Proclamatie en ondertekening van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie
De Voorzitter
Mijnheer de voorzittervan de Europese Raad, José Sócrates, mijnheer de voorzittervan de Europese Commissie, José Manuel Durão Barroso, dames en heren, het is mij een groot genoegen u hier vandaag in het hart van de Europese democratie te mogen verwelkomen ter gelegenheid van de formele ondertekening van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Vooral voor de burgers van Europa is dit een vreugdevolle dag.
Vijftig jaar nadat de grondleggers van Europa de Europese Gemeenschappen hebben doen oprijzen uit de ruïnes van een verwoest continent, hebben wij ons vandaag voorgenomen om plechtig onze gemeenschappelijke waarden te verkondigen die de kern vormen van onze Europese identiteit.
Het Handvest van de grondrechten, die wij vandaag proclameren, is een symbool voor de belangrijke ontwikkeling op weg naar een Unie van de burgers die wij in de afgelopen vijftig jaar hebben doorgemaakt.
Dit Handvest is een bewijs voor het feit dat wij met de oprichting van de Europese Unie de belangrijkste les hebben getrokken uit de geschiedenis van Europa. Het respect voor de waardigheid van ieder mens, het behoud van de verworven vrijheid, van vrede en democratie, en de eerbiediging van de rechtsstaat zijn voor ons ook vandaag de dag nog de drijvende krachten van de Europese eenwording.
Vrijheid kan niet ontstaan zonder respect voor de rechten van de ander, en vrede is niet mogelijk zonder evenwichtige behartiging van elkaars belangen. We kunnen vrijheid, vrede, rechtvaardigheid en sociaal welzijn alleen met elkaar verwezenlijken, niet tegen elkaar. Dat hebben de grondleggers destijds beseft, en daarom hebben zij Europa als rechtsgemeenschap in het leven geroepen. In de Europese Unie gaat het recht niet van de macht uit, maar gaat de macht van het recht uit. Welbeschouwd is dat het moderne en toekomstgerichte aan onze Europese waardengemeenschap. Alleen door het rechtkunnen wij verzekerd zijn van vrede!
Deze visie van de grondleggers is werkelijkheid geworden. Meer nog, in de strijd tussen de systemen, tussen vrijheid en democratie aan de ene en dictatuur en rechteloosheid van het individu aan de andere kant, is deze visie sterker en succesvoller gebleken.
De overwinning van de scheiding van het continent is een wonder van onze generatie. De val van het IJzeren Gordijn en de toetreding van twaalf landen tot de Europese Unie werden mogelijk omdat de stem van de vrijheid en de democratie en de macht van gelijke rechten voor iedereen sterker waren dan de onmenselijke ideologieën van de 20e eeuw.
De Verklaring van Berlijn die dit jaar op 25 maart werd aangenomen om het 50-jarig jubileum van de ondertekening van de Verdragen van Rome te herdenken, bevat een heel belangrijke formulering: "Wij burgers van de Europese Unie hebben het geluk verenigd te zijn”. Inderdaad hebben wij het grote geluk dat vrijheid, democratie en mensenrechten voor ons allen in de Europese Unie werkelijkheid zijn geworden.
Met de plechtige proclamatie van het Handvest van de grondrechten hebben wij thans de grote plicht en de kans om de mensen in de Europese Unie, in totaal bijna 500 miljoen burgers, en ook de generaties van morgen duidelijk te maken waarin het wezen van de Europese eenwording bestaat.
Het wezen van de Europese Unie, beste collega's, bestaat niet in economische kosten/baten-rekeningen. Die zijn weliswaar belangrijk en zullen ook in de toekomst van invloed zijn op ons leven in de Europese Unie, maar in de eerste plaats zijn wij een waardengemeenschap waarin we van dag tot dag solidariteit, vrijheid en gelijke kansen ervaren. Deze gemeenschappelijke waarden, en de hoeksteen daarvan, het in artikel 1 van het Handvest verankerde respect voor de onschendbare menselijke waardigheid, vormen het fundament van de Europese eenwording.
(Applaus)
Voor het Parlement was daarom een wettelijk bindende erkenning van het Handvest van de grondrechten een essentieel onderdeel van elke akkoord over de hervorming van de Europese Verdragen. Op dit punt heeft het Europees Parlement voet bij stuk gehouden.
De verwijzing naar het Handvest in artikel 6 van het Verdrag van Lissabon, dat morgen door de staatshoofden en regeringsleiders wordt ondertekend, verleent het Handvest van de grondrechten dezelfde bindende kracht als de Verdragen zelf.
Dat we over een omvattende catalogus van grond- en mensenrechten beschikken die voor alle burgers van de Unie bindend en afdwingbaar zijn, is in de 21e eeuw niet alleen iets vanzelfsprekends, maar ook een kernonderdeel van onze Europese identiteit.
(Applaus)
De mens en zijn waardigheid staan centraal in onze politiek. De Europese Unie vormt aldus een kader die het ons als burgers mogelijk maakt om in vrede aan een gemeenschappelijke toekomst te bouwen.
Zonder dit duidelijke waardenfundament, waarvan we ons te allen tijde bewust moeten blijven, heeft de Europese Unie geen toekomst. Wij zouden ook niet kunnen aandringen op de eerbiediging van de mensenrechten in de wereld, indien we niet zelf onze waarden als geldend recht in de Europese Unie zouden erkennen.
(Applaus)
En bij de vastberaden verdediging van de mensenrechten zullen wij ons door niemand - noch binnen noch buiten de Europese Unie -beperkingen laten opleggen. Als leden van het Europees Parlement hebben wij de morele en politieke plicht om de menselijke waardigheid onder alle omstandigheden te verdedigen.
(Applaus)
In de wereld van vandaag moeten wij als Europeanen als waardengemeenschap optreden - en ons inzetten voor de menselijke waardigheid, en wij moeten streven naar een interculturele dialoog. We mogen dit zelfbewust doen en moeten dit doen met niet aflatend engagement. En niemand zal ons daarvan weerhouden!
(Applaus)
Bij de opstelling van het Handvest van de grondrechten werd de nieuwe open en democratische Conventiemethode voor het eerst in de geschiedenis van de Europese eenwording toegepast. Deze methode is uiterst succesvol gebleken, en de Conventie diende als model en uitgangspunt voor het gehele hervormingsproces.
Het Europees Parlement heeft bij de opstelling van het Handvest van de grondrechten een bijzonder actieve rol gespeeld en heeft grote invloed uitgeoefend op de inhoud van de tekst.
In het Handvest worden voor het eerst zowel de economische en sociale als ook de politieke rechten en de vrijheidsrechten verankerd. De grondrechten worden binnen het werkterrein van de Unie en bij de toepassing van het Gemeenschapsrecht beschermd. Het Handvest geeft de burgers van de Europese Unie ook het recht om een beroep te doen op het Europees Hof van Justitie in Luxemburg. Wij hopen dat er een dag komt dat het Handvest van de grondrechten in alle lidstaten wettelijk bindend wordt.
(Applaus)
De mensenrechten en de fundamentele vrijheden zijn ondeelbaar. Daarom doe ik een beroep op alle lidstaten van de Europese Unie om zich zonder uitzondering, in het belang van alle burgers van de Unie, aan te sluiten bij deze Europese consensus.
De plechtige verklaring die vandaag plaatsvindt, zou voor de Europese burgers, die op basis van het Handvest aanspraak kunnen maken op hun rechten, ook aanleiding moeten zijn om zich bewust te worden van hun plichten tegenover de gemeenschap der Europeanen, de wereld en de toekomstige generaties. Rechten brengen altijd plichten met zich mee. Het is de solidariteit die ons verenigt.
(Applaus)
Wij creëren een Europa van de burgers en geven onze Europese Unie een stevig fundament van gemeenschappelijke democratische grondrechten. De plechtige proclamatie die vandaag plaatsvindt, dat onze waardengemeenschap vitaal is en groeit. Vandaag wordt deze waardengemeenschap verankerd in het leven van de Europese bevolking en de burgers in de Europese Unie toevertrouwd. Deze dag is een groot succes voor de burgers in de Europese Unie, en dit moet ons allen tot grote blijdschap stemmen.
(Luid applaus)
(Rumoer in de zaal)
(Enkele leden protesteren luidkeels en tonen spandoeken en borden)
De Voorzitter
Ik verzoek u deze spandoeken nu te verwijderen en enige beleefdheid aan de dag te leggen jegens onze gast hier in het Europees Parlement.
Mijnheer de voorzitter van de Europese Raad, ik zou u willen vragen thans het woord te nemen.
José Sócrates
fungerend voorzitter van de Raad.-(PT)Mijnheer de Voorzittervan het Europees Parlement, mijnheer de voorzitter van de Commissie, dames en heren. Vandaag, tijdens een plechtige vergadering van het Europees Parlement proclameren wij het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, en ik wil u er duidelijk op wijzen dat deze dag - 12 december - voortaan een essentiële datum zal zijn in de geschiedenis van Europa.
(Applaus)
(Rumoer in NI- en de IND/DEM-Fracties)
De Voorzitter
Geduld alstublieft. Kunt u alstublieft het fatsoen opbrengen om de spreker ten minste zijn toespraak te laten houden.
Mijnheer de voorzitter, het woord is aan u.
José Sócrates
fungerend voorzitter van de Raad.-(PT)Ook al schreeuwen sommigen nog zo hard om anderen de mond te snoeren, dit is een essentiële dag in de geschiedenis van Europa. En ik wil u zeggen dat deze dag, deze ceremonie, waarschijnlijk de belangrijkste ceremonie is waaraan ik ooit de eer had deel te nemen. De belangrijkste ceremonie uit mijn hele politieke carrière.
Het is mij als Europeaan een grote eer om een Handvest te ondertekenen en een Handvest van grondrechten te proclameren, en ik beschouw het als een grote eer dat dit Handvest tijdens het Portugese voorzitterschap wordt verkondigd. Het is mij een eer als Europeaan, en het is mij een eer als Portugees staatsburger, met name vanwege het feit dat de Conventie die tot dit Handvest heeft geleid, tijdens ons voorzitterschap in 2000 met haar werkzaamheden is begonnen. Daarom wil ik het Europees Parlement zeggen dat het voor mijn land een grote eer is om op deze wijze in verband te worden gebracht met een belangrijke stap in het project van het Europese burgerschap.
Dit Handvest belichaamt onze inzet voor de waarden die ten grondslag liggen aan de Europese beschaving, waarden die zijn verankerd in de verdediging van de menselijke waardigheid, en wij verklaren hier vandaag dat wij trouw zijn aan deze waarden, waarden die hun oorsprong hebben in de constitutionele traditie van de lidstaten van de Unie en ook in internationale rechtsinstrumenten zoals de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens. En om de affiniteit met die waarden te onderstrepen voorziet het Verdrag van Lissabon in de toetreding van de Europese Unie tot dit verdrag van de Raad van Europa, waarmee de betekenis van de bescherming van de grondrechten in de moderne democratie wordt erkend.
Daarom is deze dag ook zo uitzonderlijk, omdat de grondrechten, hoewel dit sommigen niet zint, vanaf vandaag formeel en onherroepelijk deel uitmaken van het gemeenschappelijk erfgoed van de Unie, een moreel erfgoed, een politiek erfgoed, een erfgoed dat het burgerschap en de beste aspecten van de Europese beschaving omvat.
Dit Handvest is echter ook een politiek instrument, een instrument voor de instellingen, aangezien het Handvest hun activiteiten mede gestalte zal geven. Zij hebben de plicht de rechten en beginselen van het Handvest te respecteren en de toepassing van die rechten en beginselen te bevorderen. Daarnaast is het echter ook een instrument voor de burgers, omdat het laat zien dat het project van de Unie een project van burgerschap is, en het laat zien dat de Unie de burgers ten dienste staat en hun rechten beschermt en bevordert.
Het Handvest staat, in de Europese context, voor de bescherming van de menselijke waardigheid en de geldigheid van de sociale rechten. Daarom heeft het ook een sociale component, omdat het de menselijke waardigheid ingang doet vinden in de arbeidswereld, in de gezondsheidszorg, op het gebied van sociale zekerheid en welzijn, en ook menselijke waardigheid met betrekking tot de bescherming van het milieu. Het is een handvest van gelijkheid en solidariteit, een handvest voor de bestrijding van alle vormen van discriminatie, en ook een handvest voor gelijkheid, omdat het bijzondere aandacht, de bijzondere aandacht die wij aan kinderen en jongeren besteden, aan de gelijkheid van mannen en vrouwen wijdt, aan de rol van ouderen en aan de belangrijke kwestie van de bescherming van persoonlijke rechten en persoonsgegevens.
Ik moet hier ook de aandacht vestigen op de vrijheden die in het Handvest zijn verankerd, de vrijheden die zijn verbonden aan het Europese burgerschap en de daaruit voortvloeiende politieke rechten, en de economische rechten die gebaseerd zijn op het Verdrag van Rome,waarvan we dit jaar het 50-jarig bestaan vieren. Wij blijven onze traditie getrouw en herhalen het verbod op doodstraf, en ik ben bijzonder verheugd over het besluit van de Raad van vorige week om een Europese dag tegen de doodstraf in het leven te roepen.
Ten slotte wil ik erop wijzen dat het Handvest zich uitstrekt tot de rechten van burgers én de rechten van personen, die niet beperkt blijven tot de burgers van de lidstaten, en dit is eveneens van groot belang omdat dit vanaf vandaag een fundamenteel element vormt van onze overtuiging dat een betere wereld een wereld is waarin deze rechten en vrijheden universeel worden gerespecteerd.
Dit Handvest staat vanaf vandaag ten dienste van het extern beleid van de Europese Unie dat erop is gericht een wereld te creëren waarin al deze rechten en vrijheden universeel worden geëerbiedigd en gewaarborgd. Het dient derhalve als een baken, een baken om de positie van de Europese Unie op het wereldtoneel aan te geven en voor elke voorgestelde actie die ten doel heeft mondiaal respect voor de grondrechten te garanderen.
Daarom kunnen de burgers van Europa zich op deze manier herkennen in een Unie die hun eigen Unie is. Ze kunnen de rechten erkennen die de Unie waarborgt en beseffen dat Europa een project van vrede en democratie is, een project waarin de rechten van het individu volledig worden gerespecteerd. Onze morele autoriteit en de emotie van deze ceremonie verenigt de drie instellingen. Wij proclameren dit Handvest aan de vooravond van de ondertekening van het Verdrag van Lissabon, een Handvest dat de wettelijke status van een heeft van een organieke wet en een wettelijke status op gelijke voet met die van de Verdragen, tot vreugde van velen en tot ongenoegen van een kleine minderheid. Dit Handvest maakt deel uit van het Verdrag.
(Staande ovatie)
(Opnieuw rumoer in de NI- en IND/DEM-Fracties)
De Voorzitter
Kunt u alstublieft het fatsoen opbrengen om de spreker uit te laten spreken.
Geschreeuw is geen argument. Ik sommeer u de zaal te verlaten!
José Sócrates
fungerend voorzitter van de Raad.-(PT) In deze geglobaliseerde wereld waarin velen de economische en financiële regels als absoluut beschouwen, is het feit dat 27 Europese lidstaten in de context van de Unie zich hebben verbonden tot deze waarden en de doelstelling om de grondrechten te beschermen en te waarborgen, een signaal en een bijdrage tot de regulering van het globaliseringsproces zelf. De grondrechten maken deel uit van een gedeelde traditie van democratische staten, die worden gekenmerkt door de rechtsstaat, regels tot beperking van de macht van de autoriteiten en fundamentele instrumenten voor de bescherming van het individu.
Door de instellingen en de lidstaten van de Unie te binden beperkt het Handvest de macht van de autoriteiten in naam van de bescherming van de belangen van de burgers en hun organisaties. En de toepassingsbeperkingen die bij de formalisering van deze inperking van de macht van de autoriteiten worden betracht, houden zich strikt aan het subsidiariteitsbeginsel en versterken het absoluut democratische karakter van de Unie zelf. De bescherming van de grondrechten is duidelijk een waarde die essentieel is voor de Europese identiteit, die een wezenskenmerk van Europa vormt, een element dat vorm geeft aan het hele Europese project en het mogelijk maakt om Europa te definiëren als Unie van waarden. De wereld verwacht van Europa een onvoorwaardelijke bekrachtiging van deze waarden.
Dit is het Europa waarvan ik deel wil uitmaken, een Europa dat deze waarden verdedigt. En wij allen, ik en de leden, zijn ons er terdege van bewust, dat de strijd voor de grondrechten elke dag opnieuw moet worden gestreden en waarschijnlijk een permanente taak is, een taak voor de staten, een taak voor de samenleving, een taak voor industriële ondernemingen en vakbonden, een taak voor elke burger. Daarom zijn wij blij dit Handvest te kunnen verkondigen en verheugen wij ons over het akkoord dat over het Handvest is bereikt, erkennende dat de wettelijke rang van het Handvest op gelijke voet staat met die van de oprichtingsverdragen van de Unie.
De proclamatie van dit Handvest is niet alleen aanleiding tot vreugde, maar bezegelt ook een overeenkomst tussen de instellingen van de Unie die moet worden gerespecteerd en van dag tot dag in de handelingen van de instellingen moet worden toegepast. Alleen op deze wijze kunnen wij aan de geschiedenis van Europa beantwoorden, alleen op deze wijze kunnen wij waardige erfgenamen zijn van de beste elementen van onze collectieve identiteit en onze gemeenschappelijke traditie: een collectieve identiteit en een collectieve traditie die een Europa alle eer aandoen dat voor de rechten, de vrijheden en de garanties voor zijn burgers opkomt. Ik dank u allen.
(Staande ovatie, met uitzondering van de GUE/NGL-, de NI- en de IND/DEM-Fracties)
De Voorzitter
Beste collega's, ik wil een mededeling doen en verzoek u nu om stilte. De Koning van Jordanië is aanwezig in het Europees Parlement. Hij zal direct na deze plechtige proclamatie van het Handvest van grondrechten een toespraak houden. Ik verzoek u ook uit consideratie met onze gast uit Jordanië om geen verdere onderbrekingen te veroorzaken maar deze proclamatie op waardige wijze af te ronden.
José Manuel Barroso
voorzitter van de Commissie. -(PT)Mijnheer de Voorzittervan het Europees Parlement, mijnheer de minister-president van Portugal en voorzitter van de Raad van de Europese Unie, dames en heren, aam de vooravond van de ondertekening van het Verdrag van Lissabon zullen de voorzitters van de drie instellingen van de Europese Unie - het Europees Parlement, de Raad en de Commissie - hier in Straatsburg het Europees Handvest van de grondrechten ondertekenen.
Het is mij persoonlijk een grote eer om aan zo'n belangrijke plechtigheid deel te nemen. In het Handvest van de grondrechten dat hier wordt geproclameerd wordt de rechtscultuur van Europa verankerd. In de Europese Unie, die bovenal een op de rechtsstaat gebaseerde gemeenschap is, maken bepaalde institutionele veranderingen een versterking van het respect voor de grondrechten noodzakelijk.
(EN) Geachte afgevaardigden, de drie Europese instellingen herhalen vandaag hun belofte - de belofte die ze in december 2000 deden toen het Handvest voor het eerst werd afgekondigd. Maar nu, zeven jaar later, gaan we een cruciale stap verder.
Het Handvest van 2000 was niet juridisch bindend. Met de ondertekening van het Verdrag van Lissabon gevolgd door ratificatie ervan wordt het Handvest onderdeel van het primaire recht van de EU en krijgt het dezelfde juridische waarde als de verdragen zelf. Deze vooruitgang biedt de Europese burgers zeer concrete voordelen. Ik zal dit punt illustreren door kort bij de inhoud van het Handvest stil te staan. De 54 artikelen voorzien in rechten die tot nu toe van geval tot geval door het Hof van Justitie moesten worden erkend. Deze rechten worden nu samengebracht.
Het Handvest erkent de basisbeginselen van menselijke waardigheid, gaat om te beginnen uit van alle klassieke burgerlijke vrijheden die reeds zijn opgenomen in het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens: vrijheid van meningsuiting, vrijheid van vergadering, vrijheid van godsdienst, gelijkheid voor de wet en het beginsel van niet-discriminatie.
Het Handvest bevestigt ook economische en sociale rechten, waaronder het recht op eigendom en de vrijheid van ondernemerschap, maar tevens de rechten van werknemers en van sociale partners. Ook zijn onderwerpen zoals sociale zekerheid en sociale bijstand opgenomen.
Het Handvest bestrijkt ook de nieuwe uitdagingen waarvoor de maatschappij zich tegenwoordig gesteld ziet. Daarom bevat het garanties omtrent gegevensbescherming, bio-ethiek en goed bestuur, aangeduid als "derdegeneratierechten”. Deze rechten zijn van groot belang in veel van onze werkgebieden, of dit nu is op het gebied van onderzoeksbeleid, op het gebied van vrijheid, veiligheid en justitie of ten aanzien van onze voortdurende zoektocht naar good governance.
voorzitter van de Commissie. -(FR) Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, het Handvest van de grondrechten zal ertoe bijdragen de Europese Unie in een echte cultuur van grondrechten te verankeren. Door hier vandaag het Handvest te ondertekenen verplichten wij - de voorzitters van de drie politieke instellingen van de Unie - ons ertoe deze rechten boven alles te respecteren in alles wat wij doen. Men zou op het eerste gezicht kunnen denken dat deze verplichting gemakkelijk te vervullen is, maar in werkelijkheid zal het een voortdurende uitdaging betekenen om te waarborgen dat de burgerlijke vrijheden in het gehele EU-beleid volledig worden geëerbiedigd, zij het in de wetgeving voor de interne markt, bij het migratiebeheer of in de strijd tegen het terrorisme.
Het Handvest is het eerste wettelijk bindende,op internationaal niveau opgestelde document dat de burgerlijke en politieke rechten binnen één tekst samenvoegt met de economische en sociale rechten, die allemaal onder één en dezelfde regeling voor wettelijk toezicht vallen. Het is ontegenzeggelijk een grote verworvenheid, waarop de Europese Unie trots dient te zijn. Het is mijns inziens met name veelbetekenend dat dit mogelijk is gebleken in een nieuw, uitgebreid Europa, een Europa dat vroeger verdeeld was door totalitaire en autoritaire regimes die de mensenrechten met voeten traden, terwijl het Europa van vandaag verenigd is op basis van de waarden van vrijheid en solidariteit.
(Applaus)
Indien wij samen werken aan de bevordering van de mensenrechtencultuur leveren wij een cruciale bijdrage tot de totstandbrenging van een Europa dat diep in waarden is geworteld - tastbare waarden die geloofwaardig zijn in de ogen van de gewone mensen.Europa is door dit Handvest versterkt en is nog vastberadener geworden om zijn waarden op mondiaal niveau uit te dragen. Sedert de ondertekening van de Universele Verklaring van de Rechten van de mens heeft Europa een leidende rol gespeeld in de strijd voor fundamentele rechten. Van nu af aan is het nog beter uitgerust om deze strijd te voeren in het belang van vrijheid, vrede en democratie.
(Staande ovatie)
(Een aantal leden protesteert luidkeels, zwaait met vlaggen en spandoeken en scandeert: "Referendum!”)
(De Voorzitter van het Parlement, José Sócrates en José Manuel Barroso gaan over tot de ondertekening van het Handvest van de grondrechten)
