Plechtige vergadering - Uitreiking Sacharovprijs 2006
De Voorzitter
Dames en heren afgevaardigden, mijnheer de voorzitter van de Commissie, dames en heren commissarissen, het Europees Parlement is bijzonder verheugd hier vandaag de winnaar van de Sacharovprijs 2006 te ontvangen, de heer Milinkevitsj, leider van de Verenigde Democratische Krachten van de oppositie in Wit-Rusland.
Mijnheer Milinkevitsj, u moet mij geloven als ik u zeg dat wij bijzonder blij zijn dat u hier vandaag aanwezig kunt zijn.
(Applaus)
Er zijn momenten geweest dat wij dachten dat u hier vandaag niet aanwezig zou kunnen zijn. Met enige regelmaat hebben onze prijswinnaars hier niet aanwezig kunnen zijn om de prijs in ontvangst te nemen. Zo hebben Aung San Suu Kyi, Wei Jingsheng, of de Dames in het wit deze plechtigheid tot onze spijt niet kunnen bijwonen.
We mogen niet vergeten dat wij Europeanen, gewend als we zijn aan het leven in geconsolideerde democratieën, er vaak vanzelfsprekend vanuitgaan dat de mensenrechten een natuurlijk en onbetwistbaar gegeven zijn, zoals de lucht die we inademen. We genieten onze politieke en burgerlijke vrijheden en we vergeten soms hoeveel het kost om die te verwerven, gewend als we zijn om ze uit te oefenen. Aan goede dingen went men snel, en ook de landen die deze vrijheid pas later hebben verkregen, genieten die alsof ze haar altijd gehad hebben en alsof iedereen haar had.
Laten we echter niet vergeten dat er op onze aarde miljarden mensen rondlopen die de vrijheid die wij genieten, ontberen.
Onze Unie is gebaseerd op de eerbiediging van de mensenrechten, en onze bestaansreden is onder meer de bescherming en bevordering van die rechten in de rest van de wereld. Niet alleen om ethische redenen, maar ook uit eigenbelang. Als het om de Europese belangen gaat, is het een prioriteit dat onze vrijheid door de hele mensheid wordt uitgeoefend.
De Sacharovprijs is dan ook een uitdrukking van de inzet van de Europese Unie voor de bescherming van de mensenrechten, en dit jaar wordt hiermee iemand onderscheiden die zijn leven wijdt aan de strijd voor de vrijheid in zijn land.
Het is algemeen bekend dat de presidentsverkiezingen van maart in Wit-Rusland vrij noch rechtvaardig waren, en dat de Europese Unie geen waarnemers heeft kunnen sturen omdat hun de toegang tot het land ontzegd werd.
De heer Milinkevitsj had de moed de laatste dictatuur van Europa uit te dagen; hij is erin geslaagd de democratische oppositie te verenigen om de politieke rechten en vrijheden in zijn land te herstellen.
Hij heeft grote demonstraties geleid en is gearresteerd omdat hij zijn landgenoten opriep op te komen voor hun grondrechten.
Mijnheer Milinkevitsj, u bent het symbool geworden van het verzet tegen de onderdrukking, en het symbool van de hoop op een democratische toekomst.
Net als u streven wij ernaar dat de Wit-Russische samenleving het recht krijgt om zijn leiders op democratische wijze te kiezen, evenals het recht op toegang tot onafhankelijk nieuws, het recht om niet-gouvernementele organisaties op te zetten, en het recht op een onafhankelijke en onpartijdige rechterlijke macht.
Het Europees Parlement heeft zich hiervoor altijd sterk gemaakt. Wij hebben geprotesteerd tegen het geweld, de onrechtmatige arrestaties en de politiekgekleurde vonnissen van het Wit-Russische regime tegen mensen die strijden voor de grondrechten in dat land.
De Sacharovprijs die u vandaag ontvangt, is een blijk van onze steun aan al die mensen die u terzijde staan in deze strijd.
Het is niet voor het eerst dat we deze prijs uitreiken aan iemand uit Wit-Rusland. In 2004 heeft het Europees Parlement de Sacharovprijs uitgereikt aan de Wit-Russische Vereniging van Journalisten, aan vakmensen die hun leven op het spel zetten om de waarheid te achterhalen en openbaar te maken.
Vandaag, twee jaar later, geven wij nogmaals blijk van onze volledige steun aan de strijd voor de democratie in Wit-Rusland, want de situatie is er sindsdien niet beter op geworden.
In Wit-Rusland wordt regelmatig de doodstraf uitgevoerd. Hierbij wil ik de arrestatie en het vonnis van Aleksandr Kozoelin veroordelen, die thans in de gevangenis in hongerstaking is, en ik wil hem zeggen dat wij ervan overtuigd zijn dat Wit-Rusland in de toekomst zal delen in de vrijheid en welvaart van het democratische Europa.
U bent een wetenschapper, mijnheer Milinkevitsj, net als Andrei Sacharov dat was. U heeft dezelfde standpunten gedeeld, dezelfde waarden en dezelfde opleiding, en u heeft beiden de treurige gevolgen ondervonden van het voeren van oppositie tegen een totalitair regime.
De prijs die de naam draagt van de wetenschapper Sacharov wordt vandaag toegekend aan een andere wetenschapper, maar hij wordt bovenal opgedragen aan de hoop op een democratisch Wit-Rusland, en aan al die mensen die u terzijde staan in de strijd om die hoop te verwezenlijken.
Mijnheer Milinkevitsj, het woord is aan u.
(Langdurig applaus)
(De Voorzitter gaat over tot het uitreiken van de Sacharovprijs)
De heer Milinkevitsj
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, ik zal u in mijn moedertaal toespreken, omdat ik graag wil zeggen wat ik denk, en ik denk nu eenmaal in het Wit-Russisch. Ik zal dus spreken in de taal waarin ik mijn gevoelens het best kan uiten.
(Het Parlement geeft spreker een staande ovatie)
(De spreker zet zijn interventie voort in zijn moedertaal, onderstaande tekst is een vertaling)
Om te beginnen wil ik het Europees Parlement bedanken voor het feit dat het mij deze enorme eer heeft willen bewijzen - de Sacharovprijs, vernoemd naar Andrei Sacharov, de geniale natuurkundige en begeesterd verdediger van de mensenrechten. Ik dank u ook voor deze gelegenheid om u toe te spreken.
Deze prijs komt mij niet alleen toe! Naast mij staan al die Wit-Russen die deze prijs verdiend hebben - al degenen die afgelopen maart op het plein van Minsk gedemonstreerd hebben, al degenen die in de gevangenis zijn beland, en al degenen die de toegang tot universiteit is ontzegd of die hun baan hebben verloren. Deze prijs is voor iedereen die de strijd voortzet. En dat zijn er velen. Wij zijn de mensen die willen dat Wit-Rusland zich weer aansluit bij de familie van Europese democratieën. En we zijn bereid daarvoor ons persoonlijk welzijn, onze vrijheid en zelf ons leven op te offeren.
Wit-Rusland is altijd een Europees land geweest. Het heeft Europa veel gegeven en daarbij grote offers gebracht. Ons land heeft Europa in de zestiende eeuw het prototype van een democratische grondwet verschaft - het statuut van het Groothertogdom Litouwen. We hebben de wereld een aantal bijzonder persoonlijkheden geleverd, mensen als Guillaume Apollinaire, Marc Chagall, Fjodor Dostojevski, Dimitri Sjostakowitsj en Tadeusz Kościusko. Wit-Rusland is het tweede land in Europa geweest dat de Bijbel in de landstaal heeft vertaald. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is in Wit-Rusland de sterkste verzetsbeweging van Europa tot stand gekomen, wat één op de drie inwoners van het land het leven heeft gekost. Van de 6 miljoen Joden die er in de Holocaust zijn omgekomen, waren er een miljoen uit Wit-Rusland afkomstig.
Als iemand vrijheid heeft verdiend, zijn wij het! Uit hoofde van onze geschiedenis en de offers die we in naam van die geschiedenis hebben gemaakt. Elke eeuw heeft Wit-Rusland in de loop van nimmer eindigende oorlogen tussen een kwart en een derde van zijn zonen en dochters verloren en is zo steeds weer de bloem der natie kwijtgeraakt. Ons volk is met geweld van zijn nationale identiteit losgerukt omdat ons historisch bewustzijn ons is ontnomen. In 1991 hebben we eindelijk onze onafhankelijkheid kunnen vieren. We hebben ons echter niet direct gerealiseerd dat onafhankelijkheid en vrijheid niet hetzelfde zijn.
Ook nu weer moeten wij voor onze vrijheid en onafhankelijkheid vechten. We doen dat niet alleen voor onszelf, maar ook voor onze kinderen, die net als Franse, Poolse, Litouwse en Britse kinderen het recht hebben om in een vrij land te wonen. Het zijn die kinderen die na de verkiezingen van 19 maart hele nachten op het plein in Minsk hebben doorgebracht toen de volwassenen de kou niet langer konden weerstaan en huiswaarts keerden. Dat zijn de kinderen die in gesloten vrachtwagens zijn geworpen - waar ze bijkans stikten - om vervolgens naar de gevangenis te worden overgebracht, waar hun ouders dagenlang naar hen hebben moeten zoeken. Het zijn deze jongeren die, na uit de gevangenis te zijn vrijgelaten, hun plaats aan de universiteit hebben verloren, omdat ze hun geweten hadden gevolgd. Ze hebben de juistheid van onze gemeenschappelijke keuze echter nooit betwijfeld, en ik ben trots op hen.
De week volgend op de verkiezingen zijn we op het plein gebleven om te protesteren tegen de kolossale fraude die er met de uitslag van die verkiezingen is bedreven. Gedurende die week hebben de autoriteiten meer dan duizend mensen gearresteerd. De gevangenissen van Minsk zijn nog nooit zo vol geweest - ze barstten bijna. Dat is wat er die week gebeurd is. Het regime heeft toen ingezien dat de protestbeweging alleen met geweld het zwijgen kon worden opgelegd. Daarom hebben de autoriteiten die paar dagen iedereen die zich naar het plein begaf gearresteerd, waaronder ook al degenen die alleen maar voedsel, water en warme kleren kwamen brengen aan de mensen die op het plein hun "tentenstad" hadden opgezet.
De autoriteiten hadden niet verwacht dat er op 19 maart ondanks de dreigementen met represailles toch tienduizenden mensen de straat zouden opgaan. Dat was onze eerste overwinning. Ik ben me er echter terdege van bewust dat we meer van dit soort overwinningen zullen moeten boeken om van dit illegale regime af te komen.
De voormalige presidentskandidaat Aleksandr Kozoelin, bevindt zich thans in de gevangenis, omdat hij tot vijf en een half jaar cel is veroordeeld. Hij is nu al vijftig dagen lang in hongerstaking. Zijn gezondheidstoestand is heel precair: hij heeft 40 kilo verloren en zijn leven is in gevaar. Deze prijs is ook voor hem, en voor Zmitser Dachkevitsj, Pavel Seviarynets, Mikola Statkevitsj en Andrei Klimaǔ en alle ander politieke gevangenen in mijn land. Deze prijs is een signaal dat Europa zich bewust is van wat er in Wit-Rusland gebeurt. Deze prijs is dan ook een prachtig voorbeeld van morele politiek. Het is een erkenning van Wit-Ruslands Europese toekomst.
Deze hoge onderscheiding zou ook in ontvangst kunnen zijn genomen door professor Hienadź Karpienka, die jarenlang de leider van de Wit-Russische democratische beweging is geweest. Of door de voormalige minister van binnenlandse zaken, Joeri Zacharenko. Of door Viktor Gontsjar, de vice-president van het laatste wettelijke Parlement van Wit-Rusland. Deze mensen zijn helden, strijders voor de vrijheid van Wit-Rusland - maar ze zijn ofwel vermoord ofwel spoorloos verdwenen. Dat zijn de methoden die de autoriteiten van Wit-Rusland tegen hun opponenten gebruiken, methoden die net zo oud zijn als de haat tussen mensen en net zo hopeloos ouderwets als de inquisitie.
In zijn speech bij het in ontvangst nemen van de Nobelprijs zei Andrei Sacharov: "Ik ben ervan overtuigd dat internationaal vertrouwen, wederzijds begrip, ontwapening en internationale veiligheid niet kunnen bestaan zonder een open maatschappij met vrijheid van informatie, vrijheid van geweten, glasnost, het recht om te reizen en zelf het land te kiezen waar men wenst te verblijven". Ik ben het daarmee eens. De academicus Sacharov heeft altijd gepleit voor geweldloos verzet. Ook in dat opzicht ben ik het met hem eens. We beschikken over alles wat we nodig hebben om te winnen: vertrouwen in Wit-Ruslands Europese toekomst, solidariteit, moed en ervaring. Voor veel jonge mensen heeft de kleur blauw - de kleur van de Europese vlag - een symbolische waarde gekregen. Die vlag is in maart naast onze eigen wit-rood-witte nationale vlag overal omhoog gehouden. Er is ook gezwaaid met de vlaggen van Litouwen, Oekraïne, Polen, Rusland, Estland, Azerbeidzjan en Georgië, als blijk van de solidariteit van deze landen met ons.
We moeten de angst die zich de afgelopen tien jaar als gevolg van de constante propaganda meester heeft gemaakt van het geweten van de mensen proberen te overwinnen. Andrei Sacharov heeft daarvoor gewaarschuwd: "De vrijheid van denken is de enige garantie dat mensen niet door collectieve mythen worden besmet. Die mythen kunnen in de handen van kwaadwillende hypocrieten en volksmenners de aanzet geven tot een bloedige dictatuur".
Dat is wat er nu in Wit-Rusland gebeurt. Er verschijnen weer monumenten ter verheerlijking van Stalin. In de "beste" traditie van het Sovjetsysteem wordt er via de officiële media een eindeloze stroom leugens en verdachtmakingen uitgebraakt, net als ten tijde van Sacharov. Het Westen is dan de belangrijkste vijand, terwijl democraten uit eigen landen worden afgeschilderd als zijn agenten.
Het regime bevindt zich momenteel in een moeilijke situatie. De planeconomie is niet erg efficiënt en Rusland dreigt een einde te maken aan de economische preferenties. Dat maakt de regering nerveus en daarom probeert ze haar politieke tegenstanders de schuld in de schoenen te schuiven. Eind november beweerde Loekasjenko in een gesprek met journalisten uit Oekraïne dat "de oppositie naar het buitenland uitwijkt om daar op te roepen tot economische sancties tegen ons land, en ze zijn dolblij als morgen de gasprijs omhoog gaat".
Ik wil van deze gelegenheid gebruik maken om hier, in dit Europese forum, in alle oprechtheid tegenover de gehele wereld - en in het bijzonder het volk van Wit-Rusland - te verklaren dat het hier om leugens gaat. Wij hebben nooit opgeroepen tot economische sancties tegen ons land. Wij zijn ons er maar al te goed van bewust dat zulke sancties vooral de gewone burgers van Wit-Rusland treffen. Want het regime dat nu aan de macht is vindt altijd wel een manier om zijn ambtenaren te onderhouden. Wij hebben altijd gezegd dat Russisch gas voor Wit-Rusland niet altijd goedkoop zou zijn en dat het ook in Rusland zelf duur zou worden. Het is een schande dat de Wit-Russische leiders geen echte economische hervormingen hebben doorgevoerd, terwijl daar toch heel lang een goede gelegenheid voor is geweest. Het volk van Wit-Rusland zal van dat verzuim nu de gevolgen ondervinden.
De belangrijkste voorwaarden die Moskou de heer Loekasjenko nu in ruil voor economische en politieke steun op de lange termijn oplegt is dat Wit-Rusland toetreedt tot de monetaire unie - de Russische roebel - en dat het een constitutionele akte aanvaardt van wat de Russen de "Unie" noemen. Als Wit-Rusland die voorwaarden aanvaardt, zal het zeker een belangrijk deel van zijn soevereiniteit verliezen.
De Wit-Russische politieke leiders zijn nu nog niet bereid dergelijke stappen te ondernemen. De heer Loekasjenko heeft onlangs zijn bezorgdheid met betrekking tot de onafhankelijkheid geuit. Hij heeft het over het verband tussen onafhankelijkheid en welzijn - een verband dat de democratische beweging al zo lang heeft benadrukt. Als hij het over onafhankelijkheid heeft moeten we echter wel bedenken dat hij het over zijn eigen belangen heeft en zijn verlangen om koste wat het kost aan de macht te blijven. Loekasjenko en zijn entourage zijn zich er maar al te goed van bewust dat het verlies van de onafhankelijkheid en het binnenstromen van Russisch kapitaal tot gevolg zou hebben dat maar weinigen onder hen erin zouden slagen hun positie of hun rijkdom te handhaven. We kunnen echter niet uitsluiten dat het Wit-Russische regime met het oog op zelfbehoud de door Moskou gestelde voorwaarden aanvaardt en dan een referendum uitschrijft om die aanvaarding te bekrachtigen. Het staat dan ook buiten kijf dat alleen democratie - en dus niet een dictatuur - de onafhankelijkheid van Wit-Rusland kan garanderen.
Het feit dat we met Moskou nog steeds niet op een gelijke golflengte zitten wil niet zeggen dat de democratische beweging zich tegen Rusland afzet. We willen leven in een onafhankelijke staat en op die basis zo goed mogelijke betrekkingen met Rusland opbouwen. We zijn bereid rekening te houden met de belangen van Rusland, zolang die belangen maar niet haaks op de onze staan. Rusland is voor ons een strategische partner, net als de EU. Een democratisch Wit-Rusland zal een geloofwaardige en betrouwbare vriend van Rusland zijn.
Wij geloven dat een heel doeltreffende maatregel is om mensen de toegang tot de landen van de Europese Unie te weigeren op grond van schending van de Grondwet en deelname aan de repressie. De lijst van vijanden van de democratie zal evenwel moeten worden uitgebreid.
Ik wil u tegelijkertijd verzoeken de kosten van een Schengenvisum voor Wit-Russische onderdanen niet te verhogen. Verwacht wordt dat zo'n visum vanaf 1 januari 2007 zestig euro zal gaan kosten. Voor de overgrote meerderheid van de Wit-Russen die dringend behoefte hebben aan vrije contacten met het Westen is die prijs een obstakel. Het besluit om de prijs te verhogen zou dus een nieuw "IJzeren Gordijn" kunnen creëren. Zulke maatregelen spelen Loekasjenko in de kaart: hij vertelt de burgers immers de hele tijd dat "in het Westen niemand iets van ons wil weten".
We zijn heel tevreden met de voorstellen die de Europese Commissie afgelopen maand heeft gedaan. Ze zouden de regering-Loekasjenko een goede gelegenheid geven een einde te maken aan het internationaal isolement en iets te doen aan de uiterst zwakke economische situatie waarin het land is verzeild. Loekasjenko heeft tijdens een regeringsvergadering zelf moeten toegeven dat het volgende jaar "catastrofaal moeilijk" zal worden. Als de regering de voorstellen van de Commissie aanvaardt, zal Wit-Rusland aanzienlijke steun kunnen ontvangen voor het doorvoeren van de politieke en economische hervormingen die het al lang geleden had moeten realiseren, om zo een begin te maken met toenadering tot Europa, onder andere door een stapsgewijze economische integratie.
De kans dat de Wit-Russische regering zal kiezen voor toenadering tot Europa is echter zeer gering. Er zijn al talrijke vergelijkbare voorstellen gedaan, maar het regime is daarop nooit concreet ingegaan. De aanhangers weten heel goed dat als de democratisering eenmaal in gang is gezet, er snel een einde zal komen aan de wurggreep waarin ze het land houden. De huidige leider van Wit-Rusland zal bij werkelijk vrije verkiezingen nooit als winnaar uit de bus komen.
De voorstellen van de Europese Unie verschaffen ons echter een gelegenheid om de burgers van ons land duidelijk te maken dat in strijd met hetgeen de staatspropaganda beweert de Europese Unie de deur voor Wit-Rusland wel degelijk openlaat, maar dan wel voor een vrij en democratisch Wit-Rusland. Deze voorstellen komen precies op het juiste moment - tijdens de campagne voor de lokale verkiezingen. Er zullen evenwel geen echte verkiezingen worden gehouden, net zo min als er werkelijk plaatselijk bestuur bestaat in Wit-Rusland. In het kader van die campagne kunnen we echter wel informatie verspreiden over de voorstellen van de Europese Unie.
Wij waarderen uw steun ten zeerste en willen u daarvoor ook hartelijk bedanken. Ik zou u echter willen vragen deze steun uit te breiden en flexibeler toe te passen. We hebben het nu over dingen waarover we het al vaker hebben gehad: ondersteuning van vrije media, steun voor het maatschappelijk middenveld en de slachtoffers van de repressie. De bestaande programma's van de Europese Unie zijn opgesteld voor landen die reeds aan het democratiseren zijn en waar al hervormingen worden doorgevoerd. Ze zullen in Wit-Rusland echter niet werken. Om de democratie in een land als het mijne te bevorderen, zal er dringend een Europees Fonds voor de Democratie moeten worden opgezet, gericht op landen met dictatoriale regimes en voorzien van de nodige middelen. Europa mag zijn schouders niet ophalen en zeggen: "wat kunnen wij daaraan doen?". U kunt nu juist heel veel doen. U kunt ons helpen iets te ondernemen tegen de beperkte visie op de wereld die mijn medeburgers door de regeringspropaganda wordt opgedrongen, en wel door de barrières die de verspreiding van informatie tegengaan te slechten en een openbare ruimte te creëren die aanspoort tot een debat tussen de burgers, een ruimte waarin onafhankelijke schrijvers, intellectuelen en mensen met een groot moreel gezag worden samengebracht. Dat zal er zeker toe bijdragen dat het maatschappelijk middenveld zich in Wit-Rusland sneller kan ontwikkelen.
De boodschap die Europa het volk van Wit-Rusland onlangs heeft doorgegeven is een blijk van uw solidariteit. Ze herinnert het huidige regime er ook aan dat het verantwoordelijk wordt gehouden voor de begane misdaden. Het belangrijkste is echter wel dat uw boodschap duidelijk maakt dat ons land bij Europa hoort. Ik ben er heilig van overtuigd dat Europa niet volledig zal zijn zonder Wit-Rusland. Daarom gebruiken we dezelfde slogans als mijn voorouders die deelnamen aan het verzet tegen de tirannie: "Voor uw vrijheid en die van ons".
Als Wit-Rus en burger van een Europees land wil ik u vanuit het diepst van mijn hart bedanken, ook namens al degenen die in maart op het plein gedemonstreerd hebben en al degenen die in de gevangenis zitten - of hebben gezeten - omdat ze zijn opgekomen voor het grondrecht om in een vrij land te mogen wonen. Ik dank u voor uw vertrouwen in onze overwinning. En ik beloof u dat die overwinning niet lang op zich zal laten wachten. Mijn land is veranderd: het is minder bevreesd en het gelooft in verandering.
Wit-Rusland zal spoedig terugkeren tot de Europese familie en zal dan weer een vrije en democratische staat zijn. Dictaturen hebben geen toekomst. De geschiedenis toont aan dat het slecht met ze afloopt - net als met de tirannen zelf. Onder een dictatuur is er maar één optie: vechten. Er is gewoonweg geen andere keuze. Dank u voor uw steun en leve Wit-Rusland!
(Het Parlement geeft de spreker een staande ovatie)
De Voorzitter
Hartelijk dank, dames en heren. Dank u wel, mijnheer Milinkevitsj.
Het Europees Parlement is er trots op dat het u deze prijs heeft uitgereikt en wij zijn er zeker van dat u met uw woorden geschiedenis hebt geschreven.
(Applaus)
(De vergadering wordt kort onderbroken in afwachting van de voortzetting van de stemmingen)
