Problem ograniczonego dostępu krajów rozwijających się do niektórych szczepionek (debata) 
Przewodniczący
Pierwszym punktem jest pytanie ustne skierowane do Komisji przez pana Goerensa w imieniu grupy Porozumienia Liberałów i Demokratów na rzecz Europy w sprawie problemu ograniczonego dostępu krajów rozwijających się do niektórych szczepionek - B7-0214/2009).
Charles Goerens
Panie przewodniczący! W kontekście pytania skierowanego do Komisji chciałbym pomóc w poszukiwaniu dróg mogących położyć kres niesprawiedliwości, która polega na odmawianiu 80 % ludności świata dostępu do szczepionek, a szczególności do szczepionki przeciw wirusowi grypy A (H1N1).
Problem nie jest nowy. Prawdę powiedziawszy, pojawia się każdego roku wraz z nastaniem sezonu grypowego. Ogólnie rzecz biorąc, nowe sezonowe wirusy grypy pojawiają się najwcześniej w krajach rozwijających się. To moment, w którym laboratoria krajów uprzemysłowionych zaczynają opracowywać nową szczepionkę. Aby mogły rozpocząć produkcję, muszą najpierw otrzymać szczepy od kraju - zwykle kraju rozwijającego się - w którym nowy rodzaj grypy pojawił się po raz pierwszy. Od momentu jej opracowania, szczepionka pozwala jedynie chronić ludność krajów uprzemysłowionych. W rezultacie ludność Południa pozbawiona jest ochrony przed pandemiami.
Zwracam się zatem do Komisji z zapytaniem, co zamierza uczynić, aby położyć kres tej niesprawiedliwości. Czy jest to moralnie dopuszczalne, aby poziom ochrony zdrowia ludności zależał od środków finansowych, jakimi dysponuje dany kraj? Dlatego chciałbym się dowiedzieć, czy Komisja może udzielić nam informacji, jakie środki może zmobilizować, aby wypełnić tę lukę. Jaką Komisja, w razie potrzeby, przyjęłaby strategię i jakie partnerstwa zawiązałaby z zainteresowanymi państwami oraz instytucjami Narodów Zjednoczonych, bądź też z sektorem prywatnym, aby stworzyć obywatelom krajów rozwijających się możliwość dostęp do tej szczepionki?
Czy system ochrony własności intelektualnej przyjęty przez WHO, o czym nie wspomniałem w wersji pisemnej, uniemożliwia produkcję szczepionek w krajach rozwijających się? A jeżeli tak jest, to czy Unia Europejska byłaby gotowa otworzyć debatę na forum WHO, której celem byłoby usunięcie tej bariery?
Na koniec chciałbym dodać jeszcze jedno pytanie. Czy Komisja może określić działania, które należałoby podjąć, aby poprawić standardy infrastruktury zdrowotnej w krajach rozwijających się, stanowiące podstawowy warunek bardziej sprawiedliwego dostępu do szczepionek?
Leonard Orban
komisarz. - (RO) Chcę podziękować szanownemu posłowi do PE, panu Charlesowi Goerensowi, za postawienie pytania, które stwarza mi okazję do omówienia nie tylko tych aspektów, które bezpośrednio dotyczą pandemii grypy wywoływanej wirusem A (H1N1), ale także szerszych aspektów problemu, jakimi jest wkład Komisji Europejskiej w poprawę infrastruktury opieki zdrowotnej w krajach rozwijających się.
Wspólnota podjęła konkretne działania skierowane przeciwko pandemii grypy wywołanej wirusem A (H1N1) zarówno na własnym terytorium, jak i poza jego granicami. Mamy de facto do czynienia z kryzysem, który wymaga globalnego podejścia, zarówno z punktu widzenia skuteczności działań, których celem jest ochrona naszych obywateli, jak i ze względów solidarności ze słabiej rozwiniętymi krajami.
Mówimy zatem o skuteczności działania rozumianej jako systemy szybkiego ostrzegania, szczegółowy monitoring rozwoju pandemii i samego wirusa, jak również ocena skuteczności działań zapobiegawczych i leczniczych podejmowanych w krajach, w których najwcześniej rozwinęła się pandemia, które to elementy stanowią ważną podstawę przygotowania i wdrożenia naszych własnych działań. Mówimy też jednak o solidarności, ponieważ Unia Europejska jako główny podmiot finansujący pomoc publiczną na rzecz rozwoju oraz kluczowy partner wielu krajów rozwijających się ma obowiązek wspierać wspomniane kraje w radzeniu sobie z tymi nowymi zagrożeniami.
Odpowiadając na te zagrożenia, Komisja i cała Unia Europejska nie podejmują starań od zera. Dzięki precedensowi, jakim była ptasia grypa wywoływana wirusem H5N1, UE zdołała wprowadzić, wspólnie z międzynarodowymi organizacjami, takimi jak Światowa Organizacja Zdrowia, Bank Światowy i inne, skuteczne procedury wymiany informacji i koordynacji pomocy technicznej, jak również instrumenty finansowe w rodzaju funduszu powierniczego ustanowionego przy Banku Światowym. Jak twierdzi pani Margaret Chan, Dyrektor Generalny Światowej Organizacji Zdrowia, świat nigdy wcześniej nie był tak dobrze przygotowany na nadejście pandemii. Komisja odgrywała i nadal odgrywa szczególnie ważną rolę we wspomnianych systemach, których elementy składowe zostały obecnie rozszerzone tak, aby uwzględnić wszystkie rodzaje zagrożeń grypą.
Co się tyczy ogólnego problemu, jakim jest dostęp krajów rozwijających się do szczepionek, nowa pandemia grypy przyczyniła się do ponownego ożywienia debaty toczącej się już od ponad dwóch lat na forum WHO oraz grupy roboczej realizującej działania przygotowawcze do nadejścia pandemii grypy, którą to grupę powołano na wniosek Światowego Zgromadzenia Zdrowia w następstwie decyzji podjętej przez Indonezję, o czym wspomina pan poseł Goerens.
W tym tygodniu WHO przedstawi w Genewie swoje pierwsze zalecenia opracowane na forum grupy, w której Wspólnota odegrała aktywną rolę. Zgodnie z rezolucją przyjętą przez Światowe Zgromadzenie, ostateczne zalecenia muszą zostać przedstawione na posiedzeniu zarządu WHO, który zbierze się pod koniec stycznia. W tych okolicznościach należy określić optymalną równowagę między, z jednej strony, stymulowaniem badań naukowych i szybkim rozwojem nowych produktów medycznych pochodzących w głównej mierze z badań prowadzonych w sektorze prywatnym, dla którego prawa własności intelektualnej stanowią dzisiejszych czasach kluczową formę zachęty, a sprawiedliwością w kategoriach zapewnienia dostępu do produktów wynikających z tych badań, z drugiej strony.
Wspólnota Europejska ma zastrzeżenia do wszelkich ograniczeń w zakresie wymiany materiału biologicznego niezbędnego do prowadzenia wspomnianych działań badawczych. Aktywna współpraca międzynarodowa oparta na przejrzystych podstawach oraz koordynowana przez uznane instytucje, w rodzaju WHO i jej sieci, ma decydujące znaczenie dla szybkiego opracowania i dystrybucji rozwiązań stanowiących odpowiedź na zjawisko pandemii.
W szczególnym przypadku grypy wywoływanej wirusem A (H1N1), dla której nie istniały zapasy szczepionek, pojawił się też problem możliwości produkcyjnych, równolegle z pytaniem, kto jako pierwszy miałby skorzystać z tych możliwości w sytuacji napływu ogromnych zamówień ze strony krajów posiadających potrzebne środki. Deklaracja złożona przez niektórych producentów szczepionek, jak również całkiem niedawno przez niektóre kraje, przewidująca podarowanie, względnie sprzedaż po obniżonej cenie 10 % swojej produkcji bądź zamówień krajom rozwijającym się, stanowi krzepiący znak globalnej solidarności.
Jeżeli chodzi o Komisję, klauzula o wspieraniu krajów trzecich w ich zmaganiach z pandemią jest sprawą najwyższej wagi i nie może jedynie ograniczać się do kwestii dostępu do szczepionek w sytuacji, gdy są one osiągalne. Niezwykle ważne jest kontynuowanie pomocy udzielanej przez Komisję i państwa członkowskie w przeróżnych formach, polegające na konsolidowaniu infrastruktury opieki zdrowotnej, pomocy przy projektach, udzielaniu sektorowego lub ogólnego wsparcia budżetowego dla krajów partnerskich, a nawet wsparciu dla organizacji międzynarodowych.
Poszanowanie zasady, zgodnie z którą państwa mają prawo wziąć odpowiedzialność za swój własny rozwój, jak również zobowiązania do zapewnienia skutecznej pomocy, będą wymagały zagwarantowania, szczególnie poprzez zapewnienie, aby określone choroby i interwencje o priorytetowym znaczeniu pozostały nadal w centrum uwagi. Reakcja na pandemię polega obecnie w pierwszym rzędzie na zapewnieniu takiej infrastruktury opieki zdrowotnej, która byłaby lepiej wyposażona, oraz na wczesnym objęciu leczeniem przypadków infekcji, aby tym sposobem zapewnić w sprawiedliwy sposób środki zapobiegawcze, kiedy już staną się one dostępne.
W sytuacji poważnego kryzysu Komisja Europejska będzie w stanie zmobilizować swoje zasoby pomocy humanitarnej oraz środki szybkiego reagowania, jak również będzie umiała wykazać się elastycznością w dysponowaniu zasobami rozdzielonymi pomiędzy kraje partnerskie, które zwróciły się o udzielenie pomocy. W trakcie tak poważnych kryzysów niewątpliwie ważną rolę odegrają organizacje pozarządowe, jak również de facto najważniejsze sieci o charakterze instytucjonalnym. Toteż Komisja wie, że może liczyć na skuteczne angażowanie się tych agencji w podejmowane działania.
Gay Mitchell
w imieniu grupy PPE. - Panie przewodniczący! Nieuniknione nadejście i powrót pandemii grypy znów wprowadziły kwestię szczepień na pierwsze strony gazet. Jest to też jednak niezmienny problem krajów rozwijających się, z którym zmagają się one od dawna. Ustne pytanie, które postawiono w toku dzisiejszej porannej debaty, dotyka znamiennego punktu, jakim jest hipokryzja i niesprawiedliwość zachodniego świata, który domaga się, aby kraje rozwijające się udostępniały materiały do produkcji szczepionek mających chronić jego bogatych obywateli, po czym ma czelność z powrotem sprzedawać te same szczepionki ubogim społeczeństwom.
Poza koniecznością zapewnienia krajom rozwijającym się porównywalnego dostępu do szczepień przeciwko grypie musimy starać się zbudować system, w którym najubożsi ludzie tego świata, którzy niemal zawsze są bardziej narażeni na zachorowania, mieli możliwość skorzystania z ochrony przed chorobami, którym można zapobiegać, którą to możliwość my, ludzie zachodu, traktujemy jako coś oczywistego. Dobrym przykładem kontrastu między nami a naszymi sąsiadami w krajach rozwijających się jest gruźlica. W Europie dzieci rutynowo otrzymują szczepionkę BCG, której skuteczność przekracza 80 %. Doprowadziło to do sytuacji, w której gruźlica nie stanowi już w Europie nieustannego zagrożenia, jakim była w przeszłości.
Proszę to sobie porównać z krajami rozwijającymi się, w których 26 % zgonów, których można było uniknąć, następuje w wyniku gruźlicy. Konsekwencje występowania gruźlicy w tych krajach pogłębia fakt, że jest to silnie zakaźna choroba przenoszona drogą powietrzną, która łatwo szerzy się na ograniczonych przestrzeniach, takich jak nędzne slumsy, jakich nie brakuje w wielu krajach rozwijających się. Proszę dodać do tego fakt, że 50 % chorych z AIDS żyjących w Afryce subsaharyjskiej, gdzie wirus HIV i AIDS są silnie rozpowszechnione, z czasem zapadnie na gruźlicę. I proszę pomyśleć, jakie mamy szczęście, mieszkając na obszarze objętym względną kontrolą pod postacią programów immunizacyjnych.
Szukając imponującego przykładu, który dowodzi potęgi immunizacji i ogólnie rzecz biorąc konieczności udzielania pomocy na rzecz rozwoju, wystarczy spojrzeć na przykład odry w Afryce, gdzie głównie dzięki programom szczepień liczba zgonów na tę chorobę wydatnie spadła w latach 2000 do 2006 z poziomu 90 %.
Panie przewodniczący! Jest rzeczą oczywistą, że szczepienie działa, i jest rzeczą oczywistą, że jesteśmy odpowiedzialni za ludzi, którzy cierpią z braku szczepionek. Nalegam, abyśmy w tej Izbie nie ustawali w naciskach, aby to udogodnienie zostało udostępnione najuboższym z ubogich.
Zanim powrócę na miejsce, chciałbym dodać jeszcze jedną uwagę: proszę zrobić coś w sprawie wind obsługujących budynek Parlamentu. Utknąłem w windzie, która z zablokowanym drzwiami jeździła w górę i w dół, przez co miałem problemy z dotarciem w porę na tę debatę. Wszyscy narzekają na ten stan rzeczy. Trzeba coś z tym zrobić.
Przewodniczący
(ES) Panie pośle Mitchell! Jeżeli chodzi o problem wind, który pan tutaj poruszył - chciałby wyjawić coś, co być może stanowi poufny element dyskusji prowadzonych na forum Prezydium. Na ostatnim posiedzeniu Prezydium pozwoliłem sobie skrytykować sytuację, którą pan właśnie opisał, i która niestety - i jest to skandaliczne - nie jest jedynie problemem Strasburga. Również w Brukseli przez szereg tygodni poruszanie się po labiryncie korytarzy w budynkach Parlamentu było prawie niemożliwe, ponieważ windy nie działały tak, jak trzeba.
Prezydium przekaże tę sprawę stosownym służbom, tak aby działanie wind zostało w ten czy inny sposób poprawione.
Michael Cashman
w imieniu grupy S&D. - Panie przewodniczący! Chciałbym odwrócić uwagę tej Izby od problemu wind i skupić się ponownie na szczepionkach, które zapobiegają zgonom. Uważam, że właśnie na tym powinniśmy się skoncentrować. Oczywiście popieram apel dotyczący wirusa A (H1N1), który przed chwilą usłyszeliśmy, ale chciałbym też spojrzeć zdecydowanie szerzej. Panie komisarzu! Faktem jest, że istnieją skuteczne szczepionki i sprawnie działające systemy. Weźmy za przykład chorobę pneumokokową. Jest to infekcja bakteryjna powodująca zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowych i sepsę, a przy tym mało kto wie, że choć można jej zapobiegać szczepieniem, choroba ta należy w skali globu do wiodących zabójców dzieci poniżej piątego roku życia
Pneumokoki stanowią główną przyczynę zapalenia płuc, które pozbawia życia dwa miliony dzieci rocznie. Jest to wyzwanie dla opieki zdrowotnej na całym świecie, dla którego istnieją gotowe rozwiązania. Może zainteresuje państwa informacja, że Komisja i cały szereg państw członkowskich zobowiązały się do wspierania szczepień w najuboższych krajach świata poprzez wspomaganie GAVI, Międzynarodowego Mechanizmu Finansowania Szczepień oraz programu Advance Market Commitment (AMC) dotyczącego szczepień przeciwko pneumokokom, o czym dotąd nie wspomniano.
Lecz my możemy i musimy uczynić więcej, aby choroba pneumokokowa znalazła się wśród priorytetów naszych działań na rzecz zdrowia i rozwoju oraz aby nakłonić kraje rozwijające się, aby poszły w nasze ślady. Pneumokokowy AMC oferuje unikatowe możliwości dla krajów chcących chronić swoje dzieci przed śmiertelną chorobą, której można zapobiegać. Niestety smutnym faktem jest, że spośród 71 krajów, które spełniają wymagane warunki, jedynie niecałe 20 zwróciło się do AMC o fundusze, które uratują tak wiele istnień ludzkich.
Pragnę przypomnieć Izbie, że rozszerzony dostęp do najważniejszych szczepionek jest kluczowym elementem osiągnięcia czwartego milenijnego celu rozwoju, czyli obniżenia śmiertelności dzieci do roku 2015 o dwie trzecie. Musimy zapewnić, aby wspomniane szczepionki trafiły do rąk krajów, które najbardziej ich potrzebują. Jest to prosty krok, który w dość prosty sposób uratuje życie milionów dzieci. Przy wejściu do Parlamentu można zapoznać się z pisemną deklaracją, która dotyczy tego problemu, w tym także tworzenia pul patentów. Wzywam panie i panów posłów do podpisania tej deklaracji i dokonania tym sposobem czegoś konkretnego.
Frédérique Ries
Panie przewodniczący! Jak nam wiadomo, jest to tydzień, w którym większość państw członkowskich realizuje pierwszą falę szczepień przeciwko grypie A, podczas gdy my musimy niestety przyznać, że dotychczasowy postęp w tej dziedzinie rozumiany jako zapewnienie dostępu do tej szczepionki krajom rozwijającym się jest dość skromny.
Jak już powiedziano: miliony ludzi, w tym przede wszystkim dzieci, umierają każdego roku w tych krajach na całą masę chorób, o czym w szczególności wspominał już mój przedmówca, pan poseł Mitchell.
Nie twierdzę, że rozwiązanie jest rzeczą prostą, zwłaszcza dlatego - nie tylko dlatego, a zwłaszcza dlatego - że kwestia dostępu do szczepionki nie jest w żaden sposób porównywalna z dostępem do leków, a to z co najmniej dwóch specyficznych powodów: niewielkiej liczby producentów oraz konieczności kontroli łańcucha gwarantującego nieprzerwane warunki schłodzenia, co nadal pozostaje rzeczą trudną. Są jednak także elementy pozytywne: fakt, że jak na razie wirus nie mutuje, oraz sygnały o możliwości dostarczania trzech miliardów dawek rocznie. Są to fakty oczywiste, które wzywają i które zachęcają do wdrożenia strategii na skalę globu.
Panie przewodniczący! Z uwagi na przyznany mi limit czasu chciałabym zakończyć następującym stwierdzeniem: uważam, że Unia Europejska musi w pełni poprzeć apel WHO wzywający do sprawiedliwego podziału szczepionek, w tym zwłaszcza na obszarach wysokiej śmiertelności. Musimy też stworzyć warunki dla partnerstw publiczno-prywatnych i zachęcać do ich zakładania, aby skutecznie zwalczać niedostatek szczepionek na świecie.
Marisa Matias
Panie przewodniczący, panie komisarzu! Chcę na początek podkreślić znaczenie pytania postawionego przez pana posła Goerensa, które dotyczy kwestii fundamentalnej sprawiedliwości. Wszyscy doskonale wiemy, że w sytuacji pandemii grypy typu A problem ten, jak również konsekwencje rozprzestrzeniania się wirusa, uderzą najdotkliwiej w kraje południowe, a nie w kraje północy. Każdego roku patrzymy bezczynnie, jak tysiące obywateli umierają w wyniku pandemii, które w krajach północy zostały już wyeliminowane lub też poddają się leczeniu, a jest ich cała długa lista: malaria, denga, żółta gorączka, gruźlica. Lista jest nieskończona, a my mimo to stoimy bezczynnie, nie robiąc nic, aby rozwiązać ten problem.
Tak naprawdę wykorzystujemy południowe kraje jako dostawców próbek nowych szczepów wirusowych, i to nieodpłatnie, aby dzięki temu udoskonalać leczenie w krajach północnych, ale nie dostarczamy skutecznej odpowiedzi na istniejące problemy. Dlatego chcę uzupełnić postawione pytania o kilka następnych.
Czy chcemy traktować ten problem jako problem zdrowia publicznego czy jako biznes? Jeżeli chcemy traktować go jako problem zdrowia publicznego, wówczas musimy zagwarantować równoprawny dostęp do leczenia we wszystkich regionach świata, i dlatego musimy być bardziej skuteczni w naszych staraniach. Powiedziawszy to, chciałabym zapytać - mając nadzieję, że tak nie jest - czy nie czekamy przypadkiem na pojawienie się nadwyżek szczepionek w Europie, lub też nazbyt szkodliwych skutków ubocznych, zanim okażemy naszą hojność i zaczniemy nagle wysyłać potrzebne szczepionki do południowych krajów.
Na koniec chcę zapytać, czy Unię Europejską, czy nas Europejczyków, i czy Komisję nie krępuje fakt istnienia systemu czy też modelu, w ramach którego kraje północne radzą sobie z pandemiami na zasadzie zapobiegania, zaś kraje północne otrzymują jedynie środki łagodzące problem lub zwykłe resztki z pańskiego stołu.
Przewodniczący
Pora teraz, aby do mikrofonu podszedł pan poseł Guerrero Salom, a ja chciałbym powiedzieć, że bardzo się cieszę, a nawet jestem nieco wzruszony, mogąc poprosić o zabranie głosu, po raz pierwszy w tej Izbie, mojego wieloletniego kolegę i przyjaciela.
Enrique Guerrero Salom
(ES) Panie przewodniczący! Dziękuję za te miłe słowa. To doprawdy zaszczyt pracować dla instytucji, w której pełni pan obecnie funkcję przewodniczącego.
Pozwoliłem sobie zabrać głos, aby podtrzymać zainteresowanie, jakie wzbudza ta kwestia, a mianowicie pomoc krajom rozwijającym się w zapobieganiu i zwalczaniu pandemii grypy wywoływanej wirusem H1N1.
Pomijając sprawę pandemii, chciałbym także zwrócić uwagę na fakt, że choroby wywierają obecnie silniejszy wpływ na kraje rozwijające się niż na kraje rozwinięte. Wiele chorób wyeliminowanych w krajach rozwiniętych nadal zbiera żniwo w krajach rozwijających się, sięgające dziesiątków milionów istnień ludzkich.
Kraje te muszą chronić zdrowie swoich mieszkańców, zdrowie swoich obywateli, ale nie mają na to środków. Aby walczyć z AIDS, gruźlicą, malarią i innymi chorobami zakaźnymi, kraje te potrzebują szczepionek, do których aktualnie nie mają dostępu i których nie mogą zakupić.
Chciałbym zachęcić Komisję, aby - jak to opisał pan komisarz - poszukiwała sojuszy, promowała programy, motywowała kraje-ofiarodawców oraz starała się zapewnić, aby kraje rozwijające się miały dostęp do leków generycznych po cenach, na jakie ich obywatele będą mogli sobie pozwolić.
Leonard Orban
komisarz. - (RO) W uzupełnieniu do tego, co powiedziałem na początku mojego wystąpienia, chciałbym również podkreślić następujące punkty. Komisja Europejska nieustannie kieruje pomoc finansową przeznaczoną na sprawy zdrowotne do szeregu krajów rozwijających się, która to pomoc stanowi element projektów, programów i pomocy budżetowej.
Chcąc zapewnić zgodność z krajowymi priorytetami, Komisja wspólnie z partnerami zbada sposób, w jaki mogłaby użyć tych środków do umocnienia metod wykorzystywanych w zwalczaniu pandemii. To, co wyraziłem do tej pory pośrednio, powiem teraz wprost: Komisja Europejska nie dysponuje instrumentami technicznymi i finansowymi, dzięki którym mogłaby sama dokonać zakupu szczepionek.
Niemniej prowadząc bliską współpracę ze Światową Organizacją Zdrowia, budując sojusze i podpisując umowy z różnymi zainteresowanymi stronami, będziemy wspólnie działać na rzecz przygotowania odpowiedzi na wnioski złożone w tej sprawie.
Przewodniczący
To podsumowuje punkt obrad.
