnych cenowo usług opieki nad dziećmi, zgodnie z celami ustalonymi w Barcelonie, tak aby do roku 2010 państwa członkowskie zapewniły opiekę dla co najmniej 90% dzieci między trzecim rokiem życia a wiekiem rozpoczęcia obowiązkowej nauki szkolnej oraz dla co najmniej 33% dzieci poniżej trzeciego roku życia. Jest to zarówno wspaniałomyślny, jak i konieczny cel.
Uważam, że zapewnienie bezpośredniego wsparcia finansowego w formie pieniężnej jest jedynie chwilowym rozwiązaniem, dlatego też należy położyć nacisk na zapewnienie wsparcia rodzicom w ich stosunkach z pracodawcami oraz na dobrej jakości i przystępne cenowo struktury opieki nad dziećmi i edukację, co pozwoli zagwarantować równowagę pomiędzy życiem rodzinnym i zawodowym. Instytucje europejskie i państwa członkowskie zaczęły zdawać sobie sprawę ze znaczenia polityki demograficznej, lecz to nie wystarczy. Konieczny jest ten pierwszy krok, dokładny rejestr sytuacji demograficznej w Unii Europejskiej.
(Przewodniczący odebrał mówczyni głos)
Marian Harkin
Panie przewodniczący! Po pierwsze jedno słowo do sprawozdawczyni: "brawo”. To bardzo kompleksowe sprawozdanie dotyczące ważnej kwestii dla UE: stawienia czoła wyzwaniu związanemu ze zmianami demograficznymi.
Chciałabym wspomnieć jedynie o dwóch obszarach, o których mowa w sprawozdaniu: roli pomocy, zwłaszcza osób opiekujących się dziećmi, oraz o emeryturach. Co się tyczy opiekunów, w sprawozdaniu przypomniano państwom członkowskim o licznych trudnościach doświadczanych przez opiekunów oraz wezwano do udzielenia tej grupie osób większego wsparcia, w szczególności prawa dostępu do pracy w niepełnym wymiarze godzin lub elastycznego czasu pracy. Ułatwi to opiekunom dokonywanie wyborów i utrzymanie rozsądnej równowagi pomiędzy pracą i życiem rodzinnym.
W niedawnym orzeczeniu w trybie prejudycjalnym Trybunał Sprawiedliwości orzekł na rzecz opiekuna z Wielkiej Brytanii, który wniósł sprawę dotyczącą działań pracodawcy zmuszających pracownika do złożenia wymówienia, co wskazuje na fakt, że Trybunał przyjmuje podobne stanowisko.
W sprawozdaniu podkreśla się również, że dostęp do odpowiednich usług dla tych, którzy potrzebują opieki, odgrywa ważną rolę w zapewnieniu pełnego i równego udziału kobiet i mężczyzn w rynku pracy. Takie działania pomogą nam zrealizować cele lizbońskie. Jednak odpowiednie usługi powinny być oczywiście zapewnione bez względu na sytuację.
W sprawozdaniu podkreślono także istnienie ogromnych dysproporcji pomiędzy średnimi emeryturami pracowniczymi mężczyzn i kobiet. Jest to często spowodowane przerwami w życiu zawodowym związanymi z obowiązkami opiekuńczymi wobec dzieci lub krewnych w podeszłym wieku. W sprawozdaniu wzywa się zatem państwa członkowskie do wprowadzenia środków mających na celu zagwarantowanie, że przerwy w karierze zawodowej związane z macierzyństwem i urlopami wychowawczymi nie będą miały negatywnego wpływu na wyliczenie wysokości emerytury.
Istotne jest, aby osoby, które dziś są opiekunami i często wykonują swoje obowiązki w wymiarze 24 godz./dobę, siedem dni w tygodniu, nie były kolejnym pokoleniem starszych ubogich ludzi. Aby wykluczyć taką sytuację, państwa członkowskie muszą podjąć działania w celu rozwiązania problemu emerytur dla opiekunów. Byłoby niedopuszczalne, gdyby osobom, które biorą na siebie ciężar sprawowania opieki, odmawiano prawa do odpowiedniej emerytury.
Ryszard Czarnecki
Panie przewodniczący! Gdy chodziłem do szkoły podstawowej, to 100 milionów Europejczyków było w wieku do 14 lat, tak jak ja. Gdy będę 87 letnim staruszkiem, to wówczas będziemy mieć w Europie tylko 66 milionów dzieci w takim właśnie wieku. W tej chwili co czwarty mieszkaniec Europy ma powyżej 65 lat, a za 40 lat już co drugi Europejczyk będzie właśnie w takim emerytalnym wieku.
Pamiętajmy, że te dane to nie jest sucha statystyka. Tylko to będzie powodować olbrzymi wzrost wydatków publicznych i świadczeń. Mamy w Europie, także w moim kraju, kryzys demograficzny. Jeszcze 100 lat temu co szósty, siódmy mieszkaniec świata był Europejczykiem, a za 40 kat już co 20 człowiek będzie mieszkał na naszym kontynencie.
Co więc robić? Promować macierzyństwo, stwarzać ekonomiczne zachęty, także w systemie podatkowym, za posiadanie dzieci, wspierać rodziny wielodzietne, ale oczywiście także np. leczyć bezpłodność. Jeżeli dzisiaj narzekamy kończąc na problemie z imigrantami, to źródło tych kłopotów leży w zapaści demograficznej narodów europejskich.
Miroslav Mikolášik
(SK) Panie przewodniczący, panie komisarzu! Niepokoi mnie fakt, że wskaźnik urodzeń spada już od kilku lat i że według prognoz do roku 2050 nastąpi zmiana w strukturze ludności Unii Europejskiej. Dojdzie nie tylko do starzenia się populacji Unii, będzie również brakować ludzi w wieku produkcyjnym. Na skutek powyższego Unia stanie w obliczu utraty konkurencyjności wobec regionów odnotowujących znaczący wzrost demograficzny.
Taka nierównowaga demograficzna może mieć następnie wpływ na finansowanie opieki społecznej i systemów emerytalnych. Jednak nie mamy do czynienia z nową sytuacją, a obecne negatywne zmiany demograficzne zmuszają nas do postawienia kilku ważnych pytań; poszukując rozwiązań tych zmian, musimy dokonać analizy ich przyczyn i skutków. Moim zdaniem jedną z głównych przyczyn obserwowanej sytuacji demograficznej są niekorzystne warunki i tendencje, które prowadzą do osłabienia tradycyjnej rodziny tworzonej przez kobietę i mężczyznę, roli macierzyństwa w życiu kobiet, roli mężczyzn jako ojców, wsparcia ekonomicznego i społecznego dla rodzin wielodzietnych itp.
Jako ojciec i doktor medycyny z zadowoleniem przyjmuję te części sprawozdania, w których mowa o ochronie macierzyństwa i zapewnieniu wsparcia społeczno-ekonomicznego dla rodzin oraz działalności, która umożliwi kobietom i mężczyznom lepsze pogodzenie życia rodzinnego i zawodowego. Zgadzam się również z pragmatycznym i racjonalnym podejściem do polityki imigracyjnej. Chciałbym jedynie wspomnieć, że, jeśli o mnie chodzi, racjonalna polityka imigracyjna oznacza obsadzanie tych miejsc pracy, które od dawna pozostają wolne w państwach członkowskich UE. To właśnie w tym obszarze potrzebujemy rozważnej i dobrze przygotowanej polityki europejskiej. Stosując tzw. system błękitnej karty, Europa powinna wybierać w ramach procesu imigracji jedynie te osoby, które posiadają kwalifikacje i mogą pracować w tych zawodach, w których na naszym rynku brakuje pracowników.
Moim zdaniem kolejnym pozytywnym aspektem jest możliwość adopcji dla bezpłodnych par oraz stworzenie dobrych warunków dla rodzin zastępczych. (Już kończę.) Nie zgadzam się jednak z pomysłem dotyczącym promowania metod prokreacji wspomaganej jako jednego ze sposobów leczenia bezpłodności, ponieważ...
Joel Hasse Ferreira
(PT) Panie przewodniczący, panie komisarzu, panie i panowie! Kwestia demograficznej przyszłości Europy zasługuje na znaczną uwagę ze strony tego Parlamentu. W Lizbonie wraz z panią posłanką Edite Estrelą opowiadaliśmy się za zorganizowaniem jawnego przesłuchania na temat demografii i solidarności pomiędzy pokoleniami podczas debaty nad sprawozdaniem Philipa Bushill-Matthewsa. Sprawozdanie pani Castex, której składam gratulacje, mieści się w szerszej perspektywie - perspektywie demograficznej przyszłości Europy.
Wyzwania związane z solidarnością dotyczą nie tylko pokoleń, lecz również regionów i obejmują integrację migrantów, politykę w zakresie zasobów ludzkich i oczywiście odnowę struktur demograficznych.
Szanowni państwo! Taka odnowa demograficzna wymaga rozpatrzenia roli placówek opieki nad dziećmi, które ułatwiają rodzicom podjęcie pracy i pomagają w walce z ubóstwem, zwłaszcza w przypadku rodzin niepełnych.
Jednak równie ważne jest uwzględnienie faktu, że niektóre z celów trafnie określonych w Barcelonie w tym i w innych obszarach nie zostały jeszcze osiągnięte w niektórych krajach; wspomnę chociażby większy udział kobiet w życiu zawodowym oraz wsparcie zatrudniania osób powyżej 55 roku życia.
Również z punktu widzenia podatków istotną kwestią dla państw członkowskich jest rozważenie możliwości wspierania skutecznych środków na rzecz zwiększenia wskaźnika urodzeń w celu redukcji ograniczeń finansowych, które odwodzą od decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci.
Chciałbym wyjaśnić, że nadal ważne jest, aby pracownicy mogli, jeśli tego chcą, przedłużyć swoją aktywność zawodową w ramach obowiązujących ram prawnych poszczególnych państw członkowskich, ale należy zagwarantować prawo do emerytury po ukończeniu wieku ustanowionego w przepisach prawa. Oczywiście zasadniczą kwestią jest osiągnięcie większej trwałości systemów zabezpieczenia społecznego.
Przyszłość Europy pod względem demograficznym jest w znacznym stopniu powiązana z imigracją z południa, a zatem w systemach oświaty należy uwzględnić potrzeby imigrantów i ich rodzin, tak aby byli szczęśliwi i spełnieni w różnych państwach członkowskich UE.
Podsumowując: przyszłość demograficzna Europy zależy również od nas, od Parlamentu Europejskiego. Jestem przekonany, że wypełnimy swoje obowiązki.
Zdzisław Zbigniew Podkański
Demograficzna przyszłość Europy to problem na długie lata. Europa wyraźnie starzeje się. Grozi nam zmniejszenie ludności w wieku produkcyjnym, spadek konkurencyjności gospodarki oraz zachwianie finansowania opieki społecznej i równowagi systemów emerytalnych.
Wielkie rozszerzenie Unii Europejskiej i migracja zarobkowa ludności z nowych krajów członkowskich do starych krajów członkowskich złagodziły ten problem w Zachodniej Europie, ale go nie rozwiązały. Proces starzenia się Europy nadal postępuje i potrzebne są zdecydowane działania, w tym między innymi w zakresie obrony praw człowieka i praw pracowniczych, promowania polityki prorodzinnej, opieki medycznej i pomocy społecznej, poprawy gospodarowania zasobami ludzkimi, obejmującego również imigrantów. Działania te przyniosą pożądany skutek tylko pod warunkiem, że procesy globalizacyjne nie będą niszczyć człowieka i rodziny oraz że faktycznie najwyższą wartością będzie człowiek, a nie kapitał.
Anna Záborská
(SK) W Europie dochodzi do bardzo negatywnych tendencji demograficznych, które w ciągu 50 lat doprowadzą do ogromnych zmian demograficznych w Unii. Zmniejszający się wskaźnik urodzeń, stopniowe starzenie się i wymieranie populacji to dziś najpoważniejsze problemy. W pewnych okolicznościach istnieje nawet zagrożenie, że dojdzie do schyłku cywilizacji europejskiej. Omawiając przyczyny takiej sytuacji, musimy spojrzeć prawdzie w oczy.
Przez ostatnie 50 lat nie narodziły się dziesiątki milionów mieszkańców Europy, ponieważ ciąże kończyły się sztuczną aborcją. Młodych ludzi nie przygotowano do odpowiedzialności w sprawach seksualnych; wolność seksualna jest typową cechą dzisiejszego społeczeństwa. W ciągu ostatnich 50 lat coraz częściej dochodziło do rozpadu małżeństw, rozwodów, zwiększyła się liczba niepełnych rodzin, a coraz więcej dzieci przychodziło na świat w związkach pozamałżeńskich. Do tego należy dodać znaczące zmniejszenie wartości dziecka: na przykład jaki odsetek kosztu jednego lub dwóch samochodów przedsiębiorca może odpisać rocznie od podatku, a jaką część kosztów poniesionych na dziecko może odpisać rodzic? Nasza polityka społeczna jest korzystna dla tych, którzy nie mają dzieci lub mają ich mało i koncentrują się głównie na karierze zawodowej. Nasza polityka społeczna zmusza rodziny z większą liczbą dzieci do życia w ubóstwie i zależności od zasiłków państwowych. Państwo jest głównym organem decyzyjnym odpowiedzialnym za ocenę, redystrybucję i dążenie do międzypokoleniowej solidarności poprzez ustawodawstwo w zakresie podatków i przepisy społeczne. Media i społeczeństwo wywierają ogromną presję na kobiety, wzbudzając w nich przekonanie, że jedynie praca wykonywana przez nie w ramach obowiązków zawodowych ma jakąkolwiek wartość i cel. Rodzenie dzieci i ich wychowywanie nadal postrzega się jako zło konieczne. Macierzyństwo nie ma praktycznie żadnej wartości. W kategoriach finansowych jego wartość nie sięga nawet płacy minimalnej.
Zapewne są również inne przyczyny, lecz to te wspomniane wcześniej spowodowały zniszczenie struktur demograficznych Europy. Jedynie poprzez ich eliminację Europa może znów stać się kontynentem przyszłości i nadziei, ponieważ kontynent bez dzieci jest kontynentem bez przyszłości.
Edite Estrela
(PT) Panie przewodniczący, panie komisarzu! Chciałabym rozpocząć od podziękowań dla pani Castex za jej wspaniałą pracę.
Zmiany demograficzne to poważne wyzwanie dla Europy. Sto lat temu populacja Europy stanowiła 15% ludności na świecie. Istnieje możliwość, że w roku 2050 odsetek ten wyniesie jedynie 5%. Na każdą kobietę w Unii Europejskiej przypada średnio 1,5 dziecka, czyli poniżej liczby 2,1 wymaganej do podtrzymania populacji.
Sytuacja jest poważna i będzie miała negatywne konsekwencje dla gospodarki, systemów zabezpieczenia społecznego i struktury społeczeństwa.
Dlatego też konieczne jest podjęcie środków, takich jak wprowadzone niedawno w Portugalii, gdzie zainwestowano ponad 100 mln euro w celu zapewnienia żłobków i przedszkoli w całym kraju, wychodząc poza cele strategii lizbońskiej. Przyznawanie zasiłków prenatalnych kobietom w ciąży, które tego najbardziej potrzebują, zasiłki rodzinne dla dzieci imigrantów, przedłużenie urlopu macierzyńskiego, 20% wzrost zasiłków rodzinnych dla rodzin niepełnych, ulgi podatkowe dla przedsiębiorstw, które zakładają lub dofinansowują żłobki dla dzieci swoich pracowników, ustanowienie zasiłku macierzyńskiego, wsparcie publiczne dla prokreacji wspomaganej medycznie stanowią dobre przykłady do naśladowania przez inne kraje.
Marie Panayotopoulos-Cassiotou
(EL) Panie komisarzu! Nie wątpię, że wszystkie kwestie powtarzane przez innych posłów skłonią pana do uwzględnienia problemu zmian demograficznych pośród najważniejszych zagadnień w nowej agendzie społecznej - i oczekujemy, że otrzymamy ją w postaci wniosku na rok 2008.
Przy założeniu podejścia planowanego cyklu życiowego, rozwój demograficzny wiąże się z koniecznością monitorowania i przewidywania potrzeb w zakresie umiejętności w celu stworzenia dynamicznego kapitału w postaci zasobów ludzkich na rynku pracy. Jest to niezbędne w celu zwiększenia nadziei na utrzymanie przewagi konkurencyjnej możliwości rozwojowych UE.
Gratuluję pani Castex jej cierpliwości w przeprowadzeniu tak trudnej oceny. W jej sprawozdaniu możemy dostrzec nieprzerwany łańcuch problemów przedstawionych w skróconej formie. Rozwiązania dostarczą działania horyzontalne.
W duchu komunikatu Komisji przedstawione zostały problemy, które wymagają dobrych praktyk w wielu sektorach na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym. Po pierwsze, jak już wielokrotnie wspominano, należy wzmocnić solidarność międzypokoleniową poprzez wieloaspektowe wsparcie materialne i moralne dla rodzin. Powinno to mieć miejsce bez względu na to, czy rodzina mieszka w mieście czy w oddalonej wiosce; wszyscy członkowie rodziny, bez względu na wiek i pochodzenie, bez względu na to, czy należą do miejscowej ludności lub są imigrantami, powinni na tym skorzystać.
Sam fakt, że dana rodzina mieszka w państwie członkowskim, musi być wystarczający, by zapewnić jej możliwość rozwoju potencjału jako źródła produkcji bogactwa. Rodziny znajdują się w centrum rozwoju: stanowią siłę roboczą, konsumują towary i dają życie nowym, dynamicznym członkom społeczeństwa. To, czego potrzebujemy do stworzenia nowych rodzin, to gwarancja bezpieczeństwa prawnego, zapewnienie trwałości polityki, a przede wszystkim szczery dialog w sektorze publicznym i prywatnym.
Corina Creţu
(RO) Szanowni państwo! Po pierwsze chciałabym zwrócić uwagę na jakość sprawozdania autorstwa pani Castex, sprawozdania dotyczącego decydującej kwestii dla przyszłości europejskiego modelu społecznego, jak również dla wzrostu gospodarczego na obszarze Unii Europejskiej. Z zadowoleniem przyjmuję również obecność komisarza Spidli i jego zainteresowanie sprawami społecznymi. Dziękuję pani Castex w szczególności za uwagę poświęconą statusowi kobiet i ich godności, a także kwestii przestrzegania ich praw i swobód obywatelskich.
Nie muszę tutaj przypominać dramatu kobiet w Rumunii za czasów komunistycznych, kiedy aborcja była nielegalna, ani ludzkich tragedii związanych z aborcjami dokonywanymi przez kobiety rumuńskie przy użyciu prymitywnych środków. W filmie rumuńskiego reżysera Cristiana Mungiu, który w 2007 r. zdobył Złotą Palmę na festiwalu w Cannes, przedstawiono prawdziwy obraz tej krajowej traumy doświadczanej przez Rumunów - sytuacji, która w normalnym świecie wydaje się trudna do zrozumienia.
Kraje Europy Wschodniej doznały po upadku komunizmu prawdziwego demograficznego wstrząsu. Przez ponad 15 lat odnotowywaliśmy ujemny trend demograficzny i nieśmiało przyglądamy się powolnym zmianom tej sytuacji. Jednak ogólnie rzecz ujmując, pozostaje wiele do zrobienia w celu zmiany tej sytuacji w krajach Unii Europejskiej, a działania proponowane w tym sprawozdaniu wydają się odpowiednie i powinny zostać przyjęte przez rządy krajowe i poparte przez Komisję.
Kolejnym aspektem, o którym chciałabym wspomnieć, jest system emerytalny. W całej Europie wiek młodych ludzi rozpoczynających pracę niepokojąco wzrasta, przy jednoczesnym obniżeniu wieku emerytalnego. Szereg krajów cierpi z jednej strony na deficyt siły roboczej, a z drugiej strony ludzie w wieku około 50 lat odchodzą na emeryturę lub nie mogą znaleźć pracy. Z zadowoleniem przyjmuję środki zaproponowane w sprawozdaniu również odnośnie do tej kwestii.
Rumiana Jeleva
(BG) Panie przewodniczący! Szanowni państwo! Europa jest pierwszym regionem na świecie, który odczuwa skutki zmian demograficznych.
Rozwój demograficzny jest wynikiem trzech czynników: wskaźnika urodzeń, średniej długości życia i przepływów migracyjnych. Przez ostatnie trzy dziesięciolecia w Unii Europejskiej odnotowuje się spadek wskaźnika urodzeń i tendencja ta utrzymuje się. W niektórych państwach członkowskich wskaźnik ten nadal spada, podczas gdy sytuację w kraju, z którego pochodzę, w Bułgarii, można nazwać "załamaniem demograficznym”, ponieważ wskaźnik urodzeń jest tam najniższy, a współczynnik umieralności - najwyższy w Europie.
Jednocześnie stale wydłuża się średnia długość życia. Obserwujemy stabilną tendencję, która w przyszłości będzie miała wpływ na wszystkie aspekty rozwoju gospodarczo-społecznego obywateli Europy.
Przyjrzyjmy się na przykład współczynnikowi osób w wieku emerytalnym. Obecnie, jak już wspomniano, wynosi on 1 do 4. Według prognoz do roku 2050 wyniesie 1 do 2. Lecz nawet dziś ten wrażliwy współczynnik jest już faktem. Po raz kolejny pozwolę sobie przytoczyć przykład Bułgarii, gdzie stosunek emerytów do osób pracujących już dziś wynosi 1do 1,2.
Co się tyczy przepływów migracyjnych, nasze podejście powinno koncentrować się raczej na skutecznym zarządzaniu niż nadmiernej kontroli. Potrzebujemy bardziej elastycznej polityki prowadzonej przez Wspólnotę i państwa członkowskie wobec imigrantów, zwłaszcza tych pochodzących z krajów trzecich. Imigracja może stanowić pozytywny czynnik, lecz nie jest to panaceum na wszelkie aspekty obserwowanych problemów demograficznych.
Wszystkie te przykłady pokazują, że wyzwania demograficzne są faktem i już dziś musimy stawić im czoła. Musimy zmienić perspektywę z wyzwań na możliwości. Wydaje się, że w odniesieniu do zmian demograficznych prowadzimy zbyt wiele dyskusji, a podejmujemy zbyt mało działań. Dlatego też zdecydowanie popieram podejście, zgodnie z którym rozwój demograficzny powinien być uwzględniony jako element polityki horyzontalnej w różnych obszarach polityki prowadzonej przez Wspólnotę, a także władze krajowe, regionalne i lokalne.
Gabriela Creţu
(RO) Dysponujemy bardzo dobrym sprawozdaniem i wydaje się, że zawarto w nim wszystkie kwestie. Dziękujemy tym, którzy nad nim pracowali. Proszę jednak pozwolić na stwierdzenie, że nie jest to figura retoryczna. Naszym ogólnym celem, jako polityków, jest organizowanie relacji międzyludzkich w społeczeństwie, tak aby wszyscy mogli żyć tak długo, jak jest to możliwe, przy zachowaniu harmonii między ludźmi a przyrodą. Jeśli przyjmiemy ten cel, problem demograficzny przestaje istnieć.
W rzeczywistości jesteśmy przedmiotem badania demograficznego jedynie poprzez nieuzasadnione uproszczenie i ignorowanie tego, kim jesteśmy. Istnieją inne wskaźniki mierzące sytuację ludzi, jako populacji, i są one powszechnie znane. Są to tak zwane wskaźniki rozwoju społecznego. Z tej perspektywy kraje Unii Europejskiej plasują się na pierwszych miejscach spośród najbardziej zaawansowanych krajów, co jest pozytywnym zjawiskiem. Obecne wyzwanie nie polega na zmianie zachowań demograficznych, lecz na zaakceptowaniu sytuacji, że musimy zmienić nasz model ekonomiczno-społeczny. Ma on znaczenie nadrzędne wobec pozostałych modeli, lecz jest nieodpowiedni. Opóźnił on nasz rozwój jako ludzi. Istnieje przepaść między naszym ogólnym celem i organizacją środowiska społecznego a stosunkami gospodarczymi, pomiędzy deklaracjami a rzeczywistą sytuacją.
Twierdzimy, że ważne jest, by rodziło się więcej dzieci. Jednocześnie 30% dzieci w Europie żyje poniżej progu ubóstwa. Zwracamy się do kobiet, by rodziły dzieci, ale samotne matki są najbardziej narażone na wykluczenie. Musi dojść do wzrostu stopy zatrudnienia, lecz usługi społeczne nie powinny być finansowane. Dostarczamy problemów i chcemy otrzymywać rozwiązania, lecz obywatele nie są rynkiem. Jeśli chcemy rozwiązać ten problem, musimy zhumanizować stosunki społeczno-gospodarcze. Właśnie ta kwestia stanowi ogromne wyzwanie.
Péter Olajos
(HU) Panie przewodniczący! Zwracam się do państwa w imieniu regionu znajdującego się w kryzysie demograficznym i jednego z najbardziej dotkniętych narodów w tym regionie. Jako poseł odpowiedzialny za zdrowie publiczne nie jestem nawet w stanie wyrazić, w jak dużym stopniu nasze problemy demograficzne powiązane są z problemami dotyczącymi zdrowia publicznego. W moim ojczystym kraju, na Węgrzech, na raka umiera więcej ludzi niż gdziekolwiek w Europie i ta sytuacja również przyczynia się do tego, że każdego roku 50% więcej ludzi umiera niż się rodzi.
W sprawozdaniu pani Castex w sprawie demograficznej przyszłości Europy słusznie zauważono, że nowa polityka musi być opracowana na rzecz odnowy. Proszę pozwolić, że przytoczę jeden przykład: podczas gdy populacja krajów islamskich wzrośnie do roku 2050 do 1,3 mld, w Europie odnotujemy spadek z 495 do 400 mln.
Nowa polityka demograficzna musi opierać się na dwóch podstawach: rodzinie, jako najważniejszej podstawowej komórce społecznej, oraz na zdrowej ludności. Należy zagwarantować rodzinom skutecznie wspierający system oraz ochronę. Obecnie w wielu państwach członkowskich posiadanie dzieci jest równoważne z życiem w ubóstwie. Jednak dysponujemy również szeregiem pozytywnych przykładów. Istnieją kraje, w których władze publiczne biorą na siebie dodatkowy ciężar, pomagając rodzinom wielodzietnym. Takie dobre rozwiązania należy wprowadzić we wszystkich państwach.
Zdrowie jest warunkiem wysokiej jakości życia. Obywatele muszą interesować się utrzymaniem dobrego stanu zdrowia. Otrzymają na ten cel niezbędne wsparcie materialne państwa w każdej dziedzinie, takiej jak obowiązkowe badania przesiewowe i bezpłatne możliwości uprawiania sportu, a także wsparcie w zakresie podnoszenia świadomości, czyli edukacji na temat zdrowia i sytuacji demograficznej.
W podstawowym interesie każdego państwa członkowskiego jest poprawa sytuacji demograficznej i zdrowotnej. Jest to szczególnie ważne na Węgrzech, gdzie w przyszłości liczba ludności może zmniejszyć się do poziomu poniżej 10 mln, a średnia długość życia jest o 10 lat krótsza niż średnia w Europie. Przyszłość Europy zależy od wyników demograficznych obecnych pokoleń. Błędy rządu na skutek stosowania złej polityki będą w przyszłości trudne do naprawienia.
Vladimír Maňka
(SK) Panie i panowie! Ludność Unii Europejskiej żyje coraz dłużej. Jest to pozytywne zjawisko. Z drugiej strony następuje stopniowy spadek liczby młodych osób. Liczba ludności w wieku produkcyjnym zacznie zmniejszać się już za trzy lub cztery lata. Dziś współczynnik wynosi trzy osoby w wieku produkcyjnym na jedną osobę w wieku emerytalnym; do roku 2050 będzie to już tylko 1,5 osoby w wieku produkcyjnym. W jaki sposób zapobiegniemy gospodarczym skutkom starzejącego się społeczeństwa?
Po pierwsze musimy znaleźć miejsca pracy dla większej liczby osób. Tradycyjna polityka, zgodnie z którą mężczyźni pracują, a kobiety wypełniają obowiązki domowe, nie zasługuje już na uznanie. Większość kobiet zarówno chce być matkami, jak spełniać się w życiu zawodowym. Polityka publiczna musi uwzględniać oba te dążenia. Dobrym przykładem są kraje skandynawskie. Ich aktywne polityki dotyczące rynku pracy w połączeniu z lepszą opieką nad matkami zapewniają najlepszą jakość życia.
Po drugie, musimy zreformować systemy opieki społecznej mające na celu opiekę nad osobami w podeszłym wieku i osobami, które osiągnęły wiek emerytalny. Jeśli nie zrobimy tego w oparciu o równość i solidarność społeczną, stracą na tym przede wszystkim osoby w podeszłym wieku. W celu osiągnięcia długookresowej poprawy potrzebujemy reform systemów emerytalnych i opieki medycznej, a także inwestycji w zdrowie. Osoby w podeszłym wieku zgromadziły ogromną wiedzę i doświadczenie i musimy zmotywować je do kontynuowania życia zawodowego przez dłuższy okres.
Panie i panowie! Strategia lizbońska rozpoczyna nowy cykl, dając nam szansę na wprowadzenie reform, które zwiększą wydajność pracy i pomogą stworzyć miejsca pracy, co przyczyni się do ograniczenia gospodarczych skutków starzenia się populacji.
Roberta Alma Anastase
(RO) Panie i panowie! Obecnie Europa boryka się z istotnymi wyzwaniami demograficznymi, które będą miały długoterminowy wpływ na jej przyszłość. Dlatego też dzisiejsza debata nie tylko jest przyjmowana z zadowoleniem, lecz również jest konieczna do zapewnienia pomyślnej przyszłości i trwałego rozwoju.
Spośród wszystkich zaleceń zawartych w sprawozdaniu 3 pomysły powinny moim zdaniem stanowić podstawę europejskiej polityki demograficznej. Co się tyczy tendencji do starzenia się populacji Unia Europejska powinna w pierwszej kolejności zwrócić szczególną uwagę na dzieci i młodzież. Ochrona dzieci i zapewnienie młodym ludziom konkretnych możliwości rozwoju osobistego i zawodowego mają strategiczne znaczenie dla przyszłości, a rozwój tych celów należy zintegrować w całościowej polityce ochrony rodziny i wspierania kobiet.
Kolejny element - edukacja - jest ściśle powiązany ze wspomnianą wcześniej zasadą. Konkurencyjna Europa wymaga zasobów ludzkich zdolnych sprostać nowym wyzwaniom, a także postępu naukowego, zdrowia publicznego i odpowiednich standardów życia. Osiągnięcie tych celów bezsprzecznie zależy od poziomu edukacji i uczenia się przez całe życie wszystkich pokoleń.
Przypływy migracyjne stanowią trzeci decydujący czynnik, ponieważ imigracja jest ważna dla zapewnienia równowagi demograficznej i wzrostu gospodarczego. W związku z powyższym z zadowoleniem przyjmuję wezwanie sprawozdawczyni do uznania imigracji za pozytywny element europejskiej populacji, a w szczególności do konsolidacji europejskich polityk w dziedzinie społecznej integracji imigrantów oraz do walki z dyskryminacją i ksenofobią.
Podsumowując, chciałabym podkreślić konieczność mobilizacji polityk publicznych na wszystkich niezbędnych szczeblach w celu pomyślnej realizacji wspomnianych celów. Władze lokalne i regionalne mają decydującą rolę w tym zakresie i powinny być stale zaangażowane w tę kwestię.
Justas Vincas Paleckis
(LT) Gratuluję sprawozdawczyni przygotowania tak wspaniałego dokumentu. Chciałbym podkreślić, że zarówno nasz sukces, jak i porażka we wdrażaniu go będą miały ogromne znaczenie dla przyszłości Unii Europejskiej. Istnieje możliwość, że za 100 lat wiele mniejszych narodów UE prawie przestanie istnieć. Starzenie się populacji odzwierciedla podwyższoną jakość życia i zwiększoną solidarność społeczną, a także zmniejszenie wartości rodziny. Może to utrudnić postęp Europy, lecz przy wykorzystaniu właściwych środków ostrożności mogą powstać nowe możliwości.
Kraje, które wstąpiły do UE w nowym tysiącleciu w sposób szczególny odczuwają ciężar tych problemów. Ich obywatele borykają się z problemem bardzo niskich emerytur, wskaźnik urodzeń jest tam niższy niż średnio w UE, istnieje problem nadużywania alkoholu i narkotyków... Na tym obszarze istniała wystarczająca liczba żłobków i przedszkoli przed przejściem na gospodarkę rynkową, kiedy większość z nich została zamknięta. Następuje masowa emigracja z nowo przyjętych państw, zwłaszcza z krajów nadbałtyckich, Polski, Bułgarii i Rumunii do bogatszych państw członkowskich. Oznacza to masową utratę rąk do pracy i wykształconych umysłów, ludzi, których edukacja wiele kosztowała ich kraje.
Popieram wniosek dotyczący przyznania funduszy strukturalnych na zrekompensowanie tej szkody, lecz takie działanie nie wystarczy. Powinno istnieć dodatkowe wsparcie finansowe dla nowo przystępujących krajów, które niestety cierpią z powodu "drenażu mózgów”, kiedy tracą najlepszych naukowców, lekarzy, inżynierów i artystów na rzecz bogatszych państw członkowskich. Popieram wniosek dotyczący umożliwienia osobom w podeszłym wieku podejmowania pracy w niepełnym wymiarze godzin, dzięki czemu będą w stanie przekazać swoje doświadczenie młodszemu pokoleniu.
Mairead McGuinness
Panie przewodniczący! Chciałabym powiedzieć, że jest to bardzo przygnębiająca debata, chociaż prowadzona jest w oparciu o bardzo rzetelne i całościowe sprawozdanie, za które składam gratulacje sprawozdawczyni. Być może ma ona miejsce zbyt późnym wieczorem, ponieważ po omówieniu zawartych w sprawozdaniu tendencji demograficznych można mieć koszmary.
Oczywiście jeśli nic nie uczynimy, zawarte tam prognozy mogą stać się rzeczywistością, chociaż niektóre państwa członkowskie już dziś reagują i wprowadzają środki mające na celu wsparcie mężczyzn, kobiet i dzieci, co uważam za pozytywne zjawisko.
Paradoksalnie, dorastałam w czasach, gdy mówiono nam, że mamy zbyt dużo dzieci, a rodzina jak moja, w której było ośmioro dzieci, była prawdopodobnie ogromna w kontekście europejskim, chociaż z radością informuję, że moja mama w wieku 85 lat nadal ma się dobrze.
Prawda jest taka, że kobiety nie mogą robić wszystkiego. Nie możemy mieć dzieci, nadal pracować poza domem, opiekować się rodzicami w podeszłym wieku i angażować się w szeroko pojmowanym społeczeństwie. Coś musi ustąpić. Myślę, że problem polega na tym, że wskaźnik urodzeń jest tym elementem, który ustąpił. Jednak paradoksalnie pokładam ogromną wiarę w ludzkość i w to, że pojmie ona rzeczywistość, w której się znaleźliśmy, przyjmie bardziej wyważone stanowisko na temat środków potrzebnych energicznemu społeczeństwu i ponownie doceni rolę dzieci. Być może ta debata również przyczyni się do tego.
Marusya Ivanova Lyubcheva
(BG) Panie przewodniczący, panie komisarzu! Najważniejszą cechą tego sprawozdania jest powiązanie go z realiami życia. Problemy demograficzne rzeczywiście istnieją w Europie, a w niektórych krajach przyjmują rozmiary kryzysu. Mają swoje przyczyny i krajową specyfikę, lecz pewne elementy są dla nich wspólne.
Ich skutki, z jakimi przyjdzie nam się zmagać, są bardzo ważne: brak możliwości rozwiązania kluczowych problemów społeczno-gospodarczych państw członkowskich przy pomocy własnych zasobów ludzkich, które to zjawisko będzie się pogłębiać w najbliższej przyszłości, oraz przechodząca głębokie zmiany struktura przepływów migracyjnych, która z kolei prowadzi do nowych wyzwań. Polityka nastawiona na młode pokolenia, macierzyństwo, ochronę społeczną i wsparcie ekonomiczne dla młodych kobiet, mężczyzn i ich rodzin, a także odpowiedzialne rodzicielstwo są istotne w celu przezwyciężenia problemów demograficznych. Należy uwzględnić macierzyństwo dla celów wyliczenia wysługi lat.
Problemy demograficzne należy również uwzględnić w dziedzinach edukacji i kształcenia każdego z kolejnych pokoleń. W przeciwnym razie problem ten będzie przekazywany z jednego pokolenia na drugie i będzie się nawarstwiał, prowadząc do nowych kryzysów. Nie zapominajmy o edukacji seksualnej, edukacji w zakresie odpowiedzialnego rodzicielstwa i solidarności między pokoleniami. Rządy powinny wykazywać większe zaangażowanie w wychowywanie i kształcenie dzieci oraz zapewnianie dla nich żłobków i przedszkoli.
Avril Doyle
Panie przewodniczący! Chciałabym podziękować pani sprawozdawczyni za wspaniałe sprawozdanie.
Poprawa w zakresie średniej długości życia w statycznej populacji lub w populacji, w której maleje odsetek osób czynnych zawodowo, będzie oznaczać wzrastającą zależność w Europie, z poważnymi skutkami dla naszej konkurencyjności wobec innych regionów gospodarczych, dla wydatków na emerytury, służbę zdrowia i długotrwałą opiekę.
Co ciekawe struktura wiekowa populacji Irlandii różni się od tego, co obserwujemy w większości innych państw UE, i w rzeczywistości nasza sytuacja demograficzna przedstawia się raczej korzystnie w perspektywie średnioterminowej.
Nasza najliczniejsza grupa wiekowa jest obecnie około 10-15 lat młodsza niż ogółem w UE-25. Jednak do roku 2050 nasza struktura populacji będzie podobna do reszty Europy, a prognozowany współczynnik osób w wieku emerytalnym wzrośnie do 45% w roku 2050 w porównaniu do średniej unijnej, która wyniesie wówczas 53%.
Co ciekawe, w 1845 r. populacja Irlandii liczyła ponad 8 mln. Dwadzieścia lat temu było to 3,5 mln. Dziś - 4,25 mln. Nasze stosunkowo wysokie współczynniki płodności zwiększyły się w ostatnich latach na skutek wzmożonej fali imigracji oraz powrotu osób, które wyemigrowały w celach zarobkowych. Jeśli ta tendencja się utrzyma, będzie stanowić wsparcie dla uzyskania równowagi pomiędzy pokoleniami.
Zbigniew Krzysztof Kuźmiuk
Panie przewodniczący! Zabierając głos w tej debacie chcę zwrócić uwagę na następujące problemy, ważnymi przyczynami niskiego poziomu urodzeń w Europie, są po pierwsze, trudności godzenia życia rodzinnego i zawodowego, tj. niewystarczająca ilość placówek opiekuńczych nad małymi dziećmi, brak wsparcia społeczno-ekonomicznego dla rodzin i dla zatrudnienia kobiet.
Po drugie, niepewność wynikająca z sytuacji materialno zawodowej młodych ludzi, niestałość pracy, późny dostęp młodych ludzi do zatrudnienia, wreszcie drogie i w związku z tym niedostępne dla młodych ludzi mieszkania. Konieczne jest wsparcie rodzin poprzez systemy podatkowe, głównie konstrukcje podatku dochodowego od osób fizycznych i podatku VAT, w tym pierwszym najlepszym rozwiązaniem są rozwiązania przyjęte we Francji np. iloraz rodzinny pozwalający na wyraźną obniżkę obciążeń podatkowych dla rodzin wychowujących dzieci. W tym drugim potrzebne są preferencyjne stawki podatkowe na wyroby dziecięce.
Po trzecie wreszcie, konieczne jest utrzymanie stosowania zasady solidarności międzypokoleniowej w zabezpieczeniu społecznym, a więc zasady, że ludność zawodowo czynna ponosi koszty wypłacanych zasiłków, rent i opieki zdrowotnej niepracujących, a więc dzieci, młodzieży, osób niesamodzielnych i wreszcie osób starszych.
Gerard Batten
Panie przewodniczący! W Unii Europejskiej Wielka Brytania straciła kontrolę nad swoimi granicami. Imigracja do Wielkiej Brytanii jest obecnie niekontrolowana, nieograniczona i masowa. Jak każdy wie, do tego kraju przybywa rocznie około pół miliona imigrantów. Uwzględniając tych, którzy wyjeżdżają, wzrost netto liczby ludności wynosi około 200 tys. rocznie lub milion co 5 lat.
Wskaźniki urodzeń w populacji imigrantów są dużo wyższe niż wśród Brytyjczyków. Gwałtowne zwiększenie populacji zwłaszcza w Anglii jest spowodowane jedynie przez zupełnie niepotrzebną imigrację. Demografowie obliczyli, że jeśli obecna tendencja będzie się utrzymywać, za dwa pokolenia rdzenni Brytyjczycy, a zwłaszcza Anglicy, będą mniejszością etniczną we własnym kraju. Wielka Brytania po prostu nie potrafi kontrolować swojej polityki imigracyjnej wewnątrz Unii Europejskiej i jest to kolejny powód, by wystąpić z UE.
Vladimír Špidla
komisarz. - (CS) Panie i panowie! Chciałbym po raz kolejny podkreślić wysoką jakość sprawozdania pani Castex, ponieważ w sposób wyraźny zapewniło platformę dla szeroko zakrojonej debaty, podczas której poruszono prawie wszystkie podstawowe zagadnienia.
Byłoby mi bardzo trudno odnieść się do wszystkich wspomnianych zagadnień, zatem chciałbym stwierdzić pokrótce, że podstawowa zasada Komisji Europejskiej, która ma swoje odzwierciedlenie we wszystkich naszych dokumentach, opiera się na równych szansach; w żadnym z naszych dokumentów nie znajdą państwo stwierdzenia, że rozwój demograficzny jest problemem dotykającym tylko jednej płci. Jest rzeczą oczywistą, że jest to kwestia równych szans i równych praw dla kobiet i mężczyzn. Jest również oczywiste, że jednym z rozwiązań tego problemu jest stworzenie aktywnego społeczeństwa, czyli społeczeństwa o możliwie najwyższym poziomie integracji społecznej, społeczeństwa, które może zaoferować szanse na aktywne zatrudnienie możliwie największej liczbie jego członków.
Chciałbym również wspomnieć, że w wyniku wcześniejszych debat ustanowiono stabilniejszą i trwalszą platformę, obejmującą forum demograficzne i Sojusz na rzecz Rodziny. Ponadto chciałbym podkreślić, że Komisja współpracowała z partnerami społecznymi nad oceną możliwości przedstawienia inicjatyw legislacyjnych w zakresie równowagi pomiędzy życiem zawodowym i rodzinnym. Komisja koncentruje się również na imigracji w celu stopniowego opracowania spójniejszej polityki europejskiej, w tym m.in. wniosku dotyczącego błękitnej karty.
Panie i panowie! Chciałbym również powiedzieć, że bez względu na fakt, że - podobnie jak we wszystkich debatach - w tej debacie pojawiło się kilka skrajnych opinii, zbliżamy się do ogólnego konsensusu i moim zdaniem jest on doskonale powiązany z podstawowymi zaleceniami przedstawionymi przez Komisję na początku tej debaty dotyczącej przyszłości demograficznej.
Jak już wspomniałem, ustanowiono stabilną platformę, i dlatego spodziewam się dalszego ciągu tej debaty, ponieważ jestem przekonany, podobnie jak większość państwa, że rozwój demograficzny Europy jest jednym z podstawowych elementów określających naszą przyszłość zarówno w perspektywie średnio-, jak i długoterminowej.
Françoise Castex
sprawozdawczyni. - (FR) Panie przewodniczący! Moje wystąpienie będzie krótkie, ponieważ już wiele zostało powiedziane.
Chciałabym podziękować panu Špidli za zwrócenie uwagi na fakt, że problemy demograficzne nie wiążą się jedynie z kobietami i że dotyczą zarówno kobiet, mężczyzn, jak i par. Chciałabym podkreślić, dla tych posłów, którzy zarzucili mi pominięcie mężczyzn, że jeden z ustępów sprawozdania poświęciłam kwestii promowania przepisów dotyczących ochrony ojcostwa oraz włączenia ojców w życie rodzinne.
Próbując uporządkować dzisiejsze wypowiedzi i podsumować główne zagadnienia sprawozdania, chciałabym podkreślić zdecydowany wymóg opracowania skutecznych publicznych strategii politycznych. Chodzi tu o obszary polityki obejmujące wsparcie, opiekę i edukację, co może wydawać się nieco paradoksalne w kontekście zagadnienia dotyczącego w rzeczywistości intymności par i rodziny. Wierzę jednak, że apel kierowany do władz publicznych na szczeblu europejskim i w państwach członkowskich musi być uwzględniony i spotkać się z reakcją.
Chciałabym również podkreślić zdecydowany wymóg solidarności, nie tylko międzypokoleniowej, którą już wielokrotnie omawialiśmy w tej Izbie, lecz również międzyregionalnej. Pani Schroedter i pan Beaupuy podkreślili i przypomnieli dziś, jak ważne jest uwzględnienie braku równowagi między regionami spowodowanego przez problem demograficzny pomiędzy regionami o starzejącej się populacji, które wymagają większej uwagi i tym samym większych wydatków, a "młodszymi” regionami tworzącymi bogactwo, ponieważ tam będzie populacja w wieku produkcyjnym. Komisja Europejska musi uwzględnić to w zarządzaniu unijnymi funduszami strukturalnymi i Funduszem Spójności.
Wreszcie kwestia rynku pracy, jak wspomniał pan Andersson, przewodniczący Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych, ma istotne znaczenie w sytuacji demograficznej. Nie można jej przypisywać drugorzędnego znaczenia, ponieważ będzie istniała konieczność wykonania większej ilości pracy przez mniejszą, znacznie ograniczoną liczbę ludności aktywnej zawodowo. W tym kontekście niezmiernie ważne są wezwania do lepszego zarządzania zasobami ludzkimi oraz do inwestycji w ustawiczną edukację i kształcenie, które muszą być uwzględnione nie tylko przez władze publiczne w tych konkretnych przypadkach, lecz przez wszystkich partnerów społecznych, zwłaszcza przedsiębiorstwa, ponieważ ponoszą one główną odpowiedzialność za ten obszar.
Dlatego też ta debata jeszcze się nie kończy.
Przewodniczący
Debata została zamknięta.
Głosowanie odbędzie się jutro o godz. 12.00.
Oświadczenia pisemne (art. 142 Regulaminu)
Zita Gurmai  
na piśmie. - (HU) Starzenie się populacji wiąże się z istotnymi wyzwaniami gospodarczymi, finansowymi i społecznymi. Zjawisko to będzie miało poważny wpływ na wzrost i świadczenia socjalne, zatem ważne jest, by przygotować się na taką sytuację.
Rozwiązywanie problemów demograficznych jest wyzwaniem dotyczącym wielu aspektów, które wymaga kompleksowej, strategicznej analizy, planowania i dialogu społecznego. Nie chodzi jedynie o stopniowe zmniejszanie się populacji, lecz również o trwałość europejskiego modelu społecznego dla dobrobytu europejskich obywateli, zapewniającego rozwój gospodarczy Europy i globalną konkurencyjność na szczeblu międzynarodowym; innymi słowy chodzi o przyszłość Europy, o naszą przyszłość, a zatem poszukiwanie rozwiązania leży we wspólnym interesie.
Państwa członkowskie Unii Europejskiej muszą wykorzystać wszystkie możliwe instrumenty w celu wsparcia odnowy demograficznej, która musi opierać się na trwałości większej niż dotychczas solidarności międzypokoleniowej, na zapewnieniu praktycznej realizacji zasady równych szans, pogodzeniu życia zawodowego i prywatnego, pełnym wdrożeniu celów z Barcelony, tworzeniu warunków dla aktywności osób w podeszłym wieku oraz na szczególnych środkach służących wspieraniu integracji społecznej imigrantów i mniejszości etnicznych. Oczekiwane rezultaty możemy osiągnąć jedynie dzięki wspólnym celom, wspólnym interesom, współpracy i nadrzędnej potrzebie zrealizowania tych celów.
Monica Maria Iacob-Ridzi  
na piśmie. - (RO) Unijna strategia demograficzna dotyczy wielu aspektów o charakterze społecznym i gospodarczym. Chciałabym jednak podkreślić znaczenie spójnej polityki dotyczącej młodzieży, zwłaszcza w odniesieniu do dostępu do rynku pracy.
Powszechnie wiadomo, że obecnie segment społeczeństwa w wieku 25-30 lat stanowi stosunkowo niewielki odsetek europejskiego rynku pracy w porównaniu z innymi kategoriami populacji. Komisja Europejska i państwa członkowskie powinny zwiększyć liczbę inicjatyw legislacyjnych i programów pilotażowych w celu ułatwienia młodym ludziom podjęcia pracy. Inicjatywy te mogą dotyczyć m.in.: zapewnienia zachęt podatkowych dla przedsiębiorstw zatrudniających młodych ludzi lub rozszerzenia zakresu elastycznych umów o pracę.
Po drugie, zwłaszcza w nowych państwach członkowskich, mamy do czynienia z problemem regionów opuszczanych masowo przez młodych ludzi. Poprzez fundusze strukturalne udostępnianie państwom członkowskim, w ramach unijnej polityki spójności należy stworzyć młodym ludziom korzystne warunki rozwoju projektów zawodowych i biznesowych w społecznościach, z których pochodzą. Państwa członkowskie powinny uzupełniać wsparcie finansowe pochodzące z Unii Europejskiej poprzez takie działania, jak: zapewnienie młodym ludziom pierwszeństwa dostępu do gruntów i mieszkań, zachęty podatkowe służące rozwojowi przedsiębiorczości wśród młodych ludzi lub dotowanie pożyczek na ich projekty.
Marianne Mikko  
na piśmie. - Europa nie jest gotowa na wyzwania, jakie stawia przed nią nasza sytuacja demograficzna.
Przez 60 lat Europa opierała się na schemacie piramidy wieku. Spełnia ona swoją funkcję jedynie pod warunkiem, że każde kolejne pokolenie jest znacznie liczniejsze niż poprzednie. Jednak obecnie europejskie rodziny wychowują mniejszą liczbę dzieci niż ich rodzice.
Chciałabym zaznaczyć, że w XXI w. niskie wskaźniki urodzeń stanowią mniejsze zagrożenie w kategoriach gospodarczych niż miało to miejsce 60 lat temu. Postęp w technologii pozwala nam produkować dużo więcej towarów przy wykorzystaniu mniejszej siły roboczej. Globalizacja oznacza, że kraje, w których żyje młoda i rosnąca populacja, pomogą nam nieść ciężar związany z emeryturami, jeśli tylko umożliwi to nasza polityka. Mój ojczysty kraj, Estonia, jest dobrym przykładem pomyślnego przejścia na kapitałowy system emerytalny.
Jednocześnie Estonia jest świadoma, że niskie wskaźniki urodzeń zagrażają trwałości naszej kultury, być może nawet bytowi naszego narodu. Jest to problem wielu mniejszych narodów.
Jeśli chcemy utrzymać obecny kształt Europy, musimy chronić nasze kultury, także poprzez ochronę naszych rodzin. Jako politycy, musimy zagwarantować, że technologia i globalizacja służą nam, a nie odwrotnie. To sprawozdanie jest pierwszym krokiem w dobrym kierunku.
Bogusław Rogalski  
na piśmie. - Panie przewodniczący! Zgodnie z przewidywaniami demograficznymi w 2050 roku średnia wieku w Europie zwiększy się z 39 (jak było w roku 2004) do 49 lat, co wywrze wpływ na strukturę populacji i tzw. piramidę wieku.
Spowoduje to między innymi spadek liczby młodych ludzi, zmniejszenie ludności w wieku produkcyjnym oraz wzrost średniej długości życia. Wspomniane zmiany spowodują zwiększenie ponoszonych przez społeczeństwo kosztów związanych z utrzymywaniem populacji biernej zawodowo. Spotęgują one również różnice terytorialne, charakteryzujące się odpływem osób młodych, co wzmaga proces starzenia się społeczeństwa, bądź dodatnim saldem migracji, zatrzymującym ten proces.
Imigracja jednak stanowi jedynie rozwiązanie krótkometrażowe i częściowe, dlatego państwa członkowskie powinny się zaangażować w działania mające na celu zapewnienie poszanowania równouprawnienia płci, wsparcia społecznego i finansowego dla rodzin oraz ochrony macierzyństwa. Jedynie społeczeństwa, dla których priorytetem polityki są dzieci i które tworzą prorodzinne otoczenie, są w stanie przeciwdziałać niekorzystnym zmianom demograficznym.
Pragnę podkreślić, iż zwiększenie średniej długości życia jest zjawiskiem pozytywnym, w związku z tym należy podjąć środki zaradcze przeciwko ubóstwu emerytów, które umożliwią im godne przeżycie ostatnich lat. Państwa członkowskie powinny wnioskować o utworzenie przystępnych cenowo struktur opieki nad osobami niesamodzielnymi i dziećmi. Państwa UE powinny również zwrócić uwagę na problem bezpłodności, gdyż ma on ogromny wpływ na proces wzmagający narastanie nierównowagi demograficznej jak i na współpracę w pokonywaniu trudności.
