Hervatting van de zitting
De Voorzitter
Ik verklaar de zitting van het Europees Parlement, die op vrijdag 23 oktober 1998 werd onderbroken, te zijn hervat.

Mededeling van de Voorzitter
De Voorzitter
Na onze vorige plenaire vergadering heb ik namens dit Parlement twee telegrammen met onze solidariteitsbetuiging en condoleantie moeten versturen. Ik meen hiermee de gevoelens van alle parlementsleden te hebben overgebracht. In de eerste plaats heb ik een boodschap gestuurd aan de Zweedse eerste minister en de voorzitter van het Zweeds Parlement naar aanleiding van de rampzalige brand in Göteborg. Onmiddellijk nadat dit nieuws bekend was, heb ik mij tot deze twee Zweedse autoriteiten gewend met onze boodschappen van medeleven en ontzetting.
Een paar dagen daarna moest ik helaas soortgelijke boodschappen versturen naar de regeringen van Guatemala, Honduras, El Salvador en Nicaragua om eveneens uiting te geven aan onze ontzetting en onze gevoelens van medeleven. Evenals in het geval van Zweden heb ik verzocht ons medeleven over te brengen aan de familieleden van de slachtoffers, alsook aan de betrokken autoriteiten.
Ik wil u ook laten weten dat er vanmiddag toestemming is gegeven voor een bijeenkomst van onze Delegatie voor de betrekkingen met de landen in Midden-Amerika en Mexico met de ambassadeurs van deze vier landen en vertegenwoordigers van de Commissie om te bekijken hoe de door de ramp getroffen landen het best kunnen worden geholpen.

Verwelkoming
De Voorzitter
Het doet mij een bijzonder genoegen nu de leden van het nieuwe Noord-Ierse parlement in ons Parlement te kunnen verwelkomen. Zij zitten op de officiële tribune en onder hen bevindt zich de winnaar van de Nobelprijs voor de vrede, David Trimble. Zoals wij gisteren onze collega John Hume konden feliciteren en hem onze steun betuigden, nemen wij vandaag de gelegenheid te baat om de heer Trimble onze gelukwensen aan te bieden.
(Het Parlement geeft de heer Trimble een staande ovatie) Wij wensen de leden van het nieuwe parlement een vruchtbaar bezoek aan Brussel en veel succes in de komende maanden en jaren.

Goedkeuring van de notulen
De Voorzitter
De notulen van de vergadering van vrijdag 23 oktober 1998 zijn rondgedeeld.
Geen bezwaren?

Hallam
Mijnheer de Voorzitter, kunt u me zeggen of er voortaan televisieopnamen zullen worden gemaakt tijdens de vergaderingen op vrijdagmorgen?

De Voorzitter
Het Bureau zal deze kwestie bespreken, maar wij moesten extra vergaderingen van het Bureau beleggen om een bijzonder lange agenda af te werken. Ik hoop dat dit punt zeer spoedig wordt behandeld.

Kerr
Mijnheer de Voorzitter, op bladzijde 1 van de notulen van vrijdag van de vorige vergaderperiode voorspelde ik al dat de Britten Generaal Pinochet zouden laten gaan. Misschien kunt u, wanneer u uw telegrammen verzendt, er ook een naar de Britten zenden om te zeggen dat zij hem naar Spanje moeten sturen, waar er vele goede gevangenissen zijn, denk ik, die hem graag zouden willen huisvesten.

De Voorzitter
Het Parlement heeft de gelegenheid gehad over deze kwestie te debatteren en heeft zijn standpunt duidelijk gemaakt.

Theonas
Mijnheer de Voorzitter, ik wilde een vraag stellen over de wijziging van de agenda. Hierin is het verslag van de heer Skinner opgenomen over het voorstel voor een verordening van de Raad tot instelling van een mechanisme voor optreden van de Commissie ter opheffing van bepaalde handelsbelemmeringen. Ik wilde graag weten waarom dit verslag op de agenda is geplaatst. Dit was toch gepland voor de tweede vergaderperiode in november? Waarom heeft men om spoedbehandeling gevraagd? Wij willen dat dit debat wordt uitgesteld want de tekst van het in de Raad bereikte politieke akkoord is niet in alle talen beschikbaar. Ik heb hem in het Grieks tenminste niet kunnen vinden. Bovendien hebben wij door deze spoedbehandeling zelfs niet meer de tijd om amendementen in te dienen.

De Voorzitter
Mijnheer Theonas, het verslag-Skinner is op de agenda ingeschreven omdat de Raad ons de gemeenschappelijke standpunten die wel op de agenda stonden nog niet heeft doen toekomen. Om de tijd goed te benutten - de zittingsperiode loopt immers ten einde - is het reeds gereedliggende verslag-Skinner op de agenda geplaatst.
Het woord is aan mevrouw Pailler.

Pailler
Mijnheer de Voorzitter, ik baseer mij op de brief die u in maart 1997 naar de gouverneur van Pennsylvania, Tom Ridge, gezonden hebt inzake de terdoodveroordeling en de terechtstelling van Mumia Abu-Jamal. Ik verzoek u vandaag andermaal een protestbrief naar deze gouverneur te sturen, die tijdens zijn verkiezingscampagne beloofd heeft dat Mumia Abu-Jamal terechtgesteld zou worden. Diens beroep is verworpen en hij kan dus elk ogenblik, zelfs op dit eigenste ogenblik, terechtgesteld worden. Kunt u tevens een schrijven aan de ambassadeur van de Verenigde Staten in Brussel richten?
Mijns inziens moet ons Parlement, dat tal van resoluties over de doodstraf en met name over de terdoodveroordeling van AbuJamal heeft aangenomen, hem blijven steunen en de wens blijven uitspreken dat de mensenrechten gerespecteerd worden, dat met name processen op legale wijze aangespannen worden - hetgeen niet het geval was voor Abu-Jamal - en dat de doodstraf eindelijk afgeschaft wordt.

De Voorzitter
Dank u wel, mevrouw, ik zal de brieven schrijven waar u om verzoekt.

Killilea
Mijnheer de Voorzitter, ik heb hier vandaag als mijn gast, en als de gast van vele leden, de Dairy Trade Coalition uit de Verenigde Staten. Ondanks het feit dat ik pasjes voor de publieke tribune voor hen had, zijn zij niet toegelaten. Samen met uw welkomstwoord aan de leden van het nieuwe Noord-Ierse parlement, had ik graag gezien dat u hen ook welkom had geheten. Zij mochten echter niet de publieke tribune op en dat is een schandaal, omdat ik toch de nodige maatregelen had getroffen. Ik begrijp niet wat er is gebeurd.

De Voorzitter
Mijnheer Killilea, ons Parlement wordt zo gewaardeerd, dat de officiële tribune nu vol zit. Het is gewoon een kwestie van plaatsgebrek. Maar ik verzeker u dat wij hen op dezelfde wijze zullen ontvangen als de andere bezoekers.

Aelvoet
Voorzitter, vorige week heeft de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid een dringende brief aan u gericht om de mogelijkheid te hebben hier vandaag een verklaring te vragen van Commissievoorzitter Santer in verband met de besteding van de fondsen voor mensenrechtenbegrotingslijnen. Dat was een unanieme en dringende vraag van de hele commissie buitenlandse zaken. Ik wilde graag van u weten wat met die vraag is gebeurd? Ze staat blijkbaar niet op de agenda van vandaag. Heeft u dan een ander voorstel?

De Voorzitter
Mevrouw Aelvoet, die brief heb ik gisteren inderdaad ontvangen. Hij is onmiddellijk aan de Europese Commissie overgebracht. In die brief verzocht de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid de Europese Commissie uit te nodigen een verklaring overeenkomstig artikel 37 van ons Reglement af te leggen. U weet beter dan ik dat het aan de Europese Commissie is al dan niet van artikel 37 gebruik te maken. Wij kunnen haar daar niet toe dwingen. Het verzoek is gisteren overgebracht en tot op heden heeft de Europese Commissie niets gezegd. Als de Europese Commissie die verklaring wil afleggen, moet zij dat te kennen geven en dan zullen wij proberen deze op de agenda in te schrijven.
Dat is nog niet het ergste. Veel erger is het dat de Europese Commissie haar debat en haar resolutie over de uitbreiding nog niet heeft afgerond. Wij kunnen commissaris Van den Broek hier ieder moment verwachten om ons hierover te informeren. Vanzelfsprekend kan hij ons niet informeren als er nog geen besluit is genomen.

Paisley
Mijnheer de Voorzitter, een motie van orde. Ik heb begrepen, en zo ook mijn collega's uit Noord-Ierland, dat wij de gelegenheid zouden krijgen u te danken voor uw welkomstwoorden aan de mensen uit Noord-Ierland, in het bijzonder aan de leden van het nieuwe parlement.
Ik ben er zeker van dat de leden in dit Parlement een ferme mening over deze kwestie hebben. Aangezien de mensen in NoordIerland zo'n 200 veroordeelde terroristen vrijgelaten zien worden, zonder dat er van de zijde van de terroristen enige inspanning wordt geleverd om hun wapens in te leveren, wilde ik het Parlement vandaag echter voorstellen als democratische instelling zijn stem te laten horen ter ondersteuning van degenen die de democratische weg willen bewandelen en er bij hen op aan te dringen dit democratisch te doen, hun wapens in te leveren en ons te bevrijden van de plaag van het terrorisme aan beide zijden van de scheidslijn.

Hume
Mijnheer de Voorzitter, ik wilde alleen maar mijn grote waardering voor u en de leden van dit Parlement uitspreken voor het welkom dat de leden van het Noord-Ierse parlement vandaag hebben gekregen. Het is voor het eerst in de geschiedenis dat alle leden van een parlement van een regio in Europa hier tijdens een vergaderperiode zijn gekomen en dat onderstreept de sterke gevoelens van waardering in Noord-Ierland voor de steun die de Europese Unie en vooral dit Parlement aan onze overeenkomst en aan het vredesproces, met name aan het bijzondere Programma voor vrede en verzoening, hebben gegeven. De aanwezigheid van ons parlement vandaag hier in Brussel is een heldere uiting van deze waardering en van de wens volledig geïnformeerd te worden over het functioneren van de Europese Unie om hierbij zoveel mogelijk baat te hebben wanneer het aan het werk gaat.
Wat de zaken betreft die de heer Paisley aan de orde heeft gesteld: deze zijn adequaat in de overeenkomst aangepakt en het is nu de taak van ons allen om alle aspecten van deze overeenkomst ten uitvoer te brengen en de taak van alle partijen om dit samen te doen.
(Luid applaus)

Nicholson
Mijnheer de Voorzitter, ook ik wil heel even de leden van het Noord-Ierse parlement, onder wie de leider van mijn partij, David Trimble, vandaag in ons Parlement welkom heten.
Wij herinneren ons allemaal dat wij in de loop der jaren vaak in dit Parlement het geweld hebben veroordeeld. We moeten nu hopen dat we dit nooit meer hoeven te doen. Maar het Parlement moet er zich ook van bewust zijn dat we nog een hele weg te gaan hebben voordat wij ons uiteindelijke doel van totale vrede en een normale samenleving in Noord-Ierland hebben bereikt. We moeten vooruit kijken en niet omzien naar het verleden. De leden van dit parlement dragen de verantwoordelijkheid voor een nieuwe toekomst voor alle mensen in Noord-Ierland.

Fabre-Aubrespy
Mijnheer de Voorzitter, ik wil het over de notulen hebben. Mijns inziens gaat het nog altijd over de notulen en ik heb al een tijdje geleden om het woord gevraagd. Een bijdrage van mij wordt verkeerd weergegeven op bladzijde 10. Ik heb op vrijdag 23 oktober natuurlijk niet verzocht om een stemming en bloc over de rest van de amendementen, maar wel over alle amendementen die identiek waren met de reeds aangenomen amendementen. Mijn woorden worden niet goed weergegeven in de notulen en ik zou niet willen dat hierover enige onduidelijkheid bestaat.
Ik ben trouwens verbaasd dat deze bijdrage niet vermeld wordt in het zogenaamd "volledig" verslag van de vergaderingen, terwijl een "volledig" verslag a priori daadwerkelijk alle bijdragen moet bevatten.

De Voorzitter
Mijnheer Fabre-Aubrespy, de notulen zijn natuurlijk niet "volledig" , maar als u van oordeel bent dat uw woorden niet correct weergegeven worden, verzoek ik u ons de correcte versie van uw bijdrage schriftelijk te doen toekomen, zodat dit wordt rechtgezet in de notulen.

Ahern
Mijnheer de Voorzitter, ik wil iets zeggen over de agenda, maar allereerst sluit ik me aan bij degenen die de leden van het nieuwe Noord-Ierse parlement hier vandaag hebben verwelkomd en wil hun zeggen dat wij de nieuwe overeenkomst in het Noorden altijd hebben gesteund. Niemand van ons wil nog langer doden en leed in welke regio van de Europese Unie ook zien, vooral niet wanneer de situatie al zo lang zo tragisch is.
Ik heb het woord genomen om u te vragen mij nader te informeren - zoals u al schriftelijk heeft gedaan - over een vraag die ik enige tijd geleden heb gesteld. Het betreft de commissaris voor liefdadigheidsinstellingen in het Verenigd Koninkrijk, in het bijzonder de directrice van de Neurofibromatosis Association, en haar informatie aan het Parlement, waarvoor zij later op de vingers werd getikt. Ik heb nog geen antwoord ontvangen. Wij hebben elkaar geschreven, maar ik stel de zaak nu aan de orde, omdat ik niet het gevoel heb dat ik, of dit Parlement, een correct antwoord heb gekregen. Het gaat om de bijzondere rechten van dit Parlement.

De Voorzitter
Mevrouw Ahern, ik zal de kwestie onderzoeken en u opnieuw schrijven.

Rosado Fernandes
Mijnheer de Voorzitter, ik wil er allereerst aan herinneren dat ik namens mijn fractie een mondelinge vraag gesteld heb aangaande het bezoek van het Veterinair Comité aan Portugal, omdat ik graag zou willen weten welke resultaten dat bezoek heeft opgeleverd. We weten nu dat het embargo is opgeheven, maar ik wil de Vergadering wel ergens aan herinneren, en daarbij verwijs ik naar het Reglement.
De Commissie landbouw is in een buitengewone vergadering bijeengekomen met als enig doel te stemmen over het verslagGörlach over plattelandsontwikkeling. Dat was niet schriftelijk als agendapunt opgenomen, aangezien het hier ging om een gentlemen's agreement - als er tenminste nog gentlemen in dit Parlement te vinden zijn. De waarheid is dat de Commissie van deze gelegenheid gebruik heeft gemaakt om de heer Joachim Heine te laten spreken over de dolle koeien in Portugal, en dat terwijl er geen enkele Portugese afgevaardigde aanwezig was. Het is schandalig: de verholen, geniepige en laffe wijze waarop de Commissie maar al te vaak optreedt, zelfs als zij het gelijk aan haar zijde heeft. Ik zeg niet dat de Commissie ongelijk heeft. Maar het volstaat niet gelijk te hebben. Gelijk moet je krijgen, en de Commissie weet niet hoe ze dat moet doen. En dat betreur ik ten zeerste. Daarom vraag ik de voorzitter van de landbouwcommissie - die werkelijk een heer is, en zich ook als zodanig heeft gedragen - of hij ervoor wil zorgen dat de heer Heine terugkomt, zodat wij kunnen horen wat onze Duitse collega's over Portugal gezegd hebben, of ze nu gelijk hebben of niet. Ze zouden er verstandiger aan doen na te denken voordat ze wat zeiden!

De Voorzitter
Hartelijk dank, mijnheer Rosado Fernandes. Wij zullen nagaan wat er in de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling is gebeurd.

Ephremidis
Mijnheer de Voorzitter, het Europees Parlement heeft naar aanleiding van de aanwezigheid op de tribune van enkele vertegenwoordigers van het Iers parlement weer eens het bereikte akkoord een staande ovatie gegeven. Evenals in de vorige vergaderperiode steken wij ook nu weer onze voldoening niet onder stoelen of banken. Ik heb echter het woord gevraagd om duidelijk te maken dat wij tot bepaalde conclusies gekomen waren waar mijns inziens heel het Parlement achter kan staan. Hetgeen de afgelopen decennia in Ierland is gebeurd, is weliswaar niet hetzelfde als nu in Kosovo gebeurt, maar er zijn toch fundamentele overeenkomsten. In Ierland was voor het akkoord geen unilaterale militaire actie nodig, noch van de kant van de Amerikanen noch van de NAVO. En nu is er een nationale......
(Spreker wordt door de Voorzitter onderbroken)

De Voorzitter
Mijnheer Ephremidis, wij voeren nu geen debat over Kosovo. Het feit dat wij Ierse gasten hebben is geen reden om dat wel te gaan doen.

Hulthén
Ik wil mijn dank uitspreken voor de inleidende woorden van de Voorzitter en voor het sturen van de condoléances naar mijn geboorteplaats Göteborg, waar onlangs 63 jongeren bij een brand zijn omgekomen. Ik ben ervan overtuigd dat deze woorden de betrokkenen goed hebben gedaan, en ik denk dat onze gedachten moeten uitgaan naar de overlevenden, naar de jongeren die nog steeds op de plek van de brand zijn en naar hun ouders.

Ojala
Mijnheer de Voorzitter, ik wil nog even terugkomen op de agenda en de interventie van de heer Theonas. Het gaat om het verslag van de heer Skinner. We beschikken in het Parlement over nieuwe informatietechnologieën, e-mail, alle mogelijkheden tot informatieoverdracht en desondanks werd ons niet van tevoren medegedeeld dat het verslag van de heer Skinner in behandeling zou komen. Dit is een zeer principiële kwestie. We moeten van tevoren weten welke onderwerpen in behandeling komen, zodat we waar nodig amendementen kunnen indienen. Dat we het pas te horen krijgen op de dag dat we naar de vergadering komen, is naar mijn mening niet naar behoren.

De Voorzitter
Mevrouw Ojala, de fracties waren daarvan al op de hoogte en desondanks hebben zij de wijziging via hun secretarissen-generaal voorgesteld.
(De notulen worden goedgekeurd)

De Voorzitter
Op dit ogenblik is er geen vertegenwoordiging van de Commissie in ons midden. Ik vraag de hier aanwezige ambtenaren van de Commissie hoe laat commissaris Van den Broek verwacht wordt.
Zij laten mij weten dat de vergadering is afgelopen en dat de heer Van den Broek met zijn auto onderweg is. Ik onderbreek de vergadering dan ook vijf minuten, waarna wij deze voortzetten met de mededeling van de heer Van den Broek en het debat. Ik betreur het ten zeerste dat de Commissie zo heeft gehandeld en dat wij met deze uitloop geconfronteerd worden.
(De vergadering wordt gedurende vijf minuten onderbroken)

Thomas
Mijnheer de Voorzitter, aangezien de commissaris pas laat is gearriveerd, betekent dat dan dat ons vragenuur aanvangt wanneer hij met zijn betoog begint?

De Voorzitter
Wij hebben drie kwartier, omdat er daarna een verklaring van voorzitter Santer komt.

Uitbreiding
De Voorzitter
Aan de orde is de mededeling van de Commissie over de voortgangsverslagen betreffende de kandidaatlidstaten.
Ik geef het woord aan de heer Van den Broek. Ik verwacht van hem een verklaring voor deze houding van de Commissie en deze volstrekt onaanvaardbare vertraging. Vanuit het oogpunt van respect voor de Vergadering vind ik een dergelijke verklaring evenals het aanbieden van een verontschuldiging op zijn plaats.

Van den Broek
Mijnheer de Voorzitter, uiteraard bied ik mijn verontschuldigingen aan voor deze vertraging en vraag u om begrip hiervoor. Ik ben uit de vergadering van de Commissie gerend direct na afsluiting van onze bespreking van de twaalf voortgangsrapporten die wij naar het Parlement en de Raad moeten zenden. Dit betekent dat de resultaten van de bespreking in de Commissie van vanmorgen nog moeten worden verwerkt in de definitieve tekst van het verslag, dat ik daarom nog niet bij me heb. U weet ook dat voorzitter Santer pas vanmorgen van zijn bezoek aan China terugkeerde, zodat de Commissie pas een uur later dan gebruikelijk aan haar vergadering is begonnen. Maar ik hoop dat er na mijn mededeling over de voortgangsverslagen enig inzicht zal zijn in de diepgang en reikwijdte die wij in deze verslagen hebben trachten te bereiken. Bijna 18 maanden na de aanbevelingen over de kandidaat-landen en 9 maanden na de officiële start in Londen van het uitbreidingsproces van de Europese Unie heeft de Commissie vandaag haar eerste voortgangsverslagen over elk van deze 12 kandidaten voor het EU-lidmaatschap en een begeleidend, samenvattend verslag goedgekeurd.
De rapporten zullen de basis vormen voor de discussie over de uitbreiding tijdens de Europese Raad van Wenen half december. Ik hoop dat u ze zo spoedig mogelijk ontvangt. De samenstelling van deze verslagen was een gigantische klus. De aanbevelingen van vorig jaar werden van hoge kwaliteit genoemd en ik ben ervan overtuigd dat wij onze analyse in de verslagen van vandaag op een nog hoger plan hebben gebracht. De ambtenaren van de Commissie hebben nu meer ervaring. Wij hebben intensiever met de kandidaat-landen samengewerkt. We weten en begrijpen nu meer. Evenals vorig jaar zou de Commissie dit werk niet hebben kunnen verrichten zonder informatie en advies van de kandidaat-landen zelf, van de lidstaten en van internationale organisaties. Het Europees Parlement, en in het bijzonder zijn vele rapporteurs, hebben eveneens een professionele en waardevolle bijdrage aan het werk van de Europese Unie betreffende de uitbreiding geleverd.
Onze beoordeling is gebaseerd op dezelfde criteria van Kopenhagen als de aanbevelingen van vorig jaar. De bakens zijn niet verzet. Onze ambtenaren hebben met kennis van zaken, objectief, onpartijdig en vrij van politieke vooroordelen gewerkt. In de verslagen hebben wij de feitelijke vooruitgang in de kandidaat-landen grondig bestudeerd, namelijk de wetten die zijn uitgevaardigd, de beleidsbesluiten die zijn uitgevoerd en de instellingen die zijn opgezet, en niet de intenties of beloften. Dit was de enige manier om een eerlijke beoordeling te geven, die ook door alle landen als eerlijk wordt beschouwd. Wij zijn ons er goed van bewust dat alle kandidaten veel wetten op stapel hebben staan, en zodra deze zijn aangenomen en doorgevoerd, zullen zij in de komende voortgangsverslagen worden besproken.
Uit de verslagen blijkt dat er al veel is bereikt, maar dat er nog een enorme taak voor de kandidaat-landen ligt om zich op het lidmaatschap van de Europese Unie voor te bereiden. In de verslagen verdoezelen wij niet de problemen waarmee zij te kampen hebben. Wij zouden er niemand een dienst mee bewijzen - en al helemaal niet de kandidaten zelf. Toch geeft onze evaluatie aan dat het hele uitbreidingsproces van alle kandidaat-landen over het algemeen genomen op schema ligt en dat het tempo in de kandidaat-landen wordt gehandhaafd. Ons oordeel brengt ons er niet toe, voorstellen te doen om de onderhandelingen dit jaar al tot nieuwe kandidaten uit te breiden. In het geval van Letland, Litouwen en Slowakije stellen wij vast dat er zoveel vooruitgang is geboekt dat het vooruitzicht is ontstaan op een positieve aanbeveling over het openen van onderhandelingen met Letland eind 1999. Ook voor Litouwen en Slowakije hopen we binnen afzienbare tijd een aanbeveling over het beginnen van onderhandelingen te kunnen geven.
Voor Letland, en in iets mindere mate Litouwen, is dat een duidelijke politieke erkenning van de vooruitgang die zij in het afgelopen anderhalf jaar hebben geboekt met de voorbereiding op het lidmaatschap. Voor Slowakije betekent het een aanmoediging die de pas gekozen regering nodig heeft, naarmate zij het beleid en de wetgeving meer in lijn van de Europese Unie tracht te brengen. Ik zal zo dadelijk verder ingaan op de redenen voor de nadruk die ik op deze drie landen leg. Naast de conclusies over Letland, Litouwen en Slowakije geven wij een ernstige waarschuwing aan de landen met wie wij al onderhandelingen voeren, in het bijzonder aan Tsjechië en Slovenië, dat zij meer moeten doen voor de overname en uitvoering van het acquis.
De vertraging die wij sinds de aanbevelingen hebben moeten vaststellen, baart ons zorgen. Het moet heel duidelijk zijn dat vertragingen met het omzetten of uitvoeren van het acquis niet zomaar met een overgangsperiode kunnen worden opgelost. Wij geven ook voor het eerst een diepgaande analyse van de bestuursrechtelijke capaciteit van elke kandidaat om het acquis toe te passen. Op dit terrein moeten alle kandidaat-landen hun hervormingen versterken. Een aanbeveling van iets andere aard is dat de Raad zijn inzet voor het bereiken van de doelstellingen en voor de vorm van de Europese Conferentie, zoals deze in de conclusies van de Europese Raad van Luxemburg zijn vastgelegd, moet herbevestigen. Deze conferentie was opgezet als overkoepelende structuur voor het uitbreidingsproces, vooral voor kwesties betreffende de tweede en derde pijler. Wij vinden dat zij niet mag worden verzwakt door haar nu open te stellen voor nieuwe kandidaten.
Ik wilde nu graag een kort overzicht geven van de hoofdbevindingen in de voortgangsverslagen. Ik zal geen uitvoerige beschrijving van de vooruitgang in ieder land en in iedere sector geven. Dat kunt u in de rapporten van elk land afzonderlijk vinden, die naar ik hoop vanmiddag beschikbaar zijn. Over elk van de tien Midden- en Oost-Europese landen zal ik kort ons oordeel uiteenzetten ten aanzien van het politieke criterium en de economische criteria, die beide voorwaarden zijn voor het starten van de onderhandelingen, alsmede de overname van het acquis, en van de bestuursrechtelijke capaciteit van ieder kandidaat-land. Voorts zal ik enkele opmerkingen maken over Cyprus, Turkije en Malta.
Ik begin met het politieke criterium van Kopenhagen, dat gericht is op stabiele instellingen die de democratie, het recht, de mensenrechten en het respect voor en bescherming van de minderheden waarborgen. In de aanbevelingen van vorig jaar heeft de Commissie vastgesteld dat alle kandidaat-landen, met uitzondering van Slowakije, over het algemeen genomen aan het politieke criterium voor het lidmaatschap voldoen. Ik kom zo dadelijk terug op Slowakije. In de voortgangsverslagen van dit jaar heeft de Commissie opnieuw verder gekeken dan de letter van de wet en de manier waarop de democratie in de praktijk werkt geanalyseerd. Onze algemene conclusie is dat de situatie bemoedigend is, aangezien de kandidaten hun politieke stabiliteit nog altijd versterken. Zes van de tien Midden-Europese kandidaat-landen - Tsjechië, Letland, Litouwen, Polen, Hongarije en Slowakije - hebben in de afgelopen 12 maanden vrije en eerlijke parlementaire of presidentsverkiezingen gehouden.
In Letland werd de situatie van de ingezetenen die geen Lets staatsburgerschap bezitten aanzienlijk verbeterd door het positieve resultaat van het referendum over de burgerschapswet. Het zal de naturalisatie van de niet-burgers, de voornamelijk Russischsprekende bevolking en van stateloze kinderen gemakkelijker maken. Op een aantal specifieke terreinen zijn de tekortkomingen die de Commissie in haar aanbevelingen van vorig jaar heeft genoemd, nog niet adequaat aangepakt. In de meeste kandidaat-landen moet de rechterlijke macht nog behoorlijk versterkt en in sommige gevallen in zijn onafhankelijkheid bevestigd worden. Wat het respect voor de rechten van minderheden en andere politieke criteria betreft, blijft de situatie van de Roma in de kandidaat-landen nog zorgen baren.
Slowakije verdient bijzondere vermelding. Naar het oordeel van de Commissie van vorig jaar was Slowakije van alle kandidaten het enige land dat duidelijk niet aan het politieke criterium van Kopenhagen voldeed. Het voortgangsverslag van vandaag behandelt de ontwikkelingen sinds medio 1997 en in deze periode is er weinig gebeurd dat ons ertoe zou kunnen brengen onze mening te herzien. Maar na de algemene verkiezingen van vorige maand is er een nieuwe regering gevormd en een nieuwe impuls voor politieke en economische hervormingen voelbaar. Door deze nieuwe situatie is het vooruitzicht op het openen van onderhandelingen ontstaan, op voorwaarde dat de regelmatige, stabiele en democratische werking van de instellingen wordt bevestigd. Voordat er onderhandelingen kunnen worden aangevangen, zal het ook noodzakelijk zijn na te gaan of Slowakije maatregelen heeft getroffen om de economische situatie en de transparantie te verbeteren. Deze elementen hebben vorig jaar minder aandacht gekregen omdat de politieke argumenten tegen de start van onderhandelingen zo overtuigend waren, maar de economische elementen werden toen ook al in het verslag genoemd.
De economische criteria van Kopenhagen zijn gericht op twee specifieke punten. Ten eerste moet er een functionerende markteconomie bestaan en ten tweede moet men het vermogen hebben om de concurrentiedruk en de marktkrachten binnen de Unie te weerstaan. Wil een kandidaat-land voor de economische test slagen, dan moet het nu een functionerende markteconomie hebben en op middellange termijn in staat zijn de concurrentiedruk het hoofd te bieden. Over het geheel genomen boeken de kandidaat-landen nog altijd aanzienlijke vooruitgang met de economische hervormingen. Er zijn goede vorderingen gemaakt met bijvoorbeeld privatisering, herstructurering en liberalisering, en al varieert de situatie per kandidaat-land aanzienlijk, toch geloven wij dat dit grotendeels aan historische redenen is toe te schrijven. Uit onze analyses blijkt - evenals uit de aanbevelingen van vorig jaar - dat Tsjechië, Estland, Hongarije, Polen en Slovenië als functionerende markteconomieën kunnen worden beschouwd en dat zij in staat moeten zijn op middellange termijn aan het tweede criterium, dat van de concurrentiedruk, te beantwoorden. Hongarije en Polen lopen in dit opzicht iets voor op de andere landen.

De Voorzitter
Commissaris, u heeft nu uw spreektijd met meer dan een minuut overschreden. Zou u nu willen afronden?
(Tekenen van onrust)

Van den Broek
Mijnheer de Voorzitter, uiteraard ben ik bereid nog eens naar het Parlement te komen om dit onderwerp verder uit te werken. Staat u me toe nog een paar woorden te zeggen over de economische criteria en het acquis. Ik zal trachten het zo kort mogelijk te houden.
Litouwen heeft ook aanzienlijke vorderingen gemaakt. Ik noemde al Letland en Slowakije. Er zijn echter aanvullende maatregelen nodig en enkele recente besluiten moeten nog in de praktijk worden getest voordat het land naar onze mening aan de criteria van Kopenhagen voldoet. Maar wij zouden graag het vooruitzicht op een positieve aanbeveling openhouden. Voorzover de overname van het acquis betreft, moet ik herhalen dat een aantal landen inmiddels onderhandelt maar niettemin minder aandacht aan de overname van het acquis lijkt te besteden. Wij moeten deze landen duidelijk maken dat onderhandelingen als zodanig het acquis niet kunnen vervangen of een substituut voor de overname ervan kunnen zijn. Over de bestuursrechtelijke capaciteit zal ik kort zijn. Men moet beslist de bestuursrechtelijke capaciteit en de rechterlijke macht versterken om het acquis niet alleen over te nemen, maar ook te kunnen uitvoeren.
Over Cyprus hoef ik maar heel weinig te zeggen. De onderhandelingen liggen op schema en verlopen vlot en wij hopen dat de Turkse Cyprioten aan de onderhandelingen kunnen gaan deelnemen. Het hele onderzoek dat nu heeft plaatsgevonden heeft natuurlijk alleen betrekking op het zuidelijk deel van Cyprus. Ook over Turkije hebben wij een voortgangsverslag gemaakt en voor het eerst de analyse afgezet tegen de criteria van Kopenhagen. Hoewel er een aantal positieve opmerkingen over de economische situatie kunnen worden gemaakt, zal het geen grote verrassing zijn dat er op politiek gebied nog veel te wensen overblijft, met name het functioneren van het politieke stelsel, de rol van het leger, de bescherming van de mensenrechten en andere kwesties die het Parlement welbekend zijn uit de verslagen die wij eerder hebben gemaakt.
Over Malta zullen wij waarschijnlijk half februari met ons verslag komen, waarin de conclusies van 1993 zullen worden bijgewerkt na twee jaar onderbreking van het uitbreidingsproces voor Malta wegens de regeringswissel.
Dit was een kort overzicht van zo'n 600 bladzijden grondige analyse. Zij worden in het samenvattend verslag in beknopte vorm weergegeven. Tenslotte wil ik het Europees Parlement nog eens danken voor zijn bijdrage. Ik kijk uit naar de voortzetting van onze discussie over de voortgangsverslagen in de komende maanden.

Hoff
Mijnheer de Voorzitter, de heer Van den Broek zei daarnet in verband met de door Litouwen geboekte vooruitgang dat deze vooruitgang niet in de plaats mag komen van onderhandelingen. Kan de heer Van den Broek misschien even verduidelijken wat hij daarmee bedoelt?

Van den Broek
Als we het hebben over de zes landen waarmee wij onderhandelen, is het opvallend dat een aantal van hen het proces van overname van het acquis aanzienlijk heeft vertraagd. Naar de redenen hiervoor kan enkel worden geraden, maar wij vonden dat het verslag ook moet worden gebruikt om een duidelijk signaal af te geven - en ik noemde in het bijzonder Tsjechië en Slovenië - dat de onderhandelingen het werk dat moet worden gedaan om de wetgeving enzovoort over te nemen, niet kunnen vervangen. Dat was hier de hoofdboodschap. Men mag niet de conclusie trekken dat dit een reden zou zijn om andere landen, waarmee wij nog niet onderhandelen, maar die wel aan de criteria voldoen, al aan de onderhandelingstafel uit te nodigen. Wij dachten dat het noodzakelijk was dat wij, als wij verbeteringen en vooruitgang loven en prijzen, ook kritisch moeten zijn wanneer enkele prestaties achterblijven.

Cars
Mijnheer de Voorzitter, ik juich de waarderende woorden van de commissaris toe over de snelle en evenwichtige ontwikkeling die in Letland gaande is en ik ga ervan uit dat Letland binnen de hiervoor gestelde termijn aan de onderhandelingen voor een volledig lidmaatschap zal kunnen deelnemen. Ik hoop uiteraard dat dit ook zal gelden voor Litouwen en Slowakije.
Ik zou graag een vraag stellen. Waarom heeft de Commissie in haar samenvatting niet expliciet genoemd dat Estland de doodstraf heeft afgeschaft? Het Parlement heeft zeer duidelijk gesteld dat een land dat de doodstraf hanteert nooit lid kan worden van de Europese Unie. Ik vraag me af of de Commissie dit voldoende duidelijk heeft gemaakt aan de landen waarmee onderhandeld wordt over het lidmaatschap en waar deze afschuwelijke straf nog altijd wettelijk is toegestaan.

Van den Broek
Het is duidelijk dat wij nog niet spreken over het lidmaatschap. Wij hebben het over de voorbereiding en het toetredingsproces. Wij hebben het over het onderscheid tussen de voorbereidingen voor de onderhandelingen van vijf landen en de feitelijke onderhandelingen met zes landen. Het is duidelijk dat momenteel geen van de kandidaat-landen volledig aan de criteria voor het lidmaatschap voldoet. Daarom moeten de algemene voorbereidingen doorgaan. De meting ervan zal jaarlijks in de voortgangsverslagen worden verricht op basis van de vooruitgang die elk afzonderlijk kandidaat-land heeft geboekt.

Green
Mijnheer de Voorzitter, een motie van orde. Er is iets mis met de procedures in dit Parlement als de commissaris bij dit agendapunt, het belangrijkste politieke onderwerp voor de Europese Unie, wordt onderbroken wanneer hij verslag uitbrengt. Ik begrijp dat u zich aan de agenda moet houden en alle punten moet afhandelen, maar wellicht hadden wij de heer Santer kunnen vragen zijn verslag later uit te brengen en dit punt nu volledig kunnen bespreken. Wij waren allen geïrriteerd dat de commissaris er niet was, maar tevens zijn wij blij dat hij recht uit de vergadering van de Commissie is gekomen. Het zou voor het Parlement, dat toch serieus wenst te worden genomen, veel beter zijn als wij een echt debat over dit thema zouden voeren en de commissaris zijn verslag zouden laten afmaken. Het spijt me zeer dat we dit niet hebben gedaan.

Martens
Voorzitter, ik denk dat het in het grootste belang is van het Parlement en ook van dit debat als wij zouden beschikken over het volledig verslag van de commissaris. Ik dring er dus ook op aan, zoals mevrouw Green heeft gedaan, dat het Parlement het volledig verslag van de commissaris ter beschikking zou krijgen en dat hij de mogelijkheid krijgt zijn verslag uiteen te zetten.

De Voorzitter
Het was de Commissie die zei dat zij haar verslag vandaag zou presenteren. De Commissie weet dat zij over tien minuten beschikt. De commissaris heeft in feite 14 minuten gesproken. Hoe langer hij aan het woord is, hoe minder tijd hij heeft om antwoord te geven op de vragen van de leden. Ik kan geen wonderen verrichten maar wel een keus maken tussen een lange spreektijd voor de commissaris of het beantwoorden van de vele vragen die de leden wellicht hebben. Ik moet proberen de beste keus te maken. Ik heb veel begrip voor uw standpunt, maar als wij uw lijn zouden volgen, dan zouden wij 20 minuten hebben voor verklaringen zonder mogelijkheid om op vragen te antwoorden. En het beantwoorden van vragen is belangrijk.

Oomen-Ruijten
Voorzitter, ik wil u, mevrouw Green en ook onze voorzitter een beetje helpen. Straks is het werkprogramma aan de orde dat door de heer Santer wordt gepresenteerd. Ik moet u zeggen dat wij daar geen enkel papier van hebben. Zou het niet goed zijn dat wij dit debat over de uitbreiding voortzetten en dat wij vervolgens zeggen: mijnheer Santer het papier of de brieven die u ons zou willen geven, die geeft u ons maar op schrift. Ik ben dus mevrouw Green daar dankbaar voor, geeft u het ons maar op schrift en wij verdagen dat debat. Dat lijkt me veel handiger.

De Voorzitter
Ik heb geen programma. Ik ben het niet die de agenda opstelt. U heeft zojuist de agenda met deze veranderingen goedgekeurd. Indien u wilt dat het Parlement de verklaring van de heer Santer van de agenda schrapt om tijd te winnen, dan zal ik dit voorstel in stemming brengen.
(Het Parlement keurt het voorstel goed)

Perry
Mijnheer de Voorzitter, ik ben blij dat wij nu een volledig debat over dit belangrijke onderwerp kunnen voeren. Ik heb heel goed geluisterd naar de opmerkingen van de commissaris over Slowakije - en ik spreek als tweede vicevoorzitter van de Gemengde Parlementaire Commissie. Hij gebruikte de woorden "er is vooruitzicht op het openen van onderhandelingen binnen redelijke termijn ontstaan" . Sprekend over Letland, zei hij "eind 1999" . Moeten wij dit vooruitzicht interpreteren als vóór eind 1999 of daarna? Kan hij niet wat nauwkeuriger zijn in het beste belang van onze betrekkingen met Slowakije?

Van den Broek
Met alle respect, maar wij gaan geen aanbevelingen geven voor het openen van onderhandelingen ten behoeve van goede politieke betrekkingen, omdat dat geen criterium van Kopenhagen is. Zoals ik al zei, zullen wij een oordeel vellen over de individuele verdiensten van elk land afzonderlijk wat de politieke criteria betreft, waar het bij Slowakije om ging, en de economische criteria - de eis van zowel een markteconomie als het concurrentievermogen.
Ten aanzien van de periodes die wij in de conclusies van het samenvattende document hebben opgenomen, is enige nadere uitwerking wellicht vereist, wanneer u de gelegenheid heeft gehad het document te lezen. We stellen over een toekomstige uitbreiding van de onderhandelingen dat de Commissie de opmerkelijke vooruitgang van Letland nadrukkelijk wenst te noemen. Als het tempo van de veranderingen wordt gehandhaafd, zou het mogelijk moeten zijn dat wij volgend jaar bevestigen dat Letland aan de economische criteria van Kopenhagen voldoet en voorstellen om vóór eind 1999 de onderhandelingen te openen. U moet wel begrijpen dat dit geen blanco cheque is. In de loop van volgend jaar zal worden nagegaan of het tempo van de veranderingen in Letland, die wij in algemene termen in het verslag hebben beschreven, wordt gehandhaafd.
Over Litouwen stellen wij dat er ook aanzienlijke vorderingen zijn gemaakt. Er zijn echter aanvullende maatregelen nodig en enkele recente besluiten van dit land moeten nog in de praktijk worden getest voordat het land naar onze mening aan de economische criteria van Kopenhagen heeft voldaan, zodat de Commissie het voorstel kan doen met de onderhandelingen aan te vangen. Zo noemen wij de onderhandelingen, stellen dat in een duidelijk perspectief en hebben in het afzonderlijke verslag beschreven welke maatregelen er nog moeten worden getroffen om dit vooruitzicht te verwezenlijken.
Tenslotte doet zich voor Slowakije door de nieuwe situatie als gevolg van de verkiezingen eveneens het vooruitzicht op onderhandelingen voor, mits de regelmatige, stabiele en democratische werking van de instellingen wordt bevestigd. Dit moet worden nagetrokken. Ook zal het noodzakelijk zijn na te gaan, voordat wij met de onderhandelingen kunnen aanvangen, of Slowakije maatregelen heeft getroffen om de economische situatie te verbeteren en of het een grotere transparantie heeft doorgevoerd. Waarom zeggen wij dat? Omdat men onder de vorige regering weliswaar kon zeggen dat men de wetgeving voor een markteconomie had ingevoerd, maar de staatsinterventie was groot en het ontbrak aan transparantie, vooral in de wijze waarop het privatiseringsproces werd uitgevoerd. De nieuwe regering heeft al kenbaar gemaakt dat zij dit wil veranderen, maar de gevolgen moeten nog worden geverifieerd voordat wij op basis van de objectieve criteria van Kopenhagen de opening van onderhandelingen kunnen aanbevelen. Wij hebben dit duidelijk in perspectief geplaatst en het politieke signaal van deze conclusie kan niet mis worden verstaan.

Alavanos
Mijnheer de Voorzitter, ik heb met aandacht geluisterd naar de opmerkingen van de heer Van den Broek. Ook ik ben verbaasd over de indeling die hij gaf. Ik verkeerde in de veronderstelling dat er een zone was van zes kandidaat-landen voor toetreding: vijf Midden- en Oost-Europese landen plus Cyprus. Deze landen hebben prioriteit. De heer Van den Broek geeft ons nu echter een andere indeling: de vijf Midden- en Oost-Europese landen plus enkele andere Middenen Oost-Europese landen en daarna een grijze zone bestaande uit de Republiek Cyprus, die in de eerste groep zat, Turkije, dat volgens het besluit van Luxemburg niet in aanmerking kon komen, en Malta, dat uit eigen beweging besloot geen toetredingsprocedure te openen.
Ik wil graag van de heer van den Broek weten hoe men Turkije en de Republiek Cyprus in een en dezelfde groep kan opnemen? Is er sedert de Topconferentie van Luxemburg, toen duidelijke voorwaarden werden vastgesteld voor Turkije, soms verandering gekomen in de betrekkingen met Turkije en in Turkije's positie ten aanzien van Agenda 2000, van de uitbreiding?

Van den Broek
Wij denken niet in verschillende categorieën. Al deze landen komen in aanmerking voor toetreding en zij maken allemaal deel uit van het uitbreidingsproces. Wij hebben vorig jaar duidelijk uitgelegd hoe het uitbreidingsproces en het toetredingsproces zouden plaatsvinden. Zij hebben betrekking op de landen waarover wij vorig jaar onze aanbevelingen hebben gegeven. Cyprus dat in 1993 een avis kreeg, zoals de heer Alavanos zich zal herinneren, en waarvoor dus niet dezelfde soort aanbevelingen zijn gedaan, heeft een andere soort voorbereiding omdat het verder gevorderd was. Het was al een markteconomie en het bevindt zich nu dan ook in de onderhandelingsfase. Wat Turkije betreft, volgen wij precies de wensen van de Europese Raden van Luxemburg en Cardiff. Wij hebben dus een voortgangsverslag gemaakt op basis van artikel 28 met de conclusies van Cardiff, met ons commentaar over de vorderingen in de Europese strategie voor Turkije, enzovoort.

Brok
Mijnheer de Voorzitter, als ik goed begrepen heb wat de heer Van den Broek over Slowakije heeft gezegd, zou de regering na de verkiezingen plannen hebben die, als ze worden uitgevoerd, de democratisering en totstandbrenging van de rechtsstaat mogelijk maken. Dat is nog niet gebeurd en daarop is ook al kritiek geleverd. Ik zou graag hebben dat de heer Van den Broek dat nog eens bevestigt. Is het waar dat de voorzitter van de Commissie vrijdag de Slowaakse minister-president ontvangt om ook tegenover de huidige regering duidelijk te maken waar het op aankomt?

Van den Broek
Voorzitter Santer en ik zullen gesprekken voeren met de nieuwe minister-president van Slowakije, de heer Dzurinda. Wij zullen hem de volgende boodschap overbrengen: uiteraard verwelkomen wij de nieuwe regering. Wat het uitbreidingsproces betreft en de plaats van Slowakije in dit proces, zou het ons een bijzonder groot genoegen doen, wanneer wij een situatie tot stand zien komen waarin de stabiliteit van de politieke instellingen, de democratische aard ervan, het respect voor de mensenrechten en het recht, met inbegrip van het respect voor de rechten van de minderheden, worden bevestigd. Ten tweede hopen wij dat de tekortkomingen die wij in de economische situatie hebben vastgesteld, door deze regering worden gecorrigeerd.
Ik verwacht dat de minister-president van Slowakije ons zijn plannen in dit opzicht duidelijk zal maken. Hij zal natuurlijk enige tijd nodig hebben om een en ander uit te voeren. Wij zullen de ontwikkelingen nauwlettend volgen en zodra wij denken dat aan de criteria voor het openen van onderhandelingen als zodanig is voldaan - en ik denk hierbij vooral aan de politieke criteria, maar ook aan een aantal economische - zullen wij de aanbeveling doen hiermee van start te gaan. Dat is de heldere boodschap voor de minister-president van Slowakije.

Barón Crespo
Mijnheer de Voorzitter, met betrekking tot de aanpak van de verordening voor de coördinatie van de pretoetredingsinstrumenten is de Commissie in de tussentijd van mening veranderd. Mijn eerste vraag is wat de redenen hiervoor zijn geweest. Mijn tweede vraag is of dit niet betekent dat alle inspanningen op het PHARE-programma worden geconcentreerd.

Van den Broek
Ik ben er niet zeker van of ik goed begrepen heb wat geachte afgevaardigde bedoelt met "veranderde aanpak" . Ik ben me van geen enkele verandering bewust. Als we het hebben over de coördinatie van pretoetredingsinstrumenten, dan heeft het te maken met de veranderingen die vanaf het jaar 2000 zullen gelden, wanneer wij, afhankelijk van de goedkeuring van de begrotingsautoriteit, meer financiële middelen tot onze beschikking zullen hebben. De heer Barón Crespo zal zich hiervan bewust zijn. Wij zullen alle instrumenten die de voorbereiding op de toetreding in de kandidaat-landen steunen, moeten coördineren. Ik weet dat er enige discussie in de Raad gaande is over de regelingen die wij hiervoor hebben voorgesteld, maar ik hoop dat er in de naaste toekomst conclusies kunnen worden getrokken. Ik denk niet dat het een politieke bijbetekenis heeft.

Schroedter
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer Van den Broek, wij zijn blij dat de Commissie zich soepel toont en toch het oorspronkelijke startlijnmodel van het Parlement volgt. Ziet de Commissie, gelet op uw voorstellen in het protocol betreffende de uitbreiding bij het Verdrag van Amsterdam en het feit dat de institutionele hervormingen in de Europese Unie niet opschieten, misschien een gevaar voor de onderhandelingen en voor een spoedige toetreding? Wat doet de Commissie, als motor van de integratie, om deze problemen aan te pakken, de institutionele hervormingen te bespoedigen en aldus haar huiswerk te maken?

Van den Broek
Het feit dat wij nu spreken over wat wij willen dat de kandidaat-landen doen als voorbereiding op het lidmaatschap, ontheft onze lidstaten natuurlijk geenszins van de plicht vorderingen te maken met de eigen hervormingen van de Europese Unie, daar heeft u volkomen gelijk in. Dit is ingebed in alles wat met Agenda 2000 te maken heeft, zoals voorstellen voor beleids- en institutionele veranderingen en het hele financiële kader. Eén ding dat we trachten te vermijden is dat wij, wanneer wij er bij de lidstaten op aandringen met Agenda 2000 vorderingen te maken - en wij hebben hiervoor voorstellen gedaan - de kandidaat-landen bedreigen en hun vertrouwen ondermijnen door te stellen dat wij gelet op enkele vertragingen in de Europese Unie nog niet met hen kunnen gaan onderhandelen of vorderingen kunnen maken met de analyse enzovoort. U heeft absoluut gelijk dat er een evenwicht moet zijn, dat de lidstaten van de Europese Unie en de Commissie hun eigen verantwoordelijkheden moeten nemen en moeten trachten gelijke tred te houden.
Tenslotte weet u heel goed dat de Commissie bij de presentatie van Agenda 2000 vorig jaar verwees naar het Verdrag van Amsterdam, waarin duidelijk de voorkeur is uitgesproken voor een volledig afgerond institutioneel debat in een intergouvernementele conferentie voordat de eerste uitbreiding plaatsvindt, voordat het eerste nieuwe lid toetreedt. Er zijn nog geen besluiten genomen, maar het is wel al duidelijk dat de Commissie, voorzover zij hierop invloed heeft, zoveel mogelijk spoed wil zetten achter het proces van institutionele hervormingen van de Europese Unie zelf.

Pasty
Deze vergadering verloopt vrij chaotisch, maar ik hoop dat het uitbreidingsproces zelf niet chaotisch verloopt. Ik wil in dit verband twee korte vragen stellen.
Mijn eerste vraag luidt als volgt: wij hebben vernomen dat Letland bij de eerste groep landen kan aansluiten, ik zou echter willen weten hoe het met Estland zit. Estland behoort tot de eerste groep landen, maar heeft dit land merkbare vorderingen gemaakt inzake de behandeling van zijn Russische minderheid en laat Letland Estland niet stilaan achter zich op dit gebied?
Ten tweede wil ik vragen hoe het nu met Bulgarije en Roemenië zit, aangezien men de commissaris zonet onderbroken heeft. Als ik het goed begrepen heb, is nu niet langer sprake van een proces met zes en vervolgens vijf landen, maar van een proces met zes landen plus eventueel drie landen plus nog eens twee landen, en zijn Bulgarije en Roemenië de twee landen die uitgesloten worden.
Vreest u niet dat deze handelwijze ernstige problemen op het gebied van het binnenlands beleid van deze twee landen zal meebrengen? Deze landen worden immers als het ware volledig uitgesloten, ook al worden hun pretoetredingsverdragen voorgesteld. Mijns inziens lopen wij het risico deze landen politiek gezien te destabiliseren.

Van den Broek
Op grond van de beginselen die vorig jaar in het kader van Agenda 2000 zijn vastgesteld, is het nog steeds mogelijk dat een bepaald land een ander voorbijgaat in het toetredingsproces. Ik wil hiermee niet zeggen dat dit ook bij Estland en Letland het geval is. Letland zit nog niet in de onderhandelingsfase, hoewel er, zoals ik eerder opmerkte, aanzienlijke vooruitgang is geboekt die uitzicht biedt op het openen van onderhandelingen. Waar Letland echter meer vooruitgang heeft geboekt dan Estland, is op het gebied van de Russischsprekende minderheid. Ik heb hierbij verwezen naar het onlangs in Letland gehouden referendum waarbij er met name verbetering is gekomen in de naturalisatieprocedure en in de situatie van de stateloze kinderen. In Estland moet op dit gebied nog de nodige wetgeving worden aangenomen.
Wat Bulgarije en Roemenië betreft, was het niet mijn bedoeling om deze landen maar een beetje weg te moffelen. Vanwege de opbouw van mijn betoog was ik niet eerder in de gelegenheid te zeggen dat Bulgarije veel vooruitgang heeft geboekt, maar een grotere achterstand heeft in te lopen dan een aantal andere kandidaat-landen. De inspanningen van de Bulgaarse regering, die in veel opzichten prijzenswaardig zijn, zijn dan ook zeer bemoedigend. Helaas kan ik niet zo enthousiast zijn over Roemenië, hoewel ik hieraan meteen wil toevoegen dat de huidige regering, en met name de huidige minister-president, zelf tot de slotsom zijn gekomen dat de hervormingen in Roemenië een achterstand hebben opgelopen. Wij proberen, in nauwe samenwerking met de Roemeense autoriteiten en ook met de internationale financiële instellingen, het hervormingsproces weer op volle snelheid te krijgen.

Titley
Commissaris Van den Broek zei aan het begin van zijn betoog dat hij een verslag kwam voorleggen over de twaalf kandidaat-landen. Mag daaruit worden geconcludeerd dat de Commissie Turkije als een kandidaat-land aanmerkt, en niet als een potentiële kandidaat? Is zij naar aanleiding van de Top van Cardiff Turkije als een kandidaat-lidstaat gaan beschouwen?
Mag ik de Commissie voorts vragen of zij naar aanleiding van dit verslag nog voorstellen denkt te doen voor wijzigingen in de pretoetredingssteun om op die manier bepaalde werkzaamheden wat meer te kunnen ondersteunen dan andere?
Tenslotte wekt de uitspraak dat de onderhandelingen met Letland eind 1999 kunnen beginnen, bevreemding. Als Letland er klaar voor is, dan is het dat nu en zo niet, dan moet het wachten tot het volgende verslag volgend jaar. Is het niet riskant te zeggen dat wij over 12 maanden onderhandelingen zullen openen? Daarmee plaatsen wij ons in een kwetsbare positie.

Van den Broek
Turkije wordt beschouwd als een land dat voor toetreding in aanmerking komt. Ik ontken niet dat in dit verband een zeer interessante ideologische discussie mogelijk is over de vraag of dit land al dan niet als een kandidaat-lidstaat moet worden bestempeld. Als lid van de Commissie verantwoordelijk voor de betrekkingen met Turkije, weet ik precies hoe dit dossier dient te worden benaderd. Een en ander is uiteengezet in de conclusies van zowel Luxemburg als Cardiff en de Europese strategie voor Turkije is volstrekt helder over wat er allemaal wordt verlangd ter voorbereiding op het lidmaatschap.
In het geval van Letland kan gewoon worden gezegd dat het land wel of niet aan de criteria voldoet. Er is uiteraard wel een zeker schemergebied als je zegt: ik ben zeer onder de indruk van de grote vorderingen die zijn gemaakt, maar als ik kijk naar de interactie tussen de economische parameters van de vereiste in verband met de markteconomie enerzijds en het concurrentievermogen anderzijds, wil ik meer resultaten zien om er zeker van te zijn dat ook echt aan deze vereisten wordt voldaan. Dat is het geval met Letland, met uitzondering van een aantal concrete punten, zoals wij in het verslag hebben aangegeven, die in onze ogen voor verdere verbetering vatbaar zijn. Dit geldt met name voor het toezicht op het financiële systeem, om maar een voorbeeld te noemen.

Spencer
Mijnheer de Voorzitter, een echt parlement wil alles heet van de naald. Vanmiddag hebben wij gezien tot welke problemen dat kan leiden. Ik mag aannemen dat u en uw collega's in het Bureau nu wellicht de mogelijkheden willen aftasten om de plenaire vergaderingen flexibeler te maken, zodat op momenten als deze zowel de Commissie als de Raad aan bod kunnen komen.
Commissaris, het wordt tijd dat iemand in dit debat u een compliment maakt. Wat u zei over Letland, Slowakije en Litouwen klonk, althans op het eerste gehoor, heel redelijk en pragmatisch en daarvoor verdient u een compliment. Maar u hebt slechts heel kort gesproken over het meest omvangrijke en lastige dossier in dit verband, en dat is Polen. Zou u hierover nu ook nog iets kunnen zeggen?

Van den Broek
Uiteraard behoort Polen, het grootste kandidaat-land qua inwonertal, tot de landen waarmee wij in onderhandeling zijn. Een zeer positief punt in dit verband is dat, na het kleine incident met dit land over het verloop van de voorbereidingen en met name over de uitvoering van bepaalde projecten die naar onze mening niet in overeenstemming was met het toetredingspartnerschap, de Poolse premier en zijn team het heft stevig in handen hebben genomen wat de coördinatie van de voorbereidende werkzaamheden betreft. En dat is duidelijk te zien.
Een veel lastiger probleem met Polen is dat dit land een nog altijd zeer omvangrijke agrarische sector telt en met grote milieuproblemen kampt. Maar ik wil Polen niet specifiek noemen als het meest problematische geval, hoewel het logisch is dat bij een land zo groot als dit, de problemen navenant zijn. Een en ander wordt nader uiteengezet in het syntheseverslag dat u hopelijk vandaag nog zult ontvangen. Wij hebben getracht een zo goed mogelijke samenvatting te geven - zonder enig land uit te zonderen - van onze algemene indrukken van het hele proces. Ik wil in dit verband ook nog wijzen op het belang van de discussies die wij het vorig jaar met het Parlement mochten voeren over de landen in de eerste groep en de landen in de preonderhandelingsfase.
In het afgelopen jaar is duidelijk geworden - en het Parlement valt te prijzen voor het feit dat het op deze procedure heeft aangedrongen - dat het verschil tussen beide groepen aanmerkelijk is verkleind. De screening is begonnen met alle landen tegelijk en zal voor de landen in de tweede groep in de loop van het eerste kwartaal van het volgend jaar niet meer op multilaterale basis, maar bilateraal geschieden. De bilaterale screening van de landen in de tweede groep sluit meer aan op wat wij met de onderhandelaars doen. De verschillen worden op deze manier nog verder verkleind en dit helpt er ook voor zorgen dat, wanneer de landen uit de tweede groep aan de onderhandelingen gaan deelnemen, hun relatieve nadeel ten opzichte van de kopgroep, minder groot zal zijn dan aanvankelijk het geval was.

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, in dit Huis wordt alweer geschiedenis geschreven, want vandaag nam de Commissie de historische beslissing om het uitbreidingsproces weer geloofwaardig te maken en een nieuw elan te geven door te erkennen dat Letland eigenlijk tot de eerste groep kandidaten had moeten behoren, waardoor het als een van de eerste voormalige dictaturen lid van de Unie zou kunnen worden. Ik wil de commissaris graag vragen om te bevestigen dat Letland - indien de huidige ontwikkeling doorzet - samen met de andere landen van de eerste groep in het begin van de volgende eeuw tot de Unie zou kunnen toetreden. Ik kreeg van de commissaris graag de bevestiging dat Letland de mogelijkheid krijgt om met de eerste groep mee te doen en dat Litouwen en Slowakije uiteraard zo snel mogelijk kunnen volgen. Ik dank u alvast voor uw bevestiging, mijnheer de commissaris.

Van den Broek
Het is altijd verleidelijk om specifieke data te noemen, maar wat het lidmaatschap aangaat weten wij dat veel van de landen waarmee momenteel onderhandelingen worden gevoerd, als werkhypothese aanhouden dat zij in 2002 of, althans het merendeel, in 2003 volwaardig lid van de Unie zullen worden. Ik heb het hier dan over de groep van zes. Ik kan alleen maar antwoorden dat ik hoop dat dit ook zo zal zijn. Toetreding is echter alleen mogelijk als de kandidaat-landen aan de voorwaarden voldoen. Hetzelfde geldt voor het openen van onderhandelingen, waarover ik eerder sprak. In het geval van Letland is het duidelijk dat aan de politieke criteria wordt voldaan, maar wij vinden dat er nog wel het een en ander moet gebeuren om ook aan de economische criteria te kunnen voldoen. De situatie is echter dusdanig verbeterd dat er een duidelijk uitzicht is ontstaan op een positieve aanbeveling over het beginnen van onderhandelingen. Aldus luidt de conclusie van het syntheseverslag. Verdere uitspraken dan deze zijn een slag in de lucht.

Malone
Ik had gehoopt dat de commissaris als reden voor zijn te late aankomst hier zou geven dat hij bezig was geweest om de laatste hand te leggen aan de evaluatie van Malta. Ik was dan ook dubbel teleurgesteld toen u, commissaris, zei dat het wel half februari kan worden alvorens u met uw nieuwe evaluatie komt. De Commissie bracht immers al in 1995 een positief advies uit over de toetreding van Malta, net als dit Parlement. Ik zou van u graag de werkelijke reden voor dit uitstel vernemen en ik wil u eraan herinneren dat in 1995 in Madrid is afgesproken dat de onderhandelingen met Malta een half jaar na afloop van de IGC van start zouden gaan. In het licht daarvan wil ik weten wat u heeft doen besluiten om Malta niet in de kopgroep op te nemen. Ik denk dat u mij gelijk zult geven - en zo niet, dan zou u dat hier moeten zeggen - dat Malta economisch gezien in aanmerking komt en ook op andere terreinen verder is gevorderd dan de andere kandidaat-landen. Ik zou hierop graag een haarfijn antwoord krijgen vandaag.

Van den Broek
Als wij Malta recht willen doen onder de omstandigheden zoals die zich voordoen, namelijk na twee jaar onderbreking van de voorbereidingen op de toetreding, moeten wij ons advies van 1993 actualiseren. Dat is precies wat de Raad ons heeft gevraagd. Ik heb derhalve een schrijven doen uitgaan naar de Maltese autoriteiten en morgen zal ik een ontmoeting hebben met de minister van Buitenlandse Zaken. Hij heeft een vragenlijst toegezonden gekregen met het verzoek om alle relevante gegevens te verstrekken, die wij ook uit andere bronnen hebben verzameld, zodat wij met een actualisatie van dat advies kunnen komen. Ik heb zelfs een datum genoemd, en wel begin of medio februari. Er is dus niet veel tijd. Ik wil tot mevrouw Malone zeggen dat wij blij zijn dat de aanvraag van Malta nieuw leven is ingeblazen, maar het is in dit geval het beste om de situatie eerst te actualiseren. Ik verwacht geen grote verrassingen, maar de situatie moet worden geverifieerd en aan de hand daarvan zullen wij bezien hoe Malta het best in het toetredingsproces kan worden ingepast.

Christodoulou
Ik zag graag helderheid in het warrige beeld dat althans bij mij is ontstaan na de gedachtewisseling tussen de heer Alavanos en de Commissie over Cyprus. Stel, omwille van onze discussie hier, dat het probleem van de Turkse minderheid die niet bij de onderhandelingen betrokken is, niet bestond. Dan begrijp ik niet hoe een minderheid zijn wil aan een meerderheid kan opleggen, een feit dat de Europese Unie ogenschijnlijk wel accepteert, maar hoe dan ook, als dit punt niet zou spelen, in hoeverre voldoet Cyprus dan aan de eisen voor toetreding tot de Europese Unie?

Van den Broek
Het verslag over Cyprus bevat een economische analyse. Het zal de geachte afgevaardigde ongetwijfeld bekend zijn dat Cyprus in het verleden een heel beschermde economie had en dat betekent derhalve dat de liberalisering van de markt moet worden voortgezet. Er is voor ons geen enkele aanleiding Cyprus een waarschuwing te geven, al kan de situatie op bepaalde punten, zoals bijvoorbeeld het banksysteem en het gerechtelijk apparaat, worden verbeterd. Dit zijn echter zaken waaraan alle kandidaat-landen moeten werken.
Wat de kwestie Noord-Cyprus betreft, zou ik evenals de geachte afgevaardigde de Turks-Cyprioten graag aan de onderhandelingstafel zien verschijnen om de eenvoudige reden dat het ons aller streven is dat het lidmaatschap van Cyprus op den duur aan beide bevolkingsgroepen ten goede komt. Dit is heel wat keren in de conclusies van topconferenties verklaard. Maar wij kunnen niemand, en zeker de heer Denktash niet, hiertoe dwingen. Als hij blijft weigeren deel te nemen aan de onderhandelingsdelegatie, is dat zijn zaak. Ondertussen gaan wij gewoon door met onze werkzaamheden met betrekking tot Cyprus.

Ojala
Mijnheer de Voorzitter, verwijzend naar de situatie van de zigeuners ofwel de Roma heeft commissaris Van den Broek in zijn betoog geconstateerd, dat wat de politieke criteria en vooral de positie van minderheden betreft, er in menig kandidaat-land reden tot zorg bestaat. Het is van belang dat de commissaris aandacht heeft geschonken aan de positie van een minderheid van enkele miljoenen mensen in de kandidaat-landen. We weten dat onder andere veel Roma uit Tsjechië asiel hebben aangevraagd in het Verenigd Koninkrijk en Canada. Ik zou de commissaris willen vragen of de Commissie heeft besloten wat er nu van de kandidaat-landen wordt geëist om de positie van de Romabevolking te verbeteren.

Van den Broek
Niet alleen sporen wij regeringen aan om aan deze zaken te blijven werken, ook hebben wij in een aantal van onze steunprogramma's, zoals bijvoorbeeld PHARE, voorzieningen opgenomen om de situatie van deze minderheid te helpen verbeteren. Zoals ik al duidelijk heb aangegeven, luidt onze conclusie tot dusverre dat dit punt in de betrokken landen nog te weinig politieke prioriteit krijgt. Dat betekent dat wij in onze contacten met hen - en u zult de wens om hieraan iets te doen ook terugvinden in het toetredingspartnerschap - zullen blijven aandringen op een verbetering van de situatie en daarvoor ook financiële steun beschikbaar zullen stellen.

Aelvoet
Voorzitter, ik wil de Commissie in ieder geval bedanken voor het feit dat zij met de primeur naar het Parlement gekomen is en niet naar de pers en ook voor het feit dat wij hebben kunnen vaststellen dat individuele landen in functie van hun reëel gemaakte vooruitgang echt ook opschuiven wat de mogelijkheden voor onderhandelingen betreft.
Wat Bulgarije betreft ben ik tevreden te kunnen vaststellen dat er wel degelijk ernstige vooruitgang is geboekt. Ik vind dat het ook in alle duidelijkheid gezegd moet worden. Maar ik heb één vraag die te maken heeft met één van de zeer moeilijke punten in de verhouding tussen de Europese Unie en Bulgarije en dat is uiteraard de nucleaire kwestie, de kwestie van Kozlodoej. Wat dat betreft moeten wij vaststellen dat ook in de laatste voorstellen van de regering er totaal andere sluitingstermijnen worden voorgesteld dan wat oorspronkelijk beloofd was en vastgelegd was in een overeenkomst in 1993 al. Ik wou dus aan de Commissie vragen of zij zo precies mogelijk kan aangeven wat volgens haar het effect is van dit nucleair probleem ten overstaan van hoe zwaar dat dat ingeschat moet worden in verband met de toetredingsmogelijkheden voor Bulgarije.

Van den Broek
Ik ben wat voorzichtig, want ik heb nogal eens de neiging de kerncentrales van Bulgarije, Litouwen en Slowakije door elkaar te halen. Eén ding is echter volstrekt helder: de nucleaire veiligheid is een uiterst belangrijk onderdeel van onze samenwerking met de kandidaat-landen. Wat de sluitingstermijnen voor kerncentrales aangaat, gaan wij ervan uit - en daarover hebben wij geen enkel misverstand laten bestaan - dat de betrokken centrales worden gesloten zoals vastgelegd in eerder gesloten overeenkomsten op het gebied van de nucleaire veiligheid. Daarbij komt dat er in sommige gevallen kan worden getwist over de precieze levensduur van een bepaalde component van een nucleaire installatie en daarvoor raadplegen wij momenteel deskundigen. Deze deskundigen zijn onder meer verbonden aan de EBWO-rekening "Nucleaire Veiligheid" .
Aangezien ik vandaag geen concrete gegevens bij de hand heb, kan ik hier niet veel meer over zeggen, maar u kunt ervan verzekerd zijn dat wij in onze samenwerking een hoge prioriteit zullen blijven toekennen aan de sluiting van kerncentrales die naar onze overtuiging niet meer aan de vereisten van de internationale veiligheidsvoorschriften kunnen voldoen.

Ephremidis
Mijnheer de Voorzitter, ik had mijn hand al opgestoken voor een vraag toen de commissaris nog maar net begonnen was. Nu zegt u dat het debat afloopt. Ik heb echter nog niet het woord gevoerd, terwijl andere collega's die lang na mij het woord hadden gevraagd, wel hebben gesproken. Begrijpt u wel, ik heb niets tegen mijn collega's, maar ik vraag mij toch af wat er aan de hand is. Ik heb die meneer naast u herhaaldelijk lastig gevallen om te weten te komen wanneer ik aan de beurt was en hij zei: "Weest u niet bezorgd, u staat op de lijst" ! En nu zegt u dat het debat is gesloten! Ik heb onmiddellijk nadat de commissaris was begonnen, het woord gevraagd en moet derhalve protesteren!

De Voorzitter
Mijnheer Ephremidis, ik moet de leden zo rechtvaardig mogelijk naar gelang van nationaliteit en fracties het woord verlenen. Van uw fractie zijn er twee personen aan het woord geweest; een van hen is de heer Alavanos, die dezelfde nationaliteit heeft als u. Veel aanwezigen hebben het woord gevraagd en ik heb het hun zeer tot mijn spijt niet kunnen verlenen. Dat is het nadeel van keuzes maken.
Het woord is aan de heer Bonde.

Bonde
Ik wil de heer van den Broek graag vragen of de Commissie reeds over de volgende punten heeft nagedacht: de stemmenverdeling, het aantal commissarissen, het aantal beslissingen die bij gewone meerderheid kunnen worden genomen, de institutionele gevolgen van de uitbreiding. Voorts wil ik graag horen of bepaalde kandidaat-landen hebben laten weten dat zij het niet nodig achten dat elk van hen een commissaris naar de Commissie stuurt en of bepaalde kandidaat-landen vragen hebben gesteld in verband met de plannen op institutioneel gebied, die men in de wandelgangen hoort. Met andere woorden, wat is het standpunt van de kandidaat-landen met betrekking tot het institutionele vraagstuk? Zijn er kandidaat-landen die blijvende uitzonderingen hebben gevraagd, bijvoorbeeld wat betreft de bescherming van weekendhuisjes, winterhutten en zomerhuisjes?

Van den Broek
Institutionele en financiële kwesties met betrekking tot de kandidaat-landen worden - als ik naar vroegere onderhandelingen kijk - traditioneel bewaard tot het laatst. Het antwoord aan de geachte afgevaardigde luidt dan ook: nee.
Wat de onderhandelingen met de zes landen zelf aangaat, is de eerste ministeriële bijeenkomst gepland voor 10 november. De gemeenschappelijke standpunten van de Raad zullen in de Raad Algemene Zaken van 9 november worden vastgesteld.
De kandidaat-landen hebben verzocht om invoering van overgangsperiodes op een aantal gebieden, met name in de telecommunicatiesector. Hoe moeten wij daar nu tegenover staan? Wij hebben de Raad en het voorzitterschap geadviseerd hierover opheldering te vragen, omdat wij er niet geheel zeker van zijn dat de verlangde ontheffingen zijn gebaseerd op een juiste interpretatie van onder meer de richtlijnen op het gebied van de telecommunicatie en de audiovisuele media. Een beter antwoord kan ik u op dit moment niet geven. Uiteraard staan de ontwikkelingen op dit gebied niet stil.

De Voorzitter
Hartelijk dank. Ik ben commissaris Van den Broek erkentelijk voor zijn bereidheid dit debat langer te laten voortduren en voor de nauwgezetheid waarmee hij alle aan hem gestelde vragen heeft beantwoord.

Partnership for integration
De Voorzitter
Aan de orde zijn de verklaringen van Raad en Commissie over integratiepartnerschappen, "Partnership for integration" .
Het woord is aan de heer Bartenstein namens de Raad.

Bartenstein
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, dames en heren, ik ben blij dat ik hier de gelegenheid heb om met het Europees Parlement over de vooruitgang te spreken die de Raad sinds de Europese Raad van Cardiff geboekt heeft in verband met de integratie van het milieu en de duurzaamheid in andere beleidsvormen. Ik zou echter eerst de noodzaak van die integratie met een concreet voorbeeld willen illustreren. De door de mens veroorzaakte klimaatverandering en de negatieve gevolgen daarvan voor het milieu en de mens vormen het grootste mondiale milieuprobleem. Alle industrielanden hebben er zich in het kader van het protocol van Kyoto toe verbonden de door de mens veroorzaakte drijfgasemissies terug te dringen.
De lidstaten van de Unie hebben zich samen tot een reductie met 8 % van de emissies verbonden. Dat kan alleen door een aantal gemeenschappelijke en op elkaar afgestemde maatregelen te nemen. Het vervoer zal daarbij een beslissende factor zijn. De vrijwillige afspraak met de Europese overkoepelende organisatie van autofabrikanten om tegen 2008 een auto met een verbruik van 6 liter op de markt te brengen moet voor ongeveer 15 % bijdragen aan de reductie die de Europese Unie zich ten doel stelt. Zonder maatregelen om het vervoer bij te sturen zal echter niet alleen een reductie achterwege blijven maar zal de CO2 -uitstoot door de aanhoudende groei van het vervoer nog met ongeveer 30 % stijgen. Technische verbeteringen moeten daarom op Europees en nationaal niveau met economische instrumenten aangevuld worden. Wij moeten de externe kosten verder internaliseren.
De verbetering van de spoorweginfrastructuur op nationaal en internationaal niveau, bijvoorbeeld de Trans-Europese spoornetten, kan helpen om de groei van het personen- en vrachtwagenverkeer af te remmen en toch aan de behoefte aan mobiliteit van de mensen en het bedrijfsleven te voldoen. Dit kleine onderdeel van het probleem van de klimaatbescherming bewijst dat wij alleen door een in alle beleidsvormen geïntegreerde aanpak vooruitgang op de weg naar de oplossing van die problemen kunnen boeken. De integratie van milieu en duurzaamheid in de andere beleidsvormen moet volgens de mededeling van de Commissie vooral door middel van Agenda 2000 en van de klimaatstrategie na Kyoto gebeuren.
De eerste gemeenschappelijke stappen in de integratie van het milieu- en vervoersbeleid werden ondernomen tijdens de informele en formele bijeenkomsten van de Raad van ministers van Milieu en Vervoer. Ik vind het daarom goed dat de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbescherming van het Europees Parlement een ontwerpresolutie heeft ingediend. De deelname van het Europees Parlement aan het door de Commissie gevraagde partnerschap is belangrijk voor het welslagen van dit gemeenschappelijke project. Duurzame integratie veronderstelt initiatieven van alle instellingen van de Gemeenschap, maar natuurlijk ook van de lidstaten.
Tenslotte moeten, in de geest van de subsidiariteit, ook de regeringen en parlementen van de lidstaten in hun nationale strategieën op het gebied van onder meer vervoer, landbouw, energie en belastingen bijzondere aandacht aan de integratie van duurzame ontwikkeling schenken.
De idee van de integratie van het milieu in andere beleidsvormen werd reeds in het vijfde milieuactieprogramma opgenomen. Om verschillende redenen bleef de doorbraak van dit nochtans overtuigende concept echter lang uit. Een van die redenen was dat in de besluiten op de andere beleidsterreinen onvoldoende rekening werd gehouden met de milieubescherming. Ook het feit dat het actieprogramma niet bindend was en dat de andere beleidsterreinen onvoldoende met elkaar verbonden waren speelde echter een rol. Intussen heeft een aantal besluiten er in de Europese Unie voor gezorgd dat de nood aan integratie en het concept duurzaamheid werden erkend. In dat verband is het Verdrag van Amsterdam van het grootste belang. Dat bepaalt immers op het hoogste rechtsniveau dat bij de uitstippeling en uitvoering van het communautair beleid en bij communautaire maatregelen rekening moet worden gehouden met de vereisten van de milieubescherming, in het bijzonder om een duurzame ontwikkeling te bevorderen.
Op de Top van Luxemburg stelden de staatshoofden en regeringsleiders het thema aan de orde en verbonden zij zich ertoe vooruitgang te boeken. Wij, milieubeleidsmensen, blijven natuurlijk de motor van de integratie. Die is ons grootste aandachtspunt. Nu de staatshoofden en regeringsleiders alle betrokken Raden hebben verzocht hun eigen strategieën te ontwikkelen om op hun eigen beleidsterrein met de belangen van het milieu en de duurzame ontwikkeling rekening te houden, komt de verantwoordelijkheid voor de integratie van het milieu bij de sectoren te liggen. Deze strategieën worden vervolgens opnieuw door de Europese Raad onderzocht.
Het is goed dat net de drie sectoren vervoer, energie en landbouw met veel inzet op het verzoek van de Europese Raad van Cardiff ingaan en hun verslagen voor de Top van Wenen opstellen. Bovendien zal in het verslag van de Raad Algemene Zaken over Agenda 2000 voor de Europese Raad van Wenen een hoofdstuk gewijd zijn aan de integratie van milieuaspecten in het regionaal en cohesiebeleid, met andere woorden de structuurfondsen, in het kader van Agenda 2000. De verslagen van de Raden worden als conclusies aangenomen en zullen onmiddellijk aan de Europese Raad worden voorgelegd.
Wat landbouw en vervoer betreft, hebben het voorzitterschap en de Commissie de werkgroepen van de Raad gemeenschappelijke ontwerpverslagen voorgelegd. Over energie ligt, naast het verslag van de Raad, ook een mededeling van de Commissie voor. De voorliggende ontwerpteksten van de drie verslagen bewijzen dat inspanningen zijn gedaan om aan de eisen in de mededeling van de Commissie en van de Europese Raad van Cardiff te voldoen. Alle verslagen zullen namelijk verwijzen naar de reeds genomen maatregelen en het ook over toekomstige activiteiten hebben. Bovendien staat in alle teksten dat duurzaamheidsindicatoren moeten worden ontwikkeld en dat voor elke sector een algemene strategie moet worden uitgestippeld. De verschillende Raden moeten voortaan bijzondere aandacht besteden aan de ontwikkeling van indicatoren en de vaststelling van doelstellingen inzake controles.
Momenteel staat de uiterste datum voor de keuze van indicatoren op elk van de drie terreinen nog ter discussie. Daarbij moet rekening gehouden worden met de huidige werkzaamheden van de Verenigde Naties, de OESO, Eurostat en niet in de laatste plaats het Europees Milieuagentschap. De tijd tussen twee Europese Raden is echter te kort om algemene concepten te formuleren en indicatoren te kiezen. In het vooruitzicht van de Europese Raden van Keulen en Helsinki in 1999 moet worden voort gewerkt aan sectorale strategieën, tijdschema's en concrete maatregelen.
Ik wil nog kort inhoudelijk iets over de drie sectoren zeggen. In het energiebeleid van de Europese Unie is de milieubescherming, naast een zekere energievoorziening en het concurrentievermogen, ongetwijfeld een van de drie basisprincipes. Vooral wegens de verplichtingen die wij in het Protocol van Kyoto hebben aangegaan, moet de Raad van ministers van Energie bij zijn werkzaamheden ook rekening houden met het milieu. Bij de totstandbrenging van de interne energiemarkt, op het gebied van energie-efficiëntie en hernieuwbare energiebronnen, alsmede in het kaderprogramma voor energie werden al maatregelen voor de integratie van de milieubescherming in het energiebeleid van de Gemeenschap genomen.
Ook wat het vervoer betreft, werden op het niveau van de Gemeenschap, meer bepaald in de Milieuraad, al maatregelen genomen om de druk op het milieu te verlichten. Ik denk daarbij aan het Auto/Olie-programma en de reeds vermelde vrijwillige overeenkomst met de auto-industrie over de invoering van de 6-liter-auto. Wij moeten de Commissie hier danken voor haar werk. De aanhoudende vraag naar vervoerdiensten en mobiliteit blijft echter een uitdaging. Iedere technische vooruitgang die de druk op het milieu helpt verminderen wordt jammer genoeg tenietgedaan door de niet aflatende groei van het vervoer. De Commissie heeft een reeks voorstellen uitgewerkt en voorgelegd die aan de oplossing van het probleem moeten bijdragen. De Raad zal die spoedig onderzoeken.
Wat de landbouw betreft, werden al maatregelen getroffen op het gebied van landschap, soortendiversiteit, water, bodem en luchtbescherming. In het kader van de in Agenda 2000 aangekondigde hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid zal de integratie worden voortgezet, bijvoorbeeld op het gebied van de plattelandsontwikkeling. Concrete resultaten hangen ook af van programma's en maatregelen op nationaal en regionaal vlak. Energie, vervoer en landbouw zijn ongetwijfeld belangrijke sectoren voor de integratie. Het zijn echter niet de enige relevante beleidsterreinen. Overeenkomstig de besluiten van Cardiff zijn daarbij ook andere Raden betrokken. Bij de ontwikkeling van sectorale strategieën moet volgens mij bijzondere aandacht gaan naar de centrale thema's van de volgende jaren op milieugebied, zoals klimaatbescherming, de follow-up van Kyoto en de uitbreiding van de Unie.
Hoewel elke Raad verantwoordelijk is voor zijn strategie, moet er op langere termijn toch een overkoepelend algemeen concept duurzame ontwikkeling komen. Naar aanleiding van de informele bijeenkomst van de Raad van ministers van Milieu in juli 1998 in Graz hebben wij in dit verband afgesproken in onze lidstaten best practice -modellen voor de integratie te zoeken. Op basis van die modellen kunnen de beslissingsstructuren op het niveau van de Gemeenschap en in de lidstaten dan worden gecontroleerd. Op lange termijn moeten milieu en duurzame ontwikkeling zowel in onze strategieën als in onze besluiten worden geïntegreerd.
Ik wil nogmaals beklemtonen dat de actieve en ondersteunende rol van het Europees Parlement in het integratiepartnerschap met Raad en Commissie van groot belang is voor het succesvolle verloop van dit proces. In de ontwerpresolutie staan talrijke verzoeken aan de Europese Raad en de Commissie. Commissaris Bjerregaard zal nader verklaren welke bijdrage de Commissie in de toekomst zal leveren. U bent het met mij beslist eens dat het proces pas begonnen is en dat een dergelijk project alleen op lange termijn succes kan hebben. Daarom zijn nauwe samenwerking, van langere duur dan een voorzitterschap, tussen de lidstaten en samenwerking tussen de instellingen noodzakelijk om succes te boeken. Tegen 2000, wanneer ook de voortzetting van het vijfde actieprogramma op de agenda staat, moeten wij over een uitgebreide strategie voor integratie en duurzaamheid beschikken.
De follow-up van Cardiff moet, met het oog op de continuïteit en samenhang van het toekomstige Europese milieubeleid, gepaard gaan met de opstelling van een nieuw actieprogramma voor het milieu. Ik ben ervan overtuigd dat op lange termijn alleen het concept van de integratie van duurzaamheid in alle beleidsvormen geschikt is om in de oplossing van de Europese en mondiale milieuproblemen vooruitgang te boeken, onze levensvoorwaarden te verbeteren en ze voor de komende generaties veilig te stellen. Om op het gebied van de integratie van het milieubeleid in andere beleidsvormen verdere vooruitgang te kunnen boeken is het volgens mij beslist nodig dat het proces wordt voortgezet op het hoogste politieke niveau, namelijk dat van de staatshoofden en regeringsleiders. Het succes van Cardiff moet in Wenen een vervolg krijgen.
Succesvolle integratie veronderstelt echter ook planning op lange termijn. Duitsland en Finland hebben zich als aankomende voorzitterschappen reeds bereid verklaard het werk voort te zetten en zo de dynamiek van het proces ook na de millenniumwisseling te garanderen. Wij hebben nood aan visie om het toekomstige Europese milieubeleid vorm te geven. Het concept van de integratie van milieu en duurzaamheid in alle sectoren kan en moet een solide basis vormen voor de ontwikkeling van die visie in het volgende millennium. Ik ben blij dat de Raad, de Commissie en vooral het Parlement deze uitdaging samen aangaan.

Bjerregaard
Mijnheer de Voorzitter, geachte leden, ik dank de milieucommissie voor deze ontwerpresolutie die een van de belangrijkste thema's van het milieubeleid behandelt, met name de integratie van het milieu in de andere communautaire beleidssectoren. Zoals iedereen weet en zoals in het Parlement en in de Raad verschillende keren is gezegd, ligt de oorzaak van vele milieuproblemen in andere beleidssectoren, hetzij vervoer, energie of landbouw, zoals de heer Bartenstein reeds heeft gezegd. Het beleid in deze sectoren moet gewijzigd worden om het milieu te kunnen verbeteren. Dit geldt ook voor de uitvoering van het Protocol van Kyoto. Wij kunnen onze verplichtingen alleen nakomen, als we de andere sectoren erbij betrekken en hun beleid wijzigen.
Het Verdrag van Amsterdam heeft het integratieproces, zoals algemeen bekend, bespoedigd. De eis inzake een duurzame ontwikkeling heeft nu een centrale plaats in het Verdrag gekregen doordat hij in een van de eerste artikelen is opgenomen. De integratie van het milieu is aldus een centraal instrument geworden voor de verwezenlijking van de doelstelling en dat milieubelangen de prioriteit moeten krijgen is buiten kijf. Het is een belangrijke stap vooruit en hopelijk een keerpunt in de ontwikkeling van communautaire initiatieven op het gebied van milieu. Ik herhaal wat de Commissie in haar mededeling voor de Top van Cardiff vaststelde: integratie is een verplichting geworden. Het is niet langer louter een mogelijkheid. Ik ben een van de eersten om toe te geven dat deze doelstelling niet gemakkelijk te verwezenlijken is. Wij weten allemaal hoe moeilijk het is de verantwoordelijken van de verschillende sectoren - hetzij in de Commissie, de Raad of het Parlement - over te halen om de milieuproblemen aan te pakken, met andere woorden om rekening te houden met het milieu en, wat nog moeilijker is, de inspanningen te coördineren. Ik ben zeer blij met de inzet van het Parlement, omdat ik weet hoe moeilijk het is collega's die in andere sectoren, zoals vervoer en landbouw, werkzaam zijn, ervan te overtuigen dat ze rekening moeten houden met het milieu.
De mededeling van de Commissie voor de Top van Cardiff en de duidelijk positieve reactie van de Top heeft het proces op gang gebracht. De oproep van de Raad aan alle sectoren om het eigen beleid door te lichten en een toekomststrategie voor een duurzame ontwikkeling op te stellen, is een belangrijke nieuwe dimensie, meer in het bijzonder omdat tevens gevraagd wordt de indicatoren aan te wijzen die gebruikt kunnen worden voor de ontwikkeling van nieuwe beleidsvormen en voor het controleproces. De bevoegde diensten van de Commissie zijn samen met het voorzitterschap reeds bezig met rapporten uit de landbouw-, energie- en vervoersector als voorbereiding van de Top van Wenen, zoals de heer Bartenstein reeds onderstreepte. Het gaat hier om de eerste stappen in het proces, die als basis voor de volgende activiteiten moeten dienen. De keuze van indicatoren en een consensus over de doelstellingen zijn belangrijke factoren voor de beoordeling of een strategie al dan niet succes heeft. In de loop van 1999 moeten wij het eens worden over de indicatoren voor de gebieden die de hoogste prioriteit krijgen. Dit werk zal niet van een leien dakje lopen, omdat we juist met behulp van indicatoren een zeer precies beeld kunnen krijgen van de toestand van het milieu, op voorwaarde dat we de juiste indicatoren kiezen en ze correct gebruiken. Daarnaast kunnen de indicatoren ook dienst doen om het succes van een gekozen beleid te meten.
De Commissie heeft zichzelf ertoe verplicht milieubeoordelingen van de belangrijkste voorstellen te doen. De eerste praktische uitvoering hiervan zal in het werkprogramma van de Commissie voor 1999 terug te vinden zijn. Wij zijn zeer actief bezig geweest met de integratie van het milieu-aspect. Dat is duidelijk te zien aan het voorstel voor Agenda 2000. Ik ben ervan overtuigd dat we met vele van deze voorstellen baanbrekend werk hebben geleverd wat betreft de integratie van het milieu in andere beleidssectoren, zoals landbouw en de structuurfondsen. Nu is het zaak deze integratie te verankeren via definitieve beslissingen op Gemeenschapsniveau, zowel in het Parlement als in de Raad. Om dit te doen slagen moeten we alle krachten bundelen.
Mijnheer de Voorzitter, de Commissie is blij met de steun van het Parlement, dat zich in zijn ontwerpresolutie achter al onze initiatieven tot op de dag van vandaag schaart. Voor zover ik kan zien, is er slechts één klein meningsverschil, namelijk dat het Parlement een richtlijn wil. Ik begrijp niet goed hoe dit praktisch in zijn werk zou moeten gaan. Ik vind eigenlijk dat ons voorstel voor een richtlijn inzake strategische milieubeoordeling al heel ver gaat wat de integratie van de milieudimensie in de nationale plannen en programma's betreft. Daarom werken wij hard om dit voorstel te doen aannemen.
Ik herinner eraan dat wij het Parlement in onze mededeling over Partnership for integration verzocht hebben zijn eigen procedure door te lichten om te zien hoe het Parlement meer zou kunnen doen voor de integratie. De ontwerpresolutie maakt duidelijk dat het Parlement met een dergelijk onderzoek bezig is en ik verheug mij erop om met het Parlement te kunnen samenwerken voor eender welk initiatief waarmee het op ons verzoek zal ingaan.

Collins, K.
Mijnheer de Voorzitter, het debat dat wij hier vandaag houden, is een mooi voorbeeld van de samenwerking tussen het Parlement en de andere instellingen. Voor ons was het zonneklaar dat er een openbaar debat moest komen en dat is mogelijk gebleken dankzij de medewerking van zowel mevrouw Bjerregaard als de heer Bartenstein. Ik ben erg blij met wat zij hier vandaag hebben gezegd.
In de artikelen 2 en 3 van het Verdrag van Amsterdam wordt heel duidelijk de verplichting vastgelegd om milieu-eisen te betrekken in de vaststelling en tenuitvoerlegging van iedere vorm van communautair beleid en activiteiten. De mededeling van de Commissie "Een partnerschap met het oog op integratie" , waarin die verplichting opnieuw is opgenomen, is in onze ogen duidelijk een stap in de goede richting. In het licht van de uitbreiding, de huidige voorstellen in het kader van Agenda 2000, de communautaire strategie voor de uitvoering van het Protocol van Kyoto en de mededeling van de Commissie over de communautaire strategie inzake biodiversiteit is het duidelijk dat integratie heel belangrijk is om tot een duurzame ontwikkeling te komen.
Hoewel ik alles niet direct in het negatieve wil trekken, wil ik u in dit verband toch herinneren aan de woorden die Jacques Delors sprak na afloop van de Conferentie in Rio enkele jaren geleden. Nadat hij dit alles had aanschouwd, vergeleek voorzitter Delors de staatshoofden die in Rio hun opwachting maakten om er een toespraak te houden, met brave gelovigen die zondags ter kerke gaan om er opzichtig en in het openbaar te bidden voor de armen, maar bij het verlaten van de kerk een minimale bijdrage in de armenbus deponeren. Woorden alleen, hoe welkom ook, zijn niet genoeg. Wij moeten ze ook in daden omzetten. Wij kunnen niet volstaan met alleen te zeggen dat er iets moet gebeuren.
Voor de Europese Unie is in dit verband een enorm belangrijke taak weggelegd. Geen van onze lidstaten kan de milieuproblematiek alleen aan. Geen van de problemen met een grensoverschrijdend karakter kan door individuele lidstaten worden opgelost. Wij moeten dan ook andere beleidssectoren, zoals werkgelegenheid, industrie, vervoer en landbouw, hierbij betrekken en in het kader van de interne markt, het duurzaamheidsbeginsel en het integratiebeginsel tot oplossingen komen. Deze holistische benadering is van essentieel belang als wij daadwerkelijk streven naar een duurzame ontwikkeling, zoals is aangegeven in het vijfde actieprogramma voor het milieu waarin per slot van rekening de lijn wordt doorgetrokken van Brundtland in 1987 naar Rio in 1992 en Agenda 21.
Het milieubeleid moet zonder meer in alle beleidssectoren worden geïntegreerd. Daarbij is een zo groot mogelijke betrokkenheid van het publiek, het bedrijfsleven en de NGO's geboden. Het moet een echt partnerschap worden. Dat betekent dat wij goed moeten kijken naar de huidige economische strategieën en naar de mogelijkheden om een omslag in het tegenwoordige consumptiepatroon te bewerkstelligen.
De onderhavige resolutie gaat in de goede richting en geeft nieuwe impulsen aan het streven naar duurzaamheid, een doel dat ons allen voor ogen staat. Helaas zijn er enkele lidstaten die dit wel met de mond belijden, maar de daad niet bij het woord voegen. Daarom is paragraaf 10 van belang met het daarin vervatte verzoek aan de Raad van Ministers om toe te zien op de wijze waarop in de lidstaten uitvoering wordt gegeven aan de mededeling en het integratiepartnerschap. Het doet mij goed te horen hoe de heer Bartenstein over een en ander denkt. Het is een verfrissende poging om de lidstaten bewust te maken van de noodzaak van integratie. Een en ander moet evenwel goed worden gestructureerd om er zeker van te zijn dat het niet bij goede voornemens van de lidstaten blijft, maar dat die ook in concrete afspraken en in concrete maatregelen worden omgezet. Die maatregelen zijn nodig en er zijn werkschema's nodig en ik ben erg blij te horen dat er vorderingen worden gemaakt met de ontwikkeling van indicatoren om de voortgang van het integratieproces te bewaken. Wij moeten hier verder aan werken en duidelijk aangeven wanneer een en ander gereed moet zijn.
Het wordt, kortom, tijd dat wij woorden in daden omzetten. De Raad en de Commissie kunnen zonder meer rekenen op de steun van het Parlement als zij de integratie van de milieucomponent echt tot beleidsstrategie willen verheffen.

Valverde López
Mevrouw de Voorzitter, ik denk dat wij allemaal bijzonder blij zijn met dit gezamenlijk debat van Commissie, Raad en Parlement. Naar de burgers toe is deze visualisering van wat de werkelijke aard van de communautaire wetgevende instellingen is, heel belangrijk. Het zijn de drie instellingen die in een tripartiet overleg het eindresultaat bepalen. Ook is belangrijk dat wij nu iets in gang aan het zetten zijn wat reeds is opgenomen in het Verdrag van Amsterdam, dat hopelijk spoedig door alle lidstaten wordt bekrachtigd.
Milieubeleid is geen sectoraal beleid meer. Het is een gemeenschappelijke dimensie geworden die in de andere beleidsvormen moet worden geïntegreerd. Dit is een boodschap die wij aan alle sectoren en vooral ook aan alle overheden moeten overbrengen. Daarom is het akkoord van de Europese Raad van Cardiff zo belangrijk.
Ook ben ik verheugd over het feit dat de Raad heeft herinnerd aan zijn verantwoordelijkheid om de milieueisen niet alleen aan de nationale overheden over te brengen, maar om ook de regionale en lokale beleidsvormen te coördineren. Dit is van essentieel belang, want anders zouden wij niet aan onze doelstelling voldoen.
Ik ben van mening dat het van groot belang is dat de Raad zijn werkwijzen verandert, net zoals de Commissie haar interne werkwijze heeft gewijzigd en het Europees Parlement voor de komende zittingsperiode een herziening van zijn Reglement aan het voorbereiden is. Het initiatief daartoe is aan de Raad, maar het spreekt vanzelf dat vergaderingen van de milieuministers met andere ministers niet voldoende zijn. Ik ben van oordeel dat het interne systeem veranderd moet worden.
Bij deze poging tot overheveling van een aantal concrete instructies naar de nationale, regionale en lokale overheden, zou ook het schema uit de milieuauditverordening voor bedrijven een uitstekend richtsnoer voor de verschillende overheden kunnen zijn.
Op het vlak van concrete beleidsvormen wachten wij in dit Parlement al enige jaren op het bereiken van het gestelde doel om de salarislasten - of een deel daarvan - te vervangen door milieuheffingen. Wij hebben nog geen adequaat antwoord van de Commissie ontvangen - hoewel zij wel een paar pogingen heeft gedaan - dat door de Raad wordt goedgekeurd. Dit is een van de uitdagingen waarvoor wij ons gesteld zien.
Tevens dienen consumptiepatronen te worden bevorderd die met duurzame ontwikkeling verenigbaar zijn. Ook hier zijn concrete maatregelen noodzakelijk.
Op het gebied van de alternatieve energieën hebben wij, ondanks het feit dat wij ons daar als communautaire instellingen verschillende keren mee hebben beziggehouden, naar mijn mening niet voldoende inspanning geleverd.
Mevrouw de Voorzitter, ik vind dat wij ook verheugd moeten zijn over het feit dat de Raad een follow-up wil geven aan zijn werkzaamheden en beleidsvormen die niet gekoppeld is aan de roulerende, halfjaarlijkse voorzitterschappen. Ook denk ik dat wij allen heel tevreden zijn met het werk dat door de commissaris van milieu wordt verricht. Wij zijn blij dat zij weer hersteld is.

Eisma
Voorzitter, ik heet allereerst commissaris Bjerregaard weer welkom in ons midden. Zo te horen is zij weer uitstekend in staat om met ons voor het milieu te vechten. Welkom.
Wat wij hier doen in de Europese Unie geldt als een voorbeeld voor de lidstaten. Wij zijn als eerste begonnen in de Unie, de Raad, de Commissie en het Parlement, om de duurzaamheid te integreren in andere beleidssectoren. Daarom moeten wij het goed doen, want dat betekent dat de lidstaten het goede voorbeeld kunnen volgen. Wij hebben gerealiseerd dat de integratie van duurzaamheid in andere sectoren niet langer een mogelijkheid is, maar een verplichting. Daarom hebben wij ook richtsnoeren en indicatoren nodig om die integratie te kunnen controleren. Mevrouw Bjerregaard sprak erover dat het moeilijk zal zijn om die te ontwikkelen, maar wij wachten af wat het jaarlijkse programma 1999 van de Commissie daarover vermeldt.
Het is nog belangrijker om het idee van de integratie van duurzaamheid in andere sectoren te kunnen operationaliseren, omdat juist het Verdrag van Amsterdam, waarover mijn land vandaag de beslissing neemt ter ratificatie, de verplichting vastlegt om milieueisen te betrekken bij alle andere vormen van communautair beleid. Wij moeten nu zien wat wij daarvan maken. Agenda 2000, het Protocol van Kyoto, de biodiversiteit, die voorbeelden zullen moeten aantonen of wij in de Europese Unie duurzaamheid in alle sectoren kunnen integreren.
Wij hebben een aantal eisen gesteld. Wij willen iedere zes maanden ten minste een gezamenlijke Raadszitting met de ministers van Milieu en de andere ministers van Landbouw, Vervoer, enzovoort. Wij willen ook dat de Ecofin en andere Raden de ministers van Milieu raadplegen wanneer zij beslissen over het regionaal beleid.Tot slot, een vraag aan de vertegenwoordiger van de Raad. Straks in Wenen bij de top zult u weer bekijken hoe ver u bent gekomen in het afgelopen halfjaar met de integratie. Dat wordt een document en wij zouden het erg op prijs stellen als Parlement om over dat Raadsdocument te kunnen beschikken en ook daarover ons oordeel te kunnen geven. Wilt u ervoor zorgen dat u ons als Parlement dat document dat u in Wenen gaat bespreken of heeft besproken doet toekomen, zodat wij een oordeel kunnen geven?

Graenitz
Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de voorzitter van de Raad, mevrouw de commissaris, ik ben blij dat u opnieuw bij ons bent en dat u het al beter maakt. Ik ben ook erg blij dat dit thema nu, onder het Oostenrijks voorzitterschap van de Raad, concreet wordt aangepakt. Jaren geleden al hebben wij ons de duurzame en milieuvriendelijke ontwikkeling van de Unie ten doel gesteld. Wij hebben dat doel echter nog niet bereikt. Tussen woord en daad gaapt immers vaak een diepe kloof. Bovendien ontbraken de nodige strategieën en mechanismen om het milieubeleid op de juiste wijze in de andere beleidstakken te integreren en aldus een duurzame ontwikkeling tot stand te brengen.
Daarom begroet ik het voorstel voor het integratiepartnerschap en hoop ik dat het Parlement niet de rol van jongste vennoot krijgt toebedeeld - de voorzitter van de Raad en de commissaris denken van niet, maar anderen denken misschien van wel -, maar dat het evenwaardig aan en samen met de andere instellingen op een heel open en duidelijke manier voor een betere integratie van milieuzaken in de andere beleidsvormen zal kunnen ijveren.
Ik geef het voorbeeld van de follow-up van Kyoto. Wij hebben een duidelijke verbintenis aangegaan: in de Europese Unie moet de uitstoot met 8 % dalen. Om dit doel te bereiken moeten wij niet alleen beslissen hoe de lasten worden verdeeld. Wij moeten ook controleren of de uitstoot ook echt vermindert zoals de lidstaten hebben beloofd. Wij moeten afspreken wat er moet gebeuren als dat niet zo is. Mevrouw de commissaris, ik ben het niet met u eens dat daarvoor geen wetgeving nodig is. Ik denk dat wij, om de doelstellingen van Kyoto te bereiken, een wettelijk kader nodig hebben. Het gaat immers niet alleen om indicatoren en doelstellingen, maar ook om maatregelen om deze doelstellingen te bereiken en om de vraag welke maatregelen moeten worden genomen als de doelstellingen niet worden bereikt.

Myller
Mevrouw de Voorzitter, het is niet moeilijk het eens te zijn met de eis die zowel van de kant van de Commissie, de Raad als het Parlement is gesteld om werkelijk maatregelen te nemen om het milieu in alle beleidssectoren te integreren. Naar mijn mening is het niet voldoende dat we globaal over duurzame ontwikkeling praten. We moeten de kant opgaan dat we de toestand van het milieu verbeteren.
Het verkeer is zonder meer een van de grootste problemen en het verminderen van de uitstoot van uitlaatgassen vormt een belangrijk onderdeel van het beleid waarmee we het milieu proberen te verbeteren. Het consumptiegedrag kan het best worden beïnvloed door de mensen in hun portemonnee te raken en hiervan is het Auto/Olie-programma een goed voorbeeld. In dit programma wordt door middel van belemmeringen en prikkelingen via belastingdifferentiatie getracht het verbruik van hoogwaardigere brandstoffen te stimuleren en het verbruik van kwalitatief slechtere brandstoffen duurder te maken. Dit systeem kan naar vele andere situaties worden uitgebreid.
Agenda 2000, die momenteel zowel in het Parlement als in de Raad wordt behandeld, is een concrete aanwijzing voor hetgeen we willen bereiken. Wat het regionaal en structuurbeleid betreft is het voorstel van de Commissie in theorie goed, maar blijven de praktische maatregelen gebrekkig. De milieu-instanties moeten op gelijke voet met andere actoren bij de praktijk van alle programma's worden betrokken. Bij de landbouw is het niet voldoende te zeggen dat het de taak van de lidstaten is ervoor te zorgen dat de milieudoelstellingen in de landbouw worden gerealiseerd. Er moeten communautaire maatregelen zijn. Er kan geen steun worden gegeven als er te weinig aandacht aan milieuvraagstukken wordt geschonken.
Het werk voorafgaand aan de uitbreiding is belangrijk en we moeten ons er werkelijk voor inzetten, omdat we er niet van uit mogen gaan dat de toekomstige lidstaten niet volledig bij de milieuzaken worden betrokken en zodoende een lange overgangsfase nodig hebben. We weten dat als de uitbreiding op deze manier wordt gerealiseerd, de toestand van het Europese milieu in de toekomst zal verslechteren.

Bartenstein
Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, ik dank u voor dit korte maar erg belangrijke debat. Naast enige kritiek en aanbevelingen hebt u immers ook uw instemming betuigd met het werk op het gebied van de integratie dat de laatste maanden door het Britse, nu door het Oostenrijkse en hierna zonder twijfel ook door het Duitse en Finse voorzitterschap werd en zal worden gepresteerd. De heer Collins heeft volkomen gelijk als hij de heer Delors citeert en zegt dat de tijd van de ronkende verklaringen voorbij moet zijn. Wij moeten nu handelen en hebben daarvoor de juiste instrumenten nodig. Wij hebben nood aan indicatoren, doelstellingen en mechanismen om ze te controleren.
Wij hebben echter ook eensgezindheid nodig. De Raad, het Parlement en de Commissie moeten - er is over een triloog gesproken - samenwerken om het doel te bereiken. De afzonderlijke lidstaten zijn alleen al om redenen van concurrentie niet in staat op dit gebied vooruitgang te boeken. Alleen Europa kan de weg naar duurzame ontwikkeling tonen. Wij weten immers dat de ontwikkeling, vooral buiten Europa, na Rio allesbehalve duurzaam is geweest. Het is echter niet voldoende dat de Raad, de Commissie, het Parlement en de nationale regeringen de handen in elkaar slaan. Ik geef de heer Collins nogmaals gelijk wanneer hij zegt dat steun van de publieke opinie en samenwerking met de industrie - dus met de particuliere sector - en met de nietgouvernementele organisaties noodzakelijk zijn. Volgens ons kunnen wij zonder hun medewerking geen milieubeleid voeren.
Het milieubeleid kan immers niet meer per sector worden bekeken. Wij hebben het partnerschap van onze collega's in de regeringen nodig, hoe moeilijk dat in de dagdagelijkse werkelijkheid ook mag zijn. Hoe belangrijk nieuwe initiatieven zoals de gezamenlijke bijeenkomsten van de Raden van ministers van Vervoer en Milieu ook zijn, toch zijn ze niet alleenzaligmakend. Wij moeten ook buiten die gezamenlijke bijeenkomsten en buiten de Raden van ministers van Milieu de aandacht op milieu en duurzaamheid vestigen.
Het is belangrijk en goed voor de Europese Unie dat de eerste grote maatregel voor de tenuitvoerlegging van het Protocol van Kyoto in Europa op communautair niveau werd genomen. Ik dank de Commissie opnieuw voor de zeer geslaagde besprekingen met de Europese auto-industrie. Een vermindering met 15 % - een zevende - op de weg naar het in Kyoto vooropgestelde doel is een goed begin. Verdere Europese en nationale maatregelen moeten volgen.
Wenen moet natuurlijk een nieuwe mijlpaal in dit proces worden. Onze staatshoofden en regeringsleiders zullen moeten antwoorden op wat de drie Raden - waarvan ik het werk positief heb beoordeeld - hebben voorgelegd en nog zullen voorleggen. Ik ben uiteraard bereid het Parlement onmiddellijk van de resultaten van de top van Wenen op de hoogte te brengen.
Mevrouw Graenitz had gelijk toen ze zei dat er een diepe kloof gaapt tussen woorden en daden. Ik denk echter dat wij mogen hopen dat wij met het integratiebeleid de juiste strategie hebben om de woorden door daden te laten volgen. Wij hebben niet alleen de juiste, maar volgens mij ook de enige mogelijke strategie. Wij kennen geen andere of betere. Proef op de som wordt de vraag in hoever duurzame ontwikkeling terug te vinden is in de post-Kyoto-strategie, in onze klimaatbescherming en op de drie belangrijke terreinen van Agenda 2000, namelijk de structuurfondsen, de toekomst van de landbouw en de uitbreiding van de Unie.
Wij moeten gelijkwaardige partners zijn en de Gemeenschap zal in dat alles een belangrijke rol spelen. Over enkele dagen komen wij in Buenos Aires bijeen voor de volgende conferentie over de klimaatbescherming. Ook al moeten daar geen grote doelstellingen worden geformuleerd zoals in Kyoto, toch moet deze conferentie een mijlpaal worden. Er moeten spelregels worden opgesteld, mede door de Europese Unie, die duidelijk maken dat de bescherming van het klimaat op de weg naar duurzame ontwikkeling een van de belangrijkste taken en tegelijkertijd een van de grootste uitdagingen is. Ik dank u voor uw aandacht.

Bjerregaard
Mevrouw de Voorzitter, eerst en vooral dank ik de leden voor hun belangstelling voor mijn gezondheid. Ik vind gelukkig ook dat het vooruit gaat.
Ik ben het eens met de vele leden die van mening zijn dat er stilletjes aan iets moet gebeuren en die de vele toespraken en mooie woorden een beetje moe beginnen te worden. Ik denk dat het de heer Collins was die naar Rio verwees. Dat is uiteraard een reden waarom de Raad en de staatshoofden bij dit project betrokken moeten worden. Ik ben het met het Parlement eens dat dit debat van vandaag tussen het voorzitterschap, de Commissie en het Parlement zeer nuttig is.
Zoals de heer Collins terecht opmerkt, kunnen de lidstaten deze taak niet alleen aan. Het is een Gemeenschapsproject. Aan de andere kant kan het slechts lukken als de lidstaten hun verplichtingen nakomen, wat de heer Collins onderstreepte, en vandaag heeft de heer Bartenstein ons zijn woord gegeven dat het voorzitterschap zijn duit in het zakje zal doen. Zoals de heer Valverde heeft gezegd, is het milieu niet langer een sectorbeleid en ik ben het ook eens met de vele opmerkingen over de resultaten van het Verdrag van Amsterdam.
Het is duidelijk dat de economische middelen een grote rol spelen in het milieubeleid, maar hier in het Parlement en wat deze zaak betreft ook in de Raad, is algemeen bekend met welke moeilijkheden we te kampen hebben gehad, telkens we gepoogd hebben op Gemeenschapsniveau iets te bereiken. Wij hebben op dit gebied immers nog geen fantastische resultaten kunnen voorleggen, maar dat tempert onze werklust in geen geval. Ik kan de heer Eisma bevestigen dat wij bezig zijn met de indicatoren en zoals ik in mijn eerste interventie zei, zullen wij in de loop van 1999 concrete voorstellen op dit gebied doen. Ik blijf erbij dat het een moeilijke taak is, maar ik ben het met de heer Eisma eens dat we ze moeten uitvoeren.
Mevrouw Graenitz had het over de verantwoordelijkheid van de lidstaten en dat hangt enigszins samen met de opmerking van mevrouw Myller dat de lokale autoriteiten een zeer belangrijke rol spelen in het milieubeleid. Ik wil nog eens benadrukken dat wij met Agenda 2000 naar mijn mening een paar zeer belangrijke initiatieven voor de integratie van het milieu hebben genomen, met name op het gebied van landbouw, waarover mevrouw Myller het had, en op het gebied van de uitbreiding, waar we mijns inziens voor grotere problemen staan dan we ooit hebben meegemaakt wat de tenuitvoerlegging van een zinvol milieubeleid betreft.
Ik hoop uiteraard dat het Parlement de positieve opmerkingen van het voorzitterschap betreffende de overeenkomst met de automobielindustrie inzake de CO2 -uitstoot gehoord heeft. Nog niet zo lang geleden had ik met het Parlement een discussie hierover, maar naar onze mening is dit een belangrijk aspect in de klimaatonderhandelingen dat kan bijdragen tot de oplossing van de klimaatproblemen. Daarom hebben wij ons actief ingezet om een resultaat te bereiken.
Het lijdt geen twijfel dat de integratie-oefening moeilijk is, maar het is noodzakelijk dat wij een oplossing vinden voor de huidige en toekomstige milieuproblemen. Dit veronderstelt dat alle sectoren aanvaarden dat zij een deel van het probleem zijn en dus bijgevolg ook een deel van de oplossing. Alleen als alle betrokken partijen dit aanvaarden en begrijpen, kunnen we hopen dat er goede beslissingen worden genomen. Ik vind dat we al een eindje op weg zijn, maar het is nog maar het begin. Ik ben blij met de beloftes die het Parlement en het voorzitterschap hebben gedaan.

De Voorzitter
Ik dank mevrouw de commissaris Bjerregaard en wens haar op mijn beurt een heel voorspoedig herstel.
Tot besluit van dit debat heb ik overeenkomstig artikel 37, lid 2 van het Reglement een ontwerpresolutie (B4-0080/98) van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbescherming ontvangen.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.00 uur plaats.

Homeopathische geneesmiddelen
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0378/98) van de heer Chanterie, namens de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbescherming, over het verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad over de toepassing van de richtlijnen 92/73/EEG en 92/74/EEG inzake homeopathische geneesmiddelen (COM(97)0362 - C40484/97).

Chanterie
Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, waarde collega's, sedert september 1992 beschikken wij in de Europese Unie over twee richtlijnen die een aanvulling betekenen betreffende de aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen inzake geneesmiddelen en tot vaststelling van aanvullende bepalingen voor homeopathische geneesmiddelen, zowel voor menselijk gebruik als voor diergeneeskundig gebruik. Centraal daarbij staan vier elementen: ten eerste, de toegankelijkheid van homeopathische geneesmiddelen; ten tweede, de degelijkheid en de veiligheid van die geneesmiddelen; ten derde, de voorlichting van de gebruikers van homeopathische geneesmiddelen en ten vierde de voorschriften rond de aanmaak van en het toezicht op die geneesmiddelen.
Namens de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbescherming wil ik hier in het verslag een viertal punten speciaal naar voren brengen. Ten eerste in verband met de erkenning. Artikel 6, lid 1, bepaalt dat elke lidstaat naar behoren rekening moet houden met reeds door andere lidstaten verrichte registraties of afgegeven vergunningen. Voor ons is onduidelijk wat "naar behoren rekening houdend" betekent en wie beoordeelt of de ene lidstaat "naar behoren rekening houdt" met de andere lidstaat. Het is een onduidelijke formulering en wij wensen die te vervangen.
Ten tweede met betrekking tot de speciale vereenvoudigde registratie. De speciale vereenvoudigde registratieprocedure wordt beperkt tot oraal of uitwendig gebruik. Andere toedieningswijzen zoals injecties, pleisters, verstuivers, druppels, zetpillen en dergelijke blijven uitgesloten. Enerzijds ontbreken wetenschappelijke argumenten om die uitsluiting te verantwoorden en anderzijds hanteren een aantal lidstaten voor bepaalde toedieningswijzen ook deze speciale vereenvoudigde registratieprocedure.
Vervolgens beperkt artikel 7, lid 1, de speciale vereenvoudigde registratieprocedure tot bereidingen met een verdunningsgraad van maximaal 1/10.000 van de oertinctuur of maximum 1/100 van de minimale eventueel in de allopathie gebruikte dosis voor werkzame bestanddelen van geneesmiddelen die slechts op medisch voorschrift worden verstrekt. Opnieuw bestaan er geen wetenschappelijke argumenten om die grenzen te hanteren. En opnieuw laten een aantal lidstaten bereidingen toe die niet aan die voorwaarden voldoen.
Een ander punt in verband met artikel 7, lid 1, handelt over het diergeneeskundig gebruik. Dit wordt beperkt tot gezelschapsdieren of exotische dieren en niet voor de consumptie bestemde dieren Niemand kan dit verantwoorden, noch de milieubescherming noch de volksgezondheid noch de consumentenbelangen. Vandaar dat wij voorstellen om deze beperking tot exotische dieren of gezelschapsdieren te laten wegvallen.
Derde element: etikettering. Artikel 7, lid 2, legt de verplichting op in de etikettering of in de bijsluiter uitsluitend melding te maken van de wetenschappelijke benaming van de homeopathische grondstof en dus geen fantasienamen te gebruiken. Patiënten hebben echter belang bij herkenbare productaanduidingen en duidelijke productomschrijvingen. Wij zijn van oordeel dat fantasienamen moeten worden toegestaan, inzonderheid voor combinatiepreparaten op voorwaarde dat geen therapeutische indicatie gesuggereerd of geïntroduceerd wordt.
Vervolgens legt artikel 7, lid 2, de verplichting op uitdrukkelijk aan te geven dat het gaat om "een homeopathisch geneesmiddel zonder goedgekeurde therapeutische indicaties" . De Commissie stelt vast dat de lidstaten de verplichting nogal uiteenlopend hebben omgezet. De producenten stippen aan dat een dergelijke aanduiding discriminerend werkt ten aanzien van andere geneesmiddelen en ook geen zin heeft aangezien de therapeutische indicatie geen deel uitmaakt van de registratieprocedure.
Er wordt voorgesteld aan de Europese Commissie deze formulering te vervangen door een andere formulering. In de commissie volksgezondheid wordt voorgesteld "gebruik volgens de klinische homeopathische artsenijleer" . Persoonlijk had ik liever "geregistreerd homeopathisch geneesmiddel" gezien, maar ik geloof dat wij daar van de Commissie nog bijkomende indicaties kunnen verwachten.
Dan is er de waarschuwingsplicht om een arts te raadplegen. Ik geloof dat ik de grote meerderheid van de commissie vertolk wanneer ik zeg dat wij voorstanders zijn dat een arts moet worden geraadpleegd bij gebruik van een medicatie en dat wij deze waarschuwingsplicht inderdaad ook wensen te behouden. Ik geloof dat wij deze waarschuwingsplicht ook beter kunnen formuleren en dat wij daarvoor een inspanning hebben gedaan in dit verslag.
Laatste element: de bijzondere voorschriften. Artikel 9, lid 2, gaat ervan uit dat homeopathische geneesmiddelen die niet voor een speciale vereenvoudigde registratieprocedure in aanmerking komen beoordeeld en al dan niet erkend worden op grond van vier andere richtlijnen. Krachtens het artikel zijn de lidstaten echter gemachtigd, maar niet verplicht, voor farmacologische, toxicologische en klinische proeven bijzondere voorschriften in te voeren of aan te houden overeenkomstig de beginselen en bijzondere kenmerken van de in de lidstaat bedreven homeopathische geneeskunde. Bepaalde lidstaten hebben dit gedaan, maar de meeste hebben dit nog niet gedaan of hebben dit verzuimd met concurrentiedistorsies als gevolg. Het lijkt dus aangewezen de lidstaten te verplichten om deze bijzondere voorschriften uit te werken, zodanig dat wij ook daar tot een vrij verkeer van homeopathische geneesmiddelen kunnen komen, want het gaat om ongeveer de helft van de homeopathische geneesmiddelen.
Mevrouw de Voorzitter, ik rond hiermee af. Dit zijn voorstellen die in onze commissie naar voren werden gebracht ter wijziging van de bestaande richtlijn. Wij zijn zeer geïnteresseerd in de reactie van de Europese Commissie.

Hallam
Mevrouw de Voorzitter, ik wil graag het een en ander zeggen over homeopathische geneesmiddelen waar wellicht in andere Europese culturen nog wat vreemd tegenaan gekeken wordt. Het gebruik van homeopathische geneesmiddelen loopt sterk uiteen al naar gelang het beeld dat onder de mensen leeft. Zo wordt homeopathie in het Verenigd Koninkrijk en Ierland bijvoorbeeld gezien als het domein van een aantal excentriekelingen binnen de geneeskunde en niet als een belangrijk onderdeel van de geneeskunst. Dat is een van de redenen waarom wij niet moeten aandringen op bindende afspraken en bindende regelgeving voor alle lidstaten. Niet alle lidstaten zijn op dit terrein even ver.
Daarbij komt nog eens de bezorgdheid binnen de commissie landbouw over bepaalde bestanddelen van homeopathische geneesmiddelen. Het gaat hierbij om tincturen als arsenicum en wij staan nu voor de vraag of dit soort middelen ook aan dieren in de voedselketen mag worden toegediend. Echte wetenschappelijke bewijzen voor de werking van homeopathische geneesmiddelen zijn er, naar het schijnt, niet en bewijzen voor de onschadelijkheid ervan zijn slechts incidenteel geleverd. Wat wij willen benadrukken is dat alle oertincturen aan strikte wetenschappelijke proeven moeten worden onderworpen om de verdunningsgraad vast te stellen die verenigbaar is met veiligheid in de voedselketen. Wij zijn daarnaast bezorgd over het gebruik van fantasienamen. Zij mogen geen therapeutische indicaties suggereren die niet door strikte wetenschappelijke proeven kunnen worden gestaafd. Wij zijn tevens van mening dat homeopathische geneesmiddelen alleen op voorschrift van gekwalificeerde artsen mogen worden gebruikt.
Tenslotte zij erop gewezen - en dit dienen wij heel duidelijk te maken - dat het niet goed is om het uitvoeren van proeven en controles over te laten aan mensen uit de homeopathische wereld zelf. De producten moeten strikte wetenschappelijke proeven uit andere hoeken van de wetenschap kunnen doorstaan.

Hautala
Mevrouw de Voorzitter, ik wil rapporteur Chanterie ervoor bedanken dat hij zich zeer uitvoerig met deze kwestie heeft beziggehouden en tevens rekening heeft gehouden met de opvattingen van de commissies. De economische commissie heeft de kwestie bekeken vanuit het oogpunt van het realiseren van de interne markt. Nu hebben de lidstaten immers nog niet de richtlijnen uit 1992 geïmplementeerd, waarin werd besloten dat de lidstaten de criteria waarmee homeopathische geneesmiddelen op de markt kunnen komen, moeten harmoniseren. Zodoende kunnen we stellen dat er sprake is van een probleem veroorzaakt door een gebrek aan vrij verkeer.
De economische commissie heeft ook opgemerkt dat de fabrikanten van homeopathische geneesmiddelen gewoonlijk kleine en middelgrote ondernemingen zijn en voor hen zijn de verschillen in wetgeving en toelatingsprocedures in de verschillende landen in grote mate schadelijk. Volgens de Economische commissie moeten deze producten wederzijds worden erkend, waarbij de veiligheidscriteria voor deze erkenning op Europees niveau worden bepaald en de eerste lidstaat waar het product wordt geregistreerd, evalueert en documenteert hoe goed deze gezamenlijk opgestelde criteria worden gerealiseerd. We kunnen de zogeheten goede fabricagepraktijken, de good manufacturing practice , en goede laboratoriumpraktijken, de good laboratory practice , in gebruik nemen. Op deze manier kunnen we ons ervan vergewissen dat er geen veiligheidsrisico's worden genomen. De economische commissie is er tevens voorstander van dat fantasienamen voor homeopathische geneesmiddelen worden geaccepteerd.
De praktijk loopt ook wat de tradities in de verschillende landen betreft nogal uiteen. Ook in de landen waar de homeopathie beter bekend is, heeft men kunnen constateren dat deze geneesmiddelen geen bijwerkingen hebben. Ze zijn goedkoop en hoewel de werking niet altijd met traditionele methodes volledig kan worden geconstateerd, werken ze toch.

Breyer
Mevrouw de Voorzitter, de Commissie onderzoek, technologische ontwikkeling en energie is natuurlijk ook bij het probleem van de homeopathische geneesmiddelen betrokken. Veel van waar het ons om te doen is, werd reeds door de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid besproken. Ik dank ook de heer Chanterie, die de meeste - eigenlijk alle - eisen van de commissie heeft overgenomen. Zoals mevrouw Hautala al zei, eisen wij, net zoals de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid, wederzijdse erkenning. Ik vind dat, naast aanmaak in een laboratorium en het gebruik van fantasienamen, erg belangrijk om homeopathische geneesmiddelen ook echt te steunen.
Als onderzoekscommissie vinden wij het natuurlijk zeer belangrijk dat de Commissie verslag uitbrengt over de studies en onderzoekingen naar de werkzaamheid van homeopathische en andere niet-conventionele therapieën in het kader van de gemeenschappelijke onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma's voor de medische biologie. In het kader van het vijfde kaderprogramma voor onderzoek moeten, uitgaand van de eisen in het verslag, onderzoeksactiviteiten op het gebied van de nietconventionele geneeskunde worden gestimuleerd, met inachtneming van afzonderlijke en globale methodes, alsmede de preventieve rol en bijzondere kenmerken van de niet-conventionele medische disciplines. Hiertoe behoren natuurlijk ook programma's voor het fundamenteel onderzoek in de homeopathie die moeten worden uitgevoerd door biomedische instellingen, vooral ter verklaring van de homeopathische verdunningsgraad en het bewijs van de werkzaamheid van hoge verdunningen in de homeopathie. Tevens moet worden gedacht aan programma's ter bevordering van de internationale uitwisseling van ervaringen tussen deskundigen in de homeopathie.
Wij vinden dat zeer belangrijk. Wij moeten ook weten dat de vraag naar homeopathische geneesmiddelen de laatste jaren in de meeste Europese landen is gestegen en dat die geneesmiddelen volgens gegevens van de Commissie al 1 % vertegenwoordigen van de bruto-omzet van de Europese farmaceutische industrie, en in vele landen zelfs al meer dan 5 %. Ik vind dat wij daar ook op het gebied van onderzoek rekening mee moeten houden. Vandaar het verzoek van de onderzoekscommissie, door de heer Chanterie overgenomen - waarvoor onze dank - om het onderzoek op dit gebied te intensiveren.

Marinucci
Homeopathische geneesmiddelen, antroposofische geneeskunde: velen onder u, waarde collega's - net zoals waarschijnlijk een groot deel van het publiek dat naar ons luistert - gebruiken geen homeopathische geneesmiddelen. Veel mensen zijn sceptisch over de doelmatigheid ervan of geloven niet dat de antroposofische geneeskunde wetenschappelijk verantwoord is: hoe dan ook, 29 procent van de Europese burgers heeft vertrouwen in het soort therapieën dat alternatief, complementair of niet-traditioneel wordt genoemd. De verkoop van homeopathische producten groeit en bedraagt gemiddeld 1 procent van de totale verkoop van geneesmiddelen, met veel hogere pieken in enkele landen. Het is dus terecht en noodzakelijk dat we ons nogmaals bezighouden met dit onderwerp in de vorm van een debat over het nauwgezette verslag dat door de Commissie is gepresenteerd aan het Europees Parlement inzake de toepassing van de richtlijnen uit 1992.
Met de goedkeuring van die richtlijnen heeft de Europese Unie - zoals de heer Chanterie al heeft aangestipt - ervoor gezorgd dat alle burgers zelf hun geneesmiddelen mogen kiezen, waarmee discriminatie van Europese burgers vanwege het land waarin zij wonen - enkele landen staan er meer voor open en zijn toleranter, andere landen zijn zelfs geheel tegen het gebruik van homeopathische geneesmiddelen - wordt vermeden, ook door de kwaliteit en de degelijkheid van dergelijke geneesmiddelen te waarborgen en de gebruikers duidelijke en nauwkeurige informatie en aanwijzingen te verstrekken. Deze twee doelstellingen - vrije keuze van geneesmiddelen voor alle Europese burgers en, tegelijkertijd, de nodige garantie voor wat betreft de veiligheid en het juiste gebruik ervan - hebben de richtlijn gevormd voor de Fractie van de Partij van de Europese Sociaal-Democraten, namens welke ik hier spreek, bij het debat en de stemming over het verslag dat de heer Chanterie met grote kundigheid heeft gepresenteerd in de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbescherming.
De problemen die besproken moesten worden, waren er niet veel, maar zij waren daarom niet minder ernstig. Wat te doen om de registratieprocedure van een geneesmiddel dat al geregistreerd is in een ander land, minder duur en ingewikkeld te maken? Moeten de verdunningsgrens en de toedieningswijzen die in de geldende richtlijnen worden aangegeven, worden gewijzigd, ter wille van een eenvoudigere wetgeving? Moet in de gebruiksaanwijzingen nog steeds gewezen worden op de noodzaak van het raadplegen van een arts tijdens het gebruik van het product? Of moet er juist worden vermeld dat een arts alleen hoeft te worden geraadpleegd als de symptomen na enkele dagen therapie aanhouden, of voordat er überhaupt met de therapie zelf begonnen wordt? Moet het opschrift "homeopathisch geneesmiddel zonder goedgekeurde therapeutische werking" op het etiket gehandhaafd blijven? Of zou kunnen worden volstaan met het opschrift "goedgekeurd homeopathisch geneesmiddel" ?
De resolutie die goedgekeurd is, geeft een evenwichtig antwoord op al deze vragen. De overdenking zal worden hervat wanneer en àls de Commissie een voorstel voor een richtlijn in zal dienen, waarmee een concreet antwoord moet worden gegeven op de vragen die voortkomen uit de analyse van de toepassing van de richtlijnen die op dit moment van kracht zijn.

Zimmermann
Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, met dit verslag begroet het Europees Parlement het verslag van de Commissie over de tenuitvoerlegging van richtlijnen 92/73 en 92/74. Op de rechtsgrondslag van die richtlijnen werden homeopathische middelen voor het eerst als geneesmiddelen erkend, maar de efficiënte tenuitvoerlegging van het besluit bleef achterwege. De Commissie juridische zaken en rechten van de burger eist in haar advies dat de Commissie haar initiatiefrecht gebruikt om haar bevoegdheid op het gebied van de homeopathie aan te wenden.
Er zijn vijf punten waar de Commissie op moet letten om de twee richtlijnen beter te doen toepassen. In de eerste plaats is het wenselijk dat homeopathische middelen die in een andere staat al zijn toegelaten, algemeen worden erkend. Daarvoor moet er een nieuwe, duidelijke en bindende versie van de richtlijn komen. Dat is de enige manier om bij de erkenning van homeopathische middelen door de staten willekeur te voorkomen.
In de tweede plaats moet er een lijst met bijzondere regels en tests komen om, enerzijds, de vrije markt te garanderen en, anderzijds, de consumentenbescherming niet uit het oog te verliezen. Ten derde moeten, om het proces van de erkenning van homeopathische geneesmiddelen te bespoedigen, vereenvoudigde registratieprocedures worden uitgewerkt. Ook hierbij moet rekening worden gehouden met de consumentenbescherming. In de vierde plaats moet na de vereenvoudigde registratieprocedure een uitgebreid gebruik van homeopathische middelen ook voor landbouwhuisdieren mogelijk worden gemaakt. De consumentenbescherming is in geen enkel opzicht een reden om landbouwhuisdieren van deze geneesmiddelen uit te sluiten.
Ten vijfde moeten homeopathische en allopathische geneesmiddelen met betrekking tot het gebruik van fantasienamen op etiketten en bijsluiters gelijk worden behandeld. Als ze met deze punten rekening houdt, mogen wij ervan uitgaan dat de Commissie ons een voorstel zal voorleggen waarover wij kunnen debatteren.

Vaz da Silva
Mijnheer de Voorzitter, het is symbolisch gezien belangrijk dat er binnen de tijdsspanne van één jaar twee parlementaire verslagen zijn opgesteld over niet-conventionele geneeswijzen, en dat er nu, met het verslag-Chanterie over homeopathische therapieën, vijf parlementaire commissies opdracht hebben ontvangen zich over dit onderwerp uit te spreken. Daarmee wordt bevestigd dat de Europese instellingen zich bewust zijn van het belang dat deze geneeswijzen vertegenwoordigen voor de verbetering van de gezondheidszorg, en ook dat ze die verbetering proberen te verwezenlijken op basis van de praktijkervaringen van de burgers, die zich in steeds groteren getale tot dit soort complementaire geneeswijzen bekennen.
Wat de Unie betreft zijn de dagen van struisvogelpolitiek geteld door de druk van de zijde van het Europees Parlement en door de druk die de burgers en hun organisaties hebben uitgeoefend. Het Europees Parlement is vaak als pionier opgetreden bij de behandeling van controversiële of politiek gevoelige onderwerpen - bijvoorbeeld toen cultuur en onderwijs onder de bevoegdheden van de Unie werden gebracht, maar ook bij de discussie over genetische manipulatie en kwesties betreffende gelijke behandeling of seksuele voorkeur. Ook hier weer, bij de erkenning van een statuut voor niet-conventionele geneeswijzen, loopt het Europees Parlement voorop. Waar het om gaat, is dat een praktijk - het gebruik van homeopathische middelen - die door een kwart van de bevolking gevolgd wordt bij de Europese instellingen erkenning vindt, opdat deze geneeswijzen zich zonder gevaar voor de betrokkenen kunnen ontwikkelen. Die ontwikkeling dient te geschieden onder omstandigheden van gelijkheid en billijkheid, zowel voor de artsen die deze geneeswijzen aanhangen als voor de industrie in deze sector. Van belang is ook dat de bereidheid die de Unie in deze materie getoond heeft weerklank vindt in de lidstaten, en dat deze zo snel als dat redelijkerwijs mogelijk is overgaan tot wederzijdse erkenning. Zij dienen daarbij een gemeenschappelijke procedure voor de registratie van geneesmiddelen te aanvaarden, terwijl er intussen studies verricht moeten worden om de homeopathische praktijk een basis te verschaffen.

Dybkjær
Mijnheer de Voorzitter, ik dank de rapporteur voor zijn verslag. Het betreft een gebied dat over het algemeen veel aandacht krijgt. De meeste mensen hebben er hun idee over en er wordt met passie over gediscussieerd. Gelukkig was het tot nog toe slechts mondelinge passie. Elk land heeft de problemen op zijn eigen manier aangepakt, waarmee we rekening moeten houden om te beslissen wat we in EU-verband gaan doen. Ik zal niet ingaan op alle overwegingen die de rapporteur naar voren heeft gebracht. Ik verwoord het algemeen standpunt van de liberale fractie als richtsnoer voor de toekomstige werkzaamheden van de Commissie en de Raad, waar alles eigenlijk om draait.
Ten eerste is het wenselijk dat een groter aantal geneesmiddelen wederzijds erkend worden, maar een noodzakelijke en absolute voorwaarde is dat men moet weten onder welke vorm een geneesmiddel in de verschillende lidstaten geregistreerd is. We stellen vast dat nu niet aan deze voorwaarde wordt voldaan. De registratie moet dus goed gefundeerd zijn op een zo breed mogelijke wetenschappelijke basis. Dit betekent ook dat alle lidstaten hun lijst van erkende homeopathische geneesmiddelen moeten publiceren en daarbij meedelen hoe ze erkend zijn, bijvoorbeeld of ze krachtens artikel 7 en 8 zijn erkend. Dat zou ons al een eindje op weg helpen. Een vereenvoudigde registratieprocedure is volgens ons niet bruikbaar voor geneesmiddelen voor menselijk gebruik noch voor geneesmiddelen die worden toegediend aan dieren en in de voedselketen terecht kunnen komen. Ik vind daarentegen dat men de opstelling van een positieve lijst met onschadelijke stoffen en verdunningsmiddelen zou moeten overwegen. Tenslotte hebben wij geen bezwaren tegen fantasienamen en de waarschuwing om een arts te raadplegen hoeft voor ons niet verplicht te zijn.

Cabrol
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, wij bespreken hier vandaag het verslag-Chanterie over homeopathische geneesmiddelen.
Als arts wil ik zeggen dat homeopathische geneesmiddelen aan een aantal voorwaarden inzake fabricage, erkenning en gebruik moeten voldoen als men wil dat zij als nuttig en doeltreffend beschouwd worden. Zo niet zal de homeopathie slechts gezien worden als een onbetrouwbare praktijk, die door charlatans beoefend wordt, hetgeen zeer nadelig zou zijn voor deze tak, die verdedigd wordt door de apothekers en artsen die zich hiervoor interesseren.
Het gaat om de volgende voorwaarden: de homeopathie moet zich volledig van de antroposofie distantiëren. Sommigen durven de antroposofie antroposofische geneeskunde noemen en voegen er zelfs het adjectief "homeopathisch" aan toe. Met alle respect voor de heer Chanterie, maar dit zijn slechts onbetrouwbare praktijken die zich op een homeopathische grondslag willen baseren. Deze begripsverwarring die de rapporteur op verraderlijke wijze invoert, moet klaar en duidelijk vermeden worden.
Ten tweede mogen alle andere lidstaten niet verplicht worden een geneesmiddel dat door slechts één lidstaat erkend wordt, te aanvaarden. De laksheid van één enkele lidstaat kan gevaarlijk zijn en de patiënten in gevaar brengen.
Deze geneesmiddelen moeten daarentegen in elke lidstaat afzonderlijk beoordeeld worden aan de hand van criteria die alle waarborgen bieden voor de kwaliteit en het onschadelijk karakter van de middelen en wel, ik herhaal het, ter bescherming van de patiënt.
Ten vierde lijkt het ook gevaarlijk de erkenning van deze geneesmiddelen toe te vertrouwen aan een communautaire instantie van "deskundigen" , wier wetenschappelijke bekwaamheid niet verzekerd wordt door de onderhavige tekst.
Ten vijfde moeten de aanduidingen nauwkeurig zijn. Wij kunnen geen fantasienamen aanvaarden en ons inziens voldoet de vermelding bewezen therapeutische indicatie volledig.
Tenslotte is het van essentieel belang dat homeopathische geneesmiddelen niet worden voorgeschreven door eender welk zogenaamd bevoegd persoon - door wie zou deze overigens bevoegd verklaard zijn? - maar door een arts, aangezien heel wat artsen ook homeopaten zijn.
Dat is het doel van mijn amendement. In tegenstelling tot de voorgestelde tekst, die de gebruiker aanraadt slechts een arts te raadplegen als de klachten aanhouden, verduidelijk ik van mijn kant dat de patiënt een arts moet raadplegen gedurende het gebruik van deze geneesmiddelen, om te vermijden dat iemand die deze geneesmiddelen voorschrijft, maar geen arts is een ziekte zoals kanker niet herkent en dat de patiënt te laat een arts raadpleegt, bijvoorbeeld wanneer de kanker al uitgezaaid is.
Wij moeten vermijden dat het leven van patiënten die een beroep doen op homeopathie in gevaar komt. De samenleving heeft een aantal deskundigen een dure opleiding gegeven en wij moeten dan ook uitkijken voor gevaarlijke amateurs. Zou u vertrouwen hebben in een piloot die door ik weet niet welke gerechtigde organisatie en door zichzelf is opgeleid?
Tenslotte wil ik nog zeggen dat onze fractie tegen het voorstel zal stemmen als deze voorwaarden niet duidelijk vermeld worden in het verslag.

Maes
Mijnheer de Voorzitter, de homeopathische geneesmiddelen hebben nog altijd geen vrije markt in de Unie, ondanks het feit dat de richtlijnen reeds bestaan en dat een wettelijk kader werd gecreëerd in 1992. Het verslag van de heer Chanterie pleit dan ook terecht voor de herziening van deze richtlijnen op basis van een grondige evaluatie van de toestand.
De tenuitvoerlegging van de richtlijn verschilt van lidstaat tot lidstaat en de Commissie achtte het zelf noodzakelijk deze aan het Hof van Justitie voor te leggen wegens het gedeeltelijk omzetten van de richtlijnen in België, Frankrijk, Portugal en het Verenigd Koninkrijk. Dat valt ook licht te begrijpen. In bepaalde landen, waaronder België, worden nog steeds verhitte discussies gevoerd over de waarde van homeopathische geneesmiddelen en over hun erkenning tussen voor- en tegenstanders. Anderzijds is de formulering van de richtlijnen juridisch gezien zo vaag dat men wel tot verschillende interpretaties moet komen en de facto zijn ze ook te vrijblijvend om concurrentieverstoringen uit te sluiten.
Het verslag pleit dan ook terecht voor een nieuwe tekst die de interpretatieproblemen uitsluit en een bindend karakter heeft. Daar hebben niet alleen de fabrikanten belang bij, maar ook de artsen en de consumenten. Het aanduiden op het etiket van discriminerende uitlatingen moet vermeden worden en anderzijds moet het verwijzen naar een arts bij langdurige symptomen niet alleen bij homeopathische geneesmiddelen gezegd worden, maar ook bij de klassieke.
Wij scharen ons achter de bedoelingen van het verslag en ook achter de concrete aanbevelingen inzake de procedure voor registratie en een sluitend systeem van coördinatie en harmonisatie. Maar bij paragraaf 7 van de aanbevelingen, mijnheer de rapporteur, stellen wij toch wel een vraagteken, namelijk bij de verplichting aan de lidstaten om door andere lidstaten verrichte vergunningen of registraties te erkennen vooraleer een systeem van coördinatie werd op punt gezet. Wij zijn het er wel mee eens dat gewerkt wordt aan de vastlegging van voorwaarden onder de welke nationale goedkeuringen erkend moeten worden door andere lidstaten. Maar het lijkt ons niet erg logisch in afwachting van harmonisatie en coördinatie nu reeds de lidstaten te verplichten tot wederzijdse erkenning, want zulks zou misbruiken en laksheid inderdaad in de hand kunnen werken. Het kan natuurlijk geïnterpreteerd worden als een drukkingsmiddel, maar het kan tot misbruiken aanleiding geven en daar heeft de consument geen enkel belang bij.

Blokland
Voorzitter, uit het verslag van de Commissie blijkt de noodzaak van een resolutie over de wijziging van de betreffende richtlijnen. Er is namelijk een aantal lidstaten dat niet naar behoren, maar naar eigen goeddunken rekening houdt met afgegeven vergunningen of gedane registraties. Naar eigen goeddunken komt dan in de praktijk neer op geen rekening houden met. Dit brengt een aanzienlijke verspilling van tijd en geld met zich mee. De beoordeling van werking en schadelijke effecten van homeopathische geneesmiddelen wordt in elke lidstaat afzonderlijk gedaan. Wijziging van betreffende richtlijnen is dan ook aanbevelenswaardig.
Ik heb begrip voor de aarzelingen die bestaan om homeopathische geneesmiddelen op dezelfde manier te behandelen als de allopathische. Dat kan ook niet, want er liggen verschillende visies over de mens, ziekte en genezing aan ten grondslag. In de homeopathie beschouwt men de mens in zijn geheel. Ik vind dat op zich een goede benadering. Nu wetenschappelijk is aangetoond dat er in homeopathische geneesmiddelen bepaalde structuren overblijven, heeft de beschuldiging dat homeopathische geneesmiddelen slechts een psychologische werking hebben, een groot deel van haar grond verloren. Ik pleit daarom toch voor een meer gelijkwaardige status van homeopathie en allopathie.
Een eerste stap die we nu moeten zetten is dan ook het uitbreiden van de verkorte registratieprocedure. Het is belangrijk dat lidstaten de mogelijkheid hebben zelf te bepalen wanneer een homeopathisch geneesmiddel voor deze procedure in aanmerking komt. Het mag niet zo zijn dat allerlei onrealistische angsten en sterke allopatieve lobby's de vrije beschikbaarheid van homeopathische geneesmiddelen beperken.
Daarnaast denk ik dat het goed is na te gaan of we kunnen komen tot een systeem van wederzijdse erkenning. Het gaat mij dan vooral om het kostenbesparende voordeel hiervan. Wel moeten duidelijke criteria worden geformuleerd op grond waarvan die erkenning dan dient plaats te vinden. Dit zal de tenuitvoerlegging van de betreffende richtlijnen ten goede komen. Ik feliciteer de heer Chanterie met dit verslag.

Amadeo
Mijnheer de Voorzitter, ik moet u eerlijk bekennen dat ik mij enigszins in verlegenheid gebracht voel door het moeten innemen van een duidelijke positie over een onderwerp dat nog zo onduidelijk is en moeilijk te interpreteren valt. Wanneer we over de gezondheid spreken is het echter wel zo dat we beslist geen intransigente positie mogen innemen, want voor zeker aangenomen gegevens zijn al vaak door onderzoek op losse schroeven gezet. Aan de andere kant kunnen we er niet omheen dat in de farmacologische en geneeskundige handboeken in de Europese Gemeenschap, maar ook in de rest van de wereld, al jarenlang een fundamenteel begrip wordt toegepast: bij het genezen van patiënten moet een maximale dosering worden toegepast gedurende een zo kort mogelijke periode. Dit concept wordt volledig tegengesproken door de homeopathie, die juist een zo klein mogelijke dosis aanbeveelt gedurende een langere periode.
Deze concepten zijn weliswaar in beweging, zoals trouwens de hele wetenschap dat is, maar het is ook duidelijk dat de wetenschap een antwoord moet geven, niet alleen aan het Europees Parlement maar vooral aan de consument, en dat antwoord moet die twee werkelijkheden met elkaar verenigen. In het bijzonder moet de wetenschap het immuniteitsprobleem ophelderen, dat voortkomt uit een traditionele of homeopathische behandeling. Sommigen zeggen dat een langdurige, kleine dosis het immuniteitssysteem bezighoudt dat zich, in dat geval, met niets anders bezig kan houden, met ernstige risico's voor de gezondheid. Andere wetenschappers vechten dit aan, en zeggen dat een uiterst kleine dosis het immuniteitssysteem niet prikkelt. Wij zijn geen wetenschappelijk onderzoekers die verder inzicht kunnen verschaffen in deze zaken, en wij dienen dus een duidelijk antwoord te eisen van degenen die zich met het onderzoek bezighouden, net zoals ook de verzoeken van professor Cabrol moeten worden gehonoreerd, om de homeopathie de waardigheid van medische wetenschap in elke zin van het woord toe te kennen.
Ik zou enkele opmerkingen willen maken over het verslag, dat goed is opgesteld door de heer Chanterie, ook al zijn er enkele passages, zoals professor Cabrol al heeft opgemerkt, waarover ik grote twijfel heb. Eerste opmerking: de regels voor de toelating en de registratie van geneesmiddelen verschillen van lidstaat tot lidstaat. Het is duidelijk dat we harmonisatie noodzakelijk achten, maar die moet niet uitmonden in een verlaging van het huidige niveau van de gezondheidszorg en de veiligheid. Tweede opmerking: de hoofdstukken IV en V van richtlijn 75 over de beginselen en richtsnoeren voor goede fabricage- en laboratoriumpraktijken moeten in hun geheel ook worden toegepast op alle homeopathische geneesmiddelen. Derde opmerking: de lidstaten moeten lijsten van homeopathische geneesmiddelen opstellen of de verantwoordelijkheid op zich nemen geneesmiddelen te verbieden. Vierde opmerking: zolang niet wetenschappelijk bewezen is dat homeopathische geneesmiddelen voor diergeneeskundig gebruik geen risico's met zich meebrengen voor de gezondheid van de mens, achten wij de vereenvoudigde registratieprocedure ontoepasbaar; vooral de tincturen moeten worden onderworpen aan strenge wetenschappelijke proeven om de verdunningsgraad vast te stellen die de veiligheid van de voedselketen en de bescherming tegen verontreinigde preparaten garandeert.

Heinisch
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, als apotheker krijg ik vaak met homeopathie te maken. Zoals u weet, neemt het succes van deze geneesmiddelen bij de patiënten en consumenten in Europa almaar toe. Wij moeten deze ontwikkeling begeleiden en ondersteunen door een passende wetgeving voor te bereiden. De heer Chanterie had het in zijn verslag al over het belangrijkste punt, waarvoor ik hem dank. Ik hecht veel belang aan de wederzijdse erkenning van de registratie en toelating in de lidstaten van de Europese Unie en aan de verruiming van het gebruik tot andere dan parentale toepassingen met behoud van de strenge eisen betreffende kwaliteit en veiligheid voor de consument.
Er bestaan wetenschappelijke studies over de betrouwbaarheid van de middelen en bovendien hebben wij daarmee al sedert tientallen jaren ervaring. Een tweede, voor mij belangrijke punt, dat ook in ons standpunt in de onderzoekscommissie een centrale plaats inneemt, is het onderzoek. Het gaat toch niet aan dat steeds opnieuw - ook zopas nog - het argument van het ontbreken van een wetenschappelijke grondslag wordt aangevoerd, terwijl wij de homeopathie de facto uitsluiten van projecten die door de Europese Unie worden gesteund. Er bestaan hierover al duidelijke wetenschappelijke adviezen. Wij moeten die aanpak verder ontwikkelen en ondersteunen. Wij moeten ervoor zorgen dat de homeopathie in het vijfde kaderprogramma voor onderzoek een evenwaardige rol krijgt toebedeeld.
Tenslotte maak ik uit mijn talrijke gesprekken met collega's uit de diergeneeskunde op dat het voor de biologische landbouw onontbeerlijk is dat homeopathische geneesmiddelen voor landbouwhuisdieren niet van de vereenvoudigde registratieprocedure worden uitgesloten.

Ahern
Mijnheer de Voorzitter, in een aantal lidstaten worden homeopathische geneesmiddelen al jarenlang officieel erkend, maar in andere slechts gedoogd. Daarom heeft de Commissie via de richtlijnen 92/73 en 92/74 een wettelijk kader geschapen waardoor patiënten toegang hebben tot de producten van hun keuze, terwijl tegelijk preventieve maatregelen worden genomen om de kwaliteit en veiligheid van de producten te waarborgen.
De tenuitvoerlegging van deze richtlijnen verloopt in bepaalde lidstaten echter wat moeizaam en daarom ben ik blij dat de Commissie nu stappen onderneemt. Ik ben ook blij met dit verslag van de heer Chanterie. Wij dienen echt iets aan deze kwestie te doen gezien de stijgende populariteit van homeopathische producten in het bijzonder en van natuurlijke en alternatieve geneeswijzen in het algemeen. Op grond van de interne-marktwetgeving hebben de burgers van Europa recht op een vrij verkeer van deze producten in alle lidstaten, zoals dat ook voor alle andere producten geldt, mits alle voorschriften op het gebied van veiligheid en doeltreffendheid naar behoren worden toepast.
In dit verband zou het heel nuttig zijn als wij in het kader van het vijfde kaderprogramma mogelijkheden zouden scheppen voor verder onderzoek op dit gebied en de fractie de groenen heeft daartoe amendementen aangedragen zowel op het vijfde kaderprogramma als op de begroting. Ik hoop dan ook dat de Commissie nota neemt van het feit dat de instrumenten voorhanden zijn om de nodige proeven te kunnen uitvoeren en ervoor te zorgen dat de harmonisatie van homeopathische geneesmiddelen met therapeutische indicaties op gedegen onderzoek berust. Anders gezegd: gezien de specifieke problemen van de homeopathie om zich tegenover de allopathische geneeskunde te bewijzen, moet bij het beproeven van deze producten rekening worden gehouden met de bijzondere eisen van de homeopathie en moet gebruik worden gemaakt van de deskundigheid van homeopaten. De daarvoor benodigde instrumenten zijn voorhanden.
Ik heb een aantal amendementen ingediend. In het Verenigd Koninkrijk en Ierland zijn de geregistreerde natuurgenezers niet altijd artsen en wij moeten in het verslag duidelijk aangeven dat, indien op het etiket moet worden vermeld dat een arts moet worden geraadpleegd, hiermee een homeopathisch arts of een geregistreerde homeopaat wordt bedoeld. Dat is de wet in mijn land en in het Verenigd Koninkrijk en dat willen wij graag zo houden. Daarom beveel ik mijn amendement bij u aan.

Bangemann
Mijnheer de Voorzitter, de Commissie is ingenomen met de grote belangstelling voor ons verslag, en dankt in het bijzonder de rapporteur voor het werk dat hij heeft verricht. Met deze ietwat ongewone werkwijze - een verslag voorleggen en zo eerst een breed debat op gang brengen in plaats van een herziening van de huidige twee richtlijnen voor te stellen - wilden wij duidelijkheid scheppen over de standpunten van het Parlement en de Raad. Het Parlement heeft met het verslag en het debat zijn standpunt vandaag duidelijk gemaakt, waarvoor onze dank. Wij zullen binnenkort ongetwijfeld ook van de Raad iets horen.
Allereerst wil ik een algemene opmerking maken. Wij waren niet van plan het in dit debat opnieuw te hebben over de fundamentele vraag of homeopathische middelen als geneesmiddelen erkend kunnen worden en, zo ja, onder welke voorwaarden, dan wel of alleen allopathische geneesmiddelen kunnen worden erkend. Dat veel homeopathische geneesmiddelen worden gebruikt is zeker een reden om ons daarmee bezig te houden. Men kan er niet gewoon van uitgaan dat het hier gaat om een marginaal verschijnsel of iets dat bij sekten hoort. Het gaat hier om een deel van de geneesmiddelen die door patiënten worden gebruikt. Dat kan niemand ontkennen. Zo is het nu eenmaal.
De Commissie is echter ook van mening dat het begrip wetenschap, dat ook hier in het debat meermaals is gebruikt, ietwat apodictisch is. De klassieke wetenschap, die niet-homeopathische geneesmiddelen onderzoekt, aanmaakt en beoordeelt, stelt immers haar eigen voorwaarden. Het begrip wetenschap houdt in dat duidelijk wordt omschreven wat als wetenschappelijk wordt erkend. Op basis van de aangewende methodes en procedures oordeelt men dan of iets al dan niet wetenschappelijk is. Dat is echter een zeer enge definitie. Mevrouw Heinisch heeft gelijk: het begrip wetenschap kan ook veel ruimer worden opgevat. Dan komen er ook andere fenomenen in zicht die niet in de klassieke definitie van de wetenschap passen. Wij denken dat het grote probleem in dit fundamentele debat is dat bepaalde artsen, wetenschappers en apothekers deze enge definitie willen hanteren en dus zeggen dat, aangezien homeopathische middelen daar niet in passen, men zich daarmee ook niet moet bezighouden.
Wij vinden dat verkeerd. Dat hebben wij trouwens al vanaf het begin gezegd. Van de drie kenmerken van geneesmiddelen - veiligheid, werkzaamheid en kwaliteit - hebben wij immers voor homeopathische geneesmiddelen van de werkzaamheid geen voorwaarde gemaakt. Dit betekent niet - zoals men ten onrechte zou kunnen concluderen - dat homeopathische geneesmiddelen niet werkzaam zijn. Het wil alleen zeggen dat werkzaamheid geen vereiste is voor de erkenning als geneesmiddel. Het is algemeen bekend dat ze werken en dat veel mensen van dergelijke geneesmiddelen goede resultaten verwachten en die daarmee ook bereiken, niet door een direct, aantoonbaar chemisch proces, maar veeleer door een psychologisch effect, hoewel ook dit begrip te eng is gedefinieerd. Dat geldt voor vele middelen. Zo behoren aangename debatten met sympathieke leden van het Europees Parlement bijvoorbeeld tot de homeopathische middelen die de commissarissen zichzelf af en toe toewensen.
Wij weten ook dat de huidige toestand niet bevredigend is. Wij hebben tijdens het debat gehoord dat bepaalde lidstaten nog helemaal niets hebben gedaan. Wij moeten dus meer doen. Daarom is deze gedachtewisseling van groot nut. Het verslag strookt inhoudelijk helemaal met onze visie. Wij hebben daarmee dus geen probleem, integendeel, wij voelen ons gesteund. Wij zullen zeker voortgaan op de weg die de heer Chanterie en andere sprekers tijdens het debat hebben aangegeven. Dat wil zeggen dat wij de voorwaarden voor de wederzijdse erkenning van geregistreerde homeopathische geneesmiddelen nauwkeuriger moeten bepalen en die wederzijdse erkenning vervolgens bindend moeten maken. Het is duidelijk dat wederzijdse erkenning slechts mogelijk is als minimumvoorwaarden worden bepaald waaronder die erkenning verplicht is. De verplichting tot wederzijdse erkenning staat of valt dus met de verduidelijking van de vereenvoudigde registratieprocedure. De opstelling van bijvoorbeeld geharmoniseerde verdunningslijsten en duidelijkheid over het toepassingsgebied van de vereenvoudigde erkenningsprocedure kunnen daarbij uiterst nuttig zijn.
Ik ben het er ook mee eens dat er geen reden is om het registratieverbod te handhaven voor homeopathische geneesmiddelen voor dieren die bestemd zijn voor consumptie. Ook sommige voorschriften inzake etikettering kunnen worden aangepast en consumentvriendelijker worden gemaakt. Ik denk dan uiteraard aan de dosering van het product, maar ook aan de voorschriften over de namen. Dat kan en moet verbeteren, want misleidende fantasienamen zijn even schadelijk als inhoudsloze beschrijvingen waaruit niemand iets kan opmaken. Wij willen ook de bepaling van artikel 9, lid 2 bindend maken en dus bijzondere voorschriften voor tests en proeven uitvaardigen.
Wij zijn het op de volgende punten niet eens met het verslag. In hun huidige vorm hebben de richtlijnen betrekking op alle homeopathische producten en fabricageprocédés. De verschillende scholen op dit terrein worden door ons niet afzonderlijk behandeld. Wij hebben daar goede redenen voor. Naar mijn mening zou een schoolstrijd de homeopathische geneesmiddelen schaden. Wij begrijpen dan ook niet waarom slechts een van deze scholen, de antroposofische homeopathie, in de tekst van de richtlijn zou moeten worden genoemd. Wij veroordelen de antroposofie niet, wij willen ons alleen niet in deze schoolstrijd mengen. Dat gaat voor ons wat te ver.
Zoals de heer Chanterie zich wel kan voorstellen, heeft de Commissie zeker sympathie voor een gemeenschappelijk orgaan dat zich niet alleen met de toelating en beoordeling, maar ook met de etikettering bezighoudt. Wij hebben de beste ervaringen met het Bureau voor de geneesmiddelenbeoordeling in Londen. Wij zullen onderzoeken of wij iets soortgelijks op poten kunnen zetten. Daarvoor zouden wij natuurlijk de medewerking van de lidstaten nodig hebben. Voor ons is het dus duidelijk dat, zoals ook in het verslag staat, deze richtlijnen moeten worden aangevuld en verbeterd. Wij danken het Parlement voor zijn voorstellen. Wij wachten nu op de Raad. Zodra het standpunt van de Raad voorligt, gaan wij aan het werk.

Voorzitter
Hartelijk dank, commissaris Bangemann.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.00 uur plaats.

Aansprakelijkheid voor producten met gebreken
Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0326/98) van mevrouw Roth-Behrendt, namens de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbescherming, over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van richtlijn 85/374/EEG van de Raad betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der lidstaten inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken (COM(97)0478 - C4-0503/97-97/0244(COD)).

Roth-Behrendt
Mijnheer de Voorzitter, ik lijk maar niet los te kunnen komen van die eindeloze BSEgeschiedenis. Ook vandaag, hoewel het om een heel ander onderwerp lijkt te gaan, bevinden wij ons nog steeds in de naweeën van het BSE-schandaal in de Europese Unie. In het verslag van de onderzoekscommissie heeft het Europees Parlement er bij de Commissie op aangedrongen om de productaansprakelijkheidsrichtlijn van de Europese Unie die sinds 1985 van kracht is, aan te vullen met primaire landbouwproducten. Het Europees Parlement heeft dat gedaan om de burgers van Europa een zekere aansprakelijkheidsregeling te verschaffen ingeval zich een met BSE vergelijkbaar schandaal voordoet. De Commissie is deze verplichting nagekomen en heeft inderdaad primaire landbouwproducten opgenomen. De Commissie heeft echter niet consequent doorgedacht. Meestal doet de Commissie dat wel, mijnheer Monti, daar ben ik van overtuigd. Maar deze keer heeft zij het niet gedaan, want het is niet voldoende de ernst van de BSE-crisis recht te laten wedervaren en voor de daarmee samenhangende aansprakelijkheidsvraagstukken alleen maar landbouwproducten toe te voegen. Er moeten in de productaansprakelijkheidsrichtlijn ook een aantal andere wijzigingen worden aangebracht.
Dat heeft de Commissie niet gedaan en dus heb ik het als rapporteur gedaan. Ik heb de bovengrens van de aansprakelijkheid opgetrokken, want het bedrag dat tot nu toe gold doet geen recht aan de omvang van het BSE-schandaal en de schade die de mensen is berokkend. Ik heb eveneens de verjaringstermijn, de termijn voor het aantonen van schade gewijzigd, want de tien jaar die tot nu toe is aangehouden dekt niet eens de incubatietijd van de nieuwe vorm van het Creutzfeldt-Jakobsyndroom. Bovendien heb ik de bewijslast niet omgekeerd, zoals sommige juridisch minder onderlegde mensen misschien denken, maar ik heb de bewijsvoering aangepast aan het product. Ik heb de vermoedelijke bewijsvoering ingevoerd, want we kunnen niets anders doen voor een product dat misschien al jaren geleden is gegeten en niet meer als bewijs op tafel kan worden gelegd.
Bovendien heb ik het een en ander toegevoegd inzake het ontwikkelingsrisico. Dit was al in 1985 opgenomen in de oorspronkelijke richtlijn van de Commissie, maar is de Raad niet doorgekomen; daarom is het in de richtlijn een facultatieve clausule geworden. De lidstaten kunnen die overnemen, indien zij dat willen. Sommige mensen in het Parlement en in de Europese industriële wereld zijn van mening dat wat ik doe, juridisch niet nodig en niet correct is. Dat is allebei niet waar! Wanneer wij het BSE-schandaal en vergelijkbare situaties het hoofd willen bieden, moeten wij niet alleen onbewerkte producten toevoegen maar ook wijzigingen aanbrengen. Wie dit betwist, wil eigenlijk niet toegeven dat in een vergelijkbaar geval als de BSE-zaak meer gedaan moet worden. De Commissie doet wel wat, zij spitst haar lippen, maar zij fluit niet, mijnheer Monti. En ik zou u zo graag horen fluiten; kunt u dat misschien hier vanavond doen?
Ik wil hieraan toevoegen dat hetgeen ik voorstel in veel lidstaten heel gewoon is. Op drie lidstaten na bestaat er in de lidstaten voor de aansprakelijkheid geen bovengrens. Twee lidstaten, Finland en Luxemburg, zijn zelfs zover gegaan om beroep op het ontwikkelingsrisico uit te sluiten. In alle andere landen, behalve in mijn land, in Spanje en in Portugal, bestaan er geen grenzen voor het financiële risico. Overigens is in Spanje bijvoorbeeld een beroep op het ontwikkelingsrisico niet mogelijk voor voedingsmiddelen. Heel interessant, want daarover hebben wij het nu juist. Voor geneesmiddelen bestaan trouwens in alle lidstaten speciale regelingen voor het ontwikkelingsrisico. Daarom begrijp ik niet goed hoe de Europese industrielobby - en de industrie heeft mijn volledige steun, want ook ik ben zeer geïnteresseerd in een goed functionerende industrie - een paar mensen in het Parlement en elders kennelijk zo heeft weten te overtuigen, dat zij echt geloven dat hetgeen het Parlement verlangt bereikt kan worden met de door de Commissie voorgestelde wijziging. En dat kan niet. Ik denk dat men het punt van de financiële beperking, het punt van de bewijsvoering voor de geleden schade en het punt van het ontwikkelingsrisico misschien verschillend moet behandelen.
Samen met een collega van een andere fractie, heb ik de voltallige vergadering van het Europees Parlement compromisamendementen voorgelegd om de collega's en ook de Commissie een alternatief te bieden. Maar ik geloof dat wij minder dan dat niet kunnen doen. Dat kan het Europees Parlement zich niet veroorloven, niet na wat wij gepresteerd hebben tegenover en tegen de Commissie in verband met de BSE-crisis. Ieder die vandaag, respectievelijk morgen, minder wil doen, doet afbreuk aan wat wij de afgelopen jaren hebben gedaan en zal volgend jaar moeilijkheden hebben om zich in de ogen van de Europese openbare mening te rechtvaardigen. Ik ben ervan overtuigd dat wij nu, in de fase van de eerste lezing van een medebeslissingsprocedure, tenminste dat moeten doen wat morgen ter stemming aan het Parlement wordt voorgelegd. Mijnheer Monti, ik zou graag van u willen horen dat u dit als een goede start ziet en dat u onze voorstellen zult ondersteunen.

Casini C.
Mijnheer de Voorzitter, als we de positieve gevolgen voor de bescherming van de consument in ogenschouw nemen, ontvangt de Commissie juridische zaken en rechten van de burger in positieve zin het voorstel voor de richtlijn waarin door uitbreiding van het toepassingsgebied van de richtlijn uit 1985 met alle landbouwproducten, de aansprakelijkheid van de producent voor producten met gebreken wordt verruimd tot alle roerende goederen. Maar de Commissie juridische zaken en rechten van de burger heeft een voorbehoud gemaakt, en maakt dat nog steeds, voor wat betreft de ontvankelijkheid van de amendementen van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbescherming, en wel om de volgende redenen: ten eerste, volgens de bepalingen van artikel 124, lid 2, en artikel 125, lid 1, sub a) van het Reglement en artikel 138, lid 2 van het EG-Verdrag, is de Commissie juridische zaken en rechten van de burger van oordeel dat het Europees Parlement het uitsluitende recht van wetgevingsinitiatief van de Commissie niet op sluikse wijze mag ondermijnen door middel van amendementen op het wetgevingsvoorstel; wanneer het Europees Parlement van mening is dat een wetsbesluit gewijzigd dient te worden, heeft het Parlement het recht de Commissie te verzoeken passende voorstellen in te dienen; ten tweede legt het voorstel voor een richtlijn de aanbeveling van het Europees Parlement in het verslag van de tijdelijke enquêtecommissie boviene spongiforme encefalopathie van 7 februari 1997 volledig ten uitvoer; ten derde heeft de richtlijn van 1985 grote veranderingen teweeggebracht, zij het alleen wat de aansprakelijkheid van de producent voor het product betreft, in bepaalde belangrijke regelingen van het privaatrecht van de lidstaten, zoals wettelijke aansprakelijkheid, bewijslast, schadevergoeding en verjaring van rechten; de oplossingen die in de richtlijn zijn gekozen voor deze regelingen zijn waardevol, want zij houden rekening met alle relevante belangen en scheppen volgens een rationeel criterium evenwicht tussen de verschillende standpunten van de partijen.
De Commissie juridische zaken en rechten van de burger is daarom van oordeel dat de amendementen van de Commissie milieubescherming, volksgezondheid en consumentenbescherming niet ontvankelijk zijn, aangezien zij het voorstel van de Commissie ver te buiten gaan en bovendien qua inhoud onaanvaardbaar zijn.
De Commissie juridische zaken en rechten van de burger is van mening dat een ingrijpende wijziging van richtlijn 85/374 alleen kan worden voorgesteld door de Commissie na een diepgaand onderzoek waarbij zowel de communautaire instellingen, alsook de lidstaten en de particuliere belanghebbenden moeten worden betrokken. Een dergelijk voorstel kan pas worden uitgevoerd nadat de Commissie het volgende, voor het jaar 2000 geplande verslag over de toepassing van richtlijn 85/374/EEG heeft bekeken.
Kortom, er bestaan dus strikt juridische redenen waarom wij enerzijds voor de richtlijn zijn, maar wij het niet eens kunnen zijn met de amendementen die voorgesteld zijn door de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbescherming.

Barthet-Mayer
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, wij hebben als parlementsleden om dit wetgevingsvoorstel gevraagd, en niet zonder reden. Naar aanleiding van het BSE-schandaal hebben wij de Commissie verzocht zo snel mogelijk een voorstel voor te leggen dat het toepassingsgebied van de basisrichtlijn uitbreidt tot primaire producten, dus landbouwgrondstoffen en producten van de jacht en de visserij.
Wij kunnen deze uitbreiding vandaag dan ook niet weigeren, vooral in het licht van het enorme wantrouwen van de consument tegenover wat hij op zijn bord krijgt en van de toenemende industrialisering van de landbouwproductie. Een nulrisico bestaat hoe dan ook niet en wanneer een producent een product op de markt brengt, weet hij dat hij een risico loopt en dat ook de consument een risico kan lopen, zodat deze aanspraak moeten kunnen maken op schadevergoeding wanneer hij schade geleden heeft.
Het zou inderdaad niet eerlijk zijn als deze algemene regel niet zou gelden voor landbouwproducten. De consument moet dezelfde bescherming genieten, ongeacht de aard van het product met een gebrek. Er zij aan herinnerd dat in het stelsel van aansprakelijkheid buiten schuld de daad van het op de markt brengen van een product telt; het is niet de bedoeling uit te zoeken wie schuldig is, maar wel wie aansprakelijk is.
De landbouwcommissie is zich hier terdege van bewust, des te meer daar de samenleving zich opnieuw met haar landbouw dient te verzoenen en het bestaan alleen al van een dergelijk stelsel ongetwijfeld een echte stimulans zal zijn om gezonde en veilige kwaliteitsproducten in de handel te brengen.
Het voorstel is dus aanvaardbaar voor de landbouwcommissie, maar wij vragen dat rekening gehouden wordt met de specifieke kenmerken die eigen zijn aan landbouwproducten. Wij hebben bijgevolg een aantal amendementen ingediend en sommige zijn overgenomen, hetgeen wij toejuichen. Aangezien landbouwgrondstoffen enorm afhankelijk zijn van externe factoren, hebben wij allereerst voorgesteld een bepaling op te nemen waarin op dit specifieke kenmerk gewezen wordt en waarin bepaald wordt dat deze richtlijn niet van toepassing is op landbouwproducten in geval van schade als gevolg van natuurrampen of ongevallen. Wij waren tevens van oordeel dat de soms exclusieve klanten van landbouwproducenten zo'n regeling in geen geval mochten gebruiken als middel voor oneerlijke handelspraktijken.
Ik hoop dat in het kader van de evaluatie van de richtlijn die moet worden verricht, meer in het bijzonder van de gevolgen voor de landbouwsector en het platteland, inderdaad voorstellen in die zin gedaan worden, aangezien de specifieke kenmerken van de landbouw dan voor iedereen duidelijk zullen zijn.
Meer in het algemeen en met betrekking tot de richtlijn in haar geheel kan onze fractie - ik voer nu het woord namens de Fractie Europese Radicale Alliantie - het niet eens zijn met het voorstel van mevrouw Roth-Behrendt voor wat wij jammer genoeg als een omkering van de bewijslast beschouwen. Het is wel degelijk aan het slachtoffer om te bewijzen dat hij of zij schade geleden heeft als gevolg van een welbepaald product. Onze fractie is het echter wel met de rapporteur eens dat de aansprakelijkheidstermijn langer moet zijn dan de tien jaar die de Commissie voorstelt.
Tenslotte is onze fractie het ook met mevrouw Roth-Behrendt eens wanneer zij de vrijstelling van aansprakelijkheid op grond van ontwikkelingsrisico's opnieuw ter discussie stelt. Ons inziens is deze vrijstelling immers niet gerechtvaardigd in het kader van het beginsel van aansprakelijkheid buiten schuld bij het op de markt brengen van een product.

Whitehead
Mijnheer de Voorzitter, ik wil niet meedoen aan de discussie binnen de Commissie juridische zaken en rechten van de burger of dit verslag al dan niet door de beugel kan. Mijn collega mevrouw Roth-Behrendt is juridisch waarschijnlijk net zo goed onderlegd als alle leden van de commissie juridische zaken en zij heeft terecht getracht het voorstel van de Commissie op wezenlijke punten te amenderen. Dat wil echter niet zeggen dat iedereen binnen de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbescherming ook net zo ver wil gaan als zij.
De reden hiervoor is heel simpel. Er kleven voor- en nadelen aan de positie waarin mevrouw Roth-Behrendt en degenen onder ons, zoals de vorige spreker, die in het verleden deel hebben uitgemaakt van de tijdelijke enquêtecommissie-BSE, zich bevinden. In het verslag van de heer Medina hebben wij, in het licht van de crisissituatie, aangedrongen op één simpele wijziging in de richtlijn, namelijk om ook primaire landbouwproducten daaronder te laten vallen. Gezien de lessen die wij van het BSE-schandaal hebben geleerd, en gezien de huidige kennis van de gevaren die bij landbouwproducten misschien nog jaren kunnen blijven optreden, is het zonder meer een goede zaak dat de Commissie op dit punt met een voorstel is gekomen en dat wij proberen om een en ander zo goed mogelijk te perfectioneren.
De vraag of wij in onze ijver om het voorstel te verbeteren en te verruimen niet te ver zijn doorgeschoten, zie ik iets anders. Ik ben het met de rapporteur eens dat een termijn van tien jaar te kort is en ik vind ook het oorspronkelijke maximumbedrag voor schadevergoedingen ontoereikend gezien de omstandigheden die aanleiding gaven tot het opstellen van dit verslag, namelijk de verschrikkingen van het BSE-schandaal. Ik steun dan ook de amendementen op dit punt. Ik waardeer de poging die mevrouw Roth-Behrendt "s avonds laat nog heeft ondernomen om tot compromissen te komen. Mijn bezwaren - en dat is haar bekend - betreffen de amendementen op het gebied van de bewijslast en ook de kwestie van de ontwikkelingsrisico's.
Wat de bewijslast aangaat, en ik kijk hierbij nu naar amendement 12, wil het volgende opmerken. Als wordt beweerd dat een oorzakelijk verband is bewezen als dat voldoende aannemelijk lijkt, vraag ik mij af waar dan de grens ligt tussen een oorzakelijk verband en een toevallige samenloop van omstandigheden. Het punt is dat hoe moeilijk het ook mag zijn geleden schade echt te bewijzen, feit blijft dat je moet kunnen aantonen dat een bepaald product afkomstig van een bepaalde leverancier die schade heeft veroorzaakt. Misschien heb je daar wat meer tijd voor nodig, maar je kunt niet zomaar zeggen dat het één het gevolg is van het ander. Dat is een van de problemen met amendement 12 in zijn huidige vorm.
Mijn laatste opmerking betreft het ontwikkelingsrisico, een probleem waarmee wij worden geconfronteerd, omdat wij zoveel vaart achter deze maatregel willen zetten. Wij moeten de situatie in de lidstaten en de nationale aansprakelijkheidswetgeving zorgvuldig bestuderen om te zien hoe de mogelijkheid om aansprakelijkheid op grond van het ontwikkelingsrisico al dan niet uit te sluiten, in de praktijk uitwerkt. Een ander kan adequater geschieden bij de herziening van de richtlijn in 2000.
Dit alles gezegd zijnde, waarmee ik vermoedelijk een minderheidsstandpunt binnen de commissie milieubeheer vertolk, heb ik grote bewondering voor het werk dat de rapporteur heeft verricht.

Grossetête
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, wij bespreken hier vandaag de uitbreiding van het toepassingsgebied van richtlijn 85/374/EEG betreffende de aansprakelijkheid voor producten met een gebrek tot landbouwproducten.
De Commissie heeft een goed voorstel gedaan want het komt tegemoet aan een verzoek van het Parlement naar aanleiding van de gekkekoeienziekte. Dankzij het voorstel kunnen ook de problemen in verband met de definitie van verwerkte producten en landbouwproducten opgelost worden, die met name bij de toepassing van deze richtlijn opdoken. Het verslag-Roth-Behrendt is evenwel een probleem. Onder het mom van gulheid en op grond van de emotionele aspecten van BSE heeft de rapporteur de grondslagen van de richtlijn uit 1985 volledig gewijzigd: omkering van de bewijslast, afschaffing van de clausule inzake wetenschappelijke ontwikkeling, afschaffing of verlenging van de reactietermijn voor eventuele slachtoffers, enzovoort.
De voorstellen van de rapporteur verstoren het evenwicht tussen de bescherming van de consument en rechtszekerheid voor het bedrijfsleven. De rapporteur ondervond natuurlijk heel wat moeilijkheden - de bespreking van dit verslag is overigens meermaals uitgesteld - en zij heeft getracht haar voorstellen af te zwakken. Zij stelt ons een aantal zogenaamde compromisamendementen voor, maar om welk compromis gaat het? Er is geen enkel vergelijk met andere fracties bereikt en zij beschikt slechts over de handtekening van 29 leden voor een aantal amendementen.
Dit alles is louter demagogie in de aanloop naar een verkiezingscampagne, maar de consumenten zijn toch verantwoordelijke mensen; zij zijn vaak zelf producenten en zij weten dat niet geraakt mag worden aan het evenwicht van de richtlijn uit 1985. Bovendien dreigen de rechtbanken overstelpt te worden en zal het hun heel wat moeite kosten om de meeste amendementen juridisch te interpreteren, want deze zijn op zijn minst tegenstrijdig en heel vaag.
Wie heeft overigens de financiële gevolgen van de amendementen van mevrouw Roth-Behrendt berekend? Wanneer we deze financiële gevolgen bekijken, stellen we vast dat ze gigantisch zijn. We durven nauwelijks denken aan de gevolgen die deze amendementen niet alleen voor geavanceerde sectoren - zoals de geneesmiddelen- of de onderzoekssector - zullen hebben, maar ook voor al onze KMO's, voor onze KMI en voor onze landbouwers, over wie wij het vandaag zo vaak gehad hebben in deze vergadering.
Laten we liever wachten op het Groenboek over de toepassing van de richtlijn dat de Commissie ons moet doen toekomen. Wij weten dat de Commissie ons dit Groenboek moet voorleggen na uitgebreide raadpleging van de verschillende partners en we weten ook dat dit Groenboek ons ten laatste op 1 januari 2000 moet bereiken. Ik wens overigens dat de Commissie ons meedeelt of zij voornemens is deze termijn in acht te nemen. Voor zover ik weet, is 1 januari 2000 niet zo veraf meer. Mevrouw RothBehrendt lijkt overigens volledig de raadpleging van de partners op dit gebied verwaarloosd te hebben.
Om al deze redenen, die mij bijzonder ernstig lijken, wenst de Fractie van de Europese Volkspartij dat wij niet overhaast tewerk gaan en dat wij niet snel even de inhoud van een zo gevoelig liggende richtlijn als deze wijzigen. De Fractie van de Europese Volkspartij zal dan ook tegen alle amendementen van mevrouw Roth-Behrendt stemmen.

Olsson
Mijnheer de Voorzitter, het voorstel om de richtlijn ook te laten gelden voor onverwerkte landbouwgrondstoffen komt van het Parlement. Het is verheugend dat dit nu overgenomen is. Collega Roth-Behrendt heeft, ambitieus politicus als ze is, van de gelegenheid gebruik gemaakt om behalve over deze kwestie ook over andere zaken te schrijven. Ik vind eigenlijk wel dat wij dit recht kunnen nemen; op deze manier kunnen wij de politiek beïnvloeden. Ik wil graag commentaar geven op een paar van deze zaken.
Ik ben van mening dat wij onze steun kunnen verlenen aan het laatste amendement, waarin wordt voorgesteld het maximale bedrag aan schadevergoedingen te verhogen van 70 miljoen tot 140 miljoen ecu. Hetzelfde geldt in beginsel ook voor de verlengde verjaringstermijn, aangezien de incubatietijd lang is en een en ander veel tijd vergt.
Het voorstel betreffende de bewijslast, die nu misschien niet omgekeerd is maar in elk geval op een andere manier dan voorheen vastgesteld wordt, klinkt zeer aantrekkelijk. Ik ben bereid de kleine man te helpen in zijn strijd tegen grote ondernemingen. Dat is noodzakelijk. Aan de andere kant weten wij niet precies wat de gevolgen van een dergelijke verandering kunnen zijn, dat wil zeggen welk effect het op het bedrijfsleven zal hebben. Hetzelfde geldt voor de ontwikkelingsrisico's. Van de kant van de industrie, of van de landbouw, dient men te beseffen wat men doet, ook bij de ontwikkeling van nieuwe producten. Het moet echter mogelijk zijn om enig risico te nemen, anders gebeurt er nooit iets.
Deze twee kwesties zijn in het verslag-Roth-Behrendt onvoldoende in kaart gebracht. Daarom verwijs ik graag naar amendement 9, waarin wij voorstellen dat de Commissie iedere vijf jaar een rapport aan het Parlement en de Raad dient over te leggen. Dit dient uiterlijk eind 2000 plaats te vinden. Hiermee beogen wij tevens de invoering van een algemene inspectie voor deze richtlijnen.
Ik hoop dat de Commissie het gevoerde debat en het verslag daadwerkelijk ad notum zal nemen en de gevolgen van de amendementen zal bekijken. Wij kunnen hier vervolgens in het Parlement op terugkomen.

Cabrol
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, wij dienen ons uit te spreken over een voorstel van de Commissie dat, zoals duidelijk zij opgemerkt, tot doel heeft de communautaire bepalingen inzake de aansprakelijkheid buiten schuld voor producten met gebreken uit te breiden tot landbouwgrondstoffen en producten van de jacht.
Ik wil er om te beginnen op wijzen dat de rapporteur haar boekje te buiten gaat, aangezien zij zich het wetgevend initiatief toeeigent. Zij beperkt zich niet tot landbouwproducten en wil inderdaad alle bepalingen inzake producten met gebreken herzien. Dat lijkt mij niet erg eerlijk, des te meer daar de Commissie voor volgend jaar een herziening van deze richtlijn inzake producten met gebreken voorbereidt en bepaalde lidstaten - zoals met name Frankrijk - de algemene richtlijn nog maar pas in nationale wetgeving hebben omgezet.
De rapporteur wil ook een aantal voorwaarden die in de vorige richtlijn vervat liggen, herzien en wijzigen. Wij zullen slechts op twee van deze voorwaarden ingaan. Allereerst schrapt de rapporteur het begrip "objectieve aansprakelijkheid" , hetgeen betekent dat het slachtoffer van een product met een gebrek enkel nog het oorzakelijk verband tussen het gebrek van het product en de geleden schade moet bewijzen opdat de producent aansprakelijk gesteld wordt.
Ten tweede wil zij de zogenaamde uitzonderingsclausule voor "ontwikkelingsrisico's" opnieuw ter discussie stellen. Dit houdt in dat een producent aansprakelijk gesteld zou worden, ook al kon hij, gezien de stand van de wetenschappelijke en technische kennis op het ogenblik dat hij het product op de markt bracht, het gebrek onmogelijk ontdekken.
Mevrouw Roth-Behrendt, als u een product aan uw kinderen geeft en merkt dat het niet goed is, maar geen enkel bewijs heeft, zou u dan dit alles wijzigen?
Een aantal lidstaten heeft deze uitzonderingsclausule aangenomen en kan zodoende zijn potentieel voor farmaceutisch onderzoek ontwikkelen. De afschaffing van deze uitzonderingsclausule door het Europees Parlement zou leiden tot een verplaatsing van het Europees onderzoek en de Europese innovatie naar concurrerende landen, waar deze clausule wel geldt of waar onderzoek wel nog een voorkeursbehandeling krijgt. Dit zou voor de burgers van de Europese Unie tot vertraging leiden bij het gebruik van bepaalde geneesmiddelen en waarschijnlijk zullen verzekeringsmaatschappijen weigeren dit risico te dekken.
Deze uitzonderingsclausule werd overigens bekrachtigd in de jurisprudentie en met name in een arrest van 29 mei 1998 van het Hof van Justitie. Het leek het Hof onrealistisch en onredelijk hier geen rekening mee te houden. Het behoud van deze uitzonderingsclausule is zeker gerechtvaardigd omdat het slachtoffer nog altijd over andere verhaalmogelijkheden beschikt, aangezien het zich kan beroepen op de rechten die het ontleent aan het recht inzake contractuele, buitencontractuele of sociale aansprakelijkheid, zoals bepaald is in artikel 13 van de richtlijn van 25 juli 1985.
Wegens deze twee wijzigingen en nog heel wat andere aanpassingen waarover wij het hier niet zullen hebben en die, er zij nogmaals op gewezen, buiten het kader van de aan mevrouw Roth-Behrendt toevertrouwde opdracht vallen - aangezien de rapporteur zich aldus het wetgevend initiatiefrecht toe-eigent - zal onze fractie de amendementen van mevrouw Roth-Behrendt niet aannemen. Bovendien bieden deze amendementen de consument geen betere bescherming, maar vormen ze wel een ernstige bedreiging voor de producenten en dreigen ze zware gevolgen te hebben voor sommige kwetsbare ondernemingen en voor de werkgelegenheid.

Breyer
Mijnheer de Voorzitter, onze fractie was verheugd over het Commissievoorstel, maar is nog verheugder over het echt waardevolle en moedige verslag van mevrouw Roth-Behrendt, want alleen daarin worden consequent conclusies getrokken uit het BSE-schandaal. Daarom spijt het ons des te meer dat de meerderheid van het Europees Parlement de rapporteur hierin niet volgt, maar dat deze meerderheid, en in het bijzonder de grote fracties, zich door de industrie laat misbruiken. Ik kan absoluut geen begrip opbrengen voor het laatstelijk opgeworpen argument van het financiële risico voor de ondernemingen.
Wanneer de landbouw zich als onderneming wil presenteren, dan moet de landbouw zich dienovereenkomstig gedragen! Het gaat er toch om met de aansprakelijkheid een instrument te scheppen waarmee industrie en landbouw hun eigen verantwoordelijkheden eindelijk op zich nemen. Wij mogen hier toch geen indirecte subsidies geven door deze categorie ondernemingen van hun plicht te ontheffen. Het behoort een grondbeginsel van een rechtsstaat te zijn dat de mogelijke slachtoffers - en dat zijn de consumenten - meer worden beschermd dan de mogelijke daders - en dat is nu eenmaal de industrie!
Wanneer wij over strikte aansprakelijkheid praten, dan zou dat moeten betekenen dat er geen uitvluchten meer mogelijk zijn. Dat zou bescherming van de consument geweest zijn. Wat men nu van plan is, betekent een verwatering van het verslag. Niettemin is het nog altijd beter dan de huidige praktijk en daarom zullen wij met pijn in het hart voorstemmen, maar voor de consument brengt het geen verbetering. Integendeel, het zal ertoe lijden dat advocaten dik geld kunnen verdienen. Daarom betreur ik het ook zo dat wij er hier niet in slagen eindelijk te realiseren wat wij altijd wilden, namelijk bescherming van de consument, het voorzorgsbeginsel, alsmede de anders toch steeds geëiste eigen verantwoordelijkheid van de industrie.
Ik wil de rapporteur nogmaals hartelijk bedanken, want zij heeft hier een werkelijk veeleisende poging gedaan, en de compromisvoorstellen vind ik een grote verwatering. Het valt ten zeerste te betreuren dat het Europees Parlement er niet in slaagt om de bescherming van de consument de eerste plaats te geven. Ik vind dat dat wel het minste was geweest wat het Parlement had moeten proberen. Het is niet zoals het hoort, mevrouw Grossetête en mijnheer Olsson, dat wij hier altijd alleen de belangen van de industrie behartigen. Wij hadden behoren te proberen - en ik hoop dat u dat bij de stemming morgen alsnog inziet - om de bescherming van de consument en de mogelijke slachtoffers de eerste plaats te geven.

Blokland
Voorzitter, tot op de dag van vandaag worden er nieuwe gevallen gemeld van BSE. Er heerst daardoor onder consumenten een toenemende onzekerheid over de kwaliteit van vlees. In dit licht is het goed dat wij ons vandaag bezig houden met dit onderwerp. Het was immers naar aanleiding van de BSE-crisis dat de wijziging van richtlijn 85/374 werd voorgesteld.
Het voorstel van de Commissie poogt een oplossing aan te dragen voor de nog immer afwezige aansprakelijkheid voor primaire landbouwproducten. Ik ben daar verheugd over. Agrarische producenten zijn net als hun collega's in het bedrijfsleven verantwoordelijk voor de kwaliteit van hun producten. Productaansprakelijkheid voor primaire producten stimuleert verantwoordelijk gedrag van boeren. Bovendien wordt met de voorgestelde wijzigingen onduidelijkheid opgelost over de vraag wanneer een product een eerste bewerking of verwerking heeft ondergaan.
De rapporteur vraagt naast een uitbreiding van de aansprakelijkheid naar primaire landbouwproducten ook aandacht voor een aantal zwakke punten met betrekking tot de bestaande richtlijn. Nu we toch met de behandeling van die richtlijn bezig zijn, ben ik er een voorstander van deze lacunes direct mee te nemen in de wijziging. Dat voorkomt dubbel werk. Ik prijs dan ook de rapporteur voor haar nauwkeurigheid. De voorgestelde wijzigingen voorzien in een betere bescherming van de consumenten. Ze zijn overigens minder spectaculair dan vele reacties van producenten ons doen geloven. In een aantal lidstaten zijn de betreffende wijzigingen al geruime tijd gerealiseerd. Ik ondersteun die wijzigingen omdat ik van mening ben dat de positie van consumenten en producenten gelijkwaardig dient te zijn. Dit komt de werking van de interne markt ten goede.
Op één van die wijzigingen wil ik tenslotte aan de hand van een voorbeeld nader ingaan. Op grond van de huidige richtlijn is het mogelijk dat een consument een wasmachine koopt die zijn hele keuken onder water zet. De consument kan aantonen dat er sprake is van een gebrek, dat hij schade heeft en ook de causaliteit tussen schade en gebrek. Hij kan echter geen schadevergoeding krijgen, omdat de producent het maximale bedrag aan schadevergoedingen heeft uitgekeerd. Hij heeft gewoon de pech dat hij niet de eerste, maar de zoveelste is die zijn claim indient. Dit soort situaties moet worden voorkomen. Ik pleit daarom voor opheffing van de maximumgrens aan schadebetalingen.

Hager
Mijnheer de Voorzitter, ik ben het met mevrouw de rapporteur volledig eens dat de consument recht heeft op een volledige bescherming die de hele voedselketen dekt en niet pas van kracht wordt vanaf een bepaald verwerkingsstadium. Met andere woorden: ik begroet de wijziging van de productaansprakelijkheidsrichtlijn, die de Commissie naar aanleiding van de BSE-crisis heeft voorgesteld, en waarmee het toepassingsgebied wordt uitgebreid tot landbouwproducten met gebreken.
Daarentegen ben ik het niet eens met de voorstellen en amendementen van de Commissie milieu, volksgezondheid en consumentenbescherming, want daarmee wordt de boog echt overspannen. Ik kan niet beoordelen in hoeverre men zich hier bewust was van de nauwelijks overzienbare consequenties voor de economie, inzonderheid het midden- en kleinbedrijf, en voor de landbouw, alsmede van de zakelijk ongegronde en deels tegen het systeem indruisende ingreep in het nationale burgerlijk recht. Hier zou ik een andere maatstaf hebben gewenst voor onder meer de herhaaldelijk te berde gebrachte punten van de bewijslast, het ontwikkelingsrisico en de afschaffing van de franchise. Overigens ben ik van mening dat de manier waarop mevrouw de rapporteur te werk is gegaan, het voorstel rechtvaardigt dat de Oostenrijkse minister van Justitie Michalik begin deze week tijdens de informele Raad van ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken heeft gedaan, namelijk dat de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken over deze ook in ander verband ter sprake gekomen rechtsvraagstukken moet beraadslagen om greep te krijgen op dit soort rechtsproblemen. Wij kunnen de voorstellen van mevrouw de rapporteur niet volgen.

Lienemann
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, Dagmar Roth-Behrendt stond voor een uiterst moeilijke opdracht. Zij diende te voldoen aan de verwachtingen van ons Parlement en de publieke opinie ingevolge de droevige gebeurtenissen van de gekkekoeienziekte, en een eenvoudige aanpassing van de richtlijn uit 1985 en de uitbreiding van het toepassingsgebied tot landbouwgrondstoffen volstond klaarblijkelijk niet om die verwachtingen in te lossen. Wij kunnen dan ook alleen maar betreuren dat de Commissie niet het initiatief genomen heeft om de bepalingen op te sommen die snel aangepast dienden te worden om rekening te houden met deze droevige ervaring.
Mevrouw Roth-Behrendt heeft ze wel opgesomd. Tijdens de bespreking in de commissie werden een aantal voorstellen, die ons echter niet evenwichtig genoeg leken, gedaan inzake bekommeringen die ons allen bezighouden: het evenwicht tussen de bescherming van de consument, die de absolute prioriteit is, en de mogelijkheid voor de producent om, zeg maar, niet het slachtoffer te worden van verrassingen en van een onrechtvaardige visie die stelselmatig tegen hem gericht is, alsmede ruime aandacht voor de toekomst van onderzoek en ontwikkeling.
Mevrouw Dagmar Roth-Behrendt heeft heel wat inspanningen geleverd om de standpunten dichter bij elkaar te brengen en tot een vergelijk te komen. Zij heeft gezocht naar oplossingen die een stap vooruit kunnen zijn en die de oorspronkelijke evenwichten van de richtlijn uit 1985 niet opnieuw ter discussie stellen. Ik ben van oordeel dat de meeste van haar voorstellen in de goede richting gaan, maar wil toch twee bezwaren maken.
Zo zullen wij amendement 12 over de kwestie van de bewijslast niet steunen want dat is dubbelzinnig. Mevrouw Roth-Behrendt benadrukt in haar toelichting wel dat de bewijslast niet omgekeerd wordt, maar de bepalingen die tot doel hebben de bescherming van de consument en van degenen die schade geleden hebben te vergemakkelijken, lijken ons juridisch gezien te vaag. Ik denk hierbij met name aan de formulering: "het volstaat dat het slachtoffer de schade bewijst en dat het oorzakelijk verband waarschijnlijk genoeg is" . De idee "waarschijnlijk" bestaat niet in het Frans recht en kan mijns inziens moeilijk gedefinieerd worden.
Ik wil ook nog zeggen dat we de kwestie van de termijn niet kunnen ontwijken, dat, ook al moet de formulering van amendement 13 over de definitie van een verborgen fout of een verborgen gebrek verbeterd worden, de bedoeling om de verlenging van de termijn mogelijk te maken voor bepaalde heel bijzondere gevallen en dus niet in het algemeen, mij noodzakelijk lijkt, en dat het Parlement deze bereidheid tot dialoog moet beklemtonen in eerste lezing om tot een voor iedereen bevredigende situatie te komen.

Oomen-Ruijten
Mijnheer de Voorzitter, ik zou willen beginnen complimenten te maken aan het adres van mevrouw Roth-Behrendt, want zij heeft immers met veel creativiteit en veel inventiviteit, gewoon als een echt parlementariër betaamt de grenzen verkend van het voorstel dat door de Europese Commissie naar ons is toegestuurd. Dat betekent ook dat je op onvoorziene problemen kunt stuiten. Ik ben het eigenlijk niet eens met de leden van de juridische commissie die zeggen dat een aantal amendementen niet ontvankelijk zijn. Waarom ben ik het niet eens? Omdat ik denk dat het Europees Parlement, dankzij het feit dat wij altijd de grenzen hebben verkend, ook een groot aantal oplossingen heeft weten te bereiken. Dat is één.
Naar de inhoud. Ik heb net gezegd dat er ook een brug te ver gegaan kan worden in sommige gevallen. Ik ben het van harte eens met het voorstel van de Europese Commissie om primaire landbouwproducten ook onder de werking van de richtlijn te brengen. Ik denk dat mevrouw Roth-Behrendt ook tevreden moet zijn dat de resultaten ook van haar BSE-commissie daarmee terecht worden geïmplementeerd.
Wij hebben hier te maken met een richtlijn productaansprakelijkheid waarbij het ook in 1985, ik heb de Handelingen nog eens nagekeken, ook al dansen was op een heel smal koord. Het zijn nu net die grenzen waar de rapporteur en ik denk het Parlement ook, tegenaan loopt. Vanzelfsprekend zijn er een aantal problemen. Datgene wat de rapporteur gesignaleerd heeft ten aanzien van bijvoorbeeld de verlegging van de bewijslast, het integraal onderbrengen van het ontwikkelingsrisico en verlenging van de aansprakelijkheid, zijn wel een aantal problemen die opgelost moeten worden. Dat betekent niet dat wij dat op dit moment kunnen doen, omdat denk ik de wijze waarop het voorstel ook in onze respectieve achterbannen is bediscussieerd, dat die aangetoond heeft dat een aantal amendementen, zoals die nu worden voorgesteld, op dit moment nog onrijp zijn. Dat betekent ook dat, ik zou het ook aan de rapporteur willen vragen, het voorstel van de juridische commissie om nog eens een evaluatiemoment in te bouwen, nog eens te kijken of wij met hoor en wederhoor ook verder kunnen komen en kunnen kijken of er verdere aanpassingen nodig en zinvol zijn, dat dat voorstel nog eens een keer opgepakt wordt.

De Clercq
Mijnheer de Voorzitter, tegen het voorgestelde ontwerpverslag en de ingediende amendementen heb ik twee fundamentele bezwaren. Het eerste is een formeel bezwaar. Ik verwijs hiervoor naar het advies van de juridische commissie waarin de onontvankelijkheid wordt voorgesteld van de door de rapporteur ten gronde ingediende amendementen. Dit niet omdat wij als Europees Parlement onze eigen bevoegdheid moeten gaan inperken maar omdat het institutioneel evenwicht tussen de Europese instellingen behouden moet blijven. "Dans la vie il faut connaître ses limites."
Het tweede bezwaar is inhoudelijk. De uitbreiding naar primaire landbouwproducten juichen wij toe, maar de overige bijkomend voorgestelde wijzigingen aan de ontwerprichtlijn zijn zeer diepgaand en ik vraag mij af of over de consequenties is nagedacht. Ik vraag mij af of vooraf onderzocht werd welke op het terrein de concrete gevolgen zullen zijn van de voorgestelde wijzigingen, onder meer op het vlak van bewijslast, verjaringstermijn, het weglaten van een financiële vrijstelling of van een maximum voor schadebedragen.
Ik vrees dat strengere maatregelen ter zake averechts zullen werken. Dergelijke verzwaring van de aansprakelijkheid zal producenten ervan weerhouden goederen op de markt te brengen waarvan niet de absolute zekerheid bestaat dat zij schadevrij zijn. Dit zal als gevolg hebben dat ook de consument het slachtoffer wordt, aangezien het innovatieproces van onze ondernemingen en dus de vooruitgang sterk dreigen afgeremd te worden. Welk bedrijf wil immers nog investeren in nieuw onderzoek en ontwikkeling als het ontwikkelingsrisico niet wordt gevrijwaard. Hierdoor zal ook het concurrentievermogen van onze bedrijven op wereldniveau wat meer afnemen, wat dan weer een nefaste invloed kan hebben op de werkgelegenheid.
Om al deze redenen sta ik huiverig tegen wat de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbescherming heeft neergelegd. Ook ten gronde geldt "il faut connaître ses limites" .

Buffetaut
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, waarde collega's, de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbescherming achtte het naar aanleiding van de uitbreiding van de richtlijn betreffende de aansprakelijkheid voor producten met gebreken tot landbouwgrondstoffen en producten van de jacht nuttig een aantal amendementen aan te nemen die eigenlijk de bepalingen hernemen waarover al fel gediscussieerd werd tijdens de werkzaamheden ter voorbereiding van de oorspronkelijke richtlijn en die uiteindelijk verworpen werden. Ik denk hierbij met name aan de omkering van de bewijslast en aan de afschaffing van de vrijstellingsclausule voor ontwikkelingsrisico's.
Wij hebben twee grote bezwaren, een op juridisch vlak, een ander betreffende de grond van de zaak en om economische redenen. Allereerst kunnen wij ons terecht vragen stellen over de rechtmatigheid van het manoeuvre om de richtlijn uit 1985 te wijzigen en zich uiteindelijk niet te beperken tot het onderhavige voorstel van de Commissie voor een richtlijn.
Van alle door de rapporteur voorgestelde amendementen betreffen de amendementen 2 tot en met 9 inderdaad deze oorspronkelijke richtlijn in plaats van het onderhavige voorstel voor een richtlijn van het Parlement en de Raad. Door dergelijke amendementen aan te nemen zou het Parlement inderdaad het wetgevend initiatief nemen, dat tot het bewijs van het tegendeel geleverd wordt, nog altijd het alleenrecht van de Commissie is.
Wat de grond van de zaak betreft is het duidelijk dat de voorgestelde wijzigingen het evenwicht van de contractuele relaties al te zeer zouden verstoren en de ondernemingen zouden opzadelen met lasten - met name van verzekeringen voor het MKB - die sommige niet kunnen dragen.
De compromisamendementen lijken mij al even onaanvaardbaar. Ze voeren enerzijds een juridisch gezien heel onduidelijk begrip in, zoals het "waarschijnlijk oorzakelijk verband" , dat een bron van heel wat geschillen kan zijn, en ze verhogen anderzijds aanzienlijk de lasten voor de ondernemingen omdat ze de termijn en het maximumbedrag van de aansprakelijkheid verdubbelen. Tenslotte kunnen we ons de vraag stellen waarom alles zo snel moet gaan en waarom we niet wachten op het Groenboek van de Commissie over de tenuitvoerlegging van de richtlijn uit 1985.
Om al deze redenen zullen wij niet voor de amendementen van mevrouw Roth-Behrendt stemmen.

Valverde López
Mijnheer de Voorzitter, allereerst wil ik mijn steun betuigen aan de interventie van collega Grossetête en mijn volledige steun toezeggen aan het voorstel van de Europese Commissie om het toepassingsgebied van deze richtlijn uit te breiden naar landbouw- en veeteeltproducten als een maatregel om de consumentenbelangen beter te beschermen. Anderzijds kunnen wij de voorstellen uit het verslag van de rapporteur niet ondersteunen, omdat wij ze vanuit politiek oogpunt niet juist vinden en omdat ze juridisch niet voldoende zijn onderbouwd, zoals veel van mijn collega's reeds hebben opgemerkt.
Uit dit verslag moeten wij echter allemaal lering trekken. In de eerste plaats mogen wij niet vergeten dat wij ons tijdens het debat over deze richtlijn inzake productaansprakelijkheid hebben laten beïnvloeden en landbouwproducten niet onder de werking van deze richtlijn hebben gebracht. Vandaag moeten wij onze fout erkennen en herstellen.
In de tweede plaats hebben de juridische diensten van een aantal belangengroepen de media dezer dagen overspoeld met uitspraken die verwarring kunnen stichten over de aard van de communautaire instellingen en ons werk. Er wordt bijvoorbeeld gezegd dat dit Parlement niet bevoegd is bepaalde amendementen in te dienen. Dit Parlement - en dat moet heel duidelijk tegen de publieke opinie worden gezegd - heeft niet meer beperkingen om amendementen in te dienen dan het Verdrag zelf. Zelfs het Verdrag is een open Verdrag, want het bevat een "raamartikel" - artikel 235 - dat de Raad toestaat bevoegdheden uit te breiden indien dat noodzakelijk is, de Commissie daarom verzoekt en dit door het Parlement wordt ondersteund.
Dezer dagen horen wij ook veelvuldig zeggen dat het communautair recht parallel aan de nationale rechtsstelsels wordt toegepast. Deze bewering is niet juist en zij wordt ook voortdurend door het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen tegengesproken. Vastgelegd is dat het communautair recht bij voorrang toepasselijk is.
Ook moeten wij de Voorzitter van het Parlement gelukwensen met het uitstekende besluit dat hij heeft genomen de amendementen van de rapporteur niet onontvankelijk te verklaren, ook al bevallen ze ons niet en ook al moest hij daarmee tegen het advies van de juridische commissie ingaan. Indien hij anders had besloten, zou dat een politieke en juridische vergissing zijn geweest.

Kestelijn-Sierens
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, collega's, de uitbreiding van de schuldloze aansprakelijkheid, zoals door de Commissie voorgesteld, geniet onze volle steun. Zoals mijn liberale collega's reeds eerder hebben onderstreept, kan ook ik echter niet akkoord gaan met de te verregaande verzwaring van de aansprakelijkheid zoals voorgesteld door de rapporteur. Ik ben met name tegen de verschuiving van de bewijslast, tegen de aansprakelijkheid voor de zogenaamde "ontwikkelingsrisico's" , alsmede tegen de afschaffing van de verjaringstermijn.
Wij moeten ermee rekening houden dat in tegenstelling tot de Verenigde Staten wij in Europa gekozen hebben voor een uitgebreide productwetgeving. Op die manier geeft de overheid een soort garantie aan de consument dat de producten die op de markt zijn aan alle normen voldoen en bijgevolg veilig en gezond zijn.
Indien wij de voorstellen van de rapporteur steunen dan kiezen wij voor een combinatie van én een zware productwetgeving én een zware aansprakelijkheid. Een verzwaarde aansprakelijkheid is in deze Europese context onhaalbaar voor de producent. Ze zou niet alleen een serieuze rem betekenen voor het innovatieproces van de ondernemingen, maar ze zou ook verder leiden tot onbetaalbare verzekeringspremies voor de producenten wat de kost van nieuwe producten de hoogte in zou jagen. Het is bijvoorbeeld voor de farmaceutische sector waar constant gezocht wordt naar nieuwe geneesmiddelen, een onaanvaardbare zaak.
Daarom zullen wij tegen alle amendementen stemmen die de aansprakelijkheid buitengewoon willen verzwaren.

Thyssen
Voorzitter, de richtlijn inzake productaansprakelijkheid die er wonderwel gekomen is in de eerste fase van het consumentenbeleid was een revolutionaire ingreep in het aansprakelijkheidsrecht. Maar dat ze dateert van voor de Europese Akte en van voor Maastricht wil niet automatisch zeggen dat zij achterhaald is. Wie het slachtoffer is van een gebrek aan een product heeft sinds de richtlijn recht op schadevergoeding vanwege de producent zonder dat hij de nalatigheid, de fout of de schuld van de producent moet bewijzen. Als niemands fout moet bewezen worden, blijft er nog altijd het risico. Het risico ligt sinds de richtlijn bij de producent van het gebrekkig product dat de oorzaak van de schade is.
Deze vergaande ingreep in de klassieke rechtsleer verantwoordde en verantwoordt nog steeds dat er vanuit de zorg om een zeker evenwicht limieten gesteld worden aan deze aansprakelijkheid: limieten in de tijd, een verjaringstermijn en de regeling van de zogenaamde ontwikkelingsrisico's. Er is geen enkel afdoend grondig argument om op deze vlakken de richtlijn te wijzigen, zeker niet vooraleer er een grondige consultatie met alle betrokkenen is geweest. Dit is trouwens ook het geval voor wat betreft de bewijslast.
Afwijkingen op die vlakken was ook nooit de vraag van dit Huis. Wat wij gevraagd hebben is ons geleverd. In de BSE enquêtecommissie zijn wij ervan uitgegaan dat het uitsluiten van de primaire landbouwproducten niet langer maatschappelijk aanvaard noch aanvaardbaar was. Tussen 1985 en vandaag is de landbouw zelf grondig gewijzigd en heeft de techniek ook in deze sector grote opgang gemaakt. Maar tussen 1985 en vandaag is er ook de BSE-crisis geweest. Die heeft het vertrouwen in de veiligheid van voedsel aangetast. Ook daarom is de uitbreiding van de richtlijn productaansprakelijkheid verantwoord. Zij betekent een aanvullende bescherming, laat ons dat ook niet vergeten, van de veiligheid van de consument. Zij zal een aanmoediging zijn ook om het vertrouwen van de consument in de landbouwsector terug te winnen. In die zin is niet alleen de Europese consument maar ook de landbouwsector zelf ermee gediend.

Keppelhoff-Wiechert
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de rapporteur, geachte dames en heren, ik geef graag toe dat ik geen deskundige ben op dit gebied, maar mevrouw Roth-Behrendt, u bent toch een intelligente vrouw! Ik stel me zo voor dat wij jachtproducten ook opnemen. Iedereen weet dat men bijvoorbeeld na een maaltijd ernstig ziek kan worden - stel dat wij ziek worden na het eten van wild. En nu gaat het lieve leven beginnen: waar is de fazant gekocht? Wie heeft die geschoten? In welke streek leefde dat beest of vloog het zelfs over diverse streken? Misschien vloog het zelfs over een grensgebied? Ik leef in een familie van jagers vlakbij de Nederlandse grens. Heeft de fazant misschien slecht zaad gegeten, of genetisch gemanipuleerde maïs? Op welke akker en bij welke boer? Of is er misschien sprake van slechte wildvoedering? Ik vraag maar, mevrouw Roth-Behrendt. Het onderwerp is ernstig genoeg, en ik geloof dat wij toch moeten proberen ten minste de uitvoerbaarheid na te gaan van wat wij hier allemaal aankaarten.
Ook op het punt van de verjaring heb ik vragen. Het onderwerp is ernstig genoeg, maar wanneer u zegt dat tien jaar te kort is, dan vraag ik als leek aan de juriste: zal het in de toekomst zover komen, dat een opvolger-boer ook de productaansprakelijkheid van zijn erflater, bijvoorbeeld van zijn vader, moet overnemen, en hoe dan wel? Ik geloof gewoon dat de Commissie ons een onrijp voorstel heeft voorgelegd, dat nog grondig moet worden doorgewerkt. Ik heb al geleerd dat wij het recht van de Commissie om voorstellen in te dienen niet kunnen inperken, maar wij kunnen wel en zelfs heel goed van de Commissie een beter en doorwrochter voorstel verlangen dan wat ons hier en nu wordt gepresenteerd.
Wanneer het zover komt, is het voor ons vanuit het oogpunt van landbouw heel belangrijk dat meer aandacht wordt besteed aan de voorgaande stadia van zaaigoedproductie, genetisch gemanipuleerde producten, enzovoort.

Schierhuber
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, als vertegenwoordigster van de landbouw zou ik erop willen wijzen dat een zinnige regeling voor gebrekkige producten ook voor de boeren van belang is. De eis van kwalitatief hoogwaardige producten zonder gebreken is in het belang van zowel de consumenten als de landbouw. Maar wat de aansprakelijkheid van de boeren voor gebrekkige producten aangaat, moet het toch in ieder geval zeker zijn dat de producenten van agrarische voorproducten - zoals zaaigoed, plantenbeschermings-, mest- of voedermiddelen luidens richtlijn 85/374/EEG - ook aansprakelijk zijn.
De boeren die primaire landbouwproducten voortbrengen, mogen in geen geval ter verantwoording worden geroepen voor gebreken van voorproducten, want daarop hebben zij geen enkele invloed. Daarom is het van groot belang uitdrukkelijk te stellen dat onder het begrip "producent" niet alleen de maker van het eindproduct, maar ook de producent van een grondstof of voorproduct wordt begrepen. Wij moeten onder alle omstandigheden in het oog houden dat onder grondstof van land- en bosbouwproducten ook zaaigoed wordt begrepen, alsmede het genetisch materiaal dat voor de productie van zaaigoed wordt gebruikt.
Dienovereenkomstig moet als grondstof ook worden beschouwd de mest-, plantenbeschermings- en voedermiddelen die zijn gebruikt bij de productie van land- en bosbouwproducten. Vanuit het oogpunt van de landbouw en in het belang van zowel consumenten als boeren, is dat een noodzakelijke voorwaarde voor een aansprakelijkheidsregeling voor boeren.

Mosiek-Urbahn
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, als lid van de Commissie juridische zaken en rechten van de burger ben ik het geheel eens met collega Casini. Ik wil erop wijzen dat dit standpunt over alle fracties heen vrijwel eenstemmig is afgekeurd. Bovendien wil ik nog het volgende opmerken: het Europees Parlement heeft herhaaldelijk op verschillende plaatsen laten horen dat wij een betere wettelijke regeling nodig hebben. Een van zijn voornaamste eisen is de voorwaarde dat wij bij onze wetgevende arbeid dringend de mening nodig hebben van de belanghebbende economische kringen, en dat in aansluiting daarop een raming moet worden gemaakt van de uit de regeling voortvloeiende kosten.
Het gaat niet aan dat het Parlement thans aan deze eisen eenvoudig voorbijgaat. Ik wil hier niet ingaan op de inhoud van de amendementen van mevrouw Roth-Behrendt. Het kan misschien zinvol zijn om tenminste op deelgebieden de aansprakelijkheidsgrenzen te verleggen. Het kan misschien zinvol zijn eventueel de verjaringstermijn te wijzigen of een wijziging aan te brengen in de bewijslast. Daar wil ik vandaag niet over oordelen. Voor mij is het echter een dringende en onmisbare voorwaarde dat wij ons althans voor de wijzigingen die wij zelf aanbrengen, houden aan de eisen die wij ook stellen aan de Commissie, die het recht van initiatief heeft.
Ik vind dat wij ons als medewetgevers in opspraak brengen wanneer wij aan deze eisen eenvoudig voorbijlopen. Het argument dat steeds weer naar voren wordt gebracht dat een regeling zoals die mevrouw Roth-Behrendt voor ogen staat, de consumenten meer bescherming verschaft, is niet toereikend. Wanneer wij de consument beter willen beschermen, dan moeten wij om helemaal zeker te zijn meteen maar eisen dat er geen vlees meer wordt gegeten of geproduceerd. Maar dat is buiten alle proporties. Ik vind dat wij hier werkelijk ietwat zakelijker en minder emotioneel moeten redeneren, daar hebben wij meer aan. Wij zullen gelegenheid hebben om zakelijker te discussiëren wanneer de Europese Commissie als aangekondigd haar richtlijnvoorstel nogmaals doorwerkt; dan kunnen alle argumenten worden nagegaan. Dat zal dan het geschikte tijdstip zijn.

Roth-Behrendt
Mijnheer de Voorzitter, beste collega's, ik geloof niet dat ik vanavond nog iemand van mening kan doen veranderen. Wie gelooft tijdens een dergelijk debat anderen nog te kunnen overtuigen, is naïef. Staat u mij echter toe in te gaan op een paar tegenwerpingen, in de eerste plaats op de tegenwerpingen van de Commissie juridische zaken en rechten van de burger. Jammer genoeg is de heer Casini niet meer aanwezig, maar de heer De Clercq en mevrouw MosiekUrbahn wel. Het is interessant dat dit komt uit een commissie die niet zo vaak wetgevend werk heeft, in tegenstelling tot mijn commissie. Maar als zij dan al wetgevend werk heeft, doet zij precies wat u mij nu verwijt, namelijk het recht verder uitwerken.
Ik wil herinneren aan wat u met de octrooirichtlijn hebt gedaan. U hebt recht uitgewerkt dat niet in het Commissievoorstel stond. Ik wil herinneren aan wat u bijvoorbeeld voor de bescherming van de ontwerper hebt gedaan op het stuk van de harmonisatie van het Gemeenschapsrecht voor designer- of beschermde producten. Toen hebt u een geheel nieuwe vergoedingsregeling uitgevonden. Die stond niet in het Commissievoorstel! Hoe zit het dan met het initiatiefrecht van de Commissie? Hier worden schijn en wezen een beetje door elkaar gehaald. U gebruikt het wanneer dat in uw politieke kraam te pas komt. Ik heb er niets tegen wanneer u zegt dat mijn amendementen inhoudelijk niet goed zijn. Daarover valt te praten. Maar de toelaatbaarheid is eigenlijk geen vlak waarop nog te discussiëren valt.
Over de inhoud wil ik nog het volgende zeggen. Degenen onder u die vinden dat ik met mijn voorstellen te ver ga, vergeten hier iets. Het is niet consequent om zowel hier als ten overstaan van uw kiezers te beweren dat u consequenties wilt trekken uit de BSE-crisis en dan een beetje over te nemen van wat de Commissie doet en voor de rest uit te roepen dat u niet meer meedoet! Degenen die mij kennen weten dat ik absoluut niet bang ben voor moeilijkheden.
De collega die dat zoëven beweerde, zou mij beter moeten kennen. U weet heel goed dat moeilijkheden mij juist aansporen. Ik heb er geen probleem mee om een nederlaag bij de stemming te incasseren, en mijn fractie heeft dat ook niet. Wij zullen voor stemmen en wij kunnen dit ook met redenen omkleden. Ik begrijp natuurlijk wel dat sommige collega's hier stellen dat wij te haastig zijn. En vanuit hun standpunt is dat natuurlijk ook zo wanneer een lidstaat tien jaar te laat een wetgeving omzet, in 1998 in plaats van in 1988. Dan willen die niet een paar maanden later meteen weer een verandering hebben. Maar dit is geen vlak waarop wij dienen te debatteren.
Ook kan ik begrijpen dat u een uitvoerige raadpleging wenst. Die krijgen wij ook nog. Wij bevinden ons nog in de eerste lezing. De Commissie zal met de Ministerraad moeten overleggen, wanneer het Parlement morgen naar wij hopen een meerderheid vormt om zo niet alle, dan toch een deel van de amendementen over te nemen. Dan hebben wij een gemeenschappelijk standpunt bepaald en u kunt er zeker van zijn dat de Commissie dan alle belanghebbenden bij deze aangelegenheid zal betrekken, zowel de industrie als anderen die natuurlijk ook al lang hun invloed hebben laten gelden, die ook met mij gesproken hebben. Ik beschouw het ook als heel normaal om te proberen een zo groot mogelijke mate van overeenstemming te bereiken, maar overeenstemming met alle belanghebbenden, niet alleen met de industrie maar ook met de consumenten.
Ik heb de bewijslast niet omgekeerd. Wie dat zegt, heeft het niet begrepen. Ik heb alleen maar de bewijslast gewijzigd voor producten die niet meer bestaan. De gelaedeerde moet net als voorheen de schade bewijzen. Morgen hebben wij de kans om te tonen dat het ons tijdens de behandeling van de BSE-crisis ernst was; morgen zult u vooral bij de hoofdelijke stemmingen bewijzen of het u ernst was of niet.

Monti
Mijnheer de Voorzitter, het voorstel voor de richtlijn waarover wij vandaag spreken heeft tot doel een antwoord te geven op de aanbeveling van het Europees Parlement na de crisis van de boviene spongiforme encefalopathie (BSE). Het gaat om het voorstel van de Commissie uiterlijk in september 1997 de regelgeving van de wettelijke aansprakelijkheid zonder schuld, waarin richtlijn 85/374/EEG voorziet, uit te breiden tot natuurlijke landbouwproducten en producten van de jacht. Ik leg de nadruk op de datum van september 1997, die het Europees Parlement zelf heeft aangegeven om ons te verzoeken snel te handelen. De Commissie achtte het wenselijk binnen de gevaagde termijn een voorstel in te dienen, en heeft dat gedaan op 1 oktober 1997.
De richtlijn uit 1985 erkent het recht van de consument op schadevergoeding voor schade door producten met gebreken, zonder dat de schuld van de producent hoeft te worden bewezen. Door dit recht uit te breiden tot de landbouwsector, herneemt de Commissie, en dat zou ik willen onderstrepen, een onderwerp dat al aanwezig was in het aanvankelijke voorstel van 1976. Alle parlementaire commissies die de tekst hebben bestudeerd, en in het bijzonder de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling, ondersteunen dit principe. De ter zake kundige parlementscommissie is van mening dat het voorstel goedgekeurd moet worden mits er verschillende amendementen worden opgenomen, die ruwweg in twee groepen kunnen worden verdeeld. Ik wil de rapporteur, mevrouw Roth-Behrendt, bedanken voor de compromisamendementen die zij samen met de heer Lehne en andere afgevaardigden heeft ingediend en die wij met veel aandacht hebben bekeken.
De amendementen van de eerste groep zijn er voornamelijk op gericht de basisrichtlijn van 1985 ingrijpend te herzien, en gaan verder dan de doelstelling die de Commissie in haar voorstel voor ogen had en die zich beperkte tot uitbreiding van de richtlijn tot natuurlijke landbouwproducten: het betreft de amendementen 3 tot en met 9 en 11 tot en met 15, die betrekking hebben op de bewijslast, het ontwikkelingsrisico, de psychische schade, de franchise, de verjaringstermijnen, de financiële bovengrenzen van de aansprakelijkheid en revisie van de richtlijn in 2000. Tot de tweede groep amendementen behoren de amendementen die tot doel hebben enkele punten duidelijk uiteen te zetten die uitsluitend landbouwgrondstoffen betreffen: dit zijn amendement 1 en 2 over de aansprakelijkheid voor producten in verwerkte vorm en productiemiddelen, en amendement 10 over de plicht een verslag over de toepassing van de richtlijn te presenteren in het jaar 2002.
Voor wat de eerste groep amendementen betreft, begrijpt de Commissie de bezorgdheid van mevrouw Roth-Behrendt, die haar ertoe heeft gebracht een ingrijpende wijziging van de basisrichtlijn voor te stellen die verder gaat dan het actuele voorstel en de aanvankelijke aanbeveling van het Europees Parlement. Echter, de kwesties die aan de orde worden gesteld in de amendementen 3 tot en met 9 en 11 tot en met 15 vereisen een diepgaander onderzoek dan de onderzoekingen die nog toe gepresenteerd zijn in het verslag van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbescherming. Dit onderzoek dient plaats te hebben in een ruimere context dan die van de BSE-crisis. De Commissie is van mening dat de juiste gelegenheid hiervoor wordt geboden bij de opstelling van het volgende verslag over de toepassing van de richtlijn, die de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad moet presenteren in het jaar 2000. Dit verslag zal voorafgegaan worden door een ruime raadpleging via een groenboek, en deze raadpleging zal open staan voor alle belanghebbende sectoren. Ik bevestig hierbij dan ook gelijk - en ik richt mij in het bijzonder tot mevrouw Grossetête, dat dit groenboek zal worden uitgebracht vóór 1 januari 2000. Twee horizontale aspecten zullen met bijzondere aandacht worden herzien: het ontwikkelingsrisico, onbekend op het moment dat het product in de handel gebracht wordt, en de financiële bovengrenzen; andere aspecten, die meer in het algemeen zullen worden bekeken, zijn de beperking in de tijd van de aanspraak op schadevergoeding, de herleidbaarheid, de bewijslast, de verschillende soorten gedekte schade, enzovoorts. Vanwege het belang van de richtlijn vanuit sociaal-economisch oogpunt - wat al in verschillende betogen is onderstreept - mogen wij niet kiezen voor gewaagde oplossingen.
Voor wat betreft de tweede groep - de amendementen 1, 2 en 10 - verklaar ik namens de Commissie dat wij het volledig eens zijn met de beoogde doelstellingen. Maar naar onze mening zijn de amendementen overbodig, want door een juiste interpretatie van de artikelen 2 en 3 van de richtlijn uit 1985, die de aansprakelijkheid van alle deelnemers aan het productieproces invoeren, met inbegrip van de producenten van verwerkte producten en van productiemiddelen, en van artikel 21 - de plicht van de Commissie om om de vijf jaar verslag uit te brengen over de toepassing van de richtlijn - kan naar onze mening volledig tegemoet worden gekomen aan de aangegeven doelstellingen. De Commissie kan de genoemde amendementen dus niet overnemen.
Ik hoop, mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, dat mijn opmerkingen een geruststelling betekenen voor degenen die de legitieme belangen van landbouwers willen verdedigen met de amendementen 1, 2 en 10. Ik hoop eveneens dat het Europees Parlement morgen, op het moment van stemming, deze visie kan delen, zodat de medewetgever, de Raad, op zijn beurt door kan gaan met het bestuderen van het voorstel om vervolgens tot een gemeenschappelijk standpunt te komen.

De Voorzitter
Hartelijk dank, mijnheer de commissaris.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.00 uur plaats.

CULTUUR 2000
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0370/98) van mevrouw Mouskouri, namens de Commissie cultuur, jeugd, onderwijs en media, over het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad tot instelling van één enkel programmerings- en financieringsinstrument voor culturele samenwerking (Programma "CULTUUR 2000" ) (COM(98)0266 - C4-0335/98-98/0169(COD)).

Mouskouri
Mijnheer de Voorzitter, geachte vertegenwoordigers van de Commissie, waarde collega's, het is mij een grote eer u vandaag mijn verslag over het voorstel van de Commissie betreffende het kaderprogramma CULTUUR 2000 voor te mogen leggen. Ik ben mij bewust van de verantwoordelijkheid die ik daarmee op mij neem.
Het begin van dit programma valt samen met het begin van het nieuwe millennium. Dit programma luidt een nieuw tijdperk in voor de Europese Unie en de Europese burgers en betreft met name de jonge Europese burgers. Zij moeten onze toekomst opbouwen met als bagage de Europese beschaving in al zijn uiteenlopende verschijningsvormen. Met dit nieuwe programma wordt de cultuur voor het eerst als een geheel gezien en opgenomen in een algemeen kader. Dit kader komt in de plaats van de drie bestaande programma's.
Het door de Commissie ingediende voorstel is ongetwijfeld zeer ambitieus. Qua inhoud en doorzichtigheid laat dit voorstel echter wel het een en ander te wensen over. Daardoor zullen problemen ontstaan bij de toepassing van dit programma en bij de toegang daartoe van de Europese burgers. Wij hebben met mijn verslag een poging gedaan de tekortkomingen van het programma goed te maken. U zult toegeven dat cultuur niet iets vaags, maar wel degelijk iets zeer concreets is. Zeker de laatste tijd is de cultuur uitgegroeid tot een veelzijdige industrie waardoor veel nieuwe werkgelegenheid ontstaat. Cultuur betekent tevens onderwijs en scholing. De Europese cultuur heeft echter onze hulp nodig om te kunnen overleven en zich te kunnen ontwikkelen.
Wij willen ten eerste de titel van het programma wijzigen. Hierin komen de woorden "culturele samenwerking" voor. Hiermee bestrijkt men noch de inhoud, noch de structuur, noch de doelstellingen van het nieuwe programma. Daarom willen wij de woorden "culturele samenwerking" vervangen door het woord "culturele politiek" . Dan zal dit programma de grondslag kunnen worden voor een echt communautair cultuurbeleid. Voor de structuur van het programma stellen wij voor verticale acties per cultuursector ten uitvoer te leggen. Dat komt de doelmatigheid van de acties ten goede en biedt de mogelijkheid rekening te houden met de specifieke behoeften van elke cultuursector. Ook worden daardoor horizontale acties voor met name de verbetering van de samenwerking met andere programma's mogelijk.
Voor een goede toepassing van dit programma is ons inziens een nauwe samenwerking tussen de lidstaten en de Commissie nodig. Daarom stellen wij voor een raadgevend comité in het leven te roepen bestaande uit één vertegenwoordiger per lidstaat. Daarnaast moet er een subcomité zijn bestaande uit door de lidstaten aangewezen deskundigen. Op die manier worden de lidstaten actief betrokken bij de toepassing van het programma. Met het oog op de doorzichtigheid en de publiciteit is een goede evaluatie van het programma onontbeerlijk. Daarom vragen wij de Commissie, in samenwerking met de lidstaten, de resultaten van het programma op gezette tijden aan een evaluatie te onderwerpen.
Ik wilde graag kort ingaan op het vraagstuk van de ontwikkeling van de Europese culturele hulpbronnen. Daarmee willen wij enerzijds zorg dragen voor de verspreiding van het programma op nationaal en regionaal vlak en voor de toegang van zelfs lokale instanties hiertoe en anderzijds de samenwerking en de coördinatie tussen de Commissie en de lidstaten bevorderen. Samenwerking en coördinatie zijn immers onontbeerlijk voor het welslagen van het programma.
Voordat ik afsluit wilde ik nog twee punten aanstippen. Het eerst punt betreft de overeenkomsten voor culturele samenwerking. Wij hebben de Commissie herhaaldelijk verzocht om een voorbeeld van een dergelijke overeenkomst. Wij weten namelijk niet precies wat daar de inhoud van moet zijn. Het tweede punt betreft de begroting. De Commissie stelt een heel povere begroting voor: slechts 167 miljoen ecu. Met een dergelijk bedrag zal dit programma gedoemd zijn te mislukken. Daarom stellen wij 250 miljoen ecu voor. Dit is ons inziens het minimum voor een dermate belangrijk programma. Wij mogen immers niet vergeten dat dit programma Europa's culturele toekomst mede zal bepalen en wij een enorme verantwoordelijkheid hebben voor deze toekomst jegens de jonge Europeanen.
Het Europees Parlement heeft in het verleden herhaaldelijk duidelijk gemaakt hoe belangrijk de cultuur is voor Europa's toekomst. Met dit verslag geven wij de cultuur de plaats die haar toekomt en bevestigen wij onze wil om de culturele activiteiten van de Europese Unie te versterken en een gemeenschappelijke Europese culturele ruimte tot stand te brengen waarbinnen de culturele identiteit en de culturele waarden van de lidstaten tot hun recht kunnen komen en zich ten volle kunnen ontplooien.

Christodoulou
Mijnheer de Voorzitter, ik wil mevrouw Mouskouri van harte gelukwensen met haar werk en met de resultaten daarvan.
Dames en heren, dit op artikel 128 van het Verdrag gegrondveste kaderprogramma is zeer ambitieus en ik denk dat bij toepassing zal blijken dat het belang daarvan veel groter is dan men aanvankelijk kon vermoeden. De bedoeling van dit meerjarenprogramma is, met inachtneming van de subsidiariteit, te zorgen voor verbetering van de samenhang en de efficiëntie. Natuurlijk is de bewerkstelliging van een dergelijk doel niet voorbehouden aan grote programma's. Ook programma's die met bescheiden middelen van start gaan, kunnen een belangrijke bijdrage in die richting leveren. Voorwaarde daarvoor is echter wel een zekere soepelheid. Ook dit programma zal een zekere ontwikkeling moeten ondergaan en wij kunnen nu nog niet zeggen wat daarbij uiteindelijk uit de bus zal komen. Met de hierin opgenomen acties slaat men nieuwe wegen in en gaat men baanbrekend werk verrichten. Daarin zal ook voor het Europees Parlement een belangrijke rol zijn weggelegd. Er zijn immers talrijke acties waarop, met het oog op een juiste besteding van de kredieten, toezicht moet worden uitgeoefend. Mevrouw Mouskouri stelt in haar verslag voor het kredietvolume voor dit programma te vergroten van 167 tot 250 miljoen ecu. Ik wilde u eraan herinneren dat dit bedrag geen bestedingsdoel is. De desbetreffende uitgaven zullen onderworpen zijn aan de regels inzake correct financieel beheer en begrotingscontrole.
Ook zult u zich waarschijnlijk nog wel herinneren dat het algemene begrotingskader nog niet is goedgekeurd. Als dit bedrag juist wordt gebruikt, zal dit programma dankzij de met onze voorstellen beoogde soepelheid, een goede toekomst beschoren zijn. Als dan later mocht blijken dat meer geld nodig is, kan men altijd nog voor de noodzakelijke aanpassingen zorgen. Overeenkomstig de verklaring van 6 maart 1995 is dit bedrag voor de begrotingsautoriteit het voornaamste referentiepunt in de jaarlijkse begrotingsprocedure, hetgeen betekent dat het voorgestelde kredietvolume geen onderwerp van confrontatie tussen de Raad en het Parlement of van polarisatie in de Raad zal zijn. Ik wil verder hierbij aantekenen dat wij in de Begrotingscommissie het door de Europese Commissie voorgestelde bedrag niet hebben verhoogd, maar wel in het kader van de verklaring van 6 maart 1995 hebben voorzien in de mogelijkheid dit bedrag in de loop van de jaarlijkse begrotingsprocedure te verhogen met maximaal 20 %. Met een eventuele cofinanciering zal dit bedrag dan nog verder kunnen worden opgetrokken.
Het voorstel van de Commissie voor dit programma heeft weliswaar lang op zich laten wachten, maar uiteindelijk is dankzij de voorstellen uit het uitstekende verslag van mevrouw Mouskouri iets concreets uit de bus gekomen. Dit voorstel is ook zeer belangrijk voor de programma's CALEIDOSCOOP en ARIANE, omdat nu voortzetting van deze programma's kan worden gegarandeerd. Natuurlijk moeten wij eerst de uiteindelijke goedkeuring van de algemene financiële vooruitzichten afwachten, maar ik geloof wel dat dankzij de voorgestelde acties dit programma zich naar ieders tevredenheid zal kunnen ontwikkelen.

Sanz Fernández
Mijnheer de Voorzitter, het voorstel van de Commissie tot instelling van het eerste Europese kaderprogramma ten behoeve van de cultuur komt tegemoet aan de wensen van de Raad en het Europees Parlement. Hoewel de cultuurcommissie de doelstellingen van het voorstel van de Commissie eerbiedigt en deze ook deelt, heeft zij toch substantiële wijzigingen goedgekeurd, in het bijzonder wat de structuur van het programma betreft.
In plaats van de vaag geformuleerde tekst van de Commissie wil de cultuurcommissie een programma dat concreet aangeeft op welke specifieke sectoren de actie van het kaderprogramma is gericht, zodat van het begin af aan duidelijk is welk gewicht tijdens de duur van het programma aan de verschillende culturele sectoren - erfgoed, muziek, literatuur, enzovoort - wordt toegekend. Zoals de Commissie nu haar voorstel heeft ingediend, zal het immers ook de Commissie zijn die tijdens de uitvoering van het programma gedurende de komende vijf jaar eenzijdig besluiten zal kunnen nemen over het relatieve belang van ieder der genoemde sectoren.
Wij stemmen echter wel in met een aantal vernieuwingen die de Commissie in haar tekst heeft opgenomen, zoals het instellen van een ruimte voor horizontale acties waar activiteiten van verschillende culturele sectoren binnen eenzelfde project worden samengebracht. Echter, anders dan de Commissie - die zich ter verdediging van haar voorstel zeer kritisch opstelt ten aanzien van het resultaat van de huidige programma's - zijn wij van mening dat de essentie van deze programma's behouden moet blijven omdat het resultaat daarvan bevredigend is geweest, ook al gaan de gewekte verwachtingen de mogelijkheden van de begroting van die programma's ver te boven.
De Fractie van de Partij van de Europese Sociaal-Democraten ondersteunt dan ook samen met de cultuurcommissie - eenparig - het amendement dat een budget voor vijf jaar wil vaststellen van 250 miljoen ecu tegenover de door de Commissie voorgestelde 167 miljoen ecu.
De laatste jaren is er sprake geweest van een regressie in de uitgaven voor essentiële programma's op het gebied van culturele actie op communautaire schaal, zoals in het geval van het RAPHAËL-programma, en wel zodanig dat de verwachtingen die de Europese Commissie in haar voorstel van 1995 voor dit programma had bij lange na niet zijn verwezenlijkt. De financiële kant van dat voorstel was dat de Commissie voor 1999 een bedrag van 15 miljoen ecu had begroot. Het streven van het Europees Parlement was dit met zo'n 40 % te verhogen. Verzet vanuit een paar lidstaten leidde tot het compromis van een zeer gereduceerd budget van 8, 8 miljoen ecu voor 1999, wat niet alleen veel lager is dan de door de Commissie voorgestelde 15 miljoen, maar ook lager dan het bedrag dat in de jaren voor 1996 aan het cultureel erfgoed werd besteed, dat wil zeggen in de periode dat wij op basis van modelacties werkten.
Welnu, dit was het programma dat door de commissaris van Cultuur als het vlaggenschip van de culturele actie van de Europese Unie werd beschouwd. Wij hebben met zijn allen wellicht niet voldoende energie gehad om dat voorstel door te zetten.
In de PSE-Fractie zijn wij van mening dat het moment is gekomen dat cultuur en Europees burgerschap eindelijk een beslissende rol moeten gaan spelen in het Europese bouwwerk. Daarom is het belangrijk dat dit programma - dat geen ambitieus programma is - gesteund wordt. Onze fractie zal dan ook de amendementen en het verslag van mevrouw Mouskouri, die ik lof toezwaai, ondersteunen.

Baldi
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, waarde collega's, ik wil ten eerste mevrouw Mouskouri feliciteren met haar uitstekende werk, want om dit kaderprogramma voor de cultuur 2000-2004 doelmatig te realiseren heeft zij een sectorale benadering voorgesteld, waarbij rekening gehouden wordt met de verschillende behoeften van elke culturele sector. Ik deel haar mening wat betreft de noodzaak tot verhoging van de financiële middelen tot minstens 250 miljoen ecu om de verwezenlijking van deze acties mogelijk te maken. Het is van fundamenteel belang dat het culturele erfgoed wordt beschouwd als een primair bezit van de Europese Unie, die zich op de drempel van het jaar 2000 voor grote uitdagingen ziet gesteld zoals het uitbreidingsproces, het verschijnsel van de globalisatie, de ontwikkeling van de informatiemaatschappij, de werkgelegenheid en de sociale cohesie.
Het kaderprogramma voor de cultuur kan de creativiteit, de kennis en de verspreiding van de cultuur van de Europese volkeren stimuleren via deze sectorale benadering, die door zijn flexibiliteit interactie tussen de verschillende kunsten en de nieuwe expressievormen bevordert. Het programma is erop gericht de samenwerking op regionaal niveau tussen culturele organisaties, operatoren en instellingen in de lidstaten aan te moedigen, en de culturele productie te bevorderen door middel van levendige artistieke projecten en door het ondersteunen van activiteiten die door hun belang en hun Europese karakter de Europese cultuur ten volle tot uitdrukking kunnen brengen.
Zeker, de acties binnen de sector van het culturele erfgoed zijn het meest ingrijpend - ook vanwege de kosten die zij met zich meebrengen - en het feit dat zij op de vierde plaats staan verrast mij dan ook. Het is wenselijk dat er wat betreft het culturele erfgoed een onderscheid gemaakt wordt tussen het mobiele en architectonische culturele erfgoed. Laatstgenoemde vraagt om omvangrijkere financiële middelen dan eerstgenoemde, zoals ook blijkt uit de begrotingen van de verschillende nationale ministeries. Voor de restauratie van het mobiele culturele erfgoed zijn vele bekwaamheden nodig, die niet per se van specialistische aard hoeven te zijn.
Tenslotte zou het programma CULTUUR 2000 bestemd moeten zijn om via samenwerking tussen de lidstaten het behoud van zowel het mobiele als het architectonische culturele erfgoed te stimuleren, door gemeenschappelijke Europese patronen vast te stellen die geleid hebben tot de verscheidenheid van nationale culturen.

Guinebertière
Mijnheer de Voorzitter, om te beginnen wil ik Nana Mouskouri met haar uitstekende werk feliciteren, maar was zij als Griekse zangeres niet het meest geschikte lid van onze commissie om dit verslag op te stellen?
CULTUUR 2000 bevat de culturele vooruitzichten van de Europese Unie voor de komende jaren en het begin van de 21ste eeuw. Ik ben het volledig eens met de krachtlijnen van dit programma, dat het belang van samenwerking tussen de lidstaten op dit gebied benadrukt. Wat stelde de Commissie voor? Zij wilde de programma's CALEIDOSCOOP, ARIANE en RAPHAËL, waardoor 1400 cultuurprojecten van financiële steun van de Unie konden genieten, tot één enkel programma samenvoegen. Heel wat landen van de Unie konden aldus als partners onder elkaar en via culturele en artistieke evenementen de rijkdom van ons erfgoed, de verscheidenheid van onze cultuur en het belang van haar complementariteit tot hun recht laten komen.
Jammer genoeg moeten we onderstrepen dat van de 9000 voorstellen die werden ingediend, uiteindelijk slechts 1400 projecten steun gekregen hebben. U kunt zelf uitrekenen hoeveel mensen ontgoocheld waren. Hoe kunnen we beter doen, wanneer de burgers veel kritiek hebben op de versnippering en de beperkte toegangsmogelijkheden voor iedereen? De door de Commissie voorgestelde maatregelen en het werk van Nana Mouskouri, dat overigens de unanieme steun van de voltallige cultuurcommissie genoot, vullen elkaar aan en moeten de Europeanen een evenwichtig programma bieden, zodat grote, middelgrote en kleine projecten elk op hun niveau kunnen bestaan. Ik juich dit toe en naar mijn mening is dit de beste manier om voor meer deelneming te zorgen en om alle takken die tezamen cultuur vormen toegankelijker te maken voor allen.
Dienen de weldaden van cultuur niet opnieuw benadrukt en in ere hersteld te worden in een Europa dat almaar meer door bankiers en door de financiële markten bestuurd schijnt te worden? Cultuur is een bron van nieuwe arbeidsplaatsen en ik wil dan ook van de gelegenheid gebruik maken om te zeggen hoezeer ik het betreur dat het Europees Parlement zich niet kon uitspreken over het werkdocument van de Commissie "Culturele industrie en werkgelegenheid" , waarin onderstreept wordt dat cultuur een enorme bron van arbeidsplaatsen is die onverwijld benut moet worden. Overigens worden in het bijzonder de audiovisuele sector en het toerisme aangeduid als sectoren die ongetwijfeld het meest belovend zijn op dit gebied.
Tenslotte wil ik zeker nog wijzen op de mondialisering van de handel en de culturele uitdagingen die hiermee gepaard gaan. Ik wil pleiten voor een beleid dat het respect voor en de bevordering van de culturele verscheidenheid moet ontwikkelen, zowel in de landen van Midden- en Oost-Europa als in de ontwikkelingslanden, waar Europa via overeenkomsten steun verleent aan de culturele sector als een volledig en integrerend deel van de economische ontwikkeling. Hebben degenen die een uitzondering voor cultuur bepleiten overigens geen nieuwe overwinning behaald tegen de OESO? Moest de OESO, die vastbesloten was geen onderscheid te maken tussen producten op het gebied van investeringen, niet het hoofd buigen?
Om mij van mijn taak als parlementslid te kwijten, moet ik vast en zeker ook wijzen op de te beperkte middelen voor dit beleid. Ik hoop dat de Raad de 250 miljoen ecu die de cultuurcommissie heeft goedgekeurd, aanvaardt. Dit bedrag is gezien de omvang van het programma zeker gerechtvaardigd.

Alavanos
Mijnheer de Voorzitter, allereerst wilde ik de Commissie en het bevoegde directoraat-generaal van harte bedanken. Zij zijn op het idee gekomen om de activiteiten in de cultuursector te bundelen en onder één dak te brengen. Tot nu toe hingen de acties op cultuurgebied namelijk als los zand aan elkaar. Er ontbrak een algemene aanpak, een gemeenschappelijke beleid op cultuurgebied.
Ik wil met name ook de rapporteur, mevrouw Mouskouri, van harte gelukwensen met haar werk. Zij heeft het Commissievoorstel verbeterd, meer diepgang gegeven en in een ruimer kader geplaatst. Als er een goede samenwerking ontstaat tussen het Europees Parlement en de Commissie kan men op cultuurgebied spijkers met koppen slaan. In de cultuursector schiet de Europese Unie in velerlei opzichten tekort. Helaas zijn wij hier geconfronteerd met een "cultureel deficit" . Europa heeft een veelzijdige culturele dimensie. De Europese volkeren, het Europese geestesleven en de Europese kunst hebben verschillende achtergronden, verschillende geschiedenissen en verschillende talen. Als Europa's opbouw, Europa's eenmaking onuitwisbare sporen wil nalaten in de geschiedenis, moet men de cultuur bevorderen en tot bloei brengen.
Wij kunnen niet zeggen dat Europa een culturele woestijn is, maar het culturele leven - en met name het culturele leven van de jongeren - voltrekt zich evenwijdig aan de ontwikkeling van de Europese Unie. Met andere woorden, er is geen snijpunt en daarom moet de Europese Unie in contact zien te komen met de mensen uit de cultuur. Evenals onze resoluties, onze wetgevingen en onze economische regelingen leveren ook deze mensen een eigen, misschien minder tastbare, maar daarom niet minder belangrijke bijdrage aan de Europese opbouw. Zij oefenen zelfs een beslissende invloed uit op de vorm die ons bouwwerk zal verwerven, op het karakter en de persoonlijkheid van deze unieke onderneming. Ook zij zullen bepalen of onze inspanningen een werelddimensie krijgen en van historische betekenis zullen zijn.
Ik ga akkoord met de opmerkingen van mevrouw Mouskouri. Ook ik vind dat de middelen voor dit programma moeten worden verhoogd tot 250 miljoen ecu. Tevens moet men een duidelijk overzicht geven van de geplande acties en doorzichtigheid daarvan garanderen. Als Grieks afgevaardigde weet ik uit ervaring dat veel deelnemers aan programma's vaak teleurgesteld zijn over de bereikte resultaten. Dit is natuurlijk te wijten aan het gebrek aan financiële middelen. Men moet mijns inziens echter ook mensen uit verschillende groepen betrekken bij de activiteiten en hen niet verstikken onder een al te strenge bureaucratische controle door de Europese Commissie. Soepelheid is nodig, alhoewel dit natuurlijk niet ten koste mag gaan van doorzichtigheid en goede financiële controle.

Kerr
Mijnheer de Voorzitter, om te beginnen wil ik Nana Mouskouri complimenteren met dit uitstekende verslag. Zij heeft al een grote naam in de muziek en van nu af aan ook in het Europese cultuurbeleid. Als voorzitter van de Friends of Music zet ik mij voor de cultuur in en binnen de commissie heb ik samen met Nana Mouskouri aan dit verslag gewerkt. Ik wil haar met name prijzen voor haar voorstellen op het gebied van de muziek. Muziek is voor de Europese Unie erg belangrijk. Deze sector biedt aan circa 350.000 mensen werk en is goed voor een omzet van ruim 15 miljard ecu op jaarbasis. Het onderhavige verslag kan hieraan een verdere bijdrage leveren in de zin van opleiding, educatie - een heel belangrijk aspect - en ondersteuning van muziekprojecten waarbij dit Parlement een voortrekkersrol vervult zoals in het geval van het Europees Jeugdorkest. Ik was onlangs in Baden Baden om de start van de Europese Jeugdopera mee te maken en dat is een doorslaand succes. Wij gaan nu voor het eerst ook een Europees jazzorkest subsidiëren, namelijk het Youth Jazz Swinging Europe, en die ontwikkeling juich ik eveneens toe.
Uiteraard is er meer geld nodig, zoals Nana Mouskouri in haar verslag aangeeft. Wij moeten de grote projecten in Europa steunen, maar ook kleine. Met een groter budget lukt ons dat. Wij zouden de goede adviezen die de European Federation for the Arts and Heritage in een onlangs uitgebracht conferentieverslag doet, ter harte moeten nemen. Ik hoop dat commissaris Oreja dat verslag heeft gelezen en iets zal doen met de goede suggesties die de EFAH ook aan ons adres doet.

Féret
Mijnheer de Voorzitter, als Europees burger ben ik uiteraard blij met de instelling van een nieuw financieringsinstrument voor de culturele samenwerking in Europa. Zou de Commissie zich eindelijk bewust geworden zijn van het levensbelangrijke feit dat Europa meer is dan een enorme zone met vrij verkeer van goederen?
Er trekken evenwel heel wat donkere wolken samen. Zo is het geplande budget van 167 miljoen ecu voor vijf jaar ronduit belachelijk. Ik ben het volledig met de rapporteur eens dat meer middelen nodig zijn - 250 miljoen ecu - en dat bij de verdeling de nadruk gelegd moet worden op het belang van ons Europees erfgoed, een grotere deelneming van de burgers en een betere toegankelijkheid van culturele acties. Net als de rapporteur ben ook ik van oordeel dat cultuur een factor is om onze identiteit te bevestigen tegenover derden.
Dankzij mevrouw Mouskouri zijn wij als kinderen van Athena niet langer wezen. Ik zal dan ook onvoorwaardelijk en enthousiast voor haar verslag stemmen. Dit programma lijkt mij, tezamen met de invoering van de euro en de uitbreiding van de Europese Unie naar de landen van Oost-Europa, de belangrijkste kwestie die wij behandelen sinds ik in dit Parlement zetel.

Tongue
Mijnheer de Voorzitter, net als alle andere sprekers wil ik de rapporteur prijzen voor het vele werk dat zij heeft verricht. Ik wil tevens de Commissie bedanken voor haar voorstel om te komen tot één enkel kaderprogramma voor cultuur, in de geest van de politieke wil zoals die in artikel 128 staat omschreven. Zoals iedereen reeds heeft gezegd, wordt het hoog tijd dat wij in het cultuurbeleid van de Europese Unie tot een gemeenschappelijke en coherente aanpak komen, waarbij een aantal gemeenschappelijke doelstellingen worden nagestreefd, die een dimensie toevoegen aan de acties op nationaal niveau. Het wordt tijd dat wij onze gemeenschappelijke inspanningen op cultureel gebied duidelijk voor het voetlicht brengen en in die zin onderschrijf ik van harte hetgeen de heer Alavanos zei.
Wij hadden hier eigenlijk langer over moeten discussiëren. Eén bijeenkomst was niet echt genoeg. Wij konden ARIANE, RAPHAËL en CALEIDOSCOOP niet zomaar aan de kant schuiven en moesten oplossingen bedenken voor ogenschijnlijk tegenstrijdige doelstellingen. Dit Parlement heeft aan de ene kant terecht gezegd dat wij veel kleine projecten en culturele operatoren moeten ondersteunen, omdat dit heel concreet is. Aan de andere kant moeten wij streven naar een veel grotere zichtbaarheid. Het culturele beleid moet in alle communautaire acties zichtbaar zijn. Dit wordt een lastige zaak als slechts 17 % van de culturele acties op de een of andere wijze met dit programma is verbonden. De grote "geldschieters" op cultureel gebied zijn, zoals bekend, met name de structuurfondsen.
Wat Nana Mouskouri dan ook wilde bereiken, en waarom zij de steun van onze commissie kreeg, was de integratie van het beste van ARIANE, RAPHAËL en CALEIDOSCOOP in de voorstellen van de Commissie door een horizontaal kader te scheppen waarin dezelfde acties zijn opgenomen als de Commissie had voorgesteld voor het ontwikkelen van netwerken, interdisciplinaire projecten en grote projecten met een symbolisch karakter.
In mijn eigen kiesdistrict in Oost-Londen is er een zogeheten Summer University. Dit is een van de mooiste culturele evenementen op educatief gebied in heel Londen, maar het is altijd een beetje tussen wal en schip blijven hangen en moest het zonder subsidies stellen. Dit soort evenementen moet en kan worden gesteund in het kader van de voorstellen die wij nu doen. Wij stellen daarom een soort tussenweg voor, waarbij wij het beste uit het verleden behouden, maar tegelijkertijd de Europese culturele actie door middel van grote projecten zichtbaar willen maken. Ik heb er vertrouwen in dat de instellingen op dit punt tot een akkoord komen. De culturele dimensie hoort een van de hoekstenen van het Europa van de burgers te zijn. Dat is absoluut essentieel en ik heb altijd al gezegd dat de Europese Unie niet kan bestaan bij commercie alleen.

Vaz da Silva
Mijnheer de Voorzitter, een kaderprogramma voor cultuur is een stap voorwaarts in de richting van de erkenning dat de cultuur motor en spil dient te zijn bij de constructie van Europa. Europa moet zichzelf definiëren door middel van een cultuurbeleid dat het beleid op alle andere gebieden horizontaal doorsnijdt. Dat zal Europa's handelsmerk voor de volgende eeuw zijn.
Het programma CULTUUR 2000 van de Commissie bevat een aantal zeer positieve punten, zoals het meerjarig karakter en de integratie van sectoren. Het programma vertoont echter ook een aantal lacunes. In het verslag-Mouskouri is heeft men getracht die tekortkomingen te verzachten door hard werk en een constructieve inzet - wat ik erken en ook toejuich. Maar men heeft nagelaten een aantal punten op te nemen die ik graag vermeld had gezien. Ik noem er hier twee: de begroting en culturele diversiteit.
De Europese instellingen hebben niet al te lang geleden ontdekt dat de cultuur in zeer belangrijke mate bijdraagt tot sociale ontwikkeling, interne cohesie en het gevoel van burgerschap. Het is ongerijmd dat die ontdekking niet wordt weerspiegeld in het door het aan de cultuur toegewezen budget - een lachwekkende som. Het is een vergissing te denken dat iets minder geld voor cultuur niets meer tot gevolg heeft dan een aantal projecten minder. Waar het om gaat is dit: ofwel men geeft genoeg voor de vorming van een kritische massa, zodat de cultuur vruchten begint af te werpen, met een kwaliteitsverbetering op persoonlijk en sociaal vlak, ofwel men geeft hoegenaamd niets.
Een Europese Unie die haar eigen wordingsgeschiedenis waard is, een Unie die beseft met welke uitdagingen zij te maken heeft - zoals uitbreiding en mededinging op wereldschaal - moet nu met vastberadenheid de logica die aan de basis van haar groei heeft gelegen omkeren. Nu - en niet eerder - is de tijd gekomen dat de Europese Unie zich profileert als Europese Economische en Culturele Unie. En zij dient de politieke wil daarvoor te bevestigen door aan de cultuur een realistisch percentage van de Gemeenschapsbegroting toe te wijzen. 250 miljoen om te beginnen. Dat zou een signaal zijn dat door iedereen begrepen wordt.
Wat de culturele diversiteit betreft, men kan cultuur niet als iets statisch tegemoet treden en het begrip voor eens en altijd vastleggen. Cultuur is altijd in beweging, en kent geen grenzen. Het Europees cultuurprogramma, moet, teneinde een nuttige rol te kunnen spelen, flexibel en ruim opgezet te zijn, zodat ...
(Spreekster wordt door de Voorzitter onderbroken)

Hawlicek
Mijnheer de Voorzitter, ik wil ten eerste Nana Mouskouri bedanken voor het werk dat zij voor CULTUUR 2000 heeft verzet. Ik sluit mij aan bij de belangrijkste eis, namelijk dat de beschikbare middelen worden verhoogd. Dat is ook mijn dringend verzoek aan de Commissie. Want als wij het ernstig menen met alles wat in het cultuurprogramma staat, namelijk dat in het kader van de Europese eenwording cultuur een centrale aangelegenheid is, dat cultuur een graadmeter is voor de kwaliteit van Europa en een van de drijvende krachten van de maatschappij, dan is het echt niet meer dan billijk om de kredieten op te trekken tot 250 miljoen ecu, zoals onze commissie verlangt. Het huidige procentuele aandeel van 0, 003 % van de begroting, is meer dan beschamend en vele cultuurdragers zullen worden teleurgesteld wanneer hun aanvragen niet gehonoreerd kunnen worden.
Ik wil nog de inzet onderstrepen van onze voorzitter Peter Pex, die ook nog het woord zal voeren, en de inzet van de gehele Commissie voor cultuur, jeugd, onderwijs en media, alsmede de inspanningen van de Raadsvoorzitter, de heer Wittmann, die al tijdens de informele Cultuurraad in Linz, zijn collega's heeft trachten te overtuigen van de noodzaak om het budget op te trekken. Ik hoop maar dat tijdens de zitting van de Raad van ministers van Cultuur die op 17 november zal worden gehouden, men met deze verhoging van de middelen zal instemmen, zodat wij een eerste gemeenschappelijk standpunt kunnen bereiken.
Ik steun de wijzigingsvoorstellen van collega Mouskouri om net zoals bij vorige programma's dit programma in cultuursectoren op te splitsen en vooral de culturele netwerken, kleine en innoverende projecten, langetermijnbehoeften en de brede betrokkenheid van cultureel benadeelde bevolkingsgroepen te bevorderen.

Stenzel
Mijnheer de Voorzitter, wanneer ik het nog eens over kon doen, zou ik met cultuur beginnen. Deze uitspraak van de grote Europese politicus Jean Monnet geeft al aan hoe groot het belang van de cultuur is voor de Europese eenwording. De Europese Unie is niet alleen maar een economische gemeenschap, maar een gemeenschap van waarden, waar een veelvoud aan talen en culturen nauw met elkaar verbonden zijn. Europa moet leefbaar en begrijpelijk worden gemaakt. Daarom ben ik ingenomen met de in het uitstekende verslag voorgestelde betrokkenheid van de burgers bij culturele acties. Ook wordt naar behoren recht gedaan aan de werkgelegenheidsaspecten van de cultuur op Europees vlak.
Voor het bevorderen van cultuurevenementen en -projecten die in partnerschap of in de vorm van een netwerk worden opgezet, wordt als voorwaarde gesteld dat drie lidstaten deelnemen. Er dient evenwel op te worden gelet dat de Commissie de benodigde infrastructuur ter beschikking stelt, zodat de zoektocht naar partners niet op onoverkomelijke hindernissen stuit. Een verbeterd aanbod op het gebied van Internet en databanken zou de aanvragers hierbij kunnen helpen. Ook zouden de aanvragers gediend zijn met een grotere doorzichtigheid en meer informatie over de programma's.
Om deze voorstellen te verwezenlijken, is het door de Commissie voorgestelde bedrag van 167 miljoen ecu per jaar stellig niet voldoende. Maar het door het Europees Parlement verlangde bedrag van 250 miljoen ecu per jaar is waarschijnlijk ook te weinig, in vergelijking met de bedragen die voor andere programma's worden uitgegeven. Terecht wordt in het verslag gevraagd voor de uitvoering van het programma overleg te plegen met cultuurdragers. Tenslotte zou erop aangedrongen moeten worden dat in de lidstaten Europese cultuurcentra worden opgezet die het permanent contact moeten verzekeren tussen de afzonderlijke cultuurinstellingen. Dit zou een belangrijke bouwsteen vormen voor een veelomvattende Europese cultuurpolitiek.

Pex
Mijnheer de Voorzitter, ik wil natuurlijk ook graag mevrouw Mouskouri gelukwensen met het resultaat van haar geweldige inzet en werk dat zij heeft gedaan voor de toekomst van het cultuurbeleid, want daar gaat het vandaag over. Ik feliciteer ook de leden van de cultuurcommissie met het feit dat dankzij hun inzet en samenwerking wij in een recordtijd tot de behandeling vandaag van dit belangrijke voorstel zijn gekomen. Tenslotte complimenteer ik commissaris Oreja en zijn ambtenaren voor het creatieve werk dat zij hebben verricht bij de voorbereiding van deze besluitvorming.
Maar eigenlijk begint vandaag het werk pas. Wat wij nodig hebben is een goede interinstitutionele samenwerking om de beleidsvoornemens die wij vandaag gaan vaststellen te realiseren. Daar maak ik mij geweldige zorgen over, want in feite hebben wij drie voorstellen liggen: een voorstel van de Commissie, een voorstel van het Parlement en ik heb dit weekend ook een voorstel van de Raad gezien dat duidelijk afwijkt van datgene wat u vanavond hier heeft gehoord.
Ik maak mij ook zorgen over de intenties van de Raad met betrekking tot het budget. Wat komt er terecht van onze goede voornemens? Ik zie dat het cultuurbeleid de spil moet worden voor het Europees beleid. Ik durf de stelling aan dat zonder een goed cultuurbeleid de verdieping en de verbreding van de Europese Unie gevaar loopt. Daarom zullen wij moeten samenwerken ook met de culturele instellingen in Europa, die namelijk de kennis en de energie hebben om de plannen van de politiek uit te voeren.
Ik hoop dat de commissaris straks gaat vertellen dat hij samen met ons de Raad wil bewerken om ervoor te zorgen dat wij straks in een bemiddelingspoging een goed resultaat bereiken en niet in de verdrietige situatie terechtkomen dat wij het beleid moeten gaan afwijzen en dan uiteindelijk moeten gaan kiezen tussen wat wij in Nederland noemen: wat is beter een half ei of een lege dop. Ik hoop dat wij het samen eens worden en dat wij binnenkort, voor Kerstmis, tot een goed resultaat zullen komen.

Oreja Aguirre
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, mevrouw de rapporteur, in de eerste plaats wil ik mevrouw Mouskouri en de Commissie cultuur, jeugd, onderwijs en media gelukwensen met dit verslag. Het is een goed en uitvoerig stuk, dat blijk geeft van het belang dat het Parlement aan de culturele sector toekent. Ook toont het aan dat het Parlement een Europees maatschappijmodel wil consolideren waarin aan cultuur de belangrijke plaats wordt toegekend die haar toekomt. In die zin is het terecht dat er een communautair kader wordt ontwikkeld dat het mogelijk maakt die zo kwetsbare en zo belangrijke sector te ondersteunen om een grotere deelname van de burgers aan het Europese bouwwerk te bereiken.
Naar de letter en de geest van artikel 128 van het Verdrag is de doelstelling van het kaderprogramma een gemeenschappelijke culturele ruimte te creëren die bedoeld is om scheppend werk, samenwerking en uitwisselingen te stimuleren, het culturele erfgoed met een Europese dimensie tot zijn recht te laten komen, alsook de verbreiding van de kennis van de verschillende culturen van de lidstaten te verbeteren. Het kaderprogramma gaat uit van een globale en transparante visie. Ten opzichte van de eerste generatie cultuurprogramma's heeft het een algemenere structuur en algemenere doelstellingen, die naar ons oordeel ook vollediger zijn.
Met betrekking tot de amendementen kan de Commissie vrijwel alle 31 door het Parlement ingediende amendementen aanvaarden. Met name aanvaardt zij de amendementen 2, 5, 6, 7, 9, 13 en 21 in hun geheel, want zij betekenen een verbetering van de tekst van het voorstel van de Commissie. Zij aanvaardt de geest van de amendementen 12, 23, 28, 29 en 31, alsook gedeeltelijk die van de amendementen 10, 15 en 19. Tenslotte aanvaardt zij de amendementen 4 en 14 voor een deel, omdat deze in de lijn van de voorstellen van de Commissie zijn.
Met betrekking tot 14 amendementen wenst de Commissie echter vast te houden aan haar oorspronkelijke standpunt. Hierbij gaat het om de volgende amendementen. Wat betreft de amendementen 1, 3 en 11 kan de Commissie het niet eens zijn met de koppeling die in de overwegingen wordt gelegd tussen cultuurbeleid en de interne cultuurmarkt. In het Verdrag wordt alleen gesproken van ondersteunende acties voor samenwerking tussen de lidstaten en de culturele operatoren, waarvoor een gemeenschappelijke culturele ruimte voor de Europeanen wordt gecreëerd.
Wat betreft amendement 8 wil de Commissie vasthouden aan de volledige zin van de overweging, want deze maakt deel uit van de tekst van Agenda 2000.
Met betrekking tot de amendementen 4 en 14 kan de Commissie de zinsnede "bevestiging van de identiteit van de Europese cultuur ten aanzien van derde landen" niet aanvaarden. Zij geeft er de voorkeur aan zich te beperken tot de notie van een dialoog met de overige culturen in de wereld.
Wat betreft de amendementen 17 en 20 inzake toepassing van het programma is de Commissie van oordeel dat samenwerking met de lidstaten iets vanzelfsprekends is en niet in de titel van artikel 4 moet staan. Tevens is het in het kader van het autonoom bestuur van de Commissie al zo dat zij het voortdurend raadplegen van beroepsbeoefenaars tracht te garanderen, reden waarom zij daar in artikel 4 niet specifiek aan wil refereren.
Wat betreft de follow-up van het programma is raadpleging van het Economisch en Sociaal Comité op het gebied van cultuur niet verplicht. De Commissie stemt dan ook niet met die verwijzing in noch met die aangaande de follow-up van het programma. Dit zou de procedure alleen maar lang, ingewikkeld en kostbaar maken.
De overige amendementen, die door de Commissie deels zijn aanvaard of verworpen, kunnen in vier hoofdonderwerpen worden onderverdeeld: typologie van de acties, begroting, comitologie en toepassingsmaatregelen.
Wat betreft de typologie van de acties, waarop de - deels naar de geest aanvaarde - amendementen 15 en 23, alsook het - verworpen - amendement 22 betrekking hebben, begrijpt de Commissie de zorgen van het Parlement, maar zij verzekert dat elke artistieke en culturele discipline in het programma aan bod zal komen en stemt ermee in de noties verticale en horizontale acties in artikel 2 en indicatief ook in de bijlage te integreren.
Zij is echter van oordeel dat het toekennen van percentages van de begroting aan de verschillende culturele sectoren enerzijds nadelig kan werken voor de kwaliteit van te subsidiëren projecten en er anderzijds toe kan leiden dat de organisatie van het programma te strak en in de praktijk te moeilijk beheersbaar is.
Met betrekking tot de begroting - amendement 16 - is de Commissie het Parlement erkentelijk voor de wederom getoonde belangstelling ter ondersteuning van de culturele actie van de Gemeenschap. De Commissie ziet zich echter genoodzaakt eraan te herinneren dat het door haar voorgestelde bedrag van 167 miljoen ecu op grond van de door onze instellingen goedgekeurde budgetprogrammering is berekend en slechts door de twee takken van de begrotingsautoriteit, het Parlement en de Raad, kan worden gewijzigd.
Met betrekking tot de comitologie - amendement 18 - brengt de Commissie in herinnering dat deze kwestie onderwerp van horizontale onderhandelingen in het kader van een interinstitutioneel akkoord is. De Commissie stemt in met het voorstel van een gemengd comité om de tenuitvoerlegging van het kaderprogramma te verzekeren, maar kan de instelling van een subcomité dat niet een van de door de drie instellingen goedgekeurde modellen voor een comité volgt, niet aanvaarden.
Wat betreft de toepassingsmaatregelen - amendementen 24, 25, 26 en 27 -, deze worden gewoonlijk door de Commissie in het Publicatieblad bekendgemaakt, waarbij voor het praktisch gebruik van de beroepsbeoefenaars de bewoordingen van het door onze instellingen goedgekeurde besluit worden aangehouden.
Als het Parlement in zijn tekst op een aantal heel specifieke details van de toepassingsmaatregelen doelt en zelfs zover gaat dat het de percentages vaststelt die aan iedere culturele discipline moeten worden toegekend, introduceert het een aantal bepalingen die nadelig zouden kunnen zijn voor de toepassing van het programma, voor de doeltreffendheid daarvan en in het bijzonder voor de vereenvoudiging van de procedures die zowel door de culturele operatoren als door onze instellingen is gewenst.
Wat betreft de verlaging van de minimumbijdrage aan de specifieke acties van 50.000 naar 40.000 ecu is de Commissie van mening dat, hoewel dit amendement beoogt de toegang tot kleinschalige culturele projecten te vergemakkelijken, het risico bestaat dat wordt aangespoord tot het binnen bepaalde begrotingslimieten indienen van een groot aantal projecten in die categorie, waardoor er weer versnippering ontstaat. Dit is iets wat wij juist willen voorkomen en wat uiteindelijk tot meer ontstemdheid dan tevredenheid bij de operatoren zal leiden.
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, dit is het standpunt van de Commissie. Ik ben het Parlement nogmaals erkentelijk voor zijn serieuze en gedetailleerde verslag, alsook voor de doeltreffendheid die het Parlement heeft betoond door in deze recordtijd te werken. Ik hoop dat al die bijdragen het mogelijk maken een communautair programma te consolideren dat wijd openstaat voor onze burgers, onze kunstenaars en de Europese culturele operatoren.

De Voorzitter
Hartelijk dank, mijnheer de commissaris.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.00 uur plaats.
(De vergadering wordt om 20.27 uur onderbroken en om 21.00 uur hervat)

Opheffing van bepaalde handelsbelemmeringen
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0385/98) van de heer Skinner, namens de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid, over het voorstel voor een verordening (EG) van de Raad tot instelling van een mechanisme voor optreden van de Commissie ter opheffing van bepaalde handelsbelemmeringen (COM(97)0619 - C4-0011/98-9348/98 - C40441/98-97/0330(CNS)).

Skinner
Mijnheer de Voorzitter, het onderhavige verslag heeft van begin tot eind aanleiding gegeven tot veel discussie en die is nog steeds niet verstomd. Het zal u trouwens niet verbazen dat ik van mening ben dat wij ons als Parlement consequent moeten opstellen. Wij mogen geen politiek van de minste weerstand bedrijven, maar wij moeten ons gericht en serieus inzetten voor maatregelen die de burgers en de bedrijven in de Europese Unie ten goede komen door een effectieve groei van het handelsverkeer en de welvaart in de Unie te bewerkstelligen, zodat wij meer banen kunnen scheppen en op die manier iets kunnen doen aan de armoede en alle andere ellende in onze samenleving. Ik ben er zeker van dat de leden van dit Huis het op dit punt met mij eens zullen zijn.
Ik moet echter, als afgevaardigde uit de zuidoosthoek van het Verenigd Koninkrijk, tot mijn grote spijt vaststellen dat de EU zowel goede als slechte dingen voortbrengt. Een van de ergste dingen zijn wel de havenblokkades met alle gevolgen en vertragingen van dien.
(Interrupties van de heer Kerr) Ik begrijp, mijnheer de Voorzitter, dat de heer Kerr zo meteen aan het woord komt. In Kent, in Zuidoost-Engeland, leidde zo'n blokkade tot ernstige problemen. Veel mensen in het zuidoosten, het dichtstbevolkte gebied van het Verenigd Koninkrijk, ondervonden vooral hinder van de langs de M20 geparkeerde vrachtwagens. Dit gezicht van de EU levert niet al te fijnzinnige discussies over Europa op en leidt ertoe dat de mensen in het Verenigd Koninkrijk, net als elders in de EU, zich gaan afvragen wat er van het vrije goederenverkeer nog terecht komt.
(Interruptie van de heer Kerr: "Hoe zit het met de werknemers, zeg dat eens?!" ) Het eerdere voorstel van de Commissie dat zij op verzoek van de Raad had opgesteld, voorzag in een specifiek mechanisme om in dit soort situaties snel te kunnen optreden. Eenmaking van de Europese markt impliceert het opheffen van handelsbelemmeringen en het Verdrag voorziet dan ook in een wetgevingskader dat een vrij verkeer van goederen mogelijk maakt. Deze wetgeving betekent echter niet, zoals ik al zei, dat er in de praktijk ook echt een vrij goederenverkeer is. In het slechtste geval wordt dit beginsel gewoon genegeerd en in het beste geval wordt het voor het gemak vergeten. Of het hierbij nu gaat om Britse bergboeren dan wel om Franse vrachtwagenchauffeurs, doet niet ter zake. Het mag gewoon niet gebeuren.
Het voorstel van de Commissie moest een en ander verhelpen en trok destijds veel aandacht. Natuurlijk was hiervoor geen steun te vinden onder de bevolking en ook niet in het Parlement. Dit kwam vooral doordat het op twee specifieke punten rammelde. Het voorstel zou, ten eerste, tegen het subsidiariteitsbeginsel ingaan, als de nationale regeringen op basis van het Gemeenschapsrecht door hun eigen rechtscolleges verantwoordelijk zouden kunnen worden gehouden en, ten tweede, een aantasting betekenen van een aantal fundamentele rechten, waaronder met name het recht van werknemers om actie te voeren en te staken. Het voorstel sneuvelde dan ook in het Europees Parlement en werd terugverwezen naar de Raad. Deze kwam daarop met een nieuwe tekst die aan deze twee specifieke bezwaren tegemoet kwam. Zodoende ligt in deze plenaire vergadering nu een tekst voor die naar de mening van Parlement, Commissie en Raad goede mogelijkheden voor vooruitgang biedt. Dit voorstel maakt het mogelijk de wetgevingsprocedure te versnellen en daarnaast de rechten van bedrijven en burgers in de Unie te verzekeren zonder afbreuk te doen aan de sociale structuur waarop de arbeidsverhoudingen in de Gemeenschap zijn gebaseerd.
Dit zijn belangrijke punten als wij over wetgeving op het gebied van het goederenverkeer komen te spreken. Dit specifieke instrument valt onder artikel 7 A. Er wordt echter op geen enkele wijze rekening gehouden met de sociale agenda. Wij moeten benadrukken dat de sociale agenda evenzeer onze aandacht verdient en ik roep de Commissie op...
(Interruptie van de heer Kerr) Ik hoop, mijnheer de Voorzitter, dat u mij wat extra tijd geeft voor de keren dat mijn collega mij in de rede is gevallen. Ik roep in mijn verslag de Commissie en de Raad op om speciale maatregelen te treffen die in Europese Unie weer evenwicht moeten brengen tussen de wetgeving voor goederen en die voor werknemers.
Wat de amendementen aangaat moeten die van de Commissie juridische zaken en rechten van de burger, waarin bepaalde zaken worden verhelderd en wordt voorgesteld de inspanningen van de regeringen om de situatie te verbeteren direct op de website van de Commissie bekend te maken in plaats van in het Publicatieblad, als waardevol worden aangemerkt. Ik neem met belangstelling nota van het feit dat de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken mijn standpunt over de noodzaak om aan goederen en werknemers evenveel aandacht te besteden, onderschrijft. Het zou echter beter zijn om dit als politieke uitspraak op te nemen en niet in de vorm van een amendement. Die opzet geeft ons veel meer lucht en maakt aanneming van dit voorstel kansrijk. Ik denk dat het onderhavige verslag als een hele vooruitgang zal worden gezien. Ik geloof dat het Europese bedrijfsleven hier echt iets aan heeft.
(Interruptie van de heer Kerr: "Hoe zit het nu met het recht van werknemers op vrije vergadering?" ) En ik geloof dat het merendeel van de burgers in de Europese Unie ons dankbaar zal zijn voor deze stap die een belangrijke vooruitgang betekent ten opzichte van de situatie zoals die de laatste decennia was.

Palacio Vallelersundi
Mijnheer de Voorzitter, allereerst wil ik rapporteur Skinner lof toezwaaien voor zijn voortreffelijke opstelling. Tijdens de complexe parlementaire behandeling van dit verslag heeft de heer Skinner een juiste instelling en juridische verantwoordelijkheid weten te combineren met politiek gevoel en het vermogen om te luisteren. Ook wil ik de heer Wijsenbeek noemen, die met zijn ideeën tijdens het eerste rapporteurschap voor advies van de juridische commissie een uitgesproken keuze voor Europese integratie en een gedeelde zorg voor de bescherming van de belangen van de burgers aan de dag heeft gelegd.
Zoals de rapporteur heel terecht heeft opgemerkt, moet de voorliggende verordening in verband gebracht worden met het voorstel van de Commissie van november 1997. Die tekst deed veel juridische vraagstukken rijzen, onder andere een verstoring van het institutionele evenwicht dat door het Verdrag is ingesteld. Daarom werd het in juli jongstleden ingediende nieuwe ontwerp van de Raad positief ontvangen door het Parlement. Tevens is het de aanleiding tot dit verslag geweest. Het belangrijkste verschil is dat de Commissie niet langer de mogelijkheid heeft op te treden door middel van een beschikking, hetgeen de meeste problemen opwierp.
De juridische commissie heeft met voorrang twee aspecten onderzocht, te weten de rechtsgrondslag en de toegevoegde waarde van het ontwerp. Als rechtsgrondslag wordt artikel 235 van het Verdrag voorgesteld, dat overeenkomstig de jurisprudentie van toepassing is indien de volgende voorwaarden vervuld zijn: het gaat om de verwezenlijking van een van de doelstellingen van de Gemeenschap in het kader van de werking van de gemeenschappelijke markt; het Verdrag voorziet niet in een specifieke bevoegdheid tot optreden; het optreden dat men poogt te bewerkstelligen is onontbeerlijk.
De juridische commissie heeft zich afgevraagd of in dit geval al dan niet aan de tweede voorwaarde wordt voldaan. Zij is echter tot de slotsom gekomen dat het herziene ontwerp geen harmonisatiemaatregelen in de zin van artikel 100 A impliceert. Derhalve heeft de Commissie juridische zaken en rechten van de burger artikel 235 als passende rechtsgrondslag aanvaard.
Wat betreft de toegevoegde waarde van de amendementen is ook de juridische commissie van mening dat de amendementen 11, 13 en 14 opportuun zijn. Zij is zich er echter wel van bewust dat zij problemen kunnen opleveren bij hun constructieve integratie ervan in het primaire recht, want artikel 191 voorziet slechts in de verplichting tot bekendmaking van verordeningen en richtlijnen van algemene aard. Echter, met de nuance die door rapporteur Skinner is aangebracht, denk ik dat aan amendement 11 een interpretatie gegeven kan worden die hier heel goed mee verenigbaar is, zeker als wij in ogenschouw nemen dat het Verdrag van Amsterdam de nadruk legt op transparantie. Een van de grote middelen voor transparantie is immers het gebruik van deze nieuwe technologieën opdat alle betrokkenen via een open procedure krachtens de verordening van deze bijzonder belangrijke verordening kennis kunnen nemen.
Met betrekking tot amendement 13 zijn de formaliteiten van artikel 169 van het Verdrag essentieel. In een afgeleide wettekst als de onderhavige kunnen deze niet gewijzigd worden. Mijnheer de Voorzitter, de juridische commissie is van mening dat de voorgestelde formulering met dit vereiste verenigbaar is als men het niet strak maar wel in overeenstemming met de beginselen waarop het grote communautaire gebouw rust, interpreteert.
De overige amendementen beogen de werkingssfeer van de verordening uit te breiden tot ernstige belemmeringen van het vrije verkeer van werknemers. De juridische commissie deelt deze bekommering, maar vindt dat dit niet het juiste instrument is om deze regels op te nemen. Dit om drie redenen.
Ten eerste, laten wij niet uit het oog verliezen dat deze verordening beantwoordt aan een mandaat van de Europese Raad van Amsterdam van juli 1997 dat zich tot het vrije verkeer van goederen beperkt.
Ten tweede, laten wij niet vergeten dat de belemmeringen voor het vrije verkeer van goederen die deze verordening beoogt op te heffen, zeer specifiek zijn. Het gaat om acties buiten de wet, om feitelijke wegen, om fysieke obstakels. Belemmeringen van het vrije verkeer van de werknemers zijn van een andere aard. Blokkades van vrachtauto's op wegen zijn, zoals de rapporteur al heeft gezegd, bedroevend vaak voorgekomen, maar - voorzover ik weet - is het probleem van werknemers nooit geweest dat men het hun fysiek onmogelijk maakte een grens over te steken of naar hun werk te gaan, wat de equivalente situatie zou zijn. Een poging om met eenzelfde juridisch instrument zulke verschillende situaties te bestrijken zou ten koste van de interne coherentie gaan, dat wil zeggen ten koste van de wetgevende kwaliteit, dat wil zeggen ten koste van de rechtszekerheid. Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, wij zouden de burgers geen goede dienst bewijzen indien wij de zaken niet goed uit elkaar zouden houden.
Ten derde, dit is niet nodig en ook niet wenselijk, want wij hebben het benodigde kanaal tot onze beschikking, het instrument dat geschikt is om uitdrukking aan deze bekommeringen te geven. Het gaat om verordening 1612/68 betreffende het vrije verkeer van werknemers en om richtlijn 68/360. Ik heb de documenten COM 98/0229, 98/0230 en 98/0231 hier voor mij liggen. Als gevolg van het door de Commissie ingediende actieplan voor het vrije verkeer van werknemers wordt hierin herziening van deze verordening en deze richtlijn aan de orde gesteld.
Mijnheer de Voorzitter, dit is het juiste kanaal. Hierin moeten deze amendementen worden opgenomen.

Ettl
Mijnheer de Voorzitter, een korte opmerking bij de vorige spreekster. Wanneer de Raad aan de Commissie opdracht geeft "om de vrijheid van het goederenverkeer te versterken" dan is dat een beetje weinig, omdat wij het concept van de interne markt voor ogen moeten houden en verder moeten denken wanneer het gaat om de verruiming van de interne markt als zodanig. Daarom zullen en moeten wij dit vraagstuk ook vanuit politiek oogpunt bespreken. Laat ik eerst eens zeggen wat mij wel bevalt. Het bevalt mij dat de vrijheid van het goederenverkeer in beginsel wordt versterkt, dat mechanismen worden geschapen die illegale handelingen tegengaan, die het vrije verkeer van goederen waarborgen en die thans in dusdanige vorm zijn gepresenteerd dat men er ook mee kan instemmen.
Om te beginnen moet ik zeggen dat ik Peter Skinner niet benijd om de zeer ingewikkelde taak die hij op zich heeft genomen. Ik geloof dat hij die tot een goed einde heeft gebracht, al ben ik het niet op alle punten met hem eens, dat moet ik ook zeggen. Mijn standpunt is dat het van belang is het vrije verkeer van goederen te versterken, protectionistische maatregelen tegen te gaan die nog altijd in diverse lidstaten voorkomen. In beginsel begroet ik dan ook dit voorstel.
Maar het is in dit verband een heel moeilijk punt uit te maken wanneer een handeling illegaal is en wanneer een handeling legaal is. Dat heeft dan ook tot problemen geleid, want diverse landen hebben illegale maatregelen toegelaten. Daarom hebben wij een regeling nodig nu bepaalde lidstaten een onjuiste opvatting hebben van het beginsel van de interne markt. Vandaar deze speciale regeling. Wij stuitten echter op het probleem, ofwel het gevaar, dat wij daarmee ook grondrechten konden beknotten zoals het stakingsrecht, de vrijheid van staken of de vrijheid van vereniging en het recht van demonstratie. Ik ben er dan ook mee ingenomen dat in het kader van de raadplegingsprocedure tussen Raad, Parlement en Commissie duidelijk werd gesteld dat grondrechten zoals het stakingsrecht en de vrijheid van staken niet aangetast mogen worden. Dat is een wezenlijke voorwaarde om tegen het geheel "ja" te kunnen zeggen. Naar mijn mening werd dit punt, ook met onze medewerking, goed geregeld.
Wat mij niet bevalt, is dat wij maar een van de vier vrijheden versterken en verbeteren en andere vraagstukken buiten beschouwing laten. Voor het vrije verkeer van goederen wordt een mechanisme geschapen dat binnen de kortste tijd, namelijk binnen vijf dagen, in werking wordt gesteld. Dat is goed en terecht. Er wordt een speciale wettelijke bescherming voor het goederenverkeer geschapen. Wanneer wij echter het vrije verkeer van goederen vergelijken met het vrije verkeer van werknemers, zie ik toch wel een heel grote ongelijkheid. Er zijn procedures geweest die voor werknemers binnen de Europese Unie meer dan zes jaar geduurd hebben. Zoveel tijd heeft het gekost totdat de werknemers op verzekerde rechtsgrondslag en met medewerking van het Europese Hof van Justitie hun recht hebben verkregen. In vergelijking met het huidige mechanisme dat binnen vijf dagen optreedt, verkeren werknemers nog altijd in een ongunstige positie, terwijl zij zich natuurlijk vrijelijk binnen de Europese Unie moeten kunnen bewegen. Maar werknemers hebben een lange juridische weg af te leggen om hun recht te verkrijgen.
Dat kan ertoe leiden dat er pensioensnadelen zijn; dat kan ertoe leiden dat jarenlang op aanvullende pensioenen moet worden gewacht en nog veel meer. Vooral dit zijn de punten waarop de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken wil wijzen. De sociale commissie vindt dat wij geen ongelijkheid tussen de vier vrijheden mogen scheppen, maar ook het vrije verkeer van werknemers door moeten drukken om aldus beginsel en opzet van de interne markt te versterken. In wezen gaat het om een boodschap aan de commissaris, in die richting verder te werken en geen eenzijdige ontwikkeling toe te laten die alleen de economie betreft.

García-Margallo y Marfil
Mijnheer de Voorzitter, ik zal proberen een paar opmerkingen te maken in de lijn van de vorige interventies, want het heeft niet veel zin om op dit late tijdstip nog een op zichzelf staande toespraak te gaan houden.
In de verschillende interventies is benadrukt dat de totstandkoming van deze verordening niet gladjes is verlopen. Alle instellingen en alle fracties waren het erover eens dat er iets gedaan moest worden om het vrije verkeer van goederen binnen de Unie te waarborgen en een eind te maken aan de vernielzuchtige acties die zich in bepaalde landen steeds vaker voordeden tegen uit andere landen van de Unie afkomstige zaken, goederen of producten.
De zaak is door het Hof van Justitie behandeld, maar het ontbrak aan een bepaling die het vrije verkeer als in het Verdrag voorzien werkelijk effectief zou maken. Iedereen was het erover eens dat er iets moest gebeuren ter concretisering van die maatregelen, al was het moeilijk te bepalen wat dat dan zou moeten zijn. Een paar conflicterende beginselen zijn hier vanavond genoemd. Het resultaat van deze discussie - dat ben ik met de heer Ettl eens - is dat het thans voorliggende voorstel een voorstel is dat ver bij onze ambities achterblijft. Het is hoe dan ook een eerste stap in de goede richting en daarom ben ik blij met het voorliggende voorstel.
Er zijn met name in de laatste interventies echter ook een paar opmerkingen gemaakt die mij zorgen baren. Dit wil ik graag toelichten. De heer Ettl is verheugd omdat deze verordening bepaalde grondrechten eerbiedigt, te weten het stakingsrecht en het recht van vereniging. Daar mag echter geen twijfel over bestaan. In geen enkel besluit van de Unie mogen die rechten worden geschonden. Ik begrijp werkelijk niet wat voor soort acties daarmee verenigbaar en met het vrije verkeer van goederen onverenigbaar zouden kunnen zijn. Naar mijn oordeel is het bij uitoefening van het stakingsrecht nimmer geoorloofd de vrachtauto's van een andere lidstaat te kantelen. Het stakingsrecht is een recht dat wat zijn inhoud en zijn gevolgen betreft is geregeld.
Evenmin is mij duidelijk waarom er gesuggereerd wordt dat er mogelijk een conflict is tussen het recht van vereniging of het recht van vergadering en het vrije verkeer van goederen. Uitoefening van het recht van vergadering staat immers nooit enige vorm van vandalisme toe, zoals het kantelen van vrachtauto's van een andere lidstaat.
In zoverre ben ik het niet met de interpretatie van de heer Ettl eens. Op andere punten ga ik echter wel met hem mee. Ik denk dat we inderdaad twee beginselen met elkaar verenigbaar moeten maken: het beginsel het vrije verkeer van goederen te intensiveren of effectiever te maken met een zekere aandacht voor het vrije verkeer van werknemers. Dat is ook de reden dat ik in mijn commissie heb voorgesteld dat mijn fractie, de Fractie van de Europese Volkspartij, voor de amendementen van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken zou stemmen, weliswaar met de waarschuwing dat het niet alleen meer ging om het terrein dat door deze verordening wordt bestreken. Ik heb de rapporteur - die op het ogenblik niet in de zaal aanwezig is - een brief gestuurd waarin ik hem schrijf dat een manier om eerbiediging van de twee vrijheden - vrij verkeer van goederen en vrij verkeer van werknemers - met elkaar te verenigen en tegelijkertijd niet buiten het boekje van het door deze verordening bestreken terrein te gaan, een mondeling amendement zou zijn - waarvan ik niet weet of het al dan niet zal worden aanvaard - waarin de Commissie wordt uitgenodigd een verordening op te stellen om het vrije verkeer van werknemers effectief te maken. Als de commissaris zou zeggen dat hij dat in een andere tekst gaat doen, zouden wij in de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid de tekst van onze amendementen wijzigen, terugkeren naar de oorspronkelijke tekst en ons uitsluitend tot het vrije verkeer van goederen beperken. Daarbij zouden wij wel duidelijk naar voren laten komen - als een politieke verklaring - dat wij graag willen dat ook het andere vrije verkeer wordt bevorderd. De bezorgdheid daarover is in onze fractie net zo groot als in die van u, mijnheer Ettl.

Ribeiro
Mijnheer de Voorzitter, een verslag als het onderhavige, over een voorstel voor een verordening van de Raad tot instelling van een mechanisme voor optreden van de Commissie ter opheffing van bepaalde handelsbelemmeringen, verdient een andere discussie. Niet de discussie die nu op de agenda staat. Ik zou zelfs kunnen zeggen dat dit onderwerp en dit verslag een werkelijk debat verdienen. Maar alle inspanningen lijken erop gericht te zijn te verhinderen dát er een debat gevoerd wordt. Wat men beoogt te bereiken, is de invoering van een snel en efficiënt interventiemechanisme, en het lijkt wel of men het daarbij als een verdienste beschouwt dat de wijze waarop dat geschiedt onverenigbaar is met een instelling die de discussie stimuleert en onderhoudt - kortom: een democratische instelling. Maar toch is het van belang drie of vier zaken te noemen die zo duidelijk in het oog springen dat ze geen uitgebreid commentaar behoeven. Daarna zal ik iets zeggen over de inhoud van dit voorstel voor een richtlijn, het voorstel dus, met betrekking waartoe nu het advies van het Parlement zal worden aangenomen.
Het verslag-Skinner is het afgelopen weekend in de Commissie economische zaken aangenomen. De rapporteur heeft, na de eerste fase en gezien het feit dat de herformulering door de Raad bevredigend leek te zijn, geen amendementen voorgesteld. Maar bij stemming zijn er amendementen opgenomen afkomstig uit het advies van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken en de Commissie juridische zaken en rechten van de burger. En het verslag zou, naar het zich liet aanzien, op de agenda voor november II of december worden geplaatst. Dit verslag komt echter nergens op de agenda voor: niet op de voorlopige agenda, en al evenmin op de zogenaamde definitieve versie daarvan. Daarna, en later nog dan te elfder ure, is dit verslag gisternacht op besluit van de Conferentie van voorzitters - of het lichaam dat de plaats van deze conferentie heeft ingenomen - op de agenda geplaatst, met de noodzakelijke toevoeging dat voorstellen voor amendementen tot het middaguur van de huidige dag - vandaag - kunnen worden ingediend.
Deze gang van zaken is niet normaal: het geeft aan dat er sprake is van een haast waar men niet op gerekend had. Het is zelfs niet eens mogelijk geweest om de rechtsgeldigheid van de procedure in twijfel te trekken, aangezien er voor een aantal talen nog geen vertaling voorhanden is, terwijl de termijn uiterst beperkt is.
We zijn bij verrassing genomen door de wijze waarop in dit Parlement adviezen worden uitgebracht over zaken als de onderhavige. Het gaat hier om een onderzoek naar middelen en mechanismen aan de hand waarvan we op een efficiënte wijze het vrije verkeer van goederen kunnen garanderen, daaronder inbegrepen de mogelijkheid om lidstaten op een daartoe strekkend voorstel van de Commissie sancties op te leggen, waarmee dan gevolg zou worden gegeven aan de conclusies van het Verdrag van Amsterdam. Gaat het om een kwestie van ondergeschikt belang? Zeker niet. Hebben we te maken met een delicate kwestie? Nou en of, want het gaat hier om de verenigbaarheid van verschillende rechtsstelsels en verschillende niveaus van rechtsregels. We begeven ons daarbij op een - ik zou haast zeggen: brute - wijze op het grensgebied tussen, enerzijds, communautaire regels en mechanismen en, anderzijds, bevoegdheden ressorterend onder de nationale soevereiniteit van de lidstaten.
De rapporteur bespreekt in zijn toelichting terecht een aantal punten die een indruk geven van het delicate karakter van het mechanisme dat men voornemens is op te zetten. Hij zegt - en met recht - dat deze verordening niet beoogt een definitie te geven van burgerlijke of collectieve rechten en vrijheden; evenmin beoogt zij een oplossing te geven voor eventuele geschillen tussen verschillende rechtsstelsels, vrijheden, rechten of andere legitieme belangen. Dat zijn immers zaken die vallen onder de nationale rechtsorden, of, in voorkomende gevallen, binnen het bestek van de Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens.
De definitie van een handelsbelemmering mag dus niet strijdig zijn met rechten van lidstaten en de plicht van lidstaten geen andere maatregelen te nemen dan "de noodzakelijke en evenredige maatregelen (...) zonder dat hierbij de uitoefening van fundamentele rechten wordt belemmerd" . Collega Skinner lijkt tevreden gesteld, nu de tweede versie - volgens hem - "alle ambiguïteit met betrekking tot deze kwestie" wegneemt. Dat weerhoudt hem er echter niet van om, zij het pas in de toelichting, de aandacht te vestigen op het feit dat de arbeidsconflicten die tot handelsbelemmeringen hebben geleid, die conflicten dus, die de Raad en de Commissie tot dit initiatief hebben aangezet, niet zomaar zijn ontstaan: ze zijn ontstaan als gevolg van het bestaan - of niet bestaan - van andere even urgente wetten en verordeningen op het gebied de uitoefening van beroepsactiviteiten.
Het advies van de commissie sociale zaken wijst overigens op het probleem van het evenwicht tussen de vier vrijheden van verkeer die tezamen de interne markt kenmerken. De commissie legt er daarbij de nadruk op dat het economische aspect voorrang heeft gekregen, en dat het voorstel voor een verordening dat ons thans wordt voorgelegd uitsluitend bedoeld is om het vrije verkeer van goederen soepeler te laten verlopen. Daardoor wordt deze tendens, de eerder genoemde gecompliceerde en delicate kwestie die we nu in deze vergadering zo haastig en zonder de minste voorbereiding moeten bespreken, des te duidelijker. Wat ons betreft, wij doen een inspanning om dit opgevoerde tempo - een twijfelachtige, om niet te zeggen verdachte zaak - bij te houden, maar we vinden wel dat dit debat eigenlijk niet op zijn plaats is. Sterker nog, het is ongerechtvaardigd en onaanvaardbaar - wij kunnen niet instemmen met een verslag dat ons op deze wijze ter goedkeuring wordt voorgelegd.

Wolf
Mijnheer de Voorzitter, het gaat hier om een principieel punt. Ik ken de collega's Skinner en Ettl als verstandige en oordeelkundige mensen, maar ik geloof toch dat in deze procedure iets niet goed begrepen is. Doel van het sociale strijdrecht is altijd het streven naar een wettelijk kader voor arbeidsconflicten. En dat heeft altijd alleen maar gewerkt, wanneer rechten wederzijds gegarandeerd zijn, dus niet alleen individuele vrijheids- of eigendomsrechten, maar ook recht op bescherming tegen willekeurige lock-out en tegen strafvervolging van staakactivisten. Daaraan is hier helemaal niet gedacht.
Collega Skinner heeft heel subtiel het oorspronkelijke Commissievoorstel de tanden uitgetrokken. Dat geef ik graag toe. Collega Ettl heeft ook nog een paar punten toegevoegd waarmee duidelijk wordt gemaakt dat wij in deze richting niet verder kunnen gaan, maar ondanks dat blijft de oorspronkelijke bedoeling een scheve zaak. Een geciviliseerd Europees sociaal strijdrecht scheppen wij niet via deze indirecte weg; wij moeten ons daadwerkelijk bezighouden met wat een Europees stakingsrecht, alsmede de garanties en de grenzen daarvan kunnen zijn. Alleen zo kan men het probleem werkelijk aanpakken, en in zoverre zijn wij nog altijd niet gelukkig met het resultaat. Misschien bevinden wij ons in een dwangpositie waar men niets anders meer kan doen, maar het blijft een foute opzet. Daar kan de heer Skinner niets aan doen.

Lukas
Mijnheer de Voorzitter, vanuit ons oogpunt is het van belang dat het oorspronkelijke voorstel van de Commissie, dat voorzag in overdreven mogelijkheden tot inbreuk op de soevereiniteit van de lidstaten, niet is aangenomen. De huidige verordening van de Raad vormt een min of meer aanvaardbaar compromis. Arbeidsconflicten die tot de nu besproken bekommeringen leiden, breken niet zonder reden uit en houden vaak nauw verband met gebreken van het Europese rechtsstelsel. Natuurlijk moet het zoveel mogelijk aan de soevereine landen worden overgelaten om het functioneren van de interne markt te verzekeren.
Het stakingsrecht op zichzelf mag niet ter discussie staan. Ongetwijfeld is het juist dat in de ontwikkeling van de vier vrijheden, het zwaartepunt vooral op de economie is komen te liggen. Maar het vermengen van goederenverkeer met sociaal-politieke overwegingen, zoals dit in de huidige amendementen tot uitdrukking komt, lijkt mij niet zakelijk.

Gillis
Mijnheer de Voorzitter, er zijn de aflopen jaren in de EU talrijke voorbeelden van handelsbelemmeringen geweest, hetzij vanwege arbeidsconflicten, zoals bijvoorbeeld de blokkades van Franse vrachtwagenchauffeurs die het transEuropese handelsverkeer zoveel schade hebben berokkend, hetzij vanwege protesterende boeren, zoals bij de meer recente havenblokkades in Wales waar zij te hoop liepen tegen het exportverbod op Brits rundvlees als gevolg van de BSE-affaire, of in verband met de lage prijzen voor schapen. In elk geval werd het vrachtwagens met vlees en andere lading uit Ierland onmogelijk gemaakt om via het Verenigd Koninkrijk naar het Europese vasteland te rijden.
Het is van essentieel belang dat wij wegen vinden om een vrij verkeer van goederen in de hele EU te verzekeren zonder afbreuk te doen aan degenen die met de intracommunautaire handel hun brood verdienen. Ik ben het met de rapporteur eens dat het probleem in hoge mate verband houdt met het feit dat de harmonisatie van de wetgeving op het gebied van de arbeidsomstandigheden ver is achtergebleven bij wat er reeds op het vlak van het vrije goederenverkeer is bereikt. Welke maatregelen wij ook nemen om het vrije verkeer van goederen te verzekeren, een en ander mag niet ten koste gaan van het recht van werknemers in de EU om actie te voeren of vreedzame betogingen te houden. Niettemin is het heel belangrijk dat wij over een mechanisme kunnen beschikken waarmee snel kan worden ingegrepen om handelsbelemmeringen te beperken en, indien daartoe aanleiding is, schadevergoeding te betalen aan personen die door dergelijke acties zijn gedupeerd.

Kerr
Mijnheer de Voorzitter, om te beginnen wil ik de heer Skinner, die het gedachtegoed van New Labour zo voortreffelijk uitdraagt, een compliment maken. Ik begrijp nu waarom hij voor het zuidoosten bovenaan de herverkiezingslijst voor volgend jaar is gezet. Hij komt op voor de Britse vervoersondernemers - onder wie de smerigste rechts-extremisten die er maar bestaan - en opent de aanval op Franse vrachtwagenchauffeurs die vechten voor verkorting van de werktijden en betere sociale voorwaarden. Ik had gedacht dat Labour-afgevaardigden dit toch wel konden steunen. Maar hij is natuurlijk van New Labour.
Eerder vanavond hield de heer John Prescott, de Britse vice-premier, in dit gebouw een toespraak voor de Britse Labourafgevaardigden. Dertig jaar geleden leidde hij een staking van zeelieden. Daarvoor zou hij nu, als het aan de heer Skinner ligt, in de gevangenis belanden. De heer Prescott was toentertijd natuurlijk lid van de socialistische Internationale. Vandaag de dag is hij vice-premier voor New Labour. Deze verordening van de Raad is in werkelijkheid alleen bedoeld om de heer Blair te behagen, die op de Top van Amsterdam zijn ongenoegen uitsprak over de acties van de Franse vrachtwagenchauffeurs. Wij in dit Parlement zouden moeten opkomen voor het recht van werknemers om (solidariteits)acties te voeren en voor hun recht op vrije vergadering. Ik zou graag zien dat de heer Skinner zich wat meer zou inzetten voor de rechten van werknemers en het vrije verkeer van werknemers dan voor het vrije verkeer van goederen.

Skinner
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw Palacio heeft naar mijn gevoel heel goed de juridische noodzaak van de onderhavige verordening verwoord als instrument om de markt beter te laten functioneren en dat was ook de opzet. Natuurlijk is daar niets op tegen, aangezien dat in het Verdrag is neergelegd. De heer Ettl merkte op dat het politieke evenwicht van essentieel belang is en ik onderschrijf dat van harte. Zo is het precies en in algemene zin moet dat ook ons streven zijn voor de lange termijn. Een en ander lijkt mij met het onderhavige instrument niet op korte termijn haalbaar, maar het is toch zaak dat wij hierover een politieke uitspraak doen. De heer García-Margallo y Marfil weet eveneens dat het hoe dan ook belangrijk is om het vrije verkeer van goederen en van personen gelijke tred te laten houden en hij pleit dan ook, net als ik, voor een onafhankelijk instrument om daar in de toekomst aan te werken. Dat punt zouden de Commissie en de Raad moeten oppakken.
Ik ben het niet eens met wat de heer Ribeiro zei over de tijd die het heeft gekost om te komen waar wij nu zijn. Het verslag heeft in korte tijd de plenaire vergadering bereikt, maar daaraan zijn acht maanden van discussie voorafgegaan. Het doet mij trouwens deugd dat ik de heer Ribeiro vaak bij die discussies heb gezien. Ik heb geen invloed op de procedures van het Parlement voor de agendering van dit onderwerp. Tot de heer Wolf wil ik zeggen dat de rechtsgrondslag ter waarborging van het stakingsrecht geen vage bedoening is, maar stevig is verankerd. Het recht om te staken zou eigenlijk bij iedereen in de Europese Unie, bij alle burgers, vakbondsleden of niet, hoog in het vaandel moeten staan. Ik ben blij dat dit recht voor het eerst in veel lidstaten wordt erkend. Ik ben blij dat de heer Wolf dat ook vaststelde, niet al te subtiel, maar heel duidelijk. In het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld wordt met deze verordening het stakingsrecht voor het eerst wettelijk vastgelegd.
Ik dank de heer Lukas voor zijn opmerkingen, al ben ik het niet altijd automatisch met hem eens. De heer Gillis had het over de blokkades van de Franse vrachtwagenchauffeurs, Britse bergboeren en de problemen in Ierland. Ik ben het met hem eens, met name op het punt van de sociale rechten. Maar dan de heer Kerr! Het spijt mij zeer. Ik weet dat je altijd met hem kunt lachen en zelfs op dit uur van de avond weet hij ons aan het lachen te krijgen. Ik ben het echter op geen enkel punt met hem eens.

Monti
Mijnheer de Voorzitter, ik zou het Europees Parlement oprecht willen bedanken voor de zeer kundige en zorgvuldige bestudering van dit voorstel voor een verordening. Ik zou in het bijzonder de afgevaardigden Skinner, Wijsenbeek, Palacio en Ettl willen complimenteren, die net zoals de verschillende commissies blijk hebben gegeven van een grote samenwerkingsgeest en sterke motivatie. Zeker ook dankzij hen is het resultaat nu in zicht dat we, naar ik hoop spoedig, zullen bereiken.
Zoals de heer Skinner in zijn verslag heeft herinnerd, werd tijdens de Europese Top van Amsterdam besloten de Commissie te verzoeken met voorstellen te komen voor snelle en doelmatige toepassing van het beginsel van het vrije verkeer van goederen. In mijn eerdere betogen voor de verschillende parlementscommissies, die zich binnen deze procedure uit moesten spreken, heb ik al kunnen onderstrepen dat het in het bijzonder ging om het vinden van geschikte middelen om op te treden tegen beperkingen van de invoer van goederen, die de vernietiging en/of boycot van de goederen zelf tot gevolg zouden hebben, en waarbij snel opgetreden moet worden door de betreffende lidstaat. Zoals bekend biedt de procedure wegens niet-nakoming, op grond van artikel 169 van het Verdrag, in dergelijke situaties niet altijd een voldoende snelle en doelmatige oplossing.
Het voorstel voor een verordening dat door de Commissie is ingediend, zoals ook gedefinieerd is in het kader van het principeakkoord, dat bereikt is in de Raad Interne Markt van 18 mei 1998, voorziet in een specifieke oplossing die gebaseerd is op de plicht van de lidstaten om de belemmeringen in kwestie uit de weg te ruimen. Hiertoe wordt een speciaal, snel werkend alarmsysteem opgezet en krijgt de Commissie de bevoegdheid de lidstaten formeel te verzoeken tot actie over te gaan.
In enkele amendementen waarover wij vandaag debatteren wordt voorgesteld het toepassingsgebied van de verordening uit te breiden tot de belemmeringen voor het vrije verkeer van werknemers op grond van artikel 48 van het Verdrag. Het idee is zonder meer aantrekkelijk; de erkenning van de persoonlijke rechten, het recht om zich vrij te kunnen verplaatsen en te werken binnen de interne markt - ik weet dat het Europees Parlement dat heeft gemerkt - behoort tot de belangrijkste doelen van onze Commissie.
Maar vandaag moet de Commissie gehoor geven aan een mandaat van de Europese Raad, een mandaat dat zich uitdrukkelijk beperkt tot de specifieke kwestie van het vrije verkeer van goederen. De uitbreiding van het toepassingsgebied van de verordening, in het bijzonder tot het vrije verkeer van werknemers, gaat dus het verzoek van de Raad te buiten. De Commissie had echter in haar verslag over het voorstel voor een verordening de mogelijkheid tot uitbreiding van het toepassingsgebied tot andere vrijheden niet uitgesloten. Namens de Commissie neem ik kennis van de wens in die richting die door verschillende parlementsleden tot uitdrukking is gebracht en ik denk dat het inderdaad wenselijk is verder na te denken over een dergelijke uitbreiding.
Ik zou er ook aan willen herinneren, naar ik hoop tot troost van degenen die deze amendementen hebben ingediend, dat er al voorzien is in enkele mechanismen die specifiek zijn voor toepassing in geval van belemmering van het vrije verkeer van werknemers - ook de heer Palacio heeft dat al gezegd - en wel in verordening 1612/68 van de Raad betreffende de toepassing van artikel 48 van het Verdrag. Deze mechanismen zouden nu nog doelmatiger moeten kunnen functioneren, dankzij de taken die de lidstaten en de Commissie zich hebben gesteld in het kader van het actieplan van 1997 betreffende het vrije verkeer van werknemers.
Het lijkt me dus dat het voorstel tot uitbreiding in dit stadium van het toepassingsgebied van de verordening tot de werknemers ten eerste niet correspondeert met het verzoek van de Europese Raad van Amsterdam, en bovendien ertoe zou kunnen leiden dat er oplossingen worden herhaald die waarin verordening 1612/68 al voorziet en die dus niets toevoegen. De Commissie kan derhalve op dit moment, gezien de huidige ontwikkelingsfase van het communautaire recht, de amendementen in kwestie niet goedkeuren.
De andere amendementen stellen wijzigingen voor in de procedure die beschreven wordt in artikel 5 van de verordening, inzake de kennisgeving die de Commissie aan de lidstaten mag sturen. Amendement 11 heeft tot doel de Commissie te verplichten deze kennisgeving te publiceren in het Publicatieblad, ter bevordering van de transparantie en de openbaarheid van onze handelingen. Hoewel deze doelstelling in het algemeen onze instemming verdient, lijkt dit amendement niet aanvaardbaar, want het zou de beschikkingsbevoegdheid van de Commissie op het gebied van overtredingen, in het geding brengen. Ik zou hieraan willen toevoegen dat dit amendement mij niet onmisbaar lijkt. Ik zou de geachte afgevaardigden dan ook willen laten weten dat ik natuurlijk zo vaak mogelijk van deze discretionaire bevoegdheid gebruik zal maken, om bekendmaking van de kennisgeving te verzekeren.
Voor wat betreft de openbaarmaking van de kennisgeving op de Internet-site van de Commissie: het gaat om een interne aangelegenheid van de Commissie en eerlijk gezegd lijkt het noemen ervan in een verordening van de Raad mij vrij nutteloos en overbodig.
Inzake amendement 13 zou ik willen duidelijk maken dat, hoewel ook dit amendement het lovenswaardige doel beoogt om de proceduretijden zo kort mogelijk te maken voor overtredingen op de interne markt, die binnen het toepassingsgebied van de verordening vallen, het niet mogelijk is het te aanvaarden, want er bestaat gevaar op verwarring tussen de instrumenten die gebaseerd zijn op twee verschillende juridische grondslagen. Via een verordening op grond van artikel 235 is het inderdaad niet mogelijk invloed uit te oefenen op het toepassingsgebied van artikel 169 en op de vrijheid van handelen die dit artikel de Commissie verleent.
Ik ben verder uiterst gevoelig voor de ratio die dit amendement geïnspireerd heeft en ik zou daarom willen verklaren dat ik van plan ben de Commissie voor te stellen de betreffende lidstaat systematisch een schriftelijke aanmaning te zenden, in de zin van artikel 169, parallel aan de kennisgeving van de maatregel uit het hier besproken voorstel voor een verordening. Hierdoor kunnen de termijnen van de overtredingsprocedure ex artikel 169 onmiddellijk ingaan en kan men, waar dat nodig is, snel een beroep bij het Hof van Justitie instellen. Amendement 14 daarentegen verheldert de formulering van lid 5 van artikel 5 en lijkt dus gegrond.
Ter afsluiting, mijnheer de Voorzitter, is de Commissie van mening dat het compromisvoorstel, waarover unanieme overeenstemming bereikt is door de Raad Interne Markt van 18 mei 1998, in staat is de toegevoegde waarde te verlenen waar de Europese Raad om gevraagd heeft. Het is niet nodig nogmaals te benadrukken hoezeer ik het noodzakelijk acht dat de stappen vooruit, die tot nu toe gedaan zijn dankzij de politieke wil van de Raad en het Parlement, zo snel mogelijk omgezet worden in concrete resultaten door dit voorstel voor een verordening aan te nemen.
Dit is mijn wens en ook mijn duidelijke politieke overtuiging betreffende een punt dat zeker niet het enige, maar wel één van de meest cruciale punten is voor het functioneren van de gemeenschappelijke markt.

Kerr
Mijnheer de Voorzitter, het is mij opgevallen dat de commissaris niet heeft gesproken over de amendementen 15 en 16, de geweldige amendementen die door mij namens de groene fractie zijn aangedragen en waarin wij vragen om aandacht voor het recht op vrije vergadering. Is dit geen aandachtspunt meer voor de Commissie of is zij, zoals de heer Skinner, meer geïnteresseerd in het vrije verkeer van goederen dan in het vrije verkeer van personen?

Monti
Mijnheer de Voorzitter, het recht waarop de heer Kerr doelt, is van het grootste belang. Wij zijn echter van mening dat de verordening zoals die wordt voorgesteld, en de specifieke wijze waarop een en ander is geformuleerd, het niet noodzakelijk maken om in de verordening nog eens de bijzonderheden op te nemen die in de door u genoemde amendementen naar voren worden gebracht.

Palacio Vallelersundi
Mijnheer de Voorzitter, de commissaris heeft verordening 1612/68 genoemd, maar heeft niet vermeld dat dit Parlement het voorstel tot wijziging van de genoemde verordening, document COM 98/229, alsook het door mij genoemde voorstel voor een verordening, document COM 98/230, aan het bestuderen is.
Mijnheer de Voorzitter, ik ben het eens met wat de commissaris heeft gezegd. Wij beschikken reeds over het instrument waar alle amendementen met betrekking tot het vrije verkeer van werknemers, dat ons allen verontrust, in verwerkt kunnen worden. Het is derhalve niet nodig de Commissie te vragen een nieuw instrument te maken, een nieuw initiatief te nemen.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.00 uur plaats.

Coördinatie van activiteiten ten behoeve van MKB en ambachtelijke sector
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0359/98) van mevrouw Thyssen, namens de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid, over het verslag van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio's over de coördinatie van de activiteiten ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf (MKB) en de ambachtelijke sector (COM(97)0610 - C4-0019/98).

Thyssen
Voorzitter, de KMO's zijn al een hele tijd zowat de incarnatie van de hoop op toename van de werkgelegenheid. De Europese Commissie heeft van de bevordering van het ondernemerschap één van de pijlers van haar werkgelegenheidsbeleid gemaakt zowel in 1998 als in 1999 en zij onderstreept daarmee terecht de economische onderbouw van het werkgelegenheidsbeleid.
Het Oostenrijks voorzitterschap heeft zijn duit in het zakje gedaan door voor het eerst na het Belgische voorzitterschap van een paar jaar geleden nog eens een rondetafelconferentie op hoog niveau aan de KMO te wijden. Kortom, het MKB, de KMO, staan de laatste tijd in alle beleidsnota's en in intentieverklaringen in het centrum van de belangstelling. Het lijkt wel alsof vijftien jaar na het Europees Jaar voor de KMO nu elk jaar opnieuw de focus op dit segment van het bedrijfsleven is gericht. Maar wat voor de mensen telt is niet zozeer het discours dan wel het antwoord op de vraag of de KMO-dimensie in alle relevante beleidsdomeinen aanwezig is, er geoptimaliseerd wordt en of alle inspanningen daartoe perfect gecoördineerd worden.
Het verslag dat wij vanavond behandelen gaat precies over deze coördinatie. Wij hebben er zelf om gevraagd en wij verwachten dat het dienstig is als beleidsinstrument. Wij weten wel het KMO-beleid lijkt eenvoudig. De kleintjes eerst, is een uitspraak die in de mond ligt en ook goed in de markt ligt. Maar in feite is het KMO-beleid natuurlijk een moeilijke sector, niet alleen omdat het veld zelf niet homogeen is, maar ook omdat het beleid een horizontale aangelegenheid is met raakvlakken en doorsneden met de meest diverse beleidssectoren, met bevoegdheden die liggen zowel bij de Europese Commissie, bij de Europese Unie als bij de lidstaten en met bevoegdheden die bij elk van die beleidsniveaus gespreid zijn over verschillende departementen.
Dit maakt de controle en de evaluatie natuurlijk niet eenvoudig. Een coördinatieverslag is dus nuttig. Nuttig om aan te tonen of en hoe de coördinatie tussen de verschillende beleidsniveaus en sectoren verloopt en om na te gaan waar ruimte voor verbetering is en waar het beleid zelf bijgestuurd moet worden
Positief in dit verslag is dat onderstreept wordt dat er een grotere maatschappelijke waardering voor het ondernemerschap bestaat dan vroeger en dat blijkt dat men eindelijk begrepen heeft dat de KMO's specifieke kenmerken vertonen die maken dat men er niet mee kan volstaan ze als grote bedrijven in zakformaat te behandelen. De KMO als norm en niet als uitzondering is een uitgangspunt dat meer en meer succes lijkt te kennen. Wij kunnen ons er alleen maar over verheugen, het is de enige realistische aanpak.
Een instrument dat bij de evaluatie en coördinatie van het KMO-beleid uitermate nuttig is, is de KMO-definitie van 1996. Deze definitie maakt het mogelijk om het domein af te bakenen en om systematisch na te gaan of de instrumenten ook werkelijk aan de doelgroep ten goede komen. Deze definitie is goed, alleen moet zij voortaan meer systematisch gebruikt worden. Een eerste belangrijke kans hiervoor is de komende programmeringsperiode voor de structuurfondsen. Uit het verslag van de Rekenkamer blijkt dat in het verleden het niet uitzonderlijk was dat grote ondernemingen met de middelen van de kleintjes gingen lopen. Ook de BEST-werkgroep vraagt dat de communautaire programma's beter op KMO-formaat worden afgestemd. Dit kan alleen maar door de KMO-definitie meer en strikter te hanteren
Ondanks de signalen die ik meen op te vangen over het feit dat sommigen de bovengrens van deze definities zouden willen optrekken, kan ik de Commissie alleen maar aanbevelen niet toe te geven. Het enige dat daarmee bereikt zou worden is dat het kleinbedrijf waar wij ons nu eindelijk voor inzetten opnieuw uit de boot valt bij de verdeling van aandacht en van middelen.
Tot slot nog een aantal suggesties en een paar vragen. Het MKB, de KMO, zijn een wereld van praktisch ingestelde mensen. Zij hebben geen boodschap aan dikke verslagen die duidelijk maken op hoeveel niveaus men wel actief met hen bezig is. Zij begrijpen vooral concrete actie, zoals minder bureaucratie, meer stabiliteit in de wetgeving, lagere lasten op arbeid, grotere rechtszekerheid, gemakkelijker toegang tot krediet en een interne markt zonder hinder. Zij willen duidelijk weten bij wie ze waarvoor moeten aankloppen. Daarom zou ik de Commissie willen vragen, willen suggereren niet alleen bij elke communicatie over het KMO-beleid systematisch aan te geven wie waarvoor bevoegd is, maar ook om eens na te gaan hoeveel werktijd er in de Commissie eigenlijk besteed wordt aan het maken van verslagen over het uitgevoerde beleid en hoeveel van de werktijd er besteed wordt aan het effectief uitwerken, uitdenken en uitvoeren van het eigenlijk KMO-beleid zelf.
Verder zou ik de Commissie willen vragen wat zij in de toekomst gaat doen om ons nauwkeuriger cijfergegevens te geven, want met een aantal gegevens in dit verslag kunnen wij niet weg om onze taak controlerend en voorstellen formulerend, om die taak waar te nemen.
Tot slot nog het volgende en daarmee sluit ik af. Een goed beleid is niet alleen effectief en slagvaardig maar ook geloofwaardig. De geloofwaardigheid wordt bevorderd door een beleid te voeren in overleg en dialoog met de betrokkenen. Wat stellen wij vast naar de KMO-sector, dat de KMO's mogen meepraten zolang het gaat over consultatie en advies, maar van zodra die consultatie en dat advies overgaan in zeggenschap en macht worden zij uitgesloten. U begrijpt, Voorzitter, dat ik ben aanbeland bij de Europese sociale dialoog en mijn slotvraag luidt eens te meer als volgt: wanneer mogen wij hier concreet verandering verwachten in de houding van de Commissie? Wanneer gaat de Commissie eindelijk ook een inspanning doen om deze flagrante uitdrukking van democratisch deficit de wereld uit te helpen?

Cellai
Mijnheer de Voorzitter, tot mijn spijt heb ik vast moeten stellen dat in het verslag van mevrouw Thyssen de belangrijke voorstellen die gedaan zijn door de afgevaardigden die advies moesten uitbrengen, zoals ikzelf, geenszins zijn terug te vinden. Het verslag houdt zich op de vlakte en beperkt zich tot het geven van een algemeen overzicht van het midden- en kleinbedrijf zonder voorstellen te doen die er nieuw leven in zouden kunnen blazen. In het kader van het globalisatieproces heeft het midden- en kleinbedrijf in toenemende mate een internationale gerichtheid en dimensie aangenomen. Het is ondertussen een alom erkend feit: het midden- en kleinbedrijf vormt de sleutelsector voor de economische groei en de daaruit voortvloeiende schepping van werkgelegenheid. Het huidige BTW-systeem legt echter een te grote druk op de ondernemingen, waardoor grensoverschrijdende handel wordt ontmoedigd.
Voor wat betreft de verlaging van de indirecte arbeidskosten uit hoofde van de nationale wetgevingen heeft de Commissie erop gewezen dat de fiscale lasten en heffingen het zwaarst drukken op het midden- en kleinbedrijf. De noodzaak tot een verlaging van de fiscale druk op arbeid wordt dringend gevoeld door alle voornaamste politieke betrokkenen. Er zijn drie punten die moeten worden veranderd om het concurrentievermogen van industriële kleine en middelgrote bedrijven in heel Europa te verbeteren: beperking van de belastingen op arbeid, administratieve vereenvoudigingen voor het midden- en kleinbedrijf en experimentele verlaging van de BTW.
Het openstellen van de wereldmarkt voor het midden- en kleinbedrijf gebeurt in toenemende mate door de opname van ondernemingen in netwerken voor de verwerving en uitwisseling van productiefactoren; de samenwerking tussen ondernemingen schept rijkdom en vormt een bron van innovatie en nieuwe werkgelegenheid: deze elementen maken het midden- en kleinbedrijf tot een instrument voor de ontwikkeling van het endogene lokale potentieel. Daar is dan wel een optimaal partnerschap tussen de Europese instellingen, de lidstaten, de regionale en lokale autoriteiten, beroepsverenigingen en het midden- en kleinbedrijf zelf voor nodig. Op die manier kunnen we de administratieve segmentatie terugdringen.

Lindqvist
Mijnheer de Voorzitter, onderhavig verslag gaat over de coördinatie van activiteiten ten behoeve van de kleine en middelgrote bedrijven (KMO's). Het gaat dus over aanbevelingen, mededelingen en ervaringsuitwisseling. Dat is een goede manier om de lidstaten tot activiteiten te stimuleren. Het is een prima aanpak, en ook de juiste aanpak. Het zou verkeerd zijn een en ander door middel van wetgeving, verordeningen of richtlijnen te willen regelen.
Er zijn met name vier kwesties die ik wil onderstrepen. Het eerste betreft het stimuleren van kleine ondernemingen in het algemeen, het opwaarderen van het begrip onderneming. Wij moeten ondernemingen beschouwen als iets goeds en niet als iets verdachts; hier en daar zijn verontrustende tendensen in die richting te bespeuren.
De tweede kwestie betreft de scholing, die is van cruciaal belang. Ik denk hierbij aan scholing voor zowel ondernemers als werknemers van KMO's. Hieraan moet meer prioriteit gegeven worden. Ik denk in het bijzonder aan scholing in een vroeg stadium op basisscholen en in het middelbaar onderwijs, die erop gericht is ondernemerschap als een natuurlijke levensfase te beschouwen. Scholing dient er dus niet alleen op gericht te zijn om bij toetreding tot de arbeidsmarkt ergens een baan te krijgen, maar ook op het leren scheppen van een baan, het leren opzetten van een onderneming.
De derde kwestie betreft eenvoudiger en soepeler regels voor KMO's die niet altijd aan de grote bedrijven gelijkgesteld kunnen worden.
De vierde kwestie gaat over het betrekken van de KMO's bij de komende programmering van de structuurfondsen, zodat het duidelijker wordt op welke manier de middelen het beste toegekend kunnen worden, om de ontwikkeling te stimuleren.

Rübig
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, de doelstellingen voor een zinvol MKB-beleid voor de millenniumwisseling worden in dit verslag duidelijk uiteengezet. Sterker dan voorheen moet de MKB-dimensie in het communautaire beleid worden geïntegreerd. Zowel op nationaal vlak als vanwege EU-regelingen bestaan nog altijd op heel wat gebieden hindernissen die uit de weg moeten worden geruimd en waarvan de middenstand moet worden bevrijd. Daarom ben ik dan ook dankbaar voor het uitvoerige verslag van de werkgroep BEST, dat een belangrijke bijdrage vormt tot het scheppen van een beter Europees klimaat voor het MKB. Voorts steun ik het plan om passende inlichtingen over kleine en middelgrote ondernemingen in te winnen en deze op alle mogelijke beleidsniveaus ter beschikking te stellen.
Wij zijn tevreden over de gegevens van het Europese Bureau voor de Statistiek over de middenstand en de waarnemingspost. Maar wij mogen hier niet vergeten dat het winnen van inlichtingen voor vele ondernemingen problemen veroorzaakt. De administratieve belasting, juist voor bedrijven met weinig personeel, heeft zijn verzadigingspunt bereikt. Van nu af aan moeten wij streven naar een efficiënte deregulatie op het gebied van statistische verslaggevingsplichten. Ook het tweede punt van het onderhavige verslag gaat in de goede richting. Middelgrote en kleine ondernemingen moeten in grotere mate deelnemen aan de communautaire programma's. Ik verwijs naar het derde meerjarenprogramma, dat volgend jaar ook toegankelijk wordt voor sommige toetredingskandidaten. Volgende week wordt nog een belangrijke beslissing genomen met vérstrekkende gevolgen, want dinsdag vergadert het bemiddelingscomité over het vijfde kaderprogramma voor onderzoek.
Ik ben ervan overtuigd dat dan alle mogelijkheden moeten worden benut om te verzekeren dat dit programma volgend jaar van start gaat, want het gaat hier in het bijzonder om de middenstand, die luidens de opvattingen van het Parlement speciaal moet worden gesteund.

Souchet
Mijnheer de Voorzitter, wij merken enig scepticisme bij onze rapporteur, die zich afvraagt of dit tweejaarlijkse verslag dat de Commissie ook nu weer over de coördinatie van de activiteiten ten behoeve van het MKB en de ambachtelijke sector heeft opgesteld, echt wel zin heeft. Wij weten nochtans allemaal welke essentiële rol de KMO's spelen op het gebied van innovatie, het scheppen van werkgelegenheid en ruimtelijke ordening, in het bijzonder in plattelandsgebieden. Zo werkt in Frankrijk bijvoorbeeld 37 % van alle werknemers in ondernemingen met minder dan twintig werknemers en twee derde in ondernemingen met minder dan honderd werknemers. 13 % van de actieve bevolking werkt in de ambachtelijke sector en de werkgelegenheid heeft de neiging zich meer en meer naar het MKB te verplaatsen.
Waarom beklemtoont onze rapporteur dan dat "het geen zin heeft zichzelf voortdurend te herhalen en moeilijk leesbare verslagen en resoluties op te stellen" ? Omdat op dit gebied, dat onder de nationale bevoegdheid valt, ernstige twijfels rijzen over het nut van de rol die de Commissie met het oog op coördinatie en structurele bijstand speelt. In verband met dit laatste punt zegt de Commissie dat aanzienlijke bedragen aan overheidsgeld ter beschikking van het MKB staan, met name in het kader van de regionale fondsen en een aantal communautaire initiatiefprogramma's.
In welke mate wordt evenwel van deze middelen gebruik gemaakt? Hoe en door wie worden ze gebruikt? Is deze steun echt nuttig en doeltreffend? Zouden andere kanalen niet goedkoper en beter aangepast zijn aan de echte behoeften van de ondernemingen? Wij krijgen geen antwoord op al deze fundamentele vragen en ontvangen geen enkele evaluatie. Een dergelijke onzekerheid, een dergelijk gebrek aan controle is totaal onaanvaardbaar. Zoals de rapporteur onderstreept, kunnen wij niet aanvaarden dat de Commissie "zich ertoe beperkt veelal op grond van louter theoretische gegevens te stellen dat het MKB de nodige aandacht krijgt" . Dat is stereotiepe propagandataal. De opmerkingen van de Rekenkamer zijn niet van dien aard dat ze ons geruststellen. Hieruit blijkt dat de weinige gegevens die de Commissie verstrekt onbetrouwbaar zijn en dat grote ondernemingen steun binnen rijven die voor KMO's bestemd is.
Er heerst dus de grootste onduidelijkheid en wij dienen ons zeker vragen te stellen over het nut van dergelijke middelen om communautaire steun te verlenen. Het is eigenaardig dat de Commissie zich geen vragen stelt over de massa voorschriften die zij het MKB zelf oplegt of over de noodzaak om de KMO's beter te beschermen tegen oneerlijke concurrentie, namaak, zwartwerk, sociale en milieudumping en, mijnheer de Voorzitter, tegen de risico's van bedrijfsverplaatsingen.

Lukas
Mijnheer de Voorzitter, de basisstellingen van het onderhavige verslag moeten qua inhoud van harte worden begroet. Het zal in de toekomst onvermijdelijk worden er werkelijk voor te zorgen dat de structuurfondsen in veel grotere mate ten goede komen aan het MKB. Ik wil er echter op wijzen dat zowel het coördinatieverslag van de Commissie als het onderhavige verslag eens te meer duidelijk laten uitkomen hoezeer de subsidieritus ons economisch denken beheerst. Het wordt tijd om de zelfstandigheid van de ondernemers helder en duidelijk voorop te stellen. In die zin kunnen ook wij Europarlementariërs een opbouwende rol spelen. Tijdens onze besprekingen met het MKB zouden wij bijvoorbeeld steeds weer moeten verwijzen naar het zogenaamde EESV, het Europees economisch samenwerkingsverband. Deze hoogst interessante mogelijkheid om geheel onbureaucratisch en flexibel grensoverschrijdend samen te werken, wordt tot nu toe nog niet voldoende benut. En hier gaat het om een vorm van samenwerking die niet alleen bedrijfseconomische voordelen oplevert, maar ook in grote mate overeenkomt met de geest van de interne markt.
Tenslotte wilde ik mij aansluiten bij de oproep van de rapporteur aan het Oostenrijkse voorzitterschap om de organisatie van een seminar van de sociale partners en het MKB over de verbetering van de Europese sociale dialoog tot een goed einde te brengen.

Thyssen
Voorzitter, ik zie dat mijn collega professor Secchi hier niet is. Zou u zo vriendelijk willen zijn mij 30 seconden van zijn tijd te geven om mij eventjes tot de rapporteurs voor advies te richten.
Voorzitter, ten behoeve van de collega's voor advies heb ik hier een terechte opmerking gekregen waarin gezegd wordt door collega Cellai dat er heel weinig terug te vinden is van de concrete voorstellen die in de adviesverslagen zijn geformuleerd. Dat is inderdaad het geval, maar ik zou hun willen vragen dit niet te interpreteren als een gebrek aan respect voor het werk dat in de andere commissies is verricht. Wij zullen daar zeker in de toekomst in de economische commissie, als wij het over het KMObeleid hebben, rekening mee houden. Maar wat ons probleem was is het volgende. Wij zijn beperkt qua plaats en ruimte om een advies te schrijven. Wij hebben vastgesteld dat wij absoluut niet zinvolle dingen en zinvolle concrete gedetailleerde voorstellen konden formuleren over alle onderdelen van dit KMO-beleid. Wij hebben dat expliciet voorgelegd aan de collega's en wij hebben dan in de economische commissie geconcludeerd ons te beperken tot de methodologie van het KMO-beleid bij de Commissie en ons niet meer over het beleid zelf in alle details uit te spreken. Vandaar dat u zo weinig van uw adviezen terugvindt, maar geloof het van mij en van mijn collega's, wij appreciëren uw adviezen.

Monti
Mijnheer de Voorzitter, ik dank het Europees Parlement voor de constante inspanningen ten gunste van de acties van de Commissie ter bevordering van maatregelen voor het midden- en kleinbedrijf, en in het bijzonder voor de bijdrage aan het verslag van de Commissie van 1997 en de coördinatie van de communautaire activiteiten ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf en de ambachtelijke sector.
Het is van vitaal belang dat de kleine en middelgrote ondernemingen gebruik kunnen maken van de mogelijkheden die hen worden geboden door de communautaire programma's om hun mogelijkheden tot innovatie en ontwikkeling en vooral tot het scheppen van nieuwe werkgelegenheid te valoriseren - een heel duidelijke noodzaak en ons aller gemeenschappelijk doel.
Ik zou mevrouw Thyssen willen bedanken voor haar ontwerpresolutie en voor haar verslag, die naar mijn idee uiterst nuttige en constructieve teksten zijn. Verder bedank ik ook alle andere afgevaardigden die hebben bijgedragen aan dit verslag, te weten de afgevaardigden Cellai, Peter, Adam, Robles Piquer en Ferrer.
Het verslag van de Commissie geeft een overzicht van de communautaire maatregelen ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf en de ambachtelijke sector en illustreert de resultaten die behaald zijn dankzij de gecoördineerde aanpak van de Commissie en die erop gericht zijn om in het hele communautaire beleid rekening houden met de belangen van het midden- en kleinbedrijf, alsook de communautaire programma's gemakkelijker toegankelijk te maken voor dergelijke bedrijven.
De bijdrage van het Europees Parlement is van essentieel belang, zoals altijd wanneer het gaat over het midden- en kleinbedrijf, en komt op het juiste moment. Er zijn namelijk al onderhandelingen gestart met betrekking tot de voorstellen voor hervorming van de structuurfondsen voor de periode 2000-2006, maar ook voor de nieuwe programma's, zoals het vijfde kaderprogramma voor onderzoek en technologische ontwikkeling en het nieuwe LEONARDO-programma.
Het is een duidelijke zaak dat een doelmatige coördinatie tastbare voordelen zal brengen voor het midden- en kleinbedrijf. Ik kan zeggen dat er in werkelijkheid al vooruitgang geboekt is, zoals ook wordt onderstreept in het verslag van mevrouw Thyssen. Maar de Commissie heeft zich tot doel gesteld in de toekomst nog betere resultaten te behalen. Ik neem deze gelegenheid te baat om ook nog te herinneren aan de rol van de groep van commissarissen voorgezeten door commissaris Papoutsis, voor het middenen kleinbedrijf en de aanmoediging van de ondernemersgeest.
Wat wij voor ogen hebben is een verdere verbetering van de coördinatie van de activiteiten van de Commissie voor wat betreft de programma's en de acties ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf. Ik kan u verzekeren dat de Commissie zich ervoor zal inspannen om dit doel te bereiken. Ik zou verder willen opmerken dat wij het in algemene lijnen eens zijn met de aanbevelingen die geformuleerd zijn in de ontwerpresolutie.
In het bijzonder zou ik willen wijzen op drie kwesties van doorslaggevend belang: ten eerste, de noodzaak van een effectief gebruik van de communautaire definitie van het midden- en kleinbedrijf in alle programma's, zowel op communautair als op nationaal niveau; ten tweede, het belang van de vergemakkelijking van de toegang tot de programma's voor het midden- en kleinbedrijf, in het bijzonder in het kader van de structuurfondsen en de programma's voor onderzoek en opleiding; ten derde, maar net zo belangrijk, de noodzaak van een grotere betrokkenheid van de kleine en middelgrote ondernemingen bij het voorbereiden van de programma's die hen aangaan, via rechtstreekse vertegenwoordiging van deze bedrijven.
Ik wil nog enkele opmerkingen plaatsen. Er is gesproken over overreglementering: het is goed dit risico altijd in het oog te houden, maar ik zou de heer Souchet erop willen wijzen dat zowel de activiteiten van de task force BEST, alsook de activiteiten van de groepen SLIM (Simpler Legislation and Internal Market) er speciaal op gericht zijn - en zij beginnen met de eerste concrete resultaten te komen, zoals het Parlement goed weet - de regels te vereenvoudigen, waarbij vooral de behoeften van de kleine en middelgrote bedrijven in aanmerking genomen worden.
De heer Cellai heeft een belangrijk probleem aangestipt - dat van de belastingen - die vaak buiten proporties zijn voor het middenen kleinbedrijf. Welnu, dit is een goed voorbeeld van hoe bepaalde activiteiten van de Commissie, die niet uitdrukkelijk, met zoveel woorden aan het midden- en kleinbedrijf zijn gericht, eigenlijk wel voor hen bedoeld zijn. Ik verwijs hier naar de strijd tegen de schadelijke fiscale concurrentie die de vijftien lidstaten, op voorstel van de Commissie, hebben besloten aan te binden. De strijd tegen de schadelijke fiscale concurrentie heeft tot doel het de lidstaten mogelijk te maken, wanneer bepaalde niches en fiscale paradijzen eenmaal gesloten zullen zijn, de totale belastingdruk te verminderen. Waar het vaak de grote bedrijven zijn en niet de kleine die hun voordeel doen met dergelijke niches en paradijzen, zullen het vooral de kleine ondernemingen zijn die duidelijk voordeel halen uit die verlaging van de belastingdruk die het resultaat zou moeten zijn van deze strijd tegen de schadelijke fiscale concurrentie. Ik zal het nu niet verder hebben over de ideeën van de Commissie over de toepassing van lagere BTW-percentages op zeer arbeidsintensieve activiteiten, een mogelijkheid die door dit Parlement wordt ondersteund, maar waaromtrent de lidstaten zich nog niet definitief hebben uitgesproken.
Ik wil tot besluit nog iets zeggen over een zaak die door verscheidene leden naar voren is gebracht, namelijk de positie van het MKB met betrekking tot de structuurprogramma's. De Commissie realiseerde zich dat er geen gedetailleerde gegevens voorhanden waren en heeft daarom een thematische evaluatie opgezet die het effect van de structuurfondsen op het MKB in kaart moet brengen. De eindresultaten van deze evaluatie zullen vóór eind 1998 beschikbaar zijn. De eerste resultaten bevestigen eerdere studies als het gaat om het aandeel van het MKB in de totale structurele bijstand en de typologie van de maatregelen. Wij kunnen dus eigenlijk niet spreken van een gebrek aan gegevens, hoewel deze niet gedetailleerd genoeg zijn om inzicht te krijgen in de bedrijfsklassen van de begunstigden, wat een belangrijk punt is. Daarnaast is de Commissie in een aantal lidstaten bezig met een analyse van de regelingen op het gebied van de financieringstechnieken, die als leidraad voor toekomstige programma's zal worden gebruikt. Ik wil hierbij aantekenen dat de lidstaten primair verantwoordelijk zijn voor het uitvoeren van evaluaties en analyses van de voortgang van hun structuurprogramma's en dat zij moeten worden aangespoord om meer gedetailleerde en accurate gegevens te verstrekken over de deelname van het MKB aan die programma's. De studie die ik zojuist noemde, zal niet in een bureaula verdwijnen. Deze is niet alleen bedoeld om nuttige gegevens te verzamelen, maar ook om voor de volgende programmeringsperiode aanbevelingen te kunnen doen over hoe de maatregelen voor het MKB en de tenuitvoerlegging daarvan in toekomstige programma's kunnen worden verbeterd.
Bovendien zal de Commissie in de loop van 1999 met richtsnoeren komen om lidstaten te helpen bij de voorbereidingen van hun toekomstige programma's waarvoor steun uit de structuurfondsen wordt gevraagd. In dit verband zal speciaal aandacht worden besteed aan maatregelen ter versterking van het MKB en het ondernemerschap.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.00 uur plaats.
(De vergadering wordt om 22.15 uur gesloten)

