Umowa WE-Ukraina w sprawie utrzymania zobowiązań dotyczących handlu usługami zawartych w umowie o partnerstwie i współpracy (debata) 
Przewodniczący
Kolejnym punktem porządku dziennego jest sprawozdanie pana posła Zbigniewa Zaleskiego w imieniu Komisji Handlu Międzynarodowego w sprawie wniosku dotyczącego decyzji Rady w sprawie zawarcia porozumienia w formie wymiany listów między Wspólnotą Europejską a Ukrainą w sprawie utrzymania zobowiązań dotyczących handlu usługami zawartych w umowie o partnerstwie i współpracy - C6-0202/2008 - ).
Zbigniew Zaleski
sprawozdawca. - Pani przewodnicząca! Sprawozdanie to stanowi zamknięcie pewnego etapu naszej polityki dotyczącej stosunków pomiędzy Unią Europejską a Ukrainą. Odnosząc się wpierw do porozumień dotyczących handlu i usług, nakreślę szerszą wizję dalszej współpracy w ramach Światowej Organizacji Handlu, a następnie w ramach rozszerzonej strefy wolnego handlu, kiedy zostanie już ustanowiona.
Sprawozdanie - które jest zwięzłe w swych twierdzeniach - stanowi ważny krok w regulowaniu i ułatwianiu współpracy z naszym ważnym sąsiadem, Ukrainą. Nasze zamiary i działania są spójne i przejrzyste. U ich podstaw leży założenie, że gdy tylko poprawie ulegną warunki gospodarcze, ludzie będą mogli poświęcić więcej energii na rozwiązanie innych problemów, z którymi się borykają - politycznych, społecznych i innego rodzaju, choć wszystkie te problemy są ze sobą związane. Dziś, gdy Ukraina trzęsie się w posadach - przed minutą przeczytałem wiadomość, że pan prezydent Juszczenko rozwiązał Parlament - nasza pomoc może mieć ogromne znaczenie, ale współpraca ograniczająca się jedynie do sfery gospodarki byłaby niewystarczająca. Musimy opracować projekt o szerszym zakresie - szczegółową strategię obejmującą różne elementy.
Ramy naszej polityki sąsiedztwa umożliwiają przyjęcie strategii przypominającej Unię na rzecz Regionu Morza Śródziemnego. Pani poseł Napoletano przygotowała sprawozdanie, które cieszy się zdecydowanym poparciem obecnej prezydencji. Prezydencja francuska powinna okazywać większą odwagę we wspieraniu wniosku zgłoszonego przez dostatecznie dużą grupę posłów w sprawie ustanowienia zgromadzenia EURO-NEST, które jest oficjalnym zgromadzeniem parlamentów państw członkowskich Unii Europejskiej oraz parlamentów naszych wschodnich sąsiadów. Nie powinniśmy ograniczać się wyłącznie do krajów regionu Morza Śródziemnomorskiego, lecz zapewnić, by nasza polityka sąsiedztwa opierała się na wyważonej wizji. Nie powinniśmy pozostawiać słabych ogniw w łańcuchu krajów okalających granice Unii Europejskiej.
Nawiązując do przykładu Barcelony, która jest kandydatem na siedzibę - czy swego rodzaju stolicę - Unii na rzecz Regionu Morza Śródziemnego, proponuję by administracyjną stolicą przyszłej unii na rzecz sąsiedztwa wschodniego - czegoś na kształt Unii na rzecz Regionu Morza Czarnego - stał się Lublin, miasto położone na wschodzie Polski. Historycznie rzecz biorąc, Lublin sprawdził się w przeszłości jako stolica ważnej unii międzynarodowej, ustanowionej przed tą, którą budujemy obecnie, czy też staramy się budować.
Podsumowując, pragnę powiedzieć, że moje stanowisko i wniosek mają na celu zmobilizowanie Parlamentu, Komisji Europejskiej i Rady do większej aktywności, jeśli chodzi o nasz wymiar wschodni. Dlaczego powinniśmy wykazać się tą aktywność? Odpowiedź jest prosta. Jeżeli uważamy, że nasze europejskie wartości są w stanie ułatwić ludziom życie, to nie ma miejsca na bierne wyczekiwanie zmian politycznych w tym zakresie.
Jeżeli chodzi o przyszłość Ukrainy, ostrzeżeniem dla nas powinien być przypadek Gruzji. Lepiej żebyśmy nie obudzili się z ręką w nocniku, stwierdzając, że zepchnięto nas ze sceny politycznej i gospodarczej, która została przejęta przez innego aktora, lub, co gorsza, byśmy nie stanęli w obliczu oskarżeń o bierność, o brak wizji politycznej i o brak zdolności rozwiązywania konfliktów w naszym sąsiedztwie. Jeżeli polegać będziemy na strategii Kremla - a wydaje się, że poparła ją Grupa Socjalistyczna podczas niedawnej wizyty jej delegacji pod kierownictwem pana posła Martina Schulza w Moskwie - to przestaniemy być znaczącym podmiotem na arenie międzynarodowej. Obywatele Unii Europejskiej padną wtedy ofiarą zawyżonych cen energii, napięć i braku bezpieczeństwa.
Na koniec pragnę stwierdzić, że nawet jeżeli Ukraina nie jest tak skuteczna w procesie demokratyzacji, jakbyśmy tego oczekiwali, to jednak nie powinniśmy ograniczać naszych działań na rzecz ustanowienia zacieśnionej współpracy z jej narodem, którego ambicje europejskie są niezwykle istotne nie tylko dla niego samego, ale może nawet bardziej dla nas, obywateli Unii Europejskiej.
Meglena Kuneva
komisarz. - Pani przewodnicząca! Chciałabym podziękować Parlamentowi Europejskiemu za niezwłoczne wydanie swojej opinii i przyjęcie tego pozytywnego sprawozdania, ponieważ ważne jest, by umowa ta została sformalizowana niezwłoczne po przystąpieniu Ukrainy do Światowej Organizacji Handlu, co pozwoli na uniknięcie pustki prawnej.
Po przystąpieniu Ukrainy do Światowej Organizacji Handlu umowa ta pozwoli na utrzymanie w mocy dwóch bardzo istotnych zobowiązań, które ułatwiają naszym przewoźnikom morskim podejmowanie i prowadzenie działalności na Ukrainie.
Pierwsze z tych dwóch postanowień zapewnia obywatelom i przedsiębiorstwom Wspólnoty świadczącym usługi międzynarodowego transportu morskiego traktowanie narodowe w zakresie świadczenia na Ukrainie usług transportu morskiego i rzecznego wodnymi drogami śródlądowymi. Drugie utrzymuje w mocy tzw. klauzulę grecką, umożliwiającą obywatelom i przedsiębiorstwom przewozowym Unii Europejskiej lub Ukrainy posiadającym miejsce zamieszkania lub siedzibę poza Unią Europejską lub Ukrainą skorzystanie z postanowień dotyczących usług morskich, jeżeli ich statki zarejestrowane są odpowiednio w jednym z państw członkowskich Unii Europejskiej lub na Ukrainie.
Te dwa postanowienia uwzględnione zostaną w tej jakże ambitnej umowie o wolnym handlu, której warunki obecnie negocjujemy z Ukrainą. Umowa ta jest określana mianem szczegółowej i kompleksowej umowy o wolnym handlu i rzeczywiście powinna odzwierciedlać te przymioty.
Chcielibyśmy bardzo, żeby tak właśnie było ze względu na to, że w przypadku Ukrainy w grę wchodzą ważne względy polityczne i gospodarcze. Proces, w którym uczestniczymy, nie dotyczy jedynie przepływów handlowych i inwestycyjnych. Jest on oznaką trwającej politycznej i gospodarczej integracji Ukrainy z gospodarką światową i zaawansowanego partnerstwa z UE.
Umowa o wolnym handlu stanowi jeden z głównych elementów szerszego układu stowarzyszeniowego negocjowanego obecnie przez nas z Ukrainą w kontekście naszej polityki sąsiedztwa.
W zakresie w jakim Ukraina będzie w stanie transponować, wdrożyć i stosować dorobek Unii Europejskiej w niektórych kluczowych obszarach, jak ustalono podczas prowadzonych obecnie negocjacji w sprawie umowy o wolnym handlu, Unia Europejska powinna być gotowa do rozszerzenia korzyści rynku wewnętrznego w tych obszarach. Dotyczy to w szczególności usług mogących przynieść obydwu stronom największą wartość dodaną. Ponadto ponieważ zobowiązania Ukrainy w ramach Światowej Organizacji Handlu w dziedzinie usług są już teraz bardzo znaczące, umowa o wolnym handlu oraz proces zbliżania acquis umożliwią nam rozwiązanie problemu barier transgranicznych.
Dzięki ograniczeniu biurokracji oraz wprowadzeniu przejrzystości umowa ta zachęci inwestorów z Unii Europejskiej do inwestowania na Ukrainie, a w związku z doprowadzeniem do zacieśnienia stosunków i przyjęcia wspólnych reguł pomoże eksporterom i usługodawcom obydwu stron. W wyniku tego możemy oczekiwać wzrostu przepływów handlowych oraz zacieśnienia kontaktów międzyludzkich w związku z rozwojem małych przedsiębiorstw i regionalnych łańcuchów dostaw.
Jest to oczywiście proces wymagający i długotrwały, ale Komisja Europejska uważa, że umowa ta będzie stanowiła ramy tej konwergencji i stworzy zachęty do jej budowania.
Ale jak już podkreśliłam wcześniej, nie powinniśmy zapominać, że proces ten nie dotyczy jedynie możliwości gospodarczych. Proces ten stanowi jeden z elementów szerszego sprawdzianu transformacji Ukrainy i jej partnerstwa z Unią Europejską.
Zita Pleštinská
w imieniu grupy PPE-DE. - (SK) Choć obecne burzliwe wydarzenia na ukraińskiej scenie politycznej osłabiły pozycję negocjacyjną tego kraju, należy je postrzegać jako element procesu demokratyzacji. Integracja z Unią Europejską jest nadal jednym z podstawowych priorytetów ukraińskiej polityki zagranicznej. Z zadowoleniem przyjmuję sprawozdanie mojego kolegi, pana posła Zbigniewa Zaleskiego. Sprawozdanie to zawiera analizę wielu kluczowych elementów i postępów poczynionych przez Ukrainę od czasu Pomarańczowej Rewolucji.
Nie mam wątpliwości, że gdyby Unia Europejska nie poparła w sposób zdecydowany przystąpienia Ukrainy do WTO, to prawdopodobnie Ukraina nie stałaby się członkiem tej ważnej organizacji w maju 2008 roku. Tak jak w przypadku WTO, Ukraina ponownie potrzebuje wsparcia Unii Europejskiej.
Podczas jedenastego posiedzenia Komisji Współpracy Parlamentarnej UE-Ukraina, które odbyło się w zeszłym tygodniu w Kijowie i na Krymie, nabrałam jeszcze większej pewności, że Unia Europejska powinna być gotowa, żeby wesprzeć Ukrainę w jej wysiłkach, zarówno pod względem technicznym, jak i finansowym. Z drugiej strony, Ukraina powinna przeprowadzić niezbędne reformy, zwłaszcza w sektorze usług, a także podjąć ambitne negocjacje z Unią Europejską.
Francisco Assis
w imieniu grupy PSE. - (PT) Zawarcie omawianej przez nas umowy stanowi doskonałą okazję do przypomnienia znaczenia stosunków łączących Unię Europejską i Ukrainę w wielu sektorach.
Stosunki te, które zacieśniono, oparte są na dziedzictwie wspólnych wartości i zasad, a także na stałym dążeniu do wzmocnienia partnerstwa i zacieśnienia współpracy na szczeblu instytucjonalnym.
Niewątpliwie Unia Europejska powinna postrzegać z podziwem działania obywateli Ukrainy mające na celu utrwalenie systemu demokratycznego, państwa prawa i otwartej gospodarki. Działania te podejmowane były w szczególnie wymagających okolicznościach, co oznacza, że ciąży na nas jeszcze większa odpowiedzialność wobec tego kraju i wobec nas samych.
Wszyscy jesteśmy świadomi specyficznego charakteru Ukrainy, która ze względu na swoje położenie geograficzne i swoją historię jest krajem o złożonej rzeczywistości narodowej, pełnym napięć, lecz również krajem o szczególnym znaczeniu geopolitycznym i geoekonomicznym. Dlatego Unia Europejska powinna za wszelką cenę wspierać formy współpracy przyczyniające się do rozwoju i stabilizacji państwa o tak istotnym znaczeniu, co w rzeczywistości ma miejsce.
Droga już przebyta oraz racjonalnie określone perspektywy wynikające z umowy o stowarzyszeniu, która zostanie zawarta w niedalekiej przyszłości i która obejmuje ustanowienie strefy wolnego handlu, dają mocne podstawy do optymizmu. Po stronie Unii Europejskiej nie wolno nam ignorować celów w zakresie zacieśnienia stosunków z Europą wyrażonych przez szerokie grupy społeczeństwa. Cele te wynikają z pragnienia, by Ukraina stała się członkiem społeczności wartości oraz częścią organizacyjnego modelu polityczno-gospodarczego, które stanowią rdzeń tożsamości europejskiej.
Rozwój handlu, zwłaszcza w sektorze usług, przyczynił się do pogłębienia stosunków gospodarczych i może zdecydowanie przyczynić się do modernizacji kraju. Przystąpienie Ukrainy do WTO, zasługujące na entuzjazm ze strony Unii Europejskiej, umożliwia temu krajowi przystąpienie do wielostronnego systemu handlu światowego, co oprócz innych korzyści, umożliwia temu krajowi zbliżenie się do Europy. Ten proces zbliżenia należy zintensyfikować, ponieważ przyniesie korzyści nie tylko obydwu uczestniczącym w nim bezpośrednio stronom, ale także całemu regionowi.
Ukraina jest częścią przeszłości i przyszłości Europy. Każde działanie mające na celu podkreślenie tego faktu - niezależnie od jego skali - zasługuje na gorące przyjęcie i poparcie.
Rebecca Harms
w imieniu grupy Verts/ALE. - (DE) Pani przewodnicząca! Chciałabym rozpocząć debatę od innej strony.
Po zeszłotygodniowej wizycie w Parlamencie Europejskim delegacji ukraińskiej bardzo istotne jest podkreślenie, że decyzja dotycząca kolejnego kroku Ukrainy na drodze ku zbliżeniu z Zachodem, na drodze do demokracji, a nawet integracji z Unią Europejską, nie zostanie podjęta wyłącznie przez ten Parlament, ale w znacznej mierze przez samą Ukrainę. Borykanie się z coraz to nowymi kryzysami politycznymi w trakcie regularnych, corocznych wizyt, debatowanie rok w rok na temat tego, czy znów rozpisane zostaną nowe wybory, nie zapewni mocnych podstaw tej integracji.
Podczas naszej wizyty w tym kraju członkowie delegacji Unii Europejskiej oświadczyli jasno i wyraźnie, że uważamy, iż nie wolno pozwolić na to, żeby rywalizacja pomiędzy przedstawicielami bloków politycznych nadal dominowała agendę polityczną, lecz należy doprowadzić do tego, żeby przedstawiciele tych bloków doszli do porozumienia w sprawie wyboru środków, które chcieliby podjąć, żeby ustabilizować sytuację w swoim kraju.
Jeżeli chodzi o programy i treści polityczne, nadal nie ma właściwie z czego wybierać. Jest to niezwykle niepokojące, ponieważ wielu obywateli Ukrainy, którzy rzeczywiście ciężko walczyli o doprowadzenie procesu demokratyzacji kraju do szczęśliwego końca unika teraz ukraińskiej polityki jak ognia. Należy poświęcać uwagę tym potężnie rozbrzmiewającym głosom sprzeciwu w trakcie każdej wizyty i każdego spotkania z przedstawicielami wszystkich ukraińskich bloków politycznych i partii.
Andrzej Tomasz Zapałowski
w imieniu grupy UEN. - (PL) Pani Przewodnicząca! Stosunki handlowe krajów Unii Europejskiej z Ukrainą mają bardzo duże znaczenie z uwagi na potencjały demograficzne obu partnerów. Rozwój tych relacji ma tym bardziej znaczenie, iż poprzez kontakty handlowe wzmacnia dążenia proeuropejskie społeczeństwa ukraińskiego. W obustronnych stosunkach jest jeszcze bardzo dużo nierozwiązanych problemów. Jednym z nich jest kwestia nielegalnego przejmowania firm przez ukraińskich wspólników. Niejasne stosunki panujące w ukraińskim wymiarze sprawiedliwości, a przez to odzyskanie swojej własności trwa wiele lat. Także niekorzystnie na pogłębiającą się współpracę wpływa niestabilność polityczna naszego partnera. Przyszłość zapowiada się jeszcze bardziej nieprzewidywalnie.
Mamy nadzieję, iż władze tego kraju zrobią wszystko, aby Unia Europejska graniczyła z Ukrainą posiadającą pełne gwarancje prawne i polityczne do rozwoju firm i współpracy gospodarczej, zwłaszcza w sferze usług.
Sylwester Chruszcz
Pani Przewodnicząca! Polityczne i ekonomiczne relacje z Ukrainą są dla nas bardzo istotne. Każdego roku możemy obserwować wzrost inwestycji na Ukrainie, również w wymiarze europejskim. Mają one korzystny wpływ na wiele sektorów, ale również dla konsumentów w tym kraju, m.in. poprzez podniesienie konsumpcyjności. Już obecnie udział zagranicznych banków w ukraińskim sektorze bankowym wynosi 35%. Sektor usług ma fundamentalne i zasadnicze znaczenie dla gospodarki Ukrainy. Potrzebuje on dalszych reform i inwestycji, aby osiągnąć poziom rozwoju sektora w krajach Unii. Tak samo dotyczy to innych branż ukraińskiej gospodarki, w tym sektora usług zdrowotnych czy turystycznych.
Potrzebujemy rozwijać i wzmacniać nasze relacje ekonomiczne między Ukrainą i Unią Europejską. Musimy pamiętać, że Ukraina to dla nas ważny kraj tranzytowy z punktu widzenia bezpieczeństwa energetycznego w Europie. Doceniamy również wysiłki Ukrainy, również legislacyjne, związane z pogłębieniem dialogu gospodarczego z Europą oraz niedawno osiągniętym członkostwem w WTO.
Zdzisław Zbigniew Podkański
Pani Przewodnicząca! Projekt rezolucji legislacyjnej, którą omawiamy, ma pełne poparcie mojej grupy politycznej UEN. Ukraina jest bowiem interesującym partnerem zwłaszcza w obszarze handlu, świadczenia usług i inwestycji. Dobra współpraca Unii Europejskiej z Ukrainą jest bardzo ważna, zwłaszcza dla krajów sąsiadujących. Takim krajem jest m.in. Polska, którą z Ukrainą łączą bogate doświadczenia nie tylko w obszarze gospodarczym.
Ukraina to ogromna szansa także dla rozwoju turystyki i wypoczynku. To kraj o bogatych tradycjach kulturowych. Ukraina, by rozwijała się prawidłowo, potrzebuje m.in. nowych technologii, inwestycji, rozbudowy systemu bankowego i komunikowania się społecznego. Unia Europejska może w tym Ukranie pomóc. Ukraina to także ważny rynek zbytu dla produktów europejskich. O tym również musimy pamiętać precyzując nasze zadania i kierunki działania do dalszej współpracy.
Czesław Adam Siekierski
Panie Przewodniczący! Umowa z Ukrainą to ważne wydarzenie wpływające na uporządkowanie relacji między naszymi stronami. To dobry punkt wyjściowy na drodze przygotowania umowy stowarzyszeniowej między Unią a Ukrainą. Przede wszystkim umowa ta stworzy szansę na rozwój wymiany handlowej między nami oraz zwiększenie inwestycji w układzie dwustronnym. Niezmiernie istotnym obszarem naszej współpracy jest transfer know-how w zakresie standardów, jakości i przybliżenia naszego dorobku prawno-instytucjonalnego. Dobrej realizacji tych zadań służy wymiana młodzieży, a szczególnie studentów, oraz rozwój współpracy naukowej, kulturalnej i turystycznej.
Zbigniew Krzysztof Kuźmiuk
Panie Przewodniczący! W tej debacie chcę zwrócić uwagę na trzy moim zdaniem ważne kwestie. Po pierwsze, Ukraina to kluczowy partner Unii Europejskiej w doprowadzeniu do dywersyfikacji dostaw ropy i gazu. Porozumienie z Ukrainą daje szansę na dostawy do Europy tych nośników energetycznych z regionu Morza Czarnego i Kaukazu.
Po drugie, przystąpienie Ukrainy do Światowej Organizacji Handlu w maju tego roku stwarza dodatkowo sprzyjające warunki do rozwoju stosunków gospodarczych z tym krajem, w szczególności w sferze świadczenia usług.
Po trzecie wreszcie, ze względu na poważne zaniedbania w zakresie infrastruktury Ukraina potrzebuje znaczącego wsparcia finansowego ze strony Unii Europejskiej, pochodzącego nie tylko z budżetu Unii, ale przede wszystkim z Europejskiego Banku Inwestycyjnego i Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju.
Meglena Kuneva
komisarz. - Panie przewodniczący! Jeszcze raz dziękuję Parlamentowi w imieniu Komisji Europejskiej za te uwagi, pozytywną opinię Parlamentu i niezwłoczne przyjęcie sprawozdania.
W krótkiej perspektywie czasowej pomoże to obydwu partnerom chronić niektóre ważne interesy gospodarcze, przy jak najmniejszej próżni prawnej powstałej w następstwie przystąpienia Ukrainy do WTO.
W średnim i w dłuższym okresie będzie to tylko jeden z elementów szerszego i bardziej ambitnego procesu integracji gospodarczej, w którym uczestniczymy w ramach naszego układu stowarzyszeniowego z Ukrainą.
Zbigniew Zaleski
sprawozdawca. - Pani komisarz! Umowa w sprawie usług transportu morskiego ma niezwykłe znaczenie. Wszyscy wiemy, jak istotne mogą być dla Europy, dla nas wszystkich, lądowe i morskie drogi tranzytowe przez terytorium Ukrainy, ale bez naszego wsparcia przyszłość tego regionu jest niepewna. Będę teraz przemawiał po polsku.
sprawozdawca. - (PL) Koledzy posłowie poruszali potrzebę ścisłej współpracy i podkreślali fakt oczywistej przynależności Ukrainy do Europy. Następnie zwracali uwagę na inwestycje, turystykę, przedsiębiorczość. Dużo zależy oczywiście od samej Ukrainy. To oczywiste. Może właśnie teraz, dzisiaj, jutro, w kolejnych tygodniach, trzeba spolaryzowanemu społeczeństwu ukraińskiemu pomóc gospodarczo, politycznie, naukowo i społecznie. Nie tyle krytykujmy, ile raczej rozsądnie podejmujmy kroki konstruktywne. Dla dobra obu stron, Ukrainy i Unii. Dziękuję bardzo wszystkim za tę debatę i proszę o mocne wsparcie tego sprawozdania.
Przewodniczący
Zamykam debatę.
Głosowanie odbędzie się jutro.
Oświadczenia pisemne (art. 142 Regulaminu)
Bernard Wojciechowski
na piśmie. - Sektor usług jest niezbędny gospodarkom Unii Europejskiej i Ukrainy. Ukraina wydaje się zdecydowana, żeby zreformować swój sektor energetyczny w celu maksymalnego zwiększenia produkcji oraz poprawy norm jakości i bezpieczeństwa. Wystąpienie w krótkim okresie przejściowych trudności powinno doprowadzić zatem do powstania zmodernizowanego i bardziej przejrzystego rynku usług. Z drugiej strony nie powinniśmy zapominać o zwalczaniu korupcji, która na Ukrainie jest tak powszechnym zjawiskiem.
Unia Europejska powinna być gotowa wesprzeć wysiłki Ukrainy, ale Ukraina powinna także wnieść swój wkład poprzez przeprowadzenie reform wewnętrznych. Jest kilka kwestii, którymi powinniśmy się zająć jako przedstawiciele Unii Europejskiej, a mianowicie powinniśmy, po pierwsze, zwiększyć bezpieczeństwo energetyczne Ukrainy i państw członkowskich Unii Europejskiej, po drugie, powinniśmy zapewnić wyższy poziom efektywności energetycznej, po trzecie, powinniśmy odbudować i unowocześnić sektor ciepłownictwa i ograniczyć negatywny wpływ tego sektora na środowisko naturalne, po czwarte, powinniśmy zwiększyć regulację mocy wytwórczych, i wreszcie po piąte, powinniśmy zapewnić wyższy poziom wykorzystywania energii odnawialnej. Wszystkie te zadania powinny być realizowane w warunkach otwartego i przejrzystego rynku energii. Nie możemy pozwolić sobie na pojawienie się jeszcze większej liczby monopoli w tak istotnych sektorach.
