Levering van gas aan Oekraïne en de EU door Rusland (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde zijn de verklaringen van de Raad en de Commissie over de levering van gas aan Oekraïne en de EU door Rusland.
Alexandr Vondra
fungerend voorzitter van de Raad. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, de Raad dankt het Europees Parlement voor het feit dat het dit punt op de agenda van zijn eerste vergaderperiode van dit jaar heeft willen zetten. U zult het waarschijnlijk met mij eens zijn dat het Tsjechisch voorzitterschap blijk gaf van een zeer vooruitziende blik toen het zekerheid van energievoorziening tot een van de hoekstenen of prioriteiten van het voorzitterschap van dit jaar uitriep.
De Europese Unie is zonder twijfel geconfronteerd met een ernstige verstoring van de levering van gas als gevolg van het geschil tussen Rusland en Oekraïne en tussen Gazprom en Naftogaz. De vermindering van de levering bestrijkt nu ongeveer 30 procent van de totale gasinvoer van de Gemeenschap. Een dergelijke situatie - de volledige onderbreking waarmee we nu worden geconfronteerd - hebben we zelfs in de tijd van de Koude Oorlog niet meegemaakt.
De Raad en de Commissie waren zich bewust van het potentiële probleem. Zoals u weet, werden we drie jaar geleden, in 2006, eveneens met een dergelijke situatie geconfronteerd en is dit min of meer een jaarlijks terugkerend probleem, doordat Rusland de prijzen van het naar zijn buurlanden geëxporteerd gas elk jaar verder verhoogt in de richting van de marktprijzen. We waren zeer waakzaam omdat de Gemeenschap in grote mate afhankelijk is van Russisch gas. Sommige lidstaten zijn zelfs voor bijna 100 procent afhankelijk van Russisch gas.
Ik benadruk met name de lastige situatie waarin landen zoals Bulgarije en Slowakije zich bevinden. Hierin ligt bijvoorbeeld ook de verklaring voor het feit dat de problemen in de Midden- en Oost-Europese landen het grootst zijn: de mensen zitten in de vrieskou en het is voorpaginanieuws. In landen waar het probleem minder ernstig is, is waarschijnlijk sprake van een andere situatie, in ieder geval in termen van pr.
Deze keer kregen we al op 18 december 2008 via het EU-Rusland-mechanisme voor vroegtijdige waarschuwing een formele waarschuwing van Russische zijde dat er een probleem zou kunnen optreden als de lopende onderhandelingen tussen Oekraïne en Rusland niet zou leiden tot een overeenkomst over de prijzen, de doorvoertarieven en de aflossing van de schulden. We werden dus niet zo heel erg verrast door wat er gebeurde, maar wel door de omvang en de ernst van de onderbreking.
Er was dus al vóór 1 januari 2009 contact op het hoogste niveau om de onderbreking van de gasvoorziening af te wenden. Het Tsjechisch voorzitterschap volgde de situatie aan het eind van vorig jaar nauwlettend. Ik had persoonlijk drie dagen vóór kerst al een ontmoeting met Russische ambtenaren in Praag.
De Commissie had toereikende voorzorgsmaatregelen genomen om de ontwikkeling gedurende de kerstvakantieperiode te kunnen volgen en deelde haar informatie begin januari met de Groep coördinatie gas. Zowel vóór als na 1 januari 2009 ontvingen de Commissie en het voorzitterschap - dat nauw samenwerkte met Andris Piebalgs - garanties van beide spelers dat de levering van gas aan de EU niet in gevaar zou zijn.
Zoals u weet, heeft het Tsjechisch voorzitterschap, samen met de Commissie en met de hulp van enkele lidstaten, contact gehad met zowel het Oekraïense als het Russische gasbedrijf en hebben er enkele ontmoetingen met beide partijen plaatsgevonden.
In deze contacten hebben we de schuld bij geen van beide partijen gelegd en geen partij gekozen, en zijn wij zelfs niet als bemiddelaar opgetreden, aangezien het hier gaat om een handelsgeschil. Wel hebben we beide partijen nadrukkelijk gewezen op de ernst van de zaak en benadrukt dat de geloofwaardigheid en betrouwbaarheid van Rusland als leverancier en van Oekraïne als doorvoerland duidelijk geschaad zijn. Toen de situatie verslechterde, zijn we met betrekking tot de levering van gas aan de Gemeenschap ook opgetreden als "katalysator” - een rol waarvoor beide partijen grote waardering hadden, omdat ze helemaal niet met elkaar in gesprek waren.
Ik zal een korte samenvatting geven van de gebeurtenissen sinds de vroege morgen van 1 januari 2009. Op nieuwjaarsdag kondigde Rusland aan dat het de levering van gas aan Oekraïne had gestaakt maar dat de levering aan de EU onverminderd werd voortgezet. Diezelfde dag gaven het Tsjechisch voorzitterschap en de Commissie een verklaring uit waarin ze beide partijen opriepen snel een oplossing te vinden en hun contractuele verplichtingen met consumenten in de EU na te leven.
Op 2 januari 2009, toen de gevolgen voor de leveringen aan de EU langzaam merkbaar werden, gaf het Tsjechisch voorzitterschap namens de EU een formele verklaring af en diezelfde dag ontvingen we 's ochtends vroeg in Praag een Oekraïense delegatie onder leiding van de minister van Energie, Yuriy Prodan. In deze delegatie waren alle geledingen van het Oekraïense politieke spectrum vertegenwoordigd, waaronder een adviseur van president Joesjtsjenko, vertegenwoordigers van Naftogaz en een vertegenwoordiger van het ministerie van Buitenlandse Zaken.
Op 3 januari hadden we een lunch in Praag met de directeur van Gazexport, Alexander Medvedev. Ik heb aan beide bijeenkomsten persoonlijk deelgenomen. In beide bijeenkomsten kwam een flagrant gebrek aan transparantie over de contracten tussen Gazprom en Naftogaz aan het licht en vooral een gebrek aan vertrouwen dat de totstandkoming van een overeenkomst bemoeilijkte. De partijen kwamen beide met hun eigen verhaal over bepaalde kwesties en dat was het moment waarop we de kwestie toezicht naar voren brachten.
In een poging iets aan de meningsverschillen te doen werd het idee geopperd van een gezamenlijke onderzoeksmissie van het voorzitterschap en de Commissie, onder leiding van de Tsjechische minister van industrie en handel, Martin Říman, en Matthias Ruete, directeur-generaal van DG TRAN. Het mandaat voor deze missie werd vastgesteld tijdens een buitengewone vergadering van Coreper I, die we op 5 januari 2009, op de eerste werkdag na de kerstvakantie, hadden belegd.
De missie vertrok naar Kiev en bracht ook een bezoek aan het distributiecentrum. De dag erna reisde de missie naar Berlijn voor een ontmoeting met de vertegenwoordiger van Gazprom op 6 januari 2009. Toen eveneens op 6 januari 2009 de gastoevoer naar verschillende EU-lidstaten drastisch werd verminderd, met als gevolg een aanzienlijke onderbreking van de levering, gaven het voorzitterschap en de Commissie een zeer krachtige verklaring uit, waarin ze beide partijen opriepen de gaslevering aan de EU onmiddellijk en onvoorwaardelijk te hervatten. Vervolgens trachtten het voorzitterschap en de Commissie de totstandkoming van een politieke overeenkomst tussen de Russische Federatie en Oekraïne te bespoedigen, zodat de gaslevering zonder verdere vertraging kon worden hervat. De levering van gas was ook het belangrijkste onderwerp tijdens de vergadering van de Europese Commissie en de Tsjechische regering, de traditionele strategische vergadering, die op 7 januari 2009 in Praag plaatsvond, en was het hoofdthema tijdens de eerste informele Raad in de Tsjechische Republiek, de informele Raad Algemene zaken die afgelopen donderdag in Praag werd gehouden. We zouden de energiezekerheid vooraf bespreken, maar we moesten natuurlijk snel reageren en daarom legden we een krachtige verklaring van het voorzitterschap namens de EU af, die unaniem was goedgekeurd.
Na het volledig stilleggen van de gastoevoer via Oekraïne op 7 januari 2009, met alle ernstige gevolgen van dien voor de lidstaten die weinig mogelijkheden hadden om de onderbreking op te vangen, voerden we de druk op en slaagden we er na langdurige en zware onderhandelingen in beide partijen te laten instemmen met een toezichtteam bestaande uit onafhankelijke deskundigen van de EU vergezeld door waarnemers namens de twee partijen. De opdracht van dit team, dat in beide landen zou worden ingezet, was te zorgen voor onafhankelijk toezicht op de gaslevering via Oekraïne aan de EU. Voor Rusland was toezicht een allereerste voorwaarde voor de hervatting van de gaslevering.
Zoals u waarschijnlijk al was opgevallen, was het geen eenvoudige opgave om deze missie in te zetten. Ten eerste moest de weerstand van Oekraïne tegen het opnemen van een Russische deskundige in het toezichtteam worden overwonnen en vervolgens werd een bijlage die unilateraal door Oekraïne aan de overeenkomst die ons voorzitterschap met veel pijn en moeite tot stand had gebracht, werd toegevoegd, door Rusland geweigerd.
Na een aantal bezoeken van premier Topolánek aan Kiev en Moskou en na zware onderhandelingen met president Joesjtsjenko en premier Tymosjenko en ook premier Poetin in Moskou, werd de overeenkomst op 12 januari uiteindelijk ondertekend. Deze overeenkomst vormde een rechtsgrondslag voor de inzet van de toezichthouders en bevatte een verzoek tot hervatting van de gaslevering aan de EU. Daarna kondigde Rusland aan dat de levering op 13 januari om 08.00 uur 's ochtends zou worden hervat, maar vervolgens - ik weet niet of dat op 13 januari was - liepen de zaken niet zoals verwacht.
Op maandag 12 januari belegden wij, het Tsjechisch voorzitterschap, een buitengewone Raad van ministers van Energie om aan te dringen op verdere transparantie in de doorvoer, om verzachtende maatregelen voor de korte termijn vast te stellen totdat de toevoer volledig zou zijn hervat en om maatregelen voor de middellange en lange termijn vast te stellen om de gevolgen van een dergelijke ernstige onderbreking in de toekomst te kunnen opvangen.
De Raad nam ook de conclusies uit document 5165 aan. Hierin werden beide partijen opgeroepen de gaslevering aan de EU onmiddellijk te hervatten en oplossingen te ontwikkelen om herhaling te voorkomen. Verder stemde de Raad er in deze conclusies mee in met spoed versterkte maatregelen voor de middellange en lange termijn te ontwikkelen, onder andere op het gebied van transparantie in de fysieke levering van gas, in de vraag en de opslagcapaciteit en in de regionale of bilaterale solidariteitsregelingen, zich te buigen over het ontbreken van een verbindende energie-infrastructuur (wat een enorm probleem is), de transportroutes en de bronnen te blijven diversifiëren en zich te buigen over de financieringsaspecten hiervan, onder andere door de herziening van de richtlijn betreffende de veiligstelling van de gasvoorziening te versnellen.
Het ziet ernaar uit dat de Groep coördinatie gas maandag 19 januari opnieuw bijeenkomt.
De Raad Energie - de Raad VTE - zal zich tijdens de geplande vergadering op 19 februari opnieuw over de kwestie buigen door middel van de conclusies die de VTE-Raad op basis van de mededeling van de Commissie over de tweede strategische energiebeleidsevaluatie zal aannemen.
Deze conclusies en de mededeling van de Commissie zullen worden besproken tijdens de Europese Raad in maart, waar ongetwijfeld uitgebreid zal worden stilgestaan bij de gebeurtenissen van de afgelopen weken.
Staat u mij toe nog een paar laatste opmerkingen te plaatsen in deze inleidende verklaring. Ten eerste was de belangrijkste doelstelling van het voorzitterschap tijdens het recente geschil de onmiddellijke hervatting van de levering van de contractueel vastgelegde hoeveelheden gas. Zoals we allemaal weten, is het geschil nog niet opgelost. Het is derhalve van groot belang dat de EU niet verstrikt raakt in de bilaterale ruzies tussen Gazprom en Naftogaz.
Ten tweede blijft zowel het voorzitterschap als de Commissie beide partijen oproepen met elkaar een dialoog te voeren en een compromis te sluiten zodat de levering van gas aan de EU kan worden hervat. Het zou naar de mening van het voorzitterschap en de Commissie onaanvaardbaar zijn als Rusland of Oekraïne de overeenkomst van 12 januari niet naleefden. Aan de voorwaarden voor de hervatting van de levering - zoals voorzien in de overeenkomst - is voldaan en er is dus geen reden om de levering niet volledig te hervatten.
Het voorzitterschap is zich terdege bewust van de aanhoudende problemen. Daar moet naar worden gekeken, want anders duurt de onzekerheid over het Russische gas dat via Oekraïne wordt geleverd, voort.
Ten eerste is er de kwestie van het technische gas dat Oekraïne nodig heeft om zijn doorvoersysteem draaiende te houden. Beide partijen moeten tot een transparante overeenkomst komen waarin wordt beschreven wie verantwoordelijk is voor de levering van het technische gas en wie ervoor betaalt.
Ten tweede is het van cruciaal belang dat in de contracten over gasprijzen en doorvoertarieven tussen Rusland en Oekraïne duidelijke en juridisch bindende voorwaarden worden opgenomen die herhaling van een dergelijke onderbreking moeten voorkomen. Het voorzitterschap en de Commissie hebben beide partijen meermalen opgeroepen een dergelijk contract te tekenen. Wij noch de Commissie zijn echter van plan ons te mengen in de onderhandelingen over de contractuele voorwaarden tussen beide ondernemingen.
Het voorzitterschap is zich ook bewust van de breed gedragen consensus onder de lidstaten over het feit dat er onverwijld oplossingen voor de korte, middellange en lange termijn moeten worden aangenomen om herhaling van dergelijke situaties in de toekomst te voorkomen. Energiezekerheid is een van de voornaamste prioriteiten van het voorzitterschap. Het voorzitterschap heeft het voortouw genomen door de besprekingen over mogelijke oplossingen voor onze energieafhankelijkheid voor te zitten in zowel informele Raad, zoals ik al zei, als in de vergadering van de Raad Energie. Van de kwesties die worden genoemd in de conclusies van de Raad Energie, noem ik de volgende.
Ten eerste zijn de lidstaten het erover eens dat de energiezekerheid van de EU in de toekomst op een functioneel en efficiënt solidariteitsmechanisme moet steunen.
Ten tweede zijn met elkaar verbonden Europese energienetwerken een voorwaarde voor solidariteit en dat geldt ook voor verbeteringen van de energie-infrastructuur.
Ten derde is de gasopslagcapaciteit van cruciaal belang voor de werking van het solidariteitsmechanisme.
Ten vierde dringt het voorzitterschap er, in het licht van de huidige crisis, ook op aan dat vóór eind 2009 overeenstemming wordt bereikt over herziening van de richtlijn betreffende maatregelen tot veiligstelling van de aardgasvoorziening
Verder moet de EU haar gasbronnen en toeleveringsroutes diversifiëren. Daartoe organiseert het voorzitterschap in mei 2009 een top over de zuidelijke corridor. Van deze top worden tastbare resultaten verwacht op het gebied van diversificatie van bronnen en toeleveringsroutes en ook wat betreft nauwere samenwerking met de landen van de zuidelijke Kaukasus en Centraal-Azië.
Energiezekerheid in de EU is pas haalbaar als er zekerheid is in de interne energiemarkt en deze functioneel is. Daarom verheugt het voorzitterschap zich over de nauwe samenwerking met het Europees Parlement om in de tweede lezing tot een compromis over het derde energiepakket te komen.
Het voorzitterschap is ook bereid de besprekingen over de tweede strategische energiebeleidsevaluatie voort te zetten om van gedachten te kunnen wisselen over de uitkomst van de conclusies van de Voorjaarsraad.
Tot slot nog dit: om energiezekerheid te bevorderen zou de EU de transparantiemechanismen en dergelijke moeten versterken.
Ik denk dat de Gemeenschap zowel op politiek als op technisch gebied op de situatie is voorbereid. Wat het politieke aspect betreft heeft het voorzitterschap samen met de Commissie en de andere lidstaten heel veel energie geïnvesteerd in een oplossing van de situatie en het zal dat blijven doen. Wat het technische aspect betreft hebben wij de afgelopen weken gehandeld overeenkomstig de richtlijn betreffende maatregelen tot veiligstelling van de aardgasvoorziening.
Deze richtlijn voorzag in de oprichting van de Groep coördinatie gas, die nu haar nut bewijst. De richtlijn schrijft voor dat lidstaten voor dit soort situaties nationale noodmaatregelen treffen. Daarin worden minimumeisen vastgesteld voor de zekerheid van de gasvoorziening voor particuliere consumenten en daarin staat ook dat de Groep coördinatie gas moet toezien op de communautaire coördinatie.
Dit mechanisme heeft de gevolgen van de crisis aanzienlijk verzacht. Om u een idee te geven: er werd gas uit de opgeslagen voorraad gebruikt en verkocht aan buurlanden en zelfs aan leden van de Energiegemeenschap, er werden alternatieve brandstoffen gebruikt voor de elektriciteitsproductie, de gasproductie werd verhoogd - onder andere met behulp van Algerijnse, Noorse en andere Russische bronnen - en er werd extra gas aan buurlanden geleverd.
Ik ga afronden. Ik verzeker u dat alles in het werk wordt gesteld om, zowel op politiek als op technisch gebied, de Oekraïense en Russische onderhandelaars ertoe aan te zetten de contractueel vastgelegde gaslevering aan Europa volledig te hervatten en tot die tijd de negatieve gevolgen voor onze burgers en onze economieën tot een minimum te beperken. Zoals u weet, zitten we in het Parlement de hele dag op de hotline omdat de tijd begint te dringen en er resultaten moeten worden geboekt. Als er geen resultaten worden geboekt, zal dat onvermijdelijk politieke gevolgen hebben voor onze betrekkingen met beide landen.
Andris Piebalgs
lid van de Commissie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, we maken momenteel een van de ernstigste energiecrises in de Europese geschiedenis door, vergelijkbaar met de oliecrises in de jaren zeventig en tachtig. Het verschil is dat die oliecrises zich wereldwijd afspeelden terwijl dit heel duidelijk een EU-crisis is.
Hoe staan we er vandaag voor? Welnu, ondanks de gemaakte beloften en het protocol dat de Russische en Oekraïense ministers, ikzelf en de twee betrokken bedrijven maandag 12 januari 2009 hebben ondertekend, stroomt er nog steeds geen Russisch gas door Oekraïne naar consumenten in de EU.
De Commissie heeft zich gehouden aan haar deel van de overeenkomst: het leveren van een Europees team van toezichthouders die verspreid over belangrijke plaatsen in Rusland en Oekraïne toezicht houden op de activiteiten en verslag uitbrengen van de wijze waarop deze worden uitgevoerd. We zijn erin geslaagd in 24 uur tijd een team bestaande uit ambtenaren van de Commissie en deskundigen uit de sector te mobiliseren en zij waren afgelopen zaterdag al in Rusland en Oekraïne om ervoor te zorgen dat de aanvoer van gas na het ondertekenen van het protocol zo snel mogelijk kon worden hervat.
Gisteren heeft Rusland de levering van gas aan Oekraïne in betrekkelijk kleine hoeveelheden - nog geen derde van de normale hoeveelheid - hervat, maar ze hebben gekozen voor een invoerpunt dat, volgens het Oekraïense bedrijf, moeilijk te gebruiken is en als gevolg heeft Oekraïne de aanvoer stilgelegd. Het verslag van onze toezichthouders bevestigt dat het technisch moeilijk was (hoewel niet onmogelijk) de aanvoer onder deze omstandigheden te garanderen.
Vandaag deed zich helaas dezelfde situatie voor en de enige oplossing is dat beide partijen ervoor zorgen dat ze hun technische werkzaamheden volledig op elkaar afstemmen, zodat de hoeveelheden en de invoerpunten voldoen aan de eisen van het gastransportsysteem.
Als er geen verdere coördinatie plaatsvindt, wordt er ook geen gas geleverd en de EU-toezichthouders en de Commissie ter plekke moedigen beide partijen aan om tot overeenstemming over deze technische kwestie te komen.
Toch kies ik geen partij. Ik wil de schuld niet bij een van de partijen leggen, maar het is heel duidelijk dat beide partijen hun reputatie als betrouwbare energiepartners van de Europese Unie hebben verspeeld.
(Applaus)
Om terug te komen op de gebeurtenissen van de afgelopen maand: ik wil graag kwijt dat de EU snel gereageerd heeft en haar bezorgdheid heeft geuit. De hoogste politieke leiders hebben er voortdurend bij beide partijen op aangedrongen de levering onmiddellijk te hervatten en hun verplichtingen na te komen.
Tijdens de normale contacten met beide partijen in eerdere jaren hebben wij er telkens weer opgewezen dat er vooral een oplossing moest worden gevonden voor hun bilaterale gaskwesties, omdat onze doorvoer in gevaar kwam, wetende uit eerdere ervaringen dat overeenkomsten meestal in de nacht van 31 december op 1 januari worden gesloten.
Welnu, helaas is dat niet gebeurd. We weten hoe we er ondanks al deze inspanningen voor staan, en ik geloof stellig dat de twee partijen de oplossing in handen hebben. Maar willen ze wel een oplossing? Het voorzitterschap en de Commissie hebben Rusland en Oekraïne opgeroepen de gaslevering onmiddellijk te hervatten en blijven deze oproep herhalen. Wij hebben ons deel bijgedragen. We zijn echt in staat na te gaan waar het gas precies naartoe gaat: er gaat geen kuub gas ergens heen zonder dat we het weten. Ik geloof dat de getroffen maatregelen afdoende zijn.
Maar als beide partijen zeggen dat er andere maatregelen nodig zijn, zijn we bereid dat te overwegen, omdat ik het gebrek aan coördinatie en contact tussen de twee partijen ook opmerk.
Dat is de onmiddellijke crisis. Wat komt hierna? Wat de oplossing nu ook wordt, het zal een tijdelijke oplossing zijn en om de geloofwaardigheid van deze transportroute te herstellen, moet er een duurzame oplossing komen. We zullen het contact tussen de partijen tijdens het Tsjechisch voorzitterschap zeker voortzetten, maar dat zal, helaas, ook tijdens het Zweeds voorzitterschap het geval moeten blijven.
Ik geloof echter dat we in de tweede strategische energiebeleidsevaluatie, in het werk dat het Parlement en de Raad hebben verzet op het gebied van het energie- en klimaatpakket, een oplossing hebben geboden voor de voorzieningszekerheid. Dat zijn de geboden oplossingen. We kunnen niet vertrouwen op externe leveranciers die hun contractuele verplichtingen helaas niet nakomen en geen rekening houden met het belang van de consumenten.
Ik wil echter met name twee kwesties benadrukken waar onmiddellijk aandacht aan moet worden besteed.
Een ervan is het gebrek aan interconnectie. Er was wel sprake van solidariteit, maar in veel gevallen werd die gehinderd door het gebrek aan voldoende infrastructuur om gas afkomstig van de opslagfaciliteiten te leveren op de plaatsen waar dit hard nodig was. Ik geloof dat het debat over het herstelplan, waarbij de infrastructuur ook wordt genoemd, echt een goed instrument is om deze kwesties aan te pakken, omdat de commerciële belangen niet altijd groot genoeg zijn om dit soort interventies te rechtvaardigen.
Ten tweede hebben we in 2004 beslist een kans gemist toen we spraken over de richtlijn betreffende de veiligstelling van de gasvoorziening. Het instrument dat werd voorbereid was zwak en voldeed niet aan de behoefte van dat moment. We hebben een nieuw ontwerpvoorstel voor de richtlijn betreffende de veiligstelling van de gasvoorziening opgesteld en dat zullen we binnenkort indienen. Er wordt een effectbeoordeling uitgevoerd en de komende weken zal die hier in het Parlement aan de orde komen.
Ik ben van mening dat we onmiddellijk moeten handelen en dat we echt op zoek moeten naar gecoördineerde communautaire mechanismen om op dit soort crises te kunnen reageren.
Het voorzitterschap heeft echt heel hard gewerkt en ik feliciteer het voorzitterschap met het feit dat het, met de volledige steun van de Commissie, altijd het voortouw heeft genomen. Ik ben van mening dat de Europese Unie in deze moeilijk tijden heeft bewezen dat ze met één stem spreekt. De Europese Unie wordt geleid door het voorzitterschap en gesteund door de Commissie.
Ik juich echter ook alle activiteiten van het Europees Parlement zeer toe, omdat het Parlement de basis biedt voor een overeenkomst. Als twee partijen niet op regeringsniveau met elkaar spreken, als de bedrijven een spelletje proberen te spelen, wie zorgt er dan voor politieke stabiliteit? Dat is de brede politieke basis in Oekraïne en Rusland die overleg voert en ik dank de heer Saryusz-Wolski voor zijn inspanningen ten behoeve van deze gedachtewisseling en ook president Pöttering voor zijn bijdrage aan de verzoening van de twee partijen. De oplossing is heel eenvoudig als de partijen gewoon met elkaar praten.
Ik ben dus van mening dat dit zeer belangrijke activiteiten waren en ik hoop ten zeerste dat de vergadering van het Parlement van vandaag - die door beide partijen wordt gevolgd - een extra stimulans is om tot een oplossing van de kwestie te komen. De partij die het meest onder de situatie te lijden heeft, is de partij die niet verantwoordelijk is voor deze crisis, de partij die zich erin gemengd heeft om de situatie te verlichten; en die inspanning kost Europese belastingbetalers en Europese consumenten geld.
Het wordt denk ik hoog tijd dat er onder stabiele omstandigheden weer gas naar de Europese Unie stroomt.
Jacek Saryusz-Wolski
namens de PPE-DE-Fractie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, deze ernstige onderbreking in de gasaanvoer heeft dramatische gevolgen voor de Europese burgers, Europese industrieën en Europese werkgelegenheid en komt bovenop de economische crisis. Als leden van dit Parlement zullen wij tijdens de komende Europese verkiezingen allemaal vragen moeten beantwoorden over wat we hebben gedaan om onze industrieën, banen en burgers te beschermen.
In tegenstelling tot wat sommigen in het begin dachten, heeft het probleem een politieke en multilaterale reikwijdte en is niet louter bilateraal en commercieel van aard. Drie jaar geleden, toen de eerste gascrisis plaatsvond nadat Rusland zijn energieleveranties had verminderd, besefte Europa plotseling in welke kwetsbare en beperkte positie zij verkeerde. Toen werd al duidelijk dat er een gemeenschappelijk Europees extern energiebeleid moest komen.
Onze fractie, de PPE-DE-Fractie, heeft vanaf het begin achter dit idee gestaan. Het was onze fractie die het voortouw nam door te verzoeken om een initiatiefverslag over een gemeenschappelijk Europees extern energiebeleid. In september 2007 viel mij de eer te beurt om dit verslag in het Parlement te mogen presenteren. Het verslag werd unaniem gesteund door alle fracties en bijna unaniem aangenomen.
In het verslag werd opgeroepen tot de opzet van een alomvattende strategie met een nauwkeurige routekaart om te komen tot een gemeenschappelijk Europees extern energiebeleid. Hierbij werden diverse maatregelen aanbevolen: op korte termijn solidariteitsmechanismen, eenheid bij het verdedigen van onze belangen, efficiëntere energiediplomatie; en op middellange termijn, diversificatie met inbegrip van de Nabucco-pijpleiding, opslag, investeringen en onderlinge verbindingen.
Een aantal van onze aanbevelingen is - zij het wat laat - behandeld in de tweede strategische energiebeleidsevaluatie van de Commissie. Wij juichen dit toe en staan achter de pogingen van het Tsjechische voorzitterschap om de huidige crisis op te lossen en te bemiddelen tussen de beide partijen.
Dit is echter niet genoeg als we dergelijke situaties in de toekomst willen voorkomen. Daartoe zullen we een werkelijk gemeenschappelijk Europees beleid moeten invoeren voor energievoorzieningszekerheid en solidariteit, waardoor we verzekerd kunnen zijn van permanente, duurzame en systemische oplossingen. Dan kunnen in onderhandelingen de lidstaten gezamenlijk hun gewicht in de schaal leggen via hun vertegenwoordiging door de Europese Commissie, en dan kan de EU met één stem spreken met onze partners, hetzij producenten of doorvoerlanden. Intussen zouden we kunnen overwegen gas direct van Rusland te kopen aan de Russisch-Oekraïense grens.
Ik heb twee vragen voor de fungerend voorzitter en de Commissie. Commissaris Piebalgs en vicepremier Vondra, zou u kunnen ingaan op het scenario overeenkomstig het welke de EU ingrijpt en de verantwoordelijkheid overneemt, met Oekraïne, voor de doorvoer? Ten tweede: over welke middelen beschikt de EU om druk uit te oefenen? Welke tegenmaatregelen kunnen we nemen? Onze fractie verwacht van het voorzitterschap en de Commissie dat zij snel en daadkrachtig optreden en maatregelen nemen ten aanzien van onze energiepartners, Rusland en Oekraïne, zodat de gasleveranties weer op gang komen. Onze fractie zal het Parlement verzoeken om hierbij nauw betrokken te blijven, ook tijdens de campagne tot aan de verkiezingen. Ik wil u verder meedelen dat wij een contactgroep hebben opgericht voor het Europees Parlement, het Russisch parlement en het Oekraïense parlement.
Hannes Swoboda
namens de PSE-Fractie. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, mijn fractie stelt voor om op basis van artikel 175 een tijdelijke commissie op te richten om veel van de talloze vragen te beantwoorden die ook de heer Saryusz-Wolski heeft genoemd. We moeten samen met de Commissie en natuurlijk ook met de Raad voor de vergaderperiode in mei de conclusies uit deze situatie trekken, en ik hoop dat we daar samen ook in slagen.
Tijdens de gesprekken die we hebben gevoerd met de vertegenwoordigers van Gazprom en Naftogaz, maar ook met vertegenwoordigers van Rusland en Oekraïne, is onze indruk bevestigd dat beide partijen onvoldoende verantwoordelijkheidsbesef hebben. Ik kan zeer zeker bevestigen wat commissaris Piebalgs heeft gezegd: op dit moment zijn zich beide partijen niet bewust van de verantwoording die ze als partner van de Europese Unie dragen. Daaraan moeten we gevolgen verbinden.
Ik sta volledig achter alle initiatieven die we in dit verband hebben genomen, maar ik moet wel zeggen dat we niet pas sinds gisteren weten dat Oekraïne heeft geweigerd om de beloofde meetstations te bouwen. Dit land heeft het geld dat de Europese Unie ter beschikking had gesteld niet gebruikt, en wij hebben niet gereageerd. We weten ook al sinds minstens twee maanden dat de begin oktober voor 1 november voorziene schikking niet tot stand is gekomen. Ik denk dat 18 december misschien een beetje laat was. De Commissie had toch wel wat meer moeten doen om op een crisissituatie voorbereid te zijn, en had ook de lidstaten moeten vertellen wat er mogelijk is. Er is zeer zeker veel solidariteit bewezen, maar ik had toch wel verwacht dat men een dergelijke negatieve ontwikkeling zou hebben voorzien.
Hier gaat het echter niet om de schuldvraag; dat is niet mijn intentie. Hier gaat het alleen maar om de consequenties die we uit de gebeurtenissen moeten trekken, zodat we de volgende keer beter voorbereid zijn, respectievelijk kunnen verhinderen dat een dergelijke situatie zich nog een keer voordoet, want dat is toch veel belangrijker.
Ik moet ook wel zeggen, mijnheer de commissaris, dat we juist in de gassector misschien een beetje te veel tijd hebben gestopt in gesprekken en discussies over de liberalisering en de markt. Dat weet u maar al te goed. Dat kon nooit iets opleveren, en dat heeft ook niets opgeleverd. We hebben het altijd al gezegd: de gassector is anders, die is politiek besmet, of met andere woorden politiek bepaald. Het levert dan ook niets op van de liberalisering van de gassector ons credo te maken als Oekraïne en Rusland aan de andere kant daar politieke munt uit slaan. In dit verband moeten we in de gesprekken toch wel een sterk gemeenschappelijk standpunt hebben, en dat ook duidelijk verwoorden.
Ik ben het eens met veel van wat er hier is gezegd. We hebben meer pijpleidingen nodig. We zijn het erover eens dat Nabucco een heel belangrijke pijleiding is. U heeft zelf ook gezegd dat we moeten nadenken over de gaspijpleiding door de Sahara. Dat levert allemaal niet zo snel iets op, maar we moeten nu al de nodige signalen laten horen! We hebben veel meer interconnecties en onderlinge verbindingen nodig, maar die komen er ook niet vanzelf. U gelooft toch niet dat de markt er wel voor zal zorgen? Dat doet de markt niet, want de markt heeft daar geen belang bij. Dat zijn investeringen die niet direct winstgevend zijn, die worden gedaan om een reserve op te bouwen. Hetzelfde geldt natuurlijk ook voor de gasvoorraden! Het is volkomen onaanvaardbaar dat veel landen kleine of geen gasvoorraden hebben, of zelfs weigeren om de Commissie mee te delen hoe groot die gasvoorraden zijn. Dat moeten we samen aanpakken.
Naast alle kritiek op details moet ik zeggen dat het Parlement en de Commissie bepaalde lidstaten werkelijk tot de orde moeten roepen en ze moeten verzoeken om eindelijk een gemeenschappelijk Europees energiebeleid te voeren. Dat ben ik eens met de heer Saryusz-Wolski, en dat hebben we ook samen geëist. In dat verband hebben we van de Raad - of liever gezegd van de lidstaten - veel te weinig steun gekregen. Ik zou ik u werkelijk verzoeken om ervoor te zorgen dat we - als wij dat tenminste willen - voor mei, voor onze laatste vergaderperiode, een gezamenlijke strategie hiervoor ontwikkelen. Het is namelijk ondenkbaar dat dit Parlement aan het reces of aan de verkiezingen begint zonder dat we werkelijk consequenties hebben getrokken uit deze tragische gebeurtenissen - en hopelijk doen we dat samen.
István Szent-Iványi
namens de ALDE-fractie. - (HU) Er is inmiddels een overeenkomst gesloten, er zijn veel beloften gedaan maar er is nog altijd geen gas. Nu is het genoeg! We kunnen niet tolereren dat Europa het weerloze slachtoffer wordt van een cynische machtsstrijd. Als het gastransport niet onmiddellijk op gang komt, moet dat resolute en duidelijke gevolgen hebben. We kunnen niet tolereren dat miljoenen Europeanen zonder verwarming zitten, we kunnen niet tolereren dat honderdduizenden banen in gevaar zijn gekomen.
Europa heeft tot nu toe het conflict met de landen in kwestie vermeden, politieke concessies gedaan en politieke gestes gemaakt. Dit beleid heeft gefaald. Wij liberalen eisen al geruime tijd dat de afhankelijkheid van Rusland en de energieafhankelijkheid aanzienlijk worden ingeperkt.
De duidelijke les van de huidige crisis is dat we van de Nabucco-pijplijn een echt alternatief moeten maken, waarvoor ook financiële steun moet komen. We moeten een gemeenschappelijk energiebeleid in het leven roepen dat is gebaseerd op sterkere solidariteit tussen de lidstaten, betere coördinatie en de onderlinge verbinding van netwerken. Het gebruik van hernieuwbare en alternatieve energiebronnen moet worden versneld en de energie-efficiëntie moet worden verbeterd.
Maar dit alles zal onze problemen slechts op de middellange en lange termijn oplossen en daarom moeten we Kiev en Moskou gedecideerd wijzen op de naleving van hun internationale verplichtingen, en in het vooruitzicht stellen dat als dit niet gebeurt, dat consequenties zal hebben voor alle aspecten van de bilaterale betrekkingen.
Rusland moet blijk geven van goed vertrouwen en alles in het werk stellen om het gastransport per direct doorgang te laten vinden. Oekraïne moet ook weten dat het momenteel weliswaar voor het gas een politieke prijs betaalt die lager ligt dan de marktprijs, maar dat het in werkelijkheid een veel hogere prijs betaalt dan de marktprijs, aangezien het hierdoor chanteerbaar en machteloos blijft.
Nu wordt ook de Europese Unie op de proef gesteld ten overstaan van haar burgers. Is zij in staat haar eigen waarden effectief te verdedigen? Als de Europese Unie faalt, heeft Europa geen echte toekomst; als zij slaagt, kan zij de toekomst vol optimisme tegemoet zien.
Hanna Foltyn-Kubicka
namens de UEN-Fractie. - (PL) Mijnheer de Voorzitter, de gascrisis in Europa is permanent en veel dieper dan de Europese politieke elite wil doen uitkomen. Er moet met klem benadrukt worden dat deze crisis niet enkel een economisch karakter heeft, maar voornamelijk een politieke crisis is, waaraan de onmacht van Europa tegenover de agressieve politiek van Poetin ten grondslag ligt.
Laten we onszelf dus niet voor de gek houden: het gaat Rusland niet enkel om een paar dollars. Het agressieve optreden van het Kremlin, dat streeft naar een uitbreiding van zijn heerschappij in de Zuidoost-Europese regio, vormt de achtergrond voor de gebeurtenissen van de laatste dagen. Oekraïne is voor de Russen van strategisch belang, niet enkel omdat er een gasleiding naar Europa over zijn grondgebied loopt, maar ook omdat de Russische Zwarte-Zeevloot in Sebastopol aangemeerd ligt. Het contract voor deze legerbasis loopt in 2017 ten einde, maar slechts weinigen zijn ervan overtuigd dat Rusland na deze datum de Krim vrijwillig zal verlaten. Achter de eisen van Gazprom staat dus de hele politieke en militaire machine van het Kremlin, die tot doel heeft de Oekraïense regering in diskrediet te brengen en te verzwakken om zo Oekraïne op de knieën te krijgen. Spijtig genoeg komt Poetin als gevolg van de passieve houding van Europa steeds dichter bij zijn doel.
Rebecca Harms
namens de Verts/ALE-Fractie. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, ook ik zou allereerst willen zeggen dat het Tsjechische voorzitterschap van de Raad een bijzonder moeilijke start heeft gehad. In de afgelopen jaren zijn we tekortgeschoten bij het Europees extern energiebeleid, en dat blijkt wel nu zich weer een gascrisis voordoet. U had dit in de afgelopen weken daarom niet beter kunnen aanpakken.
Ons allemaal wordt op dit moment onder de neus gewreven dat dit vaak geciteerde concept "extern energiebeleid” niet gebaseerd is op een gemeenschappelijke Europese strategie. Afgezien van het conflict over gas uit Rusland moeten de Europeanen samen de vraag beantwoorden welke relatie ze in de toekomst eigenlijk met Rusland willen hebben. En dan is gas slechts één onderwerp; dan is de handel met grondstoffen slechts één onderwerp. We moeten de vraag beantwoorden wat principieel de relatie moet zijn tussen de Europese Unie en het grootste buurland in het oosten van ons continent.
Tegelijkertijd moeten we ook bepalen hoe de Europese Unie in de toekomst wil omgaan met de landen die nog tussen twee vuren zitten, ergens tussen Rusland en de Europese Unie. Wat er nu in Oekraïne is gebeurd hadden we volgens mij wel kunnen verwachten. Voor iedereen die Oekraïne kent is het geen verrassing dat niet alleen Gazprom en de Russische staat politiek en economische belangen met elkaar vermengen, maar dat dit ook in Oekraïne gebeurt. De grootste bedreiging voor Oekraïne is op dit moment dat de toenadering tot de Europese Unie en de goodwill die Oekraïne heeft opgebouwd verloren zouden kunnen gaan omdat bepaalde politici hun specifieke belangen nastreven. De kritiek die in dit verband is geuit moet zeker evenzeer worden gericht tot Naftogaz, tot RosUkrEnergo, tot de verantwoordelijke leiders en tot de Oekraïense regering, en niet alleen tot de Russische leiders.
Dit is veel meer dan een handelsconflict, en ik ben van mening dat de Tsjechen ons heel aardig door de eerste dagen hebben geloodst. Ik hoop dat de commissaris zijn plannen kan omzetten. Ik zou de Commissie willen feliciteren met haar duidelijke opstelling over de onhaalbare intentie om de zeer riskante reactor Bohunice weer met het net te verbinden. Dat zou niets opleveren, maar het zou wel weer verdragsbreuk zijn, en deze keer binnen de Europese Unie.
Esko Seppänen
Mijnheer de Voorzitter, commissarissen, fungerend voorzitter van de Raad, de Commissie heeft de rol van bemiddelaar op zich genomen in het gasconflict tussen Rusland en Oekraïne en haar best gedaan de gasleveringen weer op gang te brengen.
Het is niet mijn gewoonte om de Commissie te prijzen, maar nu wil ik haar namens mijn fractie bedanken. Zij heeft niet als een rechter maar als een dokter gehandeld, echter niet als chirurg maar eerder als psychiater. Zulke mensen kunnen nu goed worden gebruikt.
Wanneer in Oekraïne de president en de premier om de macht strijden, krijgt men het elders in Europa koud. Gegeven deze omstandigheden is het voorstel van de heer Saryusz-Wolski, voorzitter van de Commissie buitenlandse zaken, dat de Europese Unie sancties moet opleggen om de gasstroom te waarborgen onverantwoordelijk. Moeten wij besluiten dat de Europese Unie Russisch gas moet gaan boycotten? Polen kan natuurlijk zelf een voorbeeld voor anderen stellen en Russisch gas weigeren.
Onze fractie hoopt dat de Commissie actief blijft bemiddelen om voor harmonie te zorgen.
Gerard Batten
namens de IND/DEM-Fractie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, ik citeer uit een toespraak over dit onderwerp die op 25 oktober 2006 door mijn collega Godfrey Bloom werd gehouden: 'De gedachte, het idee of het concept dat de Britse energie eventueel gecontroleerd zal worden door een soort regeling met een gangster als Poetin is absoluut van den gekke. Het is waanzin ook maar iets te verwachten van een vodje papier dat is ondertekend door Poetin. Die man is een gangster'.
De heer Poetin doet nu wat elke ervaren gangster zou doen: de toevoer afsnijden en de prijzen opdrijven. Europa zal moeten kiezen uit twee mogelijkheden: bereid zijn om veel, heel veel meer te betalen voor een onzekere gaslevering vanuit Rusland, of indien mogelijk alternatieve leveranciers vinden. Het Verenigd Koninkrijk moet ervoor zorgen dat de eigen gasvoorziening, die steeds kleiner wordt, behouden blijft als nationale energiebron en geen gemeenschappelijke EU-bron wordt. Er moet daarnaast een programma komen voor de bouw van nieuwe kerncentrales.
Jana Bobošíková
(CS) Dames en heren, alle recente inspanningen van de Europese Raad en de Commissie ten spijt blijft een aantal lidstaten verstoken van Russisch gas. De economieën van deze landen lopen gevaar en de bevolking vreest te zullen bevriezen. Ze betalen dus een hoge prijs voor het feit dat de Europese Unie op het gebied van energie en buitenlands beleid een kortzichtig beleid voert. En het zijn de zwaksten die de rekening betalen.
Dames en heren, lege gasleidingen, gedeeltelijk stilgelegde fabrieken en steenkoude scholen: dat is de prijs die we betalen voor de onnodige russofobie van enkele lidstaten die zich verzetten tegen het hervatten van de onderhandelingen over een strategisch partnerschap met Rusland. Het is de prijs die betaald wordt voor de ongenuanceerde steun voor de oranje elementen in het politieke spectrum van de Oekraïne, en dus ook voor het idee dat we het beleid voor Oost-Europa vanuit Brussel kunnen dicteren. Het is ook de prijs die we betalen voor onze fanatieke afwijzing van kernenergie. En verder de prijs voor de voortdurende pogingen om in te grijpen in het energiebeleid van de individuele lidstaten. Welk advies geeft u de Slowaakse minister Fico, die zich nu voor een keuze à la Sophie's choice ziet gesteld? En terwijl de temperatuur tot 20 graden beneden nul is gezakt en het gas uit het Oosten niet langer binnenstroomt, dreigt de Commissie in Brussel Slowakije met sancties als laatstgenoemd land de kernreactor in Jaslovské Bohunice weer opstart. Moet Slowakije werkloos toezien hoe fabrieken hun activiteiten staken en mensen bevriezen in de loop van die twintig dagen die de reserves nog duren?
Dames en heren, we zien nu hoe belangrijk het is dat elke lidstaat van de Europese Unie zelfvoorzienend is op het gebied van energie. We hebben liever een warm eigen gebreid hemd dan een totaal versleten EU-overjas. We zouden lering moeten trekken uit deze crisis en ervoor hoeden dat bevoegdheden op het vlak van energie naar Brussel worden overgeheveld. En dat is wat met het Verdrag van Lissabon wordt beoogd.
Giles Chichester
(EN) Mijnheer de Voorzitter, het is bijna griezelig hoe de geschiedenis zich herhaalt bij de huidige onderbreking van de gastoevoer via Oekraïne. We zouden echter niet verbaasd moeten zijn. Is dit namelijk niet het ideale moment om de aandacht van de mensen te winnen, vooral nu het zo koud is?
Het is niet moeilijk te achterhalen welke agenda Rusland in dit alles heeft, maar wat mij bijzonder trof, was dat Gazprom volgens de media snel een overeenkomst moet sluiten op basis van hogere gasprijzen gekoppeld aan de zeer hoge olieprijzen van vorig jaar, voordat de gasprijzen weer gaan dalen in lijn met de olieprijsdaling.
Hoe dan ook, de implicaties zijn dezelfde als drie jaar geleden. De EU-lidstaten lopen het risico om te zeer afhankelijk te worden van gasimporten van één dominante leverancier. De stelling dat de handel veilig is omdat wij Russisch gas nodig hebben en zij behoefte hebben aan onze harde valuta, is niet meer afdoende. We moeten maatregelen nemen om onze voorziening veilig te stellen.
De lidstaten moeten door de zure appel heen bijten en bereid zijn om geld uit te trekken voor goede gasopslagfaciliteiten en -voorraden. Een goed begin zou zijn om overeen te komen hoeveel dagen aan gasvoorziening een redelijke reserve zou zijn. Diversificatie van de toevoer is een andere voor de hand liggende stap, een goed voorbeeld hiervan is de ontwikkeling van terminals voor vloeibaar aardgas (LNG) door heel Europa. Een andere logische stap lijkt mij meer welwillendheid ten aanzien van de projecten voor aanleg van de Nord Stream- en Nabucco-pijpleiding. We moeten onze inspanningen verdubbelen als het gaat om een betere energie-efficiëntie en meer energiebesparing bij het energieverbruik - zowel voor industrieel als huishoudelijk verbruik. Er zijn enorme besparingen mogelijk.
Vóór alles geldt dat we onze energiemix opnieuw in evenwicht moeten brengen en daarbij oog moeten hebben voor beide beleidsdoelstellingen: voorzieningszekerheid en klimaatverandering. Als we het aandeel hernieuwbare energie, kernenergie en schone kolentechnologie vergroten, komen we aan beide aspecten tegemoet, maar voor de uitwerking van elk van deze opties is tijd nodig. Ondertussen moeten we onverwijld en creatief werken aan de verbetering van de energie-efficiëntie.
Jan Marinus Wiersma
Mijnheer de Voorzitter, ik denk dat ik me bij veel collega's kan aansluiten; hetgeen zich de afgelopen week heeft afgespeeld, heeft tot grote verbazing onder ons geleid. Ook gisteren heb ik me weer behoorlijk geërgerd, toen ik luisterde naar Russische en Oekraïense collega's die hier kwamen verklaren dat de fout in ieder geval niet bij hen lag. Wij krijgen voortdurend tegenstrijdige informatie over wat er nu precies aan de hand is, dan weer het ene verhaal, dan weer het andere en het is voor ons als parlementariërs erg moeilijk te achterhalen wat er nu precies aan de hand is. We mogen hopen dat die verwarring de komende dagen wordt opgelost en dat het gas, zoals beloofd, weer gaat stromen.
Mocht het gas weer gaat stromen, betekent dat dan ook business as usual? Het lijkt mij van niet. In 2006 hebben we hetzelfde meegemaakt, maar toen waren de gevolgen voor de Europese Unie veel minder ernstig; het ging toen om een ruzie tussen Moskou en Kiev over de gasprijs, hetgeen ook toen een onderbreking van de gasaanvoer naar Europa tot gevolg had. Toen hebben wij al gewezen op het gevaar van een herhaling van de situatie van toen; inmiddels is het zover. We weten dat er elk jaar wordt onderhandeld over het gas, omdat Oekraïne en Rusland met contracten van één jaar werken. Pas afgelopen maand, toen de crisis weer uitbrak, is de Europese Unie in actie gekomen. Van veel wat we in 2006 al besproken hebben, is uiteindelijk niets terechtgekomen. We wisten toen al dat we té afhankelijk waren van één pijpleiding, die bijna 80% van het gas aanvoert via één land. Toen al is besproken dat we snel aan alternatieve aanvoerroutes moeten werken. Ook is toen al is gebleken dat we niet precies weten of we elkaar als EU-landen zouden kunnen helpen in geval van problemen in bepaalde landen, zoals nu, in met name Bulgarije, Slowakije en nog een aantal landen. Ook daaraan is de afgelopen jaren weinig gedaan. In de afgelopen weken is duidelijk gebleken hoe moeilijk het is om een mechanisme in te stellen waarmee we elkaar kunnen helpen.
Rusland en Oekraïne hebben zichzelf en hun reputatie zware schade toegebracht. Wij zijn mijns inziens niet de eerst aangewezenen om de schuld bij de ene of de andere partij te leggen. Duidelijk is dat beide landen weinig besef hebben van klantvriendelijkheid. In feite zijn ze nu hun beste klant grote schade aan het berokkenen. Wij zijn een goede klant van Rusland, wij betalen voor die pijpleiding door Oekraïne, wij betalen onze rekeningen op tijd en we betalen het gas tegen wereldprijzen. Ik denk dat dat niet hard genoeg gezegd kan worden naar beide partijen.
De situatie roept natuurlijk wel een aantal vragen op. Hoe zit het met de belangenverstrengeling in de gassector in Rusland, de invloed van het Kremlin op de Gazprom? Ik weet iets meer van Oekraïne en uit ervaring weet ik dat de gasbusiness daar een zeer schimmige aangelegenheid is; ik vind dat een en ander ook verder door ons onderzocht moet worden. Evenals mijn collega Swoboda ben ik voorstander van een parlementair onderzoek naar hoe dit heeft kunnen gebeuren, naar wat er de afgelopen jaren niet door de EU is gedaan wat gedaan had moeten worden, naar hoe nu precies die gassectoren in Oekraïne en in Rusland in elkaar zitten, zodat we in de toekomst een dergelijke situatie misschien kunnen voorkomen, dan wel een beter inzicht hebben in wat hier nu allemaal aan de hand is.
Janusz Onyszkiewicz
(PL) Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de fungerend voorzitter, mijnheer de commissaris, in het akkoord dat premier Julia Timoshenko en Vladimir Poetin in oktober van vorig jaar ondertekenden, bevestigden ze hun bereidheid om binnen drie jaar bij gastransacties en heffingen voor transport en opslag over te schakelen op de wereldprijzen. Dit akkoord werd kracht bijgezet door een formele overeenkomst tussen Gazprom en het Oekraïense Naftogaz.
Onlangs eiste Gazprom echter een sterke prijsstijging tot een onrealistisch hoog niveau. Dit soort prijschantage is mogelijk doordat Gazprom in Oekraïne een monopoliepositie bekleedt. Vele landen van de Europese Unie bevinden zich in een gelijkaardige situatie. Dit leidt ertoe dat in Europa momenteel geen sprake is van een vrije markt voor gas, in tegenstelling tot de markt voor aardolie.
In de Verenigde Staten zakte de gasprijs onlangs tot 198 dollar per 1000 m3, terwijl Gazprom van Oekraïne 450 dollar eist. Deze situatie moet veranderen, niet enkel door een grotere diversificatie van gasleveranciers, maar ook door binnen de Europese Unie en in de buurlanden een transportnetwerk uit te bouwen, zodat er net zoals voor aardolie een echte pan-Europese gasmarkt ontstaat, die monopolistische prijschantage onmogelijk maakt.
Marcin Libicki
(PL) Mijnheer de Voorzitter, deze gascrisis maakt ons ervan bewust hoe belangrijk het is dat de Europese Unie een gemeenschappelijk standpunt inneemt met betrekking tot de gasleveringen, en in het bijzonder de gasleveringen uit Rusland, dat geen geloofwaardige leverancier en partner is.
Vorig jaar juli nam het Europees Parlement een door mijzelf opgesteld verslag van de Commissie verzoekschriften aan, waarin duidelijk onderlijnd werd dat de kwestie van de energie- en gasleveringen aan Europa geen kwestie van bilaterale betrekkingen is. In dat geval ging het over de Noordse gaspijpleiding van Rusland naar Duitsland. Ditmaal roep ik de Commissie en ook het voorzitterschap op om een gemeenschappelijk standpunt voor de Europese Unie uit te werken en deze kwestie aan te kaarten tijdens de contacten tussen de Europese Unie en Rusland, en niet tijdens de bilaterale contacten. Ik dring erop aan dat alle in het verslag van 8 juli van vorig jaar opgenomen voorstellen worden geïmplementeerd. In dat verslag werd immers een reële, echte integratie van de Europese Unie geëist.
Bernard Wojciechowski
(PL) Mijnheer de Voorzitter, de politici die in het debat het woord hebben gevoerd, hebben zich geschaard aan de zijde van de ene of de andere partij in het conflict. Maar de details van deze situatie kennen we niet. De Europese waarnemers staan machteloos. We weten enkel dat we te maken hebben met ongeloofwaardige spelers.
De huidige situatie toont ook aan hoezeer het energiebeleid van de Europese Unie tekort schiet. Er wordt geen steun gegeven aan alternatieve ideeën, zoals bijvoorbeeld de bouw van kerncentrales. Onder voorwendselen in verband met het milieu is men tegen steenkool. Dit heeft geleid tot een situatie waarin Midden-Europa afhankelijk maken van het Oosten het enige alternatief was. De toestand van het arme Slowakije is daar een goed voorbeeld van.
Irena Belohorská
- (SK) In verband met het Oekraïens-Russische conflict over de gaslevering zou ik, als afgevaardigde van de burgers van Slowakije in het Europees Parlement, de aandacht van de Europese Unie willen vestigen op het feit dat dit belangenconflict niet alleen de twee partijen raakt die elkaar de schuld geven van deze puinhoop, maar ook een derde partij waarvan de burgers het slachtoffer zijn, omdat nog steeds niets erop duidt dat het Russische gas ook inderdaad zal worden doorgevoerd door Oekraïne.
Slowakije zit al acht dagen zonder gastoevoer en met de huidige noodrantsoenering voor de industrie en de bedrijven die onder crisistoezicht opereren, kunnen we de gasstroom maar elf dagen gaande houden. Het gas van Slowakije blijft opnieuw ergens tussen de strijdende partijen steken. Kort gezegd: twee partijen, twee waarheden, geen gas.
Laat ik u vertellen dat vandaag om kwart voor twaalf de Oekraïense premier Timosjenko het Slowaakse verzoek om de aardgasleveringen te hervatten heeft afgewezen met de volgende uitleg: "Oekraïne heeft niet genoeg gas, we hebben geen eigen reserves en die zult u ook niet hebben.” Ik zou ook willen benadrukken dat als gevolg van onze afhankelijkheid van Russisch gas en de onmogelijkheid om de kerncentrale V1 in Jaslovské Bohunice te heropenen, de continuïteit van de energievoorziening in Slowakije steeds ernstiger wordt bedreigd.
Commissaris, ik dank u voor uw voorstellen en uw inspanningen om een oplossing te vinden. Ik weet dat er één maatregel is die u kunt nemen: de opschorting van alle bijdragen aan Oekraïne, als een van de onverantwoordelijke partijen.
Herbert Reul
(DE) Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, geachte collega's, dit is een dramatische situatie, dat weten we heel goed. Wat Rusland en Oekraïne doen is onverantwoord. Ik moet echter ook wel zeggen dat we de Commissie zeker kunnen verwijten dat de Unie pas relatief laat heeft ingegrepen. Aan de andere kant heeft commissaris Piebalgs dit dossier in de afgelopen dagen uitstekend aangepakt. De groep van deskundigen was een geweldig idee, en ik ben van mening dat we hem wel mogen bedanken voor wat er in de afgelopen dagen is gebeurd.
Dit is echter ook wel het moment om ons eens af te vragen waarom wij in dergelijke situaties eigenlijk altijd zo laat reageren. De hoeveelste keer is het dat Rusland dit spel speelt? De eerste keer is het niet. We hebben al meerdere malen meegemaakt dat de gaskraan werd dichtgedraaid, en daarom moeten wij ons toch afvragen of wij als Europees Parlement en als Europese instellingen eigenlijk wel genoeg hebben gedaan om de continuïteit van de energievoorziening te verzekeren. Hebben we misschien meer aandacht aan andere kwesties besteed? Ik ben van mening dat de heer Swoboda deze vraag terecht heeft gesteld.
We hebben lang nagedacht over de vraag of en onder welke omstandigheden we de netwerken kunnen verkopen en privatiseren. We hebben weken- en maandenlang nagedacht over onze aanpak van het klimaatprobleem, maar onvoldoende nagedacht over een heel belangrijke derde politieke kwestie: de continuïteit van de energievoorziening. Wat hebben we eigenlijk gedaan om in Europa een bredere energiemix te verkrijgen, zodat we minder afhankelijk zijn van derden? Wat hebben we eigenlijk gedaan om sterker de nadruk te leggen op steenkool voor de opwekking van elektriciteit? We hebben de kolencentrales door ons klimaatbeleid zelfs in diskrediet gebracht, en onszelf daardoor nog sterker afhankelijk gemaakt van gas. Wat hebben we dan gedaan om de productie van kernenergie te bevorderen? Veel te weinig, veel te aarzelend. Wat hebben we gedaan voor de aanleg van andere, betrouwbare pijpleidingen? Wat hebben we gedaan voor LNG? Wat is er gebeurd in ons extern energiebeleid? Het is de allerhoogste tijd dat we in ons energiebeleid sterker de nadruk leggen op continuïteit. Dat hebben we de afgelopen dagen wel gemerkt en dat is blijkbaar de centrale kwestie.
Reino Paasilinna
(FI) Mijnheer de Voorzitter, commissarissen, het Parlement zal straks stemmen over drie pakketten betreffende de elektriciteits- en gasmarkten. Wij hebben zojuist het energie- en klimaatpakket aangenomen, maar in deze tijden van crisis zouden wij een grotere vergadering over energie moeten organiseren met deelneming van onze partners. Wij hebben daar de politieke capaciteit voor en hebben behoefte aan samenwerking.
Ik ben ook voorstander van een op basis van artikel 175 op te richten werkgroep, die bijvoorbeeld in mei verslag uitbrengt bij dit Parlement. De delegaties voor Rusland en Oekraïne zouden daar ook bij betrokken moeten worden.
Zoals gezegd, is dit een ernstige situatie. Miljoenen mensen leiden kou en fabrieken gaan dicht. Door te verhinderen dat gas de Europese Unie bereikt, betrok Oekraïne ons bij zijn probleem. Rusland deed dat ook door het aandeel gas voor de Europese Unie stop te zetten.
Er stroomt echter wel gas via andere doorvoerlanden. Dankzij snelle maatregelen van de Europese Unie - met dank aan de commissaris - zijn er controleurs die ter plaatse de meters aflezen. Er is duidelijk weer Russisch gas naar het Oekraïense netwerk gaan stromen, maar het bereikt nog steeds de Europese Unie niet. Er is een bijzondere situatie ontstaan. Zowel de Europese Unie als Rusland probeert energiepijpleidingen in nieuwe gebieden aan te leggen: de Europese Unie buiten Rusland en Rusland buiten de voormalige Sovjetrepublieken. De pijplijnindustrie krijgt veel werk.
Ik zou er echter niet aan beginnen om de strijdende partijen sancties op te leggen. Ik denk dat het gebruik van sancties ons meer zal schaden dan hen. Aan de andere kant vind ik het zeer belangrijk om het Verdrag inzake het Energiehandvest toe te voegen aan de toekomstige Partnerschaps- en Samenwerkingsovereenkomst. Een mogelijkheid zou ook kunnen zijn om een syndicaat op te richten voor het beheer van de gasstroom door Oekraïne. Dat zou een snelle en belangrijke maatregel zijn en daarbij zou een neutrale partner moeten worden betrokken.
De Voorzitter
- Dank u zeer voor dit laatste punt.
Henrik Lax
(SV) Mijnheer de Voorzitter, de EU is de grootste economische macht ter wereld, en toch zitten er thuis veel mensen in de kou. Waarom lukt het de EU niet om de verwarming van deze huizen te garanderen? Het is nu meer dan ooit duidelijk dat de EU haar afhankelijkheid van Russisch gas moet verminderen. De EU moet een gemeenschappelijke elektriciteits- en gasmarkt opbouwen om haar inwoners toegang tot energie te kunnen garanderen. Hier is solidariteit binnen de Unie voor nodig. Frankrijk en Duitsland nemen een sleutelpositie in. Niemand, niet eens Duitsland, kan rekenen op meer gas van Gazprom in de vele jaren die gaan komen. Nord Stream is geen oplossing. De bemiddeling in de gasoorlog tussen Rusland en Oekraïne biedt de EU een gelegenheid om van beide partijen te eisen de spelregels te volgen die verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke energiemarkt in de Unie. Wij moeten van deze gelegenheid gebruik maken.
Inese Vaidere
(LV) Dames en heren, ik zou dit probleem in een bredere politieke context willen bekijken. In werkelijkheid is de zogenaamde Russisch-Oekraïense gasoorlog een van de fasen in de strijd om invloed in Europa. Zowel Oekraïne als Georgië is een staat die wij graag aan onze zijde zouden hebben, maar Rusland wil zijn vroegere invloed op deze landen herstellen. Zoals het midden van de zomer, bij het begin van de Olympische Spelen en op het hoogtepunt van het vakantieseizoen, werd uitgekozen voor de inval in Georgië, zo werd het midden van de winter, tijdens de kerstvakantie, uitgekozen voor de gasoorlog. Bovendien was geen van beide staten de verwachte weg gewezen naar lidmaatschap van de NAVO en de Europese Unie. Dat Oekraïne het volgende doelwit zou worden was al te voorzien, toen we niet in staat waren op gepaste wijze terug te slaan tegen Rusland vanwege de agressie tegen Georgië. De Russische politieke technologie is een van de sterkste ter wereld en het land heeft aangetoond dat het bereid is enorme middelen op te offeren om zijn politieke doelen te bereiken. In dit geval doet het dit door de sluiting van een overeenkomst te rekken en Oekraïne in diskrediet te brengen. Dit soort politieke technologie levert ook voldoende middelen op om processen te beïnvloeden in landen waarin Rusland belangen heeft en waar het, in tegenstelling tot ons, gebeurtenissen plant en voorziet. Er moet een compromis worden bereikt, de gasleveranties moeten worden hervat als Rusland genoeg reserves heeft die het kan leveren. Dank u.
Dimitar Stoyanov
(BG) Dank u wel, mijnheer de Voorzitter. Men is het er wel over eens dat Bulgarije het zwaarst geleden heeft onder de gascrisis. Natuurlijk wordt er nog steeds met de beschuldigende vinger gewezen, zowel door wie schuldig is aan het afsluiten van de gastoevoer als door wie er schuldig aan is dat Bulgarije onvoldoende reserves heeft om deze gascrisis het hoofd te kunnen bieden. Maar laten we nadenken over wat we in de toekomst kunnen doen. Eén mogelijkheid ligt op het vlak van het zuiver intern beleid: er moet een alternatieve bron worden gevonden die Bulgarije in staat stelt in andere, soortgelijke gevallen in zijn behoeften te voorzien. De andere mogelijkheid die we op dit moment hebben, is echter volledig afhankelijk van de wil van de Commissie.
Wij beschikken, of beter gezegd Bulgarije beschikt over een gigantische energiebron, die in het verleden om politieke redenen gesloten werd. Dat is de kerncentrale van Kozloduy. Op dit moment wordt in Bulgarije een deel van de elektriciteit geleverd door kolencentrales die het milieu veel erger vervuilen dan een kerncentrale. Daar zullen mijn collega's van de groene fractie het vast mee eens zijn. Het stilleggen van de eerste vier blokken van de kerncentrale van Kozloduy, die aan tientallen controles zijn onderworpen waaruit bleek dat ze helemaal veilig zijn, was een grote fout. Deze fout heeft enorme gevolgen gehad voor het Bulgaarse volk en nu lijdt het Bulgaarse volk nog meer omdat het nergens energie vandaan kan halen.
Daarom doe ik een beroep op de Commissie: het is de hoogste tijd om toe te staan dat Bulgarije en Slowakije hun volledig veilige kerncentrales openen om zich te vrijwaren tegen een gebrek aan energietoevoer.
Charles Tannock
(EN) Mijnheer de Voorzitter, het feit dat Rusland de onderbreking van de gastoevoer gebruikt als diplomatiek wapen, heeft opnieuw aangetoond waarom wij in Europa een gemeenschappelijk extern energiezekerheidsbeleid nodig hebben op basis van intergouvernementele samenwerking. Het voor de hand liggende voordeel van een dergelijk beleid is dat we minder worden blootgesteld aan de harde Russische tactieken, dankzij de bevordering van alternatieve energiebronnen, zoals vloeibaar aardgas (LNG), nieuwe pijpleidingen zoals Nabucco en de trans-Sahararoute, en door de aanleg van een geïntegreerd elektriciteitsnetwerk in de EU.
Het zal echter ook een stimulans geven aan de 'groene agenda', gelet op de bevordering van hernieuwbare energie en energie-efficiëntie en de renaissance van kernenergie. Ik steun de noodoproep van Slowakije aan de Commissie om hun gesloten Bohunice-reactor weer in gebruik te mogen nemen, hetgeen ook zal bijdragen aan de aanpak van de klimaatverandering.
Ik twijfel er geen seconde aan dat Rusland Oekraïne intimideert en probeert de regering te destabiliseren door nu zelfs de Verenigde Staten bij deze hele kwestie te betrekken, met de Oekraïense presidentsverkiezingen in het vooruitzicht volgend jaar. Ook de Euro-Atlantische aspiraties van Oekraïne komen hierdoor in gevaar.
De EU is echter in deze kwestie meegetrokken als bijkomend slachtoffer van de gasdiplomatie van het Kremlin. Ik kan het gevoel niet onderdrukken dat het de bedoeling was dat de actie van Rusland zou samenvallen met de start van het Tsjechische voorzitterschap, hoewel Topolánek als premier en fungerend voorzitter van de Raad op formidabele wijze met deze crisis is omgegaan.
Het is mogelijk dat Oekraïne schuldig is aan het aftappen van Russisch gas, zoals Rusland beweert, maar dat is wellicht te begrijpen aangezien er nog steeds geen bilaterale regeling is getroffen tussen beide landen.
Oekraïne is momenteel verplicht om 500 miljoen dollar extra te betalen aan een intermediair bedrijf. Oekraïne heeft nu een gasschuld bij Rusland van 2,4 miljard dollar. Deze schuld zou dus in vijf jaar tijd kunnen worden afbetaald als dit extra bedrag geschrapt zou worden, dat volgens de vicepremier van Oekraïne terecht komt in de zakken van corrupte politici.
We moeten een stokje zien te steken voor elke poging om een wig te drijven tussen Oekraïne en zijn toekomst in het Westen, en met name zijn toekomst als volledig lid van de Europese Unie. De beste manier om te voorkomen dat Rusland Oekraïne intimideert of onder druk zet, of dat Rusland zelfs de EU provoceert en dwingt om Oekraïne via intimidatie tot inschikkelijkheid te bewegen, is het opzetten van een gemeenschappelijk extern energiezekerheidsbeleid uitgaande van solidariteit onder de lidstaten in tijden van crisis en energietekorten.
Adrian Severin
(EN) Mijnheer de Voorzitter, het conflict waarmee wij geconfronteerd worden, is niet slechts een Russisch-Oekraïens probleem. Er is een probleem tussen Europa en Rusland over de geopolitieke status van Oekraïne; er is een probleem tussen de Europese Unie en Oekraïne over de Europese vooruitzichten van Oekraïne; er is een probleem tussen de Europese Unie en Rusland over het Russische monopolie op gasleveringen en er is een probleem tussen de Europese Unie en Oekraïne over het Oekraïense monopolie op de gasdoorvoer.
Door al deze problemen samen zitten wij midden in een energieoorlog, waarin het draait om het delen van de macht. Wij zijn geen gijzelaars in deze oorlog, maar behoren tot de strijdende partijen. Wij zijn geen bemiddelaar, maar een partij met een legitiem belang. De gevolgen van deze oorlog brengen ons van conflict naar conflict. Zouden we de strijd kunnen staken en een vredesconferentie kunnen organiseren?
Er zijn regels nodig voor een vrije energiemarkt met deelneming van onze Russische en Oekraïense partners. Er moeten garanties en mechanismen komen om deze regels te versterken en een arbitragesysteem om geschillen te beslechten. Er is verder een instelling nodig om deze mechanismen in beweging te brengen. Er is een gemeenschappelijk Europees energiebeleid nodig dat vergezeld gaat van adequate juridische en politieke instrumenten en zijn beslag vindt in een geïntegreerde overeenkomst met de leverings- en doorvoerlanden, respectievelijk Rusland en Oekraïne. Het opleggen van sancties is niet de weg die wij moeten bewandelen. Een confrontatie is evenmin de oplossing. Laten wij streven naar eenheid en op een strategische en uitvoerige wijze onderhandelen. Daartoe dient een interparlementaire ad-hocwerkgroep te worden opgezet van afgevaardigden uit het Europees Parlement, de Russische Duma en de Oekraïense Rada, die zich volledig en zo lang als nodig moeten inzetten voor het opbouwen van consensus en het uitwerken van een strategie.
Toine Manders
Voorzitter, geachte aanwezigen, onze maatschappij kan niet zonder energie. Dat blijkt nu. Het gas moet blijven stromen en op korte termijn denk ik dat het bijzonder belangrijk is om alle diplomatieke wegen te bewandelen. De Commissie en de Raad doen dat op dit moment op een zeer lovenswaardige manier op dit moment ten einde ervoor te zorgen dat de gasleveranties zo snel mogelijk weer op gang komen; het dreigen met juridische procedures helpt daarbij natuurlijk niet.
Op middellange termijn denk ik dat het erg belangrijk is om een Europese markt voor energie op te zetten; we moeten dan wel maatregelen nemen die we tot nu toe hebben nagelaten; er moet wél actie komen. Met name voor de lidstaten is een heel belangrijke rol weggelegd. Ik denk bijvoorbeeld aan het versneld aanleggen van de Nabucco- en North Stream pijplijn; vooral moet ervoor worden gezorgd dat er één Europees netwerk komt voor zowel gas als elektriciteit, dan zijn we minder afhankelijk en kunnen we een goed functionerende markt creëren, dan kunnen we solidair zijn en beter inspelen op tekorten; we moeten wél actie ondernemen en ik vraag me af waarom de lidstaten tot dusverre hebben nagelaten maatregelen te nemen.
Dariusz Maciej Grabowski
(PL) Mijnheer de Voorzitter, de Unie behaalde een overwinning in de strijd tegen de opwarming van de aarde. Eén besluit was voldoende om onmiddellijk succes te boeken. We slaagden erin de temperatuur in Europa te verlagen en een winter over het hele continent uit te lokken. Dit is een bewijs van de kracht en de efficiëntie van de Unie overeenkomstig het principe "willen is kunnen”. Maar deze overwinning draait uit op een nederlaag, want we moeten onze huizen en werkplaatsen nu intensiever verwarmen. Dit hadden de ambtenaren niet voorzien.
Wat het energiebeleid betreft begint de Europese Unie te lijken op de dokter uit het verhaal van Hašek "De lotgevallen van de brave soldaat Švejk”. Voor elke ziekte had hij dezelfde behandeling, namelijk een lavement. De Europese Unie beperkt zich tot verklaringen, conferenties en voornamelijk dankbetuigingen aan het adres van Rusland, waardoor Rusland het aandurfde energiegrondstoffen als een wapen voor politieke druk te gebruiken. En bovendien vond Rusland een bondgenoot in Duitsland, waarmee het een gasleiding via de Oostzee bouwt.
Hieruit kan maar één overduidelijke conclusie getrokken worden: er moeten onmiddellijk maatregelen komen om ervoor te zorgen dat Europa niet langer afhankelijk is van gasleveringen uit Rusland, en dit moet gebeuren op basis van het principe "de zwakste schakel eerst”. Dit wil zeggen dat grenslanden zoals Polen en de Baltische Staten, die volledig van leveringen uit het Oosten afhankelijk zijn, eerst gered moeten worden, tenzij de Europese Unie de privébelangen en de belangen van de vertegenwoordigers van Rusland belangrijker acht.
Nickolay Mladenov
(BG) Dank u wel, mijnheer de Voorzitter. Op dit moment worden de burgers van achttien lidstaten gegijzeld in het politieke conflict tussen Oekraïne en Rusland. Ik noem het een 'politiek' conflict omdat we er allemaal getuige van waren hoe Gazprom en de Russische energieleveranciers gebruikt werden als politiek wapen om druk uit te oefenen op een soevereine staat. De Europese burgers zijn gijzelaars. Het gas komt uit Rusland. De kraan is dichtgedraaid in Rusland. Inderdaad, ook Oekraïne is medeverantwoordelijk. Ik doe een beroep op de Raad en de Europese Commissie om onze vrienden in Oekraïne duidelijk te laten weten dat, zo lang de oppositie en de regering geen gezamenlijk standpunt innemen over de belangrijke probleempunten in hun ontwikkeling, ze niets kunnen doen tegen de druk die zowel op hen als op ons wordt uitgeoefend. Net zoals wij in onze landen een consensus hebben over belangrijke probleempunten, zo moeten ook zij een consensus hebben over belangrijke probleempunten.
Ten tweede is Gazprom onze landen een schadevergoeding verschuldigd. Bulgarije, het zwaarst getroffen Europese land, dat volledig afhankelijk is van energieleveranties uit Rusland, moet nu immers zijn rechten laten gelden en de schade verhalen op de leverancier, in dit geval Rusland.
Ten derde moet er een eenduidige boodschap worden uitgedragen over de energievoorziening in Europa. Om dit soort crises te voorkomen, moeten we volmondig 'ja' zeggen tegen kernenergie in Europa, 'ja' tegen alternatieve energiebronnen, 'ja' tegen de diverse pijpleidingen die ons minder afhankelijk maken van één leverancier, 'ja' tegen grotere opslagfaciliteiten en 'ja' tegen meer verbindingen tussen de lidstaten.
Ten slotte wil ik opmerken dat in ons geval ook de Bulgaarse regering zware kritiek te verduren krijgt. Gedurende al de jaren dat deze regering aan de macht is, heeft ze de leveringsovereenkomsten met Rusland verborgen gehouden en niets gedaan om voor de nodige differentiatie te zorgen wat betreft de leveringsbronnen van ons land.
Atanas Paparizov
(BG) Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de minister, commissaris, als vertegenwoordiger van het zwaarst getroffen land doe ik een beroep op u en op de instellingen die u vertegenwoordigt om onmiddellijk in actie te komen en ervoor te zorgen dat de leveranties worden hervat. Daartoe moet u alle politieke middelen gebruiken en alle redenen aangrijpen waarin het internationale recht voorziet. Ik hoop dat de Raad en de Commissie op basis van het solidariteitsbeginsel akkoord zullen gaan met de Bulgaarse voorstellen om in de niet-gebruikte vijf miljard euro projecten op te nemen voor de aanleg van grensoverschrijdende verbindingen tussen Bulgarije en Roemenië en tussen Bulgarije en Griekenland, en voor de uitbreiding van de opslagfaciliteiten in Chiren, zodat kan worden voorzien in de meest dringende behoeften en mogelijkheden kunnen worden ontwikkeld om de terminals voor vloeibaar gas gezamenlijk te gebruiken.
Als rapporteur voor een van de documenten in het derde energiepakket ben ik van mening dat het boven alles waarborgen van transparantie en het naleven van de regels belangrijker zijn dan alle andere kwesties in verband met de derde-landclausule. Daarnaast hoop ik dat de Commissie zo snel mogelijk zal antwoorden op het verzoek dat wij met mevrouw Podimata hebben ingediend in verband met de te nemen maatregelen voor de lange termijn, zodat we vóór de voorjaarsbijeenkomst van de Europese Raad daadwerkelijk kunnen beschikken over een gemeenschappelijk beleid en over effectieve maatregelen, maatregelen die een oplossing kunnen bieden voor de problemen die onlangs zijn ontstaan en die commissaris Barroso vandaag omschreef als ongekend, ongegrond en onbegrijpelijk.
Metin Kazak
(BG) Ondanks de overeenkomst tussen Rusland en Oekraïne om de leveranties van Russisch gas aan Europa te hervatten, is onze hoop om gas te krijgen opnieuw de bodem ingeslagen. Het doet er niet toe of de redenen hiervoor technisch, financieel of politiek zijn: dit ongehoorde gasembargo is niet te rechtvaardigen. In een winter met uitzonderlijk lage temperaturen is het onverantwoordelijk en onmenselijk om miljoenen Europese burgers in de kou te laten zitten. Voor Bulgarije, het zwaarst getroffen land in de Europese Unie, is het uitermate belangrijk dat het beginsel Pacta sunt servanda wordt nageleefd en dat de gasleveranties onmiddellijk worden hervat. Voor de schade en het leed van de mensen moet, net als voor het niet-nakomen van de overeenkomsten, een redelijke schadevergoeding worden geëist.
Ik wil het Tsjechische voorzitterschap feliciteren met de actieve rol die het als bemiddelaar speelt bij het oplossen van de crisis. Nog nooit is het zo hard nodig geweest dat de Europese Unie het oude solidariteitsmotto van de Musketiers, één voor allen en allen voor één, in de praktijk brengt en getroffen landen als Bulgarije financiële steun biedt voor essentiële projecten die het land energiezekerheid zullen bieden. Het is de hoogste tijd dat wij de kracht en de eenheid van onze Unie laten blijken door een energiestrategie voor de lange termijn aan te nemen.
Eugenijus Maldeikis
(LT) Het is duidelijk dat deze crisis in de gasvoorziening geen handelsgeschil maar een politiek probleem is. Zowel Gazprom als Naftogaz kwijt zich van de belangrijkste taak in dit conflict: ons allemaal en de samenleving trachten te bewijzen hoe onmogelijk de doorvoer in technisch, technologisch en economisch opzicht is. Deze boodschap wordt voortdurend herhaald. Des te meer omdat deze partners van ons, partners van de Europese Unie, zich noch door elementaire ondernemerspraktijken, noch door het Energiehandvest laten leiden. Dit handvest schijnt voor onze partners niet te bestaan. Helaas bespeur ik geen enkele bereidheid van de kant van Kiev of Moskou om tot overeenstemming te komen. Het lijkt mij dat zij proberen tijd te winnen in de onderhandelingen en ik geloof dat alleen politieke maatregelen het politieke probleem zullen helpen oplossen zolang de technische vragen rond de gasdoorvoer niet zijn beantwoord. Ik denk dat we moeten streven naar politieke overeenkomsten en politieke garanties tussen de Europese Unie, Rusland en Oekraïne totdat onze doelen op middellange of lange termijn zijn bereikt. Nog één ding over energiesolidariteit. De premiers van Bulgarije en Slowakije gaan onderhandelen in Moskou en Kiev. Deze week van energiesolidariteit mag er niet op uitlopen dat de onderhandelingen opnieuw een bilaterale vorm aannemen. Mijns inziens betekent energiesolidariteit dat Bulgarije en Slowakije de mogelijkheid krijgen om in deze situatie de opwekking van kernenergie te hervatten. Dat zou pas echte energiesolidariteit zijn.
John Purvis
(EN) Mijnheer de Voorzitter, uit de impasse met Rusland en Oekraïne wil ik drie vrij voor de hand liggende conclusies trekken.
Ten eerste moeten we minder afhankelijk worden van gas, waarvan meer en meer zal moeten worden geïmporteerd. Dat betekent dat we ons meer moeten toeleggen op inheemse energie, waaronder met name hernieuwbare en kernenergie.
Ten tweede moeten we zorgen voor meer solidariteit binnen de EU, zodat de lidstaten elkaar ondersteunen in de voorziening van elektriciteit, gas en olie. Dat betekent eveneens dat de netwerken en pijpleidingen sterk verbeterd moeten worden. Waarom zou Bulgarije verstoken moeten zijn van gas als Roemenië aan de andere kant van de Donau wel gas heeft? Waarom heeft Slowakije geen gas en de buurlanden, Oostenrijk, Polen en Tsjechië wel? Deze lacunes in het gasnetwerk moeten dringend worden gedicht. Welke termijn bestaat hiervoor, commissaris Piebalgs?
Ten derde moeten we onze aanvoerbronnen en opslagfaciliteiten voor gas en olie spreiden. Waarom maken we voor opslag niet meer gebruik van de lege gasvelden in de zuidelijke Noordzee?
We moeten onze infrastructuur voor vloeibaar gas sterk uitbouwen en pijpleidingsystemen ontwikkelen vanuit alternatieve bronnen met alternatieve routes. We moeten zorgen voor meer en betere verbindingen met Noorwegen, Noord- en West-Afrika de Kaspische Zee en de Kaukasus, het Oostelijke Middellandse-Zeegebied en de Golfstaten in het Midden-Oosten.
Resumerend wil ik de Commissie en de Raad daarom vragen of zij hernieuwbare en kernenergie met voldoende spoed bevorderen, of zij voldoende investeren in de aanleg van pijpleidingen en terminals voor vloeibaar aardgas (LNG) en in de ontwikkeling van politieke betrekkingen die garant kunnen staan voor continue en gediversifieerde energievoorziening.
We kunnen klaarblijkelijk niet meer op Rusland of Oekraïne vertrouwen in de mate waarin we dat tot nu toe deden. We moeten vanaf nu onze eigen Europese belangen vooropstellen.
Dariusz Rosati
(PL) Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de fungerend voorzitter, mijnheer de commissaris, de onderbreking van de gasleveringen uit Rusland aan afnemers in de Europese Unie is ontoelaatbaar vanuit het oogpunt van de contractuele verbintenissen die Rusland heeft ondertekend. De Europese afnemers betalen binnen de afgesproken termijnen voor de gasleveringen uit Rusland en hebben het recht tijdige levering te verwachten, los van conflicten tussen Rusland en Oekraïne. De beslissing om de leveringen stop te zetten, die premier Poetin voor de televisiecamera's nam, is niet enkel een schending van de ondertekende contracten. Ze bevestigt ook dat Gazprom geen onderneming is die volgens de marktprincipes handelt, maar een firma die de politieke doelen van het Kremlin dient. Onze discussie hier, mijnheer de Voorzitter, moet Rusland en Oekraïne duidelijk het signaal geven dat de gasleveringen onmiddellijk hervat moeten worden.
Ik wil ook benadrukken dat het gedrag aan Oekraïense zijde ontgoochelend is. De gebrekkige verstandhouding met Rusland, de onduidelijke regels voor het afrekenen van gas via tussenpersonen en de politieke strijd op de hoogste bestuursniveaus compromitteren Oekraïne in de ogen van de publieke opinie en staan de verwezenlijking van de Europese aspiraties van dit land in de weg. Ik betreur dit ten zeerste, want Oekraïne is voor ons een belangrijke buur en strategische partner.
De huidige gascrisis bevestigt uiteindelijk dat Europa zelf voor zijn energiezekerheid moet zorgen. We kunnen het uitblijven van actie niet langer tolereren. Mijnheer de commissaris, ik roep de Europese Commissie op onmiddellijk wetgevende initiatieven voor te stellen die de nodige diversificatie van energiebevoorrading mogelijk maken, die een echte en geen geveinsde energiesolidariteit garanderen en die leiden tot een onderlinge koppeling van de nationale gastransportsystemen van de verschillende lidstaten.
Bilyana Ilieva Raeva
(BG) Geachte collega's, in het licht van de ernstige economische crisis en de grote gevolgen van het gasconflict moeten alle nationale en Europese instellingen de handen ineenslaan. De omvang van het probleem dwingt ons onze krachten te bundelen en internationaal en partijoverschrijdend samen te werken ten bate van de Europese burgers, hun belangen en rechten.
Alternatieve energiebronnen en nieuwe technologieën zullen ons minder afhankelijk maken van import van grondstoffen en energie. De gascrisis leidt na economische en sociale problemen nu ook tot milieuproblemen. De omschakeling van hele industrieën van gas naar stookolie, zoals dat in Bulgarije is gebeurd, leidt tot vertraging van de plannen van de Europese Unie om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. We waarderen het tijdige ingrijpen van de Europese instellingen, maar we hebben een bevoorrecht partnerschap nodig om onze energieonafhankelijkheid te verbeteren. Daarom moet het Europese economische herstelplan door middel van financiële steun rekening houden met de actuele behoefte aan de aanleg van een alternatieve energie-infrastructuur, met name in de meest afhankelijke landen, waaronder Bulgarije.
We vragen het Europees Parlement om een duidelijk standpunt in te nemen, zodat alle instellingen gecoördineerde stappen kunnen nemen om deze gascrisis op te lossen en dergelijke crises in de toekomst te voorkomen.
Romana Jordan Cizelj
(SL) Het transport van Russisch gas via Oekraïne is niet enkel een bilaterale kwestie en niet louter een commercieel conflict. Het is een probleem met een sterke multilaterale component aangezien de verkoop en transit van gas enkel commerciële activiteiten zijn indien de voorwaarden daarvoor zijn vervuld. Volgens mij zijn de minimumvoorwaarden daartoe transparantie, duidelijke regelgeving, mededinging, geloofwaardigheid en controle.
Mijn bezorgdheid betreft de vraag wie de bedrijven zal vergoeden die hun activiteiten al moesten stopzetten. Wie zal de getroffen burgers vergoeden? Ik wil hiermee zeggen dat Europa iemand ter verantwoording moet roepen.
Wat kunnen we nu doen? We kunnen onze diplomatische inspanningen opvoeren. We moeten sneller en efficiënter zijn bij de vormgeving van een gemeenschappelijk energiebeleid. Een derde domein waarop ik wil wijzen, is het diversifiëren van bronnen, toeleveringsroutes en landen van waaruit we energieproducten importeren.
Wat gas betreft wil ik twee belangrijke domeinen aanhalen: het gebruik van tot vloeistof verdicht gas en het Nabucco-project. Beide betekenen namelijk diversificatie van de toevoerlijnen en van de uitvoerende landen. Het Nabucco-project moet voorrang krijgen boven de North Stream en South Stream, niet enkel op Europees niveau, maar ook op het niveau van elke lidstaat.
Daarom zou ik de Commissie ook willen vragen of ze ons ten minste basisinformatie over de vooruitgang bij het Nabucco-project kan geven. Ook zou ik willen vragen welke bijkomende maatregelen de Commissie heeft genomen om dergelijke moeilijkheden in 2010 te vermijden en ten minste een aanwijzing te geven wanneer opnieuw gas naar de Unie zal stromen.
Szabolcs Fazakas
(HU) Mevrouw de Voorzitter, nu naar verwachting het gastransport in de nabije toekomst op gang komt als resultaat van het aanvankelijk weifelende maar uiteindelijk vastberaden optreden van de Europese Unie en ondanks allerlei technische en andere zogenaamde problemen, kunnen we opgelucht ademhalen maar nog niet gerust zijn.
Enerzijds is het niet gelukt de oorzaak van het Russisch-Oekraïens conflict te achterhalen en op te lossen, en dit zou dus elk moment opnieuw de kop op kunnen steken. Anderzijds wijst de gascrisis opnieuw op onze afhankelijkheid en machteloosheid. Dit inzicht kan ertoe leiden dat de vertraging in de ontwikkeling van een gemeenschappelijk Europees energiebeleid nu wordt opgeheven, waarbij de eerste stap moet zijn dat Europa gezamenlijke verantwoordelijkheid neemt om de voorziening zeker te stellen.
Hiervoor zijn de ontwikkeling van nieuwe bronnen en de aanleg van energieroutes nodig, alsmede de onderlinge verbinding van de netwerken van de lidstaten. We kunnen er echter niet van uitgaan dat deze aanleg op marktbasis zal plaatsvinden. In plaats daarvan moeten we op grond van gemeenschappelijke Europese belangen Europese bronnen ter beschikking stellen.
De Nabucco-pijplijn biedt een oplossing op de lange termijn, terwijl met de aanleg van een netwerk dat de nieuwe lidstaten verbindt nu al kan worden begonnen via de 5 miljard euro die in het economisch herstelprogramma is voorzien. Zo slaan we twee vliegen in één klap. Deze investering kan immers de Europese economie een nieuwe impuls geven, nieuwe banen opleveren en tegelijkertijd het effect van soortgelijke crises verlichten.
Ivo Belet
Voorzitter, mevrouw de commissaris, collega's, het probleem is bekend, we debatteren hier al jaren over, hier in de plenaire en in de Commissie energie. Moskou heeft nu meer dan ooit duidelijk gemaakt hoe kwetsbaar en chanteerbaar we geworden zijn. Nu is het tijd voor actie.
Mijnheer de commissaris, u hebt het zelf heel duidelijk gezegd: a lack of interconnection. Daar moeten we aan werken en dat hebben we zelf in de hand, we moeten de gasnetwerken binnen de EU op elkaar laten aansluiten. Een van de belangrijkste redenen waarom dat niet is gebeurd, is dat de vergunningen een nationaal karakter hebben; we moeten die veel beter op elkaar afstemmen. Ze verschillen van lidstaat tot lidstaat; we moeten oplossingen vinden om de nationale procedures beter te streamlinen. Ik weet dat de Commissie weinig bevoegdheden in dezen heeft, maar we moeten toch proberen daar een doorbraak te realiseren. Misschien is het een oplossing - dat staat ook in het Commissievoorstel - om bij elk grensoverschrijdend project een coördinator aan te stellen die bij de interconnecties kan bemiddelen en zaken in beweging kan brengen. Die coördinatie kan ook fundamenteel zijn en ís fundamenteel, als het over windenergie gaat; het doet mij plezier dat u in de second review duidelijk in het vooruitzicht stelt dat er bij de geplande ontwikkeling van een offshore netwerk voor windturbines sprake zal zijn van coördinatie, met name voor wat betreft de aansluiting met de netten aan land.
Ten tweede moeten we veel meer inzetten op LNG, op vloeibaar gas, dat veel soepeler is en ons veel minder kwetsbaar maakt. Ten derde moeten de netwerken worden aangepast aan duurzame energie die, zoals we weten, decentraal zal worden opgewekt en we moeten ervoor zorgen dat die prioritair toegang krijgt tot het net.
Collega's, commissarissen, wat we moeten doen is duidelijk. Ik ga ervan uit dat de politieke wil er nu is om wél tot actie te komen en dat op de komende lentetop fundamentele en concrete beslissingen worden genomen.
Zbigniew Zaleski
(PL) Mevrouw de Voorzitter, als de afnemer volgens de overeenkomst betaalt, dan komt hij zijn verplichtingen na. Rusland is verantwoordelijk voor de crisis en moet daarom sancties opgelegd krijgen, mijnheer de commissaris. Oekraïne zit duidelijk tussen de wal en het schip. Als Rusland de Europees gerichte houding van Oekraïne niet aanvaardt, dan moet het zich daar mee leren verzoenen, net zoals het zich moest verzoenen met het verlies van politieke invloed in de landen van het voormalige Oostblok. De wereld verandert en dat moet ook Rusland gewoon aanvaarden.
Door op spectaculaire wijze de gastoevoer af te sluiten gaf Rusland de indruk geen belang te hechten aan de verkoop van zijn product aan Europa. Zo lijkt het tenminste. Ik ben juist van mening dat Rusland deze markt in het belang van zijn economie en zijn bevolking moet koesteren en zijn imago als betrouwbare partner hoog moet houden. Ik benadruk dat de onderlinge afhankelijkheid van beide partijen wellicht het belangrijkste aspect is van dit contract en deze samenwerking.
Tot besluit denk ik, mevrouw de Voorzitter, dat de Russen deze waarheid gauw zullen ontdekken en dat Europa Rusland zal ontzien en een goede bemiddelaar wordt.
Zita Pleštinská
- (SK) Gazprom en Naftagas verspelen het vertrouwen van Europese consumenten. Honderden bedrijven in Slowakije zijn gedwongen hun productie op te schorten en in Bulgarije bevriezen mensen in hun huizen. Het mag niet zo zijn dat de Europese burger het gelag betaalt voor zakelijke en politieke spelletjes.
Het is moeilijk te beoordelen wie van de partijen de meeste blaam treft, maar één ding is duidelijk: Slowakije en Bulgarije hebben dringend behoefte aan hulp. Zij hebben een onmiddellijke oplossing nodig, hun gastoevoer moet onmiddellijk worden hervat en zij moeten weten wat er met hun kerncentrales gaat gebeuren.
Ik geloof dat wij ons, ondanks alles wat er is gebeurd, niet zullen afkeren van de landen van het voormalige Sovjetblok, waaronder Oekraïne, die zich van de Russische invloed willen bevrijden. De burgers van Oekraïne mogen niet het slachtoffer worden alleen omdat hun politici hebben gefaald.
Evgeni Kirilov
(EN) Mevrouw de Voorzitter, in het algemeen kan ik mij scharen achter de collega's die de actieve rol van het Tsjechische voorzitterschap toejuichen.
Ik sta echter niet achter de politieke toon van vicepremier Vondra in zijn inleidende opmerkingen. Zijn politieke toon is te kalm. We hebben weliswaar met één stem gesproken en doen dat nog steeds, maar deze stem is niet sterk genoeg. Als we immers kijken naar het lot van de miljoenen burgers die zwaar te lijden hebben onder deze strenge winter, is kalmte niet op zijn plaats. Ik vraag me af waarom dat zo is. We moeten in actie komen en ik steun de collega's die om een onderzoek verzocht hebben, omdat we moeten achterhalen welke van de twee partijen de meest onverantwoordelijke is. Zij dragen beide verantwoordelijkheid! Misschien is de reden van deze kalme politieke toon wel het feit dat behalve Rusland nu ook Oekraïne bij deze kwestie betrokken is, en dat is niet correct.
Ik ben werkelijk van mening dat niet alleen dit Parlement, maar ook het voorzitterschap zijn stem luid en duidelijk moet laten horen namens de burgers die het zwaar te verduren hebben.
Fiona Hall
(EN) Mevrouw de Voorzitter, uit deze crisis blijkt hoe belangrijk het is de energieafhankelijkheid van de EU te verminderen. We mogen in de discussie over de energievoorziening echter niet vergeten dat ook vraagbeheersing hierbij van fundamenteel belang is.
Er is als doel gesteld de energie-efficiëntie in de EU tegen 2020 met 20 procent te verbeteren. Daarnaast zijn er diverse onderdelen in de wetgeving gericht op energiebesparing. Deze maatregelen voor verbetering van de energie-efficiëntie zullen niet alleen bijdragen aan de aanpak van de klimaatverandering en energiearmoede, maar ook zorgen voor een aanzienlijke verbetering van de energiezekerheid van Europa.
Er is natuurlijk een goede reden waarom het actieplan voor energie-efficiëntie van de Commissie een internationaal element bevat. Daarmee wordt namelijk onderstreept hoe belangrijk het is dat de energie-efficiëntie in de landen buiten Europa wordt verbeterd, zeer zeker in de landen die energie leveren en doorvoeren naar Europa. Het is een feit dat als zij minder verbruiken, wij waarschijnlijk meer krijgen. Het belang daarvan gaat veel verder dan de directe politieke dimensie van deze crisis.
András Gyürk
(HU) Mevrouw de Voorzitter, ik stel voor om duidelijke taal te spreken. De Europese Unie heeft niet geleerd van haar ervaringen in de Russisch-Oekraïense gascrisis van 2006 en heeft behoorlijk gefaald in de huidige crisis. Besluitvormers reageerden op de sluiting van gaskranen alsof dat helemaal niet te verwachten was. De tot dusver ernstigste onderbreking van de energievoorziening is misschien een laatste wake-upcall voor de lidstaten om stappen te ondernemen voor de vermindering van onze energieafhankelijkheid .
Ik ga ervan uit dat het inmiddels voor iedereen duidelijk is geworden dat het tussen Rusland en Oekraïne uitgebroken conflict geen privaatrechtelijk geschil tussen twee partijen is, al was het alleen maar omdat honderden miljoenen burgers uit EU-lidstaten erdoor worden getroffen. Met deze crisis wordt niet alleen het gemeenschappelijke energiebeleid maar ook de solidariteit binnen de Unie op de proef gesteld.
De hamvraag is nu of de lidstaten voorbij kunnen gaan aan het op individuele akkoorden gebaseerde beleid dat ze tot nu toe hebben gevoerd. De hamvraag is of de Europese Unie in staat is unaniem haar stem te laten horen en op te treden in een cruciale zaak.
Eluned Morgan
(EN) Mevrouw de Voorzitter, ik ben blij om de heer Vondra terug te zien. Ik wil hem bedanken voor zijn uitleg over de ernst van de situatie. Ik vraag mij wel af wanneer de Raad zal inzien dat onze zwakke positie zal voortduren zolang de EU naar buiten toe niet met één stem over energiezaken spreekt, met name tegenover Rusland en Oekraïne.
Ik zal een voorbeeld geven van een geval waarin de Raad dit niet doet. We zullen binnenkort beginnen met de onderhandelingen over de tweede lezing van het pakket over de energieliberalisering. De Commissie heeft een zorgvuldig geformuleerd standpunt ingenomen ten aanzien van de derde landen die investeren in de EU, wat deed vermoeden dat de Commissie namens de EU over deze onderwerpen sprak. Maar wat deed u in de Raad? U trok zich terug achter de nationale standpunten en zei: "Nee, wij willen als lidstaten het laatste woord; dat is niet aan de Commissie”.
Het is deze 'verdeel-en-heers'-tactiek, de oudste truc uit de doos, waarvoor u en uw collega's zijn gevallen. Zolang u niet inziet dat wij onze krachten moeten bundelen om internationaal meer invloed te hebben, zullen wij altijd in een kwetsbare positie verkeren. U zult de Europese burgers moeten uitleggen waarom zij nu in de kou zitten. U moet uw standpunt in deze veranderen. Gaat u dat doen?
Alexandr Vondra
fungerend voorzitter van de Raad. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, ik wil u allereerst mijn excuses aanbieden. Ik ben hier voor het eerst en wellicht heeft mijn langdurige inleiding bijgedragen aan de ontstane vertraging. Ik denk echter dat de samenvatting van wat wij hebben gedaan vanaf de vroege ochtend van 1 januari, de moeite waard was.
Spreken met één stem is precies wat wij nastreven in dit avontuur. Ik denk dat we daarin vooralsnog goed geslaagd zijn.
U refereerde aan het interne energiepakket. Dit onderwerp valt buiten het huidige debat, waarin de crisissituatie besproken wordt. Ik kan u echter, op basis van wat ik weet over de discussie in de Raad, vertellen dat de diverse punten van zorg omtrent een volledige spreiding simpelweg voortvloeiden uit strategische belangen in een aantal landen. Het betreft hierbij het debat over een 'derde-landclausule', enzovoort. Zoals ik echter in mijn verklaring al zei, beschouwt het Tsjechische voorzitterschap dit als een van haar prioriteiten. We zullen er dan ook alles aan doen om een oplossing en compromis te vinden tussen de Raad en het Parlement.
U mag echter niet verwachten dat er een miraculeuze oplossing zal komen, zoals in de gaskwestie in Midden- en Oost-Europa. Het is een groot verschil of de situatie zich afspeelt op een eiland, waar je de vrijheid hebt om energie naar elke gewenste haven te brengen, of in landen zoals Slowakije of Bulgarije. U hebt gelijk als u stelt dat er landen zijn, ook in die specifieke regio, die beter voorbereid zijn op een dergelijke noodsituatie. We moeten echter ook beseffen dat je bijvoorbeeld niet zomaar overal faciliteiten voor gasopslag kunt bouwen. Daarvoor heb je de juiste geologische omgeving nodig.
Wij hebben in ons land bijvoorbeeld het geluk dat alle opslagfaciliteiten in het oosten van het land liggen. We kunnen van daaruit gas oppompen en distribueren, zelfs als er nagenoeg geen gas van buitenaf wordt geleverd. We redden het hiermee een paar weken of maanden, maar langer niet. Dan zijn er echter nog de moeilijke geologische locaties in het westen van het land, waarbij het niet eenvoudig is in omgekeerde richting te leveren. De pijpleidingen moeten daartoe zijn uitgerust met compressoren, anders leidt dit tot problemen.
Tegen degenen die stellen dat de kwestie een politiek probleem is, een probleem dat verband houdt met het spreken met één stem, kan ik op grond van al mijn ervaring zeggen dat dit natuurlijk een politiek probleem is. Het is een politiek probleem omdat mensen nu in de vrieskou zitten; dat maakt het een moeilijke politieke situatie. Ik ben het natuurlijk eens met onder andere Jacek Saryusz-Wolski en István Szent-Iványi die stellen dat deze situatie een cynisch spel is waarin het er in feite om gaat wie de macht krijgt over de infrastructuur in het betreffende land. Anderen, zoals Hannes Swoboda en Jan Marinus Wiersma, zeiden dat we de situatie niet zwart-wit mogen zien en dat de aandacht ook op Oekraïne moet worden gevestigd - ook u hebt gelijk: Oekraïne maakt de zaak niet eenvoudiger. Dat is in ieder geval mijn visie. We mogen echter niet vergeten dat Bulgarije en Slowakije in een verschrikkelijke situatie terecht zijn gekomen, omdat er een land is dat deze moeilijke situatie wil uitbuiten en deze landen in conflict wil laten komen met Oekraïne. Dat is wat we nu kunnen zien, op basis van de ontwikkelingen van vandaag bijvoorbeeld. De situatie is dus complex - en wat kunnen wij doen?
Dan zijn er degenen die bang zijn om überhaupt aan het spel deel te nemen omdat ze het beschouwen als een spelletje 'zwartepieten' waarbij degene die de zwarte piet krijgt, uiteindelijk voor de rekening moet opdraaien. Ik denk niet dat een dergelijke angst van moed getuigt. Een moedig persoon is bereid om een risico te nemen.
Waarom kopen we geen gas aan de grens tussen Oekraïne en Rusland? Een uitstekend voorbeeld! We hebben hierover gesproken, maar wie zijn de contractanten van de EU? Dat zijn particuliere bedrijven die bang zijn omdat ze geen grip hebben op de aanvoer van gas. Er zou vanzelfsprekend een oplossing moeten zijn, maar Oekraïne zal dan bereid moeten zijn om een belang in de pijpleiding op te geven. Zoals u weet verbiedt het Oekraïense parlement dit. Zij zijn dus niet bereid om deze stap te zetten. Europese bedrijven zouden een bepaalde rol moeten spelen, maar niets kan bereikt worden binnen enkele weken of zelfs maanden. De druk moet daarom worden opgevoerd. Zoals we bijvoorbeeld vandaag hebben gesteld, moeten er juridische stappen worden genomen. Ik denk dat dit belangrijk is voor beide partijen.
Ik wil niet in herhaling vallen en weer meer tijd in beslag nemen dan de bedoeling is. Ik wil u vooral bedanken voor de belangstelling en actieve houding, van Jacek Saryusz-Wolski, van de PPE-DE-Fractie, en van alle anderen hier. We hebben uw hulp en betrokkenheid nodig. We hebben u nodig om deze kwestie onder de aandacht te brengen in de Europese landen waar het geen voorpaginanieuws is. Dat geldt met name voor dit deel van Europa dat niet in een crisissituatie verkeert. Dat zou ons helpen om op een actiever manier te spreken met één stem.
Ten slotte ben ik het eens ben met de meesten hier die een meer strategische benadering bepleiten met oplossingen op de middellange en lange termijn. Dat is precies wat het Tsjechische voorzitterschap wil bereiken. We hebben zes maanden - en wellicht vier maanden voor ons werk met u - maar we zijn het volledig eens met de Commissie en de lidstaten om dit punt hoog op de agenda te zetten voor de Europese Raad van maart. Daarnaast zullen wij natuurlijk in mei de Zuidelijke Corridor-top organiseren die gericht zal zijn op meer spreiding van de energievoorziening zoals het Nabucco-project en andere.
Benita Ferrero-Waldner
lid van de Commissie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, ik zal proberen het zo kort mogelijk te houden. Voor het buitenlands beleid zijn er grote gevolgen en we zijn na het incident in 2006 begonnen hiernaar te kijken. Het belangrijkste is de vraag wat we in de toekomst samen kunnen doen. Een probleem dat we daarbij hebben, is natuurlijk het Verdrag. Er is in het Verdrag geen gemeenschappelijk extern veiligheidsbeleid opgenomen. Met de solidariteitsclausule in het Verdrag van Lissabon kan een betere coördinatie worden bereikt, zoals door velen is genoemd. Ten tweede zijn we al twee jaar bezig met energiediplomatie. Er zijn diverse memoranda ondertekend. We werken eraan, maar een groot deel is nog theorie of in voorbereiding. Het is erg moeilijk om alle betrokken partijen op hetzelfde moment bij elkaar te krijgen. Normaal gesproken kunnen wij alleen zorgen voor het kader, zoals wij dat bijvoorbeeld bij Nabucco hebben gedaan. Vervolgens hebben we geprobeerd de vereiste hoeveelheid gas te krijgen voor de voorziening en bouw van Nabucco. Hiervoor zijn denk ik publiek-private partnerschappen nodig. Tot zover mijn tweede punt. Mijn derde punt is dat, zoals we allemaal weten want het zo vaak genoemd, dat dit gasconflict een commercieel conflict is, waarmee echter ook grote politieke belangen gemoeid zijn.
We zien ook dat het zeer slecht gesteld is met de betrekkingen tussen Rusland en Oekraïne, maar ons hoofddoel moet zijn om de situatie zo goed mogelijk te stabiliseren. Een van de mogelijkheden is ons nieuw idee omtrent het 'oostelijk partnerschap', dat is gericht op samenwerking tussen de oostelijke partners. Met betrekking tot Oekraïne zullen we eind maart een gezamenlijke internationale conferentie van investeerders houden over de verbetering en modernisering van het Oekraïense gasdoorvoersysteem. Ik denk dat deze conferentie bijzonder gelegen komt. Ten aanzien van de bilaterale betrekkingen - EU-Rusland of EU-Oekraïne - denk ik dat het duidelijk is dat de energievoorzienings- en doorvoeraspecten van de nieuwe overeenkomsten waarover nu wordt onderhandeld, een groter belang hebben gekregen en zullen worden meegenomen.
Mijn laatste punt is dat we niet alleen naar het oosten moeten kijken, maar ook naar het zuiden. We hebben al met verschillende Arabische landen gewerkt aan initiatieven om via Turkije hopelijk gas te krijgen voor een Nabucco-pijpleiding. Dat betekent dat wij ons in de toekomst moeten richten op diversificatie van pijpleidingen, bronnen en, natuurlijk, van verschillende soorten energie - zoals al eerder werd gezegd. Daarvoor is tevens een adequate juridische basis vereist en dat is niet eenvoudig.
Andris Piebalgs
lid van de Commissie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, geachte afgevaardigden, ik ga maar een paar dingen zeggen. Allereerst is het onze taak om de leveranties onmiddellijk weer op gang te brengen omdat mensen lijden, omdat de industrie lijdt, omdat mensen hun baan kwijtraken. Dat is de belangrijkste taak, niet om extra belemmeringen te creëren.
Daarna moet er echter een analyse plaatsvinden en er moeten maatregelen genomen worden. We zullen een aantal van onze stereotypen moeten herzien, want als je het conflict in 2006 als waarschuwing ziet, kan het huidige conflict een ware schok genoemd worden.
In feite onderschatten we wat er werkelijk gebeurd is. Als de regeringen van twee landen elkaar beschuldigen van het afsluiten van de gaspijpleidingen, dan is de enige conclusie die ik kan trekken - omdat ik de landen en regeringen vertrouw - dat er iemand met de pijpleidingen geknoeid heeft, en dat is erg moeilijk te geloven.
Wat er gebeurd is, is dus echt opmerkelijk en het moet een belangrijke plaats krijgen in het energiebeleid dat we proberen te ontwikkelen. Daarom vind ik dat er op geen enkel onderwerp nog een taboe mag rusten. We moeten concreet bespreken hoe we de energievoorziening onder alle omstandigheden veilig kunnen stellen.
En eerlijk gezegd had ik nooit verwacht dat de toevoer volledig zou worden afgesloten. Het kwam nooit in mij op en het was ook voor mij een schok. U kunt mij als commissaris Energie verwijten dat ik dit had moeten voorzien, maar het was op geen enkel moment te verwachten. Het is een ongekende gebeurtenis die nog nooit eerder is voorgekomen en waarop we in de toekomst voorbereid zullen moeten zijn.
De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen plaats (donderdag 15 januari 2009).
Schriftelijke verklaringen (artikel 142)
Cristian Silviu Buşoi  
schriftelijk. - (RO) De Europese Unie wordt opnieuw geconfronteerd met een crisis in de aardgasvoorziening. Het is onduidelijk wie hier de schuldige is. Rusland? Oekraïne? Allebei? Ik verzoek de Europese Commissie dringend om informatie te verstrekken waarin wordt aangegeven waardoor deze crisis is ontstaan. De Europese Unie moet haar verantwoordelijkheid nemen en verklaren wie nu eigenlijk schuld heeft.
De crisis heeft, helaas, duidelijk gemaakt dat veel landen in de Europese Unie kwetsbaar zijn voor energiechantage en uiteindelijk het slachtoffer kunnen worden van de misverstanden - die meer van politieke dan van economische aard zijn - tussen de landen van de voormalige Sovjet-Unie. Het is duidelijk dat we haast moeten maken met het creëren van een gemeenschappelijk Europees energiebeleid, dat onder andere op een gemeenschappelijk buitenlands beleid moet zijn gebaseerd. We moeten het proces van diversificatie van de aardgasbronnen en gastransportroutes versnellen. Meer haast maken met het Nabucco-project is werkelijk van cruciaal belang.
Ik denk dat de commissaris voor Energie een verslag moet voorleggen, waarin precies wordt aangegeven welke actie het afgelopen jaar door de Commissie is ondernomen, of liever gezegd, NIET is ondernomen, om het Nabucco-project te ondersteunen.
Sylwester Chruszcz  
schriftelijk. - (PL) In dit debat is al heel wat gezegd over de problemen met de gasvoorziening en over de verhoudingen, de onderlinge verbanden en de afhankelijkheid van de Europese economieën. We moeten onze conclusies uit deze crisis trekken.
We moeten het project Jamal 2 bestuderen, een rationeel project dat beantwoordt aan onze belangen. Het is niet alleen beter dan een leiding naar Duitsland via de Oostzee en dus niet door Polen, maar het versterkt ook onze energiezekerheid. Als de lijn Jamal 2 er komt, zou dit een aanzienlijk grotere doorvoer van gas via Polen naar Europa betekenen. Dat is een veel rendabeler en doeltreffender oplossing dan de Noordse gaspijpleiding en ze zou bovendien een stuk sneller aangelegd kunnen worden.
Ik ben van mening dat onze inspanningen die richting moeten uitgaan om zo de energiezekerheid van alle lidstaten van de EU veilig te stellen.
Corina Creţu  
schriftelijk. - (RO) Door de gascrisis worden twee grote problemen van de Europese Unie duidelijk zichtbaar.
We hebben nog steeds geen gemeenschappelijke strategie op energiegebied omdat de hiervoor benodigde cohesie ontbreekt. Op dit moment zijn elf van de zevenentwintig EU-lidstaten getroffen, doordat de voorzieningen zijn afgesneden. Afhankelijkheid van het Russische gas is echter een gemeenschappelijk probleem van voorzieningszekerheid, gezien het feit dat het energiewapen ieder moment gebruikt kan worden, vooral tegen de voormalige satellietstaten van Rusland. In deze situatie is het de plicht van de EU om voor de nieuwe lidstaten een oplossing te vinden waardoor continue energievoorziening wordt gegarandeerd. Het echte probleem voor Europa is de diversificatie van de gasbronnen en niet de transportroutes tussen Rusland en de EU.
In de tweede plaats laat de gascrisis de zwakte van de verdeelde, aarzelende Europese Unie zien. Een van de opvallende tekortkomingen ligt bij het EU-voorzitterschap. Vooral in tijden van crisis hebben we een stem nodig die namens de EU spreekt. Een meerstemmig koor kan het idee van een verenigd Europa belachelijk maken, om maar te zwijgen van zijn internationale imago en invloed. Daarom moet er een Europees voorzitterschap voor een langere periode worden ingesteld, dat ook onafhankelijk is van politieke structuren van lidstaten.
Daniel Dăianu  
schriftelijk. - (EN) Opnieuw een waarschuwing.
De huidige gascrisis laat opnieuw zien hoe zwak en ineffectief ons EU-energiebeleid is. Als nationale regeringen in de EU onder grote druk komen te staan, vallen ze primair terug op hun eigen middelen en bronnen. Dat is niet verrassend onder de gegeven omstandigheden, maar het laat wel zien dat er ook in dit opzicht een gebrek aan solidariteit bestaat in de EU. Deze crisis maakt ook duidelijk welke stappen noodzakelijk zijn voor een toekomstig EU-energiebeleid, als men een dergelijk beleid echt wil. Net zoals bij olievoorraden zouden we faciliteiten voor gasopslag moeten ontwikkelen. Er is diversificatie nodig van gasleveranciers, aanvoerroutes en leveringsmechanismen (zoals bij vloeibaar aardgas). De uitvoering van het Nabucco-project zou moeten worden versneld en de EIB zou moeten bijdragen aan de financiering van dit project. Het argument dat er niet genoeg gas beschikbaar zou zijn als er nieuwe transportroutes moeten worden ontwikkeld, is niet steekhoudend. We moeten de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen versnellen en energie besparen. Ten slotte moeten we energieverbindingen tussen de EU-lidstaten tot stand brengen zodat zij elkaar in geval van nood kunnen helpen.
Dragoş Florin David  
schriftelijk. - (RO) Mevrouw de Voorzitter, commissaris, dames en heren, de energiesector is een belangrijke economische en geopolitieke factor. Momenteel zijn we voor de helft van de energievoorziening in de EU van import afhankelijk, en voorspeld wordt dat de aardgasvoorziening in 2030 voor 70 procent en de olievoorziening voor 100 procent uit import zal bestaan. Dit zouden voor ons de belangrijkste redenen moeten zijn om heel snel een gemeenschappelijk energiebeleid te ontwikkelen. Dit gemeenschappelijke energiebeleid zou op de volgende drie pijlers opgebouwd moeten zijn: het volledig aan elkaar koppelen van de nationale netwerken op EU-niveau, diversificatie van onze bronnen en actieve maatregelen om energie te besparen.
Al deze maatregelen moeten ook voorkomen dat er energiecrises ontstaan, zoals de huidige crisis met de gasvoorziening uit Rusland door Oekraïne, wat grote problemen veroorzaakt voor de EU-bevolking en haar economie ontwricht. Kun je echt gas stelen van een netwerk, als een portefeuille uit een broekzak? Kun je een voorziening zo maar afsluiten, in een paar minuten, zonder van tevoren de gebruiker te waarschuwen? Ik denk dat we naar oplossingen voor de energiezekerheid van de EU moeten kijken, voordat we een onderzoek doen naar de niet-naleving van internationale verdragen en overeenkomsten en naar het feit dat de leverancier die het grootste deel van zijn inkomsten uit de gasexport haalt, Europeanen die altijd trouw dit gas betalen, onverschillig en ongeïnteresseerd behandelt.
András Gyürk  
schriftelijk. - (HU) De Europese Unie heeft niet geleerd van de ervaringen tijdens de Russisch-Oekraïense gascrisis in 2006. Besluitvormers reageerden op de sluiting van gaskranen alsof dat helemaal niet te verwachten was. De tot dusver ernstigste onderbreking van de energievoorziening is misschien een laatste wake-upcall voor de lidstaten: ze moeten stappen ondernemen om hun energieafhankelijkheid te verminderen. Het conflict dat is uitgebroken tussen Rusland en Oekraïne is geen privaatrechtelijk geschil tussen twee partijen, al was het alleen maar omdat honderden miljoenen burgers uit EU-lidstaten erdoor worden getroffen.
Met deze crisis wordt niet alleen het gemeenschappelijke energiebeleid maar ook de solidariteit binnen de Unie op de proef gesteld. De hamvraag is nu of de lidstaten verder kunnen kijken dan het op individuele akkoorden gebaseerde beleid dat ze tot nu toe hebben gevoerd. De hamvraag is of de Europese Unie in staat is unaniem haar stem te laten horen en op te treden in een cruciale zaak.
De passiviteit van de afgelopen dagen is vooral pijnlijk omdat de Europese Commissie de stappen waarmee de afhankelijkheid van Europa kan worden verminderd, goed in kaart had gebracht. We kunnen het alleen maar eens zijn met de bepalingen in het actieplan voor energiezekerheid en solidariteit. Er moeten zo snel mogelijk investeringen worden gedaan voor de aanleg van alternatieve aanvoerroutes en de verbinding van de bestaande netwerken. Subsidies voor energie-efficiënte investeringen moeten worden uitgebreid en de energiedimensie van het buitenlandse beleid van de EU dat nu vorm krijgt, moet worden versterkt.
Ik ben van mening dat de huidige crisis veel minder drastische gevolgen zou hebben gehad als de lidstaten niet pas op het laatste moment wakker waren geschud en ze zich niet alleen verbaal achter een gemeenschappelijk EU-energiebeleid hadden geschaard.
Filip Kaczmarek  
schriftelijk. - (PL) Het ziet ernaar uit dat de huidige crisis in verband met de gasleveringen aan Oekraïne en de Europese Unie een veel grotere betekenis heeft dan de vorige crisissen, die voortvloeiden uit de monopoliepositie van Rusland met betrekking tot de gasbevoorrading van de Europese markt. Deze crisis stelt ons in staat de eigenlijke betekenis te begrijpen van concepten en termen die we vaak gebruiken maar niet altijd vatten. Ik denk hier aan energiezekerheid, Europese solidariteit, een gemeenschappelijk energiebeleid of diversificatie van bevoorrading en methodes om gas en andere brandstoffen tot bij ons te krijgen. Om conclusies te trekken hoeven we zelfs de echte motieven voor het optreden van Rusland niet te kennen. Kennis van de motieven is uiteraard belangrijk om de handelwijze van de verschillende landen en bedrijven ethisch en politiek te beoordelen, maar ongeacht de beweegredenen van de betrokkenen bij de overeenkomst, blijft het een feit dat een deel van de inwoners van de Europese Unie als gevolg van deze situatie blootgesteld werd aan de pijnlijke gevolgen van gastekort. De waarheid is van belang maar vervangt het gas niet. Laten we deze gelegenheid benutten om degelijke antwoorden te zoeken op een paar vragen. Zijn we in staat om uit deze situatie de juiste conclusies te trekken? Kunnen we verder kijken dan de kortzichtige invalshoek van de politieke partijen die momenteel in de oppositie zitten en van de situatie cynisch gebruik maken om ongegronde aanvallen op hun eigen, nationale regeringen te ondernemen? Zal de Nabucco-gasleiding aangelegd worden? Zullen we de omvang van de verplichte brandstofreserves verhogen? Zullen de ideologische tegenstanders van kernenergie hun houding overdenken? Ik hoop van wel.
Janusz Lewandowski  
schriftelijk. - (PL) Mijnheer de Voorzitter, de huidige gascrisis leert ons een duidelijke les. De Europese Unie moet er conclusies uit trekken. Dit is het zoveelste voorval dat de machteloosheid van zevenentwintig landen blootlegt, en hopelijk de laatste! Dat verwachten de inwoners van Europa toch, zelfs in de landen die geen rechtstreeks nadeel ondervinden van de blokkade van gasleveringen en niet in grote mate afhankelijk zijn van de leveringen van Gazprom?
Het solidariteitsmechanisme, dat onduidelijk geschetst werd in de richtlijn van 2004, is in het geheel niet aangepast aan de uitdagingen van vandaag. Er zijn afspraken nodig over een praktisch gemeenschappelijk beleid met betrekking tot energiesolidariteit, -zekerheid en -diversificatie. Het gaat hier niet om slogans. Investeringen in infrastructuur zijn noodzakelijk. De anticrisisbeveiliging moet verbeterd worden in de vorm van meer opslagcapaciteit voor gas. Energiesolidariteit vraagt om grensoverschrijdende aansluitingen die de transportnetwerken van de verschillende landen onderling verbinden. Dit is heel goed zichtbaar in Polen, een land dat hoofdzakelijk bevoorraad wordt via gasleidingen uit Rusland die niet door Oekraïne lopen. Daardoor is Polen minder blootgesteld aan de huidige crisis, maar tegelijk ook afgesloten van het transport- en opslagsysteem in West-Europa.
Het is zorgwekkend dat niet alleen Rusland maar ook Oekraïne als gevolg van deze crisis hun geloofwaardigheid verliezen. Dit effect van de gasoorlog is niet minder belangrijk dan de tijdelijke problemen van de afnemers tijdens een strenge winter!
Marusya Ivanova Lyubcheva  
schriftelijk. - (BG) Het is voor ons erg moeilijk om te discussiëren over de gascrisis als de Raad, het Europees Parlement en de Europese Commissie machteloos stonden bij het beëindigen van die crisis. Hoe ontoereikend het debat ook moge zijn, het is wel erg belangrijk. Graag wil ik alle collega's uit de diverse fracties en lidstaten bedanken voor hun steunbetuigingen aan het adres van Bulgarije en de andere landen die hebben geleden onder de crisis.
Toch is dit niet genoeg om gas tevoorschijn te toveren en normale Europese leefomstandigheden te creëren voor onze medeburgers. Als gevolg van deze crisis is Bulgarije van een energiecentrum op de Balkan veranderd in een hoofdkwartier van de gascrisis.
Daarom moet er onmiddellijk actie worden ondernomen. De crisis heeft humanitaire en economische gevolgen en brengt ons land, dat al zo sterk getroffen is door de heersende financiële en economische crisis, verder aan het wankelen. Het Europees Parlement moet een resolutie aannemen met zijn standpunt en met de maatregelen waarmee we de crisis kunnen overwinnen. Dat moet nu meteen gebeuren. En bij die maatregelen mogen kernenergie en het zoeken naar nieuwe aardgasbronnen niet ontbreken. We hebben nood aan een nieuw mechanisme voor ons optreden en aan nieuwe instrumenten.
Als het Europees Parlement nu geen deel uitmaakt van de oplossing van het probleem, gaat het deel uitmaken van het probleem zelf. Dat zal een negatief politiek resultaat opleveren voor de EU.
Marian-Jean Marinescu  
schriftelijk. - (RO) De huidige crisis heeft opnieuw duidelijk laten zien dat afhankelijkheid van de Russische energiebronnen het belangrijkste probleem is, samen met het feit dat Rusland van deze situatie gebruikmaakt op een manier die afwijkt van internationale standaardprocedures.
De verklaringen van de voorzitter van de Europese Commissie en de voorzitter van de Raad tijdens de crisis, waarbij werd verwezen naar een verandering in de betrekkingen van de EU met Rusland, moeten in daden worden omgezet.
Het Verdrag van Lissabon moet worden geratificeerd zodat we een gemeenschappelijk energiebeleid kunnen ontwikkelen.
We moeten onmiddellijk beginnen met de aanleg van de Nabucco-gaspijpleiding.
Er moeten beslist energieprojecten worden bevorderd die het Zwarte Zeegebied zichtbaarder maken en er moeten energiebronnen uit het gebied rond de Kaspische Zee worden gebruikt.
De uitbreiding van de Europese Energiegemeenschap naar het oosten en het opnemen van energie als prioritair onderwerp in het nieuwe kader dat door het oostelijke partnerschap is ontstaan, kunnen ook een bijdrage leveren aan het oplossen van de huidige situatie.
Katrin Saks  
Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de fungerend voorzitter van de Raad.
Het is jammer dat het Tsjechische voorzitterschap niet kon beginnen zoals gepland, maar zich moest bezighouden met de oplossing van het gasconflict tussen Rusland en Oekraïne, zoals het vorige voorzitterschap moest beginnen met pogingen om de oorlog tussen Rusland en Georgië te beëindigen.
Alles heeft echter ook een positieve kant. Dankzij deze oorlog om de gasvoorziening zijn energiekwesties op de voorgrond getreden en is vooral het besef ontstaan dat een gemeenschappelijk energiebeleid noodzakelijk is.
Dit gemeenschappelijk energiebeleid kan echter alleen in Brussel vorm worden gegeven indien de lidstaten door een gemeenschappelijk belang worden gemotiveerd en geen bilaterale overeenkomsten sluiten over voorwaarden die alleen voor hen gunstig zijn. Wat dit betreft moet het gemeenschappelijk beleid komen uit de hoofdsteden van de lidstaten en niet uit de achterkamertjes in Brussel, zoals men zou verwachten.
Ik hoop dat het voorzitterschap succes heeft met het versterken van dit besef.
Toomas Savi  
schriftelijk. - (EN) Rusland heeft de gasleveranties stopgezet op een voor de Europese consumenten zeer ongunstig moment. Het is dan ook essentieel dat de gasleveranties per direct worden hervat. Als de crisis is opgelost, zullen we echter goed moeten kijken naar onze afhankelijkheid van Russisch gas, en er zijn twee aspecten die daarbij in het oog moeten worden gehouden.
Ten eerste moet Rusland garanderen dat het zijn verplichtingen tegenover de EU kan nakomen. Het uitvallen van verouderde techniek en infrastructuur kan een risico vormen voor een stabiele gaslevering aan de EU. Men dient ook te bedenken dat ondanks de ambitieuze plannen ten aanzien van de Nord Stream-gaspijpleiding, er geen zekerheid is dat de aardgasvelden van Rusland voldoende gas kunnen leveren om aan zijn verplichtingen te voldoen.
Ten tweede heeft het Kremlin in de geschiedenis wel vaker economische instrumenten gebruikt als politieke middelen. De Europese Unie mag nooit het slachtoffer worden van een dergelijke politiek gedrag. Ik vind dat de EU zijn energiepakket moet spreiden om afhankelijkheid van één aardgasleverancier te voorkomen.
Daniel Strož
(CS) Ik geloof dat bij het probleem van de gasvoorziening vanuit Rusland via de Oekraïne naar de EU twee aspecten meetellen. Om te beginnen zijn er heel wat mensen die verontwaardigd roepen: "Hoe durft Rusland dit te doen?". En dan vraag ik me af: "Waarom niet?". De EU is in de eerste plaats een neoliberale onderneming, waarin de markt verwacht wordt elk probleem op te lossen. Waarom zou Rusland dan niet het recht hebben om als onderneming op te treden en betaling te verlangen van hetgeen men dit land verschuldigd is? De gascrisis is niet veroorzaakt door Rusland, maar door Oekraïne, en het is geen politiek, maar nu juist een economisch probleem. Dat moet iedereen nu maar eens begrijpen! Het tweede punt is dat - en ik heb daar al vaker kritische kanttekeningen bij geplaatst - de organen en instellingen van de EU - het Parlement niet uitgezonderd - zich zo vaak bezig houden met irrelevante problemen en zo de aandacht van werkelijk belangrijke onderwerpen afleiden. De legitieme beslissing van Rusland om de gasleveringen te staken was daarvan een goed voorbeeld. De EU heeft Oekraïne allerlei, eigenlijk beschamende concessies gedaan om dit land als een soort "beschermende filter" te laten functioneren. En dat terwijl de EU, in plaats van zich bezig te houden met de volmaakt gevormde komkommer, al veel eerder rekening had moeten houden met de mogelijkheid van een crisis. Wat heeft de EU nu eigenlijk gedaan om de Slowaken en de Bulgaren, de landen die het ergst van deze gascrisis te lijden hebben, te helpen? Heeft de EU deze mensen wel kunnen helpen? Indien niet, dan is er toch iets mis met de integratie.
Kristian Vigenin  
schriftelijk. - (BG) In de gasoorlog tussen Rusland en Oekraïne zijn degenen die het minst schuldig waren het zwaarst getroffen. De huidige situatie toont onomstotelijk aan hoe afhankelijk Europa is, niet alleen van het land van herkomst van haar energiebronnen, maar ook van de doorvoerlanden. De situatie toont ook aan hoe onterecht de kritiek wel was op alternatieve pijpleidingen zoals voorzien in bijvoorbeeld de projecten Nord Stream en South Stream. Helaas toont ze ook aan hoe onmachtig de Europese Unie is om haar zwaarst getroffen lidstaten te helpen en de veiligheid van haar burgers te garanderen.
Het belangrijkste wat we nu moeten doen, is ervoor zorgen dat de gasleveranties worden hervat. Daarnaast moet de EU al haar politieke potentieel benutten om Rusland en Oekraïne zover te brengen dat ze de achttien lidstaten die zij gegijzeld hebben, vrijlaten.
Als tweede maatregel moet steun worden verleend aan de zwaarst getroffen landen. Gezien de economische crisis en de krimpende markten kan een tekort aan gas een fatale klap zijn voor veel ondernemingen in mijn land. Duizenden mensen zullen hun baan verliezen. Wie gaat daarvoor de verantwoordelijkheid dragen?
De derde en belangrijkste maatregel van een plan voor de lange termijn is de aanleg van alternatieve gasleidingen, op de eerste plaats het Nabucco-project, investeringen in verbindingen tussen de gasnetwerken van de lidstaten en de bouw van opslagfaciliteiten om voor grotere reserves te zorgen.
Er is maar één conclusie mogelijk: we hebben behoefte aan één Europees beleid, maar het is jammer dat we dit altijd beseffen na een diepe crisis.
Andrzej Tomasz Zapałowski  
schriftelijk. - (PL) Mijnheer de Voorzitter, de crisis in verband met de gasleveringen aan de EU, Oekraïne en de Balkan moet voornamelijk beschouwd worden als een onderdeel van de strijd om politieke en economische invloed in de voormalige Sovjetrepublieken.
Het land waarom momenteel gevochten wordt, is Oekraïne. Rusland heeft zich gemengd in de verkiezingscampagne in dit land. Op die manier wilde het aan de Oekraïense bevolking tonen dat Oekraïne goedkoop aan gas en aardolie kan geraken als het met Rusland meespeelt.
Het huidige conflict toont ook aan dat geopolitieke invloed voor Rusland belangrijker is dan goede betrekkingen met de EU. Rusland heeft de economische kosten van het afsluiten van de gastoevoer ingecalculeerd in zijn strategie. Laten we onszelf daarom niet misleiden: dit is pas het begin van het spel om de macht in Oekraïne.
Met de blindheid die de Europese Unie zo eigen is, wil zij zich in het energievraagstuk blijven baseren op de import van gas en aardolie. De bestaande voorraden steenkool en bruinkool (onder andere in Polen) blijven daarbij onbenut. Ik weet niet of dat politieke dwaasheid is, of dat hier misschien gestreefd wordt naar het behoud van de invloed op de energievoorziening van bepaalde landen in de Gemeenschap.
Marian Zlotea  
schriftelijk. - (RO) De kwestie met betrekking tot het gas dat Oekraïne en de Europese Unie van Rusland afnemen, moet zo snel mogelijk worden opgelost. De Europese Unie heeft een energiezekerheidsbeleid nodig, alsmede diversificatie van haar bronnen en solidariteit in de energiesector om dit soort crises, waarvan haar burgers het slachtoffer worden, te voorkomen.
Meer dan de helft van de EU-lidstaten wordt getroffen door de stopzetting van de gasleverantie door Rusland. In Bulgarije is de gasleverantie aan de industrie gereduceerd of onderbroken, omdat dit land voor 90 procent afhankelijk is van Russisch gas.
Ik steun de houding van zowel het voorzitterschap als de Commissie om op beide partijen druk uit te oefenen en ze ertoe aan te zetten een dialoog aan te gaan en een compromis te vinden. Zonder technische coördinatie tussen beide partijen kan het gas niet geleverd worden. We moeten de dialoog met beide partijen in de toekomst gaande houden om te voorkomen dat we opnieuw in dergelijke situaties belanden.
De Raad en het Parlement stellen door middel van het nu behandelde energiepakket een aantal maatregelen voor, die met zich meebrengen dat er ten behoeve van de consument gebruik wordt gemaakt van meer energieleveranciers. We hopen dat dit pakket in tweede lezing zal worden aangenomen.
Deze crisis moet zo snel mogelijk worden opgelost, omdat zowel de burgers van Europa als de industrie hierdoor wordt getroffen. We hebben een gemeenschappelijk buitenlands beleid in de energiesector nodig.
