Europejska strategia wobec Romów (debata) 
Przewodniczący
Następnym punktem posiedzenia jest debata na temat oświadczeń Rady i Komisji w sprawie europejskiej strategii wobec Romów.
Jean-Pierre Jouyet
urzędujący przewodniczący Rady. - (FR) Panie przewodniczący, panie komisarzu, panie i panowie! Rada w pełni uznaje niezwykle istotne znaczenie podjęcia stosownych środków mających na celu poprawę sytuacji Romów i promowania ich podstawowych praw, zgodnie z życzeniem tej Izby wyrażonym w rezolucji z 31 stycznia.
Jak państwo wiedzą, podczas prezydencji francuskiej udało się osiągnąć rzeczywisty postęp w kwestii niedyskryminacji i włączenia, a w związku z tym możliwe stało się uwzględnienie sytuacji Romów, przede wszystkim w pakiecie dotyczącym agendy społecznej, przedstawionym 2 lipca przez pana komisarza Špidlę.
Celem pakietu przedstawionego przez Komisję jest dostarczenie nowych bodźców polityce zmierzającej do zwalczania ubóstwa, wykluczenia oraz dyskryminacji, jakich doświadczają najsłabsze grupy. Z tego punktu widzenia rzeczywiście istotny wkład stanowią przedstawione przez Komisję propozycje uwzględniające istniejące dotychczas instrumenty, pomagające zagwarantować większe włączenie Romów.
Rada ze swojej strony ubolewa, że państwom członkowskim nie udało się solidarnie poprzeć pakietu dotyczącego walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym ze względu na sposób finansowania. To także chciałem powiedzieć podczas dzisiejszej debaty.
Pierwszy europejski szczyt w sprawie Romów odbył się 16 września. Uzyskał on poparcie przewodniczącego Komisji i prezydencji francuskiej. W przyjętej deklaracji zwrócono uwagę na obowiązki Unii Europejskiej w zakresie zagwarantowania znaczącej integracji Romów poprzez nacisk na umacnianie praw poszczególnych obywateli i na istotny udział w tym procesie organizacji romskich.
Drugi Szczyt Równości odbył się w dniach 29 i 30 września 2008 r. Podczas szczytu zwrócono uwagę na problemy, którym zbyt często muszą stawić czoła Romowie, takie jak kwestia dostępu do edukacji, pracy lub szkoleń zawodowych, a także dostęp do innych towarów i usług, co pozwoliło nam zrozumieć, co należałoby zrobić, by skuteczniej walczyć z dyskryminacją ludności romskiej.
Cieszymy się, że Unia Europejska okazała zainteresowanie sytuacją Romów i zapewnimy, by był to jeden z priorytetów Agencji Praw Podstawowych Unii Europejskiej.
Prezydencja francuska opracowała ostatnio wersję roboczą konkluzji dotyczących szczególnej sytuacji Romów. Konkluzje te zostaną przedstawione Radzie Ministrów Spraw Zagranicznych i Radzie ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych Unii Europejskiej w przyszły poniedziałek i wtorek. We wtorek przekażę relację w tej sprawie Komisji Spraw Zagranicznych.
W projekcie konkluzji wzywa się do tego, by Komisja i państwa członkowskie uwzględniły sytuację Romów w fazie projektowania i wdrażania polityki w zakresie ochrony podstawowych praw, polityki w sprawie zwalczania biedy i dyskryminacji, a także polityki dotyczącej równości płci i dostępu do edukacji, mieszkań, opieki zdrowotnej, rynku pracy, prawa oraz kultury. W projekcie konkluzji wzywa się również Komisję i państwa członkowskie do określenia konkretnych działań na lata 2009 i 2010.
Mając to na uwadze, przewiduje się także lepsze wykorzystywanie funduszy strukturalnych. Z tego też względu w 2010 roku Rada zwraca się do Komisji, by przedstawiła jej sprawozdanie w sprawie dokonanych postępów, przeprowadziła dalszą dyskusję i zorganizowała niezbędną wymianę poglądów z udziałem organizacji romskich.
Panie przewodniczący, panie i panowie! To wszystko, co mam dzisiaj do powiedzenia tej Izbie.
Vladimír Špidla
komisarz. - (CS) Panie przewodniczący, panie i panowie! Pierwszy szczyt europejski w sprawie Romów, który odbył się w Brukseli 16 września, miał zasadnicze znaczenie dla partnerstwa między głównymi podmiotami w tej dziedzinie. W szczycie wzięło udział ponad pięciuset wyższych rangą przedstawicieli instytucji UE, państw członkowskich oraz organizacji pozarządowych. Odzwierciedlał on nasze zdecydowane dążenie do zwiększenia wysiłków, by stawić czoła społecznemu wykluczeniu Romów.
Przesłanie było jasne: głównym celem musi być nie tylko pełna integracja Romów w życiu gospodarczym, społecznym i kulturowym Europy, ale również zagwarantowanie równych szans wszystkim mieszkańcom UE, także Romom. Społeczeństwo obywatelskie musi w pełni zaangażować się w to partnerstwo. Oznacza to, że Romowie muszą uczestniczyć w proponowaniu, wdrażaniu i monitorowaniu odnoszących się do nich rozwiązań politycznych. Komisja z zadowoleniem przyjmuje zatem wkład organizacji pozarządowych w obrady szczytu; mam na myśli na przykład deklarację ze strony Koalicji na rzecz Polityki UE wobec Romów. W tym roku osiągnęliśmy bezprecedensowy postęp w sprawie integracji Romów nie tylko dzięki wspólnym staraniom Unii Europejskiej i państw członkowskich, ale również dzięki współpracy opartej na wzajemnym zaufaniu i dobrej woli stron.
Według Komisji wśród najważniejszych wniosków szczytu są: zobowiązanie do promowania praw osobistych romskich mężczyzn, kobiet i dzieci; uznanie, że Unia Europejska i państwa członkowskie wspólnie odpowiadają za wsparcie integracji Romów w różnych obszarach ich działalności; uznanie, że Unia Europejska musi wspierać państwa członkowskie w realizowaniu ich polityki poprzez koordynację i wsparcie finansowe z funduszy strukturalnych; konsensus co do konieczności wspierania wrażliwego kulturowo podejścia do spraw Romów, promującego ich integrację z głównym nurtem pod względem edukacji, zatrudnienia i w społeczności, bez wykluczania innych, będących również w trudnej sytuacji członków społeczeństwa.
Podczas szczytu Komisja wyraźnie dała do zrozumienia, że podejmie, w granicach swych możliwości, niezbędne kroki zmierzające do poprawienia sytuacji Romów i zapewni, aby mogli oni w pełni korzystać ze swych podstawowych praw zagwarantowanych w Karcie. Komisja nie będzie zwlekać z podjęciem działań w sytuacji naruszenia prawa wspólnotowego, w tym przestrzegania praw podstawowych.
W związku z konkluzjami przyjętymi podczas szczytu zarówno ja, jak również pan przewodniczący Barroso zaproponowaliśmy stworzenie platformy na rzecz integracji Romów. Stworzyłoby to ramy dla zorganizowania dwustronnych spotkań na wysokim szczeblu, a wszystko po to, aby na przykład instrumenty finansowe wspierające politykę spójności i rozwoju wsi mogły być lepiej ukierunkowane na integrację Romów. Ponadto platforma ta stanowiłaby spełnienie obietnicy Komisji stworzenia skuteczniejszych instrumentów i rozwiązań wspólnotowych oraz informowania o osiągniętych rezultatach.
W związku z konkluzjami przyjętymi podczas czerwcowego spotkania Rady Europejskiej, państwa członkowskie powinny teraz dokonać oceny dotychczasowych postępów i zwiększyć swe wysiłki na rzecz pełnej integracji Romów. Komisja będzie oczywiście wspierać państwa członkowskie. Oprócz tego Komisja oczekuje spotkania Rady ds. Ogólnych, które odbędzie się 8 grudnia. Podczas spotkania odbędzie się debata dotycząca wniosków obejmujących konkluzje w kwestii integracji Romów.
Lívia Járóka
w imieniu grupy PPE-DE. - (HU) Panie przewodniczący, panie komisarzu, panie ministrze, panie i panowie! W ciągu ostatniego roku udało się osiągnąć znaczny postęp w kwestii uznania na szczeblu europejskim, że integracja żyjącej w nędzy dziesięciomilionowej społeczności romskiej w poszczególnych państwach członkowskich oraz przestrzeganie w pełni ich praw jest w interesie wszystkich społeczeństw europejskich.
Mam wrażenie, że pomimo to proces ten utknął w martwym punkcie. Według stanowiska Parlamentu Europejskiego i organizacji pozarządowych, potrzebne są zarówno profesjonalny monitoring, jak również nadzór Wspólnoty Europejskiej, ponieważ, mimo że państwa członkowskie przedstawiły w planach przedłożonych przez Unię Europejską zamiar integracji Romów żyjących wewnątrz granic Unii Europejskiej, przyjęte przez nie budżety krajowe i dotychczasowe rezultaty nie uzasadniają tych deklaracji.
Poszczególne projekty finansowane ze środków Unii Europejskiej nie przyniosły dotychczas widocznych rezultatów. Wykluczenie europejskich Romów w dziedzinie gospodarki i w kwestii mieszkaniowej, brak dostępu do odpowiedniej jakości edukacji, niepokojące wskaźniki dotyczące opieki medycznej nie polepszyły się, ale raczej sytuacja się pogorszyła i nadal przyczynia się do osłabienia spójności społecznej w Europie.
Potrzebujemy profesjonalnie opracowanych działań, o wiele wszechstronniejszych niż dotychczasowe podejście w oparciu o projekty. Aby udoskonalić obszary wykraczające poza granice grup i cykli, działania te muszą odnosić się zarówno do Romów, jak również innych społeczności. Podstawowym warunkiem osiągnięcia sukcesu jest zaangażowanie kolejnych prezydencji we wspólne europejskie działania, które opracowano podczas prezydencji francuskiej.
Ważne jest zarówno podjęcie natychmiastowych działań zmierzających do uzyskania akceptacji Romów, jak i wykorzystanie ich możliwości gospodarczych na rzecz rozwoju Europy. Od momentu wprowadzenia polityki spójności do czasu rozszerzenia Unii Europejskiej w 2004 roku udało się osiągnąć kilka sukcesów, ale musieliśmy czekać jeszcze trzy dekady, a to zdecydowanie zbyt długo. Sytuacja ta wymaga co najmniej środków kryzysowych. Romskie getta można jedynie zlikwidować poprzez reintegrację kilkutysięcznej grupy mieszkańców z rynkiem pracy oraz maksymalne wykorzystanie nowych i nierozwiniętych obszarów gospodarki takich, jak odnawialne i alternatywne źródła energii lub ochrona środowiska naturalnego, a także tworzenie zintegrowanego kształcenia wysokiej jakości.
Zarazem musimy umocnić tożsamość Romów, ich tożsamość narodową związaną z krajem pochodzenia, a równocześnie ich tożsamość społeczną i gospodarczą. Uwzględnienie w budżecie na 2009 rok 5 milionów euro na projekt pilotażowy pozwala nam rozmawiać o tej kwestii, ale proces ten nie może zostać przerwany. Zamiast dwustronnych spotkań potrzebujemy opracowania unijnej strategii, która pomoże stworzyć nowe elementy, podstawy prawne i ewentualne sankcje, a także mechanizmy finansowe.
Jan Marinus Wiersma
w imieniu grupy PSE. - (NL) Panie przewodniczący! W ostatnim czasie Parlament Europejski z empatią wypowiadał się na rzecz stworzenia długoterminowej strategii służącej integracji Romów w Europie. W ciągu ostatniego roku okazało się, że potrzeba uczynić więcej w tej dziedzinie, głównie ze strony państw członkowskich, jak również Unii Europejskiej. Wkrótce Rada ponownie wypowie się w tej sprawie. Już to samo to wskazuje, że głowy rządów, opracowując z skuteczną politykę, tworzą doskonałe zaplecze polityczne mające na celu sprzeciwianie się nie tylko dyskryminacji Romów, ale również ich społecznemu i gospodarczemu wykluczeniu.
Dla Komisji jest to również bardzo ważna kwestia. We wrześniu zorganizowała ona pierwszy szczyt na temat sytuacji Romów, podczas którego przedstawiciele państw członkowskich i Komisji, a w szczególności romskiego społeczeństwa obywatelskiego mieli możliwość przedstawienia zaleceń dotyczących polityki w sprawie Romów zamieszkujących w Europie.
Jako element europejskiej strategii wobec Romów, stałym punktem w rocznym kalendarium wydarzeń powinno być spotkanie na wysokim szczeblu mające na celu sprawdzanie postępów w realizacji polityki, wymianę pozytywnych doświadczeń, a także, jeśli okaże się to potrzebne, skierowanie krytycznych uwag. Mam nadzieję, że pan komisarz będzie mógł dzisiaj odnieść się do tej sprawy.
Potrzebne są jednak dalsze działania. Dlatego też Rada Europejska dała Komisji jasne, ściśle określone zadanie polegające na opracowaniu obszernych, strategicznych i długoterminowych ram politycznych, żeby spróbować przerwać błędne koło wykluczenia, którego niewolnikami są kolejne pokolenia europejskich Romów.
Nie ma powodu, aby zwlekać z przyjęciem propozycji. Oczywiste jest to, co musimy jeszcze zrobić: w licznych badaniach i zaleceniach zwrócono uwagę na opóźnienia. Rezolucje Parlamentu Europejskiego stanowią jasne i ściśle określone podsumowanie możliwych inicjatyw w zakresie polityki.
Viktória Mohácsi
Panie przewodniczący! 31 stycznia w tej Izbie przyjęliśmy większością głosów rezolucję, w której wyraźnie zwrócono się do Komisji z wnioskiem o stworzenie unijnej strategii wobec Romów. Edukacja, mieszkania, zatrudnienie i ochrona zdrowia stanowiły cztery obszary priorytetowe, wśród których miały się znaleźć również zasoby ludzkie i materialne.
Oświadczenie Komisji, którego właśnie wysłuchaliśmy, nie jest zbyt przekonujące i muszę szczerze przyznać, że niesamowicie przypominało mi ono oświadczenie propagandowe wygłaszane niegdyś przez socjalistycznych dyktatorów we wschodniej Europie. Podobnie jak i wtedy, słyszymy dzisiaj głównie o sukcesie, rozwoju i innych optymistycznych komunikatach, podczas gdy Romowie wciąż mieszkają w obozach i gettach, stawiając codziennie czoła upokorzeniom, dyskryminacji, a w najgorszym wypadku prześladowaniom na tle rasowym, w rezultacie których blisko 30 tysięcy Romów pochodzących z samych Włoch tuła się wzdłuż terytorium Unii Europejskiej, szukając schronienia w jednym z państw członkowskich.
Panie przewodniczący! W ręku trzymam list wiceprzewodniczącego Barrota z dnia 6 listopada, w którym zapewnia on zarówno mnie, jak również moich kolegów posłów, że - pozwolą państwo, że zacytuję - "jeśli chodzi o strategię europejską wobec Romów, możemy być pewni, że będzie on ściśle współpracować z komisarzem Špidlą nad tym, aby spełniała ona oczekiwania romskich organizacji pozarządowych”. Nie mówi się tutaj jednak o strategii, ale jedynie o platformie na rzecz integracji Romów. Jak można to wyjaśnić?
Jeśli chodzi o europejski szczyt na temat sytuacji Romów, słyszałem jedynie głosy krytyczne ze strony organizacji pozarządowych, które nie tylko oczekiwały od tego ważnego w historii szczytu czegoś więcej, ale również pominięto je w fazie przygotowań. Idąc o krok dalej powiem, że wciąż nie jest jasne, w jaki sposób rząd Berlusconiego poinformował Komisję o rezultatach dotyczących składania odcisków palców.
Daniel Cohn-Bendit
w imieniu grupy Verts/ALE. - (DE) Panie przewodniczący, szanowna Komisjo i Rado! Dyskusja ta jest przepojona obłudą. Musimy nazywać rzeczy po imieniu. Mamy problem ze społecznością romską, jako że nie jest ona w równym stopniu akceptowana w większości społecznościach. O Włoszech już wspominałem, a Republice Czeskiej i Rumunii nie są obce przykłady prawdziwych pogromów i ataków na tle rasowym.
W tej sytuacji Unia Europejska powinna zrobić jedną rzecz, a mianowicie nadać Romom status mniejszości europejskiej. Innymi słowy, oficjalne uznanie Romów jest pierwszym krokiem w kierunku zwalczania wykluczenia społecznego. Po drugie, powinniśmy również wspólnie z Romami opracować strategię, która musi uwzględniać interesy obu stron. Chodzi zarówno o strategię na rzecz Romów, którzy osiedlili się, jak również tych, którzy przemieszczają się z jednego miejsca do drugiego. Nie możemy jednak siłą zmuszać tych drugich do osiedlania się, a tych pierwszych skazywać na wędrówkę. Jest to trudny do rozwiązania problem. Byłem odpowiedzialny za sytuację Romów we Frankfurcie przez 6 lat i wiem, jak trudna jest codzienna praca na rzecz poprawy ich sytuacji.
Prawdziwy problem dotyczy jednak czegoś innego, dlatego też wiele racji jest również w tym, co powiedziano na temat organizacji: jeśli nie stworzymy struktur uwzględniających przedstawicieli organizacji romskich, nie uda nam się osiągnąć celów, ponieważ będzie to przypominało paternalistyczne wypowiedzi dotyczące ich problemów, a nie próbę ich wspólnego rozwiązania, z uwzględnieniem ich zastrzeżeń. Rozmawiamy na przykład na temat szkół. Z jednej strony jest wiele romskich rodzin, które nie chcą, aby ich dzieci uczęszczały do szkoły, a z drugiej strony są i tacy, którzy chcieliby, aby ich dzieci zdobyły wykształcenie. To są różne problemy. Dlatego zgadzam się, że powinniśmy przestać tworzyć optymistyczne sprawozdania w stylu "Troszczymy się” i "Mamy programy” itd., wiedząc, że nie przynoszą one spodziewanych rezultatów.
Krótko mówiąc: po pierwsze, potwierdźmy wyraźnie, że ten problem istnieje, a po drugie, o wiele bardziej zaangażujmy w ten proces organizacje romskie.
Roberta Angelilli
w imieniu grupy UEN. - (IT) Panie przewodniczący, panie i panowie! W pełni zgadzam się z przyjętym przez Komisję podejściem w stosunku do Romów. Rozumiem to pragmatyczne podejście wolne od jakichkolwiek sugestii politycznych i ideologicznych a zarazem podejście, które - jak określił je podczas szczytu w Brukseli 16 września przewodniczący Barroso - wymaga zaangażowania wszystkich przywódców, bez wykluczania kogokolwiek, począwszy od społeczności romskiej, aż po władze publiczne pod przewodnictwem Komisji Europejskiej.
Polityka w sprawie Romów leży w gestii przez państw członkowskich, ale to dobrze, że w końcu razem pracujemy nad jej kształtem na szczeblu wspólnotowym. Właściwe działania powinny być skoordynowane, a wykorzystanie funduszy powinno podlegać ciągłemu monitorowaniu. Jak wiele środków zmarnowało się w ciągu ostatnich kilku lat? Ile straciliśmy możliwości? Przyglądając się prawdziwej sytuacji i biorąc pod uwagę niektóre wyjątki, niestety w budżecie mamy deficyt. Zbyt wiele funduszy nie zostało wykorzystanych. Zbyt wiele środków przeznaczono na projekty, które nie przyniosły żadnych rezultatów. Jeśli chcemy poważnie podejść do tych spraw, nie możemy udawać, że nic się nie stało. Mając to na uwadze, można powiedzieć: "kto jest bez grzechu, niech pierwszy rzuci kamieniem”. Komisja opracowała przydatny dokument dla państw członkowskich. Każdy musi teraz zrobić to, co do niego należy, począwszy od nieustępliwego zwalczania wszelkich przejawów rasizmu i dyskryminacji, aż po zalecenia dotyczące poważnej polityki integracji, uwzględniającej głównie trzy najważniejsze obszary: edukację, szczepienia i opiekę medyczną, a ponadto szkolenia zawodowe i programy na rzecz podejmowania zatrudnienia, wykorzystujące również fundusze mikrokredytów.
Musimy jednak zwrócić się do Romów o przyjęcie na siebie części odpowiedzialności. Pozwolą państwo, że podam jeden przykład. Otóż musimy bezwzględnie przestać tolerować romskich rodziców zmuszających swe dzieci do żebrania, pozbawiających je jednocześnie szansy na zdobycie wykształcenia. Nie możemy pod jakąkolwiek postacią tolerować wykorzystywania i wszelkich niezgodnych z prawem działań. Tylko dzięki połączeniu solidarności, integracji i poszanowania dla obowiązujących przepisów uda nam się stworzyć właściwą strategię na rzecz rozwiązania tych problemów.
Giusto Catania
w imieniu grupy GUE/NGL. - (IT) Panie przewodniczący, panie i panowie! Tuż po przyjęciu przez Parlament rezolucji, odwiedziłem obozy Romów. Miałem okazję na własne oczy zobaczyć, jak żyją Romowie i w jaki sposób reagują na obecność innych osób. Odwiedziliśmy obozy Romów w Rzymie i utwierdziło to nas w przekonaniu, że Romowie potrzebują rzeczywiście szczególnej ochrony. Ochrona ta należy im się chociażby ze względu na to, że od czasu ekspansji UE pozostają oni jedną z najliczniej reprezentowanych mniejszości w Unii Europejskiej. Musimy zapewnić, aby uznano ją pod każdym względem za mniejszość europejską.
Podjęte w ostatnich kilku latach działania były chaotyczne i były koordynowane przez Unię Europejską. Sporo środków przeznaczonych na ten cel roztrwoniono bez żadnego trwałego i strukturalnego postępu w sytuacji Romów, zwłaszcza w odniesieniu do takich kwestii, jak edukacja, mieszkalnictwo czy zatrudnienie. Codziennie jesteśmy świadkami dyskryminacji na tle rasowym, zarówno na szczeblu lokalnym, jak również w ramach programów, które w istocie nie służą integracji. Wciąż spotykamy się z dyskryminacją zarówno ze strony policji, jak również ze strony rządów działających na podstawie stereotypów rasowych, które rozważają sporządzenie spisu Romów na podstawie odcisków palców lub przy wykorzystaniu innych sposobów. W Europie prowadzona jest obecnie prawdziwa kampania w sprawie przestępczości skierowana przeciwko społeczności romskiej. Codziennie z ust polityków, tak prawicowych, jak i lewicowych, słyszymy głosy poparcia dla tej kampanii.
Mam nadzieję, że pani poseł Angelilli uda się przekonać przywódcę jej partii, który jest jednocześnie przewodniczącym włoskiej Izby Deputowanych, że integracja Romów jest możliwa, wbrew temu co publicznie oświadczył.
Frank Vanhecke
(NL) Panie przewodniczący! Proszę wybaczyć, panie pośle Giusto, ale propozycja ograniczenia głównych problemów Romów wyłącznie do dyskryminacji lub uprzedzeń może być słuszna z politycznego punktu widzenia, jednak w istocie nie do utrzymania.
Sami Romowie są wierni swym licznym tradycjom, które są trudne, a może nawet niemożliwe do pogodzenia z podstawowymi standardami obowiązującymi w większości krajów europejskich. Olbrzymi wskaźnik bezrobocia wśród dorosłych i szokujący poziom absencji szkolnej wśród romskich dzieci nie są głównie skutkiem dyskryminacji.
W zeszłym tygodniu włoski sąd kasacyjny zdecydował, że żebranie przez Romów stanowi nieodłączną część ich kultury i nie może być dlatego zakazane. Zastanawiam się, w jakim kierunku zmierzamy. Jeśli chodzi o mnie, byłbym gotów toczyć spór na rzecz pełnego szacunku, humanitarnego, a zarazem jednoznacznego podejścia.
Każdy, kto chce przyłączyć się do naszej społeczności musi przestrzegać obowiązującego prawa i standardów. Żebranie, pozbawianie dzieci podstawowej opieki zdrowotnej lub, co gorsza, systematyczna absencja szkolna są uznawane za zdecydowanie nie do przyjęcia w naszym społeczeństwie.
Magda Kósáné Kovács
. - (HU) Panie przewodniczący! Dzisiejsza debata jest częścią procesu, podczas którego trzeba podjąć ważne decyzje, a zatem chcę jeszcze raz podkreślić, że można bezpiecznie odnieść się do warunków życia tej najliczniejszej mniejszości w Europie poprzez porównywanie ich z sytuacją w krajach rozwijających się. Mogą się tu oczywiście pojawić głosy sprzeciwu ze strony tych, którzy uważają, że jest to wina samych Romów, podczas gdy to właśnie sytuacja w kwestiach dotyczących edukacji, mieszkalnictwa, ochrony zdrowia i zatrudnienia przypomina sytuacje krajów rozwijających się. Bez natychmiastowej, skoncentrowanej i ukierunkowanej pomocy zewnętrznej, ta licząca 10-12 milionów ludzi społeczność nie ma szans na wydobycie się z biedy i wykluczenia. Obecny poziom społecznego wykluczenia utrudnia realizację prawa Romów do poszanowania godności ludzkiej i przestrzeganie zasady równych szans.
Europa zdążyła już zapomnieć o czasach, kiedy z pewnej perspektywy można było analizować to, że mimo tak wielkiego postępu gospodarczego w tym czasie, spora liczba osób na jej terytorium żyje z pokolenia na pokolenie w społecznym wykluczeniu. Na żadnym etapie sam postęp gospodarczy nie wystarczył, aby umożliwić mobilność tym, którzy znajdowali się na samym dole drabiny społecznej.
Jesteśmy wspólnie za to odpowiedzialni, głównie ze względu na to, że sytuacja Romów znacząco nie zmieniła się ani w nowoprzyjętych państwach członkowskich, ani w państwach kandydujących, oczekujących na przyjęcie do Wspólnoty. W tym samym czasie nastroje antyromskie zaczynają coraz bardziej przypominać o otwartym i rosnącym w siłę zapotrzebowaniu na ekstremistyczne poglądy w Europie, czemu musimy się przeciwstawiać. Uwzględnienie tej kwestii w porządku obrad pokazuje, że musimy jeszcze wiele zrobić: pan komisarz Špidla wymienił wiele spośród stojących przed nami zadań, które zostały następnie uzupełnione przez moich kolegów posłów. Pozwolą państwo, że połączymy te zadania, a do sprawy powrócimy podczas posiedzenia Parlamentu w lutym.
Jiří Maštálka
- (CS) Panie i panowie! Jako kontrsprawozdawca Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych chciałbym wyrazić ogromne uznanie dla wytężonej pracy zarówno Komisji, jak i sprawozdawcy na rzecz znalezienia właściwego rozwiązania problemów mniejszości w Unii Europejskiej. Obawiam się, że podczas debaty słowa pana komisarza Špidli zostały albo źle przetłumaczone, albo niewłaściwie zinterpretowane przez panią poseł Mohácsi lub pana posła Cohna-Bendita. Pochodzę z Republiki Czeskiej - kraju, który według mnie nie tylko zbyt często i niesprawiedliwie jest krytykowany w tej kwestii, ale który również ma wiele doświadczenia w rozwiązywaniu tego typu problemów. W związku z tym chciałbym poruszyć cztery kwestie. Zgadzam się z Komisją, że problem ten można rozwiązać łącząc w możliwie największym stopniu europejskie struktury regionalne i krajowe. Po drugie, podzielam zdanie tych, którzy uważają, że mamy obecnie wystarczająco dużo instrumentów umożliwiających zakończenie prac nad polityką w zakresie integracji. Po trzecie, całkowicie zgadzam się z opinią Komisji i niektórych kolegów posłów, że to, czy uda nam się znaleźć skuteczne rozwiązanie, zależy od współpracy przedstawicieli samej mniejszości romskiej.
Adrian Severin
Panie przewodniczący! Romowie są paneuropejską społecznością etniczno-kulturową, mającą bardzo poważne problemy społeczne i gospodarcze. Rozwiązaniem tych problemów powinna zająć się głównie Unia Europejska poprzez stworzenie właściwej wspólnej polityki, która wymaga jasnych podstaw prawnych.
Nie możemy urzeczywistniać fikcji o przyznaniu Romom krajowego obywatelstwa w czasie, kiedy opowiadają się oni przeciwko przyjęciu obywatelstwa jakiegokolwiek państwa. Romowie to obywatele Europy bez projektu krajowego. Zatem modele, które często znajdują zastosowanie do mniejszości narodowych na poziomie państwa narodowego nie są wystarczająco skuteczne. Integracja społeczna i kulturowa Romów jest kwestią ponadnarodową i w rezultacie największą odpowiedzialność za nią ponosi Unia Europejska.
Oczywiście państwa członkowskie są również odpowiedzialne za sytuację Romów, zwłaszcza w odniesieniu do kwestii niedyskryminacji, wykluczenia społecznego i działań afirmatywnych na szczeblu lokalnym. Obowiązki te powinno się traktować jako środki o charakterze pomocniczym. Kiedy Komisja podkreśla, że główną odpowiedzialność ponoszą państwa członkowskie, w istocie odmawia wykonywania swych naturalnych obowiązków i powraca do modelu, który już wcześniej okazał się nieskuteczny.
Musimy ustalić i stworzyć europejską publiczną przestrzeń dla Romów, czyli mechanizm umożliwiający im skuteczne uczestnictwo w tworzeniu polityki i jej wdrażaniu. Bez tego nie uda się rozwiązać problemów i stworzyć prawdziwej strategii.
Katalin Lévai
(HU) Mimo że instytucje europejskie pokazały swoje zaangażowanie w przestrzeganie wartości europejskich i podstawowych praw, a także w walkę z dyskryminacją, prawdziwy obraz integracji Romów w Europie jest zniechęcający. Większość Romów w Europie żyje w bardzo trudnych warunkach socjalnych, a ich problemy od lat nie doczekały się stosownych rozwiązań; do najważniejszych należą: problemy związane z wykluczeniem społecznym, brak zatrudnienia, segregacja w szkołach oraz liczne trudności, na które napotykają kobiety romskie.
W czasie obecnego kryzysu gospodarczego w Europie łatwo jest dopatrywać się kozła ofiarnego wśród przedstawicieli najsłabszych grup społecznych. Stąd biorą się coraz częstsze, niepohamowane i wymierzone przeciwko niewinnym Romom ataki, których skutkiem są niejednokrotnie ofiary śmiertelne.
W takiej sytuacji ani zbieranie odcisków palców w sposób wyraźnie dyskryminujący etniczną przynależność Romów, ani też tworzenie organów ścigania i bojówek, których działania mają na celu straszenie porządnych ludzi, nie są najlepszym rozwiązaniem. Trzeba opracować prawdziwą europejską strategię wobec Romów, opartą na pięciu głównych obszarach: edukacji, zatrudnieniu, polityce mieszkaniowej, ochronie zdrowia i aktywnym uczestniczeniu Romów w społeczeństwie. Bez odpowiedniej europejskiej polityki wobec Romów nie ma mowy o żadnych rozwiązaniach na szczeblu krajowym.
Zita Pleštinská
(SK) Unia Europejska jest zobowiązana przyjąć strategię wobec Romów, mimo że państwa członkowskie również powinny wykazywać większe zaangażowanie w tej kwestii. Ja mieszkam na terenie Słowacji, gdzie Romowie stanowią 10% całej ludności. Dzięki temu doskonale zdaję sobie sprawę z ich wyjątkowo trudnego położenia. Główna odpowiedzialność spoczywa na barkach przedstawicieli samorządów lokalnych, którzy często są zdani sami na siebie w rozwiązywaniu bardzo złożonych spraw, odnoszących się głównie do zatrudnienia, ze względu na niski poziom wykształcenia Romów.
Jeśli ma się nam udać znalezienie wyważonego rozwiązania, musimy przede wszystkim zaprosić do rozmów przedstawicieli mniejszości romskiej, którzy najlepiej orientują się w problemach własnej społeczności. Dopiero wówczas nasze rozwiązania mogą być skuteczne. Europejski Fundusz Społeczny jest najważniejszym instrumentem służącym integracji ludności na rynku pracy. Wzywam państwa członkowskie, aby zagwarantowały, że poprzez nadmierne przeszkody administracyjne nie będą zniechęcać organizacji pozarządowych i samorządów lokalnych do poszukiwania w EFS środków na rzecz realizacji projektów, które wspierają skuteczną rozwiązanie sprawy Romów.
Marusya Ivanova Lyubcheva
(BG) W zasadzie popieram stanowisko Komisji. Mimo częstych dyskusji na temat problemów społeczności romskiej, wciąż nie udało nam się znaleźć trafnych rozwiązań, które doprowadziłyby do ich trwałej integracji ze społeczeństwem. Uważam, że odnosi się to do wszystkich państw członkowskich. Główną przyczyną wciąż pozostaje etnocentryczność tego problemu. Wygląda na to, jakbyśmy podchodzili do problemów społecznych Romów w kategoriach etnicznych i traktowali je wyłącznie jako problemy odrębnej grupy etnicznej. Musimy zmienić to podejście. To prawda, że przygniatająca większość Romów jest biedna, pozbawiona dachu nad głową i odpowiedniego wykształcenia, ale problemy te nie dotyczą tylko tej grupy społecznej. Połączenie tych problemów społecznych w jeden odrębny, etniczny problem prowadzi do otwartej dyskryminacji. Z tego względu ich integracja staje się bardziej skomplikowana i intensywniejsza, a rozwiązanie tych problemów trudniejsze. Ważne są zatem nie tylko wdrożenie polityki na rzecz ochrony praw jednostki, ale również główny instrument w postaci subsydiowania.
W Bułgarii mamy wiele problemów kojarzonych ze społecznością romską, co skłoniło nas do podjęcia działań zmierzających do opracowania ramowego programu, który będzie służyć ustaleniu przyczyn powstawania dyskryminacji etnicznej tej grupy. Proponujemy wymianę opinii na temat głównych elementów programu z pozostałymi państwami członkowskimi, dla których jest to poważny problem.
Elly de Groen-Kouwenhoven
(NL) Według mnie istnieje podobieństwo między sprawą Romów a kwestiami rasowymi w Stanach Zjednoczonych. Podczas gdy tam udało się rozwiązać ten problem - przynajmniej częściowo - i osiągnąć spory postęp w związku ze zwycięstwem Obamy, w Europie nadal dzieje się coś, co z braku lepszego słowa nazwę skandalem.
Dlaczego nie przyjęliśmy tej rezolucji na posiedzeniu plenarnym w styczniu? Sytuacja była wówczas sprzyjająca. W rezolucji zapisano między innymi, że popieramy nie tylko jednostkę ds. Romów w Komisji, ale również europejską strategię wobec Romów, ogólne podejście dotyczące współpracy między państwami członkowskimi a Komisją, a także podejście "Romowie na rzecz Romów”, opracowane przez OBWE (Organizację ds. Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie). Nic z tego nie wyszło poza tym, że odbyło się spotkanie na szczycie, podczas którego dużo się mówiło, ale trudno było zauważyć współpracę ze strony Romów czy też wraz z nimi.
Mogę państwu powiedzieć, że wspólnota Romów, z którą ściśle współpracujemy od 10 lat, była wyjątkowo rozczarowana rezultatem. Przepraszam, panie komisarzu Špidla, ale ja nie podchodzę z takim entuzjazmem do pańskiej platformy, która stanowi kolejne forum do debaty, choć na wysokim szczeblu, w ramach spotkań dwustronnych. Mieliśmy już okazję wielokrotnie rozmawiać. Jeśli czegoś jeszcze nam trzeba, to jest to niewątpliwie działanie.
Ostatnio przeczytałem artykuł, którego początek stanowiły następujące słowa: "Spodziewamy się rozlewu krwi. W wielu europejskich państwach można spotkać umundurowane patrole strażników, które prowokują Romów. Czy powinniśmy czekać aż dojdzie do sytuacji, jaka miała miejsce we Włoszech, gdzie spłonęły całe obozy?”.
Hannes Swoboda
(DE) Panie przewodniczący! Chciałbym przeprosić Izbę i pana przewodniczącego za spóźnienie, zwłaszcza że to ja zawsze upominam kolegów z mojej grupy, by byli punktualni. Jest to zatem dla mnie podwójnie krępujące.
Chciałbym przedstawić jedno spostrzeżenie. Wysłuchałem zarówno pana przewodniczącego Jouyeta, jak również pana komisarza. W pełni zgadzamy się co do celów, ale uznanie naglącej potrzeby, presja Unii Europejskiej na państwa członkowskie, a także na kandydatów lub potencjalnych kandydatów, nie są dość silnie zaznaczone.
Odnieśli się już państwo do tego, co można było zobaczyć ostatnio na przykład w Belgradzie i innych państwach, także tych w Unii Europejskiej. To skandal, że dzisiaj wciąż rozmawiamy o obozach Romów. Zwracam się zatem z pilną prośbą do przedstawiciela Rady, a także Komisji, o ostrzeżenie i bardziej zdecydowane wezwanie państw członkowskich, żeby w końcu zajęły się wykonywaniem w pełni swych zadań. Nie wszystko wygląda tak różowo, jak to niektórzy tu przedstawiają.
Jestem wdzięczny panu posłowi Cohnowi-Benditowi za to, że był na tyle tolerancyjny, aby udzielić mi głosu.
Przewodniczący
To ja przewodniczę temu posiedzeniu, a nie pan poseł Cohn-Bendit. Przeszliśmy właśnie do procedury pytań z sali. Z tego też względu mógł pan zabrać głos, nie ma tutaj mowy o żadnych przywilejach.
Jean-Pierre Jouyet
Panie przewodniczący! Chciałbym powiedzieć, że dla Rady była to niezwykle ważna debata. Wniosek, jaki można z niej wyciągnąć, jest następujący: jak wielu z państwa podkreślało, Romowie jako grupa znajdują się w trudnej sytuacji, są narażeni na ubóstwo, dyskryminację i ataki na tle rasowym. O tym też rozmawialiśmy i niestety to prawda, jak twierdzi większość z państwa.
Jak słusznie zauważyli pan poseł Severin, pan poseł Cohn-Bendit i pani poseł Mohácsi, oczywiste jest, że nie wolno nam żywić fałszywego optymizmu i że będzie bardzo trudno wdrożyć tę strategię. Jak państwo podkreślali, w naszej codziennej pracy musimy rozróżniać tych, którzy prowadzą osiadły tryb życia od tych, którzy pozostali przy koczowniczym trybie życia. Są to dwie różne grupy: ich zwyczaje i warunki życia nie są takie same. Jeśli chodzi o codzienne zwyczaje, mimo tego że chcemy bardzo pomóc, jest to w istocie bardzo trudne. Nie wolno nam paść ofiarą naiwnego optymizmu: musimy podjąć zdecydowane, konsekwentne działania - i jest to dobry znak, panie pośle Severin, że prace Rady w tej kwestii zostały zainicjowane przez Rumunię. Niezwykle ważne jest również to, że Rada zajęła się tą sprawą na życzenie pana rodaków.
Moim zdaniem musimy być świadomi, że mamy jeszcze przed sobą długą drogę: musimy tak jak do tej pory jasno mówić o tych sprawach. Uważam, że jedynym możliwym rozwiązaniem, o czym również państwo wspominali, jest organizowanie struktur i stowarzyszeń. Pracujemy nad tym, ale jest to niezwykle trudne zadanie.
Po drugie, jak państwo podkreślali, niezwykle ważne jest zaakceptowanie europejskiego podejścia do tej kwestii, zwłaszcza ze względu na to, że jest to w dużej mierze problem transgraniczny, a nie czysto krajowy. Oczywiste jest również to - kieruję te słowa w stronę Komisji i w związku z przedstawionymi uwagami - że musimy jasno mówić o tym, że państwa członkowskie są w określony sposób odpowiedzialne za te kwestie. Możemy podjąć działania legislacyjne na szczeblu unijnym jedynie wtedy, gdy są one zgodne z kompetencjami przyznanymi Unii w obowiązujących dzisiaj traktatach. Musimy również - zwracam się zarówno do pani poseł Angelilli, jak i pani poseł Járóki - podjąć działania na szczeblu krajowym.
Podsumowując, uważam zatem, że w tym roku można było zauważyć większe zainteresowanie tym zjawiskiem, nawet jeśli powiedzą państwo, że odbywało się to zbyt wolno. Nie jestem pewien, czy musimy uzupełniać to, co zostało już powiedziane i na jakiej podstawie możemy to zrobić w przypadku problemu mniejszości. Ponadto Rada musi kontynuować swe prace, a co najważniejsze, trzeba zintensyfikować działania państw członkowskich i środki podejmowane zarówno na szczeblu krajowym, jak i lokalnym, ponieważ obecna sytuacja jest niehumanitarna i nie do przyjęcia. Musimy jednak przyjąć do wiadomości, że jest to w praktyce naprawdę złożony problem. Bardzo dziękuję za państwa uwagi.
Vladimír Špidla
Panie i panowie! Komisja postrzega sytuację Romów jako pilną pod względem politycznym i etycznym, a ponadto jest oczywiście gotowa uczynić wszystko, co w jej mocy, aby przyczynić się do opracowania spójnego podejścia i wzmocnić synergiczne oddziaływanie zarówno na szczeblu europejskim, jak i na szczeblu polityki państw członkowskich w celu skupienia większej uwagi państw członkowskich na opracowywaniu polityki, która będzie sprzyjać integracji Romów, a nie pogłębianiu procesu ich wykluczania. Komisja przekonuje państwa członkowskie, by zajęły się tym problemem w sposób uwzględniający wrażliwość kulturową, zwracając uwagę na szczególne potrzeby Romów, a jednocześnie dążąc do umożliwienia im dostępu do głównego nurtu życia społecznego, edukacji, rynku pracy i mieszkań. Komisja nie powinna jednak udawać, że jest w stanie reprezentować państwa członkowskie w tej kwestii, jako że byłoby to nie tylko nieskuteczne, ale również nieuczciwe.
Panie i panowie! Istnieje wyraźna potrzeba, aby podjąć zdwojone wysiłki, ale mimo że wciąż jesteśmy daleko od osiągnięcia celu, oczywiste jest, że sprawy zaczynają posuwać się do przodu; oznaką zmian było już samo europejskie forum w sprawie Romów. Oznaką zmian jest również zainteresowanie tym tematem ze strony Unii Europejskiej i to, że sprawa ta stanie się teraz stałym punktem rozmów na najwyższym szczeblu. Gdyby udało się pobudzić do skutecznego działania platformę Romów, byłaby to właściwie podstawa, dzięki której moglibyśmy monitorować rozwój sytuacji, dostarczać propozycje, zapewniać o wiele lepszą koordynację polityki, niż miało to miejsce dotychczas. Panie i panowie! Pozwolą państwo, że powtórzę to, co powiedziałem na początku mojego wystąpienia. Komisja postrzega sytuację Romów jako pilną pod względem politycznym i etycznym, a także uczyni wszystko, co w jej mocy, by poprawić sytuację.
Przewodniczący
Zamykam debatę.
Oświadczenia pisemne (art.142 Regulaminu)
Marian-Jean Marinescu  , na piśmie
Musimy zauważyć, że odkąd w 2005 roku Komisja po raz pierwszy zwróciła się z apelem w tej sprawie, do dzisiaj nie udało się osiągnąć dostatecznego postępu w kwestii integracji Romów.
Pierwszym krokiem w tym kierunku byłoby stworzenie polityki na rzecz promowania edukacji Romów. W politykę tę musi zaangażować się nie tylko państwo, ale również organizacje pozarządowe, których głównym celem nie musi już być rozpoznawanie przejawów dyskryminacji, ale edukowanie grup etnicznych. Rozwiązanie to jest oparte na przekonywaniu zarówno władz publicznych, jak i społeczności romskiej, by podjęły swoją część odpowiedzialności.
Bezrobocie, z którym mają problem Romowie, spowodowane jest m.in. analfabetyzmem, brakiem wykształcenia i kwalifikacji zawodowych, nie mówiąc już o braku dostępu do informacji.
Można przeprowadzić reformę kształcenia tej grupy etnicznej na trzy sposoby: zmniejszając poziom analfabetyzmu, zapewniając ukończenie nauki, a także uzyskanie specjalizacji zawodowej i przekwalifikowanie. Musimy przeprowadzić tę reformę z poszanowaniem specyficznej kultury i tradycji Romów, wiążąc jednocześnie system edukacji z wartościami obowiązującymi w kulturze i cywilizacji europejskiej.
Zachęcam Komisję, by sporządziła wspólny plan na rzecz integracji Romów na szczeblu europejskim, oparty na współpracy pomiędzy projektami międzyrządowymi a projektami organizacji pozarządowych. Dotyczy to również projektów uwzględniających przedstawicieli instytucji edukacyjnych. Najważniejsze powinno być ułatwienie dostępu do wysokiej jakości edukacji, a wszystko po to, żeby stało się to podstawowym celem polityki wspólnotowej.
