Ochrona konsularna obywateli Unii Europejskiej w państwach trzecich (debata) 
Przewodniczący
Następnym punktem posiedzenia są oświadczenia Rady i Komisji w sprawie ochrony konsularnej obywateli Unii Europejskiej w państwach trzecich.
Alexandr Vondra
urzędujący przewodniczący Rady. - Panie przewodniczący! Podkreślam raz jeszcze, że debata w sprawie ochrony konsularnej toczy się w samą porę. Seria zdarzeń, do jakich doszło w ostatnich latach, podkreśla wagę współpracy konsularnej między państwami członkowskimi UE. Sytuacja w Libanie w 2006 r., konflikt w Czadzie, czy tragiczne zajścia w Bombaju - wszystkie te zdarzenia świadczą o rosnącym ryzyku dla obywateli Unii podróżujących za granicę. Skala ryzyka wzrasta wraz z rosnącą liczbą osób korzystających z ofert tanich podróży, by zwiedzać odległe regiony świata.
Stąd też istotna jest współpraca między państwami członkowskimi w tej dziedzinie. Dzięki niej polepsza się jakość usług i podnosi poziom opieki konsularnej. Są to bezpośrednie korzyści dla obywateli UE.
Podstawę tej współpracy stanowią traktaty. Artykuł 20 wyraźnie stanowi, że - cytuję: "Każdy obywatel Unii korzysta na terytorium państwa trzeciego, gdzie państwo członkowskie, którego jest obywatelem, nie ma swojego przedstawicielstwa, z ochrony dyplomatycznej i konsularnej każdego z pozostałych państw członkowskich na takich samych warunkach jak obywatele tego państwa. Państwa członkowskie ustanawiają między sobą niezbędne reguły oraz podejmują rokowania międzynarodowe wymagane do zapewnienia tej ochrony”.
Normy przytoczone w tym artykule zostały sformułowane w decyzji przyjętej w 1995 r. Decyzja ta określa, że o pomoc w państwie trzecim można się zwrócić do państwa członkowskiego innego niż ojczyste, pod warunkiem, że nie ma tam dostępnego stałego przedstawicielstwa własnego państwa lub konsula honorowego właściwego w takich sprawach.
W praktyce oznacza to, że konsul poproszony o pomoc przez obywatela innego państwa członkowskiego powinien odmówić takiej pomocy, jeżeli istnieje placówka (konsulat lub ambasada) władz państwa tego obywatela.
Decyzja z 1995 r. to decyzja zapadła między państwami członkowskimi, odzwierciedlając fakt, że pomoc i ochrona konsularna należą do sfery wyłącznej właściwości krajowej, a stosunki konsularne reguluje przede wszystkim Konwencja wiedeńska o stosunkach konsularnych.
Zasady współpracy w tej dziedzinie również odzwierciedlają fakt, że pomoc i ochrona konsularna jest różnie postrzegana w poszczególnych państwach członkowskich. Dla przykładu w niektórych państwach uznaje się ją za prawo podstawowe wszystkich obywateli. Inne znów traktują ją jak usługę świadczoną przez państwo. Oto dlaczego traktat odnosi się do ochrony konsularnej jako do "korzyści” a nie "prawa”.
Od czasu kryzysu w Jolo w 2000 r. doszło do dalszego rozwoju współpracy konsularnej - objęto nią aspekty zarządzania kryzysowego. Ataki terrorystyczne na terytorium Stanów Zjednoczonych pokazały, że nawet państwa trzecie posiadające zaawansowaną infrastrukturę mogą mieć trudności z radzeniem sobie w ekstremalnych okolicznościach.
Państwa członkowskie sformułowały później wytyczne, jak radzić sobie z tego typu kryzysem. Choć są one niewiążące, to sprawdziły się przy wielu okazjach, a nabyte doświadczenie pozwoliło je doprecyzować.
W ostatnim czasie Rada wypracowała pojęcie "wiodącego państwa”. Chodzi o to, że w razie poważniejszego incydentu, zwłaszcza w kraju, w którym swoje przedstawicielstwa utrzymuje kilka państw członkowskich, jedno z nich może przewodzić działaniom koordynacyjnym w zakresie ochrony i ewakuacji.
Rozwinięto również współpracę z niektórymi państwami spoza Unii, m.in. z USA - prowadzone są coroczne konsultacje w sprawach konsularnych z tymi państwami. Norwegia, Szwajcaria i Kanada również współpracowały z Unią Europejską w związku z niektórymi incydentami, m.in. w czasie kryzysów w Libanie, Czadzie i w Bombaju.
Komisja oraz Sekretariat Rady są również stronami europejskiej współpracy konsularnej. Kilka lat temu Sekretariat Rady założył bezpieczne forum internetowe, na którym władze konsularne wymieniają informacje w sprawach takich jak uaktualnianie porad dla podróżnych. Rada oddała też do użytku państw członkowskich zaawansowany system telekonferencyjny, który znalazł szerokie zastosowanie w czasie kryzysów konsularnych.
Mniej więcej 3 lata temu powstała platforma wymiany informacji i politycznej koordynacji działań na szczeblu UE. Platforma ta nosi nazwę uzgodnień dotyczących koordynacji działań w sytuacjach nadzwyczajnych i kryzysowych (Crisis Coordination Arrangements - CCA). Za CCA stoją dwa główne podmioty: prezydencja, wspierana przez Sekretariat Rady i Komisję, decydująca, kiedy uruchomić CCA; oraz rada COREPER II, będąca platformą działań odpowiedzialną za koordynację działań państw członkowskich czy przygotowywanie decyzji, których podjęcie na szczeblu UE może okazać się konieczne.
Podstawowym narzędziem operacyjnym jest Wspólne Centrum Sytuacyjne Unii Europejskiej (SITCEN) przy Sekretariacie Rady. SITCEN odpowiada za wsparcie logistyczne i informacyjne.
Ponadto kolejne prezydencje organizują regularne ćwiczenia z zarządzania kryzysowego, które okazały się bardzo wartościowe. Pod koniec 2008 r. ruszył europejski program szkoleń konsularnych, który ma na celu usprawnienie współpracy urzędników konsularnych zarówno tych rezydujących w stolicach, jak i w terenie. Rozważa się też wspólną lokalizację placówek konsularnych.
Z pewnością da się zrobić jeszcze więcej. Toczą się regularne dyskusje nad wieloma innymi problemami, m.in. warunkami w więzieniach, uprowadzaniem dzieci przez rodziców oraz konsularną polityką informacyjną. Musimy jednak pogodzić się z tym, że mimo nieustannego wzrostu oczekiwań i wymagań obywateli, zasoby do dyspozycji władz konsularnych są nadal ograniczone. Ze wsparciem w doskonaleniu współpracy w sprawach konsularnych nie zawsze idą w parze stosowne środki budżetowe na szczeblu krajowym. Uporanie się z tą kwadraturą koła stanowi nie lada wyzwanie..
Doświadczenie pokazuje, że współpraca w dziedzinie spraw konsularnych jest cenna i w wielu przypadkach możemy być zadowoleni z jej rezultatów. Przykładem tego jest pomyślna ewakuacja ponad 20 000 obywateli UE z Libanu w 2006 r. Prezydencja jest gotowa kontynuować działania w tym zakresie, a ja pragnę złożyć podziękowania Parlamentowi za poparcie.
Günter Verheugen
wiceprzewodniczący Komisji. - (DE) Panie przewodniczący, panie i panowie! Zabieram dziś głos w imieniu mojego kolegi komisarza Jacquesa Barrota, który pragnął stawić się tu osobiście, lecz nie pozwoliły mu na to ważne obowiązki służbowe.
Zgodnie z brzmieniem artykułu 20 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, każdy obywatel Unii korzysta na terytorium państwa trzeciego, gdzie państwo członkowskie, którego jest obywatelem, nie ma swojego przedstawicielstwa, z ochrony konsularnej każdego z pozostałych państw członkowskich na takich samych warunkach jak obywatele tego państwa. Artykuł 20 stanowi też, że państwa członkowskie ustanawiają między sobą niezbędne reguły oraz podejmują rokowania międzynarodowe wymagane do zapewnienia tej ochrony. Pan Vondra już poruszył tę kwestię. W związku z tym państwa członkowskie wprowadziły mechanizmy koordynujące ochronę konsularną, w szczególności wytyczne z 2006 r. i 2008 r., które, mimo że nie są prawnie wiążące, pomagają jednak misjom budować współpracę w tej materii.
Ponadto artykuł 20 Traktatu o Unii Europejskiej zobowiązuje misje dyplomatyczne i konsularne państw członkowskich do zacieśnienia współpracy.
W grudniu 2008 r. Rada przyjęła wytyczne w sprawie wprowadzenia pojęcia państwa wiodącego w obszarze współpracy konsularnej. W myśl tych wytycznych w razie przyszłego poważnego kryzysu wywołującego skutki na polu ochrony konsularnej w danym państwie trzecim jedno z państw członkowskich należy wyznaczyć państwem wiodącym, które przejmie odpowiedzialność za ochronę konsularną obywateli UE w imieniu pozostałych państw członkowskich. Państwo wiodące będzie koordynować wszystkie działania podejmowane na tym gruncie przez inne państwa członkowskie oraz dopilnuje, by wszyscy obywatele UE otrzymali wsparcie. Każdy, kto jest uprawniony do skorzystania z ochrony konsularnej ze strony ojczystego państwa członkowskiego, może zwrócić się do państwa wiodącego o pomoc.
Chodzi tu o usprawnienie współpracy pomiędzy państwami członkowskimi w tej materii, a w zamyśle udostępnienie dodatkowych zasobów w postaci personelu, środków finansowych, sprzętu czy ekip medycznych. Państwo wiodące przejmie też odpowiedzialność za koordynowanie działań służących zapewnieniu pomocy i kierowanie tymi działaniami, powrót do bliskich oraz, jeśli jest to niezbędne, ewakuację obywateli w bezpieczne miejsce z pomocą innych państw członkowskich, których ta akcja dotyczy. Państwa członkowskie muszą jednak uzgodnić, jak należy rozumieć zawarty w artykule 20 traktatu WE zapis "państwo członkowskie [...] nie ma swojego przedstawicielstwa”. Powinno to dotyczyć sytuacji, kiedy obywatel UE z obojętnie jakiego powodu nie może dotrzeć do misji ojczystego państwa członkowskiego. Obecnie państwa członkowskie pracują nad sformułowaniem kryteriów dookreślających tę kwestię.
Tak oto przedstawia się sytuacja na papierze. Faktem jest jednak, że niektóre państwa członkowskie mogą jednak zaświadczyć, że czasem rzeczywistość wygląda zgoła inaczej. Jak zorientowałem się z listy wystąpień, panowie posłowie Guardans Cambó, Karim i Mann zamierzają zabrać głos w tej kwestii. Z pewnością opowiedzą nam o swoich przeżyciach w Bombaju w grudnia zeszłego roku. Mam wrażenie, że choć tylko trzy państwa członkowskie nie posiadają ambasady w New Delhi, a zaledwie siedem nie utrzymuje placówek konsularnych w Bombaju, pomimo to bardzo ciężko jest - dobieram słowa bardzo uważnie - uzyskać należytą ochronę obywatelom europejskim dotkniętym zajściami.
Poruszam tę kwestię dlatego, że rzecz jasna należy wyciągać wnioski z doświadczeń takich, jak to. W świetle tego doświadczenia Komisja przyjmuje pogląd, że wciąż pozostaje wiele do zrobienia w celu zapewnienia, by obywatele państw członkowskich mieli możność egzekwowania - w pełnej rozciągłości i w rzeczywistych sytuacjach - praw im przyznanych na podstawie artykułu 20 traktatu. Obywatele spodziewają się, że Unia Europejska przyda wartości dodanej do ich ochrony w państwach trzecich. Ochrona świadczona przez placówki dyplomatyczne i konsularne nie ogranicza się tylko do sytuacji kryzysowych, lecz obejmuje też pomoc w codziennych sytuacjach.
Komisja proponuje, między innymi, zapewnienie lepszej informacji dla obywateli UE postulowaliśmy już, by wydrukować treść artykułu 20 w każdym paszporcie oraz umieścić na plakatach na lotniskach i w biurach podróży. Wespół z Sekretariatem Rady pracujemy również nad stroną internetową poświęconą ochronie konsularnej, na której to stronie znajdzie się aktualny wykaz ambasad i konsulatów państw członkowskich w państwach trzecich.
W ramach misji zapewniania obywatelom UE korzystania w jak najpełniejszym zakresie z przywilejów, jakie daje im unijne obywatelstwo, Komisja jest gotowa zmierzyć się z każdym problemem w tej sferze, na który obywatele zwrócą uwagę Komisji, oraz zrobi wszystko, co w jej mocy, aby urzeczywistnić prawo do ochrony nadane obywatelom UE na mocy artykułu 20.
Wejście w życie traktatu lizbońskiego dostarczy wyraźnej podstawy prawnej dla unormowań prawa UE w tym zakresie. Nowe brzmienie artykułu 20 traktatu WE (artykuł 23 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej) zezwala na przyjęcie dyrektyw ustanawiających środki koordynacji i współpracy wymagane w celu usprawnienia przedmiotowej ochrony. Oznacza to, że wkrótce Komisja będzie mogła przedkładać wnioski legislacyjne w tej materii.
Ioannis Varvitsiotis
w imieniu grupy PPE-DE. - (EL) Panie przewodniczący! Cieszy mnie, że doszło do tej debaty. Dziękuję Radzie oraz Komisji za informacje oraz przedstawioną nam prezentację. Sprawowałem funkcję sprawozdawcy Komisji ds. Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych w sprawie zielonej karty dotyczącej ochrony dyplomatycznej i konsularnej obywateli Unii w państwach trzecich. Stąd też pozostaję żywo zainteresowany dokonaniami w tej sferze.
Wyrażałem wtedy pogląd, że artykuł 20 należy stosować szerzej, a w jego treści powinno się zawierać więcej praw dla obywateli Europy, gdyż umocni to koncepcję narodowości europejskiej oraz pokaże w praktyce korzyści oferowane przez Unię Europejską w codziennym życiu, a ostatecznie przyczyni się do utrwalenia solidarności europejskiej.
Ostatni atak terrorystyczny w Bombaju wykazał przydatność i potrzebę wzmocnionej koordynacji ochrony obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej w takich okolicznościach. Opublikowanie przez Radę w grudniu wytycznych na temat wprowadzania koncepcji wiodącego państwa w sprawach konsularnych w razie kryzysu to pierwszy krok naprzód - wytyczne niosą ze sobą także ważne idee. Oczekujemy jednak z niepomiernym zainteresowaniem na prawnie wiążące wnioski.
Zdaję sobie sprawę, że istnieją przemożne trudności praktyczne. Uważam jednak za niezwykle ważne, by sprecyzować, jak obywatele europejscy znajdujący się na obszarze kryzysu mają dowiedzieć się, które państwo jest wiodące. Nie sądzę, by to, co dotychczas powiedziano na ten temat było zadowalające. W każdym razie cieszy mnie, że prezydencja francuska przykłada do tej kwestii tak dużą wagę i oczekuję kontynuacji tych inicjatyw przez prezydencję czeską.
Martine Roure
Panie przewodniczący! Prawo do ochrony dyplomatycznej i konsularnej to jeden z filarów obywatelstwa europejskiego. Panie ministrze, przytoczył pan treść artykułu 20 traktatu. Jest to zupełnie jasne. Każdy obywatel ma prawo do ochrony konsularnej. I nie jest to możliwość, a prawo.
Dramatyczne wydarzenia w Bombaju pokazały nam, że tak naprawdę sporo brakuje, by to prawo móc uznać za zagwarantowane. Poziom ochrony zapewnianej przez poszczególne państwa członkowskie jest różny, co skutkuje dyskryminacją w traktowaniu obywateli nigdy nieinformowanych, z którym konsulatem należy się skontaktować w razie potrzeby. Widać, że wśród państw członkowskich brakuje wsparcia finansowego. Obywatele europejscy, którzy utracili wszystkie swoje rzeczy częstokroć muszą mieć do czynienia z placówkami konsularnymi bardzo niechętnymi, by ponosić wydatki pieniężne.
Obowiązkiem państw członkowskich jest zażegnanie tej sytuacji. Konieczne jest nadanie wytycznym mocy wiążącej, jak również zadbanie o dostępność informacji dla obywateli. Unia winna przystąpić do negocjacji z państwami trzecimi w celu zapewnienia niezbędnej ochrony dyplomatycznej.
Panie komisarzu! Jak już pan wspomniał, zajścia w Bombaju odsłoniły też niedopuszczalny brak gwarancji ochrony dyplomatycznej dla posłów do Parlamentu Europejskiego. Unia Europejska, a w szczególności Komisja, musi bezzwłocznie rozpocząć negocjacje, i w myśl pańskiej wypowiedzi, szanowny panie komisarzu, Rada powinna zawrzeć doraźne porozumienia z państwami trzecimi w celu zapewnienia szczególnej ochrony dyplomatycznej dla posłów do Parlamentu Europejskiego. Przynajmniej tyle powinniśmy zrobić.
Ignasi Guardans Cambó
Panie przewodniczący! Dziś w Europie obywatele mogą podróżować bez dokonywania formalności przy przekraczaniu granic, mogą głosować w państwie członkowskim innym niż ojczyste, mogą pobierać emerytury i korzystać ze świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego w dowolnym państwie członkowskim, w którym postanowili zamieszkać. Ponadto organy policji współpracują ze sobą. Prokurator urzędujący w Sztokholmie może aresztować osobę w Sewilli dzięki możliwości zastosowania europejskiego nakazu aresztowania, i to bez potrzeby bezpośredniego zagłębiania się w miejscowe procedury.
Jeżeli chodzi o pociąganie obywateli do odpowiedzialności za ich czyny, to państwa członkowskie są gotowe zrzec się tej sfery suwerenności. Jeżeli jednak chodzi o ochronę tych samych obywateli poza Unią Europejską, to sytuacja przypomina podróż wehikułem czasu - stwierdzają oni, że z chwilą opuszczenia przez nich Unii czas jakby zatrzyma się w miejscu.
Patrząc spoza Unii, stanowimy 27 państw, 27 osobnych administracji, 27 flag i 27 systemów konsularnych, a w niektórych przypadkach nawet nie tylko to. W obliczu kryzysu obywatele europejscy traca swój europejski status. Coś takiego jak obywatelstwo europejskie nie istnieje.
180 milionów europejczyków podróżujących po świecie odkrywa, że mogą liczyć na ochronę tylko wtedy, gdy staną się na powrót Niemcami, Hiszpanami, Polakami czy Włochami. Jako europejczycy nie istnieją poza Unią Europejską. To poważne uchybienie traktatowi, które - z całym należnym szacunkiem - przesądza o tym, że oświadczenie Rady sprzed kilku chwil brzmi niczym fantastyka naukowa.
Wszystko, co powiedziała Rada o rzekomym wdrażaniu artykułu 20 traktatu, państwie wiodącym, wideokonferencji i wspólnych centrach to czysta fantastyka w stanie zagrożenia. Ponadto, jak powiedział pan komisarz, niektórzy z nas mogli namacalnie doświadczyć tego stanu rzeczy.
Artykuł 20 traktatu jest nieskuteczny: nie ma protokołów wykonawczych, brakuje regulacji prawnych, nie ma absolutnie żadnych informacji dla obywateli; nie istnieją sankcje dla tych, którzy nie przestrzegają unormowań tego artykułu.
W najlepszym wypadku konsulowie pomagają sobie nawzajem. Nie brakuje dobrej woli, co akurat nie odróżnia nas od XIX wieku - ponoć nie brakowało jej podówczas np. w Pekinie. Sytuacja jest następująca: istnieje współpraca między konsulami, którzy raczej wspólnie się stołują, aniżeli realizują obowiązek wspólnej służby na rzecz obywateli nałożony normami prawa europejskiego.
Stąd też Komisja Europejska ma obowiązek - zarówno przed jak i po wejściu w życie traktatu lizbońskiego - wykonywania postanowień artykułu 20, aby europejscy obywatele mogli być dumni ze swoich ich paszportów. należy także zadbać o to, żeby do niektórych urzędników dotarło, że wiek XIX mamy już za sobą i nie ma mowy o wspólnej Europie, kiedy obywatel europejski ma kłopoty w New Delhi, Bejrucie czy gdziekolwiek indziej.
Ryszard Czarnecki
Panie przewodniczący! Chciałbym powiedzieć, że nie podzielam takiego bardzo krytycznego tonu wobec tego, co przedstawiła dzisiaj Rada i w jej imieniu pan wicepremier. Myślę, że tak naprawdę nie chodzi tutaj o traktat czy o brak traktatu, lecz o to, czy solidarność europejska jest pojęciem używanym tylko w deklaracjach politycznych, czy jest pewną praktyką polityczną, praktyką dotyczącą obywateli różnych krajów członkowskich. Jeżeli to drugie, to traktat nie jest tutaj warunkiem niezbędnym.
Gdy trwała prezydencja Słowenii w Unii Europejskiej, to w wielu krajach, np. w Azji, Afryce i Ameryce Łacińskiej, Francja reprezentowała Unię, ponieważ Słowenia nie miała tam ambasad. Jestem ciekaw, czy teraz, gdyby obywatele Słowenii, a także obywatele innych mniejszych krajów członkowskich, zgłosili się właśnie w tych krajach do Konsulatu Francji, uzyskaliby stosowną pomoc. To dobre pytanie.
Trzeba rozszerzyć pojęcie solidarności europejskiej. Wydaje mi się, że naprawdę traktat lizboński nie jest tutaj warunkiem sine qua non.
Irena Belohorská
- (SK) Zgodnie z artykułem 20 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, każdy obywatel Unii korzysta na terytorium państwa trzeciego z ochrony dyplomatycznej i konsularnej każdego z pozostałych państw członkowskich na takich samych warunkach jak obywatele tego państwa. Należy podkreślić konieczność rozwoju współpracy służb konsularnych temu służącej.
Europejczycy to jedno z najbardziej mobilnych społeczeństw na świecie: prawie 9% obywateli podróżuje do krajów, w których ich kraj ojczysty nie jest reprezentowany na tym szczeblu. Przykładowo Słowacja - państwo, które reprezentuję w Parlamencie Europejskim - ma bardzo słabą reprezentację konsularną w Ameryce Środkowej i Łacińskiej, mimo że są to regiony chętnie odwiedzane przez naszych obywateli. Pragnę dodać, że mimo obowiązków dotyczących służb konsularnych większość Europejczyków nie zna swoich praw i smutkiem napawa fakt, że nawet pracownicy takich placówek ich sobie nie przyswoili.
Aby zadbać o lepszą orientację wśród społeczeństwa w przedmiocie ochrony konsularnej, powinniśmy pomyśleć o zamieszczeniu wyciągu z treści artykułu 20 w standardowych paszportach. Znaczenie ochrony konsularnej w państwach trzecich uwidacznia się w sytuacjach kryzysowych, takich jak tsunami w 2004 roku, czy konflikt w Libanie w 2006 roku. Z uwagi na różnice w przepisach konsularnych, obywatele UE muszą mieć do czynienia z tyloma systemami, ile jest państw członkowskich, a systemy te mogą różnić się mocą prawną i zakresem regulacji.
Ostatnie wydarzenia w Bombaju pokazują, że mamy wiele do zrobienia w dziedzinie usług konsularnych. Tworzenie wspólnych biur europejskich zapewni spójność funkcjonalną i jednocześnie pozwoli na cięcie organizacyjnych kosztów sieci dyplomatycznych i konsularnych utrzymywanych przez państwa członkowskie.
Sajjad Karim
- Panie przewodniczący! Była już mowa o tym, że obywatele Unii sporo podróżują. Corocznie odbywają oni 180 milionów podróży poza Unię Europejską i - teoretycznie - korzystają z ochrony na mocy artykułu 20, jak utrzymywali w tej debacie pan komisarz i niewątpliwie prezydencja Rady.
Artykuł 20 nakłada na państwa członkowskie wymóg zapewnienia jedynie ochrony konsularnej obywatelom państw nie posiadających przedstawicielstw, na tych samych warunkach, jak własnym obywatelom. Różnice w podejściu poszczególnych państw członkowskich da się zauważyć w planach działania z 2007 i 2009 roku.
Musi istnieć rzecz jasna kryterium rozstrzygające, kiedy i w jaki sposób powinny się angażować obce służby konsularne, a i ono zasadniczo dzieli się na trzy części. Nie zamierzam omawiać, tego podziału ale dwie pierwsze przesłanki są wielce sensowne. Trzecia nakłada na takiego obywatela wymóg udowodnienia swojej narodowości, okazując służbom dyplomatycznym lub konsularnym paszport, dowód osobisty lub inny dokument.
To problem nie lada, gdyż jest wielce prawdopodobne, że obywatel europejski uciekający przed zajściami nie będzie akurat miał przy sobie takich dokumentów.
Pomocy udziela się w razie śmierci, poważnego wypadku, poważnych obrażeń ciała, zatrzymania. Pomoc przysługuje też ofiarom przestępstw z użyciem przemocy, ułatwia się także powrót do ojczyzny obywatelom Unii, którzy znaleźli się w niedostatku. Pomoc jest rozległa, choć nie wyczerpuje zapotrzebowania. Trzeba włożyć więcej pracy na tym polu.
Jej urzeczywistnieniu służy koncepcja państwa wiodącego, o której już słyszeliśmy. Państwo wiodące dąży do zapewnienia, by wszyscy obywatele UE otrzymali wsparcie i koordynuje działania państw członkowskich.
Wszystko to wygląda bardzo ładnie w teorii, lecz w praktyce na pewno nie widziałem tego w Bombaju. Nie było tam rzeczywistej wymiany informacji i działań wywiadowczych, brakowało współpracy, na jaką liczyłem. Zamiast tego zauważyłem tylko rywalizację między państwami członkowskimi, a dalsza centralizacja bądź konsolidacja usług konsularnych grozi utratą elastyczności, której potrzebują misje w obliczu gwałtownie zmieniającej się sytuacji.
Erika Mann
(DE) Panie przewodniczący! Pan poseł Karim ma zupełną rację. Problem tkwi w samym brzmieniu, w podstawach artykułu 20. Konieczne jest oczywiście uwzględnienie rzeczywistej sytuacji na miejscu.. Po pierwsze, nie wszystkie państwa członkowskie zapewniają opiekę konsularną i w wielu przypadkach jej zakres jest bardzo ograniczony, a struktury bezpieczeństwa nie podołają nawet potrzebom samych konsulów.
Z osobistego doświadczenia przytoczę sytuację niemieckiego konsula, który jechał w nocy, aby zabrać swoich kolegów, z kierowcą, lecz bez obstawy, drogami, których nijak nie można uznać za bezpieczne. Mówiąc wprost, takie warunki są niedopuszczalne. Nie można udawać się do krajów takich jak Indie lub do państw Ameryki Południowej - jest wiele miejsc, w których trzeba się pojawić w krytycznej sytuacji, podobnie jak Bombaju - jeśli dysponuje się garstką personelu i niewystarczającą strukturą bezpieczeństwa. Działania wywiadowcze nie istnieją wcale, państwa członkowskie nie mają dostępu do informacji i tak dalej. Oznacza to, że ograniczeniom nie ma końca, nie dziwne zatem, że państwa członkowskie nie są w stanie zapewnić pożądanej ochrony swoim obywatelom lub urzędnikom.
Oto dlaczego ważne jest, aby Rada i Komisja poddały tę kwestię dokładnej analizie. Nie można głosić, że jest się stale obecnym na całym świecie i nazywać Europy globalnym partnerem, po czym nie posiadać na miejscu nawet struktury bezpieczeństwa ani nie dysponować żadnymi systemami informacji wywiadowczej. Jeśli gruntownie nie przeanalizujemy własnych struktur i nie zapewnimy wymaganego poziomu dodatkowej ochrony, to zwyczajnie narażamy się na śmieszność.
Mam radę nie cierpiącą zwłoki - aby naprawdę wziąć się za gruntowną inwentaryzację struktur, przeprowadzić symulacje, jak czynią to inne państwa, oraz nie skupiać się wyłącznie na stolicach i metropoliach, ale w tych megapaństwach i megamiastach trzeba zdać sobie sprawę, że potrzebne są należyte przedstawicielstwa również w innych wielkich miastach na świecie.
Bombaj zdarzy się znowu. Będzie następny Bombaj, jak powtórzyły się inne wcześniejsze katastrofy. Należy zdać sobie z tego sprawę. Apeluję, by się na to przygotować.
Sarah Ludford
- Panie przewodniczący! Pan poseł Guardans Cambó i inni przedmówcy, w tym pan poseł Karim i pani poseł Mann, zilustrowali rozziew między retoryką a rzeczywistością. W zasadzie nie potrafimy nawet uzgodnić, jak należy rozumieć artykuł 20. Minister przemawiający w języku angielskim powiedział, że chodzi o "entitlement” (uprawnienie), a nie "right” (prawo), podczas gdy posłanka Roure przytoczyła wersję francuską, gdzie występuje zwrot "un droit”. Lecz z całą pewnością w karcie praw podstawowych ochrona ta jawi się jako prawo.
Nie uda nam się poczynić postępów, zanim ochrona nie zostanie normatywnie potwierdzona jako prawo wiążącymi decyzjami UE oraz wspólnymi standardami, jak również prawem do zaskarżenia przed sądem odmowy udzielenia ochrony.
Minister mówił o rozważaniu wspólnej lokalizacji placówek przez urzędników konsularnych. Z własnego doświadczenia w dziedzinie polityki wizowej wiem, że starania o zlokalizowanie przedstawicielstw państw członkowskich w jednym miejscu to syzyfowa praca.
Pan komisarz Verheugen wspomniał o przygotowywanych środkach praktycznych. Lecz ich obietnica pojawiła się już w planie działania na 2007 r.: adnotacje w paszportach, informacje na plakatach, strona internetowa w budowie. I gdzie to wszystko jest? Szukałam informacji o ochronie konsularnej na portalu Europa i niczego nie znalazłam.
Na stronie Rady poświęconej podróżom pojawia się komunikat "strona w budowie”, co moim zdaniem jest metaforą faktu, że zawodzimy naszych obywateli w urzeczywistnianiu obietnicy obywatelstwa europejskiego.
Eoin Ryan
Panie przewodniczący! Uważam za bardzo ważne, i zgadzam się w tym względzie z moimi przedmówcami, by obywatele UE czuli się bezpiecznie i sądzę, że dbałość o bezpieczeństwo naszych obywateli przebywających poza Unią Europejską stanowi priorytet, zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych, takich jak zaistniała w Bombaju.
Uważam, że podstawową kwestią dla obywateli europejskich jest dostęp do informacji w każdej sytuacji kryzysowej, niezależnie od tego, czy chodzi o kryzys ogólny, czy też kryzys dotykający wyłącznie ich. Konieczna jest większa jasność sytuacji w tym zakresie.
Na przykładzie Bombaju widać, że tego nie ma. Z zadowoleniem przyjąłem niedawno zgłoszoną koncepcję państwa wiodącego. Sądzę, że to bardzo ważne, ale w chwili obecnej nie ma wątpliwości, że system szwankuje. Uważam, że priorytetem dla ns wszystkich powinna być sprawność systemu , gdyż, jak to ktoś powiedział, będziemy czuć się o wiele bardziej europejczykami, jeżeli dowolna ambasada państwa członkowskiego zaopiekuje się nami, gdy znajdziemy się w kłopocie przebywając na Dalekim Wschodzie, w Ameryce Południowej lub gdziekolwiek indziej poza Unią Europejską, a wydaje mi się, że to poczucie europejskości jest bardzo ważne.
(Przewodniczący wyłączył mikrofon)
Luca Romagnoli
(IT) Panie przewodniczący, panie i panowie! Stały wzrost mobilności obywateli europejskich nie pozostawia wątpliwości, że konsulaty powinny ze sobą współdziałać.
Propozycja Komisji znajduje aprobatę przede wszystkim dlatego, że zmierza do uproszczenia procedur udzielania pomocy finansowej obywatelom doświadczającym trudności. Bez wątpienia prawo do ochrony konsularnej w obecnym kształcie jest fragmentaryczne i nierówno rozłożone. Obywatelstwo europejskie częstokroć nie istnieje za granicą, a ludzie mogą żałować, że nie są obywatelami jakiegoś innego państwa, czy choćby Unii. Chciałbym widzieć to odwoływanie się do dumy europejskiej nie tylko kiedy służy to instytucjom, lecz także kiedy służy obywatelowi, który może borykać się z trudnościami i mieć nadzieję, że jego europejskie obywatelstwo okaże się wreszcie przydatne.
Javier Moreno Sánchez
(ES) Panie przewodniczący, panie i panowie! Ochrona konsularna to podstawowy element konstrukcji obywatelstwa europejskiego. Obywatele pragną czuć się europejczykami nie tylko wtedy, gdy przebywają na terytorium Unii, lecz także poza nim. Chcą, aby Unia reagowała na ich potrzeby, zwłaszcza w sytuacji zagrożenia.
Unia nie zareagowała prawidłowo w Bombaju, jak to miało miejsce w innych sytuacjach kryzysowych. Chciałbym teraz pokrótce objaśnić pewien pomysł - nie cudowny środek na wszystkie bolączki, ale możliwość zaoferowania rzeczywistej pomocy obywatelom europejskim w państwach trzecich.
Pragnę ponownie przywołać propozycję utworzenia darmowej europejskiej infolinii pogotowia. Numer ten można wydrukować w paszportach tak samo jak treść artykułu 20. Pod tym numerem obywatel uzyskałby dostęp we własnym języku do najważniejszych informacji o konsulatach państw członkowskich Unii, które , jak podkreślam, musiałyby udzielić pomocy.
Obywatele oczekują od Unii czynów, a nie słów.
Gay Mitchell
- Panie przewodniczący! Kiedy zostaliśmy wybrani posłami do Parlamentu, otrzymaliśmy laissez-passer - podobnie jak wiele innych osób pracujących w instytucjach unijnych. Ciekawi mnie, czy prezydencja i Rada dostrzegają, jak dalece nieprzydatny jest to dokument w państwach członkowskich.
Podróżując służbowo z Afryki jako poseł Parlamentu doświadczyłem skrajnej uciążliwości w Holandii. Słyszałem, że inny poseł, Brytyjczyk - miał trudności w Dublinie. Naprawdę musimy tłumaczyć w naszych własnych państwach członkowskich, że to dokument podróży Parlamentu Europejskiego, Komisji oraz Unii i powinien być w pełni uznawany. Osoby zajmujące się odprawami na lotniskach i w portach powinny być w pełni poinstruowane o ważności tego dokumentu.
Zwracam się o podniesienie tej kwestii w każdym państwie członkowskim oraz o zapewnienie, by się do tego zastosowano, gdyż ten rodzaj ochrony powinien obejmować urzędników i posłów do Parlamentu Europejskiego podróżujących służbowo.
Kathy Sinnott
- Panie przewodniczący! Jako posłanka do Parlamentu Europejskiego miałam kilka sposobności do nawiązania kontaktu z ambasadą lub konsulem - kiedy ktoś został ranny, zaginął, został okradziony, uprowadzony bądź też tragicznie zginął. Jestem pewna, że podobne doświadczenia posiada większość posłów do PE. Z przyjemnością informuję, że miałam do czynienia z ambasadą Irlandii, a podejmowane przez nią czynności oraz współpraca zasługują na najwyższą notę. Tyle, że mój kraj nie posiada przedstawicielstwa w każdym państwie na świecie i czasem trzeba było zdać się na pomoc ambasad innych państw europejskich.
Bazując na własnych doświadczeniach mogę powiedzieć nie wdając się w szczegóły, że życzyłabym sobie lepszej koordynacji i okazywania większego wparcia ambasad większych krajów, które posiadają ambasady i konsuli prawie w każdym państwie w zakresie pomocy ambasadom pozostałych państw członkowskich z ich obywatelami.
Alexandr Vondra
urzędujący przewodniczący Rady. - Panie przewodniczący! Stwierdzam, że była to znowu bardzo pożyteczna debata. Zdecydowanie pojmuję wagę tej debaty dla państwa posłów i posłanek do Parlamentu Europejskiego, gdyż jest to kwestia niezwykle delikatna - musicie się zmierzyć z oczekiwaniami obywateli, którzy za kilka miesięcy będą na was głosować. W pełni zrozumiem zatem, że uważnie rozpatrujecie i przyglądacie się tak krytycznym okiem tej kwestii.
Moje zrozumienie bierze się też stąd, że sam pochodzę z Czech, czyli z państwa o średniej wielkości, które nigdy nie było mocarstwem imperialnym, dlatego też nie posiada ambasady lub konsulatu w każdym miejscu na świecie. A zatem oczekiwania Irlandczyków oraz innych nacji wobec Unii Europejskiej wydają mi się logicznie zasadne.
Lecz teraz przemawiam w imieniu Rady, dlatego też upraszam o poszanowanie pewnych nam dostępnych podstaw prawnych oraz faktu, że istotne znaczenia mają względu budżetowe i inne aspekty. Musimy również umieć rozpoznać i wyodrębnić to, co stanowi prawdziwy problem, a co jest zapytaniem lub kwestią wymagającą dłuższego wyjaśnienia.
Nie byłem w Bombaju, ale bardzo uważnie przysłuchiwałem się krytycznym uwagom pana posła Guardans Cambó i innych osób, które w uczestniczyły w misji Parlamentu Europejskiego w Indiach w czasie owego tragicznego ataku. Kiedy przygotowywałem się wczoraj do specjalnego posiedzenia, pierwsze pytanie, jakie mi się nasuwało, brzmiało: czy istnieje konsulat hiszpański w Bombaju? Nigdy tam nie byłem, zatem nie sprawdziłem tego osobiście. Zapewniano mnie po wielokroć, że Hiszpania posiada konsulat w Bombaju i ci, który tam byli, o tym wiedzą. Sądzę, że po prostu chodziło o formalny obowiązek Niemców, by udzielić pomocy panu posłowi Guardans Cambó i jego delegacji, skoro przytaczamy artykuł 20 oraz całość decyzji.
Jak się dowiedziałem, strona hiszpańska wysłała samolot, by pomóc w ewakuacji swoich obywateli. To samo uczynili Francuzi i Niemcy. Z jakiegoś jednak powodu, który pozostaje dla mnie niezrozumiały, pan poseł Guardans Cambó odmówił powrotu na pokładzie hiszpańskiego samolotu i zamiast tego wrócił samolotem francuskim.
Zatem nie wiem. Dysponuję jedynie informacjami mnie dostępnymi. Ogólnie mam wrażenie, że wszyscy podzielamy pogląd, iż udoskonalenie ram prawnych jest z bez wątpienia pożądane, informuję więc o ostatnich cząstkowych działaniach prezydencji czeskiej w celu wzmocnienia ochrony konsularnej w obecnych ramach prawnych.
Przykładowo istnieje projekt polegający na zamieszczeniu w paszportach krajowych adnotacji informującej posiadaczy, że mogą zwrócić się o ochronę konsularną do ambasady lub konsulatu każdego państwa członkowskiego w państwie trzecim, pod warunkiem, że ich ojczyste państwo członkowskie nie posiada tam przedstawicielstwa. Przynajmniej jest to próba wyprostowania sytuacji w tej materii.
Prezydencja zamierza też upowszechnić i ujednolicić stosowanie tymczasowych dokumentów podróży. Dokument taki mogłoby wydać przedstawicielstwo dowolnego państwa członkowskiego obywatelowi państwa członkowskiego, którego paszport zaginął lub został skradziony.
I wreszcie, prezydencja zorganizuje dwa seminaria konsularne lub kursy szkoleniowe, aby w praktyczny i skuteczny sposób przyczynić się do tworzenia zespołu ds. ochrony konsularnej.
Podczas tych wydarzeń posłużymy się systemem CCA w celu symulacji prawdziwego kryzysu konsularnego. Uczestnicy szkolenia określą i przeprowadzą praktyczną próbę wszystkich odpowiednich mechanizmów w strukturach kadr CCA, w tym współpracy między wszystkimi zaangażowanymi organami i instytucjami. Dzięki ćwiczeniom w terenie uczestnicy zdobędę doświadczenie przydatne w nauce zachowania i szybkiego reagowania w sytuacji ekstremalnej presji psychicznej i presji czasu. Nie mam pojęcia, czy to nas wystarczająco ucieszy przez wyborami, ale przynajmniej jest to wkład, który wnosimy w tę jakże istotną kwestię.
Günter Verheugen
wiceprzewodniczący Komisji. - Panie przewodniczący! Traktaty nie przyznają Komisji żadnego prawa inicjatywy w dziedzinie ochrony konsularnej. W ramach swych okrojonych kompetencji Komisja stara się , na ile to możliwe, podnieść skuteczność praw obywatelskich należnych obywatelom europejskim - zgodnie z np. planem działania Komisji na lata 2007-2009.
Powtarzam, że przyjęcie traktatu lizbońskiego z pewnością bardzo poprawi sytuację. Mam nadzieję, że pani poseł Sinnott, która podzieliła się z nami swoimi doświadczeniami wykorzysta fakt, że traktat lizboński zmieni obraz sytuacji i oraz posłuży się tym doświadczeniem w organizowaniu wsparcia dla traktatu lizbońskiego w Irlandii.
Godne ubolewania wydarzenia w Bombaju pokazały, że już dziś istnieje szerokie pole do poprawy, jeśli zamierzamy wypełnić zasadne oczekiwania obywateli UE.
Erika Mann
-Panie przewodniczący! Mam krótkie zalecenie dla Rady. Jestem niezmiernie wdzięczna za państwa wypowiedź, lecz skoro przewidujecie tego rodzaju symulacje już dziś, to warto zadbać o obecność osób, które były w owym czasie w Bombaju, gdyż mogą oni wam dostarczyć cennych spostrzeżeń.
Przewodniczący
Zamykam debatę.
Oświadczenia pisemne (art. 142)
Lidia Joanna Geringer de Oedenberg  
Rosnąca mobilność obywateli UE wymaga dostosowania dotychczasowych zasad ochrony konsularnej do nowej sytuacji. Obywatelom UE musi być zapewniona ochrona i pomoc ze strony własnego kraju, poprzez jego misje dyplomatyczne i placówki konsularne (art. 3 Konwencji wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych i art. 1 Konwencji wiedeńskiej o stosunkach konsularnych) oraz na mocy Traktatu z Maastricht - wynikająca z obywatelstwa Unii Europejskiej - dodatkowa ochrona dyplomatyczna i konsularna obywateli UE poza Wspólnotą. W praktyce oznacza to, iż każdy obywatel Unii korzysta na terytorium kraju trzeciego, gdzie państwo członkowskie, którego jest obywatelem, nie ma swojego przedstawicielstwa, z ochrony dyplomatycznej i konsularnej każdego z pozostałych państw członkowskich na takich samych warunkach jak obywatele tego państwa.
Niestety, ubiegłoroczna sytuacja kryzysowa w Bombaju spowodowana zamachami bombowymi dowiodła nieudolności wielu placówek dyplomatycznych w praktycznym stosowaniu wspólnych postanowień dotyczących bezpieczeństwa obywateli Unii. Napotkane przez dziesiątki Europejczyków, w tym przebywającą na miejscu delegację Parlamentu Europejskiego, problemy proceduralne oraz nieproporcjonalnie długie terminy oczekiwania na duplikaty utraconych dokumentów pokazały, iż realizacja idei solidarności europejskiej jest niełatwa do osiągnięcia!
Prawo do ochrony konsularnej w krajach trzecich jest jednym z głównych wyznaczników obywatelstwa europejskiego. Państwa członkowskie powinny dołożyć wszelkich starań w celu właściwego jego wdrażania, zapewniając równe traktowanie i opiekę wszystkim obywatelom Wspólnoty.
Toomas Savi  
na piśmie. - Zgodnie z brzmieniem artykułu 20 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, "każdy obywatel Unii korzysta na terytorium państwa trzeciego, gdzie państwo członkowskie, którego jest obywatelem, nie ma swojego przedstawicielstwa, z ochrony dyplomatycznej i konsularnej każdego z pozostałych państw członkowskich na takich samych warunkach jak obywatele tego państwa”.
Pod koniec listopada zeszłego roku nasz kolega poseł Ignasi Guardans Cambó przebywał w Bombaju w czasie ataków terrorystycznych. Był świadkiem licznych naruszeń postanowień traktatu przez dyplomatów niektórych państw członkowskich, gdyż przeprowadzano segregację obywateli Unii Europejskiej, wskutek czego dochodziło do aktów dyskryminacji na tle narodowości.
Postępowanie dyplomatów z niektórych państw członkowskich w Bombaju nie tylko wyczerpywało znamiona naruszeń praw obywateli Unii, lecz nie omieszkano też wytykać różnic w procesie integracji europejskiej. Dlatego kwestią zasadniczej wagi dla UE jest zbadanie tej konkretnej sprawy oraz podjęcie działań mających zapewnić, że taka sytuacja więcej się nie powtórzy.
Będę wdzięczny, jeśli Rada wespół z Komisją zdołają zapewnić ścisłe monitorowanie procesu wdrażania artykułu 20 traktatu oraz dogłębne badanie każdego odstępstwa.
