Gevolgen voor de volksgezondheid van het vliegtuigongeluk in Groenland (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag van Diana Wallis, namens de Commissie verzoekschriften, over de gevolgen die het vliegtuigongeluk dat in 1968 heeft plaatsgevonden bij Thule heeft voor de volksgezondheid (verzoekschrift 720/2002).
Diana Wallis 
rapporteur. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, commissaris, dit verslag sluit goed aan bij het vorige debat, dat ging over de aard van het Euratom-Verdrag in het verleden, heden en de toekomst. Dit is een actueel, specifiek, afzonderlijk geval, dat duidelijk aantoont waarom we naar dit Verdrag moeten kijken als wij de Europese burgers in de toekomst veiligheid willen garanderen in geval van nucleaire incidenten.
Dit nucleaire incident had trieste gevolgen voor bepaalde mensen maar heeft ook een meer algemene weerslag op de gezondheid en de veiligheid van al onze burgers. De kracht van ons verzoekschriftensysteem bestaat er juist in dat mensen dergelijke voorvallen onder onze aandacht kunnen brengen wanneer zij niet de gewenste, of de verwachte ondersteuning krijgen van de Europese instellingen of het wetgevingskader. Onze burgers zeggen ons dat het Euratom-Verdrag niet werkt, en dus moeten we naar hen luisteren.
Ik neem u even mee terug naar een poolnacht in januari 1968, in het tijdperk van de Koude Oorlog - de feiten van dit verhaal doen inderdaad denken aan een internationale thriller. Een Amerikaanse B-52 bommenwerper krijgt problemen, de bemanning stelt alles in het werk om hem in veiligheid te brengen, en het vliegtuig komt neer in Groenland met een enorme hoeveelheid wapenplutonium aan boord. Bewoners van Groenland, die werkzaam waren op de Amerikaanse basis in Thule, begeven zich met husky-teams op het ijs om het neergestorte vliegtuig te bereiken, waarbij de Amerikanen vertwijfeld proberen om er als eerste bij te zijn. In de daarop volgende weken waren vele werkers uit Thule betrokken bij de opruimingswerkzaamheden. Er werd niet gewerkt onder gecontroleerde omstandigheden. De kleding die de mensen droegen, was slechts geschikt voor bescherming tegen de koude - achteraf bleek zelfs dat de kleding van velen van hen dermate radioactief besmet was dat deze vernietigd moest worden. In de daarop volgende maanden en jaren kreeg een groot aantal Thule-werknemers last van ernstige gezondheidsproblemen. De heer Carswell, in dit geval de indiener van het verzoekschrift, was een van hen.
Dit is een lang verhaal dat uitgebreid in de Deense rechtbanken behandeld is en waarover veel verslagen zijn geschreven en debatten en discussies zijn gevoerd. We kijken hier naar een zeer specifiek aspect van dit verhaal, te weten de rechten van de Thule-werkers op grond van Richtlijn 96/29/Euratom van de Raad van 13 mei 1996, tot vaststelling van de basisnormen voor de bescherming van de gezondheid der bevolking en der werkers tegen de aan ioniserende straling verbonden gevaren. Er zijn allerlei juridische argumenten gebruikt tegen de indieners van het verzoekschrift, en ik zal daar verder niet op ingaan. Ik volsta met te zeggen dat deze in het verslag zijn uiteengezet en serieus worden behandeld, en daarbij heb ik het over zowel de kwestie van de tijdelijke en geografische toepassing van het Verdrag op Groenland als de kwestie van de toepassing op militaire incidenten. Voor de lidstaat in kwestie was het geen militair incident. Het militaire element betrof een derde land, en daarom treden wij in het voetspoor van het EHJ en stellen dat de richtlijn inderdaad van toepassing kan zijn.
Dit is echter niet slechts een juridische zaak, maar bovenal een politieke zaak - een zaak die zelfs aan het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens getoetst kan worden, waarin staat dat een staat verplicht is om adequate maatregelen te nemen ter bescherming van het leven van degenen die onder hun jurisdictie vallen. Waar we echter absoluut duidelijk over zijn is het feit dat deze richtlijn overlevenden het recht geeft op medische controle, gepast toezicht en interventiemaatregelen - en niet slechts op de statistische exercities die tot op heden zijn uitgevoerd. Ze hebben recht op passende klinische en medische controle, die goed zou zijn niet alleen voor de overlevenden maar ook voor de gezondheid en veiligheid van alle Europese burgers indien zich in de toekomst soortgelijke gevallen zouden voordoen. Als dat niet is toegestaan, dan is dat een teken dat het Verdrag niet werkt, en dus is het nodig om er aandacht aan te besteden en het te herzien.
Ik vrees de collega's te moeten vragen om de amendementen te verwerpen. Zij zijn onduidelijk, verwijzen naar niet nader in het verzoekschrift gespecificeerde voorvallen, of hebben tot doel de argumentering van het verslag te ondermijnen. Daarom vraag ik u dit verslag ongewijzigd aan te nemen, namens de overlevenden van Thule en in de hoop van een toekomstige herziening van het Verdrag.
Andris Piebalgs
lid van de Commissie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, ten eerste wil ik de rapporteur danken voor het werk dat zij voor dit zeer belangrijke verzoekschrift heeft verricht. De Commissie heeft veel sympathie voor de indieners van het verzoekschrift, die na hun deelname aan de reddingsoperatie na de luchtvaartramp in 1968 een zeer moeilijke tijd hebben doorgemaakt. Tegelijkertijd zou ik willen zeggen dat de Commissie deze kwestie in de afgelopen vijf jaar op de voet heeft gevolgd. De Commissie heeft de kwestie zorgvuldig vanuit een juridische invalshoek bestudeerd en samengewerkt met de Commissie verzoekschriften en de rapporteur.
De Commissie is tot de conclusie gekomen dat de eisen van de rekwestranten in dit geval niet gebaseerd kunnen zijn op Gemeenschapsrecht, maar uitsluitend afgedwongen kunnen worden op grond van de Deense nationale wetgeving voor de Deense overheid en rechtbanken. In dit licht bezien moet voor deze zaak een politieke en geen juridische oplossing worden gevonden. Ik ben ervan overtuigd dat de voorgestelde resolutie van het Europees Parlement een bijdrage kan leveren tot het vinden van een dergelijke politieke oplossing.
Om ervoor te zorgen dat in de toekomst situaties als die welke aanleiding was tot dit verzoekschrift, onder de Euratom-wetgeving kunnen vallen zal de Commissie nagaan of het mogelijk is een bepaling op te nemen betreffende de toepassing van stralingsbeschermingvereisten in situaties die ontstaan als gevolg van militaire activiteiten. We zouden een dergelijke bepaling kunnen opnemen in het kader van de op til zijnde herziening en herschikking van Richtlijn 96/29/Euratom tot vaststelling van de basisnormen voor de bescherming van de gezondheid der bevolking en der werkers tegen de aan ioniserende straling verbonden gevaren. We zullen echter uitvoerig moeten onderzoeken of een dergelijke bepaling verenigbaar is met de jurisprudentie.
Michael Cashman
namens de PSE-Fractie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, ik zal mijn aantekeningen opzij leggen en vertellen wat ik denk en niet wat ik zou moeten zeggen.
De commissaris spreekt zijn sympathie uit, maar daar hebben wij geen behoefte aan. Wat wel nodig is, is de handhaving van de grondrechten, die hier cruciaal zijn, van het recht op toegang tot informatie, zodat mensen er zeker van kunnen zijn dat wat er met hen gebeurd is, niet levensbedreigend is.
Het zou voor de hand liggen om de overheid van een van de lidstaten aan te vallen. Dat wil ik niet doen. Ik wil proberen een oplossing te vinden voor de mensen die dit verzoekschrift hebben ingediend.
Commissaris, u spreekt over een politieke oplossing. Welnu, dan wil ik u er graag aan herinneren dat dit een politieke instelling is, en juist daarom benaderen wij de Europese Commissie om ons te helpen bij het vinden van een oplossing.
Een oplossing komt niet met medeleven, maar wel met vastberadenheid, met het vastberaden besluit om de Deense overheid, onder de auspiciën van goede en loyale samenwerking, zoals bepaald in de Verdragen van Maastricht en Amsterdam, te vragen om gevolg te geven aan het verzoek om informatie van de rekwestranten en de werknemers die betrokken waren bij de opruimingswerkzaamheden na deze tragedie. Biedt u hun geen medeleven maar de politieke invloed en steun van de Commissie, en vraagt u de betrokken lidstaat om deze informatie, die voor deze mensen van essentieel belang is, vrij te geven, zodat zij zich ervan te kunnen verzekeren dat zij geen risico lopen en niet voor hun leven hoeven te vrezen. Meer vragen wij niet.
Ik zal u niet langer ophouden. Ik heb genoeg van de reactie van de Commissie 'dat wij hier niets mee te maken hebben'. Dat is de beste manier om het Euroscepticisme te versterken, dat in de EU aan kracht wint en dat helaas in Denemarken overheersend is.
Marios Matsakis
namens de ALDE-Fractie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, dit is een uniek verslag over een uniek verzoekschrift en mevrouw Wallis heeft dit uitstekend afgehandeld. Als we de juridische kwesties even buiten beschouwing laten, zien wij dat het verzoekschrift waarop dit verslag is gebaseerd een aantal belangrijke punten opwerpt. Ik zal kort op drie punten ingaan.
Punt een: zelfs met de striktste veiligheidsmaatregelen blijft er altijd een kans op ongelukken met kernwapens. Eigenlijk hebben we geluk gehad, gezien de omstandigheden waaronder het vliegtuigongeluk met de Amerikaanse B-52 in Groenland plaatsvond. Stelt u zich de gevolgen eens voor als een dergelijke ramp in een dichtbevolkt gebied zou plaatsvinden, bijvoorbeeld in de omgeving van een Amerikaanse luchtmachtbasis in Midden-Europa. Mensen die beweren dat kernwapens in vredestijd absoluut veilig zijn, vertellen dus maar deels de waarheid.
Punt twee: om de gevolgen op de korte- en lange termijn voor de menselijke gezondheid en het milieu te minimaliseren, dienen na een nucleair ongeval direct grondig voorbereide plannen ten uitvoer te worden gebracht. Het lijkt erop dat de bevoegde autoriteiten - in dit geval de Amerikaanse luchtmacht en de Deense overheid - slecht voorbereid waren en het probleem niet op de juiste manier hebben afgehandeld, met name op het vlak van de bescherming van het burgerpersoneel en het bieden van gezondheidskundig toezicht en controle op lange termijn. Dit manco heeft geleid tot talrijke voortijdige sterfgevallen als gevolg van kanker, in gevallen waarin vroege signalering veel betere overlevingskansen had kunnen bieden. Mensen die beweren dat de bevoegde autoriteiten de meest geschikte partij zijn om de gevolgen van een ongeval met kernwapens naar behoren af te handelen, vertellen dus maar deels de waarheid.
Punt drie: na een ongeval met kernwapens zou men verwachten dat de overheid in kwestie transparantie en samenwerking met de getroffen bevolking zou nastreven. Dat was niet het geval bij het vliegtuigongeluk in Groenland, omdat de Deense overheid weigerde om toegang te verlenen tot de milieustralingsrapporten die nodig zijn om de stralingsdosis te schatten waaraan de getroffen werkers zijn blootgesteld. Bovendien was de door de Deense overheid verstrekte informatie op gevaarlijke wijze misleidend. Met andere woorden, wij kunnen zelfs geen vertrouwen hebben in de wetenschappelijke rapporten die worden opgesteld door overheden na een ongeval met kernwapens.
De algemene boodschap is daarom duidelijk: kernwapens kunnen zelfs in tijden van vrede dood en verderf veroorzaken. Dus de beste manier om daarmee om te gaan is gewoon geen kernwapens erop na te houden. Mijn laatste opmerking na de uitspraken van de commissaris is dat de indieners van het verzoekschrift, na jaren van lijden en strijd, genoegen moeten nemen met het medeleven van de EU maar dat ze op praktische bijstand niet hoeven te rekenen.
Marcin Libicki
namens de UEN-Fractie. - (PL) Mevrouw de Voorzitter, allereerst zou ik mevrouw Wallis van harte willen bedanken voor haar - zoals altijd - uitstekende verslag. Het is mij een waar genoegen te kunnen zeggen dat we in dit Parlement een rapporteur hebben die keer op keer uiterst nauwkeurige verslagen opstelt, in het bijzonder vanuit juridisch oogpunt, wat hier van wezenlijk belang is.
In 1968 is een Amerikaans vliegtuig neergestort met kernwapens aan boord. De indiener van het verzoekschrift, dat bij onze commissie terechtgekomen is, heeft lichamelijke schade opgelopen en is van mening dat hij geen gepaste compensatie heeft ontvangen.
De Commissie verzoekschriften was weer eens het laatste redmiddel voor een groot aantal mensen dat nergens anders nog rechtvaardigheid vindt. Deze situatie heeft aanleiding gegeven tot een zeer interessant juridisch aspect waarmee mevrouw Wallis uitstekend omgesprongen is. Het ongeluk vond plaats in 1968, terwijl Denemarken in 1973 samen met Groenland toetrad tot de Europese Unie en Groenland de Unie in 1985 opnieuw verliet. De richtlijn tot vaststelling van de basisnormen voor de veiligheid bij dergelijke ongelukken, richtlijn 96/29/Euratom van de Raad, dateert echter van 13 mei 1996. Hoewel deze data de indruk lijken te wekken dat de indiener van het verzoekschrift geen schijn van kans had om hier rechtvaardigheid te vinden, heeft mevrouw Wallis aangetoond dat, overeenkomstig de jurisprudentie van het Hof van Justitie, nieuwe bepalingen van de Gemeenschapswetgeving in beginsel van toepassing zijn op de toekomstige gevolgen van situaties die zich hebben voorgedaan voordat de nieuwe regels van kracht werden, zoals de terugtrekking van Groenland uit de Europese Unie.
Als de lidstaten de relevante richtlijnen zouden toepassen, zou de Commissie verzoekschriften veel minder problemen moeten afhandelen. Ik geef slechts drie voorbeelden: de zaak-Lloyds, de zaak-Equitable Life en de zaak betreffende de misbruiken inzake ruimtelijke ordening in Spanje. Deze drie kwesties zijn het gevolg van het feit dat de relevante richtlijnen in de betrokken lidstaten niet correct ten uitvoer werden gelegd. De slachtoffers hebben recht op een compensatie voor de geleden schade en wij allemaal op meer veiligheid in de toekomst.
Margrete Auken
namens de Verts/ALE-Fractie. - (DA) Mevrouw de Voorzitter, dit is een akelige toestand. Het is absurd en volstrekt onverantwoord dat kernwapens gedurende de Koude Oorlog op deze nonchalante wijze zijn rondgevlogen. Dat is het werkelijke schandaal van de Thule-zaak. Hoe onaanvaardbaar het echter ook is om zo slordig met kernwapens om te gaan, wij kunnen het ons om die reden niet permitteren om iets te beweren wat onjuist is gebleken. We hebben geen bewijs dat een aantal Thule-medewerkers gestorven is aan letsel ten gevolge van straling. We kunnen ook niet beweren dat de relevante gezondheidsonderzoeken niet zijn verricht. Die zijn wel verricht, en uit de resultaten daarvan blijkt het tegenovergestelde van wat wordt beweerd door de rekwestrant en nu ook door het verslag. Dat moeten we respecteren.
De amendementen van de Fractie De Groenen/Vrije Europese Alliantie willen fouten en ongegronde beweringen verwijderen. We zijn het echter met mevrouw Wallis eens dat Denemarken zich niet kan onttrekken aan de bevoegdheid van de EU. De B-52 bommenwerper is niet de enige nucleaire activiteit waardoor het gebied bij Thule is verontreinigd. Alles moet worden onderzocht, en de EU moet ervoor zorgen dat dat gebeurt. Wil het verslag echter van enige betekenis zijn, mogen er geen feitelijke onjuistheden in staan. Als we een verslag met fouten aannemen, dan tasten we slechts onze eigen geloofwaardigheid aan. Ik heb er geen belang bij om in deze zaak de Deense regering te verdedigen. Integendeel, de Deense regering heeft mevrouw Wallis slecht behandeld en heeft er veel te lang over gedaan om de resultaten van de vele onderzoeken naar het Parlement op te sturen. Desalniettemin hopen wij heel erg dat het verslag op de juiste wijze wordt aangenomen, zodat er een goed en krachtig verslag tot stand komt, dat vervolgens ook effect kan hebben en dat niet gewoon terzijde wordt gelegd omdat het de feiten niet respecteert.
Søren Bo Søndergaard
Mevrouw de Voorzitter, het vliegtuigongeluk op 21 januari 1968 in het noordwesten van Groenland leidde niet alleen tot 850 meter hoge vlammen, maar ook tot grote radioactieve vervuiling. De Deense autoriteiten wilden dat de zaak geheim werd gehouden. Ze wisten dat hun stilzwijgende aanvaarding van Amerikaanse vliegtuigen met nucleaire wapens in het luchtruim boven Groenland impopulair was bij de Deense en de Groenlandse bevolking. Daarom duurde het achttien jaar voordat de autoriteiten zich begonnen te interesseren voor de gezondheidstoestand van de betrokken Groenlanders en de civiele werkers die bij het opruimwerk betrokken waren. Tot op de dag van vandaag hebben de betrokken burgers geen volledige inzage in hun zaak gekregen. Dat komt onder andere doordat de opeenvolgende Deense regeringen hebben geweigerd om zich te houden aan de bepalingen van het Euratom-Verdrag, dat ze nota bene zelf hebben ondertekend.
Volgens de GUE/NGL-Fractie is dat het centrale punt van het voorstel van mevrouw Wallis. Wij kunnen de eerste vier van de vijf amendementen van de Fractie De Groenen/Vrije Europese Alliantie steunen, maar we zullen bij de eindstemming in elk geval voor het voorstel stemmen.
Jens-Peter Bonde
namens de IND/DEM-Fractie. - (DA) Mevrouw de Voorzitter, voor het eerst in 28 jaar stem ik morgen voor kritiek op mijn eigen regering in Denemarken. Ik schaam mij over ons gedrag jegens de paar honderd overlevenden van het Amerikaanse nucleaire ongeval op Groenland in 1968. Ze kregen na het ongeval opdracht om op te ruimen, maar men gaf ze geen persoonlijke beschermingsmiddelen, omdat men wilde verhullen dat het om een nucleair ongeval ging. Velen van hen zijn later gestorven aan kanker. Er worden dieren geboren met gebreken die vermoedelijk het gevolg zijn van het ongeval. De heer Carswell heeft deze zaak voor de Commissie verzoekschriften gebracht. Hij is zelf vijftig keer in het ziekenhuis geweest voor zijn letsel. Mevrouw Wallis heeft voor de commissie grondig werk verricht met hoorzittingen en bezoeken gedurende drie jaar, en dan komt mevrouw Auken naar deze vergadering, waarin moet worden gestemd, en vraagt om het hele werk nog eens over te doen. De zaak is heel eenvoudig. Het gaat er niet om of er al dan niet sprake was van straling. Het gaat erom dat de overlevenden volgens het Euratom-Verdrag recht hebben op een jaarlijks gezondheidsonderzoek, ongeacht de omvang van hun letsel, en dat ze recht hebben op toegang tot hun eigen medische dossiers. Denemarken moet gehoor geven aan die twee eisen.
Ik wil mevrouw Wallis en de commissie bedanken voor hun zeer serieuze inspanningen in deze zaak. Ik heb zelf aan alle bijeenkomsten deelgenomen, en als mevrouw Auken belangstelling had getoond tijdens de behandeling van deze zaak, had ze om vijf minuten over twaalf geen amendementen hoeven in te dienen. Stelt u zich eens voor dat alle andere verslagen in het Parlement opnieuw moesten worden behandeld omdat mevrouw Auken niet heeft deelgenomen aan de behandeling in de parlementaire commissie. Stemt u morgen voor het verslag, zonder de op het laatste moment ingediende amendementen.
Nu zegt de Commissie dat er behoefte is aan een politieke oplossing. Een aantal van ons heeft zo'n politieke oplossing proberen te bereiken. Ik heb persoonlijke brieven aan de minister-president gestuurd met het oog op een politieke oplossing van de zaak. Hij stond daar sympathiek tegenover, maar er kwam geen oplossing, omdat we een ambtelijk apparaat hebben dat in deze zaak niet wil toegeven. Wat is het fijn dat de burgers in zo'n geval een Commissie verzoekschriften hebben waartoe ze zich kunnen wenden als de ambtenaren niet naar hen willen luisteren.
Andris Piebalgs
lid van de Commissie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, waarde collega's, rechten kunnen worden gehandhaafd als er wetgeving is. De Commissie heeft dit grondig onderzocht. Helaas kan ik hieraan, zelfs na dit zeer professionele debat, verder niets toevoegen.
Tegelijkertijd kan ik zeggen dat het verslag een referentiedocument zal zijn voor toekomstig communautair optreden op dit vlak.
De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen, donderdag, plaats.
