Situatie in de Hoorn van Afrika (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde is het standpunt van de Raad en de Commissie over de situatie in de Hoorn of Afrika.
Alexandr Vondra
fungerend voorzitter van de Raad. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, op dit late uur wil ik enkele woorden wijden aan de positie van de Raad ten aanzien van de Hoorn van Afrika.
De Hoorn van Afrika is natuurlijk een regio die met vele problemen wordt geconfronteerd en waaraan wij meer aandacht zouden moeten besteden, aangezien het gebied van groot belang is voor de EU. De EU volgt de ontwikkelingen in deze regio op de voet en wil zich nog intensiever bezig gaan houden met de landen in de Hoorn van Afrika.
Ik weet dat het Parlement de ontwikkelingen ook volgt. Het bezoek dat uw delegatie afgelopen jaar bracht aan Eritrea en Ethiopië evenals Djibouti was belangrijk. Ik heb ook nota genomen van de ontwerpresolutie over de Hoorn van Afrika, die deels in het kader van dit bezoek is opgesteld. De ontwerpresolutie liet duidelijk aan de regio en de Europeanen zien dat er binnen de EU een groeiende betrokkenheid bij de Hoorn van Afrika bestaat. Namens de Raad verwelkom ik de betrokkenheid van het Parlement bij onze inspanningen om iets te doen aan de problemen in de Hoorn van Afrika.
Er zijn verscheidene oorzaken voor de spanningen in de Hoorn van Afrika, die ik zo dadelijk in detail zal bespreken. Echter, naar het oordeel van de Raad kunnen veel van deze spanningen op verschillende plaatsen binnen de regio niet los van elkaar gezien worden. Daarom probeert de Raad met name te kijken naar de regionale verbanden tussen de aanhoudende conflicten. Op welke manier houden deze conflicten onderling verband?
Ten eerste is er een conflict tussen Ethiopië en Eritrea, dat beschouwd kan worden als een van de belangrijkste oorzaken van instabiliteit in de totale regio. Dit uit zich op de volgende manieren: de steun voor onderling strijdende, oorlogvoerende groeperingen in Somalië; pogingen om andere landen te destabiliseren, waarbij ik met name Ogaden, Oromo in Somalië wil noemen; de steun voor het herstel van het vredesproces in Sudan; het feit dat Eritrea zijn lidmaatschap van de Intergouvernementele Ontwikkelingsautoriteit (IGAD) heeft opgeschort.
Last but not least heeft het conflict in Somalië een van de ernstigste humanitaire rampen veroorzaakt waar we in de wereld van vandaag mee geconfronteerd worden. De toenemende piraterij langs de kust van Somalië is een ander ernstig gevolg van dit conflict.
Een ander ernstig probleem is de strijd om natuurlijke hulpbronnen zoals water en mineralen in de Hoorn van Afrika. Dit fenomeen draagt bij aan conflicten over vee in gebieden die worden bewoond door verschillende culturele en etnische groepen. Het draagt ook bij tot voedselonzekerheid en onzekerheid in het algemeen, waardoor conflicten en migratie toenemen.
Verder zijn er ernstige gedeelde problemen binnen de regio. Ik zal er een aantal noemen. Zoals gezegd zijn er de grensconflicten: de conflicten tussen Ethiopië en Eritrea, Sudan en Ethiopië en Djibouti en Eritrea, die we kunnen beshouwen als oorzaken van instabiliteit in de regio. Ik wil benadrukken dat verbeterde regionale samenwerking zou bijdragen tot vermindering van de spanningen in de buurt van landsgrenzen.
Daarnaast is ook natuurlijk ook de voedselzekerheid een enorm gedeeld probleem in deze regio. Terugkerende droogteperioden en overstromingen hebben een desastreus effect op de bevolking. Ook hier zou regionale samenwerking de effecten van deze natuurrampen kunnen verlichten.
Zoals u weet, menen sommigen dat dit probleem ten grondslag ligt aan de conflicten in Darfur, Somalië en vele andere gebieden in de Hoorn van Afrika. Ik ben er niet zeker van dat dit een volledige verklaring biedt, maar ik denk wel dat dit probleem op een eerlijke en transparante manier in ieder van deze landen en binnen de regionale context moet worden opgelost.
De piraterij beperkte zich in eerste instantie beperkt tot een klein deel van de Somalische kust. De piraten gebruikten het voorwendsel dat zij een visbelasting binnen Somalische wateren wilden heffen. Zoals u ongetwijfeld weet, hebben deze activiteiten zich aanzienlijk uitgebreid en wordt de toelevering van humanitaire hulp aan Somalië bedreigd, alsmede de maritieme veiligheid in de Golf van Aden en in een nog groter gebied, waarbij ook schepen die langs de kust van Kenia en Tanzania varen gevaar lopen.
Daarnaast zijn er nog verscheidene andere gedeelde problemen die een ernstig effect hebben op Europa en de landen van de Hoorn van Afrika, zoals terrorisme en migratie.
Welke maatregelen treft de Europese Unie ten aanzien van deze problemen? Op welke manier houden wij ons hiermee bezig of zijn wij hierbij betrokken? Het belangrijkste politieke instrument waarover de Raad beschikt en dat ik hier vandaag mag presenteren, is een politieke dialoog, niet alleen met de individuele landen, maar ook met de betrokken partijen in de regio, zoals de Afrikaanse Unie, de Intergouvernementele Ontwikkelingsautoriteit, de Arabische Liga, alsmede de Verenigde Staten en China als belangrijke landen.
Politieke dialoog vormt een wederzijdse afspraak in de Overeenkomst van Cotonou tussen de EU en elk van de landen in die specifieke regio. De dialoog wordt in principe gevoerd via de hoofden van de EU-missies in de betreffende landen. Het is een zeer belangrijk instrument voor de Raad, aangezien het ons direct in contact brengt met de autoriteiten van deze landen. Het biedt een mogelijkheid om hun standpunten te horen, maar ook om onze visies te verduidelijken en kwesties aan de orde te stellen waarover wij ons zorgen maken, waarbij het met name gaat om zaken op het vlak van goed bestuur en mensenrechten. Dat zijn de hoofdzaken.
In aanvulling hierop kan de Raad beschikken over de instrumenten van het Europese veiligheids- en defensiebeleid (EVDB). Sinds september 2008 heeft de Raad dit instrument ingezet in de strijd tegen piraterij langs de Somalische kust, in eerste instantie via de in Brussel gevestigde coördinatiecel EU NAVCO en sinds december 2008 via de maritieme operatie EU NAVFOR Atalanta.
Tot slot onderneemt de EU actie aan de hand van de financiële instrumenten van de Europese Commissie zoals de Vredesfaciliteit voor Afrika en het stabiliteitsinstrument. Ik laat het aan commissaris Ferrero-Waldner over om hier verder op in te gaan, aangezien dit tot de verantwoordelijkheid van de Commissie behoort.
Natuurlijk zoekt de Raad, in samenwerking met de Europese Commissie, steeds naar manieren om de doeltreffendheid en zichtbaarheid van EU-maatregelen te verbeteren. Ik kijk uit naar uw voorstellen en aanbevelingen over dit specifieke onderwerp.
Benita Ferrero-Waldner
lid van de Commissie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, de Commissie heeft er in de afgelopen jaren al vaker op aangedrongen dat de Europese Unie meer aandacht moet schenken aan de situatie in de Hoorn van Afrika. In het debat van vandaag vervang ik mijn collega Louis Michel, die helaas niet aanwezig kan zijn. Dit onderwerp interesseert mij bijzonder, zowel vanwege het onderwerp op zich als vanwege het directe belang van Europa, zoals bijvoorbeeld blijkt uit de noodzaak om onze marinetroepen te mobiliseren in de strijd tegen piraterij, om maar een recent voorbeeld te noemen.
De Commissie is daarom zeer ingenomen met het initiatief van de parlementaire delegatie die de regio heeft bezocht, en met het resulterende verslag en de bijbehorende ontwerpresolutie, die wij in principe steunen.
De binnenlandse situatie in elk van de landen in de Hoorn van Afrika kan niet worden begrepen buiten de context van de dynamiek binnen de regio zelf. We moeten doorgaan met het stimuleren van een mondiale benadering, gebaseerd op economische ontwikkeling, goed bestuur en veiligheid, in ons streven naar verbetering van de stabiliteit in de regio, meer respect voor de kernpunten van de Overeenkomst van Cotonou en vooruitgang in de strijd tegen armoede.
Ik zou eerst de situatie per land willen bespreken, voordat ik afsluit met enkele opmerkingen over de regionale strategie voor de Hoorn van Afrika.
Ten eerste wil ik het over Ethiopië/Eritrea hebben. Ethiopië bezet een strategische economische en politieke positie binnen de regio. De Commissie blijft Ethiopië steunen in zijn pogingen de armoede te verlichten en op dit gebied is belangrijke vooruitgang geboekt.
De binnenlandse situatie in het land heeft te lijden onder een gebrek aan regionale veiligheid en spanningen tussen gemeenschappen, met name in Ogaden, waar nog steeds slechts een beperkte toegang tot de bevolking mogelijk is. De Commissie zal ook de mensenrechtensituatie en het democratiseringsproces blijven bewaken. Gezien de omstandigheden rond de algemene verkiezingen van 2005 zal de Commissie de voorbereiding en uitvoering van de verkiezingen van 2010 op de voet volgen, met name in het kader van de onlangs goedgekeurde wetgeving betreffende ngo's en gezien het feit dat de oppositieleider, mevrouw Birtukan Medeksa, opnieuw is gearresteerd.
De binnenlandse situatie in Eritrea wordt gedeeltelijk bepaald door de impasse in het grensconflict met Ethiopië. De Commissie blijft ernstig bezorgd over de schendingen van mensenrechten en de kwetsbare sociale en economische situatie. Naar ons oordeel valt er veel te zeggen voor de voortzetting van een samenwerkingsprogramma dat ten doel heeft de levensomstandigheden van de bevolking te verbeteren. De politieke dialoog die in 2008 van start is gegaan biedt een goed platform voor duurzame samenwerking met de Eritrese autoriteiten. Voor alle duidelijkheid merk ik hierbij op dat we verwachten dat dit proces een aantal positieve en tastbare resultaten in Eritrea zal opleveren.
Zoals aangegeven in uw ontwerpresolutie zal de virtuele demarcatie van de grens tussen Ethiopië en Eritrea, waartoe de grenscommissie heeft besloten, pas tot een volledige oplossing van het probleem kunnen leiden als deze maatregel gepaard gaat door een dialoog die is gericht op het normaliseren van de betrekkingen tussen de twee landen.
Het recente conflict tussen Eritrea en Djibouti moet in een bredere regionale context worden gezien en als een probleem waarvoor een mondiale oplossing moet worden gezocht via de betrokken partijen op lokaal en regionaal niveau. We zullen dergelijke processen blijven volgen.
Nu Ethiopische troepen zich terugtrekken uit Somalië, is de medewerking van zowel Ethiopië als Eritrea essentieel voor het slagen van het Somalische vredesproces.
Wat betreft de situatie in Sudan onderschrijf ik de analyse van het Parlement volledig. Het jaar 2009 is inderdaad van doorslaggevend belang voor de toekomst van dit land. Het aanhoudende geweld en de moeilijkheden bij de voltooiing van het Algemeen Vredesakkoord (CPA) tussen het noorden en het zuiden hebben een potentieel destabiliserend effect op het land en zijn van invloed op de gehele regio. Daarom moeten we een stevige dialoog voeren met de autoriteiten in Khartoum en sterke druk uitoefenen om hun volledige medewerking te verkrijgen, zowel in het kader van het CPA als met betrekking tot Darfur en hun processen. Deze autoriteiten, evenals andere betrokken partijen in Sudan, weten maar al te goed waar hun verantwoordelijkheden liggen en wat hen te doen staat.
In Darfur moet een einde worden gemaakt aan militaire operaties en geweld en het politieke proces moet volledig worden hervat. De inzet van de hybride AU/VN-missie (UNAMID) moet binnen de afgesproken periode plaatsvinden. De Sudanese autoriteiten moeten hun verplichtingen nakomen wat betreft het faciliteren van humanitaire hulp en activiteiten op het gebied van de mensenrechten. Voor het CPA is het van cruciaal belang dat de regering in Khartoum en de regering van zuidelijk Sudan hun geschillen oplossen over wezenlijke onderwerpen als het delen van olieopbrengsten, de afbakening van grenzen en wetgeving aangaande veiligheids- en politieke kwesties. Als deze geschillen niet worden opgelost, zouden de geplande verkiezingen van 2009 kunnen uitlopen op een scenario van opnieuw oplaaiende conflicten en geweld.
Het vredesproces in Somalië bevindt zich in een kritieke fase. Het aftreden van president Yusuf en de terugtrekking van het Ethiopische leger markeren een nieuwe periode van onzekerheid en dreiging, maar ze bieden ook een kans om een breed gedragen politiek proces te lanceren. Op het politiek vlak gaat de Europese Unie verder met het ondersteunen van het vredesproces in Djibouti, dat zou moeten leiden tot meer draagvlak via de verkiezing van een nieuwe president en de formatie van een regering van nationale eenheid met een uitgebreid parlement. Er bestaat geen plan B voor het Djibouti-proces. Het akkoord zal weinig kans van slagen hebben zonder internationale en regionale steun voor de bevordering van gunstige omstandigheden voor de tenuitvoerlegging van het akkoord.
Wat betreft veiligheid blijft de Commissie steun bieden aan de totstandbrenging van een systeem voor goed bestuur van de veiligheidssector. Ongeacht de aard van de internationale troepenmacht (VN-stabilisatiemacht, VN-vredesmissie of alleen een versterkte missie van de Afrikaanse Unie in Somalië (AMISOM)), zal het mandaat zich moeten richten op het ondersteunen van de tenuitvoerlegging van het akkoord van Djibouti. De Commissie heeft positief gereageerd op het verzoek om verdere financiële steun voor de versterking van Amisom.
Met betrekking tot de Hoorn van Afrika in het algemeen wil ik tot slot mijn waardering uitspreken voor de steun van het Parlement voor het initiatief van de Commissie voor de Hoorn van Afrika. Dit initiatief is gebaseerd op de strategie die in 2006 werd aangenomen vanuit de overtuiging dat de complexe problemen in deze regio alleen op mondiaal niveau kunnen worden opgelost. Op basis van deze overtuiging steunt de Commissie uw voorstel om een speciale vertegenwoordiger voor de Hoorn van Afrika te benoemen.
We hebben goede samenwerkingsrelaties tot stand gebracht met de Intergouvernementele Ontwikkelingsautoriteit (IGAD), die het initiatief voor de Hoorn van Afrika steunt en een cruciale rol speelt in de uitvoering ervan. Voor de nabije toekomst wordt een tweede gezamenlijk treffen van deskundigen over water, energie en transport verwacht, waarbij concrete projecten kunnen worden ontwikkeld die tijdens een donorconferentie zouden kunnen worden gepresenteerd.
De deelname van Eritrea, dat een sleutelrol speelt binnen de dynamiek van deze regio, is essentieel voor het slagen van de strategie voor de Hoorn van Afrika. Door de contacten die commissaris Michel onderhoudt met de staats- en regeringshoofden van de regio, onder andere met president Isaias, is er in dit opzicht een opening ontstaan, en de nieuwe uitvoerende secretaris van de IGAD staat op het punt om een samenwerking aan te gaan met de Eritrese autoriteiten, onder andere met betrekking tot het hervorming- en revitalisatieproces van de IGAD.
Mijnheer de Voorzitter, ik ben wat lang van stof geweest, maar het gaat om zoveel landen dat het nu eenmaal wat woorden kost als je echt iets wilt zeggen.
De Voorzitter
Voor de inleiding geldt een speciale regel, er zijn geen beperkingen aan verbonden.
Filip Kaczmarek
namens de PPE-DE-Fractie. - (PL) Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, fungerend voorzitter, hartelijk dank voor het standpunt van de Raad en de Commissie inzake de Hoorn van Afrika. De betekenis van deze regio overschrijdt zijn strikt geografische grenzen. Haar conflicten en structurele problemen worden nog versterkt door de negatieve verschijnselen waarmee andere regio's van Afrika te kampen hebben. Ik maakte deel uit van de delegatie van het Europees Parlement die deze regio onlangs bezocht. Ik heb zelf kunnen vaststellen hoe complex en veelomvattend de problemen daar zijn en hoezeer ze onderling met elkaar verweven zijn. Ons antwoord moet daarom veelomvattend zijn.
In de ontwerpresolutie hebben wij ons geconcentreerd op drie basisproblemen die tegelijkertijd zeer breed zijn van aard: de regionale veiligheid, de voedselzekerheid en, in onze opmerkingen inzake mensenrechten, democratie en goed bestuur. Sinds mijn bezoek ben ik ervan overtuigd dat goede wil en dialoog tussen de regionale leiders basisvoorwaarden zijn om de situatie te verbeteren.
Het beleid van de Europese Unie om regionale instellingen in de Hoorn van Afrika te ondersteunen is terecht, maar zonder actieve deelname van sleutelpartijen zal deze politiek geen effect hebben. Sommige landen in de regio hanteren een verkeerde tactiek. Zo roepen ze bijvoorbeeld hun ene buur op tot dialoog terwijl ze de dialoog met de andere buur weigeren. Deze tactiek is onlogisch en maakt diplomatieke successen praktisch onmogelijk. De politieke leiders moeten accepteren dat het uitoefenen van macht gepaard gaat met verantwoordelijkheid.
Wat wij van de leiders van de Hoorn van Afrika verlangen, is niet dat zij bepaalde lokale, Europese waarden aannemen. Wat wij verwachten is een minimale aanvaarding van universele waarden. Wij zijn ervan overtuigd, dat basisrechten en -vrijheden een fundamenteel recht zijn van iedereen. In de wereld van vandaag kan geen enkel ontwikkelingsland goed functioneren als het deze fundamentele, universele waarden verwerpt. De aanvaarding van deze waarden is daarom niet enkel een gebaar in de richting van de Europese Unie, maar een stap die in hun eigen voordeel zal blijken. Opvattingen over ontwikkeling kunnen verschillen, maar waarden veranderen niet. Wij wensen dat deze algemene en universele waarden de normaalste zaak van de wereld worden in de Hoorn van Afrika.
Ana Maria Gomes
namens de PSE-Fractie. - (PT) De Raad en de Commissie moeten conclusies verbinden aan het feit dat de landen van de Hoorn van Afrika in de perceptie van dit Parlement niet handelen conform artikel 9 van de Overeenkomst van Cotonou. Mensenrechten, democratie en goed bestuur blijken loze woorden. Dat is glashelder voor iedereen die zijn ogen open heeft.
Zo wordt in Ethiopië, waar zich het hoofdkwartier van de Afrikaanse Unie bevindt, de bevolking onderdrukt, terwijl de donateurs zoet worden gehouden met mooie woorden, die niet afdoen aan de hardheid en schaamteloosheid van de onderdrukking.
Ik zal twee recente voorbeelden geven ...
Op 29 augustus werd mevrouw Birtukan Midekssa, leider van een partij die zitting heeft in het parlement, opnieuw gearresteerd en veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf, omdat ze weigerde publiekelijk te verklaren dat ze zelf had gevraagd om het pardon op grond waarvan de regering van Meles Zenawi haar in 2007 vrijliet, net als vele andere politieke oppositieleiders die sinds de verkiezingen van 2005 hebben vastgezeten.
Ten tweede: de goedkeuring van het Ethiopische parlement van de zogenaamde ngo-wet, die in de praktijk al het werk van de onafhankelijke ngo's criminaliseert.
Mevrouw de Voorzitter, er vindt in Ethiopië geen overgang naar democratie plaats en ik zou het zeer op prijs stellen als u dit uw collega Louis Michel zou vertellen.
In Eritrea treedt de regering nog schaamtelozen op tegen iedereen die zijn meest elementaire rechten probeert uit te oefenen.
In de Hoorn van Afrika is de situatie in Somalië momenteel het ernstigst. De desinteresse van de internationale gemeenschap hiervoor, waaronder de Europese Unie, is werkelijk misdadig. De bevolking leeft in een land waar al decennialang wetteloosheid en ordeloosheid heerst, waar Ethiopische troepen ongestraft land kunnen bezetten en misdaden kunnen begaan, en waar terrorisme en piraterij welig tieren.
De operatie ter zee van de Europese Unie zal niets oplossen als de Europese Unie, de Verenigde Staten, de VN en de Afrikaanse Unie de diepgewortelde oorzaken van de piraterij, die aan land en niet op zee moeten worden bestreden, blijven negeren.
De regio zal stabiliteit noch vooruitgang kennen als het dramatische conflict dat blijft voortwoekeren in Sudan niet wordt opgelost. Vooral in zuidelijk Sudan en in Darfur moet de internationale gemeenschap de daad bij het woord voegen om de burgers die aangevallen worden te beschermen en om de daders niet ongestraft weg te laten komen.
In dit opzicht is de mogelijke bevestiging van de vervolging van president Omar Bashir door het Internationaal Strafhof een proef voor de geloofwaardigheid en effectiviteit van zowel de Europese Unie als de Afrikaanse Unie.
Johan Van Hecke
namens de ALDE-Fractie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, de Hoorn van Afrika is een vreselijke regio, waar binnenlandse en regionale conflicten de vrede en veiligheid aanhoudend ondermijnen. Deze conflicten veroorzaken humanitaire rampen en hebben een verlammend effect op de ontwikkeling van deze in strategisch opzicht belangrijke regio.
Iedere oorlog, ieder conflict benadrukt hoe kwetsbaar deze landen zijn. In het verslag van de delegatie van het Europees Parlement wordt er terecht op gewezen dat het merendeel van deze conflicten in belangrijke mate wordt veroorzaakt door het ontbreken van leiderschap en democratische regeringen.
Wat deze regio nodig heeft, is democratisering op eigen kracht, naleving van de nationale en internationale rechtsorde en, boven alles, nationale verzoening. Wat betreft Somalië wil ik benadrukken dat het terugtreden van voormalig president Yusuf en de terugtrekking van Ethiopische tropen een geweldige kans creëren. Nu is de tijd gekomen om te werken aan herstel en vrede in Somalië.
Het Somalische parlement is een cruciale factor om vertrouwen op te bouwen en ervoor te zorgen dat alle betrokken partijen deelnemen aan het vredesproces. Daarbij is het absoluut noodzakelijk dat de EU de vernieuwing en versterking van een vredesmacht van de Afrikaanse Unie steunt. Deze vredesmacht heeft een fatsoenlijk VN-mandaat nodig. Zo niet, dan zullen Ugandese en Burundese troepen zich terugtrekken uit Mogadishu en een veiligheidsleemte achterlaten.
Ik ben het volledig eens met de commissaris, mevrouw Ferrero-Waldner. In Somalië dient zich nu een momentum voor verandering aan, waar we gebruik van moeten maken. Het machts- en veiligheidsvacuüm moet worden gevuld. Zo niet, zal de stateloze chaos die bekend staat als Somalië blijven bestaan.
Mikel Irujo Amezaga
namens de Verts/ALE-Fractie. - (ES) Mijnheer de Voorzitter, de Hoorn van Afrika is tegenwoordig een heus kruitvat, niet alleen vanwege de compleet instabiele situatie in Somalië en Sudan, maar ook in de drie landen die mijnheer Kaczmarek, mijnheer Hutchinson en ik mochten bezoeken.
De drie landen die de delegatie mocht bezoeken - Eritrea, Djibouti en Ethiopië - hebben gemeen dat zij arm zijn en dus een zeer lage mensenrechtenstandaard kennen. Voor wat betreft armoede: volgens de gegevens die onze delegatie heeft gekregen, heeft de Ethiopische regering erkend dat al zesenhalf miljoen mensen door hongersnood zijn getroffen. De Verenigde Naties heeft dit cijfer bijgesteld naar meer dan twaalf miljoen. We staan dus voor een humanitaire crisis waarover de kranten niet langer berichten omdat ze wordt overschaduwd door andere actuele internationale crises, en dat is werkelijk zeer schokkend.
Ook de mensenrechtensituatie verdient onze aandacht, omdat er in alle drie de landen politieke gevangenen zijn - want dat is wat ze zijn: politieke gevangenen.
Het grensconflict tussen Eritrea en Ethiopië is volkomen absurd, net als de 200 000 soldaten die bij dit conflict zijn betrokken. Ik kan mijn betoog niet afmaken zonder commissaris Michel geluk te wensen met zijn activiteiten in het gebied en het initiëren van een politieke dialoog. Die dialoog moet blijven doorgaan, maar er moet ook duidelijk worden gemaakt dat we onverzettelijk moeten zijn: onverzettelijk in de strijd voor de mensenrechten, onverzettelijk tegen het machtsmisbruik dat plaatsvindt door de goedkeuring van wetten met betrekking tot ngo's. We moeten onthouden dat we dankzij die politieke dialoog waarmaken dat de Europese Unie op internationaal niveau in hoog aanzien staat.
Tobias Pflüger
namens de GUE/NGL-Fractie. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, de laatste tijd staat de Hoorn van Afrika weer op de agenda van de EU. Sinds Kerst is daar immers de EU-vechtmissie Atalanta gestationeerd. Evenals de NAVO, de Verenigde Staten, Rusland en andere landen begaat de EU met deze missie de fout dat ze de problemen met militaire middelen, met oorlogsschepen, alleen symptomatisch bestrijdt. Minister Kouchner verwelkomde zelfs de mogelijkheid van een maritieme operatie voor de kust van Somalië, tien jaar na Saint-Malo. De werkelijke oorzaak van de problemen is de oneerlijke verdeling van hulpbronnen, bijvoorbeeld doordat de kustwateren worden leeggevist, ook door trawlers uit de Europese Unie. In Somalië steunt het Westen met alle middelen een regering die in feite niet bestaat.
De Ethiopische bezettingsmacht heeft zich nu uit Somalië teruggetrokken. Sinds de Ethiopische troepen het land binnenvielen, zijn meer dan 16 000 mensen om het leven gekomen. Hoe er met de landen in de Hoorn van Afrika wordt omgegaan, illustreert het voorbeeld van Djibouti. Daar bevinden zich militaire bases van alle mogelijke westerse landen, maar tegelijkertijd wordt het land geregeerd door een autoritair regime. De mensen in de regio moeten worden geholpen - niet met oorlogsschepen, die slechts dienen om de handelsroutes van het Westen te beveiligen, maar met humanitaire hulp, om maar een voorbeeld te noemen.
Karl von Wogau
(DE) Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, Somalië is een failed state, met alle verschrikkelijke gevolgen van dien. U hebt op voortreffelijke wijze uiteengezet wat ons hier te doen staat. Ook mijn goede vriendin, mevrouw Gomes, heeft dat heel duidelijk gemaakt.
Piraterij is slechts een deel, maar wel een belangrijk deel van het probleem, omdat piraterij inherent is aan deze regio. In de tweede plaats moeten ook de zeeroutes van de Europese Unie worden beschermd. Daar hebben de Europese Unie en haar burgers direct belang bij.
Daarom is ook de EVDB-operatie Atalanta in het leven geroepen, de eerste maritieme operatie in het kader van het EVDB. Het hoofdkwartier is gevestigd in Groot-Brittannië. Ook dat is nieuw. De operatie wordt geleid door een Britse marineofficier, viceadmiraal Jones.
De missie heeft in de eerste plaats tot taak de voedselkonvooien te beschermen en te garanderen dat de voedselhulp ook daadwerkelijk in Somalië aankomt. In de tweede plaats moet de missie de piraterij bestrijden en daartegen passende actie ondernemen.
We hadden een bespreking met het hoofdkwartier in Northwood. Daarbij werd duidelijk dat er nog van alles ontbreekt, zoals tankers, verkenningsvliegtuigen - zowel bemande als onbemande - en helikopters. Er moet immers een zeer uitgestrekt gebied worden gecontroleerd. We moeten ons realiseren dat het in ons aller belang is dat de operatie-Atalanta succesvol is. De operatie is noodzakelijk om onze zeeroutes te beschermen, maar ook om een bijdrage - zij het wellicht slechts een kleine bijdrage - te leveren aan de oplossing van het probleem van de failed state Somalië.
Corina Creţu
(RO) Allereerst wil ik mijn collega's feliciteren met deze onderzoeksmissie naar een van de gevaarlijkste en zeker ook een van de meest achtergestelde regio's ter wereld.
Ik denk dat de Hoorn van Afrika misschien ook wel de armste regio ter wereld is. Ethiopië is getroffen door de rampzalige gevolgen van de droogte van de afgelopen jaren. Miljoenen mensen lijden er honger, zelfs in jaren van goede oogsten.
Sudan en met name de regio Darfur zijn ook tragische plekken op de wereldkaart. Dit is het gevolg van een humanitaire ramp die door vele deskundigen een regelrechte genocide is genoemd, vanwege de slachting van meer dan twee miljoen mensen. Daarnaast zijn nog eens vier miljoen mensen op de vlucht voor de burgeroorlog.
Somalië, Eritrea en Djibouti zijn drie van de armste landen, waar voortdurend conflicten woeden - u wees er zelf ook al op, mevrouw de commissaris, evenals mijn collega's eerder.
De voortdurende instabiliteit in de regio is een van de oorzaken van de problemen waar de Hoorn van Afrika in het proces van economische, sociale en politieke ontwikkeling mee te kampen heeft. Het succes van het vredesproces in de regio hangt dan ook in hoge mate af van betrokkenheid van regionale en Afrikaanse structuren, zoals de Intergouvernementele Autoriteit voor Ontwikkeling of de Afrikaanse Unie.
De Europese Unie moet de bestendiging van deze organisaties ondersteunen. Ook moet hun capaciteit voor conflictpreventie en -beheersing worden bevorderd. Daarnaast zou betere regionale integratie voor de landen in de Hoorn van Afrika een meer open dialoog over thema's van gemeenschappelijk belang mogelijk maken. Ik denk hierbij aan migratie, wapensmokkel, energie of natuurlijke hulpbronnen. Dit zou vervolgens ook een basis bieden voor dialoog over omstreden onderwerpen.
Uiteraard moet de Europese Unie actiever optreden als het gaat om mensenrechtenschendingen. In de Overeenkomst van Cotonou is vastgelegd dat deze landen met de Europese Unie een overeenkomst moeten bereiken over het respecteren van de rechtsstaat, de mensenrechten en de beginselen van de democratie.
Olle Schmidt
(SV) Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de Commissaris, mijnheer de Voorzitter van de Raad, op zondagochtend 23 september 2001 werd de Zweedse staatsburger Dawit Isaak in Eritrea uit zijn huis gehaald door de autoriteiten van het land. Hij werd zonder enige vorm van proces gevangen gezet en is nu, meer dan zeven jaar later, nog steeds niet formeel aangeklaagd. Wat hij misdaan heeft wordt omschreven als: "het verslaan van onafhankelijk nieuws". In deze resolutie is voor het eerst een uitdrukkelijke verwijzing naar Dawit Isaak opgenomen. Dit zou de druk op Eritrea moeten verhogen.
Het is onacceptabel dat een EU-burger, een Zweeds journalist, jaar in, jaar uit gevangen wordt gehouden en dat hem het leven zuur wordt gemaakt door een "schurkenregime" als dat in Asmara, een regime dat hulp van de EU krijgt, hulp die bovendien nog eens is toegenomen. Nu, mevrouw de Commissaris, is het tijd voor de Europese Unie om op te treden en om voorwaarden aan de hulp te stellen. De tijd van de stille diplomatie is voorbij. Nu is het genoeg! De EU kan niet accepteren dat de fundamentele mensenrechten worden vertrapt, dat journalisten en dissidenten worden vermoord of gevangengenomen, terwijl de bevolking wordt onderdrukt en honger lijdt.
Het Europees Parlement eist vandaag dat Dawit Isaak en de andere journalisten die in Eritrea gevangen zitten, onmiddellijk worden vrijgelaten. Het is een ferme stap in de goede richting. Nu moeten ook de Commissie en de Raad deze woorden kracht bijzetten. Daarom is het de hoogste tijd voor de EU om tot handelen over te gaan en om sancties op te leggen.
Eva-Britt Svensson
(SV) Mijnheer de Voorzitter, ik wil net als mijn collega van de Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa de vrijlating van Dawit Isaak onder de aandacht brengen. Deze Zweedse staatsburger zit al zeven jaar zonder vorm van proces opgesloten in een gevangeniscel in een verschrikkelijke dictatuur. Ik ben er blij om dat wij in de resolutie over de Hoorn van Afrika een passage hebben opgenomen over zijn onmiddellijke vrijlating. Wij eisen een onmiddellijke vrijlating van Dawit Isaak, net als die van de andere gevangengenomen journalisten. Geen proces, en wat was dan hun misdaad? Juist ja, het leveren van een bijdrage aan de democratie en aan de vrijheid van meningsuiting.
De toekomstige EU-hulp aan Eritrea moet worden gekoppeld aan duidelijke eisen voor de vrijlating van Dawit Isaak en de andere journalisten. Hulp onder voorwaarden, evenals sancties, bevroren Eritrese tegoeden in Europa en een aangifte voor schending van het Volkenrecht bij het Internationaal Gerechtshof, dat is wat wij vandaag de dag nodig hebben. De Zweedse regering heeft zich, zoals gezegd, bediend van stille diplomatie, maar na zeven jaar zijn we nog niets opgeschoten. Nu is het tijd om op te treden!
Charles Tannock
(EN) Mijnheer de Voorzitter, de Hoorn van Afrika is bijna een ramp zonder weerga. Al tientallen jaren lang hebben oorlog, hongersnoden, aantasting van het milieu, corruptie, wanbestuur en politieke onderdrukking verwoestend huisgehouden in de regio. Mensenrechten worden geschonden alsof dat de normaalste zaak van de wereld is. De civiele samenleving is zwak. Een grote bron van zorgen is dat de situatie gemakkelijk nog verder zou kunnen verslechteren. Er bestaat nog steeds een grote kans dat de spanningen tussen Ethiopië en Eritrea over betwiste gebieden op enig moment opnieuw oplaaien. De failed state Somalië blijft gebukt gaan onder geweld tussen clans en islamitisch extremisme, en dat zal alleen nog maar erger worden, nu Ethiopië zijn troepen terugtrekt en de president onlangs is afgetreden.
We hebben ook gedebatteerd over de epidemie van piraterij langs de Somalische kust. Natuurlijk heeft de EU altijd de neiging om militaire actie voor te stellen als een wondermiddel tegen de chaos in de Hoorn van Afrika. De ervaringen in het verleden suggereren dat dit een vreselijke vergissing zou zijn. Toen president Bill Clinton troepen zond om Somalië te temmen liep dit ook uit op een ramp.
De enige oase van optimisme is, naar mijn oordeel, de regio Somaliland, voorheen een Brits protectoraat. Toen Somaliland, onverstandig genoeg, vrijwillig afstand had gedaan van zijn kortstondige onafhankelijkheid, werd de regio in 1960 opgenomen in de Somalische Republiek, maar na de dood van Siad Barre in 1991 scheidde de regio zich weer af. Sindsdien is Somaliland de enige samenhangende en functionerende staatsvorm binnen Somalië. De bevolking van Somaliland profiteert van een relatief welwillende overheid en progressieve instellingen. Ook hebben ze nationale symbolen zoals een eigen munteenheid en een vlag.
Wanneer ik uitsluitend op persoonlijke titel spreek, niet namens mijn partij of politieke fractie, kan ik zeggen dat het wellicht tijd is dat de internationale gemeenschap, onder aanvoering van de Afrikaanse Unie, begint de strijd van Somaliland voor onafhankelijkheid serieuzer in overweging te nemen. Een onafhankelijk Somaliland dat wordt gesteund door het Westen zou een positieve factor kunnen zijn voor stabiliteit en vooruitgang in een verder hopeloze en chaotische regio. De bevolking van Somaliland zou naar mijn mening terecht de vraag kunnen stellen waarom wij in de EU zo aarzelden om hun de facto bestaande land te erkennen, terwijl we er wel heel snel bij waren om de onafhankelijkheid van Kosovo te erkennen.
Rareş-Lucian Niculescu
(RO) De Europese Unie heeft redenen te over om bezorgd te zijn over de situatie in Somalië. Daar is namelijk een machtsvacuüm ontstaan, dat hoogstwaarschijnlijk zal worden opgevuld door islamitische Somalische milities. Naast de terugtrekking van de drieduizend Ethiopische manschappen is het mogelijk dat ook de Afrikaanse Unie haar missies zal terugtrekken indien deze in de komende periode niet aanvullend worden ondersteund.
Ik kan de Europese patrouillemissie in de wateren van de regio alleen maar een eclatant succes noemen. Hiermee behandelen we echter alleen de symptomen van de "ziekte" en absoluut niet de ziekte zelf. Somalië moet een regering hebben die in staat is het gesprek aan te gaan met internationale instellingen, zoals de Europese Unie, en met alle andere landen die een actieve rol willen spelen om in deze regio stabiliteit te brengen.
Alexandru Nazare
(RO) De Europese Unie heeft talrijke verantwoordelijkheden in Somalië en de Hoorn van Afrika. Door instabiliteit en gebrek aan goed bestuur en veiligheid is de situatie in deze regio om velerlei redenen zorgwekkend.
In de eerste plaats berokkent de weergaloze toename van piraterij door groeperingen die worden beschermd door Somalische eenheden, schade aan handelsroutes in een regio die van vitaal belang is voor de Europese en wereldwijde handel. We stellen met bezorgdheid vast dat deze groeperingen technologisch steeds geavanceerder te werk gaan en in staat zijn om schepen steeds verder uit de kust te belagen.
Deze stand van zaken is duidelijk het gevolg van de hopeloze situatie in Somalië, en met name van het feit dat er geen centrale regering is die in staat is haar eigen territoriale wateren onder controle te houden. Ook de internationale gemeenschap heeft echter een verantwoordelijkheid met betrekking tot deze gebeurtenissen. Piraterij is een schending van de geschreven en ongeschreven regels van elk land, ongeacht de zeeën waar het gebeurt of de vrijhavens waar de piraten zich schuilhouden. Hiertegen optreden is dan ook legitiem, waar de piraten ook vandaan komen.
Het is niet erg waarschijnlijk dat de Europese Unie en de internationale gemeenschap de toestand van Somalië wezenlijk zullen veranderen. Het is echter veel realistischer dat we een van de gevolgen ervan, namelijk piraterij, kunnen aanpakken.
Alexandr Vondra
fungerend voorzitter van de Raad. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, ik zou eerst op twee opmerkingen willen reageren en dan een paar conclusies formuleren. Olle Schmidt en Eva-Britt Svensson stelden een vraag over de journalist Dawit Isaak. Ja, we zijn aan het proberen om in Eritrea iets te doen om hem vrij te krijgen.
Anna-Maria Gomes stelde een vraag over de recente arrestatie van de oppositieactiviste mevrouw Bertukame. De Raad is zich zeker van deze zaak bewust, die teruggaat tot de rellen die plaatsvonden na de verkiezingen in 2005, toen mevrouw Bertukame samen met andere activisten van de oppositie werd gearresteerd, waarna zij in 2007 gratie kreeg. Aan het einde van dat jaar werd ze opnieuw gearresteerd. Sindsdien volgt de EU de zaak op de voet en de Raad is bereid om passende stappen te nemen, als de situatie daarom vraagt.
Verder zou ik over vijf punten een korte, afsluitende opmerking willen maken, maar eerst wil ik onze oprechte waardering uitspreken voor de input van de delegaties die in de regio hebben rondgereisd, in het bijzonder de heer Hutchinson, de heer Kaczmarek en de heer Irujo Amezaga.
Ten eerste denk ik dat ik u kan verzekeren van de continuïteit onder het Tsjechische voorzitterschap. Wij zijn geenszins van plan om de EU-strategie voor de Hoorn van Afrika om te gooien. In plaats daarvan zullen we proberen om het beleid dat door onze voorganger is vastgesteld zo goed mogelijk voort te zetten.
Een van de belangrijkste taken zal de bestrijding van piraterij zijn en in dit kader hebben wij veel waardering voor de inspanningen van het Franse voorzitterschap, dat onder moeilijke omstandigheden wist te bereiken dat de eerste missie van EU-zeestrijdkrachten een feit werd. Natuurlijk is de Tsjechische Republiek geen zeemacht en daarom waarderen we de sterke betrokkenheid van de EU op dit gebied.
Ten tweede zou ik willen opmerken dat de kortetermijnoperatie Atalanta reeds meerdere daden van zeeroof heeft kunnen voorkomen, waarbij ook enkele piraten zijn gearresteerd, wat betekent dat de doeltreffendheid van de operatie al binnen een maand na de start duidelijk is. Atalanta is een kortetermijnmaatregel om piraterij in te perken, maar wel een noodzakelijke.
Het derde punt is dat de Raad, met het oog op een langetermijnoplossing in Somalië, zijn volledige steun geeft aan het Djibouti-proces binnen de Federale Overgangsregering (Transitional Federal Government) en de Alliantie voor de Herbevrijding van Somalië (Alliance for the Re-liberation of Somalia), en voor dit proces bestaat geen plan B.
Ethiopië is begonnen met de terugtrekking van zijn troepen uit Somalië, wat een belangrijke stap is in de uitvoering van het Djibouti-proces. Er is enige bezorgdheid over een eventueel veiligheidsvacuüm, wanneer Ethiopië vertrekt. Om deze reden blijft de EU omvangrijke steun geven aan de missie van de Afrikaanse Unie in Somalië, de AMISOM. Voor de periode december 2008 tot mei 2009 is twintig miljoen euro toegekend.
Mijn vierde punt betreft directe contacten. We verwachten dat we de politieke dialoog met de Intergouvernementele Ontwikkelingsautoriteit op ministerieel niveau kunnen hervatten. De ontwikkelingsautoriteit nam met succes deel aan de Sudanese vredesonderhandelingen, wat resulteerde in de ondertekening van het Algemeen Vredesakkoord in 2005. Derhalve zou de ontwikkelingsautoriteit een belangrijke partner van de EU kunnen worden in onze inspanningen voor vrede en stabiliteit in Somalië.
Last but not least, met betrekking tot de kwestie van grotere betrokkenheid, wil ik u melden dat de herziening van de strategie voor de Hoorn van Afrika onder ons voorzitterschap zal worden geïnitieerd, zonder dat dit in tegenspraak is met wat ik heb gezegd aangaande continuïteit.
Benita Ferrero-Waldner
lid van de Commissie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, ik zou een paar dingen willen zeggen over dit korte, maar belangrijke debat. Ten eerste heb ik wat betreft Somalië met grote belangstelling naar uw opmerkingen en suggesties geluisterd, en het is bemoedigend om te zien dat we het niet alleen eens zijn over hoe de situatie beoordeeld moet worden, maar ook over de te nemen maatregelen. We hebben de steun van de gehele internationale gemeenschap nodig, waaronder de nieuwe Amerikaanse regering, maar ook belangrijke actoren in de islamitische wereld, met het oog op een duurzame politieke oplossing in Somalië en om eindelijk een einde te maken aan het verschrikkelijke lijden van de bevolking. Wat dit punt betreft, zal de Commissie volledige politieke, maar ook omvangrijke steun geven aan het Djibouti-proces.
Ik ben het met Anna Maria Gomes eens dat de landen van de Hoorn van Afrika ernstige problemen hebben op het gebied van de mensenrechten en goed bestuur, zoals ook vele andere collega's hebben opgemerkt. Deze enorme problemen baren ons grote zorgen. Echter, de Commissie is van oordeel dat het moeilijk zou zijn om over de hele linie een beoordeling in de zin van artikel 9 van de Overeenkomst van Cotonou te maken. We moeten vast blijven houden aan onze standpunten aangaande mensenrechten en goed bestuur en daarbij uitputtend gebruik maken van de politieke instrumenten waarover we beschikken, waaronder een politieke dialoog met duidelijke oriëntatiepunten.
Voedselhulp en voedselveiligheid vormen een van de prioriteiten in de resolutie van het Europees Parlement. In dit kader zou ik willen benadrukken dat, in aanvulling op de steun door het Europees Ontwikkelingsfonds, er nu fondsen beschikbaar zijn onder de zogenaamde voedselfaciliteit, die 100 miljoen euro zullen bedragen van 2009 tot 2011.
Tot slot is de Commissie zich volledig bewust van de situatie van de Zweed Dawit Isaak, die nog steeds wordt vastgehouden in Eritrea. Collega Louis Michel heeft tijdens zijn laatste bezoek in juni 2008 met president Isaias over deze zaak gesproken. Daarnaast wordt in deze specifieke zaak stille diplomatie toegepast. Ik kan u ervan verzekeren dat we vol toewijding onze inspanningen voorzetten om de mensenrechtensituatie in Eritrea te verbeteren en dat het onderwerp ons zeer bezighoudt.
De Voorzitter
Ik heb een ontwerpresolutie ontvangen, die is ingediend overeenkomstig artikel 103, lid 2 van het Reglement.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt plaats op donderdag 15 januari 2009.
