Europese actie voor terrorismeslachtoffers (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde is de verklaring van de Commissie over Europese actie voor terrorismeslachtoffers.
Jacques Barrot
vicevoorzitter van de Commissie. - (FR) Mevrouw de Voorzitter, ik sluit mij aan bij de woorden van mijn collega, de heer Almunia. Slachtoffers van terrorisme zijn slachtoffers van aanvallen op de democratische waarden van onze samenlevingen. Deze slachtoffers geven uiteraard duidelijk uiting aan de menselijke tragedie die het terrorisme is. Wij hebben de plicht solidair met hen te zijn, hen te erkennen en te steunen.
De Commissie heeft op dit gebied een tweeledige taak. In de eerste plaats dient zij de burgers bewust te maken van hetgeen terrorismeslachtoffers doormaken, van hun lijden, en ervoor te zorgen dat de belangen van de slachtoffers op Europees niveau beter worden vertegenwoordigd, en in de tweede plaats moet zij er alles aan doen om te voorkomen dat er nog meer slachtoffers vallen, en werken aan het beëindigen van het terrorisme. Dat is het beleid van terrorismepreventie.
Sinds 2004 geeft de Commissie financiële steun aan een aantal projecten dat tot doel heeft slachtoffers en hun verwanten de benodigde hulp en sociale of psychische steun te bieden. Deze projecten voldoen aan de doelstelling de solidariteit van Europese burgers met terrorismeslachtoffers te verhogen. Alleen al in het jaar 2008 is aan dit initiatief een budget van 2,2 miljoen euro toegekend.
Afgezien daarvan beheert de Commissie sinds 2008 een netwerk van Europese verenigingen van terrorismeslachtoffers. Het doel van dit netwerk is de transnationale samenwerking tussen verenigingen van terrorismeslachtoffers te stimuleren en de belangenbehartiging van deze slachtoffers op Europees niveau te verbeteren. Wij hebben hier een budget van 200 000 euro voor uitgetrokken.
Dit netwerk is op meerdere fronten actief. Enerzijds beoordeelt het de kwaliteit van de hulp en de bescherming die momenteel aan deze slachtoffers wordt geboden, en anderzijds bevordert het activiteiten die tot doel hebben beste praktijken te verspreiden. De activiteiten die door dit netwerk zijn aangegeven, vormen een buitengewoon nuttige basis voor het werk van de Commissie.
Aangezien tot slot de bescherming van de burgers in ons beleid centraal moet blijven staan, wil de Commissie de maatregelen ter bescherming van de slachtoffers nog opvoeren. De Commissie is voornemens maatregelen te steunen die bedoeld zijn om terrorismeslachtoffers te stimuleren hun verhaal te vertellen. Het is in feite de bedoeling de Europese burgers meer bewust te maken van de realiteit van het terrorisme, en om terrorisme te voorkomen. Laten we niet vergeten dat terrorisme vaak het resultaat is van een proces van indoctrineren en radicaliseren.
Deze acties moeten bovendien een aanleiding vormen om een boodschap van vrede en het bevorderen van democratische waarden uit te dragen. De Commissie is derhalve voornemens een handvest voor de rechten van terrorismeslachtoffers op te stellen. Persoonlijk deel ik de enorme verontwaardiging die al deze terroristische aanslagen oproepen en betuig ik mijn solidariteit met de slachtoffers van het terrorisme.
Mevrouw de Voorzitter, ik ga nu luisteren naar de interventies van de diverse leden van het Parlement en zal daar voor zover mogelijk op reageren.
Teresa Jiménez-Becerril Barrio
namens de PPE-Fractie. - (ES) Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, het merendeel van de regeringen en de burgers denkt slechts aan de slachtoffers van terrorisme na ernstige aanslagen zoals die in Madrid, New York of Londen. Doorgaans vergeten zij de terroristische dreiging en de rechten van de slachtoffers zodra de golf van emoties is weggeëbd.
Vandaag de dag bestaat echter geen twijfel over de inzet van de Europese Unie in de strijd tegen het terrorisme. Zoals commissaris Barrot ons net heeft meegedeeld, komt deze inzet ook tot uiting in het onlangs goedgekeurde programma van Stockholm, waarin de moed en de waardigheid van de slachtoffers en de noodzakelijke bescherming van hun rechten worden erkend.
Ondanks deze vooruitgang zijn vertrouwen en wederzijdse samenwerking tussen lidstaten steeds de basis voor terrorismebestrijding geweest. Gelet op het perspectief dat het Verdrag van Lissabon ons biedt, vraag ik me af of het geen goed idee zou zijn om de wetgevingen van de lidstaten inzake rechten van slachtoffers van terrorisme te harmoniseren in het kader van de Europese Unie.
De aanneming van een Europees handvest voor de rechten van slachtoffers van terrorisme zou een grote stap voorwaarts betekenen voor degenen die terrorisme bestrijden en een zware tegenslag voor degenen die het verdedigen. Immers, de moed en de waardigheid van de slachtoffers zijn de grootste mislukking van het terrorisme en daarom juist de grootste zege van de democratie. Wij mogen nooit vergeten dat het enige wapen van onschuldige slachtoffers tegen het terrorisme hun stem is en maatschappelijke erkenning.
Dames en heren, u mag evenmin vergeten dat niemand veilig is en ieder van ons slachtoffer van terrorisme kan worden. Daarom zou ik graag van de Commissie vernemen of zij akkoord kan gaan met de aanneming van een Europees handvest om de bescherming van de rechten van slachtoffers van terrorisme te erkennen en deze rechten te bevorderen. Zo ja, welke maatregelen zou de nieuwe Commissie nemen om tijdens haar nieuwe mandaat met dat handvest voortgang te maken?
Juan Fernando López Aguilar
namens de S&D-Fractie. - (ES) Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, hartelijk dank voor de oprechtheid waarmee u hier uiting hebt gegeven aan een verplichting die sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon eindelijk deel uitmaakt van het Europees beleid. Voortaan geldt hiervoor het Europees recht, waarin dit Parlement bovendien een beslissende rol zal spelen, beslissender dan ooit tevoren.
De aanneming van het programma van Stockholm heeft dit bevestigd. De meerjarige programmering voor de jaren 2009-2014 omvat immers een uitdrukkelijke en noodzakelijke verwijzing naar de waardigheid van terrorismeslachtoffers, naar het leed dat deze vreselijke vorm van criminaliteit hun berokkent, naar hun bijzondere kwetsbaarheid maar vooral ook naar de taak om hen te beschermen.
Gelet op het feit dat Spanje het komende halfjaar het voorzitterschap zal uitoefenen en dat de Spaanse regering en de Spaanse samenleving steeds blijk hebben gegeven van volharding en hardnekkigheid in de strijd tegen alle vormen van terrorisme, lijkt het mij de moeite waard te beklemtonen dat dit ongetwijfeld een geschikte gelegenheid is om deze harmonisatie, dit kaderprogramma voor de bescherming van de rechten van slachtoffers van terrorisme op te nemen in het actieplan. Aangezien het om een meerjarige wetgevingsagenda gaat, is het aan de Spaanse regering om het plan vast te stellen. Later zal het achtereenvolgens worden overgenomen en bijgesteld door het Belgische en het Hongaarse voorzitterschap in het kader van de strategie tot vaststelling van de wetgeving en tenuitvoerlegging van de doelstellingen van het programma van Stockholm.
Volgens mij is het tijd dat ook het Parlement zich schaart achter de verplichting om slachtoffers van terrorisme te beschermen teneinde de bestrijding van alle vormen van terrorisme rond te maken en de noodzakelijke erkenning van de waardigheid van terrorismeslachtoffers te waarborgen. Het moet zich ertoe verbinden dat de bescherming van terrorismeslachtoffers in de wetgevingsagenda van het programma van Stockholm en in het actieplan dat het Spaanse voorzitterschap zal vaststellen, de aandacht krijgt die haar toekomt.
Izaskun Bilbao Barandica
namens de ALDE-Fractie. - (ES) Mevrouw de Voorzitter, er zij op gewezen dat dit initiatief in lijn is met het amendement dat de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid en ikzelf op het programma van Stockholm hebben ingediend, omdat dit element in de tekst ontbrak. De slachtoffers van alle vormen van terrorisme hadden een initiatief als dit nodig. Sterker nog, ze vragen ons er nadrukkelijk om. Ik heb veel geleerd over waardigheid, burgerschap en pijn van de slachtoffers met wie ik de laatste jaren heb samengewerkt. Hun getuigenis moedigt mij aan te pleiten voor een Europese standaard voor materiële, morele en juridische bijstand aan slachtoffers van terrorisme.
Wij hebben een gezamenlijk betoog opgesteld dat steunt op vier pijlers.
Ten eerste, erkenning van het leed van terrorismeslachtoffers, bescherming en vaststelling dat slachtoffers niet alleen degenen zijn die gedood of verwond worden, maar ook hun familieleden, al wie bedreigd wordt en de vrijheid van deze mensen, die ons aller vrijheid is.
Ten tweede, materieel herstel van de geleden schade, waarborgen dat hun herinnering levend wordt gehouden en dat gerechtigheid geschiedt.
Ten derde, humanisering van het debat over slachtoffers, aangezien het gaat om mensen die lijden en beschermd, verdedigd, erkend, geholpen en gesteund moeten worden. Als politici moeten wij leren om in hun huid te kruipen.
En, ten laatste, depolitisering van het debat. Wij moeten zo grootmoedig zijn om terrorisme niet te gebruiken als verkiezingswapen.
In Europa zijn mensen vermoord uit naam van de godsdienst, het marxisme, het privébezit, het milieu, de onafhankelijkheid van een regio of de eenheid van de staat waartoe die regio behoort. Er zijn zelfs regeringen bij terroristische acties betrokken geweest. Dit is een principiële kwestie. Degenen die doden zijn totalitaire fanatici, dat wat doodt is de ontaarding van de menselijke basiswaarden. Daar ligt de oorzaak van het geweld, niet bij de vrije uitwisseling van democratische ideeën. Ik draag deze toespraak op aan alle slachtoffers van terrorisme.
Agustín Díaz de Mera García Consuegra
(ES) Mevrouw de Voorzitter, het programma van Stockholm omvat onder meer de volgende tekst ter ondersteuning van de slachtoffers van terrorisme: slachtoffers van terrorisme hebben ook bijzondere aandacht, steun en maatschappelijke erkenning nodig.
Ik ben van oordeel dat de Unie in die steun moet voorzien en ervoor moet zorgen dat slachtoffers van terrorisme volledige maatschappelijke erkenning genieten. Wie de barbarij van het terrorisme aan den lijve heeft ondervonden, moet voor onze samenlevingen een ethische referentie zijn. Daarom moet de bescherming van slachtoffers en hun rechten deel uitmaken van de prioritaire beleidsacties van de Europese Unie.
Wij moeten de fondsen die bestemd zijn voor slachtoffers van terrorisme handhaven en versterken met een passende financiering, zoals de Fractie van de Europese Volkspartij (Christendemocraten) heeft voorgesteld in haar amendementen op de ontwerpbegroting van de Europese Unie voor 2010.
Daarom is de steun met een miljoen euro verhoogd. Dit bedrag is bestemd voor de financiering van projecten die ten doel hebben slachtoffers van terrorisme en hun familie te helpen er met maatschappelijke of psychologische hulp van organisaties en hun netwerken weer bovenop te komen. Het zal ook worden gebruikt om campagnes te financieren die ten doel hebben de publieke opinie te mobiliseren tegen alle vormen van terrorisme.
Een deel van de middelen moet worden gebruikt om te voorzien in betere juridische bijstand en advies voor slachtoffers en hun familie.
Laat ik hier in dit verband een bijkomstig maar verhelderend detail noemen: terrorisme is gelijk aan slachtoffers. Volgend jaar zullen de middelen voor paraatheid voor en preventie van terroristische aanslagen in totaal 21 420 000 euro bedragen.
Het voorstel van mevrouw Jiménez-Becerril Barrio om meer zichtbaarheid te geven aan slachtoffers in de Unie moet door het Parlement onvoorwaardelijk gesteund worden. Om te beginnen moeten wij de nodige juridische instrumenten in het leven roepen. De eerste stap is een schriftelijke verklaring, gevolgd door een resolutie, om op die manier te komen tot een politieke verklaring van de Europese instellingen ter ondersteuning van terrorismeslachtoffers. Dit initiatief moet tevens dienen om de Europese burgers bewust te maken van de waarde van deze mensen.
De slachtoffers roepen bij ons gevoelens op van solidariteit, medelijden, erkenning, waardigheid, duurzame steun, herinnering, maar ook een gevoel van minachting jegens de terroristen die zoveel leed berokkenen en zoveel dood en verderf zaaien en wij vragen dan ook om gerechtigheid.
Ramón Jáuregui Atondo
(ES) Mevrouw de Voorzitter, mijnheer Barrot, het is geen toeval dat hier een lange rij Spaanse afgevaardigden het woord heeft gevoerd. In Baskenland zijn veel slachtoffers van terroristische aanslagen bovendien ook vaak het slachtoffer geweest van minachting of stilzwijgen. Daarom is er een beweging ontstaan om de erkenning van slachtoffers op te eisen die, naar mijn mening, een beleid inzake slachtoffers van terrorisme vereist. Met uw welnemen zou ik hier, als aanvulling op het verzoek van al mijn collega's om een handvest of een gemeenschappelijke aanpak van dit beleid vast te stellen, kort tien elementen willen noemen die mij van fundamenteel belang lijken.
Ten eerste moet een dergelijk slachtofferbeleid kunnen rekenen op sympathie van de publieke opinie, erkenning en maatschappelijke steun aan slachtoffers.
Ten tweede is het belangrijk dat de schade snel en op doeltreffende wijze wordt vergoed.
Ten derde moeten alle slachtoffers een gelijke behandeling genieten.
Ten vierde moet er politieke en sociale consensus bestaan over de maatregelen ten behoeve van slachtoffers van terrorisme.
Ten vijfde moet het sociale en politieke discours van de geweldplegers worden gedelegitimeerd.
Ten zesde moeten de schuldigen een voorbeeldstraf krijgen en moet voor de slachtoffers een snelle en doeltreffende toegang tot de rechter gewaarborgd zijn.
Ten zevende moeten het onderwijs en de opvoeding bijdragen aan het voorkomen van geweld onder de bevolking.
Ten achtste moet aan de slachtoffers de zekerheid worden geboden dat zij niet opnieuw zullen worden aangevallen, want de kans bestaat dat de aanslagen zich herhalen.
Ten negende zijn beleidsmaatregelen nodig om de herinnering levend te houden en de slachtoffers niet te vergeten.
Ten laatste is het noodzakelijk dat een beleid voor maatschappelijke verzoening wordt opgezet om de wonden die het terrorisme heeft geslagen, te helen.
Dit is de decaloog die ik voorstel met het oog op de vaststelling van een gemeenschappelijk beleid voor slachtoffers van terrorisme.
Georgios Papanikolaou
(EL) Mevrouw de Voorzitster, de aanslagen in Madrid en Londen evenals de recente aanslagen in mijn eigen land, Griekenland, tonen aan hoe groot het probleem van het terrorisme is. Het terrorisme vormt een regelrechte bedreiging van onze vrijheid en levenswijze. Het treft niet alleen de directe slachtoffers of hun families die in feite eveneens rechtstreeks worden getroffen, maar de hele samenleving.
De genoemde Europese pilootprogramma's ten behoeve van de terrorismeslachtoffers zijn zeker een positief gebaar voor het verzachten van de wonden, maar we hebben nog heel wat voor de boeg. Hulp aan de slachtoffers en aan hun families is niet alleen een morele plicht, maar vooral ook een duidelijke boodschap aan het adres van de terroristen toe, de boodschap dat we niet vergeten.
De huiveringwekkende daden die onze democratie en onze samenhorigheid stigmatiseren, vergeten wij niet. We vergeten niet dat terrorismeslachtoffers vaak onschuldige burgers zijn die worden gewond of gedood tijdens hun dagelijkse bezigheid. We vergeten niet dat in het Europa dat verdraagzaamheid en democratie verkondigt, er nooit plaats zal zijn voor gewelddaden.
Magdi Cristiano Allam
(IT) Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, ik wil graag mijn steun betuigen voor het voorstel van mevrouw Jiménez-Becerril Barrio voor een Europees handvest voor de rechten van slachtoffers van terrorisme en hun familieleden. Dit is een buitengewone kans voor Europa om een niet mis te verstane indicatie te geven met betrekking tot het begrip terrorisme, overwegende feit dat het ontbreken van zulk een indicatie in 2005 heeft geleid tot de mislukking van het proces van Barcelona, toen de staatshoofden en regeringsleiders van de Euromediterrane landen het niet eens konden worden. Dit is vandaag een buitengewone kans om de dialoog met de andere oever van de Middellandse Zee op nieuwe leest te schoeien en te hervatten uitgaande van een duidelijke verklaring over het begrip dat de grondslag van onze mensheid en onze beschaving vormt, namelijk de heiligheid van het leven.
Diane Dodds
(EN) Mevrouw de Voorzitter, ik ben dankbaar voor uw steun voor de slachtoffers van terrorisme. Deze is zowel terecht als passend, en natuurlijk erken ik de steun die de Europese Unie heeft gegeven aan de slachtoffers in Noord-Ierland via de Peace-programma's die daar werden gefinancierd.
De Commissie moet beseffen dat Noord-Ierland opnieuw te maken heeft met een toenemende terroristisch dreiging van dissidente republikeinse organisaties. Die dreiging is door de politie van Noord-Ierland aangeduid als 'kritiek' en door de International Monitoring Commission als 'zeer ernstig'. Bij de meest recente brute aanvallen zijn twee militairen vermoord die op het punt stonden naar Afghanistan te gaan, alsook een politieagent.
In haar eerste financiering voor terrorismeslachtoffers heeft de Commissie de mobilisering van het publiek tegen terrorisme in al zijn vormen als belangrijkste doelstelling geïdentificeerd. Ik heb echter het gevoel dat deze doelstelling bij de overgang naar het bredere CIPS-programma verloren lijkt te zijn gegaan. Ik ben dankbaar voor het door u voorgestelde werk met betrekking tot een handvest van het slachtoffer en ik verzoek dit werk te beginnen door een duidelijk onderscheid te maken tussen slachtoffers van terrorisme en plegers van terrorisme.
Karin Kadenbach
(DE) Mevrouw de Voorzitter, in Opper-Oostenrijk zijn u en ik godzijdank vele jaren van terroristische aanslagen verschoond gebleven, maar Wenen heeft er al wel aan moeten geloven.
Ik sluit mij aan bij hetgeen collega Jáuregui Atondo gezegd heeft. Aan de ene kant is er zondermeer behoefte aan een handvest voor slachtoffers en aan steun voor terrorismeslachtoffers, maar wat we tegelijkertijd - aanvullend - moeten doen, is het leefmilieu waarin dit geweld ontstaat, het geweld dat tot terrorisme leidt, zijn voedingsbodem te ontnemen. In mijn opvatting begint dat met onderwijs en voorlichting en dat betekent tevens dat dit Parlement zich op niet mis te verstane wijze distantieert van de taalverruwing. Haast niemand heeft het bij allerlei kwesties zo vaak over tolerantie als wij, maar in één kwestie mogen we geen tolerantie aan de dag leggen en dat is als we met geweld geconfronteerd worden.
De Voorzitter
Deze opmerkingen zijn vervuld van waardigheid en emotie, omdat u volgens mij spreekt namens iedereen die niet langer kan spreken, en ik dank u namens het Voorzitterschap.
Jacques Barrot
vicevoorzitter van de Commissie. - (FR) Mevrouw de Voorzitter, het is goed dat u benadrukt dat dit debat veel emoties losmaakt. Op dit moment staan we stil bij al degenen die het slachtoffer zijn geworden van blinde en volkomen onrechtvaardige terroristische aanslagen.
Zoals de heer López Aguilar heeft gezegd is terrorisme een verschrikkelijke vorm van criminaliteit. Wat ik u allereerst wil zeggen, is dat het programma van Stockholm werkelijk aandacht besteedt aan het lot van slachtoffers. We moeten immers een Europees beleid gaan voeren dat veel meer is gericht op slachtoffers van georganiseerde misdaad en terrorisme.
Ik zou tegen mevrouw Jiménez-Becerril Barrio willen zeggen, dat wij stappen gaan zetten in de richting van een handvest voor slachtoffers van terrorisme. U hebt uw wens op dit vlak zeer duidelijk aangegeven en ik denk, mevrouw Jiménez-Becerril Barrio, dat uw persoonlijke, ingrijpende ervaring hierin is verweven.
Wij hebben geanalyseerd - en daar zullen we in 2010 mee doorgaan - welke lacunes er momenteel nog bestaan in de bescherming van terrorismeslachtoffers in de verschillende lidstaten. U hebt helemaal gelijk. We moeten onze wetgevingen inzake terrorisme en terrorismeslachtoffers op welke manier dan ook zien te harmoniseren. Europa moet zich echt verenigen in de strijd tegen het terrorisme.
Op grond van dit onderzoek zullen we bekijken hoe we alle maatregelen ter verbetering van de situatie van terrorismeslachtoffers in Europa kunnen harmoniseren en bijeen kunnen brengen. Dat gaan we doen met behulp van het actieplan, en we zullen bij de aanpak van het probleem van de bescherming van slachtoffers beslist rekening houden met hetgeen tijdens dit debat is gezegd. Dat wil zeggen dat we eerst zullen proberen meer bekendheid te geven aan de tragedie en het lijden van de slachtoffers die vaak stuiten op stilzwijgen of zelfs onverschilligheid.
Verder moeten we ervoor zorgen dat zij snel schadevergoeding ontvangen. U hebt terecht gevraagd om een snelle afhandeling van de schadevergoeding voor dit volkomen onverdiende en onrechtvaardige lijden. Voorts hebt u gewezen op het delegitimiseren van het politieke discours, want we mogen absoluut niet tolereren dat er oproepen worden gedaan die, op welke wijze dan ook, de indruk wekken dat het vermoorden of het verwonden van onschuldige burgers een manier is om de mensheid te dienen.
We moeten zeer streng optreden tegen een dergelijk taalgebruik, dat alle waarden van de Europese Unie ontkent. Ik wil hier nog aan toevoegen, mevrouw de Voorzitter, dat ik het Europees Parlement wil feliciteren met het feit dat er een miljoen euro is vrijgemaakt voor al onze programma's voor hulp aan slachtoffers.
Ik wil nogmaals zeggen dat ik bijzonder blij ben dat ik de heer Almunia vanavond aan mijn zijde heb, omdat wij ons er allebei sterk voor maken dat de Commissie op dit vlak maatregelen treft. In het kader van het meerjarenprogramma van Stockholm moet de Europese Unie echt een exemplarische wetgeving opstellen voor de bescherming van en de hulp aan terrorismeslachtoffers.
Dit is wat ik wilde zeggen in antwoord op de diverse bijdragen die ons, de heer Almunia en mijzelf, gelooft u me, beslist niet onberoerd hebben gelaten.
De Voorzitter
Om ervoor te zorgen dat we niet meteen doorgaan naar een volgend debat, stel ik voor een minuut stilte in acht te nemen ter nagedachtenis van de slachtoffers.
(Het Parlement neemt staande een minuut stilte in acht)
