Beperkte beschikbaarheid van vaccins voor ontwikkelingslanden (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde is de mondelinge vraag van Charles Goerens, namens de ALDE-Fractie, aan de Commissie: Beperkte beschikbaarheid van vaccins voor ontwikkelingslanden (B7-0214/2009).
Charles Goerens
vraagsteller. - (FR) Mijnheer de Voorzitter, via deze vraag aan de Commissie wilde ik graag helpen na te gaan langs welke wegen we een einde kunnen maken aan de onrechtvaardigheid dat 80 procent van de wereldbevolking verstoken blijft van het vaccin tegen de Mexicaanse griep (A/H1N1) in het bijzonder en van vaccins in het algemeen.
Het probleem is niet nieuw. De vraag komt namelijk elk jaar weer aan de orde in verband met het griepseizoen. Over het algemeen duiken nieuwe griepvirussen het eerst op in ontwikkelingslanden. Vanaf dat moment gaan laboratoria in geïndustrialiseerde landen een nieuw vaccin produceren. Ze kunnen daarmee pas beginnen zodra ze beschikken over stammen uit de landen - doorgaans een ontwikkelingsland - waar het nieuwe griepvirus als eerste is opgedoken. Eenmaal ontwikkeld zijn er van het vaccin net genoeg doses om de bevolkingen van de industrielanden te beschermen. Hieruit volgt dat de bevolkingen van het zuidelijk halfrond niet beschermd worden tegen pandemieën.
Ik richt me tot de Commissie om haar te vragen wat ze denkt te gaan doen om deze onrechtvaardige situatie een halt toe te roepen. Is het moreel verdedigbaar om de mate van gezondheidsbescherming van een volk afhankelijk te stellen van de financiële middelen waarover het bewuste land beschikt? Ook zou ik graag willen weten of de Commissie ons kan vertellen welke middelen ze in staat is te mobiliseren om deze leemte op te vullen. Wat zou, als de nood aan de man komt, de strategie van de Commissie zijn, en welke partnerschappen zou ze aangaan met de betreffende landen en met de instellingen van de Verenigde Naties, of met de particuliere sector, om vaccins beschikbaar te stellen aan burgers in ontwikkelingslanden?
Vormt het systeem van de WHO voor de bescherming van intellectueel eigendom, dat ik niet heb genoemd in mijn schriftelijke versie, een obstakel voor de productie van vaccins door ontwikkelingslanden? Zo ja, zou de Europese Unie dan bereid zijn binnen de WHO een debat op gang te brengen om dat obstakel te verwijderen?
Ik wilde tot slot nog één laatste vraag stellen. Kan de Commissie een overzicht geven van de maatregelen die moeten worden genomen om de kwaliteit van de zorgvoorzieningen in ontwikkelingslanden te verbeteren, hetgeen een essentiële voorwaarde is voor een eerlijkere verdeling van vaccins?
Leonard Orban
Ik dank de afgevaardigde Charles Goerens voor zijn vraag, die mij de gelegenheid biedt om de aspecten die rechtstreeks betrekking hebben op de influenza A/H1N1-pandemie te behandelen, alsmede de verdere aspecten met betrekking tot de bijdrage van de Europese Commissie aan de verbetering van de gezondheidsinfrastructuur in ontwikkelingslanden.
De Gemeenschap heeft zowel intern als extern actie tegen de influenza A/H1N1-pandemie ondernomen. We hebben te maken met een crisis waarvoor een mondiale aanpak vereist is, zowel met het oog op effectiviteit van de bescherming van onze burgers als vanuit het standpunt dat we solidair moeten zijn met de minder ontwikkelde landen.
Als we het over effectiviteit hebben, gaat het om de snelle waarschuwingssystemen, het op de voet volgen van de pandemie en het virus zelf, en de beoordeling van de effectiviteit van de preventieve en curatieve maatregelen in de landen waar de pandemie is begonnen, wat allemaal essentiële elementen zijn in de voorbereiding en aanpassing van onze eigen reacties. We hebben het echter ook over solidariteit, omdat de Europese Unie, als voornaamste financier van publieke ontwikkelingshulp en belangrijke partner van een groot aantal ontwikkelingslanden, deze landen in de aanpak van de nieuwe dreigingen moet steunen.
In onze reactie op deze dreigingen, beginnen wij, de Commissie en de Europese Unie als geheel, onze inspanningen niet helemaal vanuit het niets. De EU heeft, samen met instanties als de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), de Wereldbank en andere organisaties, op grond van de eerdere vogelgriep die voortkwam uit het H5N1-virus, effectieve procedures kunnen invoeren voor informatie-uitwisseling en coördinatie van technische bijstand, alsmede financiële instrumenten zoals een trustfonds bij de Wereldbank. De wereld is nog nooit zo goed voorbereid geweest op een pandemie, zoals mevrouw Chan, directeur-generaal van de WHO, zegt. In deze systemen, waarvan de bestanddelen nu zijn uitgebreid om iedere soort griep te kunnen aanpakken, heeft de Commissie al een bijzonder belangrijke rol gespeeld en zij zal dit blijven doen.
Met betrekking tot de algemene beschikbaarheid van vaccins voor ontwikkelingslanden kan gezegd worden dat de nieuwe grieppandemie het debat heeft doen opleven dat al ruim twee jaar gaande is binnen de WHO en binnen de werkgroep die voorbereidingen voor de grieppandemie treft en die is opgezet op verzoek van de Wereldgezondheidsvergadering, na de beslissing van Indonesië - waar de heer Goerens op heeft gewezen.
Deze week presenteert de WHO in Genève de eerste aanbevelingen van de groep waarin de Gemeenschap een actieve rol heeft gespeeld. Volgens de resolutie van de Wereldgezondheidsvergadering moeten de uiteindelijke aanbevelingen worden voorgelegd aan de Uitvoerende Raad van de WHO, die eind januari bij elkaar komt. Op dat moment moet een zo goed mogelijk evenwicht worden gevonden tussen enerzijds het stimuleren van het onderzoek naar geneesmiddelen en een snelle ontwikkeling van nieuwe medische producten die grotendeels uit onderzoek in de particuliere sector voortkomen - waarvoor intellectuele eigendomsrechten tegenwoordig een belangrijke stimulans vormen - en anderzijds een eerlijke toegang tot de producten die op basis van dit onderzoek zijn geproduceerd.
De Europese Gemeenschap heeft haar bedenkingen bij een beperking op de uitwisseling van biologisch materiaal dat voor de relevante onderzoeksactiviteiten nodig is. Voor een snelle ontwikkeling en verspreiding van mogelijke maatregelen tegen de pandemie is een actieve internationale samenwerking, die transparant is en wordt gecoördineerd door erkende instellingen zoals de WHO en haar netwerk, van cruciaal belang.
In het specifieke geval van influenza A/H1N1, waarvoor geen vaccinvoorraad bestond, is ook gesproken over de kwestie van de productiecapaciteit en over wie de eerste optie op deze capaciteit heeft wanneer er enorme bestellingen worden gedaan door landen die over de benodigde middelen beschikken. Een bemoedigend teken van mondiale solidariteit is de toezegging van sommige vaccinproducenten en meer recent, van sommige landen, om 10 procent van hun productie of bestellingen aan ontwikkelingslanden te doneren of tegen een gereduceerde prijs te verkopen.
Wat de Commissie betreft, is steun aan derde landen bij de aanpak van de pandemie van essentieel belang en deze steun moet niet beperkt blijven tot de toegang tot vaccins wanneer deze beschikbaar zijn. Het is van het grootste belang dat de op consolidering van gezondheidsinfrastructuren gerichte steun van de Commissie en de lidstaten in verschillende vormen blijft bestaan, naast hulp bij projecten, sectorale of algemene begrotingssteun voor partnerlanden en zelfs hulp voor internationale organisaties.
Met name door ervoor te zorgen dat de aandacht gericht zal blijven op prioritaire ziekten en interventies moet gegarandeerd worden dat het principe dat landen verantwoordelijk zijn voor hun eigen ontwikkeling in acht wordt genomen en dat de beloften om effectieve steun te bieden worden nagekomen. De basis voor de reactie op een pandemie is in de allereerste plaats de aanwezigheid van gezondheidsinfrastructuren die beter toegerust zijn en waarin gevallen vroegtijdig worden behandeld, opdat preventieve middelen op een eerlijke manier beschikbaar gesteld kunnen worden, wanneer deze beschikbaar zijn.
Wanneer zich een ernstige crisis voordoet, zal de Europese Commissie haar middelen voor humanitaire steun en noodinterventie kunnen mobiliseren en zal zij ook flexibel gebruik kunnen maken van de middelen die reeds aan de om hulp vragende partnerlanden zijn toegewezen. Tijdens een dergelijke ernstige crisis zullen non-gouvernementele organisaties en, niet te vergeten, de grotere institutionele netwerken zeker een belangrijke rol spelen. De Commissie weet dat zij erop kan rekenen dat deze instanties ook daadwerkelijk in actie zullen komen.
Gay Mitchell
namens de PPE-Fractie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, de onvermijdelijke komst en het steeds opnieuw terugkeren van de grieppandemie heeft de kwestie van de vaccinatie in het middelpunt van de publieke belangstelling geplaatst. Maar voor de ontwikkelingslanden is dit een reeds lang bestaand en hardnekkig probleem. De mondelinge vraag van vanmorgen geeft op overduidelijke wijze aan hoe hypocriet en onrechtvaardig de westerse wereld is, die van ontwikkelingslanden materiaal voor vaccins vraagt om haar rijke burgers te beschermen en vervolgens het lef heeft om diezelfde vaccins terug te verkopen aan de armen.
Niet alleen is het noodzakelijk dat ontwikkelingslanden dezelfde toegang tot griepvaccinatie hebben, maar bovendien moeten we ons inspannen om een systeem in te voeren waarbij de armste mensen in de wereld, die bijna altijd veel meer blootstaan aan ziekten, de kans krijgen zich te beschermen tegen ziekten die te voorkomen zijn - iets wat wij in het westen als een vanzelfsprekendheid beschouwen. Tuberculose is een goed voorbeeld van de tegenstelling tussen ons en onze buren in de ontwikkelingslanden. In Europa is het regel dat kinderen de BCG-vaccinatie ontvangen, waarvan de werkzaamheid meer dan 80 procent is. Dit heeft ertoe geleid dat tuberculose in Europa niet langer de voortdurende bedreiging is die de ziekte eens was.
Vergelijk dit eens met de ontwikkelingslanden, waar 26 procent van de onnodige sterfgevallen is toe te schrijven aan tuberculose. De gevolgen van tuberculose in deze landen worden nog versterkt door het feit dat het een uiterst besmettelijke ziekte is die zich gemakkelijk door de lucht verspreidt binnen besloten ruimten zoals die voorkomen in de erbarmelijke krottenwijken die in veel ontwikkelingslanden zo talrijk zijn. Voeg daar nog bij het feit dat 50 procent van de aidspatiënten in Afrika bezuiden de Sahara, waar hiv/aids wijdverbreid is, tuberculose zal krijgen, en we beseffen hoe gelukkig we zijn om in een relatief goed beschermd gebied te leven met de vaccinatieprogramma's die we hebben.
Voor een echt succesverhaal over wat vaccinatie vermag en de noodzaak van ontwikkelingshulp in het algemeen, hoeven we niet verder te zoeken dan het voorbeeld van de mazelen in Afrika, waar, grotendeels dankzij vaccinatieprogramma's, het aantal sterfgevallen ten gevolge van deze ziekte tussen 2000 en 2006 met 90 procent is afgenomen.
Mijnheer de Voorzitter, het is duidelijk dat vaccinatie werkt en het is duidelijk dat we een verantwoordelijkheid hebben ten opzichte van de mensen die de rampzalige gevolgen ondervinden van de afwezigheid van vaccinaties. Ik pleit er sterk voor dat we in dit Parlement de druk op de ketel houden om ervoor te zorgen dat deze voorziening beschikbaar komt voor de armsten van de armen.
Voordat ik weer ga zitten, wil ik graag een punt van orde naar voren brengen: doe alstublieft iets aan de liften in dit gebouw. Ik ging in de lift omhoog en omlaag, toen de deuren geblokkeerd raakten en ik kwam hier maar net op tijd aan voor het debat. Iedereen klaagt erover. Er moet iets aan gedaan worden.
De Voorzitter
Mijnheer Mitchell, met betrekking tot het door u naar voren gebrachte punt met betrekking tot de liften wil ik iets onthullen dat mogelijk een geheim onderdeel is van de discussies in het Bureau. Tijdens de laatste vergadering van het Bureau heb ik het zojuist beschreven probleem aan de kaak gesteld, dat helaas niet alleen in Straatsburg optreedt. Ook in Brussel was het wekenlang werkelijk onmogelijk je door de doolhof van Parlementsgebouwen te verplaatsen omdat de liften het niet deden.
Het Bureau zal deze kwestie toespelen aan de betrokken diensten, zodat de liften op de een of andere manier beter kunnen functioneren.
Michael Cashman
namens de S&D-Fractie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, ik wil het Parlement graag bij de liften weghalen en terugbrengen naar vaccins die voorkomen dat er mensen sterven. Ik denk dat we ons juist daarop moeten richten. Natuurlijk steun ik de oproep die we hebben gehoord met betrekking tot het A/H1N1-virus, maar ik wil de zaak in een veel bredere context plaatsen: in feite, mijnheer de Commissaris, zijn er systemen die werken, en vaccins werken. Kijk naar de pneumokokkenziekte. Het is een bacteriële infectie die longontsteking, meningitis en sepsis veroorzaakt en relatief onbekend is, ondanks dat het wereldwijd de belangrijkste door vaccinatie bestrijdbare dodelijke ziekte onder kinderen onder de vijf jaar is.
De bacterie pneumokok is de voornaamste oorzaak van longontsteking, een ziekte die jaarlijks de levens van twee miljoen kinderen eist. Dit is een wereldwijd volksgezondheidsprobleem waar oplossingen voor bestaan. Het zal u interesseren dat de Commissie en veel lidstaten al toezeggingen hebben gedaan om vaccinatie in de armste landen van de wereld te steunen via de internationale financieringsfaciliteit voor vaccinatie ("International Finance Facility for Immunisation”, IFFIm) en de vroegtijdige marktverbintenis ("Advance Market Commitment”, AMC) ter bestrijding van de pneumokokkenziekte - zaken die u niet genoemd hebt.
Maar we kunnen en moeten meer doen om bestrijding van de pneumokokkenziekte binnen de bestaande inspanningen op het gebied van volksgezondheid en ontwikkeling voorrang te geven en daartoe met de ontwikkelingslanden samen te werken. De pneumokokken-AMC biedt landen een buitengewone kans om hun kinderen tegen deze te voorkomen dodelijke ziekte te beschermen. Het trieste feit doet zich echter voor dat van de 71 landen die in aanmerking komen, er minder dan twintig een aanvraag hebben ingediend voor AMC-financiering, die zoveel levens zal redden.
Ik wil het Parlement eraan herinneren dat ruimere toegang tot essentiële vaccins de sleutel is tot het realiseren van millenniumdoelstelling 4: een vermindering met tweederde van de kindersterfte in 2015. We moeten ervoor zorgen dat we deze vaccins ter beschikking stellen aan de landen die ze het meest nodig hebben. Het is een eenvoudige stap, die eenvoudigweg miljoenen kinderlevens zal redden. Er is dit Parlement een schriftelijke verklaring over deze zaak voorgelegd, inclusief de bundeling van octrooien. Ik dring er sterk bij de leden op aan deze verklaring te ondertekenen en iets te doen dat zoden aan de dijk zet.
Frédérique Ries
namens de ALDE-Fractie. - (FR) Mijnheer de Voorzitter, zoals we weten zullen deze week de meeste van onze lidstaten starten met de eerste vaccinatiegolf tegen de griep A/H1N1, terwijl we tegelijkertijd moeten constateren hoe weinig vooruitgang er op dit terrein is geboekt als het gaat om de beschikbaarheid van vaccins voor ontwikkelingslanden.
Het is daarnet al gezegd: elk jaar overlijden in deze landen miljoenen mensen, en voornamelijk kinderen, aan een hele reeks aandoeningen, zoals met name mijn collega Mitchell eerder heeft gezegd.
Ik zeg niet dat de oplossing eenvoudig is, vooral - niet alleen, maar vooral - omdat de beschikbaarheid van vaccins niet helemaal te vergelijken is met de beschikbaarheid van geneesmiddelen, om ten minste twee specifieke redenen: het beperkte aantal producenten en de koelketen die nog altijd lastig te beheersen is. Er zijn echter ook positieve aspecten, zoals het feit dat het virus voorlopig niet muteert en de aangekondigde beschikbaarheid van drie miljard doses per jaar. Dit zijn vanzelfsprekende aspecten die de ontwikkeling van een wereldwijde strategie vereisen en bevorderen.
In de beperkte tijd die mij is gegund, wil ik tot slot zeggen, mijnheer de Voorzitter, dat ik dan ook denk dat de Europese Unie zich vierkant achter de oproep van de WHO voor een eerlijke verdeling van vaccins moet scharen, bovenal in de gebieden met een hoog sterftecijfer, en dat we daarnaast private en publieke partnerschappen mogelijk moeten maken en moeten stimuleren om het wereldwijde tekort aan vaccins doeltreffend te bestrijden.
Marisa Matias
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, in de eerste plaats wens ik het belang te onderstrepen van de vraag die de heer Goerens hier heeft gesteld, aangezien het gaat om een kwestie van elementaire rechtvaardigheid. We zijn ons er ten volle van bewust dat bij het uitbreken van een A-grieppandemie de landen van het zuidelijk halfrond veel meer te lijden zullen hebben van de ziekte en de gevolgen van de verspreiding van het virus dan die van het noordelijk halfrond. We zien elk jaar opnieuw lijdzaam toe hoe miljoenen burgers sterven ten gevolge van pandemieën die in de noordelijke landen reeds zijn uitgebannen of behandeld kunnen worden. Het zijn er veel: malaria, dengue, gele koorts, tuberculose. De lijst is oneindig en toch doen we niets om dit probleem op te lossen.
We gebruiken de landen van het zuidelijk halfrond inderdaad als gratis leveranciers van specimens van nieuwe virusstammen om de behandeling in de landen van het noordelijk halfrond te verbeteren, maar we dragen geen doeltreffende oplossing aan voor deze problemen. Daarom wil ik nog enkele vragen toevoegen aan wat hier reeds is aangekaart.
Hoe willen we dit probleem aanpakken? Als een probleem van volksgezondheid of als een handelskwestie? Als we het als een volksgezondheidsprobleem wensen aan te pakken, moeten we zorgen voor gelijke toegang tot de behandeling in alle delen van de wereld, en in dat geval moeten we waarborgen dat onze inspanningen meer effect sorteren. Anderzijds zou ik graag vernemen - en ik hoop dat het antwoord op deze vraag negatief is - of we misschien wachten op een overschot aan vaccins in Europa of op het verschijnen van onaanvaardbare nevenwerkingen om onze vrijgevigheid bot te vieren en plotseling de nodige vaccins naar de landen van het zuidelijk halfrond te versturen?
Ten slotte zou ik nog willen weten of wij als Europeanen, de Europese Unie en de Commissie ons prettig voelen met een systeem of een model waarin de landen van het noordelijk halfrond pandemieën behandelen op basis van een preventiemodel terwijl de landen van het zuidelijk halfrond het met lapmiddelen of onze overschotten moeten doen.
De Voorzitter
Het woord is nu aan de heer Guerrero Salom, en ik ben erg blij en ook enigszins ontroerd voor het eerst het woord te kunnen geven aan iemand die al vele jaren een goede vriend en collega is.
Enrique Guerrero Salom
(ES) Hartelijk dank voor uw vriendelijke woorden, mijnheer de Voorzitter. Ik ben vereerd voor een instelling te werken waarvan u op dit moment vicevoorzitter bent.
Ik wil graag hierbij graag het belang van deze vraag benadrukken, namelijk het steunen van ontwikkelingslanden om een pandemie van de griep A/H1N1 te voorkomen en te bestrijden.
Los van de pandemie wil ik ook graag onderstrepen dat ontwikkelingslanden zwaarder door ziektes worden getroffen dan ontwikkelde landen. Aan veel ziektes die in de ontwikkelde landen al zijn verdwenen gaan in ontwikkelingslanden nog steeds tientallen miljoenen mensen dood.
Die landen hebben de plicht de gezondheid van hun inwoners, hun burgers, te waarborgen, maar hebben daar niet de middelen voor. Die landen hebben vaccins nodig in de strijd tegen aids, tuberculose, malaria en infectiezieken, maar die hebben ze niet en kunnen ze ook niet kopen.
Ik roep de Commissie op om, zoals de commissaris al heeft aangegeven, allianties te sluiten, programma's op te zetten, donorlanden aan te spreken en maatregelen te nemen om ervoor te zorgen dat ontwikkelingslanden hun burgers generieke geneesmiddelen kunnen bieden tegen betaalbare prijzen.
Leonard Orban
In aanvulling op wat ik in het begin heb gezegd, wil ik graag nog de nadruk leggen op de volgende punten. De Europese Commissie biedt voortdurend financiële steun aan een groot aantal ontwikkelingslanden voor zaken op het gebied van de gezondheidszorg, als onderdeel van projecten, programma's en begrotingssteun.
Om aan nationale prioriteiten tegemoet te komen, zal de Commissie, samen met haar partners, onderzoeken hoe zij van deze middelen gebruik kan maken om de methoden voor de bestrijding van de pandemie te verbeteren. Wat ik impliciet al gezegd heb, zal ik nog eens expliciet zeggen: de Europese Commissie beschikt niet over de technische en financiële instrumenten om de vaccins zelf aan te schaffen.
Door nauw samen te werken met de Wereldgezondheidsorganisatie en door met verschillende belanghebbenden verbintenissen aan te gaan en afspraken te maken, zullen we echter samenwerken in de voorbereiding van de antwoorden op de verzoeken rond dit onderwerp.
De Voorzitter
Hiermee is dit onderdeel beëindigd.
