Speciaal verslag nr. 10/2008 van de Rekenkamer over de ontwikkelingshulp van de EG aan de gezondheidsdiensten in Afrika bezuiden de Sahara (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde is de mondelinge vraag van Josep Borrell Fontelles, namens de Commissie ontwikkelingssamenwerking, aan de Commissie: Speciaal verslag nr. 10/2008 van de Rekenkamer over de ontwikkelingshulp van de EG aan de gezondheidsdiensten in Afrika bezuiden de Sahara (B6-0016/2009).
Anne Van Lancker
auteur. - Voorzitter, commissaris, beste collega's, Afrika is het enige continent dat geen noemenswaardige vooruitgang boekt inzake de millenniumdoelstellingen, vooral op gezondheidsgebied, en met name moeder- en kindersterfte, de strijd tegen hiv/aids, tbc en malaria. Dat heeft alles te maken met hun zwakke gezondheidssystemen en met de human resources-crisis die in die sector heerst. Het is dan ook duidelijk dat investeren in gezondheidssystemen essentieel is in de strijd tegen armoede.
Dat is trouwens ook de mening van de Commissie, maar volgens het verslag van de Rekenkamer kan de Commissie dat al wel jarenlang beweren, in de praktijk komt daar bitter weinig van terecht. De Commissie doet inspanningen, vooral via verticale fondsen in de strijd tegen aids, en dit is volgens ons misschien wel noodzakelijk, maar het mag niet ten koste gaan van het globale pakket aan investeringen in de basisgezondheidszorg.
Mevrouw de commissaris, het budget voor basisgezondheidszorg is sedert 2000 proportioneel niet eens toegenomen in het kader van het ganse pakket officiële ontwikkelingshulp. Reden genoeg dus voor dit Parlement om op basis van het verslag van de Rekenkamer een aantal vragen te stellen en een aantal aanbevelingen te formuleren aan de Commissie. Ik heb vier punten.
Ten eerste. Verhoging van het budget voor de gezondheidszorg. Hier is duidelijk een gezamenlijk initiatief nodig van de EU met de partnerlanden. De ontwikkelingslanden hebben zich geëngageerd 15 procent van hun begroting te investeren in het kader van de Abuja-verklaring. Maar dat kan onmogelijk lukken, mevrouw de commissaris, als de Commissie en Europa maar 5,5 procent van het Europees Ontwikkelingsfonds hieraan spenderen. Ik zou dan ook graag van u willen weten op welke manier de Commissie ervoor wil zorgen dat in het kader van het 10e EOF de investeringen in gezondheid worden verhoogd.
Ten tweede. Beter en efficiënt gebruik van begrotingssteun. Dat is een paradepaardje van de Commissie, maar krijgt weinig goede punten in het verslag van de Rekenkamer. Begrotingssteun bevat nochtans een groot potentieel om tegemoet te komen aan de tekortkomingen in de zuiderse gezondheidszorgen. Sectoriële begrotingssteun kan echt gefocust mikken op gezondheidssystemen, maar wordt amper gebruikt in Afrika bezuiden de Sahara.
Algemene begrotingssteun kan ook helpen, maar dan moet de Commissie de partners wel engageren en enthousiasmeren om gezondheidszorg als een focale sector te selecteren, en we roepen de Commissie daar dan ook toe op. Mijn vraag aan de Commissie: op welke manier gaat u ervoor zorgen dat zowel via sectorsteun als algemene begrotingssteun veel betere en meer resultaatgerichte actie wordt ondernomen.
MDG-contracten is een van de beloftevolle instrumenten van de Commissie. Ik ben er 100 procent voor, maar eerlijk gezegd is dit een beetje te weinig, te kort door de bocht, want deze zijn alleen bestemd voor de goede leerlingen, en dus zijn alternatieven absoluut wenselijk voor de anderen.
Ten derde: verhoging van de expertise. Volgens het verslag beschikt de Commissie ook over onvoldoende expertise om haar beleidsvoorstellen in de gezondheidszorg waar te maken. Daarom vragen we aan de Commissie om die expertise te garanderen door meer gezondheidsexperten op te nemen en ook beter samen te werken met de WHO en met de lidstaten.
Ten vierde: betere coördinatie binnen de gezondheidszorg. Commissaris, het is absoluut noodzakelijk dat er echt werk gemaakt wordt van de Europese gedragscode over de verdeling van het werk en ervoor te zorgen dat de investeringen en de programma's inzake gezondheidszorg tussen de verschillende landen van de Europese Unie echt beter gecoördineerd worden. En dat ervoor gezorgd wordt dat de zogenaamde wezen onder de hulpbehoevende landen ook een gezondheidshulp kunnen garanderen.
Tot slot, beste collega's, zou ik nog een woord van dank willen richten aan mijn collega Bart Staes die namens de Commissiebegrotingscontrole onze bezorgdheid vanuit de Commissie ontwikkelingssamenwerking ondersteunt en de Commissie vraagt haar plannen met het oog op de kwijtingsprocedure te verduidelijken, en wel liefst vóór eind 2009.
Het is duidelijk, commissaris, beste collega's, dit Parlement dringt er bij de Commissie op aan om haar beleidsprioriteiten met meer overtuiging en met betere instrumenten eindelijk ook in realiteit om te zetten. Dat is meer dan noodzakelijk, willen we tegen 2015 ook nog een kans maken om de millenniumdoelstellingen te halen, want, commissaris, basisgezondheidszorg verdient duurzame investeringen op lange termijn.
Androulla Vassiliou
Commissie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, de Commissie is echt blij met het speciale verslag van de Europese Rekenkamer over de communautaire steun aan de gezondheidszorg in Afrika. Het debat over deze mondelinge vraag biedt ons de gelegenheid om de medische steun aan Afrika te bespreken met u, het Europees Parlement.
Ik ga hier niet de formele reactie herhalen die de Commissie al heeft gegeven naar aanleiding van het speciale verslag van de Rekenkamer en die al is gepubliceerd op het internet.
Helaas is dit verslag niet breeduit behandeld in de pers en zijn de zaken, als het wel werd genoemd, soms al te zeer versimpeld tot de uitspraak "dat Europa zijn beloften aan Afrika niet is nagekomen". Laat ik daarom een paar essentiële punten ophelderen voordat we in debat gaan.
De Commissie blijft zich onverminderd inzetten voor ondersteuning van de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling, waarvan de gezondheidsdoelen 4, 5 en 6 een integraal onderdeel uitmaken: vermindering van de kindersterfte met tweederde, vermindering van de moedersterfte met driekwart en terugdringing van hiv/aids. Daarvoor staat onze ontwikkelingssamenwerking, maar onze toewijding mag niet alleen worden afgemeten aan de begrotingsposten voor de gezondheidssector.
Ongetwijfeld wordt kindersterfte verminderd door doeltreffende interventies van de gezondheidszorg, in het bijzonder vaccinaties. Daarom wordt de vaccinatiegraad gecontroleerd, niet alleen in onze gezondheidsprogramma's maar ook in veel van onze ondersteuningsactiviteiten binnen de algemene begroting. Kindersterfte is echter ook afhankelijk van andere factoren, zoals voeding, huisvesting, toegang tot veilig drinkwater, sanitaire voorzieningen en onderwijs. Daarom kan en zal onze bijdrage regelmatig plaatsvinden buiten de gezondheidssector zelf.
Tijdens de besluitvorming over de toekenning aan sectoren en de modaliteiten van onze ontwikkelingshulp zijn we in Parijs en Accra overeengekomen in toenemende mate rekening te houden met basisbeginselen van doeltreffendheid van de hulp. Ik geef hier twee voorbeelden. Het eerste is de leidende rol van partnerregeringen. Dat wil zeggen dat na diepgaande discussie met het partnerland de door dat land voorgestelde steunsector wordt aanvaard. Die sector zou, in plaats van de gezondheidszorg, het onderwijs kunnen zijn, of drinkwater en sanitaire voorzieningen.
Het tweede voorbeeld: afstemming op nationale stelsels. Dit betekent dat onze hulp bij voorkeur wordt verleend in de vorm van begrotingssteun (mits aan de basiscriteria is voldaan). Als het land een goed geformuleerde armoedestrategie heeft, wordt de hulp bij voorkeur gegeven als algemene begrotingssteun.
Hoewel de hulp dan niet zal zijn geoormerkt als steun aan de gezondheidszorg, is zij wel gekoppeld aan doelstellingen op gezondheidsgebied, zoals vaccinatiepercentages of het percentage geboorten onder begeleiding van gekwalificeerde gezondheidswerkers. Zulke doelstellingen maken meestal deel uit van de armoedestrategie en worden gecontroleerd. De toekenning van begrotingssteun is vaak gekoppeld aan de vooruitgang ten opzichte van deze doelstellingen.
Naast de in Accra en Parijs gemaakte mondiale afspraken over de doeltreffendheid van ontwikkelingshulp, zijn wij, de Europese Unie, gezamenlijk een gedragscode overeengekomen die bijvoorbeeld voorziet in een vermindering van het aantal sectoren waarin elke afzonderlijke donor actief is, teneinde de administratieve en bestuurlijke last voor de partnerlanden - als gevolg van het grote aantal donoren - te beperken. Dit is een uitvloeisel van de werkverdelingsbenadering die de lidstaten van de EU en de Europese Commissie zijn overeengekomen. We weten dat het niet altijd eenvoudig is om dit op landniveau overeen te komen, vooral omdat gezondheidszorg hoog scoort bij de publieke opinie en omdat alle donoren en donorlanden zichtbaar aanwezig willen zijn. We zullen die neiging af en toe moeten weerstaan en het werk aan andere donoren moeten overlaten.
Ik hoop daarom dat ons debat van vandaag zal bijdragen tot een verdere verheldering van deze kwesties en tot de verzekering dat Europa zijn beloften aan Afrika nakomt.
John Bowis
namens de PPE-DE-Fractie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, ik bedank de commissaris voor haar reactie. U hebt beslist gelijk, mevrouw de commissaris, dat cijfers veel verschillende betekenissen kunnen hebben en dat we er heel zorgvuldig naar moeten kijken. Maar vandaag kijken we uiteraard naar de Rekenkamer, dus we moeten wel naar de cijfers kijken. Ik zou soms willen dat we naar mensen in plaats van cijfers konden kijken, maar we zijn het erover eens: "no wealth without health" (geen welvaart zonder gezondheid). Dat is geen loze kreet maar de realiteit in heel veel arme landen.
We zijn het erover eens dat de Rekenkamer zegt dat maar 5,5 procent van de gelden uit het EOF naar gezondheidszorg gaat, terwijl het beleid van de Europese Unie - en van het Parlement - erop gericht is 35 procent te besteden aan gezondheidszorg en onderwijs. Dat is geen goed cijfer, al is het best mogelijk dat de toestand niet zo erg is als dat cijfer suggereert. Toch laat het zien dat we het een stuk beter moeten doen en daarvoor is afstemming nodig - als ik die term mag gebruiken - met de toezegging van 15 procent die door de landen zelf is vastgelegd in de Verklaring van Abuja.
Maar, mevrouw de commissaris, ik wil terugkomen op de mensen. Ga naar Mali, zie hoe de diabetes uit de hand is gelopen en kijk naar de kosten die gezinnen moeten maken: zij zijn meer dan 30 procent van hun inkomen kwijt aan insuline als zij die moeten kopen - en dat moeten zij. Ga naar Tsjaad en informeer naar de geestelijke gezondheidszorg. De mensen zullen u vertellen dat die vroeger, voor de burgeroorlog, heeft bestaan. Ga naar een willekeurige plaats in Afrika en zie hoe onmenselijk mensen met epilepsie behandeld worden, hoewel we de meesten van hen voor een paar cent zouden kunnen vrijwaren van aanvallen. Ga naar Afrika, zie de aidswezen en praat met de grootouders die de kleinkinderen proberen op te voeden omdat de ouders dood zijn.
De statistieken zijn bekend. We weten dat in Noord- en Zuid-Amerika 14 procent van de wereldbevolking verantwoordelijk is voor 10 procent van de ziektegevallen en beschikt over 42 procent van de gezondheidswerkers. Afrika bezuiden de Sahara heeft 11 procent van de wereldbevolking, 25 procent van de ziektegevallen en 3 procent van de gezondheidswerkers. Deze cijfers weerspiegelen het debat dat we eerder hebben gevoerd. Toch moeten we daarnaar blijven kijken want je kunt geen gezondheid hebben zonder gezondheidszorg, zonder gezondheidswerkers en zonder gezondheidsonderwijs.
We moeten ook kijken naar bepaalde projecten die we in gang zetten. Het gaat niet alleen om tbc, aids en malaria, maar ook om alle andere ziekten. Dat zijn de verwaarloosde ziekten, waarvoor de Commissie trots is op haar samenwerking met de farmaceutische industrie in het initiatief om hulp te bieden aan mensen die medicijnen nodig hebben. We moeten kijken naar de oorzaken van een slechte gezondheid en de debatten van vanavond zijn daarop gericht geweest.
Alleen als we al deze zaken samenbrengen zullen de cijfers kloppen - en dan kloppen ook de mensen. Wat wij beter doen zal mensen helpen beter te worden, en dan kunnen ook hun economieën beter worden.
Bart Staes
namens de Verts/ALE-Fractie. - Voorzitter, collega's, het verslag van de Rekenkamer wordt eigenlijk pas volgende week officieel gepresenteerd in de Commissie begrotingscontrole. Mijn complimenten dus aan de Commissie ontwikkelingssamenwerking en zeer zeker ook aan mevrouw Anne Van Lancker, die ervoor hebben gezorgd dat dit debat hier vandaag plaatsvindt, en dat we morgen een resolutie zullen aannemen waarin heel nauwgezet wordt uiteengezet wat er fout is.
Laat ons goed luisteren naar het betoog van mevrouw Van Lancker, naar de aanbevelingen die zij in haar lange speech heeft gedaan. Laat ons goed luisteren, mevrouw de commissaris, naar het betoog van John Bowis, die op een zeer treffende wijze heeft uitgelegd wat er schort.
Wie het verslag van de Rekenkamer erop naleest, kan niet zomaar over de zaak heengaan. De cijfers zijn er, en mevrouw Van Lancker heeft het terecht gezegd, de millenniumdoelstellingen inzake deze sector zullen niet worden gehaald, of in elk geval zeer moeilijk. Kijk maar eens naar de cijfers die de Rekenkamer land per land vermeldt, en dan wordt u met de beide voeten op de grond geplaatst.
Aidsprevalentie, 34 procent van de bevolking is getroffen in Swaziland, 23 procent in Lesotho, 14 procent in Malawi. De kindersterfte in Swaziland was 78 op 1000 in 1997, nu 86 op 1000. In Lesotho was de levensverwachting medio jaren negentig nog 60 jaar, nu nog 41 jaar. In Kenia sterft meer dan 1 op de 10 kinderen vóór ze vijf jaar oud zijn. De aanbeveling, de analyse van de Rekenkamer over de efficiëntie van het EU-beleid in de voorbije jaren is pijnlijk verontrustend.
Ik hoop dan ook, commissaris, dat u er als Commissie in zult slagen om de vragen die ik als rapporteur van de Commissie begrotingscontrole in deze resolutie heb kunnen laten opnemen, inderdaad vóór 10 april zult beantwoorden, zodat we die antwoorden kunnen meenemen in de kwijtingsprocedure die eind april wordt afgerond.
José Ribeiro e Castro
(PT) Mevrouw de Voorzitter, mevrouw de commissaris, al wie Afrika bezuiden de Sahara bezoekt, wordt in de meeste landen onmiddellijk geconfronteerd met de enorme tekortkomingen van de gezondheidsstelsels en de uitermate negatieve gevolgen daarvan voor het leven en de gezondheid van de mensen die van deze diensten afhankelijk zijn.
De statistieken die regelmatig op internationaal niveau worden gepubliceerd, liegen er niet om. In deze omstandigheden is de gedachte dat kleine, praktische gebaren die niet al te ingewikkeld en zelfs helemaal niet duur hoeven te zijn, kunnen volstaan om vele levens te redden, bijzonder verontrustend. Het toekennen van Europese financiële steun kan in dit opzicht beslissend zijn. Daarom moeten wij steeds voor ogen houden dat samenwerking op gezondheidsgebied echt van strategisch belang is en rechtstreeks bijdraagt aan de verwezenlijking van niet één maar meerdere millenniumdoelstellingen. De Rekenkamer concludeert in een van haar verslagen, ik citeer, dat "de communautaire financiering van de gezondheidszorg in verhouding tot de totale ontwikkelingshulp van de Europese Unie niet is gegroeid sinds 2000, ondanks de toezegging van de Commissie de millenniumdoelstellingen voor ontwikkeling te zullen halen en ondanks de gezondheidscrisis in Afrika bezuiden de Sahara". Einde citaat. Anderzijds erkent zij, ik citeer opnieuw, dat "de Commissie aanzienlijke middelen heeft bijgedragen om een impuls te geven aan het Wereldfonds ter bestrijding van aids, tuberculose en malaria, maar niet evenveel aandacht heeft besteed aan de versterking van de gezondheidsstelsels, hoewel dit haar prioriteit had moeten zijn". Einde citaat.
Volgens de Rekenkamer is dit toe te schrijven, ik citeer nogmaals, aan het feit dat "de Commissie niet over voldoende expertise op gezondheidsgebied beschikte om de doeltreffende besteding van de financiering van de gezondheidszorg te optimaliseren". Einde citaat.
Hiermee stelt de Rekenkamer de Europese Commissie van het ene op het andere moment voor een enorme uitdaging, die ik onderschrijf. Ik van mijn kant wil deze uitdaging herhalen, op basis van deze objectieve gegevens en deze objectieve beoordeling. De gezondheidsdiensten maken weliswaar reeds deel uit van onze prioriteiten inzake ontwikkelingssamenwerking, maar hun aandeel moet worden versterkt, wat betekent dat meer middelen moeten worden uitgetrokken. Door de steunverlening te optimaliseren, met inachtneming van twee schijnbaar onverenigbare behoeften, namelijk coördinatie van het beheer en nabijheid tot de begunstigde bevolking, voorzien wij in een dienst die vele levens kan redden.
De Europese Commissie mag deze uitdaging niet uit de weg gaan. Ik spoor haar dan ook aan om de handschoen op te nemen. De heer Bowis heeft hier net nog een aandoenlijk betoog afgestoken waarin hij het heeft klaargespeeld om op de koude cijfers van de Rekenkamer gezichten te plakken, menselijke gezichten. Onze uitdaging, mevrouw de commissaris, bestaat erin te waarborgen dat onze samenwerking op deze gezichten een glimp van blijdschap en hoop tevoorschijn kan toveren. Daarom is het onontbeerlijk, mevrouw de commissaris, dat wij de getallen en cijfers van onze gezondheidssamenwerking grondig herzien.
Marie Anne Isler Béguin
(FR) Mevrouw de Voorzitter, het was niet mijn bedoeling iets over dit verslag als geheel te zeggen. Ik wil echter graag op één punt wijzen. Het gaat dan om een kwestie die me aan het hart gaat en waar ik tijdens ACS-besprekingen al een aantal keer op gewezen heb. Ik heb het nu over de gezondheidsproblematiek van de Toearegs in Niger. Mevrouw de commissaris, ik wil u graag wijzen op de problemen die worden veroorzaakt door Europese ondernemingen die in Afrikaanse landen natuurlijke hulpmiddelen exploiteren, inzonderheid de Franse onderneming Areva. Dat bedrijf gaat uranium winnen in Niger, en wel zonder de plaatselijke bevolking enige informatie te verschaffen. Dit heeft onder andere tot gevolg dat de mensen die daar wonen, radioactieve materialen en schroot gebruiken om mee te koken.
De autoriteiten van Niger staan op dit moment niet toe dat er serieus onderzoek wordt verricht naar de stralingsproblematiek bij deze mensen. We weten echter dat de toestand alarmerend is.
Tijdens de ACS-bespreking hebben we gevraagd of er een epidemiologisch onderzoek kon worden uitgevoerd. Ik vraag dit nu opnieuw aan de Commissie.
Androulla Vassiliou
Commissie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, niet alleen heb ik aandachtig geluisterd naar wat er vanavond gezegd is en niet alleen heb ik gelet op wat er in het verslag van de Rekenkamer staat, maar ook ben ik, zoals gezegd, zojuist teruggekeerd van een bezoek aan Ivoorkust en Liberia en heb ik met eigen ogen de behoeften van deze landen op gezondheidsgebied gezien. Deze zijn gelegen op het terrein van infrastructuur, op het terrein van gekwalificeerde zorgverleners, waarover we al gesproken hebben, en op het terrein van medicatie.
Deze behoeften zijn immens en ik kan het alleen maar met u eens zijn dat we ons nog sterker moeten inspannen om hulp te bieden ten behoeve van de gezondheidszorg in de arme landen van Afrika.
Ik kan u verzekeren dat ik uw opmerkingen zal overbrengen aan mijn collega Louis Michel en ik weet zeker dat ook hij al uw suggesties en commentaren aandachtig in overweging zal nemen, net als ik.
De Voorzitter
Tot besluit van het debat is er een ontwerpresolutie ingediend, overeenkomstig artikel 108, lid 5, van het Reglement .
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen plaats.
