Perspektywy rozwoju dialogu obywatelskiego w ramach traktatu lizbońskiego (krótka prezentacja) 
Przewodniczący
Kolejnym punktem posiedzenia jest sprawozdanie sporządzone przez panią poseł Genowefę Grabowską w imieniu Komisji Spraw Konstytucyjnych w sprawie perspektyw rozwijania dialogu obywatelskiego w ramach Traktatu z Lizbony.
Genowefa Grabowska
sprawozdawczyni. - (PL) Panie przewodniczący, pani komisarz! Zmieniamy temat: będziemy mówili o kontaktach pomiędzy instytucjami Unii Europejskiej a jej obywatelami, o kontaktach, które szwankują, pomiędzy którymi mamy dużą lukę. A Jean Monnet powiedział w przeszłości "Nie tworzymy Unii dla państw i rządów, tworzymy ją dla obywateli”.
Unia Europejska rozszerza się, obywateli przybywa, natomiast instytucje europejskie, instytucje Unii Europejskiej mają problem z kontaktowaniem się z obywatelami. Pokazały to bolesne doświadczenia w postaci francuskiego i holenderskiego "nie” wobec konstytucji europejskiej, jak również irlandzkiego "nie” wobec Traktatu z Lizbony. Co prawda instytucje unijne próbują poprawić kontakt z obywatelami, otwierają się na nich, wyraźnie uznają rolę społeczeństwa obywatelskiego. Wachlarz unijnych polityk komunikacyjnych w tym zakresie jest coraz szerszy, przyjął nawet specjalną nazwę dialogu obywatelskiego, ale to za mało. I dlatego Parlament Europejski wychodzi naprzeciw temu wyzwaniu, próbując stworzyć tego typu mechanizm i zaproponować tego typu kontakty pomiędzy instytucjami Unii Europejskiej a jej obywatelami, które wyeliminują brak demokracji, pokażą, że obywatele odgrywają ważną rolę także w procesie podejmowania decyzji na forum Unii Europejskiej.
Art. 10 Traktatu z Lizbony mówi: "Każdy obywatel ma prawo uczestniczyć w życiu demokratycznym Unii. Decyzje są podejmowane w sposób jak najbardziej otwarty i zbliżony do obywatela.” Towarzyszy temu przepis dodatkowy, mówiący jeszcze o inicjatywie legislacyjnej jednego miliona obywateli Unii Europejskiej, którzy po wejściu w życie traktatu lizbońskiego będą mogli wystąpić do Komisji Europejskiej i skłonić ją, by zechciała przygotować wniosek legislacyjny w ważnej dla obywateli sprawie.
Dlatego w tym sprawozdaniu mówię o dialogu obywatelskim, o dialogu, który nie jest definiowany w prawie, ale o dialogu, który jest niezbędny i który chciałabym, by był kierowany, czy kierował się, następującymi zasadami: po pierwsze, wprowadziłam w tym sprawozdaniu zasadę reprezentatywności społeczeństwa obywatelskiego. Chciałabym, aby społeczeństwo obywatelskie było na poziomie Unii Europejskiej dobrze reprezentowane, dobrze to znaczy przez takich partnerów, którzy właściwie, należycie odbijają i reprezentują interesy.
Chcę, aby dialog obywatelski miał charakter wzajemny, dwustronny - to znaczy, by nie tylko Unia Europejska mówiła do obywatela, a obywatel Unii odpowiadał, ale by instytucje unijne informowały obywateli, kiedy ten głos został wzięty pod uwagę i jakie konsekwencje wywołały opinie obywateli. Dlatego potrzebna nam jest informacja zwrotna płynąca z Unii do obywateli.
Chcę, by dialog obywatelski opierał się na zasadzie przejrzystości, transparentności, abyśmy zapraszając do dialogu uczestników reprezentujących społeczeństwo kierowali się jasnymi regułami, abyśmy mieli systematyczną publikację list organizacji, które włączyły się w konsultacje. Dobrze byłoby, aby Unia miała osobę odpowiedzialną za tę właśnie stronę, czyli za dialog.
Zasady prowadzenia dialogu obywatelskiego są trudne do ustalenia i dlatego oczekuję, że Komisja Europejska, która wcześniej już przygotowała określone reguły dotyczące wzmocnionej kultury konsultacji i dialogu (to jest rok 2002), zechce przygotować tego typu zasady, które staną się zasadami wspólnymi dla wszystkich instytucji. I jeszcze chcę tylko wskazać, że państwa członkowskie powinny być także zobowiązane do promowania dialogu obywatelskiego. Chcę, aby wszystko, co w tym sprawozdaniu się pojawia i o czym nie zdążyłam powiedzieć, zostało w pierwszej możliwej sytuacji, czyli przy wyborach do Parlamentu Europejskiego, w kampanii wyborczej, przetestowane i byśmy uczynili ten pierwszy krok w kontaktach z obywatelami europejskimi, przekazując to, co Unia ma im najlepszego do zaoferowania i biorąc od nich nauki, które powinniśmy tutaj włączyć.
Androulla Vassiliou
komisarz. - Panie przewodniczący! Komisja chciałaby przede wszystkim podziękować sprawozdawczyni, pani poseł Grabowskiej, jak również Komisji Spraw Konstytucyjnych, za sporządzone przez nich doskonałe sprawozdanie.
Zgadzamy się, że społeczeństwo obywatelskie odgrywa istotną rolę w procesie integracji europejskiej. Jest ono jednym z głównych instrumentów komunikacji między instytucjami europejskimi, społeczeństwem UE a obywatelami UE. Wspiera ono obywateli w korzystaniu z ich prawa do udziału w demokratycznym życiu Unii.
Komisja ma długą i pozytywną tradycję kontaktów z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. Współpraca między Komisją a społeczeństwem obywatelskim rozwinęła się obejmując szerokie spektrum zagadnień od dialogu politycznego po zarządzanie projektami, zarówno wewnątrz UE, jak i w naszych krajach partnerskich.
Dzięki Traktatowi z Lizbony nasze dotychczasowe praktyki uzyskają bardziej formalną podstawę oraz nowy impet, służący ich dalszemu rozwijaniu. Ponadto zapewni on społeczeństwu obywatelskiemu kolejną możliwość realizacji swoich poglądów za pośrednictwem Inicjatywy Obywatelskiej.
Dla zaangażowania zainteresowanych stron w aktywny dialog konieczne jest zapewnienie społeczeństwu obywatelskiemu odpowiednich instrumentów umożliwiających wyrażanie jego opinii i bycie wysłuchanym. Instytucje UE także potrzebują równie odpowiednich instrumentów, zapewniających, że opinie zasłyszane od społeczeństwa obywatelskiego i obywateli zostaną właściwie odebrane i uwzględnione w systemie. Komisja z zadowoleniem przyjmuje fakt, że obecne sprawozdanie wspiera wiele koncepcji, które Komisja już realizuje.
Wykorzystując swój mandat, obecna Komisja podjęła szereg inicjatyw służących zaangażowaniu organizacji społeczeństwa obywatelskiego i poszczególnych obywateli w debatę publiczną dotyczącą problemów UE. Jednym z najbardziej innowacyjnych przykładów takich działań są społeczne konsultacje, eksperymenty polegające na badaniu opinii publicznej połączonym z debatą oraz konsultacje osobiste.
W celu zrozumienia potrzeb i oczekiwań społecznych Eurobarometr został w okresie ostatnich 35 lat przekształcony w bardzo cenne narzędzie monitorowania opinii społecznej w Europie. Jednakże ani Komisja, ani Parlament nie może samodzielnie zorganizować ogólnoeuropejskiej debaty społecznej. Będzie to możliwe jedynie wtedy, gdy instytucje UE i państwa członkowskie będą ze sobą współpracować. Taki cel przyświeca politycznej deklaracji w sprawie "Partnerskiego procesu komunikacji poświęconej Europie”, podpisanej przez Parlament, Radę i Komisję w dniu 22 października 2008 r.
W tym kontekście Komisja i Parlament już teraz koordynują wysiłki z państwami członkowskimi za pośrednictwem partnerstwa w zarządzaniu, obejmującego regionalne i lokalne kampanie dotyczące konkretnych zagadnień, wiążące się z działaniami podejmowanymi przez władze lokalne i organizacje pozarządowe. To podejście stanie się jeszcze skuteczniejsze dzięki 11 nowym partnerstwom w zarządzaniu w 2009 roku.
Komisja zgadza się z opinią, że owocny dialog jest uzależniony od aktywnego udziału wszystkich stron: instytucji UE, państw członkowskich i społeczeństwa obywatelskiego. Komisja ma nadzieję, że traktat lizboński wejdzie w życie i jest gotowa do podjęcia działań niezbędnych dla praktycznej realizacji jego postanowień oraz dalszego rozwoju dialogu obywatelskiego.
Przewodniczący
Debata została zamknięta.
Głosowanie odbędzie się we wtorek o godz. 12.00.
Oświadczenia pisemne (art. 142 Regulaminu)
Lidia Joanna Geringer de Oedenberg
na piśmie. - (PL) Demokratyczna i bliska obywatelom Unia Europejska wymaga ścisłej współpracy instytucji unijnych i państw członkowskich ze społeczeństwem obywatelskim na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym.
Społeczeństwo obywatelskie, reprezentujące liczne organizacje pozarządowe i organizacje non-profit założone przez obywateli z ich własnej woli, odgrywa bardzo ważną rolę w europejskim procesie integracji, przedstawiając instytucjom europejskim stanowiska i żądania obywateli Unii. Niezmiernie ważne zatem jest skuteczne i rzetelne informowanie obywateli oraz popularyzowanie dialogu obywatelskiego, zwłaszcza w zakresie promowania i propagowania działań i zamierzeń Unii Europejskiej, w budowaniu sieci współpracy europejskiej oraz wzmacnianiu wśród społeczeństwa obywatelskiego tożsamości europejskiej.
Unia Europejska, chcąc osiągnąć swoje cele i zamierzenia polityczne, potrzebuje szerszej debaty publicznej, efektywniejszego dialogu obywatelskiego i większej świadomości politycznej.
Traktat z Lizbony wzmacnia prawa obywateli wobec Unii poprzez ułatwienie im i stowarzyszeniom reprezentatywnym dla społeczeństwa obywatelskiego udziału w debatach nad "Europą obywateli”.
Instytucje Unii Europejskiej powinny podjąć bliższą współpracę na rzecz budowania europejskiego dialogu obywatelskiego i promowania aktywnej postawy europejskiej wśród obywateli UE. Konieczne jest zachęcenie obywateli do szerszego udziału w debatach i dyskusjach europejskich, a także do aktywnego uczestnictwa w nadchodzących wyborach do Parlamentu Europejskiego, ponieważ, jak mówił Jean Monnet, "nie tworzymy Unii dla państw i rządów, tworzymy ją dla obywateli”.
Zita Gurmai  
Członkostwo w organizacjach społeczeństwa obywatelskiego daje obywatelom europejskim możliwość aktywnego udziału w procesie tworzenia polityki. W kontekście realizacji celów UE prawdziwym wyzwaniem jest aktywne zaangażowanie obywateli w ten proces i stworzenie im konkretnych, realnych możliwości podejmowania inicjatyw, zapewniania informacji zwrotnej oraz wyrażania krytyki i odmiennych opinii. Jednakże może to być trudne, ponieważ nie istnieje jedna precyzyjna definicja prawna organizacji społeczeństwa obywatelskiego.
Aby obywatele UE mogli dostrzec korzyści zapewniane im przez Unię Europejską, musimy w dalszym ciągu rozszerzać demokrację, zwiększać przejrzystość i poprawiać skuteczność funkcjonowania UE. W większości przypadków deficyt demokratyczny jest wynikiem tego, że obywatele nie zawsze mają dostęp do istotnych informacji. Niektóre dokumenty odnoszące się do wspólnotowego procesu decyzyjnego nadal nie są dostępne, z tego względu musimy kontynuować proces zmierzający do zapewnienia jeszcze lepszego dostępu do dokumentów roboczych Wspólnoty.
Mechanizm konsultacji stanowi integralną część działania instytucji europejskich. Musimy określić ogólne zasady i minimalny zestaw przepisów dotyczących konsultacji oraz ustanowić ramy konsultacji, które byłyby trwałe, lecz wystarczająco elastyczne, aby dostosować się do szczególnych oczekiwań zainteresowanych stron.
Jo Leinen  
na piśmie. - (DE) Przedmiotowe sprawozdanie stanowi wyraźny sygnał do zbliżenia UE do jej obywateli i proponuje konkretne działania służące realizacji tego celu.
Wzywamy wszystkie instytucje UE do uczynienia dialogu ze społeczeństwem obywatelskim istotnym ogólnym zadaniem w ich działaniach politycznych.
Ludzie popierają UE jedynie wtedy, jeżeli są poinformowani o projektach i działaniach politycznych oraz mogą uczestniczyć w procesie podejmowania decyzji, na przykład za pośrednictwem konsultacji. Odrzucenie traktatu lizbońskiego w Irlandii uświadomiło nam, jakie negatywne konsekwencje dla integracji europejskiej wiążą się z celowym wprowadzaniem w błąd. W przyszłości należy temu zapobiec za pomocą proaktywnego informowania i polityki dialogu. Odnosi się to w szczególności do Rady i rządów państw członkowskich, które powinny podjąć aktywniejsze działania na rzecz zapewnienia lepszej informacji na temat UE.
Konieczne jest ułatwienie i usprawnienie dostępu do dokumentów wszystkich instytucji UE, aby każdy obywatel mógł dokonać oceny ich pracy.
Naszym celem jest stworzenie silnego europejskiego społeczeństwa obywatelskiego, stanowiącego podstawowy warunek rozwoju europejskiej przestrzeni publicznej. Z tego względu wzywamy do stworzenia wreszcie niezbędnych warunków ramowych, co oznacza przede wszystkim kartę stowarzyszeń europejskich, jak również niezbędną podstawową infrastrukturę dla aktywnych obywateli na szczeblu europejskim.
Zdzisław Zbigniew Podkański  
Panie przewodniczący, panie i panowie posłowie! Sprawozdanie poseł Grabowskiej w sprawie perspektyw rozwijania dialogu obywatelskiego w ramach Traktatu z Lizbony jest przykładem marnotrawienia czasu i środków. Rodzi się więc pytanie natury zasadniczej. O co w tej debacie tak naprawdę chodzi? Przecież Traktat jest martwy - odrzuciła go Irlandia w referendum ogólnonarodowym. Oznacza to, że w/w dokument nie ma mocy prawnej. Budowanie czegokolwiek na nim jest budowaniem w próżni, bez podstaw. Budowanie na Traktacie, którego w rzeczywistości nie ma, bo został odrzucony, jest pogwałceniem demokracji i równych praw wolnych narodów. Tak więc po raz kolejny kłania się encyklopedyczna wiedza o pojęciu "demokracja”. W moim pojęciu demokracja jest świadomym wyborem, a nie przymusem i nieliczeniem się z wolą narodów. W demokracji suwerenem jest naród, a nie grupa interesów, zaś najwyższą formą jej wyrazu jest referendum, a nie sprzeczna z wolą narodu decyzja kliki sprawującej władzę. Czy tak trudno to zrozumieć?
Dushana Zdravkova  
Chciałabym pogratulować pani poseł Grabowskiej jej doskonałego sprawozdania, które - jestem pewna -przyczyni się do usprawnienia i rozwoju dialogu obywatelskiego. Można bardzo wiele powiedzieć o rozwoju dialogu między obywatelami Unii Europejskiej a jej instytucjami. Jako przewodnicząca stowarzyszenia obywatelskiego w Bułgarii mocno wierzę, że jest to jeden z najważniejszych elementów przyszłego rozwoju Europy, który należy pilnie zreformować i usprawnić.
Uważam, że to sprawozdanie umożliwi Parlamentowi Europejskiemu opracowanie niezbędnych wytycznych i zaleceń dla innych instytucji, ale również dla organizacji społecznych, ponieważ bez ich współpracy i udziału nie uda się nam osiągnąć celów, które sobie postawiliśmy.
W sprawozdaniu proponuje się dialog na zasadach równości, uwzględniając różnice pomiędzy różnymi stowarzyszeniami oraz ich niezależność. Będzie to stanowić wsparcie dla udziału społeczeństwa w procesie politycznym, pomagające sprostać wielu stojącym przez nim wyzwaniom, zarówno na szczeblu krajowym, jak i europejskim. Właśnie z tego względu kluczowe znaczenie ma opracowanie zróżnicowanego podejścia w celu osiągnięcia efektów na szczeblu lokalnym, z uwagi na zróżnicowany poziom rozwoju, tak w różnych krajach, jak i w różnych sektorach.
Liczę, że inne instytucje i państwa członkowskie jak najszybciej uwzględnią nasze zalecenia, nawet jeżeli traktat lizboński nie wejdzie w najbliższym czasie w życie.
