Bezpieczeństwo jądrowe 25 lat po wypadku w Czarnobylu (debata) 
Przewodniczący
Kolejnym punktem porządku obrad jest debata w sprawie pytania ustnego, skierowanego do Komisji przez pana posła Bogusława Sonika w imieniu Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności, w sprawie bezpieczeństwa jądrowego 25 lat po wypadku w Czarnobylu - B7-0312/2011).
Bogusław Sonik
Panie Przewodniczący! Chciałbym wyrazić satysfakcję z faktu, iż Parlament Europejski upamiętnia na sesji plenarnej ofiary i wszystkich poszkodowanych w największej w historii katastrofie nuklearnej w Czarnobylu. Rocznica ta, szczególnie w kontekście ostatnich wydarzeń w Japonii, staje się tragicznym pretekstem do rozliczeń oraz refleksji nad bezpieczeństwem nuklearnym. Ówczesny dramat pokazał też bezradność i bezmyślność ówczesnych władz komunistycznych na Ukrainie, które próbowały ukryć przed światem fakt i rozmiar awarii w Czarnobylu.
Przypomnijmy sobie tylko parę faktów, które niejako obrazują skalę, zasięg i wymiar tamtej tragedii. Eksplozja reaktora elektrowni atomowej w Czarnobylu doprowadziła do skażenia ok. 100 000 km2 powierzchni, z czego aż 70 % na Białorusi. Substancje radioaktywne dotarły też nad Skandynawię, Europę Środkową, w tym Polskę, a także na południe Europy, do Grecji i Włoch. Z obszarów położonych w pobliżu reaktora ewakuowano około 115 tysięcy osób, a po 1986 roku przesiedlono ok. 220 tysięcy osób z Białorusi, Federacji Rosyjskiej i Ukrainy.
Spustoszenie, jakie spowodowała ta katastrofa zarówno dla zdrowia, jak i środowiska jest bardzo trudne do oszacowania. Specjaliści wciąż nie potrafią ustalić, ile było śmiertelnych ofiar katastrofy. Według ocen Światowej Organizacji Zdrowia liczba zmarłych na raka wywołanego skażeniem po wybuchu w elektrowni może sięgać nawet 9 tysięcy ofiar. Z kolei inne źródła szacują, że na choroby popromienne zmarło już ok. 200 tysięcy osób, a w przyszłości na raka spowodowanego katastrofą w Czarnobylu może umrzeć jeszcze kolejne 100 tysięcy osób. Według najnowszych badań mieszkańcy co najmniej dwóch ukraińskich obwodów nadal jedzą skażoną żywność.
Przypomnijmy, że Unia Europejska jako założyciel funduszu budowy powłoki ochronnej w Czarnobylu wniosła największy wkład finansowy w walkę ze skutkami katastrofy w Czarnobylu. W 25. rocznicę Komisja Europejska zadeklarowała przekazanie kwoty 110 milionów euro, przeznaczonej na stabilizację sytuacji i zabezpieczenia środowiskowe elektrowni w Czarnobylu.
W tym kontekście nie możemy zapomnieć o tym, że kwestia podejścia do bezpieczeństwa nuklearnego jest transterytorialna i globalna, powinna być zatem rozpatrywana w duchu solidarności i transgranicznej odpowiedzialności. Dlatego jednocześnie pytam i apeluję do Komisji Europejskiej o przeprowadzenie długookresowego i kompleksowego badania nad konsekwencjami zdrowotnymi katastrofy w Czarnobylu. Czy Komisja jest gotowa do podjęcia i wspierania długofalowego, obejmującego okres całego życia człowieka, badania skutków katastrofy w Czarnobylu dla zdrowia Europejczyków na wszystkich obszarach występowania opadu radioaktywnego? Czy Komisja Europejska ma dane dotyczące skażenia środowiska na terenach najbardziej dotkniętych wybuchem? Czy w obliczu rocznicy katastrofy Komisja będzie zachęcać rządy do publicznego zobowiązania się do wpłaty nowych środków na rzecz walki ze skutkami omawianej katastrofy jądrowej?
Biorąc pod uwagę ilość elektrowni atomowych na terytorium Unii Europejskiej i obecny poziom koordynacji w Unii Europejskiej, jakie możliwe scenariusze dotyczące skutków poważnej awarii jądrowej w danej elektrowni dla ludności zamieszkującej poszczególne państwa członkowskie są znane Komisji? Czy Komisja Europejska ma plan koordynacji stanowisk krajowych na wypadek katastrofy nuklearnej? Katastrofy nuklearne zaskakują i mają zawsze międzynarodowe i globalne konsekwencje. Lepiej więc zawczasu mieć zestaw niezbędnych odpowiedzi, które pozwolą zminimalizować ryzyko i zapobiec kolejnym katastrofom.
Günther Oettinger
Panie Przewodniczący, Szanowni Posłowie! Przez 25 lat po wypadku jądrowym w Czarnobylu Komisja odgrywała ważną rolę w światowych wysiłkach na rzecz likwidacji skutków tej tragedii. Skala tego wyzwania wymagała połączonych wysiłków. Właśnie dlatego Komisja współpracowała z partnerami z państw członkowskich, G7 i samą Ukrainą na rzecz zapewnienia odpowiedniego ustabilizowania tego obszaru oraz zabezpieczenia go w sposób właściwy z punktu widzenia ochrony środowiska naturalnego.
UE przyjęła aktywne podejście na rzecz zgromadzenia większych zasobów, pochodzących od wspólnoty międzynarodowej, służących zakończeniu nadal trwających prac na miejscu w Czarnobylu, i w dalszym ciągu za pomocą własnych środków staramy się działać w tym zakresie. Komisja jest największym donatorem środków dla Funduszu Budowy Powłoki Ochronnej w Czarnobylu, a na odbywającej się w kwietniu ubiegłego roku w Kijowie konferencji donatorów, w ramach której udało się pozyskać obietnice finansowania w wysokości 550 milionów euro, obiecaliśmy przekazać z naszego budżetu kolejne 110 milionów euro.
Prowadziliśmy ożywione działania na froncie dyplomacji i przekonaliśmy 32 kraje, w tym 13 nowych donatorów, do przekazania środków na rzecz funduszu. Mamy zamiar nadal prowadzić takie działania wśród innych donatorów, w tym w Europejskim Banku Odbudowy i Rozwoju, aby zabezpieczyć środki finansowe nadal potrzebne na zakończenie całego projektu do 2015 roku. Współpracujemy również z rządem Ukrainy w celu zapewnienia ukończenia planu pokrycia powłoką ochronną rdzenia reaktora jądrowego w Czarnobylu. Obejmuje to pokrycie zniszczonego czwartego bloku reaktora za pomocą nowej powłoki ochronnej oraz działania niezbędne w celu wyłączenia pozostałych bloków reaktora do 2015 roku.
Ponadto zajmujemy się projektami badawczymi, prowadzonymi w ramach programu ramowego EURATOM, odnoszącymi się do skutków wypadku oraz sposobów ich likwidacji. Obecnie w ramach inicjatywy na dużą skalę, będącej elementem wspólnego programu zaplanowanego przez europejską platformę MELODI, prowadzone są badania nad małymi dawkami promieniowania.
W ramach mechanizmu współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa jądrowego zastanawiamy się nad projektem służącym wsparciu najbardziej poszkodowanych grup ludności w zamkniętej strefie wokół Czarnobyla. Chcielibyśmy w pogłębiony sposób zająć się powiązaniami między zdrowiem a wyżywieniem. Jeżeli to okaże się przydatne do przeprowadzenia ukierunkowanych działań służących ocenie skutków dla zdrowia ludzkiego na całym obszarze dotkniętym opadem promieniotwórczym z Czarnobyla, to Komisja jest gotowa podjąć działania i przekazać odpowiedzialność za koordynację właściwych środków Komitetowi Bezpieczeństwa Zdrowia UE.
Kolejnym zadaniem Komisji jest zwalczanie skażenia środowiska naturalnego. Po wypadku włączyliśmy się we wspólne projekty badawcze wraz ze Wspólnotą Niepodległych Państw, poprzez pomoc w zbieraniu kompleksowych danych i tworzenie strategii zarządzania katastrofami w sektorze jądrowym na właściwych obszarach Białorusi, Rosji i Ukrainy. Po wypadku w całej UE zbieraliśmy dane dotyczące emisji radioaktywnego cezu. W 1998 roku zostały one opublikowane w formie atlasu, opracowanego we współpracy z Ukrainą, Rosją i Białorusią.
Obecnie w ramach siódmego programu ramowego EURATOM wspieramy sieć doskonałości w radioekologii, aby sfinansować integrację, łączenie w sieć oraz doskonałość naukową na rzecz ochrony radiologicznej dla ludzi i środowiska naturalnego.
W dziedzinie ochrony ludności w ciągu ostatnich 9 lat wspieraliśmy współpracę między państwami członkowskimi w zakresie ćwiczeń z tej dziedziny. W tych ćwiczeniach uczestniczą również przedstawiciele państw trzecich. W trzech ćwiczeniach współfinansowanych za pomocą naszego instrumentu finansowego na rzecz ochrony ludności znalazł się składnik radiologiczny, czyli w ćwiczeniach TORCH, w ramach których zajmowaliśmy się wypadkami powodującymi wiele ofiar oraz ich symulacjami, CREMEX, dotyczących przypadku szerokiego skażenia w formie brudnej bomby, oraz przeprowadzonych rok temu ćwiczeniach SISMICAEX, dotyczących wypadku jądrowego spowodowanego trzęsieniem ziemi.
W najbliższych latach będziemy nadal zapewniać pomoc w duchu solidarności europejskiej, robiąc wszystko, co w naszej mocy, by ograniczyć zniszczenia i uniknąć dalszych szkód z tytułu wypadku w Czarnobylu.
Herbert Reul
Panie Przewodniczący, Panie Komisarzu Oettinger, Panie i Panowie! Moim zdaniem zawsze dobrze jest zrobić rachunek prowadzonych działań, dlatego jestem wdzięczny Komisji za tak dokładne wyjaśnienie wszystkiego, co Europa uczyniła od czasu wypadku, zarówno natychmiast, jak i w średnim czy długim okresie, aż do chwili obecnej.
Bez względu na to, w jaki sposób postrzegamy ten problem, warto zwrócić uwagę, że bez udziału Unii Europejskiej podjęcie środków ograniczających szkody na tę skalę byłoby niemożliwe. Za bardzo przydatną uznaję również świadomość, że Komisja nie tylko zapewniła natychmiastową, bezpośrednią pomoc, ale również w imieniu całej Europy szeroko zajmowała się tym, jakie wnioski należy wyciągnąć z tego wypadku w zakresie środków ochrony ludności, systemów wymiany informacji oraz badań i powiązanych analiz. Nie jestem całkowicie przekonany, że konieczne są nowe analizy. Być może powinniśmy dokonać oceny już dostępnego nam materiału i zastanowić się, czy jest on wystarczający względem naszych potrzeb. Sądzę, że stanie się to jasne w trakcie zróżnicowanej debaty. Czasami dostęp do ogromnej ilości informacji nie stanowi żadnej gwarancji osiągnięcia rozsądnego postępu.
Chciałbym wyrazić moje podziękowania i powiedzieć, że Komisja i cała Europa może być zadowolona z tego, co udało się jej osiągnąć w tym przypadku. Pokazały one, że te instytucje to nie tylko gromada gadających głów, ale również źródło praktycznej pomocy.
Jo Leinen
Panie Przewodniczący, Panie Komisarzu Oettinger, Panie i Panowie! Chciałbym podziękować panu posłowi Sonikowi za zainicjowanie tej debaty i przygotowanie pytania ustnego.
Zgadzam się, że nigdy nie wolno nam zapomnieć o wypadku w Czarnobylu. Doskonale zdajemy sobie sprawę, że prawie ćwierć wieku później nadal odczuwamy długofalowe skutki tego wypadku. Nadal istnieje duży obszar nienadający się do zamieszkania, przez co ludzie nie mogą wrócić do swoich domów. Mamy również długofalowe skutki zdrowotne. W telewizji poinformowano nas, że 25 lat po wypadku nadal dochodzi do poronień.
Europa ponosi część odpowiedzialności, ponieważ kwestia bezpieczeństwa jądrowego nie jest przedmiotem narodowej suwerenności, ale raczej odpowiedzialności europejskiej. Na tym gęsto zaludnionym kontynencie każda elektrownia jądrowa powoduje skutki dla krajów sąsiadujących. Właśnie z tego względu Pan, Panie Komisarzu Oettinger, ponosi szczególną odpowiedzialność za zapewnienie zajęcia się tym zagadnieniem, w szczególności w kontekście ostatnich wydarzeń w Fukushimie. Później porozmawiamy z Panem o kwestii testów warunków skrajnych, czyli analiz bezpieczeństwa w 143 elektrowniach jądrowych. Chciałbym zachęcić Pana do trzymania się swoich zasad. Domagamy się najwyższych możliwych norm bezpieczeństwa w Europie, nie tylko analiz dotyczących klęsk żywiołowych. Musimy odpowiednio ocenić inne kategorie zagrożeń, na przykład uderzenia samolotów, ataki terrorystyczne, ataki komputerowe, czyli takie połączenie ataków na elektrownie jądrowe; co więcej, musi Pan zapewnić, by nie był to wyłącznie pusty gest.
W Czarnobylu nadal wiele pozostaje do zrobienia. Sarkofag jeszcze nie jest bezpieczny i właśnie dlatego potrzebne są nowe środki finansowe celem uporządkowania tej sprawy. Nie słyszałem jeszcze, co planuje się uczynić z odpadami radioaktywnymi rozrzuconymi po całym obszarze instalacji; jak dotąd nie zapewniono jeszcze usunięcia tego materiału. Z tego względu uważam, Panie Pośle Reul, że potrzebne są analizy, ponieważ nie mamy dostatecznego doświadczenia z długotrwałymi skutkami promieniowania. Pragnę zachęcić Komisję do zainicjowania takich analiz.
W ostatecznym rozrachunku najbezpieczniejszą opcją jest strategia rezygnacji z energii jądrowej. Skoro kontynuujemy współpracę z zainteresowanymi krajami, najbardziej chciałbym, byśmy zorganizowali tam warsztaty dotyczące przyszłej technologii oraz zapewnili doradztwo w zakresie oszczędzania energii i rozwoju jej alternatywnych źródeł. Właśnie tego potrzebujemy 25 lat po wypadku w Czarnobylu.
(Mówca zgodził się odpowiedzieć na pytanie zadane za pomocą niebieskiej kartki na mocy art. 149 ust. 8 Regulaminu.)
Paul Rübig
(DE) Panie Przewodniczący! Chciałbym podziękować panu posłowi Leinenowi. Wspomniał on o testach warunków skrajnych. Chciałbym wiedzieć jedno: testy warunków skrajnych muszą przynieść skutki. Czy uważa Pan, że możliwe byłoby stworzenie stałego europejskiego organu regulacyjnego w tej dziedzinie, który byłby odpowiedzialny za zajęcie się tymi zagadnieniami i który miałby prawo odłączenia od sieci niebezpiecznych elektrowni jądrowych?
Jo Leinen
(DE) Panie Przewodniczący! Chciałbym podziękować panu posłowi Rübigowi za to pytanie. Celem musi być zdobycie europejskich kwalifikacji w zakresie monitorowania elektrowni jądrowych. Jeżeli jakaś sprawa ma skutki wykraczające poza granice narodowe, to obejmuje wymiar europejski, który wymaga również europejskich kwalifikacji. Panie Komisarzu Oettinger, jeszcze nie mamy tych kompetencji, jednakże Pan musi uczynić wszystko, co w Pana mocy, byśmy uzyskali podstawę do niezależnego i obiektywnego monitorowania elektrowni jądrowych z europejskiego punktu widzenia, pozwalającą nam na wyciągnięcie własnych wniosków w razie stwierdzenia niedociągnięć. Jeżeli testy warunków skrajnych pokażą nam, że dana elektrownia jądrowa jest niebezpieczna, to musi ona zostać wyłączona lub - o ile to możliwe - zmodernizowana.
Antonyia Parvanova
w imieniu grupy ALDE - Panie Przewodniczący! Podczas gdy w zainteresowanych państwach członkowskich obecnie omawia się kwestię realizacji naszej strategii energetycznej, z wykorzystaniem energii jądrowej lub bez niej, powinniśmy pamiętać, że - bez względu na to, jaka decyzja zostanie podjęta - bezpieczeństwo jądrowe pozostanie problemem długofalowym dla kilku kolejnych pokoleń. Oczywiście powinniśmy rozwijać i egzekwować wspólne normy bezpieczeństwa jądrowego na szczeblu międzynarodowym, ponieważ skażenie promieniotwórcze nie respektuje granic, co pokazał wypadek w Czarnobylu, a potwierdziły obecne wydarzenia w Fukushimie.
25 lat po wypadku w Czarnobylu nadal potrzebujemy dalszych ocen i badań dotyczących historycznego i obecnego wpływu skażenia na zdrowie ludzkie i środowisko naturalne. Musimy myśleć o bezpieczeństwie jądrowym nie jako o środku ochronnym, lecz jako o długofalowej, kompleksowej strategii. Musimy również zająć się problemem odpadów radioaktywnych. Pozostałości Czarnobyla to odpady stanowiące poważny i groźny problem dla tego regionu. To również staje się wyzwaniem dla Europy w kontekście przyszłości energii jądrowej. Potrzebujemy dalszych badań w tej dziedzinie i musimy zapewnić długofalową strategię bezpieczeństwa składowania lub usuwania tych materiałów.
Dlatego bez względu na to, jaką decyzję obecnie podejmiemy, konieczne jest zapewnienie jej odwracalności. Ucieszyłoby mnie jasne stanowisko Komisji w tej sprawie.
Konrad Szymański
25 lat po tragicznej katastrofie Czarnobyl cały czas jest punktem odniesienia dla polityki europejskiej. Czasem to bardzo trafne, ale czasami pozbawione jakiegokolwiek sensu. W przeciwieństwie do Związku Sowieckiego 30 lat temu mamy w Unii Europejskiej bardzo dobre narzędzia prawne do egzekwowania naszych norm bezpieczeństwa. Są one na najwyższym poziomie wśród norm światowych, dlatego nadużyciem jest wykorzystywanie Czarnobyla dzisiaj do antynuklearnej propagandy opartej o zwykle uprzedzenia. Hamowanie europejskiej branży nuklearnej ma jeszcze jeden aspekt - przyczynia się do utrzymania naszej zależności od importu paliw kopalnych z krajów trzecich.
Czarnobyl może przynieść także pożyteczne konkluzje. Na naszej wschodniej granicy planuje się całą serię rosyjskich elektrowni jądrowych, które mają eksportować prąd do krajów Unii Europejskiej. Są one budowane bez unijnych norm bezpieczeństwa. Warto, by Komisja podjęła działania, by nie tylko w samej Unii, ale także poza nią egzekwować własne normy, skoro instalacje w Obwodzie Kaliningradzkim czy też na Białorusi są zorientowane na rynek europejski. Pytanie tylko, czy Komisja będzie miała na tyle dużo siły i wyobraźni, by w tym obszarze zdobyć się na działanie?
Rebecca Harms
Panie Przewodniczący, Panie Komisarzu Oettinger! To prawda, że Unia Europejska uczyniła już bardzo wiele w odniesieniu do Czarnobyla i jego konsekwencji. Niemniej jednak pozostaje pytanie, czy uczyniliśmy wystarczająco wiele, czy kiedykolwiek będziemy w stanie uczynić wystarczająco wiele i czy zawsze robimy to, co trzeba.
Moim zdaniem nadal utrzymują się pewne duże luki w zakresie zdrowotnych skutków opadu promieniotwórczego, które trzeba wypełnić. Konieczne jest rozstrzygniecie sporu związanego ze stale fałszowanymi danymi Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej. Uważam, że w tym przypadku Unia Europejska, której terytorium ponosi straty na skutek mniej więcej połowy opadu promieniotwórczego z tej katastrofy - i celowo używam czasu teraźniejszego - musi zatroszczyć się o własne interesy. To bardzo ważne. Międzynarodowe skutki, które jako społeczność międzynarodowa musimy ponieść, w żadnej mierze nie ograniczają się do terytorium byłego Związku Radzieckiego, Białorusi, Ukrainy i Rosji, ponieważ ponad połowa opadu radioaktywnego, będącego skutkiem pożaru i wybuchu, spadła na obszar kontynentu europejskiego. Chciałabym zatem zachęcić Państwa do zbadania konieczności przeprowadzenia nowej oceny zdrowotnych skutków tego wypadku. Wielu byłych pracowników Światowej Organizacji Zdrowia z zadowoleniem przyjęłoby ocenę ich pracy w odmiennym świetle.
Kolejną niepokojącą mnie kwestią jest lokalna operacja sprzątania. Obecnie wiele dyskusji wywołuje nowa, wielka powłoka ochronna. Dlaczego nadal nie dysponujemy analizą ryzyka w odniesieniu do pierwszego sarkofagu? Dlaczego nie jesteśmy w stanie zrozumieć istniejącego tam problemu? Jak to możliwe, że projekt tej skali przeprowadza się bez przejrzystej oceny ryzyka? Zastanawiam się również, jak to możliwe, że nadal nie ma wytłumaczenia, dlaczego niemożliwe było usunięcie i zmagazynowanie zużytych prętów paliwowych z drugiego i trzeciego reaktora w Czarnobylu, które zostały wyłączone w prawidłowy sposób? Uważam to za duży problem.
Moja trzecia uwaga dotyczy tego, że od czasu wypadku w Czarnobylu i przed wypadkiem w Fukushimie w Unii Europejskiej już kilkakrotnie byliśmy na skraju stopienia rdzenia jądrowego. Dobrym przykładem takiego incydentu jest Forsmark, kolejnym jest Paks, podobnie jak elektrownia jądrowa Brunsbüttel w Niemczech. Obecnie proponowane testy warunków skrajnych nie są w stanie opisać zagrożenia, z którym musimy się zmierzyć w przypadku istniejących elektrowni jądrowych w Europie. Z tego względu chciałabym Pana prosić, Panie Komisarzu Oettinger, by nie próbował Pan nam mydlić oczu. Obiecał Pan surowe testy warunków skrajnych. Nie można poważnie potraktować tego, co jak dotąd zostało przedstawione.
Sabine Wils
Panie Przewodniczący! Po wypadku w Czarnobylu, do którego doszło 25 lat temu, nowe analizy przeprowadzone przez Towarzystwo Ochrony Radiologicznej pokazują, że jak dotąd 1,4 miliona osób zmarło na skutek długofalowych skutków katastrofy jądrowej. Nawet w Niemczech obawialiśmy się o bezpieczeństwo naszych dzieci, ponieważ były one narażone na promieniotwórcze chmury deszczowe i skażone produkty żywnościowe.
Obecnie UE musi podjąć odpowiednie działania w reakcji na wypadki w Czarnobylu i Fukushimie. Obawy, iż obiecane testy warunków skrajnych we wszystkich elektrowniach jądrowych okażą się po prostu wymówką dla dalszego działania reaktorów, niestety okazały się całkowicie uzasadnione w kontekście ogłoszonych kryteriów warunków skrajnych. Pozostałe instalacje jądrowe nie zostaną sprawdzone. Po prostu ignoruje się wszelkie zagrożenia, które mogłyby wiązać się ze zbyt dużymi kosztami dla przemysłu jądrowego, na przykład błędy ludzkie czy uderzenia samolotów, chociaż mają one kluczowe znaczenie dla oceny bezpieczeństwa naszej ludności.
Apelujemy o kompleksowe, wiążące testy warunków skrajnych, przeprowadzane przez niezależnych specjalistów. Jednakże to musi być zaledwie pierwszy krok na drodze do ogólnoeuropejskiego scenariusza rezygnacji z energii jądrowej.
Nick Griffin
Panie Przewodniczący! Wybuch w Czarnobylu był katastrofą, ale spójrzmy na to z szerszego punktu widzenia: w ciągu 23 lat 64 osoby zmarły na skutek promieniowania z Czarnobyla, które miało również nieznany udział w 6 tysiącach przypadków raka tarczycy. To tragiczne liczby, ale niewiele znaczące w porównaniu do śmiertelnego żniwa, jakie zbierają nasze drogi. A jednak choć nikt nie używa wypadków drogowych jako argumentu na rzecz zakazu używania pojazdów silnikowych, to mała armia lewicowców wykorzystuje Czarnobyl jako argument na rzecz zakończenia ery energii jądrowej.
Nie wątpię, że mają dobre zamiary, ale dobrymi intencjami wybrukowana jest droga do piekła. Ci sami ludzie mieli jak najlepsze zamiary, kiedy pomagali napędzać koniunkturę na biopaliwa, nakręcając wzrost cen żywności poza granice przystępne dla najuboższych ludzi na świecie. Dzisiaj wieczorem miliony dzieci na całym świecie pójdą spać powoli umierając z głodu, ponieważ ludzie po tej stronie sali mieli dobre zamiary: właśnie do tego prowadzą rozmyte ideały utopijnych lewicowców w prawdziwym świecie.
Skutki delegalizacji energii jądrowej byłyby jeszcze gorsze, ponieważ ani farmy wiatrowe, ani panele słoneczne nie są alternatywą dla energii jądrowej. W naszym ubogim w energię świecie po szczycie wydobycia ropy naftowej alternatywą dla reaktorów jest powszechna śmierć głodowa.
RadvilMorkūnaitė-Mikulėnien  -
(LT) Panie Przewodniczący! Wśród przyczyn wypadku w Czarnobylu znalazły się błędy na etapie projektowania oraz niesprawdzenie reaktora w warunkach ekstremalnych. Tragedia, do której ćwierć wieku później doszło w Japonii, zmusiła nas do sprawdzenia bezpieczeństwa istniejących instalacji jądrowych za pomocą testów warunków skrajnych. Nie wątpię, że elektrownie jądrowe w Unii Europejskiej zdadzą te testy lub przynajmniej je przejdą.
Jednakże kiedy dochodzi do wypadków w takich instalacjach, szkody dla środowiska naturalnego i zdrowia ludzkiego nie zatrzymują się na granicach. Cała Europa odebrała tę lekcję 25 lat temu. Z tego względu konieczne jest przeprowadzenie tych testów warunków skrajnych, i to nie tylko w elektrowniach jądrowych w Unii Europejskiej. Obecnie w pobliżu granic Unii Europejskiej planowana jest budowa dwóch elektrowni jądrowych - na Białorusi i w Obwodzie Kaliningradzkim. Niestety, w tych przypadkach wydaje się, że jest jeszcze za wcześnie, by mówić o jakichkolwiek testach warunków skrajnych. Nie przeprowadzono odpowiedniej oceny oddziaływania tych inwestycji na środowisko, nie udzielono odpowiedzi na wszystkie pytania i nie stworzono systemu naprawy szkód w środowisku naturalnym. Co więcej, białoruska elektrownia ma być zbudowana w miejscu, w którym doszło do największego w historii Białorusi trzęsienia ziemi o sile siedmiu stopni.
Dlatego cała Unia Europejska - zarówno Komisja, jak i państwa członkowskie - powinna solidarnie działać na rzecz zapewnienia, by elektrownie jądrowe których budowa jest planowana w pobliżu Unii Europejskiej zostały poddane takim samym testom warunków skrajnych, co elektrownie w UE. Musi ona również zapewnić, by autorzy projektów dostarczyli międzynarodowym organizacjom mediacyjnym, MAEA i sekretariatowi konwencji z Espoo jasne odpowiedzi poparte dowodami, dotyczące wyboru lokalizacji, oddziaływania na środowisko, odszkodowań i planów ewakuacji. Jedynie wówczas będziemy mogli mieć pewność, że nie będziemy zmuszeni do ewakuowania 100 tysięcy ludzi, tym razem na terytorium Unii Europejskiej.
Zigmantas Balčytis   -
(LT) Panie Przewodniczący! Przedmiotowa dyskusja jest bardzo ważna, ale moim zdaniem zdecydowanie spóźniona. Wypadek jądrowy w Czarnobylu nadal wywołuje katastrofalny wpływ na mieszkańców tak Ukrainy, jak i sąsiednich krajów. Ludność Litwy po dziś dzień płaci swoim zdrowiem za ten wypadek; jego konsekwencje odczują również przyszłe pokolenia. Niestety, wypadek w Fukushimie pokazał, że z uwagi na korzyści materialne w ciągu 25 lat świat nie podjął najmniejszej próby obiektywnej oceny zagrożenia jądrowego. Przez wiele lat mówiono nam, że energia jądrowa jest najczystszym i najbezpieczniejszym rodzajem energii, ale sami możemy się przekonać, że kiedy dochodzi do wypadku, jego konsekwencje są katastrofalne, wywołując wpływ na wiele pokoleń, a koszt tych konsekwencji jest niewiarygodny. Konieczny jest dogłębny przegląd kwestii bezpieczeństwa jądrowego. Z zadowoleniem przyjmuję rozpoczęcie przez Komisję realizacji testów warunków skrajnych w elektrowniach jądrowych w Unii Europejskiej, ale takie testy muszą zacząć odbywać się regularnie i stale, a nie w sposób przypadkowy, aby możliwie jak najbardziej ograniczyć prawdopodobieństwo wystąpienia wypadków. Na podstawie naszych doświadczeń z kryzysu bankowego nauczyliśmy się, że żadna pojedyncza instytucja czy sektor nie może zagwarantować skutecznej samoregulacji lub samokontroli. Z tego względu czuję, że Pan, Panie Komisarzu, zgodzi się, iż konieczne jest pilne stworzenie polityki bezpieczeństwa jądrowego oraz nadzorowanie jej wdrażania.
Musimy przyjąć stanowisko Unii Europejskiej wobec krajów trzecich, które planują budowę elektrowni jądrowych tuż przy granicach zewnętrznych Unii Europejskiej. Musimy wiedzieć, jakie działania zostaną podjęte w przypadku, gdyby elektrownia jądrowa nie spełniła wymogów testów warunków skrajnych i wielu innych warunków.
Lena Ek
(SV) Panie Przewodniczący! W Czarnobylu i wokół niego mieszkańcy i ratownicy bardzo mocno ucierpieli w wyniku katastrofy, ale konsekwencje dosięgły znacznie bardziej oddalonych regionów. Dzisiaj, 25 lat po wypadku w Czarnobylu, nadal trzeba badać zwierzęta wypasane na otwartych pastwiskach w niektórych regionach Szwecji i karmić alternatywną paszą przed ubojem. Szczególnie duże straty ponieśli z tego tytułu Lapończycy.
Po katastrofie w Fukushimie obecnie wiele osób w Europie ponownie obawia się o bezpieczeństwo jądrowe. Z tego względu niezwykle istotne jest zagwarantowanie, by testy i ocena reaktorów europejskich nie stały się papierowym tygrysem, lecz naprawdę zapewniły właściwą ocenę.
Ogromne znaczenie ma przejrzystość, dlatego z dużym niepokojem przyjmuję wiadomość, że Wielka Brytania nie chce ujawniać wyników testów warunków skrajnych, a Francja nie jest zainteresowana ambitnymi testami. Panie Komisarzu! Musi Pan zapewnić, by przy przedkładaniu propozycji oprócz technologii i geografii w testach warunków skrajnych wzięto pod uwagę również kulturę bezpieczeństwa i strukturę polityki bezpieczeństwa. Dziękuję.
Zbigniew Ziobro
(PL) 25 lat po awarii nuklearnej w Czarnobylu coraz bardziej dociera do nas świadomość, jak tragiczne konsekwencje dla zdrowia, a nawet życia ludzi, całego środowiska naturalnego ma katastrofa w elektrowni atomowej. Również ta świadomość dociera do nas po tym, co wydarzyło się niedawno w Fukushimie. Jedną z podstawowych przyczyn awarii w Czarnobylu, wiemy to na pewno, była wadliwa konstrukcja reaktora. I rodzi się tu pytanie: czy Unia Europejska kontroluje, co dzieje się z pozostałymi reaktorami z ery Związku Sowieckiego, jakie czyni kroki w tym kierunku, aby zapewnić ich bezpieczeństwo?
Obecnie na terenie Wspólnoty Europejskiej działa ponad 140 elektrowni atomowych, zaś na terenie kontynentu europejskiego ponad 190. Popieram więc decyzję o przeprowadzeniu testów obciążeniowych w elektrowniach atomowych na terenie Unii. Testy te jednak nie będą obowiązkowe, a brak uczestnictwa w nich nie będzie się wiązał z żadnymi konsekwencjami. Jakie więc będą efekty takich testów dla elektrowni, które ich nie zdadzą, bądź nie wezmą w nich udziału? Bez wątpienia potrzebujemy wyznaczać wysokie standardy dla elektrowni atomowych tak, aby mogły one uzyskać większe niż dotychczas zaufanie społeczeństwa, gdyż są bezsprzecznie ważnym źródłem energii dla Europy. Powinniśmy też rozwijać inne możliwe źródła energii jak np. gaz łupkowy, który stwarza wiele możliwości pozyskania energii tak, by nie rozbudowywać energetyki atomowej bez konieczności.
Jean-Pierre Audy
(FR) Panie Przewodniczący, Panie Komisarzu, Panie i Panowie! Na wstępie chciałbym pochwalić podjętą przez mojego kolegę i przyjaciela, pana posła Bogusława Sonika, inicjatywę przedłożenia tego pytania ustnego dotyczącego bezpieczeństwa jądrowego 25 lat po wypadku w Czarnobylu.
Czarnobyl pozostaje największą cywilną katastrofą jądrową w historii. Niezwykle istotne jest wyciągnięcie wniosków z kolejnych wypadków związanych z energią jądrową. Proszę pozwolić, że przedstawię Państwu cztery z nich.
Po pierwsze, musimy zagwarantować obywatelom maksymalne poziomy bezpieczeństwa i ochrony. Unia Europejska musi mieć najwyższe standardy na świecie i wywierać naciski na organy międzynarodowe, by w ramach zaczynającego się tworzyć zarządzania globalnego ludzie na całym świecie mogli mieć pewność, że wraz z rozwojem wiedzy naukowej stosuje się możliwie najostrzejsze kryteria bezpieczeństwa. Należy powstrzymać wszelką komercjalizację elektrowni jądrowych o niskich kosztach.
Po drugie, sfera publiczna, a konkretnie Unia Europejska i jej państwa członkowskie, wraz z podmiotami należącymi do przemysłu jądrowego, muszą przyjąć etykę postępowania, polegającą na całkowitej przejrzystości w zakresie operacji jądrowych. Obywatele są skłonni zaakceptować pewien stopień ryzyka naukowego, ale jedynie wówczas, gdy można je zmierzyć. Jedynie etyka przejrzystości, wiążąca się z wysokimi karami w przypadku jej złamania, może rozwiać te obawy.
Po trzecie, w koszcie produkcji należy uwzględnić wszelkie koszty związane z bezpieczeństwem, a jeżeli chcemy zabezpieczyć środki na pokrycie wszystkich kosztów, czyli jeżeli mamy przyjąć obowiązek ich odkładania, to musimy ustanowić przepisy określające obowiązkowy poziom kapitału.
Po czwarte, musimy monitorować szkolenie inżynierów jądrowych i przyspieszyć programy badawcze, a w tym kontekście chciałbym wyrazić moje zadowolenie z wydłużenia siódmego programu ramowego Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (EURATOM) na lata 2012-2013.
Daciana Octavia Sârbu
(RO) Panie Przewodniczący! Pochodzę z Rumunii - kraju będącego producentem energii jądrowej, którego mieszkańcy nawet obecnie mają obawy i pozostające bez odpowiedzi pytania dotyczące długofalowych skutków wypadku w Czarnobylu. Z zadowoleniem przyjmuję tę ważną dyskusję z Komisją Europejską. Uważam, że naszym obowiązkiem jest okazanie przez nas zainteresowania, zwłaszcza kwestią pomiaru wpływu skutków wypadku jądrowego na zdrowie ludzkie.
Grupa specjalistów finansowanych przez Komisję Europejską zaleciła przeprowadzenie międzynarodowej analizy, w ramach której zostałyby zbadane wszystkie wpływy, jakie wypadek w Czarnobylu miał na zdrowie ludzi. Zwykle to Światowa Organizacja Zdrowia byłaby najodpowiedniejszym kandydatem do przeprowadzenia tej analizy. Jednakże w istocie istnieje konflikt między Międzynarodową Organizacją Zdrowia a Międzynarodową Agencją Energii Atomowej, w którym - jak się wydaje - interesy przemysłu jądrowego mają pierwszeństwo nad zdrowiem ludzkim. W podpisanym 50 lat temu przez obie organizacje porozumieniu zakłada się, że Agencja może odmówić WHO dostępu do informacji uznawanej za poufną, nawet jeżeli ta informacja może mieć kluczowe znaczenie dla monitorowania i zrozumienia skutków wypadków jądrowych dla zdrowia ludzkiego. Inaczej mówiąc, organizacja zainteresowana wspieraniem technologii jądrowej uniemożliwia WHO dostęp do informacji o wpływie tej technologii na zdrowie ludzkie.
Jacek Olgierd Kurski
(PL) Dwa tygodnie temu minęło ćwierć wieku od tragicznego w skutkach wybuchu w Czarnobylu. Pamiętam dokładnie dni bezpośrednio po tragedii, kiedy komunistyczny reżim w moim kraju, w Polsce, zatajał prawdę o samym fakcie, a potem o rozmiarach katastrofy, a tysiące ludzi przepędzano bez liczenia się z ich zdrowiem w pochodach pierwszomajowych, zaledwie pięć dni po wybuchu, kiedy chmura radioaktywna obejmowała kawał Europy, docierając również do północnowschodniej części mojego kraju - właśnie ten rejon Polski jako okręg wyborczy mam zaszczyt reprezentować w Parlamencie Europejskim.
Wciąż nierozwiązaną kwestią jest odpowiednie zabezpieczenie miejsca wybuchu. Prace nad nową powłoką zostały wstrzymane ze względu na brak środków finansowych, pomoc Wspólnoty jest więc niezbędna, aby móc dokończyć prace. Ale od atomu nie uciekniemy. Energia atomowa to doskonałe narzędzie do budowy niezależności energetycznej Europy. Jej dalszy rozwój jest więc nieunikniony, o czym świadczą plany stworzenia kolejnych obiektów w Polsce, na Litwie czy Słowacji, dlatego popieram wprowadzenie stres testów oraz ocen zabezpieczenia elektrowni. Testy powinny być obowiązkowe oraz przeprowadzane cyklicznie. Należy także aktywnie wspierać współpracę międzynarodową w podnoszeniu bezpieczeństwa jądrowego, dlatego podobne stres testy powinny zostać przeprowadzone w elektrowniach znajdujących się na Ukrainie, terytorium Rosji oraz w byłych państwach sowieckich.
Elmar Brok
(DE) Panie Przewodniczący, Panie Komisarzu Oettinger! Podobnie jak Fukushima, przypadek Czarnobyla uświadomił nam, że pomimo wszystkich stanowionych przez nas przepisów konieczne jest dokonanie pomiaru marginalnego ryzyka błędu ludzkiego i że w tym kontekście musimy wyraźniej określić ograniczenia energii jądrowej, ponieważ w oczywisty sposób nawet najostrzejsze przepisy nie mogą zlikwidować tego marginalnego ryzyka wynikającego z błędu ludzkiego.
Moja druga uwaga dotyczy braku dostępnej informacji z uwagi na istniejący wówczas system radziecki. Ten socjalistyczny system jest przyczyną ówczesnej dezinformacji i braku informacji, a także niedoboru dostępnych nam obecnie danych. Scentralizowany model radziecki jest w znacznej mierze odpowiedzialny za tę dezinformację. To źródło energii i związane z nim marginalne ryzyko jest dopuszczalne - nawet tymczasowo - jedynie wówczas, jeżeli wiąże się z koniecznym zakresem otwartości.
Po trzecie, musimy przyznać, że wielu ludzi - w tym również pochodzących z mojego okręgu wyborczego - nadal pomaga w likwidacji skutków katastrofy poprzez zapraszanie dzieci do swoich domów, a także szereg innych inicjatyw. Skutki tej katastrofy można dostrzec nawet w pokoleniu, które nie zostało jeszcze wówczas poczęte. Z tego względu możemy jedynie w ograniczonym zakresie uwzględnić to marginalne ryzyko i powinniśmy zrozumieć, że energia jądrowa może być wyłącznie tymczasową technologią.
Wreszcie, Panie Komisarzu, chciałbym Pana ośmielić w odniesieniu do testów warunków skrajnych. Potrzebujemy europejskich kryteriów i norm inspekcji, które nie byłyby całkowicie uzależnione od arbitralnej woli poszczególnych krajów. Te testy muszą doprowadzić do sytuacji, w której nie dostarcza się żadnych danych, których nie można później zweryfikować. Właśnie dlatego pragnę Pana zachęcić, by nie pozwalał Pan członkom Rady Ministrów sobą manipulować, lecz raczej by określił Pan jasne, wspólne, weryfikowalne normy, umożliwiające tym testom spełnienie ich zadania.
Krišjānis Kariņš   -
(LV) Panie Przewodniczący, Panie Komisarzu! Jeżeli ktoś mieszka przy zbyt głośnej drodze, zawsze istnieje możliwość wyprowadzenia się dalej, choćby o kilka przecznic. Jak przypomniały nam jednak wypadki, do których 25 lat temu doszło w Czarnobylu oraz kilka tygodni temu w Fukushimie, w razie wypadków w elektrowniach jądrowych niestety nie ma takiej prostej możliwości wyniesienia się o kilka przecznic. Bezpieczeństwo jądrowe nie jest problemem lokalnym. To w rzeczywistości kwestia globalna.
Tuż za granicami Europy leżą Rosja i Białoruś, które obecnie nie mają równie wysokich norm bezpieczeństwa, jak my w Unii Europejskiej. Jednakże w Europie nie mamy miejsca, w które możemy się wynieść z dala od naszych sąsiadów. Musimy zapewnić, by nasze normy bezpieczeństwa obowiązywały nie tylko Europę, ale również jej sąsiadów, a w istocie cały świat. Z tego względu wzywam Pana, Panie Komisarzu, nie tylko do przeprowadzenia tych testów warunków skrajnych w Europie (a trzeba je przeprowadzić, i to dokładnie), ale również do podjęcia działań na rzecz zapewnienia, by europejskie normy i testy warunków skrajnych obowiązywały również naszych sąsiadów i cały świat. W tym kontekście Europa ma szansę wywrzeć wpływ na naszych najbliższych sąsiadów oraz powiązać zakupy energii z kwestią bezpieczeństwa jądrowego. Dziękuję Państwu za uwagę.
Thomas Mann
(DE) Panie Przewodniczący!
(Pan poseł Mann zaczyna mówić bez włączonego mikrofonu.)
...1986 roku i stopienie rdzenia jądrowego w przestarzałej elektrowni jądrowej. Obawiając się zagrożenia związanego z promieniowaniem całymi tygodniami w największym możliwym stopniu pozostawaliśmy w domach, wychodząc na zewnątrz jedynie w razie bezwzględnej konieczności.
W dniu 11 marca bieżącego roku ogłoszono alarm jądrowy w elektrowni jądrowej Fukushima. Nawet w tak zaawansowanym technologicznie kraju, jakim jest Japonia, nie udało się nawet w najmniejszym stopniu osiągnąć obiecywanego poziomu bezpieczeństwa. Odpowiedzialni politycy muszą odciąć się od zbyt pospiesznych rozwiązań. Zrównoważone rozwiązania obejmują obowiązkowe, surowe testy, badające wpływ klęsk żywiołowych, a także wypadków, ataków terrorystycznych i błędów ludzkich na elektrownię jądrową.
Mój kraj został oskarżony o "typowy niemiecki strach” - w tym przypadku dość niesprawiedliwie. Musimy poważnie potraktować obawy naszych obywateli. Wszystko musi zostać upublicznione, począwszy od różnych harmonogramów i scenariuszy likwidacji aż po kwalifikowane moratoria - bez fałszywej presji czasu, polemiki czy ideologii. Praca niemieckiej Komisji Etyki powinna być modelowym przykładem dla Europy.
Pracownicy elektrowni jądrowych potrzebują szczególnej ochrony. Komisja Zatrudnienia i Spraw Społecznych chce rozszerzyć podstawę prawną dyrektywy w sprawie usuwania odpadów o Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej. To pozwoliłoby na uwzględnienie również pracowników zajmujących się odpadami promieniotwórczymi i zużytymi prętami paliwowymi. W zakresie szkolenia i bezpieczeństwa w pracy muszą obowiązywać restrykcyjne kryteria, i potrzebne są szczegółowe dochodzenia.
Podsumowując, Panie Przewodniczący: nigdy nie możemy zaakceptować kompromisów w kwestiach bezpieczeństwa. Dotyczy to UE i naszych sąsiadów, których trzeba przekonać o znaczeniu wspólnego podejmowania decyzji.
Lena Kolarska-Bobińska   -
(PL) Panie Komisarzu! Upamiętniając dziś ofiary katastrofy w Czarnobylu myślimy też o ofiarach Fukushimy i myślimy też o bezpieczeństwie naszych obywateli w Europie. I o tym też dyskutujemy. W Europie bowiem bardzo wzrosły ostatnio obawy społeczne przed energią jądrową. I to wykazują wszystkie badania, we wszystkich krajach Unii Europejskiej, również w moim kraju, w Polsce, o 10-15 % spadło poparcie dla budowy elektrowni atomowych. Dlatego też niezwykle jest ważne, aby zrealizowane zostały kryteria sześciopunktowych testów ogłoszone w Budapeszcie, które zwiększą poczucie bezpieczeństwa. I Panie komisarzu, nie może pan ulegać woli tych państw członkowskich, które postulują o łagodniejsze kryteria. Toczy się o to w tej chwili walka i bardzo nalegamy, żeby zarówno w przypadku kryzysu, jak i w przypadku zwykłych błędów ludzkich nie pójść na rozwiązania połowiczne, na złagodzenie kryteriów. Tym bardziej, że wyniki testów powinny być podstawą wytycznych dla tych krajów członkowskich, które dopiero rozwijają swój program nuklearny.
Rozmawialiśmy o krajach sąsiadujących z Europą, które posiadają energię atomową. Ja myślę, że te kwestie powinny zostać włączone do komunikatu Komisji dotyczącego zewnętrznego wymiaru energii. Jest to bowiem też energia, która wpływa do nas do Europy i tak samo jak gaz, czy inne źródła energii, i powinna zostać objęta polityką unijną. Musimy też równolegle pracować nad europeizacją polityki energetycznej.
Miroslav Mikolášik
- (SK) Panie Przewodniczący! Wszyscy wciąż dokładnie pamiętamy straszliwy wypadek w elektrowni jądrowej w Czarnobylu sprzed 25 lat.
Setki tysięcy ludzi poniosły śmierć, a mnóstwo osób po dziś dzień odczuwa skutki promieniowania w formie chorób nowotworowych, zbierających śmiertelne żniwo. Ogromnie się cieszę, że Parlament Europejski debatuje dziś nad zagadnieniem bezpieczeństwa jądrowego, będącego ważną kwestią, ale równie ważną kwestią jest to, że bez energii jądrowej niestety w ogóle byśmy sobie nie poradzili. Odnosi się to do Europy, do Stanów Zjednoczonych i do Chin, ale w Chinach, Stanach Zjednoczonych i Indiach pojawiają się projekty nowych elektrowni jądrowych, o czym Państwo z pewnością wiedzą, i moim zdaniem przesadną reakcją jest wykluczanie w przyszłości energii jądrowej w Europie. Kolejną ważną kwestią jest oczywiście zdrowie i bezpieczeństwo ludzi, a ja cieszę się, że planowane testy warunków skrajnych, zarówno w UE, jak i - o czym tu powiedziano - na Białorusi, a w przyszłości na Ukrainie i w Rosji, mają zagwarantować bezpieczeństwo mieszkańcom UE.
Edit Herczog
Panie Przewodniczący! Chciałabym poruszyć wyłącznie jedną kwestię. 25 lat po wypadku w Czarnobylu pojawia się konieczność odbudowy powłoki ochronnej, ale widzimy, jak trudno jest zebrać środki finansowe: jak trudno jest uzyskać środki finansowe od tych państw członkowskich UE, które jednocześnie bardzo martwią się o bezpieczeństwo jądrowe.
Musimy zapewnić utrzymanie długofalowego zaangażowania, póki instalacja jądrowa w Czarnobylu stanowi długofalowe zagrożenie. Zaangażowanie społeczne powinno wyrażać się nie tylko w słowach, ale również w pieniądzach; a potrzebne są też zasoby ludzkie, by zapewnić umiejętności potrzebne w długim okresie - póki problem Czarnobyla nie zostanie rozwiązany. Być może na tym etapie nie zdajemy sobie sprawy, jakie środki finansowe potrzebne są ze strony państw członkowskich, ale póki nie zrozumiemy problemu, będziemy w znacznej mierze tylko składać gołosłowne deklaracje jego rozwiązania.
Michael Theurer
(DE) Panie Przewodniczący, Panie Komisarzu Oettinger, Panie i Panowie! Nawet po 25 latach Czarnobyl pozostaje źródłem niepokoju. Również Fukushima będzie przez wiele kolejnych lat przyczyną obaw. Debata dotycząca tych dwóch dużych wypadków jest sygnałem, że z technologią jądrową wiążą się nieodłączne zagrożenia, których być może nie da się kontrolować. To zmusza do przemyślenia polityki energetycznej. Jednakże jasno również widać, że błędem są jednostronne działania poszczególnych państw. W zakresie bezpieczeństwa potrzebujemy strategii międzynarodowych, a przynajmniej obejmujących całą UE. Właśnie dlatego w pełni popieram komisarza ds. energii, który przedstawił kilka ważnych propozycji w tym zakresie. Chciałbym wezwać wszystkich tu obecnych do wspólnej pracy nad stworzeniem wspólnych zasad, by istniejące reaktory jądrowe naprawdę były bezpieczne, by nie mogło dochodzić do przerw w zasilaniu oraz by możliwe było lepsze oszacowanie ryzyka wystąpienia trzęsienia ziemi i innych zagrożeń. Następnie powinniśmy w sposób proaktywny zwrócić uwagę organów międzynarodowych na te zasady.
Satu Hassi   -
(FI) Panie Przewodniczący, Panie i Panowie! Minęło 25 lat od wypadku w Czarnobylu, ale nie przeprowadzono żadnych kompleksowych, systematycznych badań nad wpływem katastrofy na zdrowie. Istnieją wyłącznie odrębne, nieskoordynowane analizy: na przykład dotyczące zwiększonego występowania raka tarczycy na Ukrainie i Białorusi. Taki brak kompleksowej analizy następstw to wstyd, a ja chciałabym zwrócić się do Komisji o jasne zobowiązanie się do podjęcia działań na rzecz przeprowadzenia kompleksowej, międzynarodowej analizy tego typu.
W trakcie tej debaty padło stwierdzenie, że wypadek w Czarnobylu mógł spowodować śmierć wyłącznie kilkudziesięciu osób. Na drugim końcu skali szacunki dotyczące liczby ofiar śmiertelnych idą w miliony. Takie zamieszanie jest możliwe właśnie dlatego, że brakuje kompleksowych badań. Badania tego typu zwiększyłyby również wiedzę ludzkości na temat wpływu promieniowania na zdrowie.
Miloslav Ransdorf
- (CS) Panie Przewodniczący! W związku z 25. rocznicą katastrofy w Czarnobylu uważam, że należy wyrazić wdzięczność dwóm krajom, z których Parlament Europejski nie jest przesadnie dumny. Pierwszym jest Białoruś, która poniosła takie same konsekwencje katastrofy, co Ukraina, a która cierpliwie i bez puszenia się finansuje naprawę skutków tej katastrofy. Wiele udało się zrobić, na co władze UE nie zwróciły większej uwagi. Po drugie, podziękowania należą się rządowi i społeczeństwu Republiki Kuby, które przyjęły na leczenie w swoim kraju wiele dzieci, których rodzice zginęli w katastrofie w Czarnobylu. Zapewniono im najlepsze możliwe leczenie i najlepszą możliwą opiekę w okresie, kiedy Republika Kuby znajdowała się w bardzo trudnej sytuacji gospodarczej.
Angelika Werthmann
(DE) Panie Przewodniczący, Panie Komisarzu, Panie i Panowie! Wszyscy doskonale zdajemy sobie sprawę z bezpośrednich skutków katastrofy w Czarnobylu. Mam pytanie, ponieważ przecież nasi obywatele oczekują od nas wyciągnięcia wniosków z takich wydarzeń. Komisja, bez wątpienia ma świadomość konsekwencji wypadków w Czarnobylu, a teraz w Fukushimie na mieszkańców Europy, bądź to pod względem zagrożeń zdrowotnych, bądź skutków finansowych. Jakie działania podejmuje się w celu ochrony mieszkańców Europy w razie kolejnego wypadku? Przecież tu, w Europie, istnieją również niezaprzeczalne zagrożenia - na przykład związane z elektrownią Izara I, tego samego typu, co elektrownia w Fukushimie, która znajduje się na ścieżce podejścia do lotniska w Monachium, lub też z elektrownią Krško, zlokalizowaną w regionie występowania trzęsień ziemi.
Seán Kelly
Panie Przewodniczący! W ciągu przysługujących mi 30 sekund chciałbym powiedzieć dwie lub trzy rzeczy: po pierwsze, na szczęście nie zapomniano o ofiarach wypadku w Czarnobylu. W moim kraju wspaniała kobieta, Adi Roche, i jej organizacja udzieliły ogromnego wsparcia i będą to czynić również w przyszłości, ponieważ skutki wypadku w Czarnobylu nadal będą odczuwalne. Po drugie, na pochwałę zasługuje rola Komisji, na którą uwagę zwrócił pan komisarz; i po trzecie bardzo rozsądna jest uwaga, którą zgłosił pan poseł Paul Rübig, zgodnie z którą nowy organ regulacyjny powinien nadzorować testy warunków skrajnych i wszelkie przyszłe elektrownie jądrowe.
Jaroslav Paška
- (SK) Panie Przewodniczący! Katastrofa w Czarnobylu pokazała nam znaczenie zaawansowanego systemu informacyjnego. Wiemy, że radzieckie przywództwo przez bardzo długi czas ukrywało skutki zniszczenia reaktora jądrowego, co miało straszliwe konsekwencje dla mieszkańców pobliskich krajów. Powinniśmy również być przygotowani na taką ewentualność, że operator elektrowni w Fukushimie - podobnie jak w Czarnobylu - podjął próbę ukrycia szkód i złagodzenia informacji odnoszących się to tych zagadnień. Dlatego z punktu widzenia zagwarantowania ochrony w razie wypadku jądrowego bardzo istotne jest zapewnienie szybkiego i wydajnego przekazywania informacji, zarówno społeczeństwu, jak i specjalistom, oraz jej dokładności. W Czarnobylu przyczyną był błąd człowieka, podczas gdy w Fukushimie były to żywioły przyrody. Wiemy, jak uniknąć błędu ludzkiego, jak szkolić pracowników oraz jak zapewnić dobre automatyczne systemy ochrony, i musimy dążyć do zagwarantowania istnienia w przyszłości takich mechanizmów.
Günther Oettinger
Panie Przewodniczący, Szanowni Posłowie! Odnosząc się do Czarnobyla, z radością mogę Państwu obiecać, że przeanalizujemy Państwa propozycje i żądania dotyczące kwestii badań, a także innych dziedzin, i uwzględnimy je w naszych kolejnych działaniach. Analogicznie postaramy się uczynić wszystko, co w naszej mocy, by w pełni sfinansować niezbędne środki techniczne w ramach wspólnoty międzynarodowej, przy udziale Unii Europejskiej.
Chciałbym ogólnie podziękować za bardzo konstruktywną dyskusję, w tym pytania dotyczące działań, jakie należy podjąć po wypadku w Fukushimie. Po niniejszym posiedzeniu mamy zaplanowane spotkanie z koordynatorami właściwych komisji parlamentarnych, na którym przedstawię aktualną sytuację.
Po pierwsze chciałbym zwrócić uwagę, że testy warunków skrajnych to dla nas terra incognita. Doskonale Państwo o tym wiedzą. Na szczeblu europejskim nigdy nie przeprowadzano inspekcji elektrowni jądrowych. Moim zdaniem już to samo w sobie stanowi istotny fakt, wyznaczający drogę naprzód.
Moja druga uwaga dotyczy tego, że przy lekturze Traktatu z Lizbony - dokumentu, nad którym wszyscy Państwo pracowali - jasne staje się, że decyzja dotycząca koszyka energetycznego jest i pozostanie w kompetencjach państw członkowskich, inaczej mówiąc krajów, w których Państwo mieszkają. Z tego względu decyzja o faworyzowaniu węgla, energii jądrowej, gazu lub odnawialnych źródeł energii w znacznej mierze leży w gestii samych państw członkowskich. Wymóg uzyskania 20 % energii ze źródeł odnawialnych to pierwszy przypadek europejskiego procesu wpływającego na decyzję dotyczącą koszyka energetycznego, o którym w pozostałych przypadkach decydują wyłącznie same państwa członkowskie. Mamy 14 państw członkowskich, w których wykorzystuje się energię jądrową, oraz 13 państw członkowskich jej nieposiadających. W Polsce, bardzo europejskim kraju, obecnie podejmuje się decyzję o budowie dwóch elektrowni jądrowych. We Włoszech zawieszono poszukiwania odpowiednich lokalizacji.
Zasugerowali Państwo, że powinienem utworzyć europejski organ regulacyjny. Jeżeli tego Państwo chcą, to proszę dać mi prawne upoważnienie do tego i zatwierdzić odpowiednie miejsca pracy. Zaakceptuję wszystko, co mogą Państwo zaoferować. Jednakże wiążą mnie akty prawne i przepisy. Jak dotąd nie mamy jeszcze europejskiego strażnika jądrowego. Ani w Traktacie z Lizbony, ani w Traktacie EURATOM, ani w planie zatrudnienia Komisji nie ma postanowień dotyczących takiego organu. Wiedzą Państwo o tym równie dobrze, jak ja.
Uważam, że testy warunków skrajnych są istotne. Zostały one zlecone przez Radę Europejską, a ich wzorem mają być najwyższe normy bezpieczeństwa. W czwartek odbędzie się kluczowe spotkanie między europejskimi organami regulacyjnymi, ENSREG i Komisją. Na razie nie ma jeszcze kryteriów testów, chociaż już wydano wyroki - wyroki, że testy warunków skrajnych są zbyt łagodne, rozczarowujące lub nieodpowiednie. Jak dotąd nie ma jeszcze żadnych testów warunków skrajnych. Kryteria testów zostaną opracowane w czwartek.
Dysponujemy jedynie propozycją organu, którego członkiem nie jest Komisja. W kwietniu Stowarzyszenie Zachodnioeuropejskich Organów Nadzoru Instalacji Jądrowych (WENRA) przedstawiło swoje prace przygotowawcze, do czego było w pełni uprawnione. Do nas należy podjęcie decyzji, co z nimi zrobimy. Bez jakiegokolwiek udziału ze strony Komisji WENRA wykorzystała swoją wiedzę specjalistyczną i po przeprowadzeniu procedury obiegowej przedstawiła rezolucję, zgodnie z którą nie należy brać pod uwagę błędów ludzkich i przyczyn leżących po stronie człowieka. Nie sądzę, by to było właściwe rozwiązanie.
Właśnie dlatego jutro wieczorem w imieniu Komisji przedstawię moje stanowisko wszystkim 27 organom nadzorującym, w oparciu o szczegółowe prace przygotowawcze, mówiąc im, że musimy wziąć pod uwagę wszelkie zagrożenia, bez względu na ich źródło. Odnosi się to w jednakowym stopniu do przyczyn naturalnych, na przykład trzęsień ziemi, powodzi czy ekstremalnych temperatur, jak i do przyczyn spowodowanych działalnością człowieka, na przykład błędów, wypadków, zamierzonych działań czy przestępstw. Jeżeli o mnie chodzi, obejmuje to również zagrożenia terrorystyczne, ataki cybernetyczne oraz uderzenia samolotów.
Uważam, że to leży w interesie mieszkańców Europy. Dzisiejsza debata pokazała mi, że wszystkie partie w Parlamencie Europejskim są szeroko zainteresowane tymi testami i ich kryteriami, które muszą obejmować czynnik ludzki. Jestem wdzięczny za to poparcie. Przy okazji, nie zawsze łatwo jest dokonać jasnego rozróżnienia: czy za wypadkiem w Fukushimie stoją przyczyny naturalne czy ludzkie? Byłbym skłonny stwierdzić, że pierwotną przyczyną była klęska żywiołowa - trzęsienie ziemi i powódź - ale później, na etapie obejmowania kontroli nad zagrożeniem oraz ograniczania i unikania szkód w grę zaczęły wchodzić ludzkie silne i słabe strony. Ludzkie ograniczenia aż po dziś dzień odgrywają rolę w wydarzeniach w Japonii.
Po czwartku będę więcej niż szczęśliwy, mogąc poinformować Państwa o planowanych następnych krokach. Jednakże muszą Państwo wiedzieć, że potrzebuję zgody Komisji Europejskiej - którą już mam - oraz krajowych organów regulacyjnych - którą mam zamiar uzyskać. Muszę uzyskać zgodę na kryteria testów warunków skrajnych od każdego krajowego organu regulacyjnego, w tym naszych niezwykle kompetentnych i szacownych kolegów w Paryżu, Londynie, Madrycie i Brukseli, gdzie opinie są nadal podzielone, chociaż dominuje przekonanie, że niewiele można zyskać poprzez przeniesienie sprawy na szczebel europejski.
Obiecuję Państwu przejrzystość w tej sprawie. Z wypadku w Czarnobylu musimy wyciągnąć wnioski dotyczące całkowitej przejrzystości. Obiecuję Państwu przejrzystość w zakresie przebiegu negocjacji w Brukseli w środowy wieczór i w czwartek oraz ich rezultatu. Jeżeli nie uda się nam dojść do porozumienia między Komisją a ENSREG, powiadomię Państwa również, w jakim miejscu możemy zwrócić mandat Radzie Europejskiej. Nie podpiszę się pod skróconą wersją testów warunków skrajnych.
(Oklaski)
Przewodniczący
Zamykam debatę.
Oświadczenia pisemne (art. 149 Regulaminu)
Liam Aylward
Wpływ wypadku w Czarnobylu na cały świat oraz obecne wydarzenia w Fukushimie to jasny dowód szkód, jakie niefortunne wypadki jądrowe wywołują wśród lokalnej społeczności.
Ponieważ w Europie istnieje znaczna liczba elektrowni jądrowych, które często znajdują się blisko granic, konieczne jest przyjęcie transgranicznego podejścia do bezpieczeństwa jądrowego, skoordynowanego na szczeblu UE. Państwa członkowskie muszą szybko i na bieżąco wymieniać informacje o kwestiach bezpieczeństwa, potencjalnych zagrożeniach i koordynacji ochrony ludności ze swoimi sąsiadami i instalacjami jądrowymi.
W Irlandii występuje znaczne zagrożenie jądrowe z uwagi na elektrownie jądrowe zlokalizowane na zachodnim wybrzeżu Wielkiej Brytanii; najsłynniejszą z nich jest elektrownia Sellafield. W dniu 2 maja na zewnątrz elektrowni jądrowej Sellafield aresztowano pięć osób na podstawie ustawy o aktach terrorystycznych, a rząd Irlandii jak dotąd nie stwierdził, czy rząd brytyjski przekazał mu wszelkie związane z tym incydentem informacje dotyczące bezpieczeństwa.
Społeczeństwo Irlandii musi być przekonane, że ich rząd jest w pełni informowany o wszelkich zagrożeniach w sąsiedztwie i o tym, co czyni się w celu przeciwdziałania tym zagrożeniom bezpieczeństwa.
Véronique Mathieu
Sytuacja w Japonii i w elektrowni Fukushima Daiichi, będąca następstwem trzęsienia ziemi i tsunami, nadal jest powodem do niepokoju. W połączeniu z 25. rocznicą wypadku jądrowego w Czarnobylu, do którego doszło na Ukrainie 26 kwietnia 1986 r., przypomina to przywódcom europejskim o ich odpowiedzialności za bezpieczeństwo jądrowe w Europie. Właśnie dlatego państwa członkowskie muszą podjąć wszelkie działania niezbędne do zapewnienia i utrzymania w elektrowniach europejskich najwyższego możliwego poziomu bezpieczeństwa oraz maksymalnego poziomu ochrony obywateli. Niemniej jednak przy rozwiązywaniu obecnych i przyszłych wyzwań w dziedzinie energii należy zachować rozwagę. Z tego względu nie można pominąć energii jądrowej jako technologii niskoemisyjnej. Wyzwanie polega na osiągnięciu równowagi między rozwojem energii jądrowej a rozwojem narzędzi zapobiegania zagrożeniom związanym z jej wytwarzaniem i przeciwdziałania skutkom wypadków jądrowych.
Jarosław Leszek Wałęsa
W tym roku przypadła 25. rocznica katastrofy jądrowej w Czarnobylu na Ukrainie. Dnia 26 kwietnia 1986 r. nagły wzrost mocy reaktora podczas przeprowadzania testu systemu spowodował uszkodzenie zbiornika reaktora, co doprowadziło do serii wybuchów. Według danych ONZ skażenie objęło obszar w promieniu 500 km od elektrowni. Z obszarów położonych w pobliżu reaktora ewakuowano ok. 115 tysięcy osób, a po 1986 r. przesiedlono około 220 tysiące osób z Białorusi, Federacji Rosyjskiej i Ukrainy.
Do awarii jądrowych dochodzi niespodziewanie i w sposób nieoczekiwany. Dwadzieścia pięć lat temu doszło do awarii w Czarnobylu, a zaledwie w marcu br. miała miejsce awaria w Fukushimie. Należy zwrócić uwagę na fakt, że przyczyną katastrofy była awaria systemów chłodzenia spowodowana brakiem zasilania, a przerwy w dostawie prądu są częstym zjawiskiem w państwach członkowskich. Powinniśmy bez wątpienia wyciągać wnioski z kart historii, lecz nie popadajmy w histerię w związku z katastrofą w Japonii. Awaria ta wywołała poważne obawy dotyczące bezpieczeństwa energii jądrowej na świecie. Wszystko wskazuje na to, że energia jądrowa pozostanie w najbliższym czasie istotnym źródłem pozyskiwania energii, dlatego bardzo istotne jest zapewnienie możliwie najwyższego osiągalnego poziomu bezpieczeństwa w sektorze energetyki.
