Sytuacja w Iraku (debata) 
Przewodnicząca
Kolejnym punktem porządku dziennego jest oświadczenie wysokiej przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa/wiceprzewodniczącej Komisji w sprawie sytuacji w Iraku.
Catherine Ashton
wysoka przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa/wiceprzewodnicząca Komisji. - Pani przewodnicząca! Jeśli przyjrzymy się obecnej sytuacji w Iraku zauważymy, że dokonuje się tam prawdziwy postęp, mimo że kraj ten nadal musi stawiać czoła licznym wyzwaniom. Ale dzisiaj chciałabym skoncentrować się na teraźniejszości i przyszłości Iraku jako kraju, który ma wielki potencjał i który wiele osiągnął w ostatnich miesiącach.
Obecnie występuje najmniej aktów przemocy od 2003 roku. Wprawdzie byliśmy świadkami straszliwych ataków na obiekty rządowe, ale mimo to całkowita liczba zabitych cywilów w 2009 roku była o połowę niższa niż w 2008 roku. Zamieszki na tle różnic religijnych - główny problem w latach 2006 i 2007 - zostały znacząco ograniczone.
Irak ma nową konstytucję i przeprowadzono wybory, w których - pomimo wielkiego ryzyka - wzięło udział wielu obywateli. Dzięki odwadze Irakijczyków zostały powołane instytucje demokratyczne. Wybory rejonowe w zeszłym roku przebiegły w całym Iraku dość sprawnie, a zbliżające się wybory powszechne zaplanowane na 7 marca 2010 roku mogą przyczynić się do jeszcze większego umocnienia irackiej demokracji.
Dla nas oznacza to, że musimy nadal wspierać Irak i w miarę poprawy sytuacji rozpoczynać działania w nowych obszarach.
Unia Europejska przeznaczyła od 2003 roku ponad 1 miliard euro na pomoc dla Iraku. Pieniądze zostały wydane na zapewnienie podstawowych usług, rozwój społeczeństwa, pomoc dla uchodźców, lepsze sprawowanie rządów, wsparcie procesów politycznych i tworzenie możliwości - wszystko zgodnie z priorytetami Iraku. Nasza zintegrowana misja dotycząca państwa prawnego, EUJUST LEX, była kilkakrotnie przedłużana na prośbę Iraku i obecnie prowadzi również szkolenia na terenie tego kraju.
Unia Europejska odgrywa główną rolę w działaniach wspierających organizację wyborów. Będziemy pomagać Irakowi w tej i w innych dziedzinach aż do momentu, gdy instytucje same będą mogły wziąć odpowiedzialność za swoje działania. Obserwujemy duże postępy, dlatego coraz częściej skupiamy się na wzięcie przez Irak odpowiedzialności za własny rozwój i budowania trwałej stabilności.
Rozwijamy również nasze relacje z Irakiem. Właśnie podpisaliśmy protokół ustaleń w sprawie współpracy energetycznej, a wkrótce podpiszemy porozumienie o partnerstwie i współpracy - pierwsze potwierdzone umową nawiązanie stosunków pomiędzy Unią Europejską a Irakiem. Będzie ono uwzględniać kwestie dialogu politycznego, handlu, współpracy w zakresie przepisów prawnych i pomocy rozwojowej.
Chcemy rozwijać i pogłębiać dialog polityczny z Irakiem, aby obejmował także zagadnienia związane z prawami człowieka. Parlament interesuje się sprawami Iraku i spodziewamy się, że jego współpraca z iracką Radą Reprezentantów będzie teraz jeszcze ściślejsza.
Irak musi oczywiście sprostać wielu wyzwaniom. Zbliżające się wybory powszechne będą miały decydujące znaczenie, dlatego muszą być wolne i sprawiedliwe. Będziemy je uważnie obserwować razem z naszymi międzynarodowymi partnerami. Unia Europejska wyśle do Iraku zespół oceniający, który ma czuwać nad przebiegiem wyborów i przedstawić ukierunkowane zalecenia.
Szanowni państwo posłowie! Irak znajduje się na pozytywnej drodze i jestem przekonana, że wykorzysta swoje nowe instytucje do znalezienia kompromisu niezbędnego dla narodowego pojednania. Będziemy razem z Organizacją Narodów Zjednoczonych i pozostałą społecznością międzynarodową wspierać Irak.
Z niecierpliwością czekam na naszą debatę.
Esther de Lange
Pani przewodnicząca! Chciałabym podziękować pani wysokiej przedstawiciel za słowa, które wniosły powiew optymizmu. Rzeczywiście można zaobserwować pewne pozytywne oznaki. Odniosła się pani między innymi do mniejszej liczby śmiertelnych ofiar ataków i do zbliżających się wyborów. Do tej pory, pani baronesso Ashton, nawet zakończone pomyślnie wybory nie spowodowały przywrócenia demokracji i państwa prawa. Pozwolę sobie zacytować wielkiego niemieckiego poetę, Schillera, który powiedział, że "głos większości nie jest dowodem sprawiedliwości”. Dojrzała demokracja uznaje również prawa mniejszości. Ta sprawa bardzo mnie niepokoi. Jestem rozczarowana, że słowo "mniejszości” nie pojawiło się w pani wystąpieniu przed tą Izbą.
Czym się martwię? Organizacja Human Rights Watch nadal donosi, że mniejszości inne niż muzułmańskie są prześladowane. Od 2004 roku 65 kościołów zostało zaatakowanych. Lokalne oddziały milicji zmuszają chrześcijan do opuszczania domów. Przedwczoraj pięćdziesięciodwuletni sprzedawca warzyw, ojciec dwóch córek, został zastrzelony na ulicy w Mosulu. Taka sytuacja powoduje ciągłe ucieczki przedstawicieli mniejszości chrześcijańskiej z Iraku. W 1991 roku w kraju mieszkało 850 tysięcy chrześcijan. Po wojnie w Zatoce Perskiej ich liczba zmniejszyła się do 550 tysięcy, a po inwazji Stanów Zjednoczonych do 385 tysięcy, z których 100 tysięcy to wewnętrzni przesiedleńcy. Unia Europejska nie może pozostawać bierna wobec takiej sytuacji. Artykuł 2 Traktatu o Unii Europejskiej odnosi się do praw człowieka - w tym do praw mniejszości - jako do jednej z najważniejszych wartości Unii Europejskiej. Wymagamy poszanowania mniejszości w dwudziestu siedmiu państwach członkowskich, a pani zadaniem, pani baronesso Ashton, jest sprawić, aby takie poszanowanie obowiązywało również na poziomie międzynarodowym.
Dotychczasowe podejście Komisji - i jak rozumiem również pani - koncentrowało się przede wszystkim na ogólnym pomocy w zakresie infrastruktury i rozwijaniu demokracji, z udziałem - lub bez - Organizacji Narodów Zjednoczonych. Mówi pani, że działamy zgodnie z priorytetami Iraku. Chciałabym, aby wyjaśniła pani, w jaki sposób można zagwarantować uwzględnienie sytuacji bezbronnych mniejszości w polityce Unii Europejskiej w sprawie Iraku i w budżecie przeznaczonym na wsparcie tego kraju. Prawdopodobnie nie jest to najwyższy priorytet Iraku, ale jest to nasz priorytet. Będę wdzięczna za udzielenie odpowiedzi.
Silvia Costa
Pani przewodnicząca, pani komisarz Ashton, panie i panowie! Myślę, że niezwykle ważne jest, aby Parlament Europejski wykorzystał możliwości, jakie stwarza ta debata, zwłaszcza w świetle marcowych wyborów w Iraku.
Proces polityczny w Iraku jest ważny, ale - nawet jeśli, jak pani mówi, wydaje się interesujący - wciąż bardzo nietrwały. Tym bardziej należy utrwalać i umacniać nowe instytucje oraz równowagę polityczną, od której zależy ich istnienie. To powinien być nasz główny cel jeśli chcemy, aby pierwsze oddziały amerykańskie wycofały się z Iraku już w sierpniu, nie powodując poważnych konsekwencji dla wewnętrznej sytuacji kraju.
Koegzystencja szyitów, sunnitów i Kurdów, którą dzisiaj odzwierciedla struktura federalna, powinna być zagwarantowana przez nowe prawo oraz przez polityczne porozumienie zawarte z udziałem wszystkich stron. W związku z tym tematem niepokojąca jest ostatnia decyzja komisji wyborczej - i chcielibyśmy usłyszeć pani zdanie na ten temat - która uniemożliwiła udział w wyborach wielu kandydatom związanym ze środowiskami sunnickimi i chrześcijańskimi. Ta decyzja zwiększyła ryzyko osłabienia i tak wątłych procesów demokratycznych w Iraku.
Unia Europejska musi podejmować działania nie tylko po to, aby - jak pani powiedziała - śledzić proces wyborczy, ale również po to, aby bardziej ambitnie podejść do rozwijania stosunków z Irakiem. Unijny program EUJUST LEX bezpośrednio włącza nas w proces budowania irackiego prawa i instytucji demokratycznych, a my - Grupa Postępowego Sojuszu Socjalistów i Demokratów w Parlamencie Europejskim - z zadowoleniem przyjmujemy decyzję Rady o przedłużeniu misji do 30 sierpnia 2010 roku.
Unia Europejska powinna nadal silnie wspierać Irak poprzez programy współpracy nastawione na udział w procesie stabilizacji i rozwoju kraju, a po wyborach powinna dążyć do wzmocnienia stosunków między parlamentami. Należy pamiętać, że wiele państw członkowskich - między innymi Włochy - współpracuje z Irakiem dzięki ważnym programom współpracy kulturalnej.
Równowaga polityczna w Iraku ma ogromne znaczenie nie tylko ze względu na sytuację w kraju, ale również ze względu na strategiczna rolę, jaką Irak może odegrać w regionie działając na rzecz rozwiązania istniejących konfliktów i zapewnienia pokoju. W tym kontekście poprawa stosunków między Turcją a regionalnym rządem Kurdystanu jest istotnym krokiem naprzód.
Wiemy jednak, że Irak ma poważne problemy związane z kwestiami bezpieczeństwa, poszanowania demokracji i praw człowieka oraz z brakiem bezpieczeństwa gospodarczego. W tej sytuacji najbardziej poszkodowani są uchodźcy - stanowiący 10 % ludności - oraz kobiety, dzieci, jak również przedstawiciele mniejszości etnicznych i religijnych.
Dlatego musimy nadal angażować się w działania w tym regionie - już kończę - między innymi poprzez wspieranie lokalnych i europejskich organizacji pozarządowych działających w Iraku. W tej formie pomocy strategiczną rolę można powierzyć kobietom, aby przezwyciężyć niektóre problemy istniejące w społeczeństwie.
Johannes Cornelis van Baalen
w imieniu grupy ALDE. - Pani przewodnicząca! Faktem jest, że Irak nie jest bezpieczny. Taka jest prawda.
Jeśli przyjrzymy się sytuacji w Iranie, zauważymy, że kraj ten stara się zdobyć większe niż to konieczne wpływy na całym południu Iraku, wykorzystując do tego mniejszość szyicką. Nie słyszałem, aby pani wysoka przedstawiciel wspomniała o działaniach Iranu, które zagrażają Irakowi. Jak zatem widzi pani rolę Unii Europejskiej w utrzymaniu Iranu na swoim miejscu - to znaczy w Iranie, a nie w Iraku?
Na północy kraju możemy zaobserwować poważny konflikt między Turcją a Irakiem o Kurdystan. Oczywiście walka z irackimi oddziałami partyzanckimi zagrażającymi Turcji jest uzasadniona, ale w tym właśnie rzecz. Autonomiczny region na północy Iraku - Kurdystan - powinien rozwijać się samodzielnie.
Protokół ustaleń w sprawie współpracy energetycznej jest niezwykle ważny, ale Irak nie jest państwem unitarnym. Czy ten protokół został omówiony z przedstawicielami rządu autonomii kurdyjskiej? Obecnie w Kirkuku toczy się dyskusja na temat własności pól naftowych itp. Czy zostało to uwzględnione?
Chciałbym również zwrócić państwa uwagę na fakt, że irackie siły bezpieczeństwa nadal nie są wystarczająco wyszkolone i nie funkcjonują najlepiej. Musimy wspierać rządy prawa, ale powinniśmy też być przygotowani na udzielenie pomocy siłom bezpieczeństwa. Konieczne jest podejście zintegrowane, uwzględniające kwestie energii, gospodarki i stabilności. Konieczne jest zintegrowane podejście do państw sąsiedzkich Iraku. Czy mogłaby pani wypowiedzieć się na ten temat? Dziękuję w imieniu grupy ALDE.
Jill Evans
w imieniu grupy Verts/ALE. - Pani przewodnicząca! Chciałabym podziękować wysokiemu przedstawicielowi, pani baronessie Ashton za jej wystąpienie.
Należy wspomnieć, że nasza dzisiejsza debata odbywa się w czasie przesłuchań brytyjskiej komisji dochodzeniowej kierowanej przez Chilcota, w sprawie nielegalnej interwencji wojskowej w Iraku oraz wynikających z tego wniosków. Na światło dzienne wychodzi wiele informacji, które potwierdzają to, co wielu z nas uważało w chwili inwazji: powodem przystąpienia do wojny była chęć obalenia reżimu i przejęcia kontroli na zasobami, a nie groźba użycia broni masowego rażenia. Wysocy rangą dyplomaci i oficerowie wojskowi, którzy zeznają przed komisją, określają plan długoterminowy dla powojennego Iraku jako "tragiczny”, "głęboko wadliwy” i "żałośnie słaby”. Nic dziwnego, że obecnie obserwujemy poważne konsekwencje tych działań.
Pani baronessa Ashton powiedziała, że dokonał się pewien postęp. To prawda, chociaż nadal istnieją poważne problemy. W Iraku nie ma prawa chroniącego mniejszości. Cały czas pozostaje nierozwiązana kwestia uchodźców. Związkowcy, dziennikarze, kobiety zajmujące się polityką i działacze na rzecz praw człowieka znikają lub są mordowani. Ciągle zdarzają się ataki samobójcze. W związku z wyborami zaplanowanymi na 7 marca, iracka komisja wyborcza uniemożliwiła w zeszłym tygodniu - jak wspomniał mój kolega - wystartowanie w wyborach ponad pięciuset kandydatom, głównie politykom sunnickim. Sytuacja, w której nie będą oni mieli wystarczającej reprezentacji w parlamencie, może doprowadzić do wzrostu napięcia i niestabilności.
Prezydencja Unii Europejskiej przekonywała w listopadzie zeszłego roku rząd Iraku do zawieszenia, a następnie całkowitego zniesienia kary śmierci. Mimo to nadal 900 osób czeka na wykonanie wyroków kary śmierci wydanych podczas niesprawiedliwych procesów trwających niekiedy kilka minut.
Unia Europejska jest odpowiedzialna za udzielenie pomocy przy budowaniu demokracji i zapewnienie poszanowania praw człowieka. Wśród naszych zobowiązań znajdują się trzy priorytety: pomoc w tworzeniu podstawowych służb związanych z opieką medyczną i edukacją, wzmocnienie rządów prawa i wsparcie dla Komisji Praw Człowieka.
Umowa o partnerstwie i współpracy będzie podstawą przyszłych działań, ale już teraz musimy żądać zniesienia kary śmierci, ochrony bezbronnych i narażonych na ataki grup oraz wzmocnienia demokracji i praw człowieka.
Struan Stevenson
w imieniu grupy ECR. - Pani przewodnicząca, pani baronesso Ashton! Wybory w Iraku nie będą ani wolne, ani sprawiedliwe. Dziesięć dni temu Komisja Sprawiedliwości i Odpowiedzialności wykluczyła z udziału w wyborach Saleha al-Mutlaqa, przywódcę koalicji parlamentarnej Front Dialogu Narodowego, który od czterech lat jest członkiem parlamentu irackiego. Uniemożliwiono mu wystartowanie w zbliżających się wyborach. To nie przypadek, że ten skandaliczny zakaz - dotyczący także 500 innych świeckich polityków irackich - został ogłoszony właśnie w dniu, kiedy Manouchehr Mottaki - znienawidzony minister spraw zagranicznych Iranu - odwiedził Bagdad. Saleh al-Mutlaq otwarcie krytykował ingerowanie Iranu w sprawy Iraku i mułłowie domagali się wyeliminowania go z wyborów.
Z ulgą przyjąłem informację, że wiceprezydent Stanów Zjednoczonych Joe Biden zaprotestował przeciwko temu zakazowi. Mam nadzieję, że pani, pani baronesso Ashton, uczyni podobnie. Jeśli dr al-Mutlaq i pozostali kandydaci nie odzyskają prawa do kandydowania, to nie będziemy mogli - nie będzie nam wolno - uznać tych wyborów za legalne.
Willy Meyer
Pani baronesso Ashton! Przykro mi, ale nie podzielam pani optymizmu. Dobrze jest mieć pozytywne nastawienie, ale biorąc pod uwagę obecną sytuację w Iraku, trudno być optymistą.
Na dowód tego powiem, że Komisja postanowiła nie wysyłać do Iraku obserwatorów, ponieważ nie może zagwarantować im bezpieczeństwa. Myślę, że ta decyzja mówi sama za siebie. Jasno pokazuje, że Irak - wiem, że nie chcą państwo mówić o przeszłości, ale nie mamy innego wyjścia - jest zniszczonym krajem, w którym zginął milion ludzi, a cztery miliony pozostają bez dachu nad głową. Są to skutki nielegalnej, niesprawiedliwej wojny opartej na kłamstwach. Nie było ani broni masowego rażenia, ani związków między Saddamem Husseinem a Al-Kaidą. To szczera prawda. Jedynym prawdziwym powodem inwazji były interesy amerykańskiego przemysłu paliwowego, który chciał przejąć kontrolę nad iracką ropą naftową.
Taka jest szczera prawda. Ponadto, ta prawda nie może uzasadniać obecności oddziałów okupacyjnych, która zniekształca cała sytuację. Nie będę zaskoczony jeśli okaże się, że decyzja o wykluczeniu partii opozycyjnych doprowadzi do rzeczywistych zamieszek. Niektóre europejskie ambasady nie wykluczają możliwości zamachu wojskowego - prawdziwego zamachu wojskowego w Iraku. W związku z tym rysuje się przed nami bardzo ponury obraz.
Apeluję o jak najszybsze wycofanie wojsk okupacyjnych. Ten czynnik zniekształca iracką rzeczywistość. Organizacja Narodów Zjednoczonych powinna przejąć kontrolę w kraju i zgodzić się na okres przejściowy, który umożliwi przywrócenie tego, czego nigdy nie powinno się odrzucać - prawa międzynarodowego.
Bastiaan Belder
Pani przewodnicząca, pani wysoka przedstawiciel! W Boże Narodzenie 2009 roku, czyli w okresie świątecznym, wiele kościołów w Iraku i Mezopotamii zostało zamkniętych. Tak jak rok wcześniej, ta smutna sytuacja wynikała z niebezpieczeństwa bombardowań. Jednak nawet bez takiego zagrożenia kościoły stoją puste, ponieważ chrześcijanie opuszczają kraj. Pozostaje ich coraz mniej, ale przemoc wobec nich rośnie. Przed świętami w Mosulu doszło do trzech śmiertelnych ataków. Podobnie w Kirkuku - dotychczas bezpiecznym mieście - w ciągu ostatnich miesięcy nastąpiła nieustająca seria porwań i morderstw, które skłoniły setki chrześcijańskich rodzin do ucieczki z miasta.
W 2003 roku w Iraku mieszkało około 1,5 miliona chrześcijan. Obecnie ponad połowa z nich ucieka przed prześladowaniami na tle religijnym ze strony islamskich ekstremistów. Czy Rada Europejska, czy 27 państw członkowskich Unii Europejskiej przygląda się bezczynnie tej afganizacji Iraku - zapytał iracki chrześcijanin? Pani wysoka przedstawiciel! Chciałbym usłyszeć pani zdanie na ten temat. Niezależnie od pani stanowiska, uważam jednak, że w Mezopotamii bez jej starożytnej społeczności chrześcijańskiej nie zapanuje w przyszłości tolerancja. Na dłuższą metę taka sytuacja nie będzie również korzystna dla bezpieczeństwa Europy.
Elena Băsescu
(RO) W ramach przygotowań do wyborów parlamentarnych i prezydenckich w dniu 7 marca gorączkowo tworzono nowe koalicje i sojusze. Niektórzy przeciwnicy irackiego premiera dążyli do przywrócenia starych sojuszy, takich jak Zjednoczona Koalicja Iracka. Premier natomiast próbował przekonać ugrupowania świeckie i kandydatów niezależnych do wstąpienia do Koalicji Rządów Prawa.
Nie możemy jednak zapominać, że po tych wyborach rząd będzie musiał zorganizować referendum w sprawie Kirkuku. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że bezpieczeństwo w Iraku osłabi się, jeśli niektóre irackie ugrupowania zakwestionują wyniki wyborów lub jeśli dojdzie do wewnętrznych konfliktów.
Wśród głównych problemów, przed którymi stoją władze w Bagdadzie, znajdują się: odkładanie referendum w sprawie porozumienia SOFA zawartego ze Stanami Zjednoczonymi, niezakończone prace nad ustawą o ropie i gazie, spadek cen ropy, duża liczba egzekucji - wyroki śmierci usłyszało 900 osób - oraz stosowanie tortur w celu wymuszania zeznań. Ogólne pogorszenie sytuacji w zakresie przestrzegania praw człowieka powoduje głębokie zaniepokojenie Unii Europejskiej. Ostatnim, acz nie mniej ważnym problemem jest wzrost poziomu korupcji. Przykładem tego jest aresztowanie byłego irackiego ministra handlu.
W kontekście stosunków z Irakiem, Rumunia stara się ograniczyć swój wkład w bezpieczeństwo wojskowe na rzecz działań zwiększających bezpieczeństwo cywilne. Mój kraj pokazał, że realizuje zobowiązania wobec swoich partnerów utrzymując oddziały wojskowe w Iraku do czasu zakończenia misji.
Ana Gomes
(PT) Osiągnięcia Iraku w zakresie demokracji muszą być utrwalane i rozwijane, tak samo jak działania związane z kwestiami bezpieczeństwa. W ciągu ostatnich kilku miesięcy obserwowaliśmy obiecujące przekształcenia sojuszy, które przyczyniają się do przezwyciężenia podziałów etniczno-religijnych, tak charakterystycznych dla irackiej polityki w ostatnich latach. Sukces nowej kurdyjskiej partii "Zmiana” potwierdza unormowanie życia politycznego w Iraku. Jednak ostatnie oświadczenie komisji wyborczej, w którym znalazła się informacja o wykluczeniu z wyborów 500 sunnickich polityków, nie sprzyja narodowemu pojednaniu. Oświadczenie może zagrozić procesowi wyborczemu i doprowadzić do ponownego zaognienia konfliktów. Przygnębiające są również wiadomości o stosowaniu kary śmierci. Pani baronesso Ashton! Przywódcy europejscy powinni przekonać władze Iraku do zniesienia kary śmierci. W tym względzie ważne jest także wzmocnienie misji EULEX.
Półtora miliona Irakijczyków nadal mieszka w sąsiednich krajach. Wielu z nich nigdy nie będzie mogło wrócić do Iraku. Państwa europejskie, które brały udział w inwazji w 2003 roku, ponoszą szczególną odpowiedzialność za tę sytuację i powinny przyjąć większość uchodźców. W tej sprawie - tak jak w przypadku wewnętrznych przesiedleńców, praw człowieka, praw kobiet oraz walki z korupcją - najważniejsze jest, aby rząd iracki poprawił przepisy dotyczące organizacji pozarządowych i umożliwił swobodne organizowanie się społeczeństwa. Unia Europejska powinna koniecznie umożliwić współpracę pomiędzy irackimi a europejskimi organizacjami pozarządowymi. Społeczeństwo obywatelskie, wolne i dynamiczne jest warunkiem koniecznym dla wzmocnienia demokracji w Iraku.
Tomasz Piotr Poręba
(PL) Pani przewodnicząca, pani Ashton! Pomimo olbrzymiego zaangażowania sił międzynarodowych i setek ofiar po stronie międzynarodowej koalicji, w tym 23 polskich żołnierzy, sytuacja w Iraku jest wciąż zła. Jest to kraj, w którym mamy do czynienia z zamachami terrorystycznymi, mamy do czynienia z prześladowaniami mniejszości religijnych, w tym mniejszości chrześcijańskich, i oczywiście w porównaniu z tym, co było kilka lat temu, nastąpił niewielki postęp, niemniej jednak wciąż dobiegają do nas informacje o zamachach terrorystycznych, które destabilizują nie tylko Irak, ale cały region Bliskiego Wschodu. Celem zamachowców i sponsorów międzynarodowego terroryzmu jest zdestabilizowanie Iraku. Wiele dowodów świadczy o tym, że za sponsorami terroryzmu stoi właśnie Iran.
Jakie jest pani zdanie jako wysokiej przedstawiciel Unii ds. zagranicznych i polityki bezpieczeństwa jeżeli chodzi o rolę Iranu w ingerowaniu w sprawy Iraku? Zachęcam panią do bardziej asertywnej postawy i współpracy ze Stanami Zjednoczonymi, aby doprowadzić do takich rozwiązań, które wpłyną i wywrą presję na Iran, aby wycofał się z ingerowania w wewnętrzne sprawy Iraku. Moim zdaniem, tylko wtedy zaistnieje możliwość doprowadzenia do względnej stabilizacji w regionie.
Jean-Luc Mélenchon
(FR) Pani przewodnicząca, pani wysoka przedstawiciel! Nie podzielamy pani optymizmu graniczącego z zaślepieniem - ani w kwestii sytuacji w Iraku, ani w kwestii korzyści wynikających z koalicji. Irak został zaatakowany i zajęty po celowym podaniu nieprawdziwych informacji o istnieniu broni masowego rażenia.
Na skutek tego 17 z 27 państw członkowskich zaatakowało Irak i rozpoczęło jego okupację. Kraj został zrujnowany, jego dziedzictwo zagrabione, a społeczeństwo głęboko podzielone. Fanatyzm religijny zdobywa coraz szersze zastępy bojowników. Irańska tyrania działa bez ograniczeń. A wybory zostały zorganizowane w godny ubolewania i niesprawiedliwy sposób.
W jaki sposób pani i my wszyscy zamierzamy rozliczyć państwa, które kłamały i które mogą postąpić tak samo w stosunku do Jemenu lub każdego innego kraju? Jakie działania zamierza pani podjąć, aby potępić okupantów za używanie niekonwencjonalnej broni chemicznej i radiologicznej oraz pocisków ze zubożonym uranem? Jakie mogą być konsekwencje dla przyszłych pokoleń? Skąd możemy wiedzieć, czy ten rodzaj broni nie zostanie użyty w Afganistanie ponieważ przymknęliśmy oko na sytuację w Iraku?
Fiorello Provera
(IT) Pani przewodnicząca, panie i panowie! Z zadowoleniem przyjmujemy nadejście wyborów w Iraku, ponieważ będą one kolejnym krokiem na drodze do demokracji. Nie będą one wolne i sprawiedliwe, ale musimy zadowolić się strategią małych kroków.
Odbudowanie Iraku pod względem gospodarczym, handlowym, kulturowym i finansowym oraz zagwarantowanie bezpieczeństwa to warunki konieczne dla rozwoju demokracji, ale musimy również wspierać wzmocnienie krajowych instytucji. Pokojowe współistnienie różnych grup etnicznych i religijnych można uzyskać poprzez odtworzenie instytucji i wprowadzenie federalizmu, dzięki któremu regiony otrzymają większą autonomię w ramach jednolitego państwa. Doświadczenie irackiego Kurdystanu może być dla nas użytecznym punktem odniesienia.
Dlatego chciałbym poznać opinię pani baronessy Ashton - wysokiej przedstawiciel Unii - na temat instytucjonalnego aspektu sytuacji w Iraku.
Alf Svensson
(SV) Oczywiście dużo mówi się o przemocy i przerażających wydarzeniach w Iraku, ale nie ulega wątpliwości, że w kraju zachodzi proces demokratyzacji.
Chciałbym przypomnieć, że w zeszłym roku w lokalnych wyborach wystartowało jawnie 3 912 kobiet, to jest około dziesięciu kobiet na jeden mandat. Należy to uznać za pozytywną oznakę, zwłaszcza w kraju arabskim. Taki wynik oraz udział sunnitów w wyborach lokalnych pozwala optymistycznie myśleć o tegorocznych wyborach parlamentarnych. Jednak, jak już zostało powiedziane, dwa tygodnie temu komisja rządowa odrzuciła 14 partii sunnickich i odebrała kilkuset osobom zgodę na udział w wyborach. Wśród nich znaleźli się minister obrony Abdul-Qadir al-Obaidi oraz przywódca Sunnickiego Frontu Dialogu Narodowego w Iraku - Saleh al-Mutlaq.
Irackie wybory parlamentarne będą oczywiście decydujące dla przyszłości kraju i jego demokratyzacji, zwłaszcza jeśli idzie o spójność etniczną i religijną. Chciałbym również podkreślić, że musimy otwarcie rozmawiać o sposobie traktowania mniejszości etnicznych i religijnych w Iraku. Jak już wspomniałem, wybory parlamentarne w Iraku zdecydują o tym, jak będziemy postrzegać ten kraj w najbliższej przyszłości. Co - zdaniem wysokiej przedstawiciel unii - możemy zrobić, aby zbliżające się wybory parlamentarne w Iraku integrowały społeczeństwo i były demokratyczne?
Zigmantas Balčytis
(LT) W ostatnich latach Unia Europejska znacznie wzmocniła swe stosunki z Bliskim Wschodem i wpływy w tym regionie. Unia zawsze zwracała uwagę na sytuację w Iraku i wraz ze społecznością międzynarodową uczestniczyła w misjach, które miały na celu odbudowę kraju oraz przywrócenie pokoju i bezpieczeństwa. Różne ugrupowania nadal walczą o władzę w kraju, w którym w różnych dziedzinach trudno jest wprowadzić reformy. Powodem do niepokoju jest również to, że 14 partii wykluczono z udziału w wyborach. Irak wybrał drogę demokracji i dlatego nie tylko państwa członkowskie muszą wymagać i - jeśli będzie to konieczne - pilnować, aby realizowano międzynarodowe zobowiązania oraz szanowano wolności i prawa człowieka. Wierzę, że Irak jest gotowy na bliską współpracę z Unią Europejska. Podpisany w poniedziałek protokół ustaleń w sprawie współpracy energetycznej między Unią Europejską a Irakiem potwierdza gotowość do długoterminowej współpracy korzystnej dla obu stron. Pod względem energetycznym Irak jest bardzo ważny dla Unii Europejskiej, ale stanie na straży bezpieczeństwa energetycznego wymaga gospodarczej i politycznej stabilności, której ostatnio w tym kraju brakowało. Proces odbudowywania stabilności będzie długi, ale uważam, że Unia Europejska, pani wysoka przedstawiciel oraz społeczność międzynarodowa muszą zaoferować środki i rozwiązania, które uczynią praworządność i prawa człowieka filarami przyszłej polityki Iraku.
Ryszard Czarnecki
(PL) Pani przewodnicząca, pani wysoka przedstawiciel! Chciałem powiedzieć, że gdyby jednym zdaniem chcieć podsumować pani wystąpienie, można by powiedzieć, że jest to urzędowy optymizm. Ale myślę, że Europa, że nasi wyborcy oczekują konkretów, oczekują prawdy. Polityka poznaje się nie tylko po tym, o czym mówi, ale także po tym, o czym nie mówi i zabrakło mi w pani wystąpieniu spraw, które bulwersują znaczącą część europejskiej opinii publicznej, także opinię publiczną w moim kraju. Myślę na przykład o regularnych prześladowaniach mniejszości w Iraku, w tym także, co podkreślam, chrześcijan. To jest pewna rzeczywistość.
Myślę, że słusznie powiedział przed chwilą mój kolega, Tomasz Poręba, mówiąc o ingerencji Iranu w sprawie Iraku. Czy nie jest tak, że władze Iraku podejmując skandaliczne interwencje w obozie uchodźców z Iranu w Ashraf właśnie czynią to w taki, a nie w inny sposób? Wydaje mi się, że warto bardzo mocno to podkreślać, zwłaszcza, że władze Iraku otrzymują pomoc finansową od Unii Europejskiej, którą potem często wykorzystują w sposób bardzo niewłaściwy, na przykład do interwencji w obozie uchodźców w Ashraf.
Bogusław Sonik
(PL) Pani przewodnicząca! Myślę, że Irak może służyć jako przykład, że czasami, aby złamać kręgosłup dyktaturze, która niszczy swoich przeciwników tysiącami za pomocą broni chemicznej, potrzebne jest użycie siły. To są trudne decyzje. Dlatego chciałbym dzisiaj, mówiąc o Iraku, abyśmy pamiętali o tysiącach żołnierzy amerykańskich, włoskich, polskich i innych, którzy polegli w Iraku, i żebyśmy pamiętali o ich rodzinach. Oni pojechali tam z wiarą i przekonaniem, że będą służyć dobrej sprawie, i jak tutaj słyszymy, Irak jest dzisiaj na drodze do tego, aby budować demokrację.
Wiem, że tutaj dzisiaj wszyscy wymagają od pani aktywności, pani Ashton, ale my wymagamy aktywności od Unii. Proszę pojechać do Iraku i przedstawić ocenę sytuacji, tak byśmy pomoc, jaką kieruje Unia Europejska, kierowali właśnie pod takimi warunkami, jakie tutaj zostały przedstawione, w szczególności ochrony mniejszości.
Janusz Władysław Zemke
(PL) Pani przewodnicząca! Tak teraz się złożyło, że głos zabierają sami Polacy, ale mamy doświadczenie w udziale Polski i polskich żołnierzy w przywracaniu bezpieczeństwa w Iraku.
Chciałbym powiedzieć, że podzielam Pani opinię, że na szczęście sytuacja w Iraku jest dzisiaj sytuacją nieco lepszą, ale jest to jednak stan dosyć kruchy. Chciałem wśród różnych działań, jakie podejmuje Unia, zaproponować dwa konkretne działania, bo wydaje mi się, że ich brakuje. Pierwsza sprawa (dzisiaj tutaj o tym nie mówiono): myślę, że niebywale ważne dla rozwoju i dla stabilizacji Iraku byłoby przyjęcie programu edukacji młodych Irakijczyków w Europie, w Iraku wciąż bowiem brakuje lekarzy, inżynierów, specjalistów od nawadniania. Myślę, że moglibyśmy bardzo Irakowi pomóc w tym zakresie. Druga kwestia dotyczy ochrony dóbr kultury, które znajdują się w Iraku. Sądzę, że Unia powinna w szczególności pomóc w odbudowie Babilonu. Jest to dobro, nad którym wszyscy w świecie powinniśmy czuwać.
Paul Rübig
(DE) Pani przewodnicząca, pani baronesso Ashton! Chciałbym zapytać o protokół ustaleń dotyczący sektora energetycznego. Czy myśli pani, że możliwy jest rozwój przy współpracy z panem Oettingerem lub panem De Guchtem? Gospodarcza odbudowa jest według mnie niezbędna do przywrócenia stabilności w tym kraju. Jeśli chcielibyśmy poprawić relacje w sektorze energetycznym, moglibyśmy dostarczać sprzęt umożliwiający lepsze wykorzystanie zasobów energetycznych i dla równowagi kupować od Iraku energię. Dzięki temu mielibyśmy sytuację korzystną dla obu stron. Inicjatywa w tej sprawie powinna zostać podjęta w najbliższych tygodniach.
Catherine Ashton
wysoka przedstawiciel Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa/wiceprzewodnicząca Komisji. - Dziękuję państwu ponownie za ważną i interesującą debatę. Postaram się podsumować kwestie, które najbardziej niepokoją szanownych państwa posłów.
Na początku chciałabym powiedzieć, że rozumiem jak ważna jest kwestia mniejszości. Pracując nad porozumieniem o partnerstwie i współpracy staramy się, aby jego fundamentami były prawa człowieka. Mam nadzieję, że wkrótce będziemy mogli parafować porozumienie z Irakiem. Podejmuję się dopilnować, by w ramach tego, co robimy, kwestie mniejszości były dobrze rozumiane. Jestem przekonana, że ma to wielkie znaczenie.
Popieram również cele, które szanowni państwo posłowie zgłosili w sprawie kary śmierci. Naszym celem jest jej zniesienie ze względów, o których słusznie państwo wspominali.
Zgadzam się również z tym, że musimy utrwalić i wzmocnić procesy polityczne, ponieważ będą one miały wielkie znaczenie dla wszystkiego, co robimy. Musimy również upewnić się - zwłaszcza w obliczu nadchodzących wyborów - że dokładnie wiemy, co chcemy osiągnąć. Rozumiem uwagi, które zgłosili między innymi pan poseł Costa i pan poseł Stevenson dotyczące decyzji komisji wyborczej o wykluczeniu niektórych kandydatów.
Przegląd kandydatów zawsze był elementem procesu przedwyborczego. Istnieje procedura apelacyjna i ufam, że odwołanie się do niej będzie dozwolone. Powinnam również dodać, że w przyszłym tygodniu zamierzamy wysłać misję unijną, która przez okres sześciu tygodni przed wyborami będzie dostarczać nam szczegółowych informacji z pierwszej ręki na temat procesu przedwyborczego, budzącego wielkie zainteresowanie. Wierzymy i mamy nadzieję, że władze Iraku dopilnują, aby proces wyborczy integrował społeczeństwo ze względu na wszystkie czynniki, które państwo wymieniliście.
Wielu posłów poruszyło również kwestię znaczenia protokołu ustaleń w sprawie współpracy energetycznej. Jest dla nas jasne, że Irak to państwo unitarne i że wszystkie nasze działania muszą być podejmowane we współpracy z irackim rządem. W pełni popieramy dążenia Iraku do pozostania zjednoczonym i suwerennym krajem. W tym kontekście bardzo ważne będzie wzmocnienie współpracy. Mówili państwo - zwłaszcza pan poseł Rübig - o potrzebie szerszej współpracy w przyszłości. Przekażę to desygnowanym członkom Komisji.
Mówiąc o kwestiach bezpieczeństwa jestem świadoma, jak ważna jest sprawa Kirkuku i innych spornych granic. Traktuję to jako jedno z największych wyzwań, przed którymi stoi dzisiaj Irak. Jestem przekonana, że Irak musi sam poradzić sobie z tymi problemami i sam je rozwiązać. Popieram jednak zdecydowanie Misję Wsparcia Organizacji Narodów Zjednoczonych w Iraku, która podjęła wysiłki promujące dialog i porozumienie w regionie. Jestem jednak ostrożna i nie oczekuję, że dialog będzie znaczący w okresie przedwyborczym.
Jeszcze jednak uwaga na temat współpracy energetycznej. Uważamy, że jest to element budowania wszechstronnej i zintegrowanej polityki energetycznej dla Iraku. Współpraca dotyczy bezpieczeństwa dostaw między Irakiem a Unią Europejską i powinna uwzględniać rozwój odnawialnych źródeł energii - między innymi słonecznej i wiatrowej - oraz rozwój środków zapewniających efektywne wykorzystanie energii. Mam nadzieję, że w najbliższych miesiącach i latach będziemy obserwować współpracę technologiczną, naukową i przemysłową. Ta sprawa została potraktowana poważnie.
Nawiązując do sprawy odwołania delegacji pan poseł Meyer zwrócił uwagę na kwestię bezpieczeństwa. Chcielibyśmy widzieć poprawę sytuacji, abyśmy mogli wysłać do Iraku na wybory misje obserwacyjne, w których będą uczestniczyć także posłowie do PE. Będzie to miało dla państwa wielkie znaczenie ponieważ - jak powiedziałam - misje zostaną wysłane już wkrótce.
Szanowni państwo poruszyli również temat wycofania wojsk. Pan prezydent Obama ogłosił, że wszystkie oddziały bojowe zostaną wycofane do sierpnia 2010 roku. W praktyce oznacza to termin tuż po wyborach krajowych. Ten temat jest również niezwykle ważny. Jak już wspomniałam, planujemy w najbliższym czasie wysłać misję obserwacyjną, która - mam nadzieję - pomoże nam poradzić sobie z problemami, które państwo zgłosiliście.
Nawiązując do sprawy obozu w Ashraf chciałabym powiedzieć, że konsekwentnie przypominaliśmy władzom Iraku o konieczności rozwiązania tego skomplikowanego problemu zgodnie z prawem międzynarodowym i bez użycia jakiejkolwiek formy przemocy.
Wracając do punktu, od którego zaczęłam, chcę powiedzieć, ze jestem optymistycznie nastawiona do sprawy Iraku. Mamy oczywiście przed sobą poważne wyzwania i szanowni państwo posłowie mają rację przypominając o nich. Jednak właśnie w nadchodzących wyborach i w możliwości bliższej współpracy, uwzględniającej nasz system wartości, prawa człowieka, prawa mniejszości, kwestie kary śmierci, rozwój ściślejszej współpracy w zakresie dostaw energii i bezpieczeństwa energetycznego, współpracy z rządem zgodnie z naszymi oczekiwaniami - w tym wszystkim widzę przyszłość Iraku jako pokojowego i demokratycznego państwa. Musimy zadbać o to, żeby nasze działania były konsekwentne aż do samego końca.
Jaromír Kohlíček  
Wiem, że tylko kilku państwom położonym stosunkowo blisko Europy udało się odłożyć proces "demokratyzacji” na kilkadziesiąt lat. Irak, na którym jednostki wojskowe państw Unii Europejskiej odcisnęły niestety swoje piętno, zdecydowanie należy do tej grupy. To jedno z najbardziej świeckich państw świata islamskiego zostało zrujnowane, a trzy z jego społeczności nieustannie ze sobą walczą. Z przeszłości pozostały jedynie wspomnienia o wysokim poziomie edukacji i opieki medycznej oraz dość zaawansowanej infrastrukturze. Irak był jedynym krajem w regionie, w którym - mimo braku idealnej demokracji - mniejszość kurdyjska miała autonomię. Czy jednak któryś kraj w tym regionie możemy określić jako prawdziwie demokratyczny? Całkowity paraliż Iraku po inwazji Stanów Zjednoczonych w połączeniu z częściową likwidacją infrastruktury społecznej, opieki medycznej i systemu edukacji, oznaczały ogromny krok wstecz. Nie zatuszują tego nawet pozornie demokratyczne wybory. Nieustanne próby odwrócenia uwagi od bieżących problemów - w formie wyreżyserowanych procesów ważnych osobistości związanych z reżimem Saddama Huseina - są naiwne. Jedynie zupełnie niezorientowana w sytuacji osoba mogłaby uwierzyć, że w ten sposób można coś zmienić. Pozytywnym aspektem ostatniego okresu jest to, że zarówno administracja amerykańska, jak i rząd Iraku zrozumiały, że jakakolwiek poprawa sytuacji nie będzie możliwa bez dobrych stosunków z Iranem.
Artur Zasada  
Cieszę się z optymistycznego tonu wypowiedzi pani Ashton, zachowałbym jednak pewną wstrzemięźliwość w ocenie sytuacji w Iraku. Pomimo wielu pozorów kraj ten nadal jest niestabilny wewnętrznie, a demokracji z całą pewnością nie można uznać za "dobrze zakorzenioną”. Nie można mówić o stabilizacji w państwie, w którego granicach przesiedliło się 1,8-1,9 miliona mieszkańców, kolejny milion opuścił jego terytorium, a sytuacja bytowa uchodźców jest skrajnie zła.
Niezbędne jest zrewidowanie dotychczasowych metod, według których dostarczana jest pomoc zagraniczna dla uchodźców przebywających na terenie Syrii i Jordanii oraz osób przesiedlonych na terenie Iraku. Pomoc ta winna być dostarczana w dostatecznie długim horyzoncie czasowym. Jak długim? Tego jeszcze nie wiemy. Ale tak jak lekarz nie przerywa terapii przy pierwszych symptomach poprawy, tak samo my nie możemy dać się zwieść nazbyt optymistycznym prognozom.
(Posiedzenie zostało zawieszone o godz. 19.25 i wznowione o godz. 21.00)
