Plechtige vergadering - 2008, Europees jaar van de interculturele dialoog
De Voorzitter
Dames en heren, namens de Voorzitter van het Europees Parlement, heb ik de grote eer en het grote genoegen om in dit Europees Jaar van de Interculturele Dialoog de speciale VN-rapporteur voor de vrijheid van godsdienst of overtuiging, Dr. Asma Jahangir, welkom te heten in het Europees Parlement.
Ons Parlement hecht bijzonder veel waarde aan dit Jaar van de Interculturele Dialoog. Door middel van een reeks evenementen en initiatieven biedt ons Parlement een forum voor de uitwisseling van ideeën tussen burgers uit verschillende culturen en gemeenschappen, en tussen burgers van verschillende religies en overtuigingen.
In de loop van dit jaar hebben we al politici en religieuze leiders van over de hele wereld uitgenodigd om ons toe te spreken. We hopen dat ons Parlement ook zal dienen als een forum voor communicatie, voor het verspreiden van een gemeenschappelijke boodschap en voor het bevorderen van een echte vrije dialoog en voor betere wederzijdse kennismaking.
Het doet mij met name genoegen om u, Dr. Jahangir, te mogen verwelkomen om de plenaire vergadering toe te spreken over onderwerpen van vitaal belang voor de vrede en ontwikkeling in de wereld.
Als onderdeel van onze gemeenschappelijke missie om democratie en mensenrechten te promoten, hebben we de gebeurtenissen in uw land, Pakistan, goed in de gaten gehouden, en gedurende uw gevangenschap het afgelopen jaar heeft het Europees Parlement een resolutie aangenomen, waarin om uw onmiddellijke vrijlating werd geeist. Vooral daarom zijn we bijzonder blij dat we u vandaag in ons midden hebben.
Er is nog een reden waarom uw bezoek op dit moment zo belangrijk is. Dit jaar vieren we de 60ste verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, die door de Algemene vergadering van de Verenigde Naties op 10 december 1948 werd aangenomen. Deze verklaring luidde een nieuw tijdperk in, in een wereld die net de beproevingen van de ergste oorlog uit de geschiedenis had overleefd, een oorlog die begon in Europa. De Verklaring legde de eerste internationale, formele verplichting vast omtrent de waardigheid en gelijkheid van alle menselijke wezens, ongeacht kleur, overtuiging of afkomst. Artikel 18 van de Verklaring luidt: "Een ieder heeft recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst;dit recht omvat tevens de vrijheid om van godsdienst of overtuiging te veranderen, alsmede de vrijheid hetzij alleen, hetzij met anderen zowel in het openbaar als in zijn particuliere leven zijn godsdienst of overtuiging te belijden door het onderwijzen ervan, door de praktische toepassing, door eredienst en de inachtneming van de geboden en voorschriften.”
Uw taak als speciaal rapporteur van de VN is het de bestaande of eventuele toekomstige belemmeringen om dit recht uit te oefenen weg te nemen, en methoden en maatregelen voor te stellen om deze tegen te gaan en te elimineren.
In uw rapportages benadrukt u het belang van een verdere, intensievere dialoog met gemeenschappen die er andere religies of overtuigingen op na houden. Dit is een dialoog, die op alle niveaus moet worden gehouden, door alle maatschappelijke groeperingen. U benadrukt vooral de behoefte aan een bredere participatie van vrouwen bij de bevordering van meer tolerantie, respect en wederzijds begrip.
In veel van zijn resoluties heeft het Europees Parlement het feit benadrukt, dat vrouwen een belangrijke rol spelen bij de bevordering van dialoog en vrede, zoals ook onderstreept werd op de conferentie die werd georganiseerd ter gelegenheid van de internationale vrouwendag. U hebt zelf deelgenomen aan tal van conferenties over het stimuleren van de dialoog, bijvoorbeeld in het kader van de Alliance of Civilizations, en hebt veel initiatieven genomen om vrouwen een grotere rol te geven.
Ook hebt u de rol van onderwijs benadrukt als de belangrijkste factor bij het voorkomen van conflicten. Opvoeding kan respect leren en de acceptatie van pluralisme en diversiteit in het kader van religie en overtuigingen. Zo draagt het bij aan de verspreiding en versterking van de mensenrechten in alle samenlevingen.
Waar u voor staat, sluit aan bij het motto van het Europees Jaar van Interculturele Dialoog, "Samen in diversiteit”. Het vormt een aanvulling op de leidende rol die is toegewezen aan activiteiten die kennis, respect en tolerantie van verschillende overtuigingen bevorderen.
De vergadering van vandaag is een geweldige kans. Voor degenen die nog langer met u van gedachten willen wisselen, is er morgenvroeg een speciale vergadering, georganiseerd door de subcommissie mensenrechten.
Dr. Jahangir, het doet me geweldig genoegen u nu te mogen uitnodigen het Europees Parlement toe te spreken.
(Applaus)
Asma Jahangir
speciale VN-rapporteur voor de vrijheid van godsdienst of overtuiging. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, geachte leden van het Europees Parlement, dames en heren, beste vrienden, het is een eer en een geweldig genoegen hier vandaag bij u te mogen zijn. Ik zou de Voorzitter, Hans-Gert Pöttering, zeer hartelijk willen bedanken voor zijn uitnodiging het Europees Parlement toe te spreken. Ik moet u ook bedanken voor de steun die u mij heeft gegeven, zowel als speciaal rapporteur van de VN, als persoonlijk, toen ik vorig jaar gevangen zat.
Uw besluit 2008 als het Europees Jaar van de Interculturele Dialoog te benoemen en in verband daarmee verschillende initiatieven te ontwikkelen komt inderdaad op het juiste moment en is zeer belangrijk. De geschiedenis van Europa is gevormd door veel positieve momenten van interculturele dialoog. Maar er is ook een gebrek aan een dergelijke dialoog te bespeuren, bijvoorbeeld als we ons de godsdienstoorlogen te binnen brengen of het in getto's onderbrengen van bepaalde gelovigen in de middeleeuwen.
In mijn toespraak zou ik graag met u een paar gedachten willen delen, voornamelijk over de dialoog tussen godsdiensten, gebaseerd op de ervaring die ik de afgelopen vier jaar heb opgedaan als speciale VN-rapporteur voor de vrijheid van godsdienst of overtuiging. Ik zou graag vier vragen willen opwerpen, vooral voor wat betreft het wat, waarom en hoe van de interculturele dialoog.
Laten we beginnen met de eerste vraag: wat bedoelen we met interculturele dialoog? De terminologie lijkt al lastig: houdt "intercultureel” ook een interreligieuze dialoog in? Natuurlijk zou ik deze vraag bevestigend willen beantwoorden, omdat religies onderdeel van een cultuur zijn. Tegelijkertijd moeten "intrareligieuze” spanningen ook adequaat worden aangepakt. Dientengevolge moet interculturele dialoog ook de gelovigen van verschillende gezindten van de verschillende religies accepteren en rekening houden met hun ideeën.
Hoe zit het met de dialoog tussen theïstische, niet-theïstische en atheïstische gelovigen? Al deze gelovigen worden beschermd door internationale wetgeving op het gebied van de mensenrechten, alsmede door het recht geen religie of overtuiging aan te hangen. Dus moeten, naar mijn mening, deze dimensies ook worden opgenomen in initiatieven tot een interculturele dialoog.
Op het niveau van de Verenigde Naties zijn er meer termen, zoals de "Alliance of Civilizations” of het "International Year for the Rapprochement of Cultures 2010”. Deze titels vermijden het vaak besmette woord "religie”, maar zijn heel sterk bedoeld om de interreligieuze en interculturele dialoog, het begrip en de samenwerking naar vrede te bevorderen.
Dus "interculturele dialoog” zou gezien kunnen worden als een veelomvattende term, waaronder de verschillende dimensies die eerder werden genoemd: interreligieuze dialoog en intrareligieuze benaderingen ook als ze atheïstische niet-gelovigen betreffen. Ik ben erg gecharmeerd van de manier waarop het Europees Parlement en de Raad de doelen hebben beschreven voor de interculturele dialoog in hun besluit nr. 1983/2006/EC, waarin is vastgelegd dat het Europese Jaar "het respect voor culturele diversiteit moet versterken en om moet gaan met de complexe realiteit in onze maatschappijen en de co-existentie van verschillende culturele identiteiten en overtuigingen. Bovendien is het van belang de bijdrage te benadrukken van de verschillende culturen aan het erfgoed en de levenswijze van de lidstaten en te erkennen dat cultuur en interculturele dialoog essentieel zijn voor het leren samenleven in harmonie.”
En wat nog belangrijker is, de staat moet trouw blijven aan zijn beleid, en zijn leidinggevende vaardigheden zo ontwikkelen dat uiteenlopende belangen er onder vallen. Zowel de regering als de burgermaatschappij spelen een rol bij het creëren van een omgeving waarin mensen van verschillende religies en overtuigingen moeiteloos met elkaar om kunnen gaan. Als zodanig dient het concept van de interculturele dialoog te worden verbreed.
Dat brengt me op de tweede vraag: waarom is interculturele dialoog belangrijk? Ik ben ervan overtuigd dat het houden van een interculturele dialoog van het grootste belang is voor het overwinnen van sektarische en onverzoenlijke opvattingen en voor het versterken van religieuze tolerantie overal te wereld. Naast onderwijs vormt de interreligieuze dialoog een van de belangrijkste middelen ter voorkoming van misverstanden, conflicten en schendingen op het terrein van de vrijheid van godsdienst of overtuiging. Als het succesvol wordt uitgevoerd kan de interculturele dialoog tolerantie, respect en begrip bevorderen.
Hoewel culturen en religies zeer verschillend kunnen zijn, is er geen rechtvaardiging voor de stelling dat ze, omdat ze verschillend zijn, niet dezelfde status hebben. Hoewel een groot aantal mensen, ongeacht hun geloof of overtuiging, universele waarden aanhangen, zijn er altijd mensen geweest die proberen te bewijzen dat hun cultuur, hun religie, hun taal of hun geschiedenis superieur is aan die van hun buren. Mijn voorganger als speciale VN-rapporteur, professor Abdelfattah Amor uit Tunesië, heeft al gevraagd of er iets is wat mensen in de loop der geschiedenis niet hebben gedaan "in naam van de religie”. Desalniettemin delen religies veel morele waarden die hen in staat kunnen en moeten stellen tot gemeenschappelijk begrip en respect te komen.
Gedurende mijn bezoeken aan landen heb ik gezien hoe positief inspanningen kunnen zijn, die ten doel hebben tot een interreligieuze dialoog te komen. Tegelijkertijd kan de afwezigheid van zo'n dialoog een vroege waarschuwing zijn voor komende interreligieuze spanningen en conflicten. Het is duidelijk dat dialoog alléén de onderliggende problemen niet oplost; het is eerder een eerste stap in de goede richting. Interreligieuze dialoog zou niet alleen een intellectuele en theologische oefening moeten zijn, het kan ook de zwijgende meerderheid aanzetten op zoek te gaan naar een gemeenschappelijke strategie om harmonie en vrede te vinden. Er zijn echte succesverhalen over interreligieuze dialoog; maar de inspanningen van gewone mensen zorgen zelden voor koppen in de media, in tegenstelling tot interreligieus geweld.
Laat me twee ervaringen uit mijn recente inspectiereizen met u delen, ervaringen die laten zien dat gesprekspartners niet ver hoeven te gaan om een betekenisvolle dialoog te voeren. Tijdens mijn bezoek aan Israel en het bezet Palestijns gebied, werd ik geïnformeerd over verschillende bijeenkomsten tussen geloven, waar Israëlische en Palestijnse inwoners samenkomen en hun dialoog niet laten verstoren door recente politieke gebeurtenissen. Een NGO rapporteerde: "zowel de Israëliërs als de Palestijnen hadden het over frustratie en wanhoop met betrekking tot de extreme wreedheden in hun maatschappij en over de onwil van de meerderheid om op niet-gewelddadige wijze samen te werken bij het vinden van oplossingen. Beiden spraken van de noodzaak de andere kant zijn eigen geweld te horen toegeven en spijt te betuigen.”
Daarnaast zag ik in Noord-Ierland het belang van een interreligieuze dialoog in de buurten. In Belfast zijn tal van initiatieven op het niveau van gewone mensen die mensen van verschillende politieke en religieuze achtergronden bijeenbrengen, waarbij sommigen van hen naast elkaar wonen, maar gescheiden worden door de zogenaamde "vredeslijnen”.
Dat brengt ons op de derde vraag: wie moet er bij de interculturele dialoog worden betrokken? De Millennium World Peace Summit, die in augustus 2000 in New York werd gehouden, bracht meer dan 1000 religieuze en geestelijke leiders bijeen. In hun uiteindelijke verklaring "Commitment to Global Peace” benadrukten ze, dat echte vrede pas bereikt kan worden als alle gemeenschappen de culturele en religieuze verscheidenheid van de menselijke familie erkennen in een geest van wederzijds respect en begrip.
Zulke vergaderingen van religieuze leiders zijn belangrijk, maar tegelijkertijd dient ook de interreligieuze dialoog op het niveau van de gewone mens te worden aangemoedigd en gevoed. Naar mijn mening zouden bij de uitwisseling van gezichtspunten zo mogelijk ook gelovigen betrokken moeten zijn die objectief tegen hun geloof aankijken, alsmede atheïstische en niet-theïstische gelovigen en leden van religieuze minderheden. Elke dialoog zou ook geweldig profiteren van de standpunten van vrouwen, die gemarginaliseerd plegen te worden bij grote evenementen van de interreligieuze dialoog. Vrouwen zijn een groep die het ergst te lijden hebben onder religieuze intolerantie, maar ik merkte dat vrouwengroepen bij religieuze scheidslijnen zeer effectieve pleiters zijn van mensenrechten in situaties, waar sprake is van spanningen in een gemeenschap.
Soms kan het ook nuttig zijn dat mensen van hetzelfde geloof, maar met tegengestelde opvattingen aanwezig zijn. Een goed voorbeeld van mijn recente bezoek aan het Verenigd Koninkrijk is een rondetafeldebat in Londen, waar het ook ging over wetgeving tegen discriminatie, op grond van seksuele oriëntatie en bij wet bepaalde uitzonderingen voor organisaties met betrekking tot religie of overtuiging. De discussie zou totaal anders zijn verlopen als er geen vertegenwoordigers uit de Lesbian and Gay Christian Movement aanwezig waren geweest.
Kunstenaars spelen ook een belangrijke rol bij de opvoeding van het publiek als het gaat om religieuze tolerantie en het slaan van bruggen tussen verschillende gemeenschappen. Eén goed voorbeeld is het West-Eastern Divan Orchestra, dat is samengesteld uit jonge Israëlische, Palestijnse, Libanese, Syrische, Jordanese en Egyptische musici. De oprichter en dirigent ervan, Daniel Barenboim, beschreef het humanitaire idee achter dit orkest als volgt: "We zien ons zelf niet als een politiek project, maar eerder als een forum waar jonge mensen uit Israel en alle Arabische landen zich vrijelijk en openlijk kunnen uitdrukken en tegelijkertijd het verhaal van de ander aan kunnen horen. Het is niet noodzakelijkerwijs een kwestie van het verhaal van de ander accepteren, laat staan het ermee eens zijn, maar eerder de essentiële behoefte de legitimiteit ervan te accepteren.”
Mijn meest recente bezoek aan India heeft echter laten zien hoe kwetsbaar zelfs kunstenaars zich voelen als ze zich vis-à-vis tegenover de druk van straatbendes zien geplaatst. De visuele-kunstindustrie heeft daar een belangrijke rol gespeeld bij de publieke opvoeding als het gaat om religieuze tolerantie. Maar sommige Bollywood-films zijn via intimidatie effectief in de ban gedaan door niet-staatsacteurs. Helaas schijnen professionals in de audiovisuele kunstindustrie gewoonlijk de goedkeuring van zelfbenoemde hoeders van religieuze sentimenten te zoeken voordat ze doorgaan met een film die raakt aan gemeenschapskwesties. Dit laat zien hoe belangrijk de bijdrage van kunstenaars is aan de interculturele dialoog, of althans zou kunnen zijn. Journalisten en advocaten kunnen ook het verschil maken, vooral als hun verklaringen en acties religieuze lijnen overschrijden. Er zijn talrijke voorbeelden waarbij individuen elkaar te hulp zijn geschoten, dwars door alle religieuze grenzen heen.
Bovendien - en dat is misschien nog belangrijker - zouden politici samen moeten brainstormen over de vraag hoe ze de nieuw uitdagingen tegemoet moeten treden in een wereld die steeds verder geglobaliseerd raakt. Zo'n brainstorm zou eventueel kunnen leiden tot concrete acties ten aanzien van de heersende diversiteit, bij bijvoorbeeld huisvestingsprojecten, schoolprogramma's en benoemingen in vertegenwoordigende organen.
Tot slot zou ik graag de vierde vraag willen noemen: hoe kan interculturele dialoog effectief worden gevoerd? Er zijn verschillende niveaus van interculturele dialoog: internationale en regionale organisaties als de VN, de EU en het OIC kunnen een rol spelen bij het faciliteren van platforms voor de interculturele dialoog. Daarnaast ligt er momenteel een voorstel van NGO's de cultuur van vrede door dialoog en samenwerking tussen individuen en gemeenschappen van diverse religies en overtuigingen te bevorderen in het kader van een Decennium voor de Interreligieuze Dialoog en Samenwerking voor vrede. Dit project zou wellicht van 2011 tot 2020 kunnen lopen. In dit opzicht lijkt het van vitaal belang over een groot aantal goede initiatieven te kunnen beschikken op mondiaal, regionaal, nationaal of lokaal niveau. Laat ik benadrukken dat het ook mogelijk is oude, nieuwe en creatieve middelen te gebruiken om met geringe kosten een interculturele dialoog op gang te brengen, bijvoorbeeld via correspondentievriendschapprogramma's op scholen of chats via het internet over bepaalde onderwerpen, of via straat- en marionettentheater.
De EU-programma's "Een leven lang leren” kunnen dienen als perfecte platforms voor een interculturele en interreligieuze dialoog, en dat doen ze al. De verschillende programma's zijn inderdaad voorbeelden van goede praktijken. Comenius probeert begrip te kweken voor en tussen verschillende Europese culturen door middel van uitwisselingsprogramma's en samenwerking tussen scholen in verschillende landen; meer dan 1,5 miljoen studenten hebben al deel genomen aan het uitwisselingsprogramma voor hoger onderwijs, Erasmus; het Leonardo da Vinci-project financiert grensoverschrijdende mobiliteit in het beroepsonderwijs en praktijkonderwijs; het Grundtvig-programma zorgt voor nieuwe leerprogramma's, speciaal voor volwassenen, die gevaar lopen sociaal buiten de boot te vallen en voor oudere werknemers; en tot slot bevordert het Jean Monnet-netwerk leerprocessen, onderzoek en reflectie omtrent de Europese integratie op instellingen voor hoger onderwijs overal ter wereld. Laat ik benadrukken hoe belangrijk het voor de Europese Unie is haar hand uit te steken naar de hele wereld, vooral in het kader van de interculturele dialoog.
De rol van onderwijsinstellingen is essentieel. Ze kunnen of zorgen voor een geest van tolerantie of spanningen bevorderen, zelfs op jonge leeftijd. Daarom dient de nadruk te liggen op verlicht onderwijs dat kinderen leert de diversiteit die er nu eenmaal is te erkennen. Er zijn genoeg scholen die vrijwillig aan uitwisseling met andere landen willen doen, zowel in Europa als elders. In dat opzicht zou ik graag willen wijzen op de "International Consultative Conference on School Education in Relation to Freedom of Religion or Belief, Tolerance and Non-Discrimination” in 2001. Daar werd unaniem het "Madrid Final Document” aangenomen, waarin werd aanbevolen op vrijwillige basis onderwijzers en studenten gelegenheid te geven voor bijeenkomsten en uitwisselingen met hun tegenhangers uit verschillende religies en overtuigingen.
Het gezin is een ander ingangspunt, waar ofwel kan worden voorkomen ofwel kan worden gestimuleerd dat men vooroordelen koestert, iets dat in hoge mate afhankelijk is van de opvoeding die iemand krijgt. Daarnaast geven gemengde huwelijken, zeer vanzelfsprekend, nieuwe perspectieven en kunnen ze de interculturele of interreligieuze dialoog vergemakkelijken. Naar mijn mening is het belangrijk op jonge leeftijd te beginnen kennis te maken met de manier waarop je buren of andere religies in de wereld staan. Dat hoeft niet noodzakelijkerwijs te betekenen dat je verre reizen maakt, maar dat kan bijvoorbeeld worden gedaan initiatief te nemen en mensen te ontmoeten in je plaatselijke kerk, moskee, synagoge, tempel of andere religieuze plaatsen. De grootte van de groepen, vooral bij religieuse bijeenkomsten van gewone mensen met verschillende geloven, moet niet al te groot zijn teneinde de gesprekspartners een kans te geven aan het woord te komen en elkaar persoonlijk te leren kennen.
Maar de interculturele dialoog staat bloot aan verschillende potentiële risico's: als die niet in goede banen wordt geleid, kan deze een oppervlakkige, vage en ondoelmatige oefening blijken te zijn. Daarnaast kan de interculturele dialoog ook worden gebruikt als middel om de kwade kanten van de "ander” te benadrukken. Deelnemers komen misschien in de verleiding hun gesprekspartners te overtuigen van de superioriteit van hun religie of cultuur.
Wat de mogelijke inhoud van de dialoog betreft, dient er tevens een fundamentele vraag te worden beantwoord: Moeten de deelnemers ook vragen stellen over hun respectieve religies en theologische benaderingswijzen, of zou dat gevaarlijk zijn? Een positief aspect zou kunnen zijn dat de gesprekspartners zich bewust kunnen worden van overeenkomsten in de benaderingswijzen maar ook van de verschillen. Maar deze verschillen kunnen worden geïnterpreteerd als gevoelig of zelfs beledigend. Denk maar eens aan een discussie die gaat over kritische onderwerpen als: Wie was de laatste profeet? Had god een zoon? Zijn religieuze leiders feilbaar? Wat mag je eten en wat niet? Bestaat reïncarnatie?
Een verleidelijk alternatief zou kunnen zijn alleen niet-contraversiële onderwerpen te zoeken die op generlei wijze met theologie te maken hebben, bijvoorbeeld de bespreking van gemeenschappelijke zorgen omtrent het milieu. Maar deze onderwerpen zijn misschien moeilijk te vinden en zouden wel eens heel saai kunnen zijn en uiteindelijk zou zo'n benadering het doel van een echte interculturele en interreligieuze dialoog in gevaar brengen. Ik denk niet dat het zal helpen een laag religieuze correctheid toe te voegen aan de bestaande benadering van politieke correctheid.
Soms hoor je diplomaten zeggen dat we ons niet moeten bezighouden met kritiek op andere godsdiensten dan onze eigen godsdienst. Maar ik zou graag willen vragen: sluit dialoog de mogelijkheid uit de beginselen van andere religies te bekritiseren? Naar mijn mening zou in een echte dialoog een van de opties moeten zijn dat de gesprekspartners het uiteindelijk al dan niet eens zijn, terwijl ze daarbij vanzelfsprekend elkaars standpunten en benaderingen respecteren.
(Applaus)
Als iemand de religie van zijn tegenhanger wil bekritiseren, is het natuurlijk raadzaam dat op een informele manier te doen en zijn woorden zorgvuldig af te wegen. Daarnaast helpt het misschien ook als er al wederzijds vertrouwen bestaat tussen de verschillende groepen. Ik ben sterk van mening echter dat het fout zou zijn de benadering te kiezen waarbij religies per se worden beschermd in plaats van personen of groepen gelovigen, zoals bekrachtigd door internationale mensenrechtelijke normen.
(Applaus)
Bij tal van gelegenheden heb ik uiting gegeven aan mijn bezorgdheid dat het criminaliseren van het z.g. zwartmaken van religies contraproductief kan zijn, omdat het een sfeer van intolerantie en angst kan creëren en zelfs de kansen op een reactie kan doen toenemen. Beschuldigingen van zwartmakerij kunnen legitieme kritiek of zelfs onderzoek naar praktijken en wetten die een schending betekenen van de mensenrechten en die (naar men denkt) worden gesanctioneerd door religie, in de kiem smoren.
Tot slot denk ik dat het recht en het functioneren van democratische instellingen eerste vereisten zijn voor het tot stand brengen van een gunstig klimaat, dat bevorderlijk zou kunnen zijn voor een echte dialoog en echt begrip. Mensen moeten vertrouwen in het systeem hebben en dus kan diversiteit binnen instellingen bijdragen aan het creëren van zo'n omgeving. Interculturele dialoog zou niet op neerbuigende wijze moeten worden opgelegd of opgezet. Het beleid van naties in dat opzicht dient ruimte en lucht te geven voor de verscheidenheid aan religies en overtuigingen, en zo natuurlijke kansen te creëren voor interactie en begrip.
Dit zijn mijn ideeën over het wat, waarom, wie en hoe van de interculturele dialoog. Ik vrees dat ik, in plaats van uitgebreide antwoorden te geven, een aantal nieuwe kwesties heb opgeworpen.
In mijn beschouwingen heb ik al gezinspeeld op het potentieel, maar ook op de mogelijke valkuilen, van de interculturele dialoog. Het schijnt cruciaal te zijn een interculturele dialoog te institutionaliseren op verschillende niveaus in de juiste vorm en met een brede selectie deelnemers, en tegelijkertijd een echte uitwisseling van standpunten mogelijk te maken. Ik denk dat gezamenlijke verklaringen en beweringen door religieuze leiders belangrijk zijn; maar ik zou graag van deze mogelijkheid gebruik maken de vitale rol van gewone initiatieven, concrete bijeenkomsten en gezamenlijke acties te benadrukken. Ik denk ook dat het beter is een oorlog met woorden te voeren dan langdurige spanningen te hebben. Als gewone, theïstische en niet-theïstische gelovigen samenkomen, sommige wellicht voor de eerste keer, leren ze, hopelijk, een heleboel van elkaar, ook als ze het uiteindelijk niet eens zijn over belangrijke kwesties.
Universele waarden zouden moeten dienen als brug tussen verschillende religies en overtuigingen en ik weiger het feit te accepteren dat universele waarden van mensenrechten ondergeschikt zouden kunnen en moeten zijn aan ofwel sociale ofwel religieuze normen.
(Applaus)
Dit kan uiteindelijk ook leiden tot versterking van universele mensenrechten, zowel als het gaat om het bevorderen als het beschermen van mensenrechten en vrijheden.
Tot slot wil ik graag Boutros-Boutros-Ghali, de voormalige secretaris-generaal van de VN citeren, die zei: "Vanuit een universeel perspectief beschouwd, dwingen mensenrechten ons om de strijd aan te gaan met de meest veeleisende dialectiek van alle: de dialectiek van identiteit en anders zijn, van het 'zelf' en van 'de ander'. Ze leren ons op de meest directe wijze dat we op een en hetzelfde moment hetzelfde en verschillend zijn.”
(Het Huis geeft de spreker een staande ovatie)
De Voorzitter
Dr. Jahangir, hartelijk dank voor uw toespraak. We hebben zeer zorgvuldig geluisterd naar wat u hebt gezegd, iets wat was gebaseerd op uw respect voor de mensenrechten, op uw schat aan ervaring, en op datgene waar het om draait bij wat u doet.
Ik hoop dat uw bezoek aan het Europees Parlement ons de gelegenheid zal geven tot bredere samenwerking in ons gemeenschappelijk streven naar democratie, vrede en ontwikkeling.
