Stosowanie dyrektywy 2004/38/WE w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich (krótka prezentacja) 
Przewodniczący
Następnym punktem posiedzenia jest sprawozdanie sporządzone przez panią poseł Vălean w imieniu Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych, dotyczące stosowania dyrektywy 2004/38/WE w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich.
Adina-Ioana Vălean
sprawozdawczyni. - Panie przewodniczący! Ze wszystkich praw podstawowych przyznanych obywatelom UE, tym, które pomaga nam wszystkim jednoczyć się najbardziej jest prawo do swobodnego przemieszczania się w Unii Europejskiej.
To prawo, przewidziane w Traktatach, zostało wprowadzane w życie dyrektywą 2004/38/WE, która ustanawia warunki i ograniczenia w korzystaniu z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu dla obywateli UE i członków ich rodzin w zakresie swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium UE.
Począwszy od 1 stycznia 2006 r. ponad 8 milionów obywateli UE korzysta z prawa do zamieszkania w innym państwie członkowskim, a miliony innych korzystało z niego w związku z podróżowaniem po UE.
Jako sprawozdawczyni Parlamentu Europejskiego w sprawie oceny tej dyrektywy muszę powiedzieć, że wykonanie prawa do swobodnego przemieszczania się obywateli jest w poważnym stopniu lekceważone w państwach członkowskich, które stwarzają przeszkody stanowiące naruszenie Traktatów i tej dyrektywy.
Po pierwsze, mówiąc o transpozycji dyrektywy przez państwa członkowskie, można w najlepszym razie stwierdzić, że przebiega ona niezadowalająco. Komisja zwraca uwagę na wiele problemów, z których część przyczynia się do naruszenia zasadniczych praw obywateli UE, o ich występowaniu świadczą również wyniki dwóch niezależnych badań zleconych przez Parlament Europejski. Te problemy zostały omówione w moim sprawozdaniu.
Istnieje wiele nieuzasadnionych obciążeń administracyjnych, na które napotykają zwłaszcza członkowie rodzin pochodzących z krajów trzecich. Wśród nich należy wymienić: wymogi dotyczące wjazdu i w szczególności znaczne opóźnienia proceduralne; nieuznawanie praw do swobodnego przemieszczania się niektórych zarejestrowanych partnerów, również w związkach partnerów tej samej płci; wyjątki przewidziane w polityce publicznej służące celom ekonomicznym lub bezpieczeństwa, które nie uwzględniają zasady proporcjonalności i przyczyniają się do nadużyć przy wydawaniu decyzji o wydaleniu; dyskryminacja obywateli niektórych państw członkowskich i społeczności etnicznych w zakresie praw, które powinny być im przyznane na mocy dyrektywy.
Po drugie, oczywiście zgadzam się, że dla osób, które skupiają się wyłącznie na kwestii nadużywania i niewłaściwego stosowania tego prawa, te zagadnienia są ważne, ale podkreślam, że na mocy przepisów art. 35 dyrektywy państwa członkowskie dysponują już możliwościami zwalczania nadużyć, takich jak zawieranie małżeństw fikcyjnych lub oszustwa - wystarczy tylko wprowadzić te przepisy w życie.
Chcę także nadmienić, że w sposób konstruktywny współpracowałam z przedstawicielami parlamentów krajowych i Komisji, a także ze sprawozdawczynią Komisji Prawnej, panią poseł Frassoni, i te osoby podzielały moje obawy co do wyżej wspomnianych problemów z transpozycją oraz stanowisko, że wszystkie strony muszą pomóc w ich niezwłocznym rozwiązaniu.
W moim sprawozdaniu znajduje się również wezwanie do podjęcia różnych działań mających na celu zapewnienie rozwiązań. Jednym z najważniejszych i natychmiastowych kroków, które należy podjąć jest opracowanie przez Komisję kompleksowych wytycznych dotyczących transpozycji. Te wytyczne służyłyby zapewnieniu jasności interpretacji takich pojęć jak "wystarczające zasoby” i "bezpieczeństwo publiczne”. Gdy to zadanie zostanie już wykonane, wówczas do państw członkowskich należałoby wprowadzenie w życie tych wytycznych, najlepiej do końca 2009 roku.
Dyskryminacyjne porozumienia przejściowe ograniczające swobodę przemieszczania się pracowników z państw członkowskich, które przystąpiły do UE po 2004 roku, muszą być ostatecznie uchylone lub poddane weryfikacji.
Należy przeznaczyć większe fundusze na pomoc w podejmowaniu lokalnych działań na rzecz integracji obywateli UE mieszkających w innych państwach członkowskich i - wreszcie - w stosunku do państw członkowskich, które nie przestrzegają przepisów dyrektywy Komisja nie może zwlekać z wszczynaniem postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom.
Musimy przyjąć do wiadomości, że państwa członkowskie mają obowiązek w końcu prawidłowo stosować przepisy i dokonać transpozycji dyrektywy, by te i inne problemy zostały niezwłocznie rozwiązane. Nie powinny próbować uchylać się od obowiązku zapewnienia swobody przemieszczania poprzez domaganie się kompleksowego przeglądu dyrektywy. Parlament Europejski zdecydowanie sprzeciwia się takiemu przeglądowi i dziękuję Komisji, że ona także zajmuje w tej kwestii takie samo stanowisko.
Czas, żeby państwa członkowskie i Rada zapewniły, by Europa była miejscem, w którym nie tylko kapitał, usługi i towary, ale także nasi obywatele mogą swobodnie się przemieszczać. Bez takiego swobodnego przemieszczania nie ma Europy.
Pozwolę sobie na zakończenie powiedzieć, że przeniosę zweryfikowaną poprawkę ustną do przypisu w moim sprawozdaniu, żeby usunąć wszelkie preteksty, które mogliby wykorzystać przeciwnicy swobodnego przemieszczania, kierujący się nacjonalistycznymi, rasistowskimi i ksenofobicznymi pobudkami, choć nie mają odwagi powiedzieć o tym otwarcie, by głosować przeciwko mojemu sprawozdaniu.
Podczas jutrzejszego głosowania imiennego dowiemy się, kto popiera Europę i obywatelstwo europejskie, swobodę przemieszczania się i prawa obywateli wolne od dyskryminacji, a kto jest im przeciwny.
Günter Verheugen
wiceprzewodniczący Komisji. - (DE) Panie przewodniczący, szanowni państwo! Chciałbym wyrazić pani poseł sprawozdawczyni najszczersze podziękowania za jej nadzwyczajne sprawozdanie i doskonałą, i konstruktywną współpracę w tej bardzo delikatnej dziedzinie.
Swoboda przemieszczania się osób jest jedną z najważniejszych swobód europejskiego rynku wewnętrznego. Leży ona u podstaw funkcjonowania tego rynku, a więc także konkurencyjności gospodarki europejskiej. Musimy wyraźnie powiedzieć, że problemy z wdrażaniem prawa wspólnotowego w tej dziedzinie zdecydowanie przyczyniają się do podważenia najważniejszych zasad, które stanowią fundament Europy. Dlatego też ta sprawa ma zasadnicze znaczenie.
Z zadowoleniem przyjmuję więc sprawozdanie, które jest uzupełnieniem sprawozdania Komisji przyjętego 10 grudnia 2008 r. w sprawie stosowania dyrektywy 2004/38/WE. Jestem też zadowolony, że wszystkie wnioski w sprawozdaniu PE pokrywają się ze sformułowanymi w sprawozdaniu Komisji.
Jestem przekonany, że mamy teraz pełny obraz sytuacji w zakresie transpozycji i stosowania tej dyrektywy w państwach członkowskich, i uważam, że nadszedł czas na rzeczywiste działania. W sprawozdaniu podkreśla się - zupełnie słusznie - że odpowiedzialność za prawidłową transpozycję i stosowanie dyrektywy spoczywa na państwach członkowskich. Znajduje się w nim również apel do Komisji wzywający do podjęcia działań w niektórych dziedzinach. Pozwolę sobie więc wyjaśnić, jakie aspekty w związku z tym Komisja uznaje za mające priorytetowe znaczenie.
Komisja przywiązuje wielką wagę do pełnego i prawidłowego stosowania tej dyrektywy. Jest to jeden z priorytetów wymienionych w 25. rocznym sprawozdaniu Komisji w sprawie monitorowania stosowania prawa wspólnotowego (z 2009 roku).
Komisja będzie w dalszym ciągu podejmować działania mające na celu zapewnienie, by dyrektywa została prawidłowo transponowana i stosowana w całej Unii Europejskiej. W nadchodzących miesiącach będziemy odbywać dwustronne spotkania z państwami członkowskimi, żeby rozmawiać o bardzo wielu przypadkach niewłaściwej transpozycji i nieodpowiedniego stosowania dyrektywy. Jeżeli nie uda się osiągnąć zadowalającego postępu, Komisja bez wahania będzie od razu wszczynać w stosunku do tych państw członkowskich, które nie wywiązują się z obowiązków postępowania w sprawach uchybienia zobowiązaniom.
Komisja zamierza służyć informacjami i pomocą tak państwom członkowskim, jak i bezpośrednio obywatelom. Jednym ze sposobów realizacji tej inicjatywy będzie wydanie wytycznych dotyczących wielu kwestii, które okazały się problematyczne podczas transpozycji i stosowania dyrektywy, na przykład związanych z wydaleniem i postępowaniem w przypadkach nadużyć. W wytycznych zostaną również uwzględnione zagadnienia uznane za problematyczne w sprawozdaniu Parlamentu.
Komisja będzie kontynuować współpracę z państwami członkowskimi na szczeblu technicznym w grupach eksperckich w celu identyfikacji trudności i wyjaśnienia kwestii związanych z interpretacją przepisów dyrektywy.
Niemniej jednak muszę w tym miejscu powiedzieć, pani poseł Vălean, że Komisja nie może zaakceptować propozycji numer 23. Ta propozycja dotyczy wizyt w terenie zespołów złożonych z ekspertów i systemu wzajemnych ocen, opierającego się na tych wizytach. Muszę zwrócić uwagę pani poseł, że takie wzajemne oceny przeprowadza się na ogół w ramach trzeciego filaru, a nie na mocy prawa wspólnotowego. Ze względu na tradycje prawne i administracyjne oraz rozwiązania wybrane przez państwa członkowskie w związku z transpozycją dyrektywy, oczekiwana wartość dodana takich wzajemnych ocen byłaby raczej ograniczona. Państwa członkowskie, jak pani poseł wiadomo, mogą według własnego uznania wybierać formę i metody transpozycji dyrektyw.
Komisja będzie jednak zwracać szczególną uwagę na przekazywanie informacji na temat dyrektywy, będzie rozpowszechniać uaktualnione i uproszczone przewodniki dla obywateli UE i wykorzystywać Internet do upowszechniania informacji. Będzie również wzywać państwa członkowskie do informowania ich obywateli o przysługujących im prawach w drodze kampanii mających na celu zwiększanie świadomości.
Chcę powiedzieć, że Komisja jest gotowa przyjąć ogromną większość propozycji zawartych w sprawozdaniu Parlamentu. Chciałbym podziękować Parlamentowi Europejskiemu za okazane wsparcie i za sugestie dotyczące sposobu zapewnienia prawidłowego stosowania tej ważnej dyrektywy, która dotyczy tylko i wyłącznie właściwego stosowania jednej z czterech podstawowych swobód w sferze integracji europejskiej.
Przewodniczący
Zamykam ten punkt posiedzenia.
Głosowanie odbędzie się jutro.
Oświadczenia pisemne (art. 142 rozporządzenia)
Alin Antochi  
Deklaruję swoje pełne poparcie dla sprawozdania pani poseł Vălean dotyczącego stosowania dyrektywy 2004/38/WE, tym bardziej, że ostatnie wydarzenia, które miały miejsce w niektórych państwach członkowskich dowiodły, że w rażący sposób naruszana jest jedna z czterech podstawowych swobód, a mianowicie prawo obywateli do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich.
Ponadto nieskuteczna transpozycja, czy wręcz brak transpozycji tej dyrektywy do krajowego ustawodawstwa państw członkowskich, to powody wielu przypadków nadużyć w postaci skomplikowanych formalności i restrykcyjnej interpretacji przepisów prawa w odniesieniu do "przebywania nielegalnie”, czego konsekwencją były niesprawiedliwe zatrzymania i wydalenia obywateli europejskich. Niemniej jednak rozwiązaniem tych problemów nie jest zamknięcie granic, lecz konkretne działania ułatwiające obywatelom integrację w charakteryzujących się różnorodnością społeczeństwach europejskich.
Jestem przekonany, że sprawozdanie będące przedmiotem dyskusji w znacznym stopniu przyczyni się do monitorowania transpozycji przepisów ustanowionych w tej dyrektywie, jeżeli państwa członkowskie i Komisja będą ze sobą skutecznie współpracować w tej dziedzinie.
Obecnie życzeniem każdego europejskiego obywatela jest żyć w Unii Europejskiej, w której podstawowe wartości, takie jak swoboda przemieszczania się, są respektowane. Nie możemy jednak zapominać, że wszyscy musimy wnieść własny wkład, jeśli chcemy ten cel osiągnąć.
