Sytuacja w Republice Mołdawii (debata) 
Przewodniczący
Następnym punktem posiedzenia są oświadczenia Rady i Komisji dotyczące sytuacji w Republice Mołdawii. Mniemam, że najpierw poseł Watson zechce przedstawić obecne dziś w naszej Izbie dostojne osobistości życia publicznego w Mołdawii.
Graham Watson
Panie przewodniczący! Chciałbym przedstawić koleżankom i kolegom posłom zasiadających w galerii liderów trzech partii opozycyjnych reprezentowanych w Parlamencie Republiki Mołdawii, którzy przybyli na naszą dzisiejszą debatę: Dorina Chirtoacă, burmistrza Kiszyniowa i wiceprzewodniczącego Liberalnej Partii Mołdawii; Vladimira Filata, przewodniczącego partii Demokratyczno-Liberalnej, oraz Serafima Urecheana, przewodniczącego Przymierza "Nasza Mołdawia”.
(Oklaski)
Petr Nečas
urzędujący przewodniczący Rady. - (CS) Panie przewodniczący, panie komisarzu, panie i panowie! Zarówno Rada, jak i Parlament z ogromnym niepokojem śledzą rozwój wydarzeń w Mołdawii w związku z wyborami parlamentarnymi z 5 kwietnia. W naszym bezpośrednim sąsiedztwie doszło do poważnego kryzysu politycznego, który stanowi wyzwanie dla polityki UE wobec Mołdawii i całego regionu. Fakt ten jest szczególnie niepokojący z uwagi na to, że obecnie UE przygotowuje się do uruchomienia programu Partnerstwa Wschodniego. W naszym interesie leży dopilnowanie, by sytuacja w Mołdawii nie zakłóciła wprowadzania Partnerstwa Wschodniego. Musimy dokonać rozróżnienia między oświadczeniami prezydenta Woronina i działaniami przedstawicieli politycznych z jednej strony, a interesami obywateli Mołdawii z drugiej strony.
Natychmiast po tym, jak w dniu 7 kwietnia w Kiszyniowie rozgorzały gwałtowne protesty, UE wysłała do Mołdawii specjalnego przedstawiciela Kalmana Mizseiego. Od tego czasu Kalman Mizsei usilnie starał się doprowadzić do rozmów politycznych między różnymi partiami mołdawskimi. Partie, które weszły w skład nowego parlamentu, muszą przystać na rozsądne rozwiązanie z poszanowaniem zasad demokracji. Podczas kryzysu specjalny przedstawiciel pozostawał w bliskim kontakcie z prezydencją oraz wysokim przedstawicielem Javierem Solaną.
Być może państwo słyszeli, że wczoraj premier Czech Mirek Topolánek również odwiedził Kiszyniów. Stanowczo zaapelował on do władz mołdawskich i opozycji o nawiązanie dialogu politycznego. Odbył spotkania z prezydentem Woroninem, premierem Greceanu oraz przedstawicielami opozycji. Posłannictwo prezydencji było w pełni zgodne z długoterminowymi działaniami Kalmana Mizseiego. Należy umocnić prawa obywatelskie w społeczeństwie mołdawskim; rząd powinien umożliwić prawidłowe funkcjonowanie społeczeństwa obywatelskiego oraz zagwarantować swobodę wyrażania przekonań i inne podstawowe prawa człowieka. Oprócz tego dla mołdawskiej opozycji istotny jest dostęp do głównych mediów, tak aby mogli oni przedstawić swoje opinie i prowadzić spór polityczny na równych warunkach. Z drugiej strony konieczna jest konstruktywna współpraca przedstawicieli opozycji z partią rządzącą oraz uszanowanie wyników wyborów. Premier Topolánek, jako przewodniczący Rady Europejskiej, podkreślał wszystkim przedstawicielom, że ważne jest zachowanie w każdej sytuacji europejskiej perspektywy. Mołdawia nie może zbaczać ze ścieżki demokracji. Więź Partnerstwa Wschodniego powinna umocnić Mołdawię na jej drodze.
Przypominam, że według oficjalnych wyników wyborów ogłoszonych 8 kwietnia zwycięstwo odniosła Mołdawska Partia Komunistyczna, która zdobyła niemal 50% głosów. Pozostałe głosy podzieliły między siebie trzy partie opozycyjne. W związku z tym komuniści zdobyli 60 ze 101 mandatów w nowym parlamencie. Według wstępnej oceny niezależnej międzynarodowej misji obserwacyjnej wybory były ważne, choć poczyniono zastrzeżenia do niektórych zdarzeń w czasie kampanii.
Jednakże opozycja i kilka organizacji pozarządowych stwierdziło, że doszło do sfałszowania wyborów. W zeszłym tygodniu Centralna Komisja Wyborcza ponownie zliczyła głosy i oznajmiła, że partia komunistyczna faktycznie zdobyła 60 ze 101 mandatów w parlamencie, co potwierdza wynik pierwszego liczenia. Zdaniem opozycji główny problem nie tkwi w liczeniu głosów, a w spisie wyborców, w którym rzekomo figurowało kilkaset tysięcy "martwych dusz” lub nieistniejących obywateli. Opozycja sprawdza spisy wyborców, aby poprzeć swoje twierdzenia dowodami. Według rzecznika Komisji, podczas ponownego liczenia nie stwierdzono żadnych śladów nadużyć. Opozycja wytknęła także szerokie zaangażowanie zasobów administracyjnych w kampanię wyborczą partii rządzącej. Spotkało się to z krytyką międzynarodowych obserwatorów pod adresem władz mołdawskich. Przed wyborami UE udzieliła kilkukrotnego upomnienia władzom mołdawskim w tej sprawie. W szczególności podniesiono kwestie braku wolności prasy oraz prześladowania opozycji przez aparat represji.
Na skutek protestów gwałtownie zwiększono naciski na niezależne media. Dochodziło do aresztowań i oskarżeń dziennikarzy. Niektórych zagraniczni dziennikarze zostali wydaleni z kraju bądź otrzymali zakaz wjazdu na jego terytorium. Istnieją dalsze, bardzo poważne powody do niepokoju. Podczas kryzysu władze mołdawskie dopuściły się ciężkich naruszeń praw człowieka. Według doniesień około 250 osób zostało aresztowanych po gwałtownych protestach z 7 kwietnia. Wiele z tych osób, przeważnie młodych, było bitych przez policję, poddawanych nieludzkiemu traktowaniu i torturom oraz spotkało się z odmową dostępu do pomocy prawnej. Nie pozwolono im nawet zawiadomić rodzin. Trzech młodych protestujących poniosło śmierć.
Bardzo wyraźnie daliśmy do zrozumienia władzom mołdawskim, że takie naruszenia praw człowieka i wolności mediów są niedopuszczalne dla UE. Akty przemocy, do jakich doszło na placu w Kiszyniowie nie uzasadniają użycia drastycznych środków przez władze mołdawskie. Mołdawia przyjęła normy i wartości europejskie poprzez takie instrumenty jak plan działania UE-Mołdawia. UE pilnie wezwała władze mołdawskie do poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności.
W dniu 15 kwietnia prezydent Mołdawii Władimir Woronin uczynił krok we właściwym kierunku, kiedy ogłosił amnestię dla wszystkich aresztowanych podczas protestów, za wyjątkiem osób z kryminalną przeszłością. Wezwał również do przeprowadzenia przejrzystego i prawidłowego postępowania wyjaśniającego w sprawie zajść. Postępowanie to należy przeprowadzić we współpracy z właściwymi instytucjami europejskimi i międzynarodowymi. Sytuacja dotycząca praw człowieka jest ściśle monitorowana przez UE, jak również przez Radę Europy, OBWE i ONZ. Istotne jest skoordynowanie tych działań. Aby postępowanie wyjaśniające w Mołdawii można było uznać za rzetelne i uczciwe, muszą w nim uczestniczyć podmioty międzynarodowe. Społeczeństwo mołdawskie w ostatnich tygodniach dotknięte zostało ostrym konfliktem i kryzysem zaufania, któremu można zaradzić tylko i wyłącznie poprzez przejrzyste działanie.
Znalezienie politycznego rozwiązania tego kryzysu to kwestia zasadniczej wagi. Mołdawia zmaga się z bardzo poważnymi trudnościami gospodarczymi wywołanymi światowym kryzysem finansowym. Dalsza zawierucha polityczna grozi niemożnością uporania się przez ten kraj z problemami gospodarczymi. Pilnie potrzeba tam funkcjonującego rządu. Wymagana będzie również pomoc zewnętrzna, ze sporym udziałem Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Na tym etapie bardzo ważne jest spoglądanie w przyszłość, poza doraźne konsekwencje obecnego kryzysu, oraz zastanowienie się, jaką politykę powinniśmy przyjąć wobec Mołdawii. Kryzys unaocznił potrzebę podjęcia spójnych i ambitnych działań w celu ugruntowania standardów demokracji oraz wzmocnienia instytucji w Mołdawii. Wymagana będzie większa pomoc ze strony UE skupiona na tworzeniu potencjału instytucjonalnego poprzez reformy polityki oraz wymiaru sprawiedliwości, jak również zapewnienie wolności i pluralizmu mediów. Porozumienie mołdawskich partii politycznych mające na celu zażegnanie trwającego kryzysu powinno zawierać zobowiązanie do gruntownych reform w wymienionych obszarach.
Panie i panowie! Na zakończenie podkreślę, że przez wiele lat Mołdawia należała do najbardziej zaawansowanych państw w regionie Europy Wschodniej pod względem determinacji w dążeniu do standardów demokracji oraz woli zbliżenia do UE. Pomoc dla Mołdawii w przezwyciężeniu obecnego kryzysu i podążaniu dalej obraną ścieżką leży w naszym interesie. Partnerstwo Wschodnie dostarczy nowych, ambitnych ram stymulujących pomoc UE ukierunkowaną na reformy polityczne i gospodarcze w Mołdawii i innych państwach regionu. W naszym interesie leży ugruntowanie demokracji w Mołdawii oraz dalsze zbliżanie się tego kraju do Unii Europejskiej.
Olli Rehn
komisarz. - Pani przewodnicząca! Nawiązując do prezentacji posła Watsona, gorąco witam naszych gości z Mołdawii.
Sytuacja w Mołdawii faktycznie dostarcza poważnych powodów do niepokoju. Skrupulatnie śledzimy przebieg wydarzeń i szukamy sposobów na krzewienie dialogu i pojednania między siłami politycznymi w tym kraju.
Jeżeli chodzi o przebieg ostatnich wyborów, to moja koleżanka Benita Ferrero-Waldner z zadowoleniem przyjęła wstępną ocenę sporządzoną przez misję obserwacyjną prowadzona przez OBWE. Misja uznała, że wybory odbyły się w warunkach pluralistycznych, wyborcom dano wyraźny wybór, a standardy wyborów demokratycznych zostały spełnione.
Jednakże stwierdzono znaczące wady, wzbudzające poważne obawy, o których mówiła Komisja na długo przed wyborami. Chodzi o zbytnią ingerencję administracji, nienależyte poszanowanie wolności wypowiedzi i dostępu wszystkich partii do mediów, jak też o ogólny brak publicznego zaufania do procesu demokratycznego i wyborczego. Wady te powinny być pilnie usunięte, zwłaszcza po wydarzeniach z 7 kwietnia.
Bardziej niepokojące są doniesienia o nagminnych naruszeniach praw człowieka w reakcji na demonstracje po wyborach. Po zamieszkach, do których doszło podczas demonstracji z 7 kwietnia, Komisja ostro potępiła nadmierne użycie siły i zaapelowała o powstrzymanie się od podżegającej retoryki oraz przemocy.
Cały czas traktujemy tę sprawę z wielką uwagą. Poszanowanie praw człowieka to najważniejszy warunek dalszego rozwoju naszych stosunków z Mołdawią. Istotne jest przeprowadzenie dogłębnego i szybkiego postępowania wyjaśniającego zarzuty o łamanie praw człowieka przez siły bezpieczeństwa. Jeżeli okaże się, że zarzuty znajdują oparcie w faktach, władze będą musiały dopilnować, by odpowiedzialni za te naruszenia stanęli przed sądem.
Pożądana jest zgoda prezydenta Woronina na wizytę komisarza Rady Europy ds. praw człowieka, Thomasa Hammarberga, jak również współpraca ze specjalnym przedstawicielem UE, podobnie jak zainteresowanie Mołdawii możliwością wysłania unijnej misji wyjaśniającej.
Choć misje te nie mogą przejmować za państwo odpowiedzialności za wyjaśnienie i ściganie naruszeń praw człowieka, powinny pomóc rzucić światło na przebieg ostatnich wyborów i ich następstwa. Powinny też pomóc w usprawnieniu dialogu politycznego w celu przywrócenia zaufania publicznego.
Dzisiejsza sytuacja w Mołdawii jest bardzo niepewna. Kraj ten stale wyrażał wolę pogłębienia relacji z Unią Europejską. Obecny kryzys jest swoistą próbą zdeterminowania Mołdawii w tym kierunku.
Cieszymy się, że Rumunia powstrzymała się od odwzajemnienia działań Mołdawii polegających na wprowadzeniu wymogu wizowego względem obywateli Rumunii oraz uznaniu ambasadora rumuńskiego za personę non grata. Zachęcamy wszystkich partnerów do postępowania z zachowaniem najwyższej ostrożności oraz brania pod uwagę nadrzędnego celu stabilizacji tego państwa.
Obecna sytuacja wzbudza poważne obawy, lecz nie powinniśmy zatracić szerszego pola widzenia. Kluczem do przyszłej stabilizacji i dobrej koniunktury w Mołdawii jest pogłębienie stosunków z Unia Europejską. W przeddzień uruchomienia Partnerstwa Wschodniego musimy wykazać, że faktycznie jesteśmy gotowi pomóc Mołdawii w uporaniu się z aktualnymi trudnościami, zwłaszcza poprzez rozładowywanie napięć, promowanie dialogu i wzmacnianie wzajemnych więzi.
Republika Mołdawii jest naszym sąsiadem. Przez ostatnie 15 lat prowadziliśmy ścisłą współpracę z obywatelami Mołdawii, opartą na zaufaniu. Jesteśmy w pełni świadomi europejskich aspiracji tego państwa. Dziś zasadnicze znaczenie ma utrzymanie więzi z ludnością Mołdawii oraz wspólna praca, by sprostać wyzwaniom - nie tylko tym, które pojawiły się w okresie wyborczym, lecz także tym powstającym na skutek globalnego spowolnienia finansowego i gospodarczego. Innymi słowy, troszczymy się o Mołdawię i jej obywateli.
Marian-Jean Marinescu
w imieniu grupy PPE-DE. - (RO) Republika Mołdawii posiada zobowiązania międzynarodowe, co oznacza, że przyjęła odpowiedzialność za poszanowanie demokracji, rządów prawa i praw człowieka. Ostatnie wydarzenia pokazały jednak spore odstępstwa od tych zobowiązań. Przypadkowe aresztowania, znikający ludzie, jaskrawe naruszenia praw zatrzymanych, nieludzkie i poniżające traktowanie, zastraszanie obywateli i grożenie bronią - to godne pożałowania akty, które zagrażają przyszłości tego kraju.
Wszczęta nagonka na przedstawicieli środków masowego przekazu i partie opozycyjne, jak również aresztowania i wydalenia dziennikarzy to działania groźne i haniebne. Potępiam tę prześladowczą kampanię, poważne naruszenia praw człowieka i bezprawne działania rządu Republiki Mołdawii.
Pomoc unijna zaplanowana na lata 2007-2010, ukierunkowana na krzewienie demokracji i dobrych rządów w Mołdawii przekracza 50 milionów euro. Nam nadzieję, że suma ta nie zostanie spożytkowania na szkolenia policji ze stosowania przemocy wobec ludności. Zwracam się do Komisji o przedłożenie Parlamentowi Europejskiemu sprawozdania z wykorzystania funduszy UE w Republice Mołdawii.
Rumunia prowadzi i nadal będzie prowadzić proaktywną politykę wspierającą integrację Republiki Mołdawii ze strukturami europejskimi. Powodów takiego podejścia należy upatrywać nie tylko w historycznych więziach z obywatelami tego państwa, lecz w szczególności w mocnym przekonaniu, że przyszłość Republiki Mołdawii to leżące w Europie, nowoczesne demokratyczne państwo oparte na poszanowaniu praw człowieka i podstawowych wolności. Oskarżenia władz mołdawskich pod adresem państwa rumuńskiego są nonsensowne. Wprowadzenie wiz dla obywateli rumuńskich to również działanie bezzasadne i niedopuszczalne. Głowa państwa się zmienia, a obywatele pozostają.
Żywię przekonanie, że podążanie przez Mołdawię szlakiem europejskim, przy podtrzymywaniu aspiracji jej obywateli dotyczących życia w stabilnym, bezpiecznym, demokratycznym państwie, leży w interesie Unii Europejskiej. W tym względzie Partnerstwo Wschodnie jest skutecznym instrumentem, jak też ujściem aspiracji europejskich dla obywateli Mołdawii.
Marianne Mikko
w imieniu grupy PSE. - (ET) Panie i panowie! Zawsze zdecydowanie wspierałam Mołdawię, jednak obecny kryzys bardzo mnie zmartwił. Choć Mołdawia to małe państwo, zależne od pomocy zagranicznej, nie możemy odwracać wzroku, kiedy dochodzi do łamania zasady rządów prawa.
Stosunki między Unią Europejską a Mołdawią pozostają dla nas bardzo ważne, lecz nie należy liczyć, że Unia Europejska składa się z samych naiwniaków, którzy wierzą we wszystko, co władze mołdawskie serwują nam jako prawdę. Misja ad hoc przyszłego Parlamentu Europejskiego jest ogromnie ważna. Nie będzie żadnego tabu. Musimy wiedzieć, jak policja obchodziła się z demonstrantami po wyborach. Poszanowanie praw człowieka to nie tylko hasła, lecz także czyny najwyższej wagi dla Unii Europejskiej, jak również dla przedstawicieli bezpośrednio wybranych przez naród. Niestety Republika Mołdawii zasygnalizowała na posiedzeniu Komisji Spraw Zagranicznych, co potwierdziła wczoraj delegacja Mołdawii, że w Kiszyniowie Europa musi nastawić się na monologi. Tata sytuacja jest nie do przyjęcia. Integracja europejska oznacza otwarty dialog. Partnerzy rozmawiają o wszystkim. Wierzę w Partnerstwo Wschodnie oraz w możliwość zaprowadzenia demokracji w Mołdawii. Pozwólcie nam zatem pomóc Mołdawii.
Graham Watson
W imieniu grupy ALDE. - Pani przewodnicząca! Mołdawia odgrzewa żałosne wspomnienia z nieszczęsnej przeszłości Europy: komunistyczny rząd ogłasza zwycięstwo według własnych reguł, protestujący są bici i zabijani, sypią się oskarżenia pod adresem sąsiednich krajów. Istnieją rzeczowe dowody na podsycanie przemocy przez rumuńskie służby bezpieczeństwa - wspólnota międzynarodowa powinna przeprowadzić dochodzenie w tej sprawie.
W nadchodzącym tygodniu misja Parlamentu Europejskiego musi zająć się gromadzeniem dowodów dotyczących doniesień o wydrukowanych dodatkowych 200 tysiącach kart do głosowania, zarzutów o rejestrację w dniu wyborów 400 tysięcy wyborców z nieważnymi numerami dokumentów tożsamości oraz zarzutów, że wyborcy w Naddniestrzu zostali masowo pozbawieni praw obywatelskich. Do czasu wyjaśnienia tych kwestii i zapoznania się ze sprawozdaniem OBWE wiele osób po prostu nie uwierzy w prawdziwość wyników - bez względu na to, co orzekną mołdawskie sądy. Może się okazać, że spontaniczny optymizm komisarz Ferrero-Waldner był nieuzasadniony.
Prezydent Woronin powinien także potępić akty zatrzymań, pobić i zabójstw młodych ludzi przypadkowo wyłapywanych po protestach. Należy raz na zawsze znieść ograniczenia dostępu dla prawników i organizacji pozarządowych oraz zatajanie danych osobowych osób zatrzymanych. Chcę, by Komisja stwierdziła, czy wydalenie ambasadora Rumunii oraz żądanie wiz od podróżnych stanowi naruszenie umów z Unią Europejską. Jeśli tak, to jakie kroki podejmie Komisja?
Wypowiedź prezydenta Băsescu w sprawie paszportów także spotęgowała napięcie. Musimy zachować wstrzemięźliwość w stosunkach dwustronnych, niemniej jednak domagać się respektowania postanowień umów.
Nasi dzisiejsi goście z Mołdawii opisują kraj, w którym na wiele sposobów odmawia się prawa do wolności i demokracji, w którym w Internecie zdarzają się tajemnicze awarie, kanały telewizyjne znikają z anteny, a telewizja publiczna nadaje taniec brzucha zamiast doniesień o przemocy na ulicach.
Nasza Unia, mając na względzie geopolitykę, musi także zrozumieć politykę Mołdawii, kraju ludzi chętnych do korzystania z demokracji i wolności wyboru, kraju prowadzącego ożywioną wymianę handlową z krajami Zachodu, kraj powiązanego geograficznie, historycznie i kulturowo z państwami członkowskimi Unii Europejskiej. W nadchodzącym miesiącu, kiedy nasi przywódcy spotkają się na szczycie Partnerstwa Wschodniego, muszą zyskać pewność, że budują partnerstwo na zasadach demokracji i poszanowania praw człowieka. Prezydent Woronin i jego towarzysze muszą się z tym zgodzić. Unia ma wymóc taką zgodę.
Bastiaan Belder
(NL) Międzynarodowe doniesienia o niepokojach w Mołdawii z początku kwietnia oraz ich następstwach nasuwają szereg pytań - pytań, które instytucje europejskie powinny zadać mołdawskim władzom.
Zacznę od Kiszyniowa. Czy rząd mołdawski rzeczywiście planuje od teraz otwierać w razie konieczności ogień do demonstrujących? Odsyłam posłów do komunikatu premiera, wygłoszonego w telewizji publicznej. Jak rząd mołdawski wytłumaczy radykalny zwrot w podejściu organów bezpieczeństwa narodowego do demonstrantów i innych przeciwników? To był zwrot od postawy niezrozumiałej bierności wobec aktów wandalizmu, podpaleń i plądrowania budynków rządowych ku brutalnej przemocy fizycznej wobec nieuzbrojonych cywilów, skutkiem czego trzy osoby poniosły śmierć w niewyjaśnionych okolicznościach.
Przede wszystkim zaś, jak Republika Mołdawii ustosunkowuje się do kwestii odpowiedzialności za naruszenia podstawowych praw? Poszukując odpowiedzi na to ostatnie, ważkie pytanie należy koniecznie uwzględnić treść listu otwartego, jaki czternastu mołdawskich obrońców społeczeństwa obywatelskiego wystosowało wczoraj do prezydencji czeskiej. List zawiera czternaście wypunktowanych zaleceń. Mam nadzieję, że instytucje europejskie, komisarz Rehn i prezydencja czeska zapoznają się z jego treścią. Wybitne osobistości ze społeczeństwa mołdawskiego proszą o wyjaśnienie. Musimy skonfrontować się z władzami mołdawskimi.
Ponadto Bruksela musi zapytać Bukareszt o wyjaśnienie propozycji przyznawania obywatelstwa rumuńskiego na masową skalę obywatelom mołdawskim posiadającym rumuńskich przodków w drugim stopniu linii prostej. Konsultacja europejska na temat dalekosiężnych skutków takiej pochopnej decyzji jest z pewnością wskazana.
Adrian Severin
Pani przewodnicząca! Przemoc w Republice Mołdawii to nie rewolucja, a bunt, do którego doszło w podzielonym społeczeństwie, ogarniętym rewolucyjną atmosferą. Owa przemoc mogła zostać również sprowokowana, by posłużyć jako element strategii mającej na celu zmianę przebiegu granic między Unią Europejską a Eurazją.
Problem, który rozpatrujemy, to zatem problem europejski. To nie tylko problem wewnętrzny, ani problem pojedynczego państwa członkowskiego. Jednakże jego rozwiązania nie należy upatrywać w działaniu odwetowym, lecz w zwielokrotnieniu wysiłków zmierzających do zawrócenia Mołdawii na drogę europejską. Rozwiązaniem nie jest też bynajmniej zachęcanie mołdawskich elit do opuszczenia kraju na zagranicznych paszportach.
W tym celu musimy wzmocnić misję Unii Europejskiej w Mołdawii, zarówno pod względem zakresu jak i zasobów, przyspieszyć negocjacje z Mołdawią w sprawie ułatwień wizowych oraz pogłębić współpracę w zakresie ugruntowania porządku publicznego oraz poszanowania praw człowieka. Musimy pracować wespół z władzami, opozycją i społeczeństwem obywatelskim, lecz także z Rosją, której obecność w regionie jest bardzo ważna. Powinniśmy zadbać o to, by takie wypadki nie były traktowane jako wymówki do jednostronnych rozwiązań w Naddniestrzu.
Anna Ibrisagic
(SV) Pani przewodnicząca! Jedni uważają, że powinniśmy przyjąć rezolucję w sprawie Mołdawii, inni natomiast twierdzą, że nie powinniśmy. Ci, którzy nie chcą rezolucji, często powołuja się na fakt, że OBWE faktycznie samodzielnie zatwierdziło wynik wyborów. Pozwolę sobie zauważyć, że sprawozdanie OBWE nie było zupełnie bezkrytyczne. Przeciwnie, zawierało spory ładunek krytyki. Jednakże rezolucja nie dotyczyłaby jedynie wyborów, lecz także wydarzeń mających miejsce po wyborach, jak również sytuacji w Mołdawii w ostatnim czasie.
Poszanowanie praw człowieka jest nieodzowne. Media muszą cieszyć się swobodą. Nigdy nie będzie przyzwolenia na brutalne traktowanie pokojowych demonstrantów. Przyjęcie takiej rezolucji oznaczałoby wysłanie wyraźnego sygnału do obywateli Mołdawii, że nie są osamotnieni, że widzimy, co się u nich dzieje i nie zgadzamy się na to. Dlatego apeluję o poparcie dla rezolucji.
Victor Boştinaru
(RO) Na wydarzenia, do których doszło w Republice Mołdawii, zanosiło się już od dawna. Mówiąc to mam na myśli to, że w 2008 roku dialog między UE a Mołdawią dotyczył co najmniej trzech głównych zagadnień: a) swobodnego dostępu opozycji do środków masowego przekazu - taki dostęp był systematycznie ograniczany i instytucjonalizowany przez reżim Woronina; b) kategorycznej odmowy przez reżim z Kiszyniowa i jego kolaborantów spełnienia postulatu Komisji Weneckiej dotyczącego powstrzymania się od zmian ordynacji wyborczej do wyborów parlamentarnych; c) udziału opozycji w podejmowaniu najważniejszych decyzji politycznych dla kraju, zwłaszcza w sferze integracji europejskiej - postulat ten również spotkał się ze stanowczą odmową.
Fakt ignorowania bądź systematycznego odrzucania przez naszych partnerów z Kiszyniowa tych trzech kluczowych problemów wskazuje, że w rzeczywistości Unia Europejska została przez Mołdawię odesłana z kwitkiem, kiedy przyszło do rozpatrywania spraw o fundamentalnym znaczeniu dla przyszłości tego kraju. Zajścia, do których doszło w dniu wyborów były zaledwie przewidywanym końcem całej historii, za którą być może część winy ponosi Unia Europejska i Parlament Europejski.
Maria Petre
(RO) Pani przewodnicząca, panie i panowie! Istnieją trzy typy problemów związanych z Republiką Mołdawii, a wszystkie one są poważne i wymagają trzech kierunków działań. Pierwszy typ dotyczy praw człowieka. Setki młodych ludzi zostało zatrzymanych, a nierzadko byli oni torturowani. Kolejny typ problemów dotyczy wolności prasy. Dziennikarze byli zastraszani, a nawet uprowadzani w biały dzień na ulicy. Ostatni typ dotyczy metody przeprowadzania wyborów. Ogromna ilość szczegółowych danych wskazuje na fałszerstwa wyborcze. Należy to jednoznacznie stwierdzić, formułując opinię w tym ostatnim aspekcie. Partie opozycyjne utrzymują, że fałszerstwo wypaczyło wynik wyborów o 10-15%. Obywatele Mołdawii wciąż z wielką nadzieją wyczekują naszych decyzji, naszych reakcji. To ich jedyna szansa na wyjście z tej tragicznej sytuacji - niemal bez precedensu w Europie - z którą muszą się zmagać.
Alexandru Nazare
(RO) Pani przewodnicząca! Dziś w Kiszyniowie należy trzymać język za zębami. Obywatel ma prawo robić to, co mu przykazano, ma prawo płacić podatki na utrzymanie elit, które nie odpowiadają przed nikim, może też wyemigrować, pogodzić się z zaistniałym stanem rzeczy bądź - jeśli trzeba - nienawidzić na rozkaz. Nie ma natomiast prawa do wyrażania przekonań, zrzeszania się, debaty publicznej, ani nawet prawa decydowania o własnej tożsamości. Komisarzu, takie są warunki stabilizacji w Republice Mołdawii, lecz nie napawają one optymizmem.
Jedyny los, jaki czeka Mołdawię, która wkroczyła na taką drogę, to w najlepszym przypadku los Białorusi. Na długo przed wyborami partia komunistyczna zdołała zdobyć i skupić absolutną kontrolę nad wszystkimi kanałami środków masowego przekazu. Środki te pozbawiły proces demokratyczny jego istoty i zmusiły jedną czwartą ludności państwa do emigracji. W tej sytuacji wybory z pewnością by się nie odbyły. Represje stosowane w Kiszyniowie stały się obecnie formą komunikacji władz ze społeczeństwem.
Dlatego też od tej pory Unia Europejska nie może sobie pozwolić na pobłażliwy, ambiwalentny stosunek do reżimu w Kiszyniowie. Odtąd nasze milczenie lub niezdecydowane stanowisko oznaczać będzie przyzwolenie na pogardę wobec podstawowych wolności i demokratycznego systemu prawnego, jak również przyzwolenie na akty przemocy i represji, a wręcz współudział w takich praktykach. Ostatnia, nie mniej ważna rzecz: kryzys w Kiszyniowie wskazuje, że musimy ulepszyć metody obserwacji i monitorowania wyborów oraz przedefiniować rolę naszego stałego przedstawiciela na miejscu.
Charles Tannock
Pani przewodnicząca! Mołdawia należy do najbiedniejszych krajów w Europie, z wątłą demokracją, na której czele stoi prezydent Woronin, niereformowalny homo sovieticus, który z dumą każe nazywać się komunistą i ma niestety ambiwalentny stosunek do UE - nawet w kwestii Partnerstwa Wschodniego.
Niemniej jednak cieszy się on popularnością, zwłaszcza w regionach wiejskich, wśród starszych pokoleń z nostalgią wspominających opiekuńczość ZSRR w tych niepewnych gospodarczo czasach.
Trójka OBWE, z udziałem naszej delegacji parlamentarnej, po prostu przyjęła do wiadomości zwycięstwo komunistów; nam zatem pozostaje zaakceptować ten fakt. Musimy jednakże głośno zaprotestować przeciwko brutalnemu rozprawieniu się z demonstrującymi zwolennikami opozycji, którzy oskarżali rząd o zmonopolizowanie mediów podczas kampanii, posłużenie się przestarzałą i nierzetelną listą wyborców, na której znalazło sie wielu nieżyjących ludzi, jak również o pozbawienie praw obywatelskich licznej diaspory, której członkowie nie mogli wziąć udziału w wyborach.
Teraz musimy skupić się na łamaniu praw człowieka. Sprawa ta wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przez misję Unii Europejskiej, jeśli Mołdawia nadal chce otrzymywać nasze wsparcie w ramach dążeń euroatlantyckich.
Paul Rübig
(DE) Pani przewodnicząca, komisarzu, panie i panowie! Jestem niezmiernie wdzięczny za to, że doszło do tej debaty, która pokazuje, że UE, na którą składa się 27 państw członkowskich i 500 milionów obywateli, bez wątpienia ma wpływ na sytuację poza własnymi granicami. Wielu obywateli Mołdawii przekonało się, jak ważny jest podział władzy, ugruntowanie podstawowego rozumienia demokracji i walka o to.
Rzecz jasna nie stanie się tak, że lud już dziś powstanie i zażąda demokracji, a obywatele będą mogli publicznie głosić swoje przekonania i nie trafią za to do więzień ani nie będą represjonowani. Dlatego wierzę - i w pełni popieram stanowisko pana komisarza w tym względzie - że my w Europie powinniśmy wykorzystać wszelkie dostępne środki w walce o wolność jednostek, wolność prasy i stabilną demokrację.
Petr Nečas
urzędujący przewodniczący Rady. - (CS) Pani przewodnicząca, panie komisarzu, panie i panowie! Sytuacja w Mołdawii wciąż jest niestabilna, i UE musi kontynuować wzmożone wysiłki w celu doprowadzenia obu stron do stołu negocjacyjnego. Powinna również z nimi współpracować, tak aby znaleźć wspólne rozwiązanie, które będzie kompleksowe, zrównoważone i realistyczne i które przyczyni się do ugruntowania procesu demokratyzacji oraz pozycji instytucji demokratycznych w Mołdawii. Całkowicie zgadzam się z posłem Grahamem Watsonem, że prezydent Woronin powinien przystać na zasady demokratyczne oraz potępić tortury i akty przemocy wobec demonstrantów. Uważam, że każdy powinien potępić aresztowania dziennikarzy oraz masowe naruszanie wolności wyrażania przekonań. W tym względzie istotne jest również nasze pełne poparcie dla pracy specjalnego przedstawiciela UE w Mołdawii.
Nie powinno być wątpliwości co do tego, że UE i Rada są ogromnie zaniepokojone łamaniem praw człowieka, do którego doszło podczas kryzysu w Mołdawii. Apelujemy do władz mołdawskich o pilne zaangażowanie w przejrzysty proces przy pełnej współpracy właściwych instytucji europejskich i międzynarodowych oraz do wyjaśnienia i potępienia naruszeń praw człowieka. Kryzys unaocznił potrzebę zwiększenia pomocy UE ukierunkowanej na reformy polityczne i gospodarcze w Mołdawii, tak aby zwiększyć zaangażowanie Mołdawii w stosowanie standardów oraz wartości demokratycznych, przy wsparciu UE w kwestii suwerenności i integralności terytorialnej. Unia jest gotowa do współpracy oraz zbliżenia Mołdawii do UE. Jednakże podstawowym warunkiem takiej współpracy jest demokratyczna Mołdawia - kraj szanujący prawa człowieka, wolność wyrażania przekonań, w którym funkcjonują podstawowe instytucje demokratyczne.
Olli Rehn
komisarz. - Pani przewodnicząca! Wykorzystam mój czas na wypowiedź, by udzielić odpowiedzi na niektóre pytania i komentarze, które padły podczas tej moim zdaniem bardzo wyważonej wymiany poglądów.
Zacznę od uwag posła Watsona dotyczących wiz i praw człowieka, lecz najpierw pozwolę sobie skomentować jego uwagi pod adresem mojej koleżanki, komisarz Benity Ferrero-Waldner, odpowiedzialnej za nasze stosunki z Mołdawią. Powiedział pan, że komisarz Ferrero-Waldner to spontaniczna optymistka. W obronie komisarz i samej Komisji mogę powiedzieć, że po pierwsze, w istocie stanowisko Komisji jest bardzo realistyczne i wyważone. Po drugie, aby sprawować funkcję komisarza europejskiego, należy być zawodowym optymistą, przynajmniej, jeśli się odpowiada za rozszerzenie UE i stosunki z Europą południowo-wschodnią.
Wracając do pytania o wizy - decyzja o wprowadzeniu obowiązku wizowego dla obywateli Rumunii faktycznie nas zaniepokoiła. To niedopuszczalne. Badamy legalność tego posunięcia. W dniu 30 kwietnia, w przeddzień Święta Pracy 1 maja, podejmiemy tę kwestię z władzami mołdawskimi na forum wspólnego komitetu zarządzającego Komisji i Mołdawii, który został utworzony w ramach porozumienia o ułatwieniach wizowych.
Ogólnie jeśli chodzi o wybory, ich następstwa oraz łamanie praw człowieka, to Komisja ostro potępiła przemoc, do której wybuchu doszło na ulicach Kiszyniowa 7 kwietnia, jak również masowe i nieuzasadnione użycie siły przez organy ścigania oraz - podobno - prywatne milicje. Doniesienia o nagminnych naruszeniach praw człowieka wobec zatrzymanych, jak również o uprowadzeniach, wzbudzają poważny niepokój.
Patrząc realistycznie, sprawą bezwzględnie najważniejszą jest dla Mołdawii podtrzymanie europejskich aspiracji - zarzuty o łamanie praw człowieka zostaną dokładnie i bezstronnie wyjaśnione w postępowaniu z udziałem sił politycznych oraz odpowiednio w dochodzeniu międzynarodowym. Podejrzani o przestępstwa, w tym łamanie praw człowieka, muszą być ścigani, a w razie postawienia zarzutów będą mieli prawo do uczciwego procesu.
Wreszcie, przy rozpatrywaniu potencjalnego wpływu wydarzeń powyborczych na stosunki UE-Mołdawia na pierwszy plan wysunęły się niedokończone reformy wewnętrzne w Mołdawii, zwłaszcza w zakresie rządów prawa i poszanowania podstawowych wolności. Oczekujemy, że wszystkie zainteresowane strony w Mołdawii, władze publiczne, jak też opozycja polityczna i społeczeństwo obywatelskie osiągną zgodę w kwestii rozwiązania obecnego kryzysu i podejmą kroki w tym kierunku, co przyniesie skutek w postaci szerszej demokratyzacji i większej wolności dla obywateli Mołdawii.
Historia powstawania Unii Europejskiej stanowi konkretny dowód na to, że dialog i współpraca oraz rządy prawa dają plon w postaci spójnego i trwałego poszanowania podstawowych wolności, stabilności politycznej i dobrej koniunktury gospodarczej.
Przewodniczący
Zamykam debatę.
Głosowanie nad projektami rezolucji odbędzie się na następnym posiedzeniu.
Oświadczenia pisemne (art. 142)
Corina Creţu  
W czasie, gdy władze komunistyczne w Kiszyniowie utrzymują się przy władzy za pomocą oszustw i tortur, premier kraju sprawującego prezydencję UE pozwala sobie opisać kryzys na granicach UE jako "niepokojący”. Dowody na terrorystyczną i agresywną postawę wobec państwa członkowskiego Unii Europejskiej nie wywołały takiej reakcji, jak uprawniona decyzja Rumunii o przyspieszeniu procesu repatriacji i przyznawania obywatelstwa rumuńskiego tym, którzy je utracili bez swojej woli, na skutek tragicznych zaszłości historycznych, za które Zachód ponosi odpowiedzialność.
Choć w niczym to nie pomoże, zwracam uwagę na hipokryzję polityków, którzy panikują obecnie z powodu inwazji milionów obywateli Mołdawii na Zachód, podobnie jak do 2007 roku bili na alarm z powodu najazdu Rumunów.
Po uruchomieniu Partnerstwa Wschodniego będziemy mieli okazję do wymiany poglądów na temat deptania demokracji i podstawowych wolności z panami Łukaszenką i Woroninem. Jeśli ten mechanizm współpracy nie zabezpieczy demokratycznych reform w krajach byłego Związku Radzieckiego, które obejmuje, to pozostanie bezużyteczny.
Nasuwa mi się cierpka konkluzja, że niektórym Europejczykom bliżej do Tybetu niż do Mołdawii. To niewykluczone, gdy droga do Kiszyniowa wiedzie przez Moskwę.
Silvia-Adriana Ţicău  
Po wyborach, które odbyły się 6 kwietnia 2009 roku w Republice Mołdawii, doszło do demonstracji. Niestety prasa miała problemy z relacjonowaniem przebiegu wydarzeń. Jak sądzę, wolność prasy, swoboda wyrażania przekonań oraz poszanowanie praw człowieka i rządów prawa to zasady, które wszyscy wyznajemy, promujemy i których bronimy.
Uważam, że sytuacja w Republice Mołdawii jest bardzo poważna. Żywię przekonanie, że Unia Europejska powinna traktować tę sytuację z powagą i odnosić się do niej dyplomatycznie. W moim odczuciu zarzuty wobec Rumunii są wymierzone przeciwko całej Unii Europejskiej. Niedopuszczalne jest uznanie ambasadora Rumunii w Kiszyniowie za persona non grata oraz nagłe, jednostronne wprowadzenie przez Republikę Mołdawii obowiązku wizowego dla obywateli Rumunii.
Republika Mołdawii to europejski kraj posiadający własną historię i uwarunkowania geograficzne. To jeden z sąsiadów UE, w związku z czym stosunki między UE a Republiką Mołdawii powinny pozostać oparte na zasadach dobrego sąsiedztwa. Region, z którego pochodzę sąsiaduje z Republiką Mołdawii oraz Ukrainą. Uczestniczymy w wielu wspólnych programach rozwoju i sądzę, że Rumunia oraz Unia Europejska powinny wspierać rozwój gospodarczy i społeczny w Republice Mołdawii poprzez partnerstwo oparte na dobrej współpracy, a zwłaszcza na wzajemnym poszanowaniu.
