De situatie van vrouwen in de Balkan (korte presentatie) 
De Voorzitter
Aan de orde is een korte presentatie van het verslag van mevrouw Gurmai, namens de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkeid, over de situatie van vrouwen in de Balkan.
Zita Gurmai
rapporteur. - (HU) Mijnheer de commissaris, geachte dames en heren, ik wil u bedanken dat u bent gebleven om naar mij te luisteren op dit late uur. Ik ben zeer verheugd dat ik u deze ontwerpresolutie vandaag mag presenteren. Ik ben verheugd want deze laat zien dat het Europees Parlement het belangrijk vindt om de situatie van vrouwen op de Balkan op de voet te volgen en te verbeteren. Ik ben ervan overtuigd dat dit ons gemeenschappelijke belang en onze gezamenlijke verantwoordelijkheid is. De Europese Unie mag zich immers niet van de buitenwereld afsluiten.
We weten allemaal dat de landen in de regio niet eens zo lang geleden zeer ernstige trauma's te verwerken hebben gekregen. Ze spannen zich enorm in om hun problemen de baas te worden en daarvoor verdienen ze alle bewondering. Ik denk echter wel dat een zeer belangrijke hulpbron niet voldoende wordt benut: vrouwen.
Het is zeker waar dat vooral vrouwen veel te lijden hebben gehad tijdens de oorlogen, maar we moeten voor ogen houden dat ze niet alleen slachtoffers zijn, maar constructieve, actieve, nuttige en onontbeerlijke actoren in democratische stabilisatie en wederopbouw.
Ik ben er nooit voorstander van geweest om uitzonderingen te maken voor vrouwen, maar ik durf rustig te zeggen dat ze dezelfde kansen moeten krijgen als mannen - niets meer en niets minder. In dit geval is dat niet anders. Vrouwen kunnen de eerder genoemde rol slechts op zich nemen als ze daar de mogelijkheid toe krijgen.
En wat houdt die mogelijkheid in? Aangezien vrouwen de helft van de bevolking vormen, moeten ze in diezelfde verhouding ook de rol van besluitvormer toebedeeld krijgen. Ik weet dat volgens velen een quota niet zaligmakend is, maar ik moet zeggen dat we helaas nog geen effectievere administratieve oplossing hebben gevonden.
De economische emancipatie van vrouwen is een van de eerste opgaven. Werkende vrouwen zijn nuttigere leden van de samenleving en minder afhankelijk. Als ze dan werken, is het onaanvaardbaar dat ze uit leidende posities van het economische leven worden geweerd. Tegelijkertijd moeten hard werkende vrouwen ook de mogelijkheid krijgen om evenwicht te brengen tussen werk en zorgtaken.
Voor dit alles is het ook nodig dat de houding van de samenleving ten opzichte van vrouwen in positieve zin verandert en dat de negatieve stereotypen worden opgeheven. Hierin is een belangrijke rol weggelegd voor het onderwijs en de media. Ik kan nog wel even doorgaan met mijn waslijst, maar vanwege tijdgebrek wil ik nu graag twee belangrijke aspecten belichten.
Ten eerste mogen we nooit vergeten dat de regio in kwestie uit landen bestaat die niet over één kam te scheren zijn en dus niet op dezelfde wijze mogen worden behandeld. Elk land werkt hard op elk terrein, ook op dat van de verbetering van de situatie van vrouwen. Er zijn natuurlijk landen die verder zijn in deze strijd dan andere, en dit heb ik aan de hand van een tabel geprobeerd te verduidelijken in mijn verslag.
Ten tweede dient de eventuele toetreding tot de Europese Unie in de toekomst een grote motivatie te zijn voor deze landen om hun doelstellingen te bereiken. Het is belangrijk dat zowel zij als wij deze periode ook in dit opzicht volledig benutten.
Het doel van mijn verslag was om aan te geven dat ze op de goede weg zijn, dat ik ze respect verschuldigd ben voor hun inspanningen en dat ik ze sterkte wens voor wat ze nog te wachten gaat.
Ik wil van de gelegenheid gebruik maken om mijn dank uit te spreken voor de geweldige hulp die ik bij mijn werk heb ontvangen van Rudolfs Verdins en Elvy Svennerstål van het secretariaat van de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid, van Effy Tsonos en Majella McCone van het secretariaat van de Sociaal-democratische Fractie, van mijn collega's en schaduwrapporteurs Marie Panayotopoulos-Cassiotou, Doris Pack, Edit Bauer, Lívia Járóka, Filiz Hyusmenová, Emine Bozkurt, Anni Podimata, Marusya Lyubcheva en vele anderen. Mijn speciale dank gaat uit naar het secretariaat van de Fractie van de Europese Volkspartij (Christen-democraten) en Europese Democraten, de Fractie De Groenen/Vrije Europese Alliantie en uiteraard de Fractie Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa voor hun onvermoeibare werk en hun nooit aflatende compromisbereidheid. Ten slotte maar niet in de laatste plaats wil ik mijn directe collega's bedanken.
Ik ben er erg trots op dat de ontwerpresolutie die ik u vandaag presenteer, een veelomvattend compromis weerspiegelt, waarmee de boodschap van het Europees Parlement mijns inziens helder, eenduidig en krachtig wordt weergegeven. Ik hoop dat het tussen de regels door duidelijk wordt dat mijn doelstelling is het verslag een positieve en bemoedigende toon mee te geven. Ik dank u voor uw aandacht. Overigens ben ik erg blij dat commissaris Verheugen, die commissaris voor uitbreiding was ten tijde van onze toetreding, vandaag bij ons is.
Günter Verheugen
vice-voorzitter van de Commissie. - (DE) Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, mevrouw Gurmai, ik was ooit verantwoordelijk voor de uitbreiding. Dat is echter al vier jaar geleden. Toch is een deel van de kennis die ik in die tijd heb opgedaan bij mij blijven hangen. Ik ben werkelijk heel blij dat ik vanavond met u over dit thema kan discussiëren. Het lag mij altijd al na aan het hart, en dat is nu ook nog zo.
Uw verslag en de gegevens van de Commissie stemmen overeen. Onze standpunten verschillen niet van elkaar. Het is volkomen juist dat we de kwestie van vrouwenrechten en de gelijkheid van vrouwen en mannen als een absoluut onmisbaar onderdeel van de politieke criteria voor toetreding en voor de afronding van de toetredingsonderhandelingen beschouwen.
Uit eigen ervaring kan ik zeggen - en Olli Rehn, die dit werk inmiddels doet, zal het bevestigen - dat uitbreidingsonderhandelingen, elk uitbreidingsproces, alleen al de hoop op eventuele toetredingsonderhandelingen, de maatschappelijke situatie van benadeelde groepen vaak duidelijk verbeteren. De regeringen en parlementen van de betrokken landen weten immers wat Europa van hen verwacht. Ik geloof niet dat er een sterkere katalysator voor snelle maatschappelijke veranderingen in kandidaat-lidstaten of potentiële kandidaat-lidstaten is dan het vooruitzicht lid van de Europese Unie te kunnen worden, en om die reden aan bepaalde normen te moeten voldoen die in Europa van kracht zijn.
De verslagen die u heeft opgesteld, uw analyse en onze analyse beschrijven inderdaad een schrikbarend probleem. Vrouwen zijn in de bedoelde landen over het algemeen ondervertegenwoordigd, zowel op de arbeidsmarkt als in het politieke leven. Huiselijk geweld komt op brede schaal voor. De situatie van vrouwen op het platteland is ronduit zorgwekkend. Meisjes en vrouwen die tot nationale etnische minderheden behoren - vooral Roma-vrouwen - worden net als gehandicapte vrouwen sterk gediscrimineerd, en helaas worden meisjes en vrouwen veel te vaak het slachtoffer van mensenhandel.
Daarom is het voor de Commissie vanzelfsprekend dat in haar samenwerking met de kandidaat-lidstaten en potentiële kandidaat-lidstaten programma's worden ontwikkeld om deze situatie te verbeteren, maar ik hoef hier nu niet uitvoerig op in te gaan. Er is een groot aantal programma's met behulp waarvan de regeringen en de instanties van de kandidaat-lidstaten in staat moeten zijn om de problemen op de juiste manier aan te pakken. Maar er zijn ook projecten en programma's die gebaseerd zijn op het beginsel van zelfhulp en die gericht zijn op de ondersteuning van niet-gouvernementele organisaties en andere maatschappelijke groeperingen.
Ik kan u verzekeren, mevrouw Gurmai, dat de Commissie ook in de toekomst zal bijdragen tot de versterking van de rechten van vrouwen in de Balkanlanden. Zoals ik al heb gezegd, behoort daartoe uitdrukkelijk ook de ondersteuning van vrouwenorganisaties en niet-gouvernementele organisaties. Naar mijn mening is een geloofwaardig en serieus toetredingsperspectief voor deze landen de sterkste impuls om daadwerkelijk de noodzakelijke maatregelen te treffen.
We mogen ons echter geen illusies maken. Iedereen in deze zaal weet dat dergelijke maatschappelijke processen lang duren. Als ik nog eens uit eigen ervaring mag spreken: we mogen er geen genoegen mee nemen dat iets in een wetboek staat. We mogen er geen genoegen mee nemen dat mooie actieplannen worden ontworpen die er op papier geweldig uitzien. Ik heb tientallen van dergelijke actieplannen gezien. Dat betekent nog lang niet, dat er ook echt iets gebeurt. Het echte werk begint pas daarna. Ik ben zeer dankbaar dat het Europees Parlement dit werk met zoveel belangstelling volgt.
De Voorzitter
Hiermee is dit punt afgehandeld.
De stemming vindt morgen, donderdag 4 december, om 12.00 uur plaats.
Schriftelijke verklaringen (artikel 142)
Cristian Silviu Buşoi  
schriftelijk. - (EN) De maatschappelijke ontwikkelingen op het gebied van gendergelijkheid op de Balkan worden helaas gekenmerkt door een gebrek aan vooruitgang. Hoewel enkele Balkanlanden de status van kandidaat-lidstaat hebben gekregen, wordt de situatie van vrouwen steeds zorgwekkender en is van verbetering nauwelijks sprake.
Om de positie van vrouwen in de Balkansamenlevingen te ondersteunen moet de EU sterker betrokken worden bij het democratiseringsproces dat in de meeste landen van de regio erg traag is, en moet ze de uitvaardiging van juridisch bindende instrumenten met betrekking tot de rechten en vrijheden van vrouwen aanmoedigen. Bovendien moeten de regeringen in de regio ook gebruik maken van positieve discriminatie, op dezelfde wijze waarop de EU-lidstaten dat doen.
Om echter een stabiele post-conflict omgeving te creëren moet de ontwikkeling van een samenleving worden bevorderd waarin gelijkheid bestaat en de positie van vrouwen wordt beschermd. Daarbij moet worden voorkomen dat de 'patriarchale' instellingen uit het verleden in ere worden hersteld. Participatie van vrouwen is essentieel om een substantiële verandering in de positie van vrouwen in de samenleving teweeg te brengen en zal van concreet belang zijn om in de toekomst tot verbeteringen te komen.
Anneli Jäätteenmäki  
schriftelijk. - (EN) Gelijke kansen voor vrouwen en mannen is een belangrijk onderdeel van de Kopenhagen-criteria. De landen op de Balkan moeten op dit gebied nog veel werk verrichten. Kandidaat-landen moeten zich inspannen om hun wetgeving inzake non-discriminatie en gendergelijkheid aan te passen aan het communautair acquis.
Punten die speciale aandacht behoeven op de Balkan zijn het verbeteren van de gezondheidszorg, het vergroten van het aantal vrouwen in het landsbestuur, het beschermen van vrouwen tegen huiselijk geweld, het uitbannen van seksuele misdrijven, en het toepassen van krachtigere antidiscriminatiestrategieën
Deze problemen komen zeker ook in EU-lidstaten voor. We moeten ons permanent inzetten voor meer gelijkheid tussen vrouwen en mannen.
Kandidaat-lidstaten moeten echter speciale aandacht aan deze problemen schenken, voordat ze tot de Europese Unie kunnen toetreden.
Lívia Járóka  
schriftelijk. - (EN) De discriminatieproblemen waarmee Roma-gemeenschappen zich geconfronteerd zien, blijven in heel Europa onopgelost. Zowel in oude als in nieuwe lidstaten, maar ook in kandidaat-lidstaten, is het integratiebeleid over het algemeen zwak, sporadisch en ad hoc. Overal op de Balkan worden Roma-vrouwen niet alleen gediscrimineerd vanwege hun geslacht, maar ook als gevolg van de etnische groepering waartoe ze behoren. Omdat ze in de marge van de samenleving terechtkomen, krijgen Roma-vrouwen te maken met discriminatie die invloed heeft op hun toegang tot gezondheidszorg, kwaliteitsonderwijs, huisvesting en werk.
Het is van doorslaggevend belang dat kandidaat- en potentiële kandidaat-lidstaten op de Balkan garanderen dat elke vorm van discriminatie en vooroordelen ten opzichte van Roma-vrouwen wordt uitgebannen en dat er een effectieve en praktische antidiscriminatiestrategie wordt uitgewerkt die moet worden geïmplementeerd op alle niveaus (nationaal en lokaal).
Het is duidelijk dat het uitbreidingsproces van de Europese Unie, via de toepassing van de Kopenhagen-criteria, een potentieel instrument is voor de aanzienlijke verbetering van de situatie van de Roma op de Balkan. Daarom is het cruciaal dat de Europese Commissie een effectief toetsingssysteem invoert waarmee de pogingen op het gebied van minderheids- en vrouwenrechten op de Balkan kunnen worden gemeten, zodat deze landen vervolgens volledig kunnen voldoen aan de politieke toetredingscriteria.
Dumitru Oprea  
schriftelijk. - (RO) Het verslag over de situatie van vrouwen op de Balkan behandelt een van de meest actuele onderwerpen van het moment: de plaats van de vrouw in de hedendaagse samenleving. Er worden meerdere alarmsignalen gegeven met betrekking tot de situatie van vrouwen op de Balkan, in een tijd waarin er een proces van democratische stabilisatie aan de gang is. Het verslag is niet alleen volledig maar behandelt ook essentiële onderwerpen van algemene relevantie, zoals: de vrouw op de arbeidsmarkt, de strijd tegen stereotypen, gezondheid van vrouwen, vrouwen in de besluitvorming, geweld tegen vrouwen en mensenhandel. De relevantie van deze thema's is des te duidelijker in de landen die de afgelopen twintig jaar grote veranderingen hebben doorgemaakt.
Wat zorgwekkend is, is de moeilijkheid om de feitelijke situatie in deze landen te evalueren. Vrouwen worden al dan niet opzettelijk gediscrimineerd. Een voorbeeld hiervan is de "officieuze” arbeidsmarkt voor vrouwen. Deze situatie wordt als normaal beschouwd in sommige landen. Een nog groter probleem stelt zich in verband met vrouwen die worden gedreven tot of afglijden naar activiteiten beneden de menselijke waardigheid, zoals prostitutie, of die het slachtoffer worden van mensenhandel. Het is ook verontrustend dat veel vrouwen het slachtoffer zijn van huiselijk geweld.
Vrouwen moeten zich sterker inzetten voor een mentaliteitsverandering, zodat zij hun verdiende plaats in de maatschappij kunnen innemen.
Rovana Plumb  
schriftelijk. - (RO) Als lid van het Europees Parlement uit een land dat in de directe omgeving van de Westelijke Balkan ligt, verwelkom ik de vooruitgang die is geboekt door de in het verslag genoemde kandidaat-lidstaten of potentiële kandidaat-lidstaten. Er zijn echter concrete politieke maatregelen nodig om de discriminatie en sociale en economische onzekerheden die blijven voortbestaan in de regio te doen verdwijnen.
De conflicten in de regio hebben het beeld van de vrouw in het collectieve bewustzijn ondermijnd. Zij hebben ook geleid tot het verschijnen en consolideren van stereotypen volgens welke de rol van de vrouw in de maatschappij zeer beperkt is en overschaduwd wordt door de sterke man.
Het vertrekpunt voor het uitbannen hiervan is het basisonderwijs. Het onderwijsmateriaal op school dient een positief beeld te bevorderen van vrouwen die gelijke rechten genieten als mannen.
Het is onze plicht om deze programma's zowel politiek als financieel te steunen. Dit betekent dat gedurende het onderhandelingsproces de behaalde resultaten nauwgezet gevolgd dienen te worden.
Daciana Octavia Sârbu  
schriftelijk. - (RO) De EU dient de situatie van de vrouwen op de Balkan beter te volgen, vooral in de toetredingslanden.
Tevens zou de terbeschikkingstelling van pretoetredingsfondsen moeten worden bevorderd om de Balkanlanden te ondersteunen in de strijd tegen mensenhandel en prostitutie, vooral van kinderen, evenals om een adequate gezondheidszorg te kunnen garanderen waartoe elke vrouw toegang heeft, ongeacht ras, godsdienst of maatschappelijke status. Niet in de laatste plaats zouden deze fondsen ook kunnen bijdragen aan de oprichting van opvang- en bemiddelingscentra voor vrouwen die het slachtoffer zijn van huiselijk geweld.
Tevens wil ik het belang benadrukken van steun aan ngo's die strijden voor vrouwenrechten op de Balkan. Deze steun moet komen van zowel de regeringen op de Balkan als ngo's in de EU-lidstaten.
Ik roep op tot het uitoefenen van druk op de regeringen in de Balkanlanden om de maatregelen ter bestrijding en preventie van mensenhandel, kinderprostitutie en kinderporno te bespoedigen, aangezien de Balkan zowel een doorvoer- als een oorsprongsgebied is in de mensenhandel.
Ook mogen we niet voorbijgaan aan de noodzaak dat de bevoegde instanties op de Balkan maatregelen nemen om een gelijke beloning van vrouwen en mannen en educatie tegen stereotypes te waarborgen.
Dushana Zdravkova  
De afgelopen week hebben we de Internationale Dag voor de uitbanning van geweld tegen vrouwen gevierd. De Europese Commissie onderstreepte het belang van een meedogenloze strijd tegen dit aanhoudende probleem. Daarnaast moet het Europees Parlement de kandidaat-landen oproepen tot het nemen van actieve maatregelen voor de juiste toepassing en naleving van het bestaande wetgevingskader. De wet mag niet enkel op papier bestaan maar moet ook in de praktijk worden toegepast, zodat verbetering kan worden gebracht in de positie van vrouwen, die dagelijks zoveel pijn moeten ondergaan zonder zich er zelfs maar bewust van te zijn hoe onaanvaardbaar dit eigenlijk is. Daarom ben ik het met de onderzoeker eens dat er maatregelen moeten worden getroffen om de stereotype denkwijzen in deze landen te veranderen.
Ik wil ook graag uw aandacht vestigen op een ander essentieel punt dat in het verslag aan de orde wordt gesteld. Inhakend op de bijzonderheden van de Balkanregio en met name op de militaire conflicten waar heel Europa de afgelopen eeuw getuige van is geweest, wil ik het feit benadrukken dat in conflictgebieden mannen en vrouwen, meisjes en jongens, de oorlog verschillend ervaren. Het is waar dat vrouwen en kinderen het vaakst slachtoffer zijn in deze conflicten, maar vrouwen moeten dezelfde mogelijkheden en gelijke kansen krijgen, zodat ook zij in staat worden gesteld te vechten, actief te participeren in het sociale en politieke leven, en de samenleving te besturen en te stabiliseren.
