Plechtige vergadering - Tsjechische Republiek
De Voorzitter
Mijnheer de president van de Tsjechische Republiek, hartelijk welkom bij het Europees Parlement.
Václav Klaus
president van de Tsjechische Republiek. - (CS) Graag zou ik u allereerst willen bedanken voor de uitnodiging om hier te komen spreken in het Europees Parlement, een van de belangrijkste instellingen van de Europese Unie. Ik ben hier weliswaar al meerdere malen geweest, maar nog nooit eerder had ik de kans de voltallige vergadering toe te spreken en ik beschouw het dan ook als een grote eer. Het unieke publiek van gekozen afgevaardigden uit 27 landen van alle politieke kleuren en opvattingen waar ik nu voor sta, is even uniek als het nu reeds meer dan vijftig jaar durende, in wezen revolutionaire experiment met de naam Europese Unie, dat poogt de besluitvorming in Europa op een hoger plan te brengen door middel van een verregaande overheveling van de besluitvorming van de individuele lidstaten naar pan-Europese instellingen.
Ik ben hier naar uw midden afgereisd uit Praag, de hoofdstad van de Tsjechische Republiek, het historisch centrum van de Tsjechische soevereiniteit en een van de belangrijkste bakermatten van het Europees gedachtegoed, van de Europese cultuur en van de Europese beschaving. Ik sta hier als vertegenwoordiger van de Tsjechische natie die in al haar verschillende gedaanten altijd een onlosmakelijk onderdeel is geweest van de Europese geschiedenis, een natie die daar op vele momenten rechtstreeks en in belangrijke mate aan heeft bijgedragen en de wil heeft daar ook verder aan te blijven bijdragen.
Het is nu negen jaar geleden dat hier voor het laatst een Tsjechisch president tot u sprak, mijn voorganger Václav Havel. Dat was vier jaar voor onze toetreding tot de Europese Unie. Een aantal weken geleden maakte hier tevens een hoofd van de Tsjechische regering zijn opwachting, Mirek Topolánek, ditmaal reeds als premier van de lidstaat die voorzitter is van de Raad van de Europese Unie. Hij sprak hier met name over een reeks concrete uit de prioriteiten van het Tsjechisch voorzitterschap voortvloeiende thema's, alsook over de actuele problemen waarmee de lidstaten van de Europese Unie op dit moment te maken hebben.
En dit brengt mij bij thema's van iets algemenere aard, kwesties die op het eerste oog misschien niet zo dramatisch en urgent lijken als de mogelijke oplossingen voor de huidige economische crisis, het gasconflict tussen Rusland en Oekraïne of de situatie in de Gazastrook. In mijn ogen echter zijn het kwesties die van fundamenteel belang zijn voor de Europese eenwording en de verdere koers ervan.
Over iets minder dan drie maanden kan de Tsjechische Republiek terugkijken op reeds vijf jaar EU-lidmaatschap. Zij zal dat op waardige wijze doen, als een land waar in tegenstelling tot een aantal andere nieuwe lidstaten de mensen niet met een Europese kater zitten van onvervulde verwachtingen. Dat hoeft geenszins te verbazen, en wel om de heel eenvoudige reden dat onze verwachtingen van meet af aan realistisch waren. We waren er vanaf het allereerste begin van doordrongen dat we tot een gemeenschap toetraden bestaande uit en gevormd door mensen, en niet tot een of ander ideaal construct vrij van authentieke menselijke belangen, visies, meningen en ideeën. De Europese Unie hangt nu eenmaal aan elkaar van uiteenlopende belangen en ideeën en dat is niet meer dan logisch.
Voor ons was de toetreding tot de Europese Unie een externe bevestiging van het feit dat we relatief snel, in een tijdsbestek van nog geen vijftien jaar na de val van het communisme, opnieuw een gewoon Europees land geworden waren. Bovendien zagen we - en zien we - de mogelijkheid om actief deel te nemen aan het Europese eenwordingsproces zowel als een kans om de vruchten te plukken van een reeds sterk geïntegreerd Europa, als een kans om dit proces mede vorm te geven naar onze eigen inzichten. We voelen ons medeverantwoordelijk voor de ontwikkeling van de Europese Unie en we hebben ons voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie dan ook dienovereenkomstig aangevat. De eerste zes weken van ons voorzitterschap getuigen mijns inziens overduidelijk van het feit dat wij onze taak uitermate serieus opvatten.
Ook deze assemblee zou ik ondubbelzinnig - en voor degenen onder u die dit ofwel niet weten ofwel niet willen weten - luid en duidelijk willen verzekeren dat er voor ons land geen enkel alternatief bestond, noch bestaat voor het lidmaatschap van de Europese Unie en dat er in ons land geen enkele ter zake doende politieke kracht is die ons wat dit betreft een andere kant op zou kunnen sturen. Daarom is het voor ons zo onaangenaam om de laatste tijd steeds vaker steeds sterker wordende beschuldigingen voor de voeten geworpen te krijgen als zouden de Tsjechen elders aansluiting zoeken dan bij het integratieplatform waar zij vijf jaar geleden lid van zijn geworden. Daar bestaat geen enkele gegronde reden toe en het is dan ook volledig bezijden de waarheid.
De mensen in Tsjechië zijn doordrongen van het nut en belang van de Europese eenwording en bezien het als een project met een belangrijke missie. Enigszins vereenvoudigd weergegeven wordt het in de allereerste plaats opgevat als een manier om alle overbodige en voor de menselijke vrijheid en welvaart contraproductieve obstakels uit de weg te ruimen, zodat niets meer in de weg staat aan het vrije verkeer van personen, goederen en diensten, alsook dat van uiteenlopende denkbeelden, politieke filosofieën, wereldvisies, culturele schema's en gedragspatronen zoals die in de loop van de geschiedenis om uiteenlopende redenen in de verschillende Europese landen ontstaan zijn. In de tweede plaats gaat het om de gemeenschappelijke zorg voor kwesties die thuishoren op Europees niveau, oftewel om projecten die moeilijk of niet tot stand kunnen worden gebracht op basis van bilateraal overleg tussen twee of meer naburige Europese landen.
De realisatie van deze twee doelstellingen, te weten het uit de weg ruimen van barrières en het maken van rationele keuzes over welke kwesties wel en welke kwesties niet aan te pakken op Europees niveau, is een doorlopend en nooit eindigend proces. Er bestaan nog altijd de nodige barrières en hindernissen en ook worden er meer besluiten in Brussel genomen dan werkelijk nodig is; veel meer dan waar de gewone burger in Europa om vraagt. Ook u, dames en heren afgevaardigden, zult zich daar volledig van bewust zijn. Ik vraag u dan ook in retorische zin of u, telkens wanneer u hier ergens over stemt, er wel zeker van bent dat dit onderwerp hier in deze zaal thuishoort en of het misschien niet dichter bij de burger gehouden zou kunnen worden, dus binnen de lidstaten zelf. In de huidige politiek correcte retoriek worden vaak ook andere mogelijke positieve effecten van de Europese eenwording genoemd, maar die zijn eerder van secundair en ondergeschikt belang en gaan eerder over de ambities van politici en de mensen om hen heen dan over de belangen van de gewone burger in de lidstaten.
Dat ik gezegd heb dat er voor ons geen enkel alternatief bestaat voor het lidmaatschap van de Europese Unie - en dat wil ik nogmaals heel stellig benadrukken - is slechts de helft van mijn verhaal; er is nog meer. De tweede helft van wat ik zeggen wil, betreft de volstrekt logische opvatting dat er net zoals gedurende de afgelopen vijftig jaar vele verschillende mogelijke en legitieme varianten bestaan voor hoe en in welke vorm de Europese eenwording gestalte te geven. De geschiedenis kent geen einde. Ook is het een grote fout om de huidige status quo, de huidige institutionele structuur van de Europese Unie, te beschouwen als een voor altijd onaantastbaar dogma. Helaas begaat men die fout in steeds grotere getale, ook al is dat in flagrante tegenspraak met het gezonde verstand en de hele, meer dan tweeduizend jaar durende ontwikkelingsgeschiedenis van de Europese beschaving. Een even zo grote fout is het om uit te gaan van het a priori gepostuleerde en daarom onbekritiseerbare uitgangspunt dat er maar één enkel juist ontwikkelingspad is voor de Europese Unie, namelijk een "steeds hechter verbond”, oftewel een steeds verdergaande politieke integratie van de Europese lidstaten.
Voor geen enkele Europese democraat ligt noch de huidige stand van zaken, noch het postulaat van de steeds verdergaande en onbetwistbaar gunstige integratie onomstotelijk vast, of zou dat althans niet mogen liggen. Het is onaanvaardbaar dat deze zaken aan anderen opgelegd worden door mensen die zichzelf zien als, zoals de beroemde Tsjechische schrijver Milan Kundera dat omschreef, de "eigenaren van de sleutels” tot de Europese integratie.
Bovendien moge duidelijk zijn dat deze of gene institutionele structuur van de Europese Unie geen doel is op zich, maar slechts een middel tot het bereiken van datgene waar het werkelijk om gaat, namelijk de menselijke vrijheid en het enige economisch stelsel dat welvaart brengt, namelijk de markteconomie.
Ik ben ervan overtuigd dat dit de wens is van alle Europese burgers. Desalniettemin heb ik de afgelopen twintig jaar sinds de val van het communisme met regelmaat moeten constateren dat dit in nog sterkere mate de wens is en ook des te meer een bron van zorg van en voor de mensen die een groot deel van de twintigste eeuw geleefd hebben in onderdrukking. Zij hebben aan den lijve kunnen ondervinden wat de gevolgen zijn van een disfunctionele, centraal door de staat gestuurde planeconomie en zijn logischerwijze dan ook veel gevoeliger voor fenomenen en tendensen die een andere kant opwijzen dan die richting vrijheid en welvaart, en merken deze dus ook veel sneller op. De onderdanen van de Tsjechische Republiek vormen hierop geen uitzondering.
De huidige Europese besluitvorming wijkt nogal af van het door de geschiedenis heen met vallen en opstaan beproefde en welbewezen systeem van de klassieke parlementaire democratie. In een normaal parlementair stelsel steunt het ene deel van de afgevaardigden de regering en het andere deel voert oppositie. Als ik me niet heel erg vergis is daar in het Europees Parlement geen sprake van. Hier wordt namelijk één enkel alternatief in de arena gezet en degene die het waagt na te denken over een ander wordt weggezet als tegenstander van de Europese integratie. In ons deel van Europa leefden we nog niet zo lang geleden onder een politiek systeem dat geen enkel alternatief toeliet en waar er dus geen enkele parlementaire oppositie bestond. We hebben helaas de bittere les geleerd dat wanneer er geen oppositie mogelijk is, de vrijheid verdwijnt. Daarom moeten er dus altijd politieke alternatieven voorhanden zijn.
Meer dan dat, zelfs. De relatie tussen de burgers van de lidstaten en de vertegenwoordigers van de Europese Unie is niet de standaardrelatie van de kiezer en de hem of haar vertegenwoordigende politicus. Bovendien bestaat er in dit verband een beduidend grotere afstand tussen de burger en de vertegenwoordigers van de EU dan binnen de lidstaten het geval is en dat niet alleen in geografische zin. Er zijn verschillende termen gemunt hiervoor: democratisch deficit, een verlies aan democratische verantwoordingsplicht, besluitvorming niet door gekozenen maar door uitverkorenen, bureaucratisering van het besluitvormingsproces, enzovoort. De voorstellen voor de wijziging van de huidige stand van zaken zoals neergelegd in de afgekeurde Europese Grondwet en het daarvan maar nauwelijks afwijkende Verdrag van Lissabon, zouden deze tekortkomingen alleen maar doen vergroten.
Aangezien er geen Europees demos bestaat, dus geen Europees volk, is versterking van de rol van het Europees Parlement geen recept voor de oplossing van de genoemde tekortkomingen. Het probleem zou er alleen maar groter door worden en zou bij de burgers van de lidstaten alleen maar leiden tot een nog groter gevoel van vervreemding ten opzichte van de Europese instellingen en organen. Ook heeft het geen enkele zin om wat extra hout op het vuur te gooien onder de "smeltkroes” van het totnogtoe gangbare soort Europese integratie, of om de rol van de lidstaten te verminderen onder het motto van een nieuw multicultureel en multinationaal Europees maatschappelijk middenveld. Pogingen in deze richting zijn totnogtoe altijd gestrand en wel omdat zij niet aansloten op de natuurlijke loop der Europese geschiedenis.
Ik vrees dat alle pogingen om de integratie verder te versnellen en te verdiepen en de besluitvorming over het wel en wee van de burgers van de Europese lidstaten steeds verder naar het Europees niveau te tillen, wel eens zo ver uit de hand zouden kunnen lopen dat al het goede dat in de afgelopen vijftig jaar in Europa bereikt is op losse schroeven komt te staan. Om die reden mogen we de bezorgdheid die er in talrijke lidstaten leeft onder de burgers, namelijk dat er opnieuw weer elders besluiten genomen worden over hen en zonder hen, besluiten dus waar ze maar bitter weinig aan doen kunnen, niet onderschatten. De Europese Unie heeft haar succes onder meer te danken aan het feit dat tot nog toe bij elke stemming de mening en de stem van elke lidstaat hetzelfde gewicht in de schaal legde en niet genegeerd kon worden. Laten we er dus vooral voor zorgen dat de burgers van de lidstaten straks niet met het fatalistische gevoel komen te zitten dat de Europese eenwording niet van hen is, dat deze zich anders ontwikkelt dan ze zouden willen en dat ze niet anders kunnen dan het hoofd ervoor te buigen. Want zo komen we heel makkelijk en heel snel weer in tijden terecht waarvan we plachten te zeggen dat die reeds lang tot het verleden behoren.
Dit houdt tevens nauw verband met de welvaart. Ik moet helaas zeggen dat het huidige economisch bestel van de Europese Unie gebaseerd is op onderdrukking van de marktmechanismen en een voortdurende versterking van de centrale aansturing van de economie. Ook al leert de geschiedenis ons dat dit niet de juiste weg is, toch gaan we met z'n allen weer die kant op. De spontaniteit van de marktprocessen wordt steeds verder de kop ingedrukt en de politieke regulering van de economie wordt almaar sterker. En als gevolg van een foutieve analyse van de huidige financiële en economische crisis is dit de laatste maanden alleen nog maar erger geworden. De crisis zou zijn veroorzaakt door de markt. Het tegendeel is echter waar: zij is het gevolg van de politieke manipulatie van die markt. Ik wil nogmaals wijzen op al hetgeen wij in ons deel van Europa hebben moeten doormaken en op de lering die we eruit getrokken hebben.
Velen onder u hebben ongetwijfeld wel eens gehoord van de negentiende-eeuwse Franse econoom Frederic Bastiat en zijn beroemde kaarsenmakerspetitie - tegenwoordig welhaast verplichte economische literatuur - waarin gewezen wordt op de absurditeit van politieke inmenging in de economie. Op 14 november 2008 heeft de Europese Commissie gehoor gegeven aan een echte kaarsenmakerspetitie - dus niet de fictieve van Bastiat - en een douaneheffing van 66 procent ingesteld op uit China geïmporteerde kaarsen. Ik had nooit gedacht dat een 160 jaar oud literair essay ooit nog eens werkelijkheid zou worden, maar het is toch echt zo. De massale invoering van dergelijke maatregelen leidt onvermijdelijk tot een verslechtering van de economische positie van Europa en tot vertraging of misschien zelfs wel volledige afremming van de economische groei. De enige oplossing hiervoor is liberalisering en deregulering van de Europese economie.
Dit alles zeg ik omdat ik Europa uit het diepst van mijn hart een democratische en welvarende toekomst toewens. Wat ik hier doe is niets anders dan een poging de basisbeginselen waarop de Europese beschaving al eeuwen- en zelfs al millennialang gegrondvest is, nog weer eens op een rijtje te zetten. Dit zijn tijdloze en universele beginselen die ook in de huidige Europese Unie in acht genomen dienen te worden. Ik weet zeker dat de burgers van de Europese lidstaten niets anders wensen dan vrijheid, democratie en economische welvaart.
Het allerbelangrijkste bij dit alles is nog wel dat een vrij debat over deze kwesties niet wordt opgevat als een aanval op het wezen van de Europese eenwording. We hebben altijd gedacht dat het recht om over dergelijke gewichtige onderwerpen te spreken, het recht om gehoord te worden, het anderen de ruimte bieden om een andere mening dan de juiste mening te uiten - of die ons nu welgevallig is of niet - nu juist niets meer en niets minder is dan de democratie die ons veertig jaar lang ontzegd is. Wij, degenen die onvrijwillig het grootste deel van ons leven aan eigen lijve hebben ondervonden dat de vrije uitwisseling van meningen en gedachten de basisvoorwaarden vormt voor een gezonde democratie, zijn ervan overtuigd dat deze ook in de toekomst gekoesterd en gerespecteerd zal worden. Uitsluitend en alleen op deze manier kan de Europese Unie vrijer, democratischer en welvarender worden gemaakt.
De Voorzitter
Dames en heren, het was uw wens, mijnheer de president, om tot het Europees Parlement te spreken en wij zijn graag aan deze wens tegemoet gekomen. Mijnheer de president, in een parlement uit het verleden zou u deze toespraak beslist niet gehouden kunnen hebben.
(Applaus)
Gelukkig leven wij in een Europese democratie waarin iedereen zijn mening kan geven!
(Applaus en rumoer)
Dames en heren, wij zijn een Europese familie en net als in elke familie bestaan er meningsverschillen. Mijnheer de president, ik ben het eens met uw opmerking - ik wil slechts enkele opmerkingen maken, maar hiertoe voel ik mij verplicht - dat wij een menselijke gemeenschap zijn. Een menselijke gemeenschap onderscheidt zich door het feit dat zij voordelen, sterke punten, nadelen en zwakke punten heeft. Samen moeten wij de sterke punten versterken en de zwakke punten wegwerken. Ik ben het ook met u eens dat wij onszelf moeten afvragen of iedere beslissing die wij maken wellicht ergens anders genomen had kunnen worden. Ja, maar onze nationale hoofdsteden moeten zich eveneens afvragen of sommige beslissingen niet in onze steden en gemeenten moeten worden genomen in plaats van op nationaal niveau.
(Applaus)
Tot slot wil ik een opmerking maken over de wijze waarop het Parlement zichzelf ziet: wij danken u dat u erkent dat het Europees Parlement een belangrijke instelling is. Als wij niet zo veel invloed zouden hebben, als wij vandaag de dag niet wetgever zouden zijn in 75 procent van alle gevallen en als wij niet medewetgever zouden zijn in nagenoeg 100 procent van de gevallen met betrekking tot het Verdrag van Lissabon, dan zouden beslissingen inderdaad met bureaucratische middelen worden genomen. Nu beslist echter het Europees Parlement!
(Langdurig applaus)
Dank u, mijnheer de president, voor uw bezoek. Dat was een uitdrukking van onze veelheid van meningen in Europa en van onze Europese democratie, en in een democratie telt uiteindelijk de meerderheid. Ik roep iedereen op om te blijven vechten voor deze democratie, voor Europa, voor eenheid en voor vrede!
(Staand applaus)
