3. Persvrijheid in Kenia
De Voorzitter
Aan de orde is het debat over zes ontwerpresoluties over persvrijheid in Kenia.
Marios Matsakis
auteur. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, persvrijheid is synoniem met vrijheid van meningsuiting en democratie. De situatie is op dit gebied natuurlijk niet perfect in onze maatschappij, want inmenging in de media door mediamagnaten, regeringen en politieke partijen is geen onbekend verschijnsel en is in enkele westerse landen, waaronder de VS en enkele lidstaten van de EU, zelfs tamelijk opvallend. De media genieten in onze samenlevingen in theorie evenwel de wettelijke bescherming die zij nodig hebben om zo goed mogelijk te kunnen functioneren.
En dit is waar we het niet eens zijn met de Keniaanse regering, die wetgevingsmaatregelen invoert die door de staat kunnen worden gebruikt om de pers mogelijk te onderdrukken en te vervolgen. We roepen de Keniaanse autoriteiten daarom op hun standpunt in deze zaak te heroverwegen en hun massamedia de wettelijke vrijheid te geven die ze nodig hebben om ten minste te proberen zo democratisch mogelijk te functioneren. De Keniaanse regering moet begrijpen en accepteren dat bescherming van de pers essentieel is voor de weg van het land naar verbetering van de levensstandaard van zijn burgers. We hopen en vertrouwen erop dat het verzoek dat we via deze resolutie doen, niet zal worden opgevat als inmenging, maar als een goedbedoeld advies aan de regering van Kenia, dat het serieus in overweging zal worden genomen en dat er een verstandigere heroverweging komt van hetgeen zij tot nu toe heeft gedaan.
Lidia Joanna Geringer de Oedenberg
auteur. - (PL) Mijnheer de Voorzitter, Kenia kampt sinds langere tijd met een ernstige politieke crisis. De regerende president, de heer Kibaki, voert een politiek die duidelijk gericht is op beperking van de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid. Hij heeft de bepalingen van de Verklaring van de Rechten van de Mens geschonden door op 2 januari 2009 amendementen goed te keuren op de zogenaamde Wet op de Communicatie van 1998, waarbij hij de nationale autoriteiten nieuwe rechten heeft verleend, waaronder het recht op ontmantelen van zend- en verbindingsapparatuur en het controleren en wijzigen van de inhoud van massamediapublicaties. De internationale gemeenschap heeft dit eenstemmig gezien als een volgende stap om in Kenia mediacensuur in te voeren.
Bovendien heeft de president, ondanks eerdere toezeggingen in het kader van de grote coalitie noch dit, noch enig ander besluit besproken met zijn premier. Hierdoor verscherpt hij de crisis in het land die nu al meer dan een jaar duurt, al ongeveer 1 000 slachtoffers heeft geëist en 350 000 burgers dakloos heeft gemaakt. De Europese Unie kan niet lijdzaam blijven toezien op deze flagrante schending van basisvrijheden.
De Keniaanse president heeft ons verzekerd dat de amendementen zullen worden herzien, wat ons uiteraard verheugt. Hij verzekert er ons verder van dat alle politieke entiteiten zullen worden geraadpleegd om er zo voor te zorgen dat de amendementen een nieuwe democratische invulling krijgen en brede steun vinden in de Keniaanse samenleving. De Europese Unie moet deze maatregelen steunen, er nauwlettend toezicht op houden en ijveren voor pluralisme wanneer deze nieuwe burgermaatschappij wordt gevormd. Tegelijkertijd moeten de Keniaanse autoriteiten de nodige acties ondernemen om de situatie in het land te normaliseren, o.a. door een speciale commissie samen te stellen met lokale en internationale deskundigen. Deze commissie moet de personen straffen die verantwoordelijk zijn voor het geweld en de crisis van vorig jaar. Deze activiteiten kunnen de interne situatie misschien verbeteren en zo de humanitaire ramp afwenden waarop dit Oost-Afrikaanse land met tien miljoen inwoners onvermijdelijk afstevent.
Colm Burke
auteur. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, ik betreur het dat president Kibaki het Keniaanse wetsvoorstel inzake communicatie (amendement) heeft ondertekend. Dit wetsvoorstel houdt geen rekening met het recht op vrije meningsuiting en met de persvrijheid, vastgelegd in de Universele Verklaring van de rechten van de mens en overgenomen door andere internationale conventies, waaronder het Afrikaans Handvest van de rechten van de mens en de volkeren.
Dit wetsvoorstel geeft de Keniaanse minister van Informatie aanzienlijke bevoegdheden om mediaondernemingen waarvan wordt gedacht dat ze een bedreiging vormen voor de nationale veiligheid, te bestormen en de aanwezige zenduitrusting te ontmantelen. Het wetsvoorstel geeft de staat ook de bevoegdheid om de inhoud te bepalen die zal worden uitgezonden of gepubliceerd in elektronische of gedrukte media. Ik verwelkom echter de recente beslissing van president Kibaki om de mediawet te herzien en zijn gebaar om amendementen op de wetgeving die zijn voorgesteld door mediamedewerkers, in overweging te nemen.
Vrijheid van meningsuiting is een grondrecht, vastgelegd in artikel 19 van de Universele Verklaring van de rechten van de mens. Ik roep de Keniaanse regering daarom op een raadpleging van belanghebbenden op te starten om tot een akkoord te komen over hoe de communicatie-industrie beter kan worden gereguleerd, zonder te raken aan de persvrijheid en zonder de rechten te schenden die zijn vastgelegd in de Universele Verklaring.
Tot slot wil ik de noodzaak benadrukken de cultuur van straffeloosheid in Kenia aan te pakken en de verantwoordelijken van het geweld na de verkiezingen vorig jaar voor de rechter te brengen. Ik roep op tot de oprichting van een onafhankelijke commissie bestaande uit plaatselijke en internationale juridische deskundigen om het onderzoek en de vervolgingen van de gewelddadige gebeurtenissen na de gebrekkige verkiezingen in december 2007 te leiden.
Erik Meijer
auteur. - Voorzitter, Kenia heeft een gewelddadige geschiedenis. Na de Tweede Wereldoorlog, toen in Europa langzamerhand werd geaccepteerd dat de onafhankelijkheid van Afrikaanse landen uiteindelijk onvermijdelijk was, werd Kenia daarvan nadrukkelijk uitgezonderd, net als het huidige Zimbabwe. De koloniale bestuurders vonden dat er in die landen te veel buitenlandse kolonisten en te veel buitenlandse economische belangen waren om ze te kunnen overlaten aan de overwegend zwarte inwoners.
Anders dan in West-Afrika kwam de onafhankelijkheid van Kenia niet vreedzaam tot stand, maar pas na een lange gewelddadige strijd door de onafhankelijkheidsbeweging Mau Mau. Die noodzaak van gewelddadige strijd heeft de grondslag gelegd voor een vervolg van geweld en intimidatie. De overwinnaars behoorden voornamelijk tot één grote stam, de Kikuyu's. Andere bevolkingsgroepen zijn altijd in de oppositie gehouden, zonodig door middel van vervalste verkiezingsuitslagen. Bij de jongste presidentsverkiezingen bleek opnieuw dat een niet-Kikuyu geen president mag worden, zelfs niet als de meerderheid van de kiezers op hem stemt.
Dankzij een compromis is de oppositiekandidaat nu premier en lijkt de binnenlandse vrede hersteld. Terwijl van de twee Afrikaanse landen met vervalste presidentsverkiezingen Zimbabwe wordt gezien als het land met het slechte compromis, werd Kenia bejubeld als het land met het goede compromis. Jarenlang werd Kenia in West-Europa en in Amerika gezien als een groot succes. Het was het land met een relatieve welvaart, vrijheid voor internationale ondernemingen, vriendschap met het westen en aandacht voor toeristen. Inmiddels wordt Kenia niet meer als een succes gezien. Er ontstaan nieuwe spanningen door voedselschaarste en door een nieuwe perswet. Die voedselschaarste wordt mede bevorderd doordat de president in ruil voor de bouw van de haven 40.000 hectare landbouwgrond heeft verpacht voor de voedselvoorziening van het oliestaatje Qatar.
De perswet lijkt een middel dat de president gebruikt om de macht van de coalitieregering in te perken en om kritische opposities uit te schakelen. Dit temeer, omdat die wet tot stand is gekomen zonder zelfs de premier te raadplegen. Het coalitiecompromis tussen president en premier is in gevaar, als de president de kans krijgt om de premier te passeren, de rol van de regering te beperken en zijn eigen rol te beschermen tegen de kritische pers.
Charles Tannock
namens de PPE-DE-Fractie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, tot het geweld van vorig jaar had Kenia de reputatie een van Afrika's politiek stabielere landen te zijn en had het een traditie van een relatief vrije en sterke pers.
President Kibaki moet beseffen dat politieke stabiliteit en een vrije pers elkaar wederzijds versterken. Deze beperking van de vrijheid van meningsuiting, zoals die is voorgesteld, is ongepast voor een land dat wordt geleid door een man die aan de macht is gekomen op de belofte van een nieuw tijdperk van openheid en transparantie. Helaas lijken veel oudere politici in Kenia nog steeds geen voldoende dikke huid te hebben ontwikkeld om om te gaan met de onvermijdelijke weerhaken van een vrije pers en democratie. Ik hoop dat president Kibaki ons advies ter harte zal nemen en van gedachten zal veranderen. Dat zou ons weer vertrouwen geven in de beweerde gehechtheid van Kenia aan een vrije maatschappij onder een coalitieregering die de macht deelt. Het zou ook Kenia's positie versterken waar het gaat om gezag en leiderschap in een instabiele regio.
Ik verwelkom de toezegging van de president om amendementen op zijn wetsvoorstel te overwegen en de media breder te raadplegen. Aangezien premier Raila Odinga en de ODM, zijn partij, fel gekant zijn tegen deze wetgeving, is het voor de stabiliteit van de regering ook van groot belang dat deze politieke kwestie niet nog meer opwinding en verdeeldheid creëert.
Catherine Stihler
namens de PSE-Fractie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, ik ben blij dat ik de gelegenheid krijg om over deze gezamenlijke ontwerpresolutie over de persvrijheid in Kenia te spreken. Een jaar geleden was ik, net als veel anderen, ontzet en teleurgesteld dat, na de gebrekkige presidentsverkiezingen in Kenia, straatbetogingen hebben geleid tot rellen en etnische botsingen die zich over het hele land hebben verspreid, waarbij meer dan duizend mensen het leven lieten en nog eens 350 000 personen dakloos achterbleven. Degenen die verantwoordelijk zijn voor het geweld na de verkiezingen vorig jaar, moeten voor de rechter worden gebracht, en Kenia heeft nu hard een periode van verzoening en tolerantie nodig.
In dit verband is het heel slecht nieuws dat president Kibaki op vrijdag 2 januari 2009 het Keniaanse wetsvoorstel inzake communicatie (amendement) uit 2008 heeft ondertekend, tot wijziging van de Keniaanse wet inzake communicatie uit 1998. Dit wetsvoorstel gaat in tegen de persvrijheid en houdt geen rekening met internationale conventies die door de Keniaanse regering zijn ondertekend. Twee afdelingen introduceren in feite rechtstreekse censuur van de media door de regering. Afdeling 88 geeft de minister van Informatie aanzienlijke bevoegdheden om mediaondernemingen waarvan wordt gedacht dat ze een bedreiging vormen voor de nationale veiligheid, te bestormen en de aanwezige zenduitrusting te ontmantelen. Afdeling 46 geeft de staat de bevoegdheid om de inhoud te bepalen die zal worden uitgezonden of gepubliceerd in elektronische of gedrukte media. Binnen Kenia is er verzet tegen het wetsvoorstel van de kant van journalisten, premier Odinga en de ODM, en de aanname van het wetsvoorstel brengt een ernstig gebrek aan raadpleging binnen de huidige grote coalitie naar voren. Ik betreur het dat dit wetsvoorstel is aangenomen en ik verzoek om bij een eventuele herziening van de mediawet rekening te houden met de vele, vele bedenkingen die zijn geuit.
Ewa Tomaszewska
namens de UEN-Fractie. - (PL) Mijnheer de Voorzitter, als lid van Solidarność (Solidariteit) dat de staat van beleg heeft meegemaakt, weet ik dat vrijheid van meningsuiting de zuurstof is die de democratie in leven houdt. De Keniaanse regering heeft de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en andere internationale conventies ondertekend en geratificeerd, alsook het Afrikaans Handvest van de Rechten van Mensen en Volkeren. Het recht op vrijheid van meningsuiting is in elk van deze conventies opgenomen.
Vandaag laat de Oost-Afrikaanse Stichting van Journalisten ons weten dat er plannen zijn om in Kenia censuur in te voeren. Ik hoop dat president Kibaki afziet van dit soort veranderingen in de mediawetgeving die de vrijheid van meningsuiting zouden kunnen aantasten. Ik roep de Keniaanse autoriteiten op om het besluit om censuur in te voeren te herroepen, om consensus te bouwen en zo de persvrijheid en de publieke communicatiebranche te promoten. Ik hoop dat in Kenia de rechten van religieuze en etnische minderheden zullen worden gerespecteerd. Een jaar geleden hebben meer dan duizend mensen het leven verloren in aan de verkiezingen gerelateerde protestacties, 350 000 mensen zijn hun huizen ontvlucht. Ik hoop dat de verantwoordelijken voor deze incidenten eerlijk zullen worden berecht.
Tadeusz Zwiefka
(PL) Mijnheer de Voorzitter, zelfs als het waar is dat sommige Keniaanse particuliere media de rellen na de emotionele verkiezingen mee hebben veroorzaakt, is dat bij lange na geen rechtvaardiging van een beperking op vrije meningsuiting.
Bij de aanval op de vrije media in Kenia is ook sprake van schending van de basisbeginselen van parlementaire democratie. Het is het vermelden waard dat deze nieuwe wetgeving is aangenomen door 25 afgevaardigden van het 220 leden tellende parlement - dat is een volledig ondenkbare situatie. Erger nog, Kenia kon tot nu toe bogen op een van de meest ontwikkelde en pluralistische perssystemen van heel Afrika. Met de invoering van deze nieuwe wetgeving zal daar zeker verandering in komen. Dankzij de nieuwe wetgeving kunnen bijzondere diensten bijvoorbeeld ingrijpen in de activiteiten van de media, redacties sluiten en het geschreven of gesproken woord controleren. De beperking van de vrijheid van de media in naam van de bescherming van de staatsveiligheid kan alleen maar averechtse effecten hebben.
Laima Liucija Andrikien
(LT) Waarom maken we ons druk over de vrijheid van drukpers in Kenia? Waarom behandelt het Europees Parlement deze kwestie als een geval van mensenrechtenschending en als iets urgents?
Ten eerste omdat de vrijheid van meningsuiting een fundamenteel mensenrecht is, zoals genoemd in artikel 19 van de Universele verklaring van de rechten van de mens, die Kenia heeft ondertekend. Daarom moet Kenia, net als andere landen die de verklaring ondertekend hebben, niet alleen de strekking ervan naleven, maar haar naar de letter volgen.
De demonstraties die na de presidentsverkiezingen in Kenia plaatsvonden bijna een jaar geleden en die uitliepen op rellen en etnische conflicten, waarbij meer dan 1 000 mensen werden gedood en tienduizenden dakloos werden, is het sterkste argument om ervoor te zorgen dat soortgelijke gebeurtenissen zich niet zullen herhalen. Daarom moeten de Keniaanse regering en de president samenwerken en hun verplichtingen om de vrijheid van drukpers, meningsuiting en vergadering te eerbiedigen nakomen. Daarbij - en dit is van groot belang - zouden ze tegen straffeloosheid moeten strijden en degenen die verantwoordelijk waren voor de straatrellen van een jaar geleden ter verantwoording moeten roepen.
Marios Matsakis
(EN) Mijnheer de Voorzitter, nu we hier debatteren over humanitaire aangelegenheden en de persvrijheid in derde landen, grijp ik de gelegenheid aan om dit Huis te laten weten dat de kantoren van de VN die eerder vandaag door de Israëlische strijdkrachten zijn gebombardeerd, volgens mediaverslagen uit de Gazastrook volledig in brand staan en dat alle humanitaire hulpgoederen van de VN die daar waren opgeslagen, waarvan een groot deel door de EU was gezonden, volledig verloren zijn. Hetzelfde lot is de kantoren van Reuters en andere internationale journalisten in de Gazastrook ten deel gevallen. Ik wil te boek stellen dat ik de mening van secretaris-generaal Ban Ki-moon van de VN deel; hij is momenteel in Israël en is naar verluidt woedend op de Israëlische autoriteiten.
De Voorzitter
Mijnheer Matsakis, dank u voor uw verklaring, maar in theorie kan ik deze niet accepteren, omdat de regels voorschrijven dat als u het woord voert volgens de "catch the eye"procedure, het over het geagendeerde onderwerp moet gaan, en ik herinner u eraan dat dit onderwerp de persvrijheid in Kenia is, zelfs al zijn, daar zal iedereen het mee eens zijn, de gebeurtenissen waar u op wijst dramatisch.
Leopold Józef Rutowicz
(PL) Mijnheer de Voorzitter, de resolutie van het Europees Parlement inzake de persvrijheid in Kenia benadrukt een belangrijk element. Dictaturen beginnen namelijk met de beperking van de pers- en informatievrijheid, alsook van de burgerrechten. Ik hoop dat zowel interne als internationale acties dit proces een halt kunnen toeroepen. Volgens mij zullen president Kibaki en premier Odinga de juiste beslissingen nemen. De resolutie, die ik steun, zal het democratiseringsproces in Kenia zeker bevorderen.
Janusz Onyszkiewicz
(PL) Mijnheer de Voorzitter, in de communistische periode in Polen en in andere landen stond in het wetboek van strafrecht een bepaling volgens welke eenieder die informatie verspreidde die kon leiden tot openbare wanordelijkheden, zou worden gestraft. Dit soort bepalingen was een uitzonderlijk effectieve stok om niet alleen particulieren maar vooral de pers mee te slaan. Vandaag zien we soortgelijke intenties in de wetgevende activiteiten van Kenia. Met het argument of dreigement dat de pers moet worden gemuilkorfd omdat de media rellen in het land kunnen veroorzaken, kan je dit soort censuur niet onderbouwen of rechtvaardigen. De pers is er om de mensen te informeren en dat is een echte hoeksteen van democratie.
Vladimír Špidla
lid van de Commissie. - (CS) Geachte Voorzitter, dames en heren. Ik zou graag allereerst willen benadrukken dat de vrijheid van meningsuiting - en daar vallen radio en televisie ook onder - een van de pijlers is waarop de EU is gegrondvest. Deze vrijheid is een van de allerhoogste Europese waarden en kan dan ook op generlei wijze ter discussie worden gesteld.
De "Communication Act” uit 2008 die op 2 januari 2009 in Kenia van kracht is geworden, bevat een aantal punten die naar onze mening zouden kunnen indruisen tegen de persvrijheid. We zijn dan ook ingenomen met het besluit van president Kibaki van 7 januari 2009 om een aantal controversiële onderdelen van de wet te herzien. Het doet ons deugd dat de heer Kibaki de minister van Informatie en communicatie alsook de advocaat-generaal opdracht heeft gegeven om rond tafel te gaan zitten met de media om de wet dusdanig te wijzigen dat de verschillende bezwaren ertegen uit de weg worden geruimd.
De vrijheid van meningsuiting en pers zijn een onderdeel van behoorlijk bestuur in de breedste zin van het woord, de kern van de strategie die ten grondslag ligt aan de Europese eenwording. Ik ben er oprecht van overtuigd dat een vrije en verantwoordelijke pers een fundamentele voorwaarde vormt voor een goed functionerende democratie en rechtsstaat die op hun beurt een conditio sine qua non zijn voor duurzame ontwikkeling. De enige weg voor de media en de Keniaanse regering om het wederzijdse begrip te verbeteren en wederzijds respect te kweken, is die van de gezamenlijke dialoog. De Europese Commissie wacht dan ook de resultaten van de verschillende ontmoetingen met de desbetreffende partijen die in Kenia zullen plaatsvinden met grote belangstelling af en hoopt dat de partijen in goed overleg de nodige aanbevelingen ter verbetering van de mediawet zullen weten op te stellen.
Dan nog tot slot de geweldplegingen na de verkiezingen. De Commissie is ingenomen met het rapport van de onderzoekscommissie in kwestie (het Wakirapport). De Commissie is tevens ingenomen met de toezegging van de Keniaanse regering om de aanbevelingen van het rapport ten uitvoer te leggen, met inbegrip van de bepalingen met betrekking tot een buitengewoon tribunaal dat ervoor zorgen moet dat de voor de geweldplegingen verantwoordelijke personen verantwoording afleggen over hun daden.
De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt dadelijk plaats.
Schriftelijke verklaringen (artikel 142)
Sebastian Valentin Bodu  
Begin 2009 kreeg de democratie in Kenia een klap te verwerken in de vorm van een beperking van de persvrijheid. President Mwai Kibaki heeft een wet ondertekend, hoewel hij later van mening is veranderd, die de Keniaanse autoriteiten het recht geeft invallen te doen in redactielokalen, telefoongesprekken van journalisten af te luisteren en de inhoud van uitzendingen te controleren om redenen van "nationale veiligheid”. Alsof deze inbreuken nog niet genoeg zijn, stelt de wet ook enorme boetes en gevangenisstraffen in het vooruitzicht voor verslaggevers die schuldig worden bevonden aan "tegen de regering gerichte” praktijken. Hoewel president Kibaki een week later bevel gaf deze bepalingen te wijzigen, is niet bekend wat deze wijzigingen inhouden.
Deze wet doet - in haar oorspronkelijke vorm - denken aan de donkere dagen van de dictatuur, toen de Keniaanse pers op de knieën werd gedwongen. Kenia is nu een democratie en ik ben er stellig van overtuigd dat niemand, ook president Kibaki niet, die tijden wil doen herleven. Een aanval op de persvrijheid is een aanval op de democratie. De internationale gemeenschap moet druk blijven uitoefenen op de Keniaanse autoriteiten opdat zij verantwoordelijk omgaan met de burgerlijke vrijheden, vooral de persvrijheid.
Marianne Mikko  
Dames en heren, Kenia handelt in strijd met de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en het Afrikaans Handvest van de rechten van de mens en de volkeren. Fundamentele pijlers van democratie zoals de vrijheid van meningsuiting en persvrijheid worden niet gerespecteerd. De vrije pers wordt ernstig bedreigd.
Staatscontrole en censuur maakten deel uit van een ontwerpamendement op een wetsvoorstel inzake communicatie. Door de ondoordachte actie van president Kibaki zijn ze nu toch wet geworden.
Het is ongehoord dat de regering het recht heeft gekregen invallen te doen in redactiekantoren van kranten en omroepen en te controleren wat en in welke vorm de ether in gaat. Dat past niet in een democratische samenleving.
Het is van wezenlijk belang dat de huidige wetsbepalingen worden gewijzigd. Het is mogelijk de pers te reguleren zonder de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid in gevaar te brengen. Dit moet zo snel mogelijk gebeuren.
