Odpowiedzi na ożywienie gospodarki w państwach członkowskich Unii Europejskiej w Europie Środkowej i Wschodniej
Przewodniczący
Następnym punktem posiedzenia jest oświadczenie Komisji w sprawie odpowiedzi na ożywienie gospodarki w państwach członkowskich Unii Europejskiej w Europie Środkowej i Wschodniej.
Joaquín Almunia
Panie przewodniczący, panie i panowie! Kryzys gospodarczy dotknął całą Europę. Można powiedzieć, że dotknął cały świat, ale tu w Unii Europejskiej z wielu powodów prawdopodobnie największy wpływ miał na kraje w Europie Środkowej i Wschodniej, na nowe państwa członkowskie. Przede wszystkim, oczywiście, dlatego, że są to gospodarki bardziej wrażliwe niż te w krajach Europy Zachodniej, dojrzalsze, bardziej uprzemysłowione i skonsolidowane, a także dlatego, że gospodarki te nie mają systemu finansowego, który wygenerował kryzys i w związku z tym zależą od dużej części bezpośrednich inwestycji z zewnątrz, umożliwiających sfinansowanie ich rozwoju. Po wybuchu kryzysu, a szczególnie po jego pogłębieniu się w 2008 roku, inwestycje zostały wstrzymane, co spowodowało, że gospodarki te potrzebowały dalszego finansowania w celu zapewnienia rozwoju, którego nie mogło zastąpić wykorzystanie oszczędności i zasobów wewnętrznych.
To powiedziawszy należy zauważyć, że oczywiście nie wszystkie gospodarki Europy Środkowej i Wschodniej jednakowo odczuły skutki kryzysu. Niektóre gospodarki były lepiej przygotowane, by stawić czoła trudnościom związanym z kryzysem. Niektóre gospodarki były wystarczająco mądre przed kryzysem, by zrealizować reformy polityczne, które zapewniły solidniejsze podstawy modelu wzrostu.
Tak, czy inaczej Unia Europejska oraz Komisja, jako jedna z instytucji europejskich, zareagowały na kryzys przede wszystkim przyjmując zestaw środków, które stanowiły odpowiedź na konkretny problem i które były stosunkowe korzystniejsze dla państw z Europy Środkowej i Wschodniej.
Europejski plan naprawy gospodarczej, przyjęty pod koniec roku 2008, opiera się na wprowadzeniu budżetowego środka stymulacyjnego, który miał - co całkiem logiczne - większe znaczenie w dużych gospodarkach strefy euro w Europie Zachodniej. Niemniej jednak pobudzając dostawy wewnętrzne w krajach Europy Zachodniej, bodziec ten sprawił, że rynek pozostał źródłem wzrostu poprzez zewnętrzny popyt z krajów Europy Środkowej i Wschodniej.
Ponadto oprócz europejskiego planu naprawy gospodarczej to decyzje podjęte przez instytucje europejskie zwiększyły pożyczki udzielane przez Europejski Bank Inwestycyjny. Niewątpliwie dane za rok 2009 nie są jeszcze ostateczne, ale mogę przewidywać, że pod koniec bieżącego roku wielkość pożyczek udzielanych przez Europejski Bank Inwestycyjny prawdopodobnie przekroczy o ponad 50% wysokość pożyczek udzielonych w 2007 roku, czyli w roku poprzedzającym kryzys.
Europejski Bank Inwestycyjny nadał pierwszeństwo swoim działaniom, obejmującym zestaw kanałów i operacji, w krajach Europy Środkowej i Wschodniej. W tym celu Bank wykorzystał instrumenty wprowadzone przed kryzysem, takie jak programy JEREMIE, JESSICA i JASPERS oraz inne działania. Ponadto Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju, który nie jest instytucją wyłącznie europejską, pod wpływem krajów europejskich i Komisji Europejskiej, czyli udziałowców banku, nasilił swoje działania.
Pozytywną rolę odegrały również fundusze strukturalne, co zawsze ma miejsce w stosunku do państw, które muszą odnieść korzyści z polityki spójności. Jednakże chwili rozpoczęcia kryzysu podjęto decyzje na przykład dotyczące zwiększenia zasobów, które mogłyby zostać przekazane z funduszy strukturalnych na rzecz krajów mogących z nich skorzystać, szczególnie krajów z Europy Środkowej i Wschodniej.
Niestety Rada nie poparła inicjatywy Komisji w sprawie zapewnienia przez Europejski Fundusz Społeczny 100 % finansowania podczas kryzysu (w roku 2009 i 2010) szeregu działań wspierających robotników i aktywne polityki na rynku pracy.
Instrument wsparcia bilansu płatniczego, jak już państwo wiecie, nie był stosowany od roku 1993. Przedmiotowy instrument jest wykorzystywany w celu zapewnienia finansowania krajom mającym trudności, ze względu na ich bilans płatności, z zabezpieczeniem finansowania zewnętrznego lub krajom mającym trudności z finansowaniem ich potrzeb budżetowych. Wartość graniczna instrumentu dzięki inicjatywie Komisji i zgodzie Rady wzrosła z 12 miliardów euro do 50 miliardów euro. Z kwoty 50 miliardów euro, około 15 miliardów euro zostało wykorzystane jako wsparcie finansowe na rzecz trzech państw z Europy Środkowej i Wschodniej: Węgier, Łotwy i Rumunii.
Na koniec chciałbym wspomnieć o tzw. Inicjatywie wiedeńskiej, promowanej i wspieranej przez instytucje europejskie wraz z międzynarodowymi instytucjami finansowymi. Przedmiotowa inicjatywa pozwoliła skoordynować działania prywatnego systemu finansowego, który w wielu spośród tych państw jest na ogół zorganizowany wokół banków zachodnioeuropejskich inwestujących w krajach Europy Środkowej i Wschodniej i posiadających tam spółki zależne i biura.
Inicjatywa wiedeńska oznaczała możliwość skoordynowania działania, w tym utrzymywania stanowisk i ryzyka podejmowanego przez banki prywatne w tych państwach. Możliwe było utrzymanie systemu finansowego na maksymalnym poziomie, który pomaga w sfinansowaniu skutków kryzysu oraz inwestycji niezbędnych do wyjścia z niego. A wszystko to w obliczu ogłoszeń dotyczących nadmiernego ryzyka podejmowanego przez niektóre banki zachodnioeuropejskie działające w tych krajach. Tak naprawdę, dotychczas nie musieliśmy opłakiwać żadnych "ofiar” spośród tych banków, które raczej zdołały utrzymać rozsądny poziom kapitalizacji i aktywności finansowej w kontekście trudnych warunków, w jakich system musi działać.
Już teraz dostrzegamy pozytywne oznaki. Oczywiście dostrzegamy również istotne wyzwania. Oznacza to, że zadania jeszcze nie zakończyliśmy. Musimy nadal zwracać szczególną uwagę na jak najlepsze wykorzystanie instrumentów dostępnych dla instytucji europejskich, by pomóc tym państwom wstąpić na drogę naprawy i wyjścia z kryzysu.
Jeśli państwo pozwolicie, chciałbym przedstawić pozytywny przykład, chciałbym opowiedzieć o Polsce, będącej jedynym krajem w Unii Europejskiej, który wciąż utrzymuje wzrost dodatni i przez cały czas trwania kryzysu nie miał wzrostu ujemnego. Jedynym takim krajem w całej Unii Europejskiej jest kraj z Europy Środkowej i Wschodniej, nowe państwo członkowskie.
Na zakończenie chciałbym wspomnieć o znaczeniu euro, które stanowi opokę dla strategii walki z kryzysem i wychodzenia z kryzysu. Waluta euro stanowi punkt odniesienia, wytyczający właściwe strategie wyjścia z kryzysu. W omawianym regionie znajduje się państwo, które w samym środku kryzysu weszło do strefy euro, chodzi o Słowację. Wczoraj władze słowackie zorganizowały w Bratysławie konferencję, na której mówiono z zadowoleniem, że euro uchroniło kraj przed najcięższymi konsekwencjami kryzysu i pomogło w przebrnięciu przez kryzys w znacznie lepszych warunkach niż te, które Słowacja musiałaby wytrzymać, gdyby nie należała do strefy euro.
Kolejny kraj regionu, Estonia, chce przystąpić do strefy euro i zintegrować swoją walutę w roku 2011. Wskaźniki i stopień spełnienia kryteriów przyjętych w traktacie z Maastricht, teraz traktacie z Lizbony, pokazują jak dotychczas, że cel ten jest możliwy do osiągnięcia. Nie możemy tego ostatecznie potwierdzić przed opublikowaniem na wiosnę właściwego sprawozdania z konwergencji, ale wejście Estonii do strefy euro w 2011 roku jest prawdopodobne.
Przystąpienie do Unii Europejskiej dla krajów z przedmiotowego regionu, krajów kandydujących do członkostwa lub potencjalnie kandydujących, stanowi istotną opokę, dostarczającą gwarancji, że kraje te stosują właściwe strategie i polityki.
Dlatego prawdziwe jest stwierdzenie, że istnieje wiele trudności. To prawda, że przedmiotowe kraje mają bardziej wrażliwe gospodarki. To prawda, że skutki kryzysu, przez jaki obecnie przechodzimy, są dla obywateli tych państw nieskończenie bardziej bolesne niż dla obywateli państw posiadających systemy zabezpieczenia społecznego i znacznie bardziej rozbudowane, silniejsze i skonsolidowane systemy opieki społecznej.
Należy jednak zauważyć, że instrumenty dostępne dla instytucji europejskich, a także sama ich przynależność do Unii Europejskiej i możliwość bycia częścią Unii Gospodarczej i Walutowej stanowią pozytywny czynnik, a nie przeszkodę w zwalczaniu kryzysu, takiego jak obecny.
Arturs Krišjānis Kariņš
w imieniu grupy PPE. - (LV) Panie przewodniczący, panie komisarzu Almunia! Istnieją dwa możliwe podejścia mające zapewnić gospodarkom państw członkowskich w Europie Środkowej i Wschodniej pomoc w procesie naprawy: można im dać rybę lub można im dać wędkę. Oczywiście lepszym rozwiązaniem jest podanie im wędki. Trudność polega na stwierdzeniu, jakiego rodzaju powinna być ta wędka. Podstawą do naprawy i jej wskaźnikiem jest tworzenie nowych miejsc pracy. W tym celu potrzebne są inwestycje. Brak jasności odnośnie stabilności krajowego kursu wymiany i wprowadzenia euro stanowi jedną z głównych przeszkód dla inwestycji w tym regionie. Obecnie wprowadzenie euro w nowych państwach członkowskich jest niczym wyścigi konne, każde państwo próbuje oderwać się od grupy i wbiec do strefy euro.
Może zdarzyć się tak, że w sytuacji kryzysowej niektóre państwa członkowskie same sobie wyrządzają krzywdę; na przykład gwałtownie zmniejszając wydatki budżetowe, zwiększają bezrobocie powyżej poziomu, który mogą wytrzymać ich gospodarki. Może też być tak, że jedno państwo członkowskie, przystępując do strefy euro zniszczy gospodarkę państwa sąsiedniego spoza strefy euro, ponieważ przyciągnie do siebie inwestycje i zwiększy poziom bezrobocia w sąsiednim kraju. Konstrukcja Unii Europejskiej opiera się na zasadzie solidarności. Wraz ze zwiększeniem liczby państw członkowskich UE w 2004 roku. stworzono i przyjęto jednolitą strategię na rzecz przyjęcia tych państw członkowskich do Europy. Uważam, że Komisja Europejska powinna ponownie przemyśleć proces wprowadzenia euro i powinna przygotować wyraźną strategię jego wprowadzenia, która nie skłoni pośrednio państw członkowskich do wyrządzania krzywdy sobie lub swoim sąsiadom. Nie ma konieczności zmiany kryteriów stabilności, ale należy stworzyć wspólny dla całego regionu plan i harmonogram, tak by możliwe było wprowadzenie w Europie wspólnej waluty, przy użyciu zrozumiałej dla wszystkich ustalonej procedury. To byłaby właśnie wędka, która otwierając drzwi przed inwestycjami i możliwością tworzenia nowych miejsc pracy, pomogłaby gospodarkom regionu w procesie naprawy.
Sergio Gaetano Cofferati
Panie przewodniczący, panie i panowie! Pan komisarz Almunia słusznie zauważył, że wszystkie kraje na całym świecie, oczywiście także kraje w Europie, odczuły konsekwencje tego poważnego kryzysu finansowego i gospodarczego. W UE najbardziej dotknięte zostały kraje najsłabsze, te o których teraz mówimy.
Są to kraje, które niedawno przystąpiły do Unii i nie należą do strefy euro. W związku z tym należy o nich pamiętać i określić najskuteczniejsze działania, tak by mogły stać się częścią Europy i następnie na równi z innymi uczestniczyć w jej życiu. Wobec tego potrzebne jest interweniowanie w ramach polityki monetarnej, począwszy od interwencji Europejskiego Banku Centralnego, ponieważ dopóki nie pomożemy tym krajom w zwiększeniu ich PKB i w inwestowaniu w ich systemy produkcyjne, dopóty nie będą w stanie wyrównać braku równowagi, który obecnie na nich ciąży, spełnić kryteriów z Maastricht i przystąpić do strefy euro. Ponadto, jak już zostało wspomniane, konieczne są inne działania, takie jak ułatwienie dostępu do zasobów dostarczanych przez fundusze europejskie i finansowanie z Europejskiego Banku Inwestycyjnego.
Moim zdaniem jednakże nigdy nie powinniśmy zapominać, że działania te muszą być prowadzone w ramach działań symultanicznych na rzecz również innych słabych państw w Europie. Nie chodzi tylko o kraje, o których mówimy dzisiaj, czego niestety wszyscy mamy świadomość; dlatego właśnie nie możemy dłużej odwlekać utworzenia europejskiego systemu finansowania zdolnego wspierać inwestycje wszechstronną wizją Europy. Odnoszę się tu do utworzenia funduszu finansowanego przez euroobligacje, który moim zdaniem jest jedynym praktycznym rozwiązaniem dostępnym dla wszystkich państw członkowskich i dla Unii Europejskiej.
Nadszedł czas, by na tym etapie wykazać się polityczną odwagą i dalekowzrocznością w odniesieniu do chęci zwalczenia kryzysu i by stworzyć warunki do konkurencyjnego rozwoju Europy, który wszystkim Europejczykom zapewniłby dobrobyt.
Guy Verhofstadt
Panie przewodniczący, panie komisarzu! Powodem, dla którego my oraz inni obecni tu posłowie zwróciliśmy się z prośbą o przeprowadzenie tej debaty, było pojawienie się wraz z kryzysem gospodarczym całkiem nowej żelaznej kurtyny. Ta walutowa żelazna kurtyna oddziela kraje strefy euro od krajów spoza niej.
Wiele problemów, które dziś dotykają większości choćby państw bałtyckich - wspomniano tu o Polsce, ale mógłbym także wymienić Bułgarię, Rumunię, Węgry - wynika z tego, że państwa te nie należą do strefy euro. W związku z tym kraje te muszą nadal stosować walutę krajową, co obecnie powoduje szkodliwe, niszczące skutki. Możemy dyskutować o naprawie gospodarczej, ale w tych krajach na razie nie ma naprawy gospodarczej. W niektórych spośród tych państw stopa bezrobocia wynosi ponad 20 %, a zarobki w sektorze publicznym musiały zostać zmniejszone o ponad 20 %. Liczby dotyczące wzrostu gospodarczego tych państw są naprawdę bardzo negatywne.
Bardzo ważne jest pozwolenie im na jak najszybsze przystąpienie do strefy euro. Obecnie jednak kraje te odczuwają szkodliwe skutki sytuacji. Oczywiście nie chodzi o zmianę warunków paktu stabilności i wzrostu, nikt o to nie prosił. Warunków nie należy zmieniać, ponieważ - jak słusznie zauważono - strefa euro służyła za ochronę przed kryzysem gospodarczym i finansowym. Mimo to musimy pomóc tym krajom w inny sposób, nie poprzez zmianę warunków paktu stabilności i wzrostu, ale poprzez równoważenie negatywnych skutków spowodowanych tym, że nie należą do strefy euro. Jeśli tego nie zrobimy, minie kilka kolejnych lat zanim będą mogły przystąpić do strefy euro.
Przygotowaliśmy liczne sugestie, opracowaliśmy sześciopunktowy plan i poprosiliśmy Komisję Europejską o jego uwzględnienie. Dlatego Europejski Bank Centralny, Komisja Europejska i Europejski Bank Inwestycyjny muszą ze sobą współpracować. Jakie środki należy w tym kontekście przyjąć? Po pierwsze, Bank Centralny musi zapewnić płynność bankom lokalnym. Zapewnił płynność bankom w Europie Zachodniej; pośrednio zapewnił także zasoby na przykład bankom szwedzkim, ale niektóre banki lokalne nie otrzymały od Europejskiego Banku Centralnego nic.
Przedmiotowy plan sześciopunktowy obejmuje także inne propozycje. Na przykład, czemu nie zwiększymy udziału finansowania UE i nie zmniejszymy udziału finansowania państwowego w funduszach społecznych, regionalnych, funduszach spójności itd.? W rzeczywistości państwa członkowskie obecnie nie mają zasobów budżetowych na finansowanie określonych projektów. W związku z tym moglibyśmy na przykład przyjąć finansowanie przez Europę w wysokości 75 % i przez państwa członkowskie, zwłaszcza państwa bałtyckie, w wysokości 25 %.
Wspomniałem jedynie dwa z sześciu bardzo praktycznych pomysłów przez nas zaproponowanych, o przyjęciu których zadecydować może Europejski Bank Centralny, Komisja lub Europejski Bank Inwestycyjny. Tego potrzebują omawiane kraje. Ja osobiście nie uważam, by interwencja Międzynarodowego Funduszu Walutowego w tych krajach i dyktowanie im właściwego sposobu postępowania były słuszne. Moim zdaniem to od Europy zależy decydowanie, co należy zrobić.
Taka jest nasza prośba. W każdym razie byłem w tych państwach i z ogromnym zdziwieniem zauważyłem, że ich obywatele czują się w swojej codziennej walce porzuceni przez Unię Europejską. Nalegam, by następna Komisja Europejska wróciła z wiarygodnym planem dla państw z Europy Środkowej i Wschodniej, a zwłaszcza dla państw bałtyckich.
Tatjana Ždanoka
w imieniu grupy Verts/ALE. - Panie przewodniczący! Pochodzę z Łotwy, kraju ciężko doświadczonego przez kryzys finansowy. Łotwa z powodu nieodpowiedzialnej polityki prawicowych rządów, bez pomocy finansowej z zewnątrz, była zagrożona bankructwem. Teraz mówimy o różnych rozwiązaniach finansowych i gospodarczych, które mogłyby zmienić sytuację na lepsze. Oczywiście musimy należycie omówić wszystkie rozwiązania, w tym przyspieszone wprowadzenie euro. Tymczasem obawiam się, że perspektywa finansowa i gospodarcza stanowi tylko jedną stronę medalu. Musimy omówić także perspektywę społeczną.
Teraz wielu mieszkańców Łotwy postrzega instytucje UE jako "tych złych”: złych, którzy zmuszają nasz biedny rząd do obniżania pensji i zasiłków; złych, których należy winić za wykluczenie społeczne i ubóstwo. Wielu polityków, głównie z rządzącej koalicji, pielęgnuje taki wizerunek, ponieważ rząd nie przetrwa zbliżających się wyborów powszechnych, jeśli ludzie uwierzą, że odpowiedzialność za kryzys spoczywa na rządzie.
Czy sądzę, że Łotwa i inne kraje regionu natychmiast potrzebują pomocnej dłoni UE? Tak. Wierzę jednak mocno, że potrzebujemy silnego mechanizmu kontroli i surowych warunków w zakresie polityki społecznej. Pieniądze UE powinny przede wszystkim być przeznaczone na ocalenie zwykłych ludzi, a nie banków lub państwowej administracji. Dlatego, korzystając z okazji, chciałabym prosić szanowne koleżanki i szanownych kolegów o podpisanie zainicjowanej przez przedstawicieli trzech grup politycznych pisemnej deklaracji nr 0056/2009 w sprawie społecznej zależności pomocy ze strony Unii Europejskiej.
Roberts Zīle
Panie przewodniczący, panie komisarzu! Chciałbym podziękować panu posłowi Verhofstadtowi za przedłożenie pytania. Postawienie pytania podczas dzisiejszej debaty może jednak wprawić w zakłopotanie obywateli UE w Europie Zachodniej. "Patrzcie my także musimy cierpieć z powodu kryzysu finansowego, ponieważ Europa Wschodnia i Środkowa, poprzez swoje niezdarne rządy ściągnęła te problemy na siebie i na nas”. Takie poglądy dewaluują już i tak poważnie osłabione zaufanie do polityk spójności Unii Europejskiej. Przykład państw bałtyckich pokazuje jednak, że znajdujemy się na tej samej łodzi. Dążenie skandynawskiego sektora bankowego do zwiększania udziału w rynku i do wysokich zysków, w praktyce wyparło z rynku pożyczek, szczególnie z rynku kredytów hipotecznych, waluty narodowe w państwach bałtyckich. Odpowiedzialność cywilna pożyczkobiorców wobec pożyczkodawców, przy stałym krajowym kursie wymiany, była bardzo wysoka: na pożyczkobiorcach spoczywało całe ryzyko walutowe o wartości zawyżonej ceny zobowiązania.
Podczas napiętych rozmów pomiędzy rządem łotewskim, Międzynarodowym Funduszem Walutowym, Komisją Europejską i rządem szwedzkim toczonych pod koniec roku 2008, podjęto decyzję o zakupie z pieniędzy wyłącznie łotewskich podatników drugiego co do wielkości banku handlowego i utrzymaniu silnego krajowego kursu wymiany. Tym samym, my obywatele Łotwy, straciwszy przez okres wielu lat nasz dochód, konkurencyjność i - być może - jakość społeczeństwa, uratowaliśmy sektor bankowy Skandynawów i innych inwestorów, przynajmniej w państwach bałtyckich, ponieważ efekt domina w obliczu upadku banków wykroczyłby daleko poza granice Łotwy i dotarłby aż do skandynawskich funduszy emerytalnych, do udziałowców banków. Owszem pomogła nam Komisja Europejska, a Międzynarodowy Fundusz Walutowy sfinansował ten wybór, ale lwia część pożyczki została przeznaczona na stabilizację sektora bankowego.
Nie dopuszczając do niewykonania zobowiązania i utrzymując mocny kurs wymiany zdewaluowaliśmy naszą gospodarkę o 20 %, ale w rzeczywistości pomagaliśmy sąsiadującym z nami Estończykom, których przewaga oczywiście polegała na utrzymywaniu przez okres wielu lat rozsądnej równowagi budżetowej, w związku z dążeniem do wprowadzenia euro już w 2011 roku. Jeszcze dziwniejsze wydaje się to, że dla europejskiej unii walutowej przykład Estonii jest szczególnie niezbędny. To do pewnego stopnia pokazuje, że kryteria z Maastricht w sprawie wprowadzenia euro sprawdzają się nawet w czasie kryzysu. Nie chodzi o to, że nie cieszy nas sytuacja Estończyków, ale nasze poświęcenie w formie wykupienia banku było określonym przejawem solidarności, ponieważ nie przerzuciliśmy na naszych sąsiadów problemów oraz agresywnych inwestorów. Chcieliśmy jedynie dostrzec określoną solidarność europejskich twórców polityki finansowej, w tym w kwestii przeszkód stojących przed nowymi państwami strefy euro.
Politycy na Łotwie musieli podjąć niezwykle trudne decyzje, z którymi moje koleżanki i koledzy posłowie w starych państwach członkowskich nie musieliby sobie radzić nawet w najgorszych sennych koszmarach. Odbieranie naszym obywatelom ryzyka walutowego prywatnego zadłużenia nie leży jednak w naszej mocy i nie chcemy zachowywać się jak banda chuliganów, jednostronnie wprowadzając euro lub pozwalając na współistnienie w obiegu zarówno euro, jak i naszej waluty krajowej. Celem naszego demograficznie starzejącego się społeczeństwa nie może być jednak spędzenie wielu lat na wymianie części zarobionych łatów na euro w celu spłacenia banków, przy jednoczesnych wieczornych modlitwach o to, by utrzymywał się mocny kurs łata wobec euro.
Alfreds Rubiks
Panie przewodniczący! Dziękuję. Moim zdaniem dużo się mówi o kwestii modernizacji polityki społecznej i pomocy dla państw z Europy Środkowej i Wschodniej, ale tak naprawdę niewiele się robi. Nowa polityka społeczna nie została jeszcze w pełni wbudowana w strukturę makroekonomiczną Unii Europejskiej. Budżet jest niewielki, a jego rozwój nie dotrzymuje kroku procesowi rozszerzania Unii Europejskiej. Unia Europejska w swoim dążeniu do rozszerzenia strefy wpływu często wydatniej pomaga państwom spoza UE niż nowym państwom członkowskim UE. Dlatego to nie przypadek, że na Łotwie na przykład większość mieszkańców znajduje się dziś w gorszej sytuacji niż przed przystąpieniem do Unii Europejskiej. Ponad 90 % emerytów żyje z dochodu na poziomie niższym niż koszty utrzymania.
Bezrobocie na Łotwie osiągnęło pułap 20 %, produkt krajowy brutto spadł o 19 %, dług publiczny przewyższa roczny budżet, a emerytury zmniejszyły się o 10 %. Ludność protestuje, wyjeżdża z Łotwy, ogłasza nieskończone strajki głodowe lub oferuje na sprzedaż swoje organy wewnętrzne, by zdobyć pieniądze na utrzymanie rodzin. Rośnie liczba samobójstw. Należy zmienić neoliberalną politykę społeczną Unii Europejskiej. To kapitalizm spowodował kryzys, ale za znalezienie sposobu na wyjście z kryzysu płacą robotnicy i emeryci. Inwestycje największych kapitalistycznych firm wielonarodowych i banków w rozwiązywanie problemów spowodowanych kryzysem są minimalne. Unia Europejska pozwala ocalić klasy wyższe i banki dzięki dochodom z podatków, czyli dzięki pieniądzom obywateli.
Kraje Europy Środkowej chcą jednakowej alokacji dotacji na rolnictwo, ponieważ w danej chwili dotacje skoncentrowano bardziej w kierunku starszych państw członkowskich, co jednocześnie zniekształca wolny rynek pracy. Należy skończyć z nierównym traktowaniem związanym z obliczaniem i wypłatą płatności bezpośrednich oraz z oddzieleniem tych płatności od wytwarzania określonych produktów. Komisja Europejska i Parlament muszą demokratycznie przyjąć przepisy chroniące nie tylko interesy dużych producentów i bankowców, ale także potrzebujących, żyjących w bogatej, demokratycznej Unii Europejskiej.
Jaroslav Paška
Kraje Europy Środkowej przechodzące okres transformacji odczuły znacznie dotkliwsze skutki kryzysu gospodarczego i finansowego, niż stabilne demokracje Europy Zachodniej. Dlatego należy szukać sposobów na przeciwdziałanie tym niekorzystnym zmianom gospodarczym. Nie wolno nam jednak zapominać, że cuda zdarzają się jedynie w bajkach. W związku z tym pod względem zmian na lepsze najważniejszym i podstawowym wymogiem do spełnienia jest rozsądna polityka finansowa i gospodarcza rządu oraz nowoczesne, prawicowe ustawodawstwo w zakresie prawa pracy w każdym dotkniętym kryzysem kraju. Tylko wtedy, poprzez ukierunkowane środki przemysłowe, możliwe będzie odegranie roli w stopniowym wsparciu procesu rozwoju gospodarczego.
Jeśli to wsparcie ma być skuteczne, nie należy wydawać zasobów finansowych w jego ramach na zasiłki społeczne lub potrzeby konsumpcyjne ani też na sztuczne tworzenie pozbawionych sensu miejsc pracy. Na przykład nie należy pozwolić, by rząd wykorzystał wsparcie finansowe na wznowienie działania starej elektrociepłowni, emitującej więcej zanieczyszczeń niż energii elektrycznej, tylko dlatego że rzekomo stwarza kilka nowych miejsc pracy.
Jeśli naprawdę chcemy pomóc krajom dotkniętym kryzysem, musimy popierać wyłącznie projekty finansowe o wysokim stopniu innowacyjności, które konsekwentnie chronią środowisko. Zadbajmy o to, by fundusze zainwestowane w programy wsparcia przyczyniły się do restrukturyzacji firm i przyniosły krajom dotkniętym, a tym samym również całej Europie, długookresowe efekty.
Zoltán Balczó
(HU) Powinniśmy przede wszystkim znaleźć rozwiązanie pozwalające uniknąć w przyszłości podobnego kryzysu. Chaos wywołany przez globalny system finansowy szerzy się na całym świecie, wywierając bezpośredni wpływ na gospodarkę realną, ponieważ firmy nie mają dostępu do kredytów, które w gospodarce są czynnikiem niezbędnym. Płynie z tego oczywista nauka. Bez wątpienia musimy pozbyć się wiary w umiejętność samoregulacji rynku i jego wszechwładzy, musimy zaakceptować i wyegzekwować regulacyjną funkcję państwa.
Mówimy o naprawie gospodarczej, ale bez wątpienia ochrona miejsc pracy jest najważniejszym celem, który chcemy dzięki temu osiągnąć. Oznacza to, że najważniejsze jest wsparcie także dla małych i średnich przedsiębiorstw w Europie, ponieważ to one w rzeczywistości zapewniają większość miejsc pracy. Podstawową kwestią są warunki uzyskania dostępu do kredytu. Niewątpliwie banki działały rozsądnie, jak mówił komisarz Almunia. Dotyczy to także na przykład Węgier, gdzie wszystkie banki handlowe to spółki zależne banków z kapitałem zagranicznym. Dlatego ze względu na rozwagę usiłowały wstrzymać kredytowanie w taki sposób, który sparaliżował gospodarkę krajową.
Oczywiście niezbędne są również dopłaty bezpośrednie, które UE także dopuszcza, ale nie należy udzielać ich rządom takim, jak obecny rząd węgierski, które głównie wspierają spłatę firm wielonarodowych zamiast małych i średnich przedsiębiorstw. Przy okazji dyskusji w sprawie zmian do projektu ustawy budżetowej na rok 2009 przygotowanego przez Komisję Europejską omawialiśmy dziś kwestię Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Komisja w swoim projekcie wprowadziła istotny i drastyczny środek polegający na wstrzymaniu funduszu, mimo że są one zarezerwowane ściśle na utrzymanie ludności wiejskiej.
Czemu omawiamy ten region oddzielnie? Dlatego, że region ten stał się znacznie bardziej wrażliwy niż zachodnia część Europy. Musimy cofnąć się do lat dziewięćdziesiątych XX wieku, gdy stało się jasne, że próżno mieliśmy nadzieję, iż nasza gospodarka na Węgrzech w tej demokracji także będzie niezależna. Przedmiotowy region ucierpiał z powodu wciąż rosnącego obciążenia przewidzianymi ratami pokrywającymi dług spadkowy, a także z powodu zużycia tanich zasobów naturalnych i ludzkich, co jednocześnie generowało bardzo duże dochody finansowe w krajach zachodnich. Dlatego właśnie czuję się zobowiązany do stwierdzenia, wraz ze stosownym wyjaśnieniem, że ten region powinien otrzymać większe wsparcie, ponieważ jest to kwestia uzyskania częściowej rekompensaty.
Enikő Győri
(HU) Panie i panowie! Kryzys pokazał, że kraje Europy Środkowej i Wschodniej leżące poza strefą euro są bardziej bezbronne niż kraje stosujące wspólną walutę. Z powodu ich uzależnienia od silnego poziomu wywozu i od kapitału zagranicznego, a także od wysokiego poziomu zadłużenia walutowego populacji, tempo naprawy jest tu także wolniejsze niż w krajach korzystających z bezpieczeństwa strefy euro. Jeśli państwa członkowskie w praktyce nie wykażą się solidarnością, a ograniczą się jedynie do pustych sloganów, to zmniejszy się wewnętrzna spójność Unii Europejskiej, tym samym pogarszając wyniki całej UE.
W celu zbudowania tej solidarności nie potrzebujemy jednak nowych unijnych instrumentów, a zwłaszcza nie potrzebujemy jałmużny. Należy rozsądnie korzystać z dostępnych możliwości i zasobów. Europejski Bank Centralny może w tym kontekście pomóc nieustannie utrzymując płynność banków w regionie. Pomóc może także Europejski Bank Inwestycyjny zapewniając małym i średnim przedsiębiorstwom z regionu dostęp do ukierunkowanych kredytów, a instytucje UE mogą pomóc, przyjmując zasady dotyczące wykorzystywania pieniędzy z Funduszu Spójności i funduszy strukturalnych, tak by dopasowywało się one do wyjątkowej sytuacji. Chciałabym przede wszystkim zwrócić państwa uwagę na to, że wiele osób lubi traktować kraje z Europy Środkowej i Wschodniej jako całość, chociaż kraje te znacznie się między sobą różnią, także pod względem stosowanych strategii wyjścia.
I tak na przykład Węgry po blisko ośmiu latach niekompetentnej administracji socjalistycznej zużyły wszystkie rezerwy. Obecnie Węgry - przeciwnie niż inne kraje europejskie, które przyjęły praktyczne rozwiązania w celu opartego na naprawie gospodarczej zarządzania kryzysem - są zmuszone do stosowania ograniczeń. I gdy rządy zachodnioeuropejskie zaczynają już myśleć o projektach swoich strategii wyjścia, niektóre kraje w Europie Środkowej i Wschodniej najbardziej dotknięte kryzysem wciąż stoją w obliczu poważnej recesji, która będzie trwała także w 2010 roku. Dlatego przyjęcie pewnego sposobu rozróżnienia pomiędzy krajami ma kluczowe znaczenie w procesie obmyślania strategii wyjścia.
Przywódcy UE nie powinni wymyślać zasad standardowych, które jedynie dalej pogarszają sytuację niektórych państw i ich mieszkańców. Podczas opracowywania nowej regulacji systemu finansowego należy skupić uwagę na zagwarantowaniu, że zaostrzenie wymogów kapitałowych nie spowoduje nieuczciwej konkurencji pomiędzy bankami. Banki w Europie Środkowej i Wschodniej, które były w dobrej kondycji, nie otrzymały od nikogo zastrzyku kapitału. Oznacza to, że dla tych banków sprostanie surowszym przepisom dotyczącym wymogów kapitałowych byłoby trudniejsze niż dla ich uratowanych odpowiedników w Europie Zachodniej. Doprowadziłoby to do obniżenia popytu na kredyt, który i tak nie był zbyt wysoki, a ostatecznie ofiarami sytuacji byłyby małe i średnie przedsiębiorstwa. Musimy za wszelką cenę unikać takiego scenariusza.
Ivari Padar
(ET) Panie przewodniczący! Po pierwsze, chciałbym szczerze pogratulować komisarzowi Almunii dotychczasowej skutecznej pracy. Istnieje wiele problemów wspólnych dla wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej, ale jednocześnie każdy kraj prowadzi swoją własną politykę zagraniczną i ma swoje własne, specyficzne problemy. Bez wątpienia wszyscy musimy być samokrytyczni. Argument, że jedynie nowe państwa członkowskie Unii Europejskiej zostały wyjątkowo mocno dotknięte kryzysem, nie jest prawdziwy. Spójrzmy na państwa, w których banki potrzebowały ekonomicznego wsparcia: to głównie stare, a nie nowe, państwa członkowskie. Podobnie zresztą problemy budżetowe są większe w strefie euro niż poza nią.
Jednocześnie wiadomo, że banki działające transgranicznie nie powodowały dodatkowego ryzyka. Sytuacja była wręcz odwrotna. Banki działające w różnych krajach były najbezpieczniejsze i potrafiły ustabilizować sytuację w wielu krajach-odbiorcach. Problemy miały banki, które po prostu podjęły złe decyzje handlowe, jak to się stało na przykład w przypadku Królewskiego Banku Szkocji.
Kristiina Ojuland
Panie przewodniczący! Pragnę przyłączyć się do podziękowań mojego przedmówcy dla komisarza Almunii. Ma on wyraźne poglądy w sprawie różnic pomiędzy poszczególnymi krajami w Europie Środkowej i Wschodniej oraz bieżącego stanu ich gospodarek i sytuacji finansowej.
Pan komisarz wspomniał o Estonii. Pochodzę z Estonii i wiem, że spełnienie naszych aspiracji dotyczących przystąpienia do strefy euro nie było zadaniem łatwym, ale moim zdaniem możemy się podzielić z innymi krajami jednym doświadczeniem, a mianowicie odpowiedzialnością za siebie. Dotychczas nie usłyszałam, by w obecnej debacie w tym zgromadzeniu padł zwrot "odpowiedzialność za siebie”; słychać jedynie słowo "solidarność”. Jak możemy oczekiwać solidarności, jeśli wyprzedzają nas poważni światowi konkurenci, jak Chiny i Indie? Uważam, że powinniśmy być w Unii Europejskiej bardziej pragmatyczni i zastanowić się, za co odpowiedzialne są nasze rządy krajowe.
Przeprowadzanie cięć jest w obecnych czasach trudne. W Estonii ciężko było wprowadzić cięcia wydatków w rządzie, a jednak robiliśmy to przez wiele lat. W dobrych latach - w latach rozkwitu - potrafiliśmy zbudować rezerwy; odpowiedzialności za takie działania nie ponosi nikt poza rządami państw członkowskich.
Ryszard Czarnecki
(PL) Panie przewodniczący! Reprezentuję Polskę - kraj, który być może nie musi przejmować się kryzysem tak, jak na przykład Węgry czy Łotwa, ale w moim kraju, wbrew rządowej propagandzie, również wyraźnie rośnie bezrobocie, a na dzisiejszej demonstracji w Warszawie protestowali stoczniowcy, którzy właśnie teraz otrzymali ostatnie pieniądze z należnej im odprawy.
Według analizy Narodowego Banku Polskiego dynamika procesów recesyjnych w dziewięciu krajach Europy Środkowo-Wschodniej była zdecydowanie silniejsza, niż w krajach Europy Zachodniej. Co gorsza, zróżnicowanie pomiędzy poszczególnymi krajami naszego regionu jest większe niż w krajach "starej Unii”. Wynika to po części nie tylko z większej stabilności gospodarek dawnej piętnastki, ale też, powiedzmy wprost, z większej umiejętności wykorzystywania czy naginania pewnych instrumentów finansowych, teoretycznie zabronionych przez Unię Europejską, kraje "starej Unii”.
Komisja Europejska i komisarz Neelie Kroes patrzyli przez palce na pomoc Berlina dla niemieckich stoczni, ale za to samo potępiały władze polskie i kazały zwracać unijną pomoc dla stoczni. Okazuje się, że w praktyce mamy do czynienia z równymi i równiejszymi, z double standard - podwójnymi standardami. Francuski przemysł motoryzacyjny może dostawać pomoc rządową w większym stopniu niż przemysł motoryzacyjny w krajach "nowej Unii”. To tylko pogłębia dysproporcje.
Pan komisarz mówił o zbawiennej roli euro, ale to chyba żart. Polska nie ma waluty euro i kryzys dotknął nas w mniejszym stopniu, niż Słowację, która wprowadziła euro i konsekwencje kryzysu są tam poważniejsze niż w Polsce. Apeluję o solidarność, o której mówił przedstawiciel PPE, ale mam wrażenie, że jest on w tym zakresie hipokrytą. W tym akurat kontekście hipokryzja nie jest ukłonem wobec cnoty.
Joe Higgins
Panie przewodniczący! Oczekiwałem od komisarza Almunii, a także od pana Verhofstadta - być może - przedstawienia wyjaśnienia i analizy powodów katastrofy, która przytrafiła się na arenie gospodarczej w większości państw w Europie Środkowej i Wschodniej. Dwadzieścia lat temu byliśmy świadkami bohaterskiego ruchu klasy robotniczej w krajach, które zburzyły monolit stalinizmu. Niestety zamiast zastąpić stalinizm autentycznym socjalizmem demokratycznym, nastąpiło przywrócenie kapitalizmu. Właśnie to zalecał cały polityczny establishment kapitalistycznej Europy: Unia Europejska, duże media biznesowe obiecywały, że kapitalizm będzie zwiastunem wspaniałej nowej ery dla ludności w Europie Środkowej i Wschodniej.
Rynek miał być bogiem; konkurencja miała być królową. Mamy zatem do czynienia z narzuceniem neoliberalnego planu działania, tak umiłowanego przez europejskiego komisarza: hurtowa prywatyzacja własności publicznej, w praktyce rozkradanie własności publicznej i rzucanie gospodarek tych państw na pastwę rekinów międzynarodowych rynków finansowych. Utworzyliśmy nawet specjalny bank nadzorujący ten proces, co okazało się kompletną katastrofą. Państwa Bałtyckie znajdują się w strefie swobodnego opadania: Łotwa w trzecim kwartale odnotowała 18 % spadek, a stopa bezrobocia wyniosła 20 %.
Co proponuje Komisja Europejska i pan poseł Verhofstadt? Receptę Międzynarodowego Funduszu Walutowego i zachodnioeuropejskich banków. Zniweczyć standard życia klasy robotniczej, zniweczyć usługi publiczne. W związku z tym na Łotwie jesteśmy zagrożeni zamknięciem połowy szpitali przed końcem bieżącego roku.
Polityka establishmentu UE oznacza, że zwykli obywatele tych państw przeżyją koszmar, że zwykłym obywatelom będą grozić barbarzyńskie warunki. Zatem ludności Europy Środkowej i Wschodniej polecałbym odrzucenie tej fatalnej recepty establishmentu Unii Europejskiej, nacjonalizację banków, oddanie ich pod kontrolę demokratyczną, tak by inwestowały na rzecz ludzi i na rzecz tworzenia miejsc pracy, nacjonalizację lub ponowną nacjonalizację głównych sektorów gospodarki, ale tym razem pod kontrolą klasy robotniczej, tak by możliwe było planowanie gospodarki z myślą o ludziach, a nie zostawianie ich na łasce rekinów, na łasce Europy korporacyjnej i finansowej, która na obywateli regionu ściągnęła przeraźliwą katastrofę. Panie komisarzu! Może się pan śmiać, ale oczekuję od pana odpowiedzi.
Nikolaos Salavrakos
(EL) Panie przewodniczący! Dziękuję za udzielenie głosu. Chciałbym także podziękować komisarzowi Almunii za bardzo szczegółowe sprawozdanie, które przedłożył w Parlamencie. Szczególnie ucieszyła mnie zgoda Komisji na złagodzenie paktu stabilności, przy uwzględnieniu oczywiście, że surowe kryteria Maastricht, takie jak kryterium 3 %, są trudne do osiągnięcia w czasach poważnego kryzysu gospodarczego, który nas teraz doświadcza.
Przede wszystkim chciałbym podkreślić, że w ostatnich dniach i tygodniach moja rodzinna Grecja była, w odniesieniu do swojej wiarygodności kredytowej, atakowana przez pewną agencję ratingową, firmę konsultingową. W związku z tym pojawia się pytanie, czy powinniśmy poważnie rozważyć utworzenie agencji UE w celu wykonania tego zadania, tak by nie każdy mógł zajmować się tym zadaniem i by nie miało ono nic wspólnego z ukrytą agendą handlową lub innymi agendami konkurencyjnymi.
Chciałbym złożyć zażalenie, że Unia Europejska bardziej pomaga dużej liczbie krajów trzecich zamiast swoim państwom członkowskim. Chciałbym również wezwać do zademonstrowania solidarności, której potrzebuje Grecja w celu uporania się z problemami.
Iliana Ivanova
(BG) Panie przewodniczący, panie i panowie! Dziękuję. W przeciwieństwie do sugestii mojego przedmówcy uważam, że rozsądną politykę w zakresie walki z kryzysem w państwach Europy Środkowej i Wschodniej należy oprzeć na zasadzie społecznej gospodarki rynkowej. Dlatego właśnie tylko silna gospodarka, szanująca wolność własności prywatnej, praworządność i odpowiedzialność osobistą może zagwarantować koszt zrównoważonej polityki socjalnej, na którą zasługuje nasze społeczeństwo.
Jestem przekonana, że nasze wysiłki i odpowiedzialność muszą być skoncentrowane na kilku podstawowych filarach. Po pierwsze, na stabilnych finansach publicznych. Dług publiczny w niepokojąco dużej liczbie państw członkowskich jest bardzo wysoki. Musimy zachować czujność i dyscyplinę. Musimy dążyć nie tylko do osiągnięcia deficytów budżetowych poniżej granicy 3 % PKB, ale także musimy dołożyć wszelkich starań, by uzyskać budżety zrównoważone.
Komisja Europejska i Rada muszą w ramach paktu stabilności i wzrostu uważnie obserwować państwa członkowskie szukając przejawów makroekonomicznego braku równowagi.
Po drugie, musimy wspierać małe i średnie przedsiębiorstwa. Nie tylko dlatego, że dostarczają ponad 65 % miejsc pracy w Europie, ale także dlatego, że są bardziej elastyczne i oferują potencjał dynamicznego rozwoju, zwłaszcza w czasach kryzysu.
Po trzecie, niezwykle ważne jest nasze wsparcie dla bezrobotnych i najbardziej bezbronnych grup naszego społeczeństwa, a także zapewnienie wystarczających inwestycji w edukację, zdobywanie kwalifikacji i w badania. Ostatnim aspektem, jednocześnie najważniejszym priorytetem w przypadku państw członkowskich z ostatnich rozszerzeń, jest rozszerzenie strefy euro.
Chciałabym prosić państwa o poparcie i podziękować moim koleżankom i kolegom posłom, a także zachęcić Komisję Europejską oraz państwa członkowskie do ponownego zastanowienia się nad rozszerzeniem strefy euro. Potrzebujemy waszego zrozumienia i solidarności, zwłaszcza w krajach takich jak moja rodzinna Bułgaria, która włożyła wiele wysiłku w dążeniu do spełnienia kryteriów Maastricht i która ma jeden z najniższych deficytów budżetowych w Unii Europejskiej oraz prowadzi niezwykle zdyscyplinowaną politykę budżetową.
Koleżanki i koledzy posłowie! Moim zdaniem duże znaczenie ma teraz kontynuowanie naszych wspólnych, skoordynowanych wysiłków, by pomóc w naprawie naszych gospodarek i by sprawić, że wyjdą z kryzysu silniejsze niż dotychczas.
Edit Herczog
(HU) Panie przewodniczący, panie i panowie! Pozwolę sobie zacząć moje minutowe wystąpienie od podziękowania moim koleżankom i kolegom posłom z krajów strefy euro za uczestnictwo w przedmiotowej debacie. Ich obecność podczas debaty to początek solidarności.
Chciałabym zaważyć, nie zapominając o wspomnianej przez panią poseł odpowiedzialności państw członkowskich za siebie, że nowe państwa członkowskie stoją w obliczu ogólnych trudności, które niewątpliwie wydają się obiektywnymi trudnościami dotykającymi nas wszystkich. Jedną z tych trudności jest narzucona procedura dotycząca dwudziestoletniego procesu przystąpienia, która spowodowała w tych krajach poważne problemy gospodarcze i była powodem oczekiwania od ich mieszkańców okazania szczerej solidarności społecznej. Kolejną trudność stanowi dla tych państw brak mechanizmu obronnego, który zapewnia strefa euro, co oznaczało, że w chwili nadejścia kryzysu były one bardziej bezbronne. I wreszcie: stosunek liczby MŚP (małych i średnich przedsiębiorstw) do liczby ludzi w nich zatrudnionych jest w tych państwach porównywalny z danymi dla całej Unii Europejskiej.
Ogólnie mówiąc, zdecydowanie wierzę, że musimy połączyć nasze siły i musimy zająć się trojakim celem obejmującym zatrudnienie, równowagę finansową i rozwój gospodarczy, by możliwa była naprawa gospodarcza w krajach Unii Europejskiej oraz Europy Środkowej i Wschodniej. Moim zdaniem pakiet w sprawie małych i średnich przedsiębiorstw zawierał niektóre z tych elementów. W każdym razie musimy w jakiś sposób przezwyciężyć trudności finansowe w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw. W tym celu bez wątpienia będą nam potrzebne mechanizmy wsparcia Europejskiego Banku Centralnego. Im mniejsze przedsiębiorstwo, tym trudniejszy dostęp ma do niego UE.
(Przewodniczący wyłączył mikrofon)
Vilja Savisaar
(ET) Panie przewodniczący! Chciałabym przede wszystkim zwrócić państwa uwagę na trzy kraje bałtyckie, których sytuacja jest prawdopodobnie najpoważniejsza w regionie. Oto kilka przykładów. Wyniki gospodarcze Estonii spadły o 15 %, podczas gdy średni wynik dla Unii Europejskiej wynosi -4,1 %. W żadnym kraju europejskim, poza trzema państwami bałtyckimi, spadek wyników gospodarczych nie przekroczył progu 10 %. We wszystkich trzech państwach bałtyckich bezrobocie jak dotychczas wzrosło powyżej 15 %.
Mam nadzieję, że Komisja zwróci szczególną uwagę i zareaguje na wnioski przedłożone przez grupę Porozumienia Liberałów i Demokratów na rzecz Europy w sprawie ożywienia gospodarki i poprawienia sytuacji finansowej. Estonia musiała w ubiegłym roku trzy razy zmniejszać budżet i ograniczać wydatki sektora publicznego, a dalsze cięcia jeszcze bardziej pogorszą i tak już poważną sytuację społeczną. Mam nadzieję, że Estonia w dniu 1 stycznia 2011 r. wejdzie do strefy euro, by stworzyć obszar umożliwiający rozwój gospodarczy i rozwiązywanie trudności finansowych.
Paul Rübig
(DE) Panie przewodniczący, panie komisarzu, panie i panowie! Znajdujemy się obecnie w samym środku kryzysu finansowego i gospodarczego. Moim zdaniem w czasach kryzysu najważniejszym czynnikiem, nie tylko dla banków i przedsiębiorstw, ale zwłaszcza dla pracowników, jest płynność. Bez wątpienia wiarygodność kredytowa zawsze stanowi warunek wstępny płynności i dlatego szczególnie ważna jest dyskusja dotycząca wiarygodności kredytowej firm, banków i pracowników.
Oczywiście wiarygodność kredytowa, czy to w przypadku pracownika, firmy czy też banku, opiera się na zarobkach. Brak dochodów oznacza rzecz jasna brak wiarygodności kredytowej i brak płynności; tak zaczyna się negatywna spirala.
Z tego powodu niezwykłe znaczenie ma zagwarantowanie przez nas, że w przyszłości nie będą nakładane żadne dodatkowe podatki na handel towarowy. Powinniśmy w zamian zastanowić się, w jaki sposób można opodatkować transakcje czysto finansowe, które nie dotyczą usług lub handlu towarowego. Moglibyśmy wykorzystać takie opodatkowanie na refinansowanie banków i budżetów krajowych, tym samym formując podstawę do tworzenia nowych miejsc pracy.
W rzeczywistości bezrobocie jest absolutnie nie do przyjęcia. Ostatecznie stanowi główny czynnik powodujący wystąpienie kryzysu finansowego i gospodarczego.
Silvia-Adriana Ţicău
(RO) Zgodnie z traktatem lizbońskim, gospodarka Unii Europejskiej jest społeczną gospodarką rynkową. Naszym głównym założeniem musi być tworzenie nowych miejsc pracy, zmniejszenie bezrobocia i wyjście z kryzysu gospodarczego. Państwa członkowskie w Europie Południowej i Wschodniej stoją w obliczu ogromnych deficytów. Państwa te muszą stymulować proces tworzenia nowych miejsc pracy, jednocześnie utrzymując długookresową, zrównoważoną politykę budżetową. Głównymi priorytetami tych państw członkowskich nadal są edukacja, zdrowie, rolnictwo i rozwój infrastruktury transportowej i energetycznej. Bardzo ważne jest, by poziom dotacji na rolnictwo w tych państwach członkowskich był utrzymany na równi z poziomem dotacji w starszych państwach członkowskich. Pomoc oferowaną przez UE w okresie pięcioletnim, przeznaczoną na wsparcie bilansu płatniczego można przyznać, jeśli korzystające z niej państwa członkowskie zobowiążą się do przeprowadzenia reformy systemu podatków i ceł lub jeśli przyjmą środki mające zwiększyć ich możliwości administracyjne w celu zwiększenia i osiągnięcia maksymalnego poziomu absorpcji funduszy europejskich. Te państwa członkowskie muszą również otrzymać wsparcie w procesie modernizacji swoich sektorów przemysłowych emitujących duże ilości zanieczyszczeń, by mogły zmniejszyć emisję, ale jednocześnie utrzymać miejsca pracy i zapewnić wzrost gospodarczy. Na zakończenie chciałabym dodać, że moim zdaniem wsparcie dla tych państw członkowskich wiąże się z udzielaniem dalszej pomocy słabiej rozwiniętym gospodarczo regionom europejskim, w ramach polityki spójności na lata 2014-2020.
Diogo Feio
(PT) Panie przewodniczący! Na początku chciałbym pogratulować osobom wspierającym przedmiotową debatę, ponieważ nasza dyskusja w sprawie sytuacji gospodarczo słabszych państw i państw spoza strefy euro jest niezwykle ważna. Szczególnie w okresie, gdy omawiamy strategie wyjścia z kryzysu musimy uwzględniać różne sytuacje poszczególnych państw. Sytuacja w wielu gospodarkach Europy Wschodniej i Środkowej jest trudna, ale obecnie komplikuje się także w wielu państwach w zachodniej części, należących do strefy euro. Przykładem tego jest moja ojczysta Portugalia. Strategia musi uwzględniać różne sytuacje, które w poszczególnych krajach są odmienne.
Można wybrać kilka różnych dróg. Niezwykle ważne jest przyjęcie stosownej polityki monetarnej i budżetowej, determinowanej (jeśli tylko możliwe) w coraz większym stopniu przez kryteria polityczne uwzględniające zapotrzebowanie na płynność firm oraz małych i średnich przedsiębiorstw; polityki, która nie tworzy i nie utrwala przeszkód trudnych do przezwyciężenia dla państw spoza strefy euro, która wywiera nacisk na rządy krajowe, by te przeprowadzały średnio- i długookresowe niezbędne reformy. Na zakończenie dodam, że musimy przejść od słów do czynów. Spójność musi być skuteczna.
Elena Băsescu
(RO) Dzięki zakończonemu powodzeniem wdrożeniu europejskiego planu naprawy gospodarczej, zaobserwujemy w przyszłym roku 2010 delikatną poprawę w państwach członkowskich Unii Europejskiej.
Kryzys gospodarczy wywarł w państwach Europy Środkowej i Wschodniej różnorodne skutki. Z jednej strony Polska odnotowała niewielki wzrost gospodarczy, tym samym unikając kryzysu, a z drugiej strony Rumunia i Węgry zostały ciężko dotknięte kryzysem gospodarczym.
W tym roku Rumunia doświadczyła bezprecedensowego kryzysu gospodarczego, który dodatkowo pogłębił poważny brak stabilności politycznej wprowadzony przez socjalistów chcących w związku ze zbliżającymi się wyborami prezydenckimi opuścić rząd w celach wyborczych. Do wyborów prezydenckich pozostawały dwa miesiące. Odejście socjalistów z rządu oraz złożenie wniosku o wotum nieufności w parlamencie spowodowało, że przez dwa miesiące w Rumunii rządził rząd tymczasowy z ograniczoną władzą, który w parlamencie nie mógł sfinalizować i przyjąć projektu budżetu.
W wyniku tego Międzynarodowy Fundusz Walutowy odroczył wypłatę trzeciej transzy pożyczki w wysokości 1,5 miliarda euro. Rząd szwajcarski postanowił jednak przyznać nam bezzwrotną pożyczkę wynoszącą do 120 milionów euro. Mój kraj odnotował ujemny wzrost gospodarczy w wysokości 8 % oraz bezrobocie na poziomie dwóch punktów poniżej średniej Unii Europejskiej. W przyszłości UE będzie wymagała strategii skoncentrowanej na rezygnacji rządów z wspierania gospodarek narodowych. W Rumunii nie będzie to jednak możliwe aż do roku 2010, ponieważ nie pozwala nam na to umowa podpisana z MFW.
Petru Constantin Luhan
(RO) Zgadzam się z przysłowiem, które mówi, że jeśli spotkamy kogoś w drodze powrotnej z wycieczki na ryby, to zamiast dawać mu rybę, należy nauczyć go łowienia. Musimy jednak wiedzieć, że należy go nauczyć sztuki łowienia ryb. Odnoszę się tu do państw, które niedawno przystąpiły do UE i wciąż jeszcze muszą się uczyć. Nie mogą jednak uczyć się na własną rękę. Musimy zapewnić im w tym celu zasoby finansowe. Osobiście uważam, że zdrową gospodarkę budują głównie średnie przedsiębiorstwa. W związku z tym politykę gospodarczą, społeczną i terytorialną politykę spójności należy przede wszystkim ukierunkować na przeznaczenie europejskich funduszy spójności właśnie na ten rodzaj gospodarki. Chciałbym jeszcze dodać, że ostatnio pod względem określania priorytetów UE zaniedbywaliśmy politykę gospodarczą, społeczną i politykę spójności terytorialnej.
(Przewodniczący wyłączył mikrofon)
Victor Boştinaru
(RO) Po wysłuchaniu pani poseł Băsescu nie mogę się oprzeć deklaracji: "O, les pauvres! Cóż za święta prostota w Parlamencie Europejskim”.
Wracając jednak do spraw poważniejszych: spadek gospodarki w krajach Europy Środkowej osiągnął drastyczne rozmiary. Rosną różnice pomiędzy tymi krajami a bogatymi państwami Europy Zachodniej. Ponadto zdolność tych państw do generowania bodźców gospodarczych i finansowych jest tak niska, że można ją uznać za prawie nieistotną. Chcę zwrócić uwagę Komisji Europejskiej na fakt, że ze względu na koszty społeczne, znaczny wzrost bezrobocia i miażdżących cięć budżetowych, zmniejszona jest także zdolność tych państw do zapewnienia współfinansowania projektów z funduszy europejskich. Te wszystkie czynniki mogą potępiać państwa Europy Środkowej...
(Przewodniczący wyłączył mikrofon)
Lajos Bokros
(ES) Chciałbym zadać kilka bardzo prostych pytań komisarzowi Almunii, omijając trudności związane z tłumaczeniem. Co sądzi pan o wprowadzeniu zmian do kryteriów przyjętych w traktacie z Maastricht, tak by być może obejmowały nowe kryterium dotyczące bilansu płatności, maksymalnego limitu deficytu obrotów bieżących i zadłużenia zewnętrznego?
Co sądzi pan o polityce w zakresie kursu walutowego? Czy podczas recesji lepsze jest utrzymywanie stałego, czy też płynnego kursu walutowego?
Ponadto w odniesieniu do państw, które przyjęły euro nie będąc członkami Unii Europejskiej: czy działa to na ich korzyść, czy na niekorzyść w negocjacjach w sprawie przejęcia w przyszłości obowiązków związanych ze strefą euro?
Csaba Sógor
(HU) Panie przewodniczący! Wirus zaatakuje państwa mające słabą konstytucje. W związku z tym kraje Europy Środkowej i Wschodniej nie tylko potrzebują "szczepionki”, ale także sposobu na wzmocnienie swoich konstytucji. Wiecie państwo o czym mówię. Należy popierać nie tylko gospodarkę, co oczywiście jest słuszne, ale także zmiany reżimu. Powodem jest to, że w wielu państwach Europy Środkowej i Wschodniej dziś gospodarka, media i polityka wciąż pozostają w rękach osób, które przez ponad 40 ostatnich lat systematycznie rujnowały cały region.
W związku z tym powinniśmy wspierać to, co nazywamy wartościami europejskimi, tak by jeden kraj - w wielojęzycznej Europie - nie debatował nad koniecznością wprowadzenia ustawy językowej, by inny kraj nie szukał możliwości przemycenia w postaci przypisu do traktatu zasady winy zbiorowej, zamiast wartości europejskich. Dlatego państwa Europy Środkowej i Wschodniej...
(Przewodniczący wyłączył mikrofon)
Zigmantas Balčytis
(LT) Panie przewodniczący, panie komisarzu! Dziękuję! My na Litwie w pewnym momencie w 2006 roku również usiłowaliśmy wprowadzić euro, ale zabrakło nam jednej setnej do spełnienia kryteriów. Panie komisarzu! Niemniej jednak naprawdę chcę panu podziękować za poprzedni okres, za wykonaną pracę i za bardzo dobrą współpracę.
Jeśli chodzi o omawiany dziś problem, naprawdę uważam, że zmieniły się warunki i że przedstawiono kilka dobrych wniosków w sprawie przeglądu tych kwestii. Pod żadnym pozorem nie mówię o kryteriach z Maastricht, a raczej o bardzo podstawowych kwestiach, które każdemu państwu dadzą możliwość uregulowania cen. Chodzi o różnorodne mechanizmy kursowe i wiele innych elementów.
Chciałbym, by Komisja Europejska uwzględniła ten wniosek. Chciałbym także podziękować panu Verhofstadtowi, który zasugerował, że w przyszłości być może zdołamy usiąść razem i spokojnie omówić sposoby pomocy dla państw Europy Wschodniej, państw bałtyckich, ponieważ bezrobocie naprawdę...
(Przewodniczący wyłączył mikrofon)
Joaquín Almunia
Panie przewodniczący! Chciałbym gorąco podziękować panu posłowi Verhofstadtowi, który zapoczątkował tę debatę i każdemu, kto zabrał głos. Jestem państwu bardzo wdzięczny za wkład w dyskusję i pomysły.
Pozwolę sobie zacząć od zwrotu użytego przez pana Verhofstadta. Powiedział on, że obecność w Europie Środkowej i Wschodniej państw nienależących do strefy euro oznacza obecność "rideau de fer” (żelaznej kurtyny). Nie zgadzam się z tym, ponieważ niektóre państwa Europy Środkowej i Wschodniej, nienależące jeszcze do strefy euro, znajdują się w niezwykle trudnej sytuacji gospodarczej, ale są też w tym regionie państwa, których sytuacja gospodarcza nie jest trudniejsza niż sytuacja państw dojrzalszych, bardziej zaawansowanych gospodarczo. Państwa z tej ostatniej grupy znacznie dłużej należą do Unii Europejskiej, znacznie dłużej otrzymywały dofinansowanie z Europejskiego Banku Inwestycyjnego i z funduszy strukturalnych i poza tym należą do strefy euro, a doświadczają równie poważnych lub czasami nawet poważniejszych problemów niż wiele gospodarek Europy Środkowej i Wschodniej.
W związku z tym to nie żelazna kurtyna, której nie ma od dwudziestu już lat, stanowi problem. Nie chodzi także o to, że instrumenty dostępne dla Unii Europejskiej nie są w przedmiotowym regionie wykorzystywane, ponieważ - tak jak powiedziałem w mowie początkowej - są wykorzystywane. Niektórzy z państwa czynili pewne aluzje na ten temat, a inni zdają się nie mieć świadomości, że instrumenty te są wykorzystywane w znacznie większym stopniu niż moglibyśmy sobie wyobrażać na początku kryzysu w 2007 roku.
Z całym szacunkiem mogę powiedzieć, że problem nie polega na sposobie interpretowania kryteriów wejścia do strefy euro; omawialiśmy tę kwestię już wielokrotnie tu w Izbie. Nie na tym polega problem. W tej Izbie krytykowano osoby, które swego czasu postanowiły pozwolić na wejście do strefy euro niektórym państwom, choć nie było pewności, że spełniają wszystkie warunki. Teraz zaś widzimy, że najbardziej cierpią gospodarki, które nie są dobrze przygotowane do walki z kryzysem, zarówno te należące do strefy euro, jak i te spoza niej. Powinniśmy skupić się na tym problemie.
Czy powinniśmy ściślej współpracować? Oczywiście, że tak. Czy powinniśmy wzmocnić instrumenty europejskie? Oczywiście, że tak. Komisja prosi o to Radę i Parlament. A Parlament prosi o to Komisję. Ja z kolei proszę, by Parlament poprosił o to Radę, ponieważ Rada nie przyjęła wniosku Komisji w sprawie stuprocentowego finansowania działania Europejskiego Funduszu Społecznego w roku 2009 i 2010 w krajach, które korzystają z Europejskiego Funduszu Społecznego, z zasobów europejskich. Byłbym bardzo wdzięczny, gdyby mogli to państwo przekazać Radzie.
(FR) Ostatni raz występuje tu jako komisarz do spraw gospodarczych i walutowych, dlatego chcę przekazać państwa stanowisko, które podzielam, Radzie ECOFIN. W rzeczy samej uważam, że w czasach takich jak te, należy wykorzystywać fundusze strukturalne i Fundusz Spójności inaczej niż przewidziano w normalnych warunkach. Wystąpienie będę kontynuował w moim ojczystym języku.
(ES) Zgadzam się. Zgadzam się z wieloma pomysłami planu sześciopunktowego, o którym wspomniał pan Verhofstadt, wysłanego wraz z listem do przewodniczącego Komisji Europejskiej i prezesa Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Zgadzamy się pod wieloma względami. Pod wieloma względami już działamy zgodnie z przedstawionymi punktami. Zacytowałem je na samym początku pierwszego wystąpienia.
Myślenie, że dzięki zastosowaniu instrumentów europejskich możliwe jest uniknięcie konieczności wprowadzania trudnych dostosowań w celu uporania się ze skutkami recesji pokazuje, że nie jesteśmy świadomi głębokości recesji, której doświadczyliśmy zarówno w strefie euro, jak i poza nią, zarówno w Europie Środkowej i Wschodniej, jak i w Europie Zachodniej. Recesja jest tak głęboka, że możemy sobie wyobrazić na przykład jak Irlandia dokonała tak niezwykle trudnych dostosowań, nie dlatego, że tak powiedział Międzynarodowy Fundusz Walutowy, czy dlatego że narzuciła to Bruksela, ale dlatego że zdaniem władz irlandzkich to najlepszy sposób na jak najszybsze dostosowanie gospodarki i dalsze działanie z takim samym rozmachem, jak przed rozpoczęciem kryzysu.
Społeczne konsekwencje tych dostosowań niepokoją nas, a także mnie osobiście, zupełnie tak samo jak niepokoją Parlament, a może nawet bardziej. Mogę państwu powiedzieć, bo to wiedza publiczna, że Komisja dzięki stosowaniu instrumentu wsparcia bilansu płatniczego ograniczyła wiele z dostosowań proponowanych przez rządy państw korzystających z tych zasobów. Zamierzamy nadal tak działać. Próbowaliśmy także, tak dalece jak tylko możliwe, utrzymać budżety narodowe, by móc wspólnie sfinansować fundusze europejskie, ponieważ w przeciwnym razie ograniczenie wydatków na inwestycje, które pozwoliłyby na wspólne finansowanie funduszy europejskich miałoby w tych krajach bardzo negatywne skutki.
Dostrzegamy jednakże również oznaki pozytywne, co należy podkreślić w obecnej debacie. Nie moglibyśmy byli tego powiedzieć w podobnej debacie w październiku 2008 roku. W grudniu 2009 roku należy stwierdzić, że są pozytywne znaki, że zaczynamy dostrzegać światełko na końcu tunelu, także w krajach najbardziej cierpiących z powodu kryzysu, takich jak Łotwa, Litwa, Estonia i Irlandia.
Wciąż jeszcze przed nami wiele niepewności, a czekające na nas przeszkody są ogromne, ale widać już światełko na końcu tunelu.
Zatem, czy teraz, gdy przezwyciężyliśmy recesję powrócimy do poprzedniego sposobu działania? Naprawdę mam nadzieję, że nie! Ponieważ po raz ostatni przemawiam w Parlamencie na temat gospodarki, jako komisarz do spraw gospodarczych i walutowych, chciałbym przedstawić państwu pięć punktów, których nie ma wśród sześciu punktów pana Verhofstadta, a które powinniśmy omówić.
Po pierwsze, w świetle naszych doświadczeń z kryzysu widzimy, że kraje Europy Środkowej i Wschodniej potrzebują bardziej zrównoważonego modelu na rzecz wzrostu. Nie mogą być uzależnione tylko i wyłącznie od finansowania w ramach inwestycji zagranicznych. Wielu spośród państwa mówiło o małych i średnich przedsiębiorstwach; zgadzam się z tym. One także nie mogą zależeć tylko i wyłącznie, lub prawie wyłącznie, od banków zagranicznych, ponieważ jeśli chodzi o nadzorowanie działań systemu finansowego, bardzo trudne jest zapewnienie organów nadzoru i polityki finansowej służących interesom każdego kraju, jeśli w praktyce wszystkie banki są zagraniczne i podejmują decyzje strategiczne, opierając się na interesie swojego kraju pochodzenia. To powiedziawszy należy także zauważyć, że banki zagraniczne w tych państwach, jak już powiedziałem, zachowują się wyjątkowo dobrze.
Musimy zwiększyć stopę przyswajania funduszy strukturalnych. W bieżących perspektywach finansowych zaproponowaliśmy do państwa akceptacji znaczną sumę zasobów, które w tym okresie perspektyw finansowych mogą być przekazywane przez fundusze strukturalne. W wielu przypadkach kraje nie dają sobie rady z wykorzystaniem tych zasobów i wciąż jeszcze zostaje pole do działania; w niektórych krajach zasoby te wynoszą do 4 % ich rocznego PKB. Równowartość 4 % rocznego PKB nie jest właściwie wykorzystywana.
Musimy zapewnić większe wsparcie na rzecz integracji infrastruktur i musimy kontynuować debatę w sprawie możliwych sposobów realizacji. W częściach regionu mamy do czynienia z wąskimi gardłami, których jeszcze nie udało się pokonać za pośrednictwem infrastruktur, tak by wystarczająco zintegrować obszar gospodarczy i strukturę produkcyjną w Europie Zachodniej.
I wreszcie skutki kryzysu pod względem społecznym są bardziej odczuwalne w krajach, które nie mają wystarczającego systemu zabezpieczenia społecznego lub systemu opieki socjalnej. Dzieje się tak częściowo dlatego, że kraje te nie są wystarczająco rozwinięte, nie mają wystarczającego dochodu lub dobrobytu, ale także częściowo dlatego, że - trzeba to powiedzieć - w latach poprzedzających kryzys w tych krajach stosowano politykę podatkową "mniej znaczy więcej”, więc kiedy pieniądze są potrzebne na sfinansowanie działań publicznych, to ich nie ma, ponieważ nie ma dochodu. Nad tym również należy się na przyszłość zastanowić.
Przewodniczący
Zamykam debatę.
Oświadczenia pisemne (art. 149 regulaminu)
Elena Oana Antonescu  
W czasach, gdy globalny kryzys gospodarczy wciąż oddziaływuje na Europę, państwa jej części środkowej i wschodniej dotkliwej odczuwają jego skutki ze względu na różnice w rozwoju gospodarczym występujące pomiędzy starymi państwami członkowskimi, a tymi które przystąpiły do UE w ramach ostatnich rund rozszerzenia. Kryzys gospodarczy pogłębia te dysproporcje, nakładając dodatkowe obciążenie na rządy tych państw, które muszą radzić sobie z surowymi warunkami makroekonomicznymi, społecznymi reperkusjami kryzysu i jednocześnie muszą rozwiązywać problemy wynikające z bezbronności systemu finansowego oraz ze zrównoważonej publicznej opieki zdrowotnej i systemów ubezpieczeń społecznych. Mam nadzieję, że Komisja uwzględniając te ograniczenia w polityce gospodarczej i społecznej, przyjmie zintegrowany plan skoncentrowany na określonych problemach regionu. Ten plan musi wspierać wysiłki podejmowane przez państwa w celu utrzymania równowagi gospodarczej i społecznej. Kraje Europy Środkowej i Wschodniej, próbując przezwyciężyć problemy krajowe, zaciągnęły pożyczki przyznane przez MFW, Bank Światowy i Unię Europejską. Zasoby finansowe nie są jednak dostarczane w tempie niezbędnym do wsparcia środków przyjętych przez te rządy. Z tego powodu nalegam, by przyspieszono udostępnienie tych zasobów i by przyjęto plan wspierający gospodarki w tym regionie.
Sebastian Valentin Bodu  
Rumunia i Bułgaria odczuwają silny wpływ globalnej recesji gospodarczej, która uderzyła w te dwa państwa, które jako ostatnie przystąpiły do Unii Europejskiej i które znacznie odbiegają poziomem gospodarczym od rozwiniętych pozostałych państw członkowskich. Z ostatnich badań Eurobarometru wyraźnie wynika, że mieszkańcy obu państw wyrażają zaniepokojenie ścieżkami rozwoju gospodarczego tych państw, a także sposobem, w jaki bieżący kryzys wpływa bezpośrednio na każdego obywatela. Z konkluzji badania Eurobarometru wynika przede wszystkim, że wpływ kryzysu w samym środku zimy jeszcze się pogłębi. Rządy krajowe mają za zadanie przyjąć najlepsze środki umożliwiające im przetrwanie zimy bez żadnych poważnych skutków społecznych. Międzynarodowy Fundusz Walutowy i Komisja Europejska zaangażowały się w pomoc na rzecz Rumunii i Bułgarii, zarówno na szczeblu finansowym, jak i poprzez zapewnienie wiedzy specjalistycznej w ramach ustanawiania określonych wskaźników makroekonomicznych. Większe zaangażowanie Komisji Europejskiej w proces stabilizacji gospodarek Rumunii i Bułgarii przyniesie korzystne skutki w całej Unii Europejskiej, która obecnie nie może sobie pozwolić na pojawianie się poważnego braku równowagi pomiędzy państwami członkowskimi. Różne aspekty kryzysu wpływają na wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej. Bez wątpienia jednak to nowe państwa członkowskie przeżywają trudniejszy okres niż dobrze dostrojone gospodarki starych państw członkowskich. Jedną z podstawowych wartości Unii Europejskiej jest solidarność, a recesja stanowi dobry moment na wykazanie się nią w praktyce.
András Gyürk
Na początku roku z zadowoleniem odnotowaliśmy, że w ramach wprowadzonego w tym okresie pakietu bodźców gospodarczych zarezerwowano kwotę ponad 3 miliardów euro na ulepszenia w zakresie energii. Komisja Europejska słusznie uznała, że niezbędne jest wsparcie na rzecz utworzenia alternatywnych szlaków dostaw i wzajemnych połączeń sieci energetycznych. Nasze zadowolenie miesza się jednak z pewnym rozczarowaniem. Jeśli przyjrzymy się określonym kwotom wsparcia, zauważymy, że region Europy Środkowej i Wschodniej, czyli najbardziej bezbronny pod względem dostaw energii, jest w pakiecie lekceważony. Francusko-belgijskie połączenie międzysieciowe otrzymuje większe wsparcie niż połączenia w Europie Środkowej i Wschodniej. Francusko-belgijskie połączenie będzie siódmym tego rodzaju połączeniem międzysieciowym, dołączając do już istniejących sześciu, a w nowych państwach członkowskich często brakuje tego typu infrastruktury. Ponadto byliśmy bardzo niezadowoleni, ponieważ w pakiecie wsparcia w ogóle nie uwzględniono ulepszeń w zakresie efektywności energetycznej. A dokładnie w tym właśnie obszarze osiągnięcie głównego zamierzenia pakietu, dotyczącego tworzenia miejsc pracy, byłoby najłatwiejsze. Naszym zdaniem, ze względu na wspomniane ograniczenia, dwa aspekty mają największe znaczenie. Po pierwsze przyszłe plany dotyczące wsparcia muszą koncentrować się na regionach, w których inwestycje w zakresie energii mają największą wartość dodaną. Po drugie, podczas podejmowania w przyszłości decyzji w sprawie budżetu nie wolno zapominać o kwestii efektywności energetycznej - tak często poruszanej w kręgach UE - zwłaszcza, jeśli wiemy, że efektywniejsze wykorzystanie energii może w krótkim okresie dać zdecydowanie spektakularne wyniki.
Tunne Kelam  
na piśmie. - Gratuluję Komisji z powodu wysiłków podjętych w celu udzielenia pomocy gospodarkom europejskim. Świadomość, że UE zapewnia wsparcie najbardziej potrzebującym ponownie potwierdza i gwarantuje, że wyjdziemy z tego kryzysu silniejsi niż dotychczas. Chciałbym podkreślić znaczenie likwidacji wszystkich istniejących przeszkód w zakresie gospodarki, handlu i swobodnego przepływu osób na rynku pracy. W krótkim okresie głównym celem musi być ukończenie procesu integracji europejskiego wspólnego rynku. Tylko taki rynek pomoże nam skutecznie przeciwstawić się przyszłym kryzysom. Jednym z głównych bodźców po stronie UE jest przynależność do strefy euro. Wspólna waluta stanowi ważny bodziec dla inwestycji i wzrostu gospodarczego, ponieważ zmniejsza bezbronność całego obszaru. Mam szczerą nadzieję, że moja rodzinna Estonia zdoła spełnić kryteria niezbędne w procesie przystąpienia do strefy euro. Estonia ma jeden z najniższych poziomów zadłużenia zagranicznego w Europie i w okresie rozwoju gospodarczego zdołała odłożyć rezerwy, co obecnie pozwala jej zwalczać kryzys przy użyciu zasobów krajowych. Ponadto jestem przekonany, że bieżące środki z funduszy europejskich oraz perspektywa szybkiego przystąpienia do strefy euro pozwolą nam skutecznie zmniejszyć bezrobocie w przyszłym roku.
Wojciech Michał Olejniczak  
Szanowni państwo! Ponad rok po największym wstrząsie dla amerykańskiego społeczeństwa od czasów 11 września, ogłoszeniu przez Bank Lehman Brothers bankructwa, jesteśmy mądrzejsi w kolejne doświadczenia. To, co się zdarzyło przez ostatnie dwanaście miesięcy jest dobitnym dowodem na błędne założenia polityki neoliberalnej i, tak jak 11 września, skłoniło nas do patrzenia na świat w inny sposób. Skutki kryzysu gospodarczego dotknęły w zasadzie każdą część świata, ale dla mnie najważniejsze jest to, że dotknęły wiele milionów Europejczyków. Raport, jaki opublikował kilka dni temu Bank Światowy, nie pozostawia złudzeń, że państwa członkowskie z Europy Wschodniej potrzebują pomocy nie tylko w zakresie działań wewnątrzpaństwowych. Jeżeli kryzys może strącić do poziomu ubóstwa 11 milionów mieszkańców Europy Wschodniej i Azji Środkowej, a kolejnym 23 milionom grozi to do końca 2010 roku, nie możemy w żadnym wypadku pozostać obojętni. Konieczne jest wsparcie finansowe, ale też intelektualne, w stworzeniu odpowiednich programów socjalnych dla krajów najbardziej odczuwających skutki kryzysu. Podczas poprzednich kryzysów rodziny mogły ratować się emigracją lub pracą na kilka etatów. Dzisiejszy kryzys ma wymiar globalny, co uniemożliwia tego typu rozwiązania. Jeżeli nie chcemy obserwować kolejnych skutków wydarzeń sprzed roku, powinniśmy mobilizować zdecydowanie więcej funduszy europejskich, stawiać na promocję zatrudnienia i umocnić współpracę międzynarodową. Wszystkie te działania powinny skupiać się w jednym - polityce socjalnej.
Czesław Adam Siekierski  
Kraje Europy Środkowo-Wschodniej wyjątkowo mocno odczuły skutki kryzysu gospodarczego. Spadające wskaźniki gospodarcze to rzeczywistość ostatniego roku w wielu krajach nie tylko naszego regionu. Jednakże należy podkreślić, że poszczególne kraje różnie radziły sobie z kryzysem. Zdecydowanym regionalnym pozytywnym liderem jest Polska. Jak przyznał Pan komisarz Almunia podczas debaty, Polska jako jedyna uniknęła recesji zachowując dodatnią dynamikę wzrostu cały czas. Mimo, że sytuacja gospodarcza regionu powoli stabilizuje się, warto zastanowić się, jakie środki przedsięwziąć, aby przywrócić wzrost gospodarczy oraz uniknąć podobnych zawirowań w przyszłości. W perspektywie krótkoterminowej rządy tych krajów powinny przyjąć bardziej zdecydowaną strategię wyjścia z kryzysu. Należy zrównoważyć wydatki budżetowe, aktywnie walczyć z bezrobociem i wykluczeniem społecznym, stworzyć warunki dla z jednej strony rozwoju przedsiębiorczości, a z drugiej strony dla zwiększenia popytu. Równie ważna jak działania na poziomie krajowym jest pomoc z zewnątrz. Europejskie i międzynarodowe instytucje finansowe powinny uruchomić specjalną linię kredytową dla małych i średnich przedsiębiorstw i na rzecz wsparcia projektów infrastrukturalnych. Działania takie z pewnością przyniosłyby wzrost zatrudnienia i poprawę sytuacji społecznej. W perspektywie długoterminowej najlepszym rozwiązaniem wydaje się przystąpienie do strefy euro i tworzenie warunków zrównoważonego i stabilnego rozwoju.
Csaba Sándor Tabajdi  
Walka z kryzysem w ostatnim roku była głównie prowadzona na szczeblu państw członkowskich, przy użyciu krajowych instrumentów. Państwa członkowskie UE uznały, że w odniesieniu do naprawy gospodarczej, zapewnienia wsparcia dla firm i utrzymywania miejsc pracy należy podjąć działania przede wszystkim na szczeblu narodowym, zamiast na szczeblu UE. W niektórych przypadkach brakowało nawet minimalnego oczekiwanego poziomu koordynacji, porozumienia i współpracy. Stare państwa członkowskie, mające silniejsze gospodarki i większe możliwości manewru pod względem budżetowym, utworzyły pakiety skoncentrowane głównie na rynkach krajowych, a w wielu przypadkach zastosowały także instrumenty protekcjonistyczne, które wypaczają konkurencję. Jednym z jawnych przykładów takiego postępowania było wsparcie zaoferowane przez prezydenta Francji, Nicolasa Sarkozy'ego firmie Peugeot, zakładające jako warunek utrzymanie miejsc pracy we Francji, przy czym konieczne się stało przeprowadzenie zwolnień w bardziej wydajnym zakładzie należącym do firmy i mieszczącym się w Słowenii.
Z podobną dyskryminacją można się spotkać w przypadku sektora finansowego w Europie Środkowej i Wschodniej oraz w regionie Morza Bałtyckiego, ponieważ zachodnie spółki matki wciąż jeszcze zabierają zyski generowane przez spółki zależne działające w regionie. Zapaść kredytowa szczególnie mocno wpływa na sektor małych i średnich przedsiębiorstw zapewniających większość miejsc pracy i przyczynia się do zwalniania pracowników na dużą skalę w wyniku skurczenia się rynków wywozowych oraz zmniejszenia szans na zatrudnienie. Oznacza to, że kryzys gospodarczy w sposób nieunikniony zmienia się w kryzys zatrudnienia i kryzys społeczny. Dlatego raz jeszcze proszę rządy starych państw członkowskich (UE-15) o dołożenie wszelkich starań w celu zablokowania środków protekcjonistycznych i sprzeciwienia się postępowaniu banków krajowych, które narusza zasady rynku wewnętrznego.
Iuliu Winkler
na piśmie. - (HU) Globalny kryzys gospodarczy wywarł różnoraki wpływ na poszczególne państwa członkowskie Unii Europejskiej. Okazało się, że najbardziej bezbronne są nowe państwa członkowskie w Europie Środkowej i Wschodniej. Zaistniała sytuacja udowodniła, że państwa członkowskie nie mają jednakowego dostępu do instrumentów przewidzianych w europejskim planie naprawy gospodarczej. Zauważyliśmy również, że państwa członkowskie należące do strefy euro otrzymywały najlepszą ochronę przed kryzysem. Nie jest dziełem przypadku, że skutki kryzysu najdotkliwiej odczuły kraje niekorzystające z instrumentów naprawy gospodarczej i nienależące do strefy euro. Wejście w życie traktatu lizbońskiego zakończyło okres reformy instytucjonalnej w Unii Europejskiej.
Teraz potrzebny jest wspólny wysiłek mający wzmocnić spójność Unii Europejskiej. Jest to podstawowy warunek, by UE mogła wyjść z kryzysu odnowiona i by mogła odegrać rolę kluczowego podmiotu globalnego. Wpływ kryzysu zatrudnienia i kryzysu społecznego będzie najbardziej odczuwalny w roku 2010, a wśród głównych ofiar kryzysu z pewnością znajdą się nowe państwa członkowskie. Potrzebujemy planu naprawy gospodarczej jednakowo dostępnego wszystkim państwom członkowskim. Ponadto musimy przyjąć elastyczniejsze warunki dotyczące przystąpienia do strefy euro. Te oczywiste środki przyczynią się do zbudowania silnej Europy, uczynią z niej społeczność pół miliarda obywateli, którzy wyznają te same wartości i którym przyświecają te same idee.
