Vrij verkeer van de Roma binnen de grenzen van de Europese Unie (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde is de verklaring van de Commissie over het vrij verkeer van de Roma binnen de grenzen van de Europese Unie.
Joaquín Almunia
lid van de Commissie. (ES) Twee weken geleden is het Europees Jaar van gelijke kansen voor iedereen officieel ingegaan. Gelijke kansen en het recht op een leven zonder discriminatie zijn waarden van het grootste belang die het fundament onder de Europese Unie vormen.
De Commissie is ervan doordrongen dat de Romabevolking behoort tot de groepen die meer dan andere bloot staan aan discriminatie of uitsluiting van de arbeidsmarkt, de samenleving, inspraak in de beleidsvorming of het culturele leven.
Daarom heeft de Commissie zich vast voorgenomen met alle beschikbare instrumenten in het geweer te komen tegen de discriminatie en uitsluiting van de Romaminderheid.
Daarvan wil ik er twee met name noemen: in de eerste plaats, de tenuitvoerlegging van de richtlijn van 2000, die bescherming biedt tegen discriminatie op grond van ras of etnische afkomst. De Commissie wil erop toezien dat deze richtlijn in alle lidstaten wordt opgenomen in de wetgeving en correct wordt toegepast. In de tweede plaats, het gebruik van financiële instrumenten, te weten de structuurfondsen en zeer in het bijzonder het Europees Sociaal Fonds.
De Commissie heeft de lidstaten verzocht om bij het opstellen van werkplannen voor de financieringsperiode 2007-2013 rekening te houden met de doelstelling van integratie van de Romabevolking.
Er is een grote inspanning nodig om de Romabevolking, en de bevolking in algemene zin, bewuster te maken van het recht om niet te worden gediscrimineerd en te wijzen op de voordelen van diversiteit. Het Europees Jaar van gelijke kansen voor iedereen en de lopende voorlichtingscampagne "Voor diversiteit. Tegen discriminatie” zijn hiervoor mijns inziens bijzonder nuttig.
De Commissie verheugt zich over hetgeen tot nu toe is bereikt in het kader van het Decennium van de integratie van de Roma 2005-2015, waaraan momenteel wordt deelgenomen door de regeringen van negen landen in Midden- en Oost-Europa en de westelijke Balkan, waaronder vijf EU-lidstaten. Voor het eerst hebben de regeringen van deze landen ingezet op de onderlinge uitwisseling van kennis en succesvolle strategieën om verbetering te brengen in de situatie van de Romaminderheid op het gebied van werkgelegenheid, onderwijs, huisvesting en gezondheidszorg.
De Commissie is blij dat dit alles in nauwe samenwerking met maatschappelijke Romaorganisaties gebeurt. Er is evenwel tevens behoefte aan toekomstgericht beleid. De groep van deskundigen op hoog niveau die door de Commissie is opgezet om zich te buigen over de integratie van etnische minderheden in de samenleving en op de arbeidsmarkt, schenkt met name aandacht aan vraagstukken die verband houden met de Romabevolking. De aanbevelingen van deze groep worden aan het einde van dit jaar gepubliceerd en zullen ongetwijfeld een waardevolle bijdrage leveren aan de totstandbrenging van het toekomstige Europese beleid inzake de integratie van etnische minderheden, waaronder de Romabevolking.
Ten slotte, mevrouw de Voorzitter, wil ik er nog op wijzen dat de groep van commissarissen "Grondrechten” al deze kwesties aan de orde zal stellen tijdens zijn vergadering in juli van dit jaar.
Lívia Járóka
namens de PPE-DE-Fractie. - (HU) We weten dat veel Roma naar Europa - West-Europa - probeerden te komen na de uitbreiding in 2004. We weten ook dat het in de praktijk wel meeviel met deze aantallen, maar ze vestigden wel de aandacht op de afschuwelijke en hopeloze situatie waarin de Roma zich bevinden. We wisten dat de Roma ongewenste gasten waren in Europa. De meeste ontvangende landen, die toch al niet goed wisten hoe met de Roma-migratie om te gaan, reageerden met een verscherping van hun asielprocedures, waardoor vele Roma gedwongen werden naar hun landen van herkomst terug te keren. Aangezien ze al hun bezittingen hadden verkocht, kwamen ze bij terugkeer in een situatie terecht die veel erger was dan die waarin ze vertrokken waren.
We weten ook dat deze situatie tot diepgaande angst in West-Europese landen heeft geleid als gevolg van de overtrokken, hysterische en onjuiste berichtgeving in de media. De situatie bracht tal van landen er zelfs toe verdere uitbreiding proberen te voorkomen. We weten inmiddels ook dat de abnormale neiging tot migratie onder Europese Roma in wezen wordt veroorzaakt door de segregatie op school, de enorme werkloosheid, zeer sterke vooroordelen en de beperkte toegang tot de gezondheidszorg waarmee zij in hun thuislanden worden geconfronteerd. We weten ook dat de Roma het het liefst beter zouden hebben in hun thuislanden.
Ondanks de enorme bedragen uit Phare zijn gettovorming, segregatie, uitsluiting en anti-Roma gevoelens sinds de uitbreiding alleen maar toegenomen, ook in West-Europa. De Europese Unie heeft een grote verantwoordelijkheid voor, maar ook veel belang bij, de bevordering van de integratie van de Roma. De Europese Commissie dient niet alleen het financiële kader te scheppen, zij moet ook stimuleren en controleren. Elk instrument om de lidstaten te beïnvloeden moet worden ingezet en er moet een Europese strategie worden ontwikkeld.
We zouden graag een groenboek zien en sancties tegen landen die geen gehoor geven aan de richtlijnen die de segregatie een halt willen toeroepen, en de richtlijnen betreffende werkgelegenheid, gelijke kansen en de gelijkmatige spreiding van kansen. Een en ander moet zo worden ingericht dat Europa en de thuislanden welvaart en welzijn van de Roma naar een zo hoog mogelijk plan kunnen tillen, met name in het licht van de te verwachten Europese demografische trends op een moment dat de vergrijzing van Europa in de aandacht staat. De Roma willen het in feite vooral beter krijgen in deze landen, zij willen hun landen niet de rug toekeren.
Claude Moraes
namens de PSE-Fractie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, zo is het hier dus georganiseerd, op de een of andere manier heb ik meer spreektijd dan mevrouw Járóka, hetgeen me eigenlijk niet gepast lijkt. Ik ben het eens met alles wat zij heeft gezegd en de reden daarvoor is dat de hier aanwezige sprekers zich gezamenlijk achter hun verzoek aan de Commissie scharen om nu eens precies uit te leggen wat vrij verkeer van de Roma binnen de grenzen van de Europese Unie eigenlijk betekent. Onze interpretatie is dat het discriminatieniveau inmiddels zo hoog is - niet alleen daadwerkelijke discriminatie van de homogene Romabevolking, maar ook inbreuken op hun mogelijkheden zich te verplaatsen, oftewel inbreuken op de mogelijkheden van Roma die al lange tijd inwoners zijn van bepaalde landen om zich daadwerkelijk vrij te bewegen. Dit kan het gevolg zijn van feitelijke beperkingen, bijvoorbeeld in de vorm van visa en echte praktische beperkingen, maar kan ook betekenen - en daar doelde mevrouw Járóka op - dat er sprake is van beperkingen op grond van discriminatie: als de Roma op traditionele wijze door landen en van het ene naar het andere land trekken, krijgen zij te maken met discriminatie.
Wat ik graag van de Commissie wil horen in haar verklaring is hoe zij dergelijke inbreuken en beperkingen nu precies interpreteert. Wat voor onderzoek heeft zij gedaan naar de aard van deze inbreuken en wat denkt zij te kunnen doen om deze beperkingen voor de Romagemeenschap te verlichten?
In aanvulling daarop: wat zegt de Commissie over het Europees Jaar van gelijke kansen van 2007? Ik heb in dit verband namelijk erg weinig over de Roma gehoord. Ik heb wel van alles gehoord over onderwerpen als ouderen, gehandicapten, ras en religie, maar wat is het programma van de Commissie als we het specifiek over de Roma hebben? Ik weet dat het niet helemaal eerlijk is om deze vraag aan u te stellen, mijnheer Almunia. Het is immers niet uw werkterrein, dus denkt u alstublieft niet dat ik u moet hebben. Zou u de commissarissen echter willen vertellen dat we niets specifieks hebben gehoord. Neemt u deze boodschap mee terug: wat gaat u als Commissie dit jaar doen?
Wat doet de deskundigengroep op hoog niveau op het vlak van vrij verkeer? Wat ligt er nog op hun bureaus wat de Roma betreft: daadwerkelijke discriminatie, pesterijen? Hoe wordt het geld uitgegeven? Gaat het naar armoedeverlichting of naar opleidingsprogramma's? Dat zijn allemaal zaken waarvoor mevrouw Járóka, mevrouw Mohácsi en anderen zich al lange tijd inzetten en waarvoor zij vechten.
De PSE-Fractie staat volledig achter hun aanpak om de Commissie om antwoorden te vragen, en ik denk dat deze avond een goed moment is om die antwoorden te krijgen. Als u ze ons niet kan geven, mijnheer Almunia, geef deze dringende boodschap dan alstublieft door aan uw collega-commissarissen, want het wordt echt tijd dat we eens enkele concrete antwoorden krijgen op deze vragen.
Viktória Mohácsi
namens de ALDE-Fractie. - (HU) Allereerst wil ik het volgende duidelijk maken: mijn opmerkingen moeten niet zo worden begrepen dat ik het recht van vrij verkeer voor Europeanen, en dus ook voor de Roma, ter discussie wil stellen, net zomin als dat ik of wij vragen om extra rechten voor deze mensen, voor deze minderheidsgroep. Oorspronkelijk wilde ik dat de Europese Unie zou nagaan hoe zij - het is al door mijn collega Moraes aangehaald - het aantal gedwongen migranten zou kunnen documenteren, de mensen die huis en haard moeten achterlaten omdat zij voortdurend worden gediscrimineerd.
De commissaris zei dat een land niet kan volstaan met het ondernemen van actie tegen discriminatie, de EU-lidstaat in kwestie moet ook zorgen voor integratie. Ik denk dat we dit stadium nog niet hebben bereikt, zelfs niet het stadium waarin we zover zouden zijn dat we goed zicht hebben op discriminatie in elke lidstaat of passende maatregelen daartegen kunnen nemen.
In april 2005 heeft het Parlement een resolutie aangenomen waarin, in de eerste zin, wordt gesteld dat er sprake is van discriminatie van Roma in de lidstaten van de Europese Unie. We weten niet hoeveel van hen huis en haard verlaten wegens voortdurende discriminatie, en we hopen dat zij een beter leven zullen hebben in een West-Europees land.
Komende week dient zich een tweede gelegenheid aan, als de betreffende Hongaarse rechter zich zal buigen over de zaak van de kinderen die volkomen ongegrond op bijzondere scholen zijn geplaatst. Hoewel zij geestelijk normaal zijn, moeten ze naar onderwijsinstellingen voor kinderen met een ontwikkelingsachterstand. Zelf heb ik de gevallen van twaalf van die kinderen op me genomen, omdat Hongaarse bijzondere scholen doorgaans vol zitten met Romakinderen, die ten minste 70 procent van de leerlingenpopulatie van de Hongaarse bijzondere scholen uitmaken. Jammer genoeg zijn er niet zo heel veel lidstaten die een heel ander beeld te zien geven.
Een paar maanden terug vroegen een paar honderd Hongaarse Roma asiel aan in Zweden, dat - voor zover ik weet - hun verzoek natuurlijk afwees. Ik weet niet hoeveel van die families kinderen hebben die in een soortgelijke situatie worden gediscrimineerd. Wat ik in ieder geval wel weet, is dat ik in een ander land asiel zou aanvragen als mijn kinderen zoiets zou gebeuren.
De strijd om discriminatie uit te bannen en mensenrechten binnen de grenzen van onze lidstaten te waarborgen, is onze gezamenlijke verantwoordelijkheid. We kúnnen actie ondernemen tegen discriminatie en moeten dat ook doen. Op het grondgebied van de EU is sinds 2000 750 miljoen euro uitgegeven aan de integratie van de Roma, maar het percentage werklozen en het percentage kinderen met een zogenaamde ontwikkelingsachterstand is alleen maar toegenomen. Voor de Europese Commissie is nu het moment aangebroken om het werk dat zij tot nu toe heeft verricht serieus te nemen en een strategie te ontwikkelen waarmee - zoals mijn collega mevrouw Járóka al aangaf - een eind kan worden gemaakt aan discriminatie en waarmee landen die op wetgevingsgebied achterlopen, ter verantwoording kunnen worden geroepen.
Elly de Groen-Kouwenhoven
namens de Verts/ALE-Fractie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, ik zal beginnen met een vraag. Wanneer gaat de EU de situatie van haar grootste minderheid nu eindelijk eens serieus nemen?
Er blijven in Europa 15 miljoen mensen verstoken van fundamentele mensenrechten, zoals het recht op onderwijs, werk en lichamelijke integriteit, alleen maar omdat het Roma zijn of zigeuners, zoals ze door de meeste mensen nog steeds genoemd worden. Een maand geleden zijn nog eens twee landen toegetreden tot de EU. De manier waarop Roma in die landen worden behandeld voldoet bij lange na niet aan de normen van de EU. Zoals we weten uit het meest recente verslag van het Europees Waarnemingscentrum voor racisme en vreemdelingenhaat is de situatie in veel van de oude lidstaten geen haar beter.
Als we het hebben over de migratie van Roma, komen bij de meesten van ons eerder beelden boven van arme, hongerige mensen die ons comfortabele bestaan komen verstoren, dan dat we ons realiseren dat zij rechten hebben. In 1999 heeft de EU onder voorzitterschap van Finland een aanbeveling aan de lidstaten aangenomen waarin stond dat specifieke aandacht moest worden besteed aan de situatie van minderheden, in het bijzonder aan die minderheden zonder eigen land, oftewel de Roma. De Commissie heeft tienduizenden euro's uitgegeven aan de verbetering van de situatie van Roma zonder een duidelijke strategie en een gerichte aanpak te ontwikkelen, in navolging van het model dat door andere intergouvernementele organisaties wordt gebruikt. In dergelijke omstandigheden vormt migratie voor Roma vaak een laatste uitweg.
Giusto Catania
namens de GUE/NGL-Fractie. - (IT) Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, het Europees Waarnemingscentrum voor racisme en vreemdelingenhaat heeft ons onlangs enkele zorgwekkende gegevens getoond, waaruit blijkt dat er in Europa in toenemende mate racisme en vreemdelingenhaat jegens minderheden plaatsvindt. De Roma, die de grootste etnische minderheid vormen binnen de Europese Unie, zijn met name het doelwit.
Een groot deel van de discriminatie vindt plaats met betrekking tot werk en het recht op scholing, en de Roma leven vaak in armoedige omstandigheden, in de kantlijn van de maatschappij. Soms maken zelfs de instellingen die mensenrechten behoren te beschermen, zich schuldig aan discriminatie. Onlangs nog werd in Slovenië een hele groep, die al vele jaren woonachtig was in dat land, weggestuurd uit het gebied waar ze al zo lang verbleven. Ik ben van mening dat we de Roma aan moeten sporen om deel te nemen aan het sociale en politieke leven, maar om dat te realiseren moeten de lidstaten hen eerst erkennen als een etnische en linguïstische minderheid. Het is noodzakelijk om van het kampensysteem af te geraken en vormen van huisvesting te bevorderen die de integratie ten goede komen, dus iedere vorm van segregatie uitbannen.
De Roma dragen een eeuwenoude cultuur met zich mee en ik vind dat we groot respect moeten hebben voor nomadische culturen. We hebben aan hen de geboorte van de zogenaamde Westerse beschaving te danken, welke is ontstaan in Mesopotamië, het huidige Irak dat momenteel militair bezet is en waar op ongepaste wijze een oorlog van beschavingen wordt uitgevochten. We zijn de Roma nog veel verschuldigd, ondanks dat het beschaafde Europa ze naar mijn mening vaak slecht behandeld en gediscrimineerd heeft.
We moeten hun sociale integratie en hun recht om zich vrij te bewegen daarom steunen. Ik sluit me dan ook aan bij mijn andere collega's wat betreft het verzoek aan de Commissie om een meer proactieve houding aan te nemen, ook al realiseer ik me dat de heer Almunia waarschijnlijk niet in staat is om ons uitgebreid antwoord te geven, omdat dit niet zijn vakgebied is, maar wij zijn van mening dat de Commissie voortvarender te werk moet gaan wat betreft deze vraagstukken.
Sarah Ludford
(EN) Mevrouw de Voorzitter, de rassenrichtlijn van de EU is onvoldoende doeltreffend wat betreft de bestrijding van de meervoudige discriminatie waarmee de Roma te maken krijgen. Als ik op persoonlijke titel spreek - en dus niet per se het standpunt van mijn fractie uitdraag, die ik hierover niet heb geraadpleegd - moet ik zeggen dat ik, evenals het netwerk van onafhankelijke deskundigen inzake mensenrechten, inmiddels de mening ben toegedaan dat we een wetgevingsinstrument nodig hebben dat specifiek is gericht op de bescherming en bevordering van de gelijke behandeling van de Romagemeenschap. Ik zeg dit niet zomaar, want normaal gesproken heb ik niet veel op met specifieke maatregelen, maar mijn interpretatie is dat de Europese Commissie niet enthousiast is over dit idee, en bij gebrek aan een dergelijk duidelijk en doelgericht instrument, denk ik dat het alleen maar bij praten zal blijven.
Het European Roma Rights Centre en het Europees Netwerk tegen racisme hebben er onlangs in een gezamenlijk document op gewezen dat gedwongen uitzettingen, huisvesting die ver onder de maat is, ontzegging van fundamentele sociale en economische rechten en schoolsegregatie vaak door de vingers worden gezien door plaatselijke of regionale overheden of zelfs op hun aandringen plaatsvinden, terwijl de centrale regeringen er niet in slagen hieraan een halt toe te roepen.
Eerder deze avond stelde ik een vraag aan de Raad over de positie van Roma, en het antwoord van het voorzitterschap was in wezen dat, hoewel antidiscriminatiewetgeving onder de verantwoordelijkheid van de EU valt, sociale integratie een zaak van de nationale regeringen is - een kwestie van subsidiariteit. Hoe zal de Commissie, in het licht van die opstelling, een doeltreffend pan-Europees programma bevorderen op het terrein van integratie en gelijke kansen?
Mevrouw de Voorzitter, ik hoopte dat ik een antwoord zou krijgen van de commissaris, maar ik zie dat er geen spreektijd voor hem is ingepland. Op de website was wel tijd ingepland waarin hij zou reageren op het debat, maar hier is dat niet het geval. Krijgen we een antwoord van hem of niet?
De Voorzitter
De commissaris heeft te kennen gegeven niet te willen reageren, maar ik ben er zeker van dat hij een boodschap aan zijn collega's zal overbrengen gezien de krachtige verklaringen die vanavond zijn afgelegd.
Het debat is gesloten.
