Debat over de toekomst van Europa (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde is het debat over de toekomst van Europa, waaraan de minister-president van Nederland en lid van de Europese Raad, de heer Jan Peter Balkenende, zal deelnemen. Ik heet hem van harte welkom in dit Parlement.
(Applaus)
Zeer geachte minister-president, het is mij een grote vreugde om u vandaag als minister-president van Nederland in het Europees Parlement welkom te kunnen heten om over de toekomst van de Europese Unie te discussiëren.
Mijnheer de minister-president Balkenende, het Koninkrijk der Nederlanden is niet alleen een van de oprichters van de Europese Unie, het stond de afgelopen vijftig jaar ook telkens weer in de voorhoede als het erom ging het eenmalige succesverhaal in de geschiedenis van ons werelddeel, de Europese eenwording, te bespoedigen en te verdedigen. Belangrijke verdragen en overeenkomsten van de Europese Unie dragen de namen van Nederlandse steden: het Verdrag van Maastricht, waarmee de grondsteen voor de Europese Unie gelegd werd, en het Verdrag van Amsterdam, dat het Europees Parlement uitgebreide medebeslissingsrechten toekende.
Des te pijnlijker was het voor ons dat de Nederlandse burgers een Ontwerpgrondwet die zulke belangrijke antwoorden voor de toekomst van Europa bevatte, in een referendum verworpen hebben. Samen met mijn collega's in het Europees Parlement en met u, mijnheer de minister-president, ben ik er echter van overtuigd dat de burgers van Nederland met deze beslissing geen "nee” tegen de Europese Unie zelf, haar nut en waarden tot uitdrukking gebracht hebben.
Het Europees Parlement weet uw bereidheid om vandaag met ons in discussie te gaan zeer te waarderen, vooral omdat nu de medewerking van alle 27 lidstaten nodig is om te komen tot een vernieuwd en bestendig fundament voor de Europese Unie. Het Duitse Raadsvoorzitterschap en met name bondskanselier Merkel werken momenteel met inzet van al hun krachten aan een oplossing die alle partijen tevreden stelt: de landen die het Verdrag niet geratificeerd hebben, maar ook de achttien lidstaten en daarmee de meerderheid van de bevolking van de Europese Unie, die het Verdrag al wel geratificeerd hebben.
Het Europees Parlement onderschrijft de inhoud van het Grondwettelijk Verdrag. We willen dat de kern daarvan werkelijkheid wordt. Daartoe behoren de noodzakelijke hervormingen en onze gemeenschappelijke waarden. Het Europees Parlement zal in geen geval genoegen nemen met een resultaat dat niet in het belang van de Europese Unie en haar burgers is.
Mijnheer de minister-president, wij zijn ons bewust van het feit dat juist ook de burgers van Nederland er alle belang bij hebben dat de Europese Unie toegerust is voor de uitdagingen van de toekomst en dat wij Europeanen in staat zijn gemeenschappelijke oplossingen voor wereldwijde problemen te vinden. Ik ben ervan overtuigd dat we met goede wil bij de onderhandelingen de komende weken en maanden niet alleen nader tot elkaar kunnen komen, maar ook een resultaat kunnen boeken dat een daadkrachtige, democratische en transparantie Europese Unie mogelijk maakt. Mijnheer de minister-president, ik vraag u nu het woord tot ons te richten.
Jan Peter Balkenende
minister-president van Nederland. Voorzitter, geachte leden van het Europees Parlement, commissaris Wallström, commissaris Frattini, dames en heren, hartelijk dank voor uw uitnodiging om met u in debat te gaan over de toekomst van Europa. Ook wil ik hier mijn dank uitspreken voor het zeer nuttige bezoek van Voorzitter Pöttering aan Nederland op 12 april jongstleden.
(DE) Mijnheer de Voorzitter, hartelijk dank voor uw komst naar Den Haag. Wij hebben uw aanwezigheid en uw bijdrage aan de discussie hogelijk gewaardeerd. Het was een belangrijk bezoek. Nogmaals hartelijk dank daarvoor!
Voorzitter, het is goed om terug te zijn in uw Parlement en ik bewaar goede herinneringen aan de ontmoetingen met u tijdens het Nederlandse voorzitterschap in 2004. We hebben prikkelende debatten gevoerd, waar ik toen veel inspiratie uit heb geput.
Maar vandaag sta ik hier in een andere hoedanigheid, namelijk als vertegenwoordiger van de lidstaat Nederland. Een pro-Europees land. Een land waar de algemene steun voor de Europese samenwerking altijd bovengemiddeld was, en nog steeds is. Eind 2006 stond 75 procent van de bevolking achter het lidmaatschap van de Europese Unie.
Een land met een open economie dat veel welvaart en werkgelegenheid dankt aan de kansen die de interne markt biedt. Een land dat een actieve rol wil spelen in de wereld, getuige ook de Nederlandse betrokkenheid bij opbouwmissies in Afghanistan en elders in de wereld. Daarbij is Nederland op samenwerking aangewezen. Maar Nederland is ook een van de twee lidstaten waar een duidelijke meerderheid van de bevolking in 2005 "nee" zei tegen het Grondwettelijk Verdrag, en u, Voorzitter, u refereerde daaraan.
Ik weet dat een grote meerderheid in uw Parlement wél voor het Grondwettelijk Verdrag was. En ik respecteer dat. Maar hoe het oordeel over de Grondwet ook is geweest, het is nu noodzakelijk om gezamenlijk een oplossing te vinden. Een oplossing die voor ons allen acceptabel is. Een oplossing die recht doet aan de zorgen van burgers die in Nederland en in Frankrijk heel zichtbaar aan de oppervlakte kwamen. Zorgen die ook elders leven: in landen die al hebben geratificeerd en landen waar nog geen besluiten zijn genomen.
Ik ben er zeker van, meneer de Voorzitter, dat bruggen kunnen worden geslagen. Omdat de overeenkomsten in de toekomstvisies groter zijn dan de verschillen. Omdat we een stevig fundament van gedeelde waarden, en gedeelde belangen hebben.
Mijn visie op de toekomst van Europa begint bij de vaststelling dat de Unie een zeldzaam succesvol project is. Er is alle reden om trots te zijn op wat we in Europa samen tot stand hebben gebracht.
Het Europa dat verscheurd was door grote oorlogen en scherpe sociale tegenstellingen, kent nu een model van samenwerking en integratie dat in de wereld geen gelijke heeft. Een model dat gekenmerkt wordt door evenwicht. Evenwicht tussen economische dynamiek en sociale harmonie. Evenwicht tussen eenheid en verscheidenheid. Het Europese besluitvormingsmodel doet recht aan de gelijkheid van de lidstaten, maar ook aan die van de burgers.
Europa is een gerespecteerde wereldspeler. Een voorbeeld in de wereld. Door onze unieke vorm van samenwerking. Door onze gerichtheid op solidariteit. Door ons vermogen te binden. Verenigd door waarden en dialoog en niet door strijd.
Europa heeft zich vernieuwd. Het resultaat is de Europese Unie. In de wereldgeschiedenis is vijftig jaar een korte periode. Europa is een jonge, maar volwassen constructie, met een grote toekomst voor de boeg. Stap voor stap voortbouwend op onze verworvenheden nieuwe uitdagingen aangaan. Met daarbij steeds een scherp oog voor de verwachtingen en zorgen van de burger.
Eén van de hoofddoelstellingen van het nieuwe Nederlandse kabinet is om het draagvlak voor de Europese samenwerking verder te verstevigen. Om dat te doen, is het essentieel om goed te doorgronden waarom bijna 62 procent van onze bevolking "nee" zei tegen het Grondwettelijk Verdrag. En om daar op de juiste manier op te reageren.
Ik zal in het vervolg van mijn verhaal eerst de achtergronden van het Nederlandse "nee" schetsen. Daarna zal ik ingaan op wat Nederland voor ogen staat bij de onderhandelingen voor een nieuw Verdrag.
In de vijftig jaar die er liggen tussen het Verdrag van Rome en de Verklaring van Berlijn, is er veel veranderd. De Unie van nu is niet alleen vele malen groter dan de Gemeenschap van de zes van toen, ze heeft ook een veel breder werkterrein.
De uitbreiding is een historisch succes. Het was de juiste keuze. Maar we moeten ook beseffen dat na deze grote uitbreidingsronde de burger tijd nodig heeft om te wennen. Het is allemaal snel gegaan. Voor sommigen te snel. Het gevoel van onderlinge verwantschap moet groeien.
Naast een aanzienlijke uitbreiding, heeft de Unie de afgelopen vijftien jaar ook een enorme verdieping meegemaakt. De voltooiing van de interne markt, de open grenzen, de euro, het vele nieuwe beleid op belangrijke terreinen als milieu, veiligheid en recht. Stuk voor stuk positieve ontwikkelingen. Maar ook een aantal nieuwe realiteiten die voor burgers niet zonder slag of stoot gemeengoed zijn geworden. De aanwezigheid van Europese regelgeving op tal van terreinen wordt bijvoorbeeld niet altijd begrepen. En op het moment dat burgers de uitbreiding en de verdieping nog niet hadden verwerkt, hebben wij de burger een oordeel gevraagd over de Grondwet.
De vraag "stemt u in met de Grondwet voor Europa", werd door velen beleefd als "wilt u dat Europa het karakter van een staat krijgt?" of zelfs "wilt u dat Europa uiteindelijk in de plaats treedt van het Nederlandse landsbestuur?", en dat was duidelijk een brug te ver.
In iedere lidstaat heeft de term "grondwet" een andere lading. Voor sommigen is het een symbool voor democratie, voor een beteugeling van het gezag. Dat is natuurlijk ook zo. Maar elders - in ieder geval in Nederland - heeft het woord "grondwet" nog een heel andere connotatie, een andere betekenis. Een grondwet hoort bij een nationale staat. Een grondwet zegt iets over nationale identiteit. Daarom de Nederlandse inzet dat een nieuw verdrag geen grondwet is. De symboliek van een grondwet, was een belangrijke factor bij het Nederlandse "nee".
Er was een gevoel van verlies van controle, een vrees om eigen identiteit kwijt te raken. Maar mensen willen juist een herkenbaar en nabij bestuur. Mensen zien een grens aan wat Europa moet doen. Mensen willen controle hebben over de zaken die we in Europa gezamenlijk hebben te doen.
Uiteraard speelden er meer overwegingen voor mensen mee om "nee" te stemmen. Sommigen vonden dat Europa te veel regels maakt, of te veel dingen doet die we beter nationaal kunnen regelen. Anderen vinden het bestuur in Brussel te ondoorzichtig en ook zorgen over de Nederlandse financiële bijdrage speelden een rol. En mensen hadden te weinig zicht op de concrete toegevoegde waarde van de Europese samenwerking. Als je dat op je laat inwerken, dan is het zo dat deze vraagstukken voor een deel zijn op te lossen in een nieuw Verdrag.
Voor een ander deel, moeten we ons van deze zorgen - die bij heel veel burgers in de Unie leven - bewust zijn bij onze dagelijkse beleidsbeslissingen. Daar hebben we de afgelopen twee jaar al een goed begin mee gemaakt. Subsidiariteit en minder regelgeving staan bovenaan de agenda, ook in Brussel. Er is meer transparantie. Er is een begroting die ons tot 2013 in staat stelt te doen wat we moeten doen. En we stellen de juiste beleidsprioriteiten, zoals klimaatverandering en energiebeleid.
Dat, meneer de Voorzitter, leden van het Parlement, is de verdienste van uw Parlement, van de voorzitter van de Commissie, José Manuel Barroso, en van de voorzitters van de Europese Raad, achtereenvolgens Tony Blair, Wolfgang Schüssel, Matti Vanhanen en nu Angela Merkel. Het toont dat Europa bereid is prioriteit te geven aan de zaken die de burger bezighouden.
Voordat ik inga op de zaken die Nederland nastreeft in een nieuw verdrag, wil ik iets benadrukken. In vier lidstaten werd een referendum gehouden. Twee maal werd het "nee", tweemaal werd het "ja". In totaal zeiden achttien lidstaten via hun eigen democratische procedures "ja" tegen het Grondwettelijk Verdrag. In uw Parlement was brede steun voor het Grondwettelijk Verdrag. Wij kunnen en willen daar niet omheen. Maar ik hoop dat we ons zullen concentreren op de gezamenlijkheid. Op de overeenkomsten, en niet op de verschillen.
Het Nederlandse kabinet wil constructief een gezamenlijke oplossing nastreven. Dat is met het oog op de toekomst van Europa ook hard nodig. De punten waar Nederland zich op richt, houden rechtstreeks verband met de zorgen van de burgers die de afgelopen twee jaar naar boven kwamen. Niet meer, maar ook niet minder. Dat is ook nodig voor het draagvlak voor ratificatie van het nieuwe Verdrag.
In dat licht denk ik dat er, afgezien van specifieke wensen van instellingen en lidstaten, twee grote gezamenlijke ambities zijn bij het nieuwe Verdrag. In de eerste plaats willen we het democratisch functioneren van Europa verbeteren. In de tweede plaats willen we de slagvaardigheid van Europa vergroten.
Europa's uitdaging is steeds geweest om de instellingen zo in te richten dat aan beide, soms tegenstrijdige doelstellingen, zo goed mogelijk recht wordt gedaan. Het institutionele evenwicht dat de Conventie en de vorige IGC uitwerkten, biedt verbeteringen. Zowel van het democratisch gehalte, als van de slagkracht. Nederland wil die verbeteringen behouden, mits overeenstemming daarover hand in hand kan gaan met een geloofwaardige aanpak van de zorgpunten van de burger.
Ik zal u in een viertal punten schetsen wat Nederland voor ogen staat om gezamenlijk tot een oplossing te komen.
Ten eerste: voortzetting van de succesvolle methode van Verdragswijziging: stap voor stap Europa beter maken, met oog voor evenwicht. Ik schetste u daarnet dat de symboliek van een grondwet een belangrijke rol speelde bij het "nee" en daarom pleit Nederland voor een wijzigingsverdrag, net als Amsterdam en Nice. Dat is een succesvolle voortzetting van de methode-Monnet: kleine stappen vooruit, met een concrete betekenis. Het zet de schijnwerper op de verbeteringen, op de democratische waarborgen, op de verhoging van de slagvaardigheid. Zo kunnen we een positief debat hebben, en onder de schaduw van de verworpen Grondwet uitkomen. Kortom: zowel de naam, de vorm, als de inhoudelijke elementen die het beeld van een grondwet geven, verdienen heroverweging.
Ik kom bij mijn tweede punt. Nederland hecht zeer aan verbetering van het democratisch functioneren van de Unie. Een centrale les uit het referendum is dat Nederlanders zeker willen zijn dat ze mee beslissen. Ze willen dat hun stem in Europa wordt gehoord. De institutionele voorstellen van het Grondwettelijk Verdrag zijn een stap vooruit. Ik noem alleen al de regel dat het Europees Parlement steeds mee beslist als er in de Raad bij meerderheid wordt besloten.
Maar verbeteringen zijn mogelijk. Bij de subsidiariteitstoets van Europese wetgevingsvoorstellen zouden nationale parlementen een belangrijker rol moeten krijgen. Als een meerderheid van de nationale parlementen een negatief oordeel velt, moet dat consequenties hebben. Meer betrokkenheid van de nationale parlementen gaat niet ten koste van het Europees Parlement. Deze toetsing vindt plaats in de allereerste fase van de besluitvorming. Een oordeel over subsidiariteit is bij uitstek iets voor nationale parlementen. Het Europees Parlement houdt zijn volledige rol in de medebeslissingsprocedure. Er wordt geen inbreuk gemaakt op het initiatiefrecht van de Commissie. Zoals u me laatst ook zei, meneer de Voorzitter, het Europees Parlement en de nationale parlementen vullen elkaar aan. Als democratische partners.
Ik kom bij mijn derde punt: naast democratischer, moet en kan Europa ook slagvaardiger. En dan praten we over de belangrijke thema's van deze tijd die mensen bezighouden: klimaatverandering, energiebeleid, terrorismebestrijding en migratie vragen een voortvarende gezamenlijke aanpak.
Het Grondwettelijk Verdrag bevat belangrijke verbeteringen, met meer meerderheidsbesluitvorming. Maar we kunnen er niet omheen dat mensen bang zijn voor het opgeven van veto's. Bang zijn voor een sluipende uitbreiding van bevoegdheden. Daarom moeten we hier duidelijk zijn. Geen daadkracht zonder draagvlak. Waar nodig, moeten we dus de stap naar meerderheidsbesluitvorming durven zetten. En ik ben bereid die keuzes te verdedigen. Maar alleen als de soevereiniteitsoverdracht een bewuste keuze is, omgeven door de juiste waarborgen. De bevoegdheden van de Unie moeten helder zijn begrensd. Alleen dan kunnen we de aarzelingen over het overdragen van soevereiniteit verminderen. Nederland zal op dit terrein met voorstellen komen.
Een bijzonder punt dat hiermee samenhangt, heeft ook uw Parlement intensief bezig gehouden. Ik heb het over de relatie tussen de interne markt enerzijds en de bewegingsvrijheid van de lidstaten bij de vormgeving van hun publieke diensten anderzijds. Ook daar kan meer helderheid worden geschapen, zonder afbreuk te doen aan de interne markt. Ik ben voor een sterke interne markt. Daar hebben burgers van alle lidstaten profijt van.
Maar bij zaken als het pensioensysteem, de sociale zekerheid en het onderwijs willen de lidstaten de vormgeving af kunnen stemmen op de nationale situatie. Europa moet daarvoor ruimte bieden. Bijvoorbeeld door het vastleggen van een aantal criteria voor diensten van algemeen belang.
En dan tenslotte mijn vierde punt. Ik denk dat het goed is om de uitbreidingscriteria op te nemen in het nieuwe Verdrag. We hebben collectief de wijsheid gehad om de Unie uit breiden en ik sta volledig achter die beslissing. Het zegt iets over de toekomst van Europa en de verandering na het gedeelde Europa van na de Tweede Wereldoorlog.
Maar niemand kan er omheen dat bij de burgers ook twijfels leven over de uitbreiding. In Nederland leeft de perceptie dat de Unie haar eigen regels niet of niet voldoende serieus neemt. We hebben de criteria, maar die worden in de ogen van de Nederlanders niet strikt nageleefd. Dit tast de publieke steun voor Europa aan. Opneming van de criteria in het nieuwe Verdrag is dus geboden.
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, Europa is in vijftig jaar ver gekomen. De verwachtingen zijn hoog. Gezamenlijk kunnen we het voorbeeld geven bij de aanpak van de klimaatverandering, bij de strijd tegen armoede en onveiligheid in de wereld. Samen kunnen we Europa's economisch potentieel benutten in een steeds meer geïntegreerde wereldeconomie. Samen moeten we ons inspannen voor een betrouwbare aanvoer van energie en grondstoffen. Samen moeten we de mensonterende uitwassen van illegale migratie bestrijden en daarbij hebben we een sterke en slagvaardige Europese Unie nodig. Een Unie die het vertrouwen van zijn inwoners geniet.
Een verdrag dat de vier elementen in zich draagt die ik u zojuist schetste, zal ik in Nederland voluit verdedigen. Omdat ik geloof dat de tijd daarvoor rijp is. Omdat ik groot vertrouwen heb in het voorzitterschap van Angela Merkel, en daarna José Socrates. En omdat ik geloof dat we samen de volgende stap kunnen zetten. Maar bovenal omdat dat Verdrag nodig is om samen de uitdagingen van deze tijd aan te gaan.
Ik kwam laatst de woorden van Robert Schuman, een van onze visionaire founding fathers, weer tegen. En ik werd weer getroffen door de wijsheid en juistheid ervan. In zijn verklaring van 9 mei 1950 zei hij - en ik citeer - "De vereniging van Europa kan niet ineens worden verwezenlijkt, noch door een allesomvattende schepping tot stand worden gebracht. Het verenigd Europa zal moeten worden opgebouwd door middel van concrete verwezenlijkingen, waarbij een feitelijke solidariteit als uitgangspunt zal moeten worden genomen".
Ik denk dat Schumans woorden nog niets aan actualiteit hebben ingeboet en ook vandaag nog leidend kunnen zijn bij onze gezamenlijke opdracht verder te bouwen aan Europa. Dank u zeer.
(Applaus)
De Voorzitter
Mijnheer Balkenende, ik wil u hartelijk danken voor uw speech en vooral voor uw - naar wij hopen - sterke vastberadenheid om samen tot een goede oplossing te komen.
Joseph Daul
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de fungerend voorzitter van de Raad, mevrouw en mijnheer de commissaris, ik wil u graag bedanken premier Balkenende, voor de visie op Europa zoals u die vandaag hebt ontvouwd. Die visie komt sterk overeen met die van de PPE-DE-Fractie in dit Parlement.
(Protest)
Ik zie dat degenen die me onderbreken een heel goede visie hebben en gisteren goed naar de heer Prodi hebben geluisterd. Die was bereid de vlag op te geven en u heeft voor ons vandaag uw vlaggen meegenomen ... Een fraai beeld en een fraai voorbeeld!
Europa betekent natuurlijk ook het volgende: een munt, een grote markt, open grenzen en de uitwisseling van studenten. Maar Europa staat toch eerst en vooral voor idealen, principes en waarden waar de hele wereld jaloers op is. Europa staat verder voor tradities en een beschaving. Maar het is ook een aanpassing aan nieuwe realiteiten. Het staat voor een bepaalde interpretatie van de mondialisering en hervormingen die een rechtvaardiger maatschappij moeten verwezenlijken. Europa staat niet voor het handhaven van de status-quo; het staat voor beweging en vooruitgang.
Mijnheer Balkenende, u bent de eerste minister van een land dat wellicht het meest open staat voor het Europese gedachtegoed en een land waar - en ik zeg dit zonder aarzeling - tolerantie en solidariteit de drijfkrachten achter de sociale cohesie zijn. Tweeënzeventig procent van uw medeburgers hebben zich uitgesproken voor Europese integratie, terwijl het gemiddelde voor heel Europa op drieënvijftig procent ligt. Toch heeft het Nederlandse volk het Verdrag in 2005 verworpen, net als het Franse volk. Dat betekent dat de grote meerderheid van deze mensen meent dat Europa niet voldoende legitiem is, onvoldoende geloofwaardig en onvoldoende efficiënt. Het betekent ook dat ze vinden dat de acties die de Europese Unie onderneemt te ver van hun dagelijkse leven afstaan. We moeten uit hun oordeel lering trekken, ook als we hun mening - die soms al te kritisch is - niet delen.
Ik zal niet opnieuw verwijzen naar de verdiensten van de Europese integratie, want die staan voor ons vast. Waar het om gaat is dat we de Europeanen ervan overtuigen dat ons gemeenschappelijk project niet alleen voordelen met zich meebrengt, maar gewoonweg van cruciaal belang is. Het Ontwerpverdrag formuleerde een antwoord op het merendeel van de vragen en bezwaren van onze medeburgers. We moeten daarom verder met de beste onderdelen van dit Verdrag - deel 1 en deel 2. Wat Europeanen van ons verwachten is dat hun leven erop vooruitgaat. Ze willen dat Europa zijn waarden in deze wereld verbreidt. In Moskou hebben we dat net gedaan; in het Midden-Oosten en Darfoer moeten we daarvoor nog meer doen.
Door democratische en doeltreffende besluiten te nemen geven we de Europeanen waar ze om vragen. Op die wijze doen we immers iets om de werkelijk fundamentele problemen aan te pakken. Laten we Europa uit deze impasse halen. We moeten onszelf de middelen verschaffen om onze politieke ambities invulling te geven, en hoe eerder dat gebeurt, des te beter. De Europese verkiezingen van 2009 zijn daarvoor het geschiktste moment. Laten we daar dus onvermoeibaar aan werken.
Mijnheer de eerste minister, u heeft de moed gehad om in uw land ambitieuze langetermijnhervormingen door te voeren. U heeft niet gekozen voor de gemakkelijkste opties of voor demagogie en iedereen kan de resultaten zien. U heeft deze hervormingen doorgevoerd met inachtneming van waarden, solidariteit, openheid en verantwoordelijkheid. Dat is de aanpak die mijn fractie Europa in zijn geheel aanbeveelt. U heeft gesproken over de rol van de nationale parlementen en de noodzaak om de verantwoordelijkheden duidelijker te verdelen tussen de lidstaten en de Europese Unie. Ook met betrekking tot dit punt moeten wij u wel volgen.
Als de nationaal gekozen afgevaardigden in onze landen aan Europese aangelegenheden onvoldoende aandacht besteden - en die vallen nu niet langer onder buitenlandse zaken, maar onder binnenlandse zaken - , als onze nationale afgevaardigden verzuimen de Europese dimensie van de belangrijkste beleidsonderwerpen in overweging te nemen, zal onze taak des te moeilijker zijn en meer tijd in beslag nemen. Wie doet wat? Wie is verantwoordelijk voor welk beleid? De burgers willen dat graag weten. Duidelijkheid in dezen zal verhinderen dat ministers Brussel steeds weer als de schuldige aanmerken; en wij van onze kant zullen niet langer de schuld op de nationale overheden kunnen schuiven.
U heeft ook iets gezegd over Europese uitbreiding, mijnheer Balkenende. Ook op dit punt moeten we heel duidelijk zijn. Europa kan geen nieuwe leden meer toelaten, zolang de interne problemen niet zijn opgelost.
Dames en heren, de 27 dienen zo snel mogelijk overeenstemming over de instellingen te bereiken. Dat moet onze eerste prioriteit en die van onze regeringen zijn. Mevrouw Merkel heeft reeds de benodigde dynamiek gecreëerd. Er wordt wel geprotesteerd, maar we zien toch dat de standpunten van de verschillende partijen steeds meer samenvallen. Laten we van deze gelegenheid gebruik maken en ervoor zorgen dat de 27 lidstaten een akkoord bereiken over de belangrijkste onderwerpen. En daarmee bedoel ik natuurlijk de rechten van Europeanen en het besluitvormingsproces.
(Applaus)
Martin Schulz
namens de PSE-Fractie. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, ik begin met een opmerking over iets wat zojuist is gezegd. Geachte minister-president, u zei dat uw regering voorstander is van een rechtskader voor diensten. Hartelijk dank daarvoor. Misschien kunt u dat tegen de Fractie van de Europese Volkspartij (Christen-democraten) en Europese Democraten zeggen, waarmee u nauwe banden onderhoudt en die deze gedachte vanochtend van de hand heeft gewezen.
Geachte minister-president, u maakte twee opmerkingen waarop ik graag wil ingaan omdat zij volgens mij de belangrijkste in uw redevoering waren. "We moeten onder ogen zien wat ons bindt, niet wat ons scheidt." Dat is een bemoedigende zinsnede. Tot nog toe hadden wij de indruk dat Nederland zich meer concentreerde op wat ons scheidt dan op wat ons bindt.
Als u hiermee wilt aankondigen dat u en uw regering bereid zijn tot het sluiten van compromissen in plaats van vol te houden dat het "nee" van Nederland tot een fundamentele verandering in Europa moet leiden, en als dat inhoudt dat het "nee" van Nederland betekent dat de Grondwet weliswaar niet in zijn huidige vorm van kracht wordt, maar wel in een andere vorm, waarin een alomvattende hervorming besloten ligt die Europa doeltreffender zal maken, en dat u bereid bent om daartoe compromissen te sluiten en deze vervolgens in uw land te verdedigen, dan was dit een goede redevoering, mijnheer Balkenende.
(Applaus)
Daarom zullen wij u hiermee de maat nemen. Want ik was er zelf bij in Rome, waar wij elkaar ook hebben ontmoet en waar ik u de Grondwet heb zien ondertekenen met een gouden vulpen. Zoals u weet volg ik de Nederlandse binnenlandse politiek op de voet. In vergelijking met andere slagen die u Nederland hebt geleverd, hebt u uw slag om de Europese Grondwet op een nogal terughoudende manier geleverd, als ik het zo mag uitdrukken. Als u in de toekomst wat harder toeslaat, zal niemand u dat kwalijk nemen.
Europa moet slagvaardiger worden, maar niet op basis van Nice of "Nice min". Dan wordt Europa namelijk niet slagvaardiger, maar juist minder slagvaardig. Europa moet actie ondernemen, waarbij u bijvoorbeeld moet denken aan de situatie in het Midden-Oosten. Vergeet niet dat op de grens tussen Libanon en Israël 13 000 Europese soldaten zijn gestationeerd die het UNIFIL-mandaat uitvoeren. Denk bijvoorbeeld ook aan de Gaza-strook in Palestina, waar chaos troef is en waar Somalische toestanden lijken te ontstaan. Waarom wordt Europa niet vertegenwoordigd door een minister van Buitenlandse Zaken die iets voor elkaar kan krijgen? Dat is te wijten aan het unanimiteitsbeginsel in de Raad, dat zorgt dat Europa niet slagvaardig kan optreden.
(Applaus)
Ik heb niets tegen calvinistische zelfverloochening. Ik begrijp dat u geen vlaggen, geen hymne en geen minister van Buitenlandse Zaken wilt. Prima: De symfonieën van Beethoven hebben revoluties en oorlogen overleefd. Zij zullen ook de Europese Grondwet overleven.
(Applaus)
De Voorzitter van ons Parlement heeft de inleidende woorden van dit debat in het Nederlands gesproken. Dat wil ik nu ook doen, minister-president. Als de minister van Buitenlandse Zaken in de toekomst hoge vertegenwoordiger van Hare Majesteit de koningin van Nederland heet, prima. Als hij maar doet wat moet.
(DE) Het gaat niet om de titel, maar om de taak die hij heeft.
(Applaus)
Ik ben een groot bewonderaar van het Nederlandse volk. Nederland is een prachtig land met een grootse traditie, een land met een zeevaarttraditie, en zeevaarders zijn altijd moedige lieden geweest. Het waren Nederlanders die voor het eerst Kaap Hoorn omrondden en die de kaap zijn naam gaven. U bent vandaag - dat gevoel heb ik in ieder geval - aan boord van een schip gegaan en hebt de zeilen gehesen. Collega Goebbels zette de vlag al halfstok, maar ik ben minder sceptisch. Ik heb de indruk dat u vandaag de vlag weer half omhoog heeft gehesen. Ik vraag u hem helemaal omhoog te hijsen en dan beloof ik u dat dit Parlement de wind in uw zeilen zal blazen, zodat u, mijnheer Balkenende, in de richting van een compromis zeilt.
De heer Prodi heeft gisteren verklaard bereid te zijn tot een compromis. Hij wil de Grondwet in zijn geheel. Als u de Grondwet voor de helft wilt en u het halverwege eens wordt, dan komt de Grondwet er voor driekwart. Vijfenzeventig procent van het Grondwettelijk Verdrag is de Grondwet zonder hymne, zonder vlag en een minister van Buitenlandse Zaken met een andere titel. Dat zou een goed resultaat zijn.
(Applaus)
Graham Watson
namens de ALDE-Fractie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, gisteren heeft een van de grote voorvechters van Europa in dit Huis zijn visie geschetst van een Unie die geschikt is voor de 21e eeuw - een Unie die democratisch, transparant en vooral effectief is. Voor het oversteken van die Rubicon is echter krachtig leiderschap nodig, mijnheer Balkenende.
Het Duitse voorzitterschap heeft zijn kracht laten zien door de lidstaten te verenigen achter de banier van de Verklaring van Berlijn. Die moet de lidstaten weer samenbrengen in de weken voorafgaand aan de Europese Raad en de daaropvolgende Intergouvernementele Conferentie als we de strijd om de publieke opinie willen winnen en eenheid rondom een herzien Verdrag willen scheppen.
Er staat veel op het spel. Uw minister van Buitenlandse Zaken, de heer Verhagen, heeft gezegd: "In de gemondialiseerde wereld van vandaag zijn mensen bang om hun baan, hun sociale zekerheid, de kwaliteit van hun leven kwijt te raken”. Maar dat is geen argument voor minder Europa; integendeel, het kan heel goed een argument voor meer Europa zijn.
(Applaus)
Europa kan zijn energievoorziening niet veiligstellen, de klimaatverandering niet bestrijden en het terrorisme niet aanpakken door terug te vallen op unilateralisme. Juist u zou dat moeten weten, mijnheer Balkenende. Want de geschiedenis leert ons dat de gouden eeuw van Nederland - dat in de zeventiende eeuw 's werelds rijkste natie was - het gevolg was van de vereniging van de zeven provinciën, niet van hun scheiding. U moet uw burgers ervan overtuigen dat eenheid en welvaart onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn; dat als we geen vooruitgang kunnen boeken bij de politieke integratie, Europa zijn toonaangevende rol in de internationale arena zal verliezen en afhankelijk zal worden van mogendheden als Rusland met zijn oorlogszuchtige energiebeleid.
Om fundamentele besluiten over banen, zekerheid en de kwaliteit van het leven te kunnen nemen, moet de Unie een eind maken aan het ongegeneerde gebruik van het nationale vetorecht. Om het democratisch tekort aan te pakken, moet er meer democratische verantwoording wordt afgelegd. Om haar internationale prestige en interne doelmatigheid in stand te houden, moeten de instellingen met de tijd meegaan.
Niets van dit alles is mogelijk zonder de inhoudelijke afspraken van de Europese Conventie, en die inhoud moet worden gehandhaafd, ongeacht de cosmetische ingrepen die u probeert door te voeren.
We hebben het hier niet alleen over ideologie: we hebben het over de banen van mensen, over de kwaliteit van hun leven en over hun vooruitzichten op de lange termijn. Het wordt tijd dat u, en anderen als u, het initiatief weer naar zich toetrekken en Europa weer terugleiden naar uw burgers.
Niemand hier wil een Europese superstaat - de verscheidenheid aan gewoonten, geschiedenissen en talen zal daarvoor zorgen. Maar we willen wel een Europees "supervolk”, een verenigd volk.
Te vaak hebben de regeringsleiders het advies opgevolgd van de Engelse conservatieve premier Arthur Bonar Law, die uitriep: "Ik moet ze volgen; ik ben hun leider”. Maar populisme kan Europa niet vooruit helpen, en kan ook de kwaliteit van ons leven, onze internationale invloed of onze economie niet versterken - dat kan alleen solidariteit.
Wanneer zorgen over de zogenaamde symbolen van een superstaat - zoals vlaggen en hymnen - het debat over echte problemen gaan verdringen, wordt het tijd voor een andere strategie.
(Applaus)
Uw publiek vraagt om energiezekerheid; het vraagt om een Europees milieubeleid; het vraagt om gemeenschappelijke actie op het gebied van migratie. Met het nieuwe Verdrag zullen ze dat krijgen, want de instrumenten staan al in de tekst. Vertel dat aan uw volk, in plaats van deze kwesties uit de weg te gaan. Laat de hond niet langer achter zijn staart aanlopen en leidt Nederland terug naar het hart van het Europese besluitvormingsproces, zoals past bij de status van oprichter die uw land in onze Unie heeft.
Tot slot, minister-president, wil ik u adviseren om te doen wat uw landgenoot Justus Lipsius aanraadde: wees stoïcijns bij tegenslag, omarm de noodzaak en behoud uw geloof in Europa. Want de vrede, welvaart en veiligheid van uw volk zijn daarvan afhankelijk.
(Applaus)
Brian Crowley
namens de UEN-Fractie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, ik wil de minister-president bedanken voor zijn toespraak van vandaag. Ik was getroffen door de idealen van compromisbereidheid en consensus die zijn toespraak bevatte. Wanneer we naar de toekomst van Europa kijken, moet Europa gebaseerd zijn op consensus, want, zoals de heer Daul eerder heeft gezegd, als Europa iets betekent, is het gelijkheid. Europa betekent gelijkheid tussen naties, tussen volken, tussen culturen. Europa betekent gelijkheid tussen iedereen in de Europese Unie.
Dat betekent dat je niet zomaar overal doorheen kunt fietsen en iedereen dwingen om hetzelfde te doen. Het maakt het moeilijker om overeenstemming te bereiken, ja, maar het is nog steeds de beste manier om overeenstemming te bereiken. Wat we gisteren van de heer Prodi hebben gehoord was niet de nieuwe weg vooruit, dat was een dreigement: een dreigement dat we een Europa van twee snelheden zullen creëren, een Europa van de degenen die voor ons zijn en een Europa van degenen die tegen ons zijn, woorden die eerder doen denken aan George W. Bush dan aan een Europese staatsman.
Ik ben ervan overtuigd dat de toekomstige ontwikkeling van het Europese beleid en de Europese idealen niet het resultaat zal zijn van het wijzen op de grote kansen die de mensen hebben gemist, van het kijken naar wat er is weggegooid. Het zal het resultaat zijn van het de mensen ervan overtuigen dat dit de beste manier is om vooruit te komen, dat dit de beste weg is om te volgen.
Velen hier hebben zaken als de klimaatverandering, pensioenzekerheid, energiezekerheid en andere genoemd. Ja, Europa kan een rol spelen en Europa kan een positieve bijdrage leveren. Net zoals we op het gebied van immigratie en onze interne veiligheid goede dingen kunnen doen door samen te werken en naar consensus te streven. Dat doen we al, maar er zijn nog steeds zaken die het best aan de lidstaten kunnen worden overgelaten, zaken waarvoor unanieme overeenstemming in de Raad nodig is. We moeten niet op alle terreinen besluiten met een gekwalificeerde meerderheid nemen.
Ik denk dat dat verkeerd zou zijn en ik maak van deze gelegenheid gebruik om daar nogmaals op te wijzen. Commissaris Kovács en anderen komen met voorstellen voor belastingharmonisatie die ze op grond van de huidige Verdragen niet kunnen uitvoeren en waarvoor het nieuwe Verdrag ze ook de bevoegdheid niet zal geven, en toch blijven ze dat doen. Waarom? Omdat het gebaseerd is op ideologie. Het is een politieke zet, die de mensen steeds verder van ons vervreemdt. Als de bureaucratie de regels kan negeren, waarom zouden wij dat dan ook niet doen?
George Bernard Shaw heeft ooit gezegd dat sommigen de dingen zien zoals ze zijn en zich afvragen: "Waarom”? Wij moeten de dingen dromen zoals ze zouden moeten zijn en zeggen: "Waarom niet”? Consensus, het sluiten van compromissen, samenwerking ja, dat is de weg vooruit, maar boven alles moeten we de mensen ervan overtuigen dat het de juiste weg vooruit is.
(Applaus)
Kathalijne Maria Buitenweg
namens de Verts/ALE-Fractie. - Voorzitter, ook mijn fractie wil premier Balkenende hartelijk welkom heten en bedanken dat hij de uitnodiging heeft aangenomen. In Nederland heeft het nieuwe kabinet net honderd dagen met de samenleving gepraat, maar over Europa was het vijfhonderd dagen stil. Het is goed dat daar een einde aan is gekomen. Maar de vraag is natuurlijk of er ook geluisterd is naar mensen.
U lijkt selectief te hebben gewinkeld. Bij uw interpretatie van het "nee" kiest u alleen maar die bezwaren tegen de Grondwet die leiden tot een minder ambitieus verdrag, tot minder veranderingen. En dat is toch een heel bizar gevolg. Denkt u nu werkelijk dat mensen tegen het Europees Verdrag hebben gestemd omdat ze zo tevreden zijn met de huidige Europese Unie? Denkt u ook dat de vlag en het volkslied werkelijk hun grootste probleem is?
80 procent, ook van de "nee"stemmers in Nederland, vond dat de onderhandelingen moeten worden aangegrepen voor een grondigere hervorming en om Europa meer te democratiseren. 68 procent van de mensen wil ook een echt Europees buitenlands en veiligheidsbeleid.
Maar van die verdergaande democratische ambitie vind ik in uw voorstellen helemaal niets terug. U wilt ook de minister van Buitenlandse Zaken weghalen. U wilt alleen maar minder, en u presenteert dat als een onvermijdelijke ontwikkeling.
Het is een beetje alsof een ontevreden klant teruggaat naar de fietsenhandelaar en dan zegt deze "ja, u mag de fiets best wel ruilen, maar dan alleen maar voor een step". Maar Voorzitter, ik wil geen step, ik wil gewoon een betere fiets. Ook eentje waar remmen op zitten, dat mag best. Want niet alles hoeft in Brussel besloten te worden en het is goed om nationale en Europese bevoegdheden beter af te bakenen. Maar remmen hebben alleen maar zin als er ook trappers zijn.
U zegt dat mensen graag meer controle hebben. Maar dat rijmt toch weinig met uw inzet ten aanzien van het Handvest van de grondrechten. U heeft het hier niet genoemd, maar ik heb nog wel een tekst van de discussies in het nationale parlement in Nederland. Daar zegt u: "In de benadering van een wijzigingsverdrag zonder grondwettelijke pretenties, zou de tekst van het EU-Handvest van de grondrechten niet integraal opgenomen hoeven te worden". Dat is toch een bizarre uitleg van het "nee"! Er zullen maar weinig mensen tegen de grondwet hebben gestemd omdat ze dan meer rechten kregen.
(Applaus)
Het Europees Handvest van de grondrechten bevat, anders dan het EVRM, ook sociale grondrechten, en die kunnen een dam opwerpen tegen asociale ingrepen van Brussel in de verzorgingsstaat. Nou, dat is nu eens een fietsrem die ik wel verstandig zou vinden.
Laatste punt, Voorzitter, uw werkelijke reden om de vlag, de grondwet, het Handvest van de grondrechten en de liedjes weg te laten, is volstrekt binnenlands. Als het Verdrag geen kenmerken meer vertoont van een grondwet, dan kunt u een referendum in Nederland vermijden. Misschien kunnen we daarop dan tot een vergelijk komen. Ook mijn partij wil best wel afzien van een nationaal referendum, als u bang bent dat u in de toekomst weer geïsoleerd komt te staan. Maar misschien kunnen we dan in plaats daarvan een Europees referendum krijgen. Dan staat u niet meer geïsoleerd, maar doet u wel recht aan de democratie van de 21e eeuw. Graag daarop uw commentaar.
(Applaus)
Erik Meijer
namens de GUE/NGL-Fractie. - Voorzitter, gisteren heeft de Italiaanse premier Prodi hier verteld dat de leden van dit Parlement in hun landen het oude ontwerp voor een Europese Grondwet moeten verdedigen, en dat dit ontwerp al zoveel compromissen bevat, dat verdere compromissen vrijwel onmogelijk zijn.
Zo'n verhaal doet het hier goed, want dit is een plek waar de democratie vooral wordt gezien vanuit een grootschalig niveau en van bovenaf. Die kant blijkt keihard te kunnen botsen met een kleinschalige democratie van onderop, waarbij veel meer mensen zich betrokken voelen.
In 2005 was ook in de parlementen van de lidstaten een grote meerderheid voor die Grondwet. In Nederland was dat zelfs 85 procent. Anders dan in Frankrijk, waar alleen de president beslist waarover een referendum wordt gehouden, beslist in Nederland het parlement. Het referendum kwam er op voorstel van drie partijen die vóór de grondwet waren en die oprecht de verwachting hadden dat de kiezers hun mening deelden. Desondanks zei bij een hoge opkomst 62 procent "nee". Zeer waarschijnlijk had ook in België, Duitsland, Groot-Brittannië, Zweden en Denemarken een meerderheid van de kiezers "nee" gezegd, als zij daartoe de kans had gekregen.
De Nederlandse premier Balkenende heeft het hier vandaag moeilijker dan gisteren zijn Italiaanse collega. Begin dit jaar is overeenkomstig de wens van de kiezers in het regeerakkoord voor zijn coalitie het volgende overeengekomen - ik citeer "gestreefd wordt naar een wijziging en eventuele bundeling van de bestaande verdragen van de Europese Unie, waarin subsidiariteit en democratische controle zeker gesteld worden en die zich in inhoud, omvang en benaming overtuigend onderscheidt van het eerder verworpen Grondwettelijk Verdrag".
Terecht maakt de Nederlandse regering duidelijk dat in de Europese Unie de nationale parlementen een zwaardere stem moeten krijgen en dat nationale beslissingen over publieke diensten niet verstoord mogen worden. Dat wijkt af van de grondwetstekst die oproept tot een steeds verdergaande liberalisering van diensten en een vrije onvervalste concurrentie. Dit Parlement, dat op 10 mei mijn voorstel steunde om de lidstaten, hun regio's en hun gemeenten meer vrijheid te geven in de wijze waarop zij hun openbaar vervoer organiseren, zou daarvoor begrip moeten opbrengen.
Tegen minister-president Balkenende en zijn regering zeg ik: als u in dit Parlement vandaag onvoldoende bijval krijgt, betekent dit niet dat u in Europa geïsoleerd staat. U heeft de moeilijke taak om uw regeerakkoord waar te maken. Er is geen enkele reden om u de wet te laten voorschrijven door diegenen die nog vasthouden aan het oude grondwetsproject.
(Applaus)
Bastiaan Belder
namens de IND/DEM-Fractie. - Voorzitter, minister-president, als Nederlands Parlementslid ben ik bijzonder ingenomen met uw komst naar het Europees Parlement. In dit Huis is sinds het "nee" tegen de Europese Grondwet in ons land te vaak over Nederland gesproken in plaats van met Nederland. Het zal duidelijk zijn dat ik in grote lijnen instem met de inzet van de Nederlandse regering. Toch wil ik u enkele aanbevelingen doen ter voorbereiding van de Europese Raad van 21 en 22 juni.
In de eerste plaats deel ik uw moeite met de constitutionele aspiraties van de Grondwet. Ik denk dan aan de introductie van een vaste voorzitter. Deze figuur zal spoedig uitgroeien tot een Europese president. Ik stel daarom een roulerend triovoorzitterschap van anderhalf jaar voor, gevormd door een grote, een middelgrote en een kleine lidstaat. Hierdoor wordt onnodige machtsconcentratie rond de vaste voorzitter voorkomen en behouden alle lidstaten op gelijkwaardige basis uitzicht op een plaats in het voorzitterschap.
Minister-president, ik steun uw wens om de criteria van Kopenhagen in het nieuwe Verdrag op te nemen. Het is echter evenzeer nodig om in dit nieuwe Verdrag uitsluitsel te geven over de grenzen van de Europese Unie. Hier hebben de burgers en de buren van de Europese Unie recht op. Ik denk daarbij concreet aan het bieden van uitzicht op EU-lidmaatschap op lange termijn voor landen als Oekraïne, Moldavië en Wit-Rusland. Dit in combinatie met een krachtig nabuurschapsbeleid om deze landen te helpen structurele problemen op te lossen.
Ik ervaar enige aarzeling bij uw voorstel om nationale parlementen de bevoegdheid te geven wetgevingsvoorstellen van de Commissie te blokkeren. Ik denk dat het beter is om het Europees Parlement de bevoegdheid te geven een voorstel van de Commissie te weigeren waarbij de nationale parlementen hun zorgen aan het Europees Parlement kenbaar kunnen maken. Deze weg lijkt mij institutioneel gezien zuiverder en tegelijkertijd wordt de interparlementaire samenwerking tussen het EP en de nationale parlementen ermee versterkt. Minister-president, ik verneem graag hoe u over deze ingebrachte punten denkt.
(Applaus)
Philip Claeys
namens de ITS-Fractie. - Voorzitter, minister-president, de Nederlandse kiezers hebben zich massaal uitgesproken tegen de Europese grondwet. Ik kan alleen maar hopen dat uw regering zal blijven streven naar een nieuw Verdrag en niet naar een Grondwet. Ik hoop ook dat de kiezers de kans zullen krijgen om zich daarover uit te spreken, niet alleen in Nederland trouwens, maar in alle lidstaten.
Maar dit debat gaat niet alleen over de institutionele kwestie. Het gaat over de toekomst van Europa, dus ook over de fundamentele vraag van de grenzen van de EU, over de vraag of een niet-Europees land als Turkije kan toetreden. Toen u in 2004 het EU-voorzitterschap had overgenomen en voor het eerst naar het Europees Parlement kwam, zei u dat men er streng op toe zou zien dat Turkije voldoet aan alle criteria van Kopenhagen. Kunt u, mijnheer de minister-president, drie jaar later, met de hand op het hart verklaren dat dit arrangement is nagekomen?
De Turks-Armeense publicist Hrant Dink werd vermoord nadat hij door het Turkse gerecht werd veroordeeld als een crimineel. Orhan Pamuk, Nobelprijswinnaar literatuur, is naar het buitenland gevlucht, omdat ook hij wordt bedreigd. Voor de Turkse strafwet is het een misdaad om de Turkse identiteit zogenaamd te beledigen. Van vrije meningsuiting is dus geen sprake. Dan heb ik het nog niet over de moord op drie christelijke uitgevers en op een katholieke priester.
Ik zou het ook kunnen hebben over het feit dat Turkije nog altijd weigert een lidstaat van de Europese Unie te erkennen en zijn verplichtingen na te komen in verband met het openstellen van zijn havens en luchthavens. Ook de krachtmeting die nu aan de gang is tussen de islamisten enerzijds en de voorstanders van de lekenstaat anderzijds, zou in Europa tot bezorgdheid moeten leiden, maar de Europese Unie blijft verder onderhandelen alsof er geen vuiltje aan de lucht is. Van de grote meerderheid van de bevolking die tegen de toetreding is, trekt men zich niets aan. En of men het nu graag hoort of niet, die arrogantie en die wereldvreemdheid zijn de bedreiging nummer een voor het voortbestaan van de Europese Unie.
(Applaus)
Jim Allister
(EN) Mijnheer de Voorzitter, we kunnen ons afvragen hoe veel energie er al is verspild aan het najagen van de regenboog die een Europese Grondwet is. In de geëxalteerde atmosfeer van dit Huis mag een Europese Grondwet misschien belangrijk lijken, maar de meeste van onze burgers zijn, als we eerlijk zijn, met heel andere dingen bezig en maken zich meer druk om zaken als goed onderwijs, een goede gezondheidszorg en stijgende huizenprijzen - zaken waar een Grondwet niets aan zal veranderen.
De reden waarom de Europese instellingen zo vast op dit spoor zitten, is ten dele dat ze weigeren een democratische "nee” als antwoord te accepteren. Deze debatten worden beheerst door de roep om zaken die onhaalbaar zijn en de roep om krijgslisten waarmee moet worden voorkomen dat de burgers zich kunnen uitspreken. Vandaar de truc met de wijziging van de naam, een afgeslankte tekst en een totale aversie tegen referenda.
Maar herschik zo veel u wilt, een Verdrag dat de EU als een staat inricht, met een president en een minister van Buitenlandse Zaken, en dat de nationale soevereiniteit verder afbreekt door over nog meer zaken met een gekwalificeerde meerderheid te laten besluiten, is hetzelfde oude, afgebladderde product dat al is afgewezen, en waarover de burgers zich moeten kunnen uitspreken.
Waar mijn eigen regering wanhopig probeert onder de belofte uit te komen dat er in het Verenigd Koninkrijk een referendum zal komen, zeg ik dat in iedere natiestaat de mensen het recht hebben om zich uit te spreken. Alleen wie geen vertrouwen heeft in zijn eigen argumenten of met allerlei slimmigheidjes de publieke opinie probeert te dwarsbomen, loopt weg voor een uitspraak van het volk.
Minister-president, u bent hier vandaag uitgenodigd - zoals u zich ongetwijfeld realiseert - zodat de eurofanatici in dit Huis u onder druk kunnen zetten om het democratische besluit dat in uw land is genomen terzijde te schuiven. Ik vertrouw erop dat u niet zo gek zult zijn om dat te laten gebeuren.
Jan Peter Balkenende
minister-president van Nederland. Mijnheer de Voorzitter, ik wil de leden van het Parlement die hebben gesproken, zeer danken voor hun inspirerende bijdragen. Wat ik hier proef in het Parlement, en ik had niet anders verwacht, dat is een atmosfeer van bezieling, een sfeer van nadenken over de Europese idealen en dat in de context van het Europa van de 21e eeuw.
Daarom sprak me zo geweldig aan wat de heer Daul zei, en dat is misschien wel het meest fundamentele, over de waarden die Europa hebben gemaakt, de waarden waar Europa voor staat en de waarden waar wij wereldwijd de verantwoordelijkheid voor hebben: vrede, veiligheid, democratie, mensenrechten, solidariteit. Dat heeft Europa sterk gemaakt en dat hebben we nu nodig. Dat is misschien de verbinding die ik zou willen leggen met het betoog van de heer Schulz.
(DE) Het is heel mooi dat wij elkaar opnieuw tegenkomen. Onze eerdere ontmoetingen staan mij nog helder voor de geest. Het was werkelijk een genot om met u in debat te gaan, en dat is het nu nog steeds. Hartelijk dank daarvoor.
U heeft gesproken over de internationale aspecten, de buitenlandse aspecten van de Europese Unie. Ik kan u alleen maar gelijk geven. Wij leven in een wereld met veranderingen in China, in India, in de Verenigde Staten. We zien veranderingen in de sfeer van veiligheid, de strijd tegen het terrorisme, het vraagstuk van het klimaat en energie. Op al die terreinen kan Europa beter presteren, beter werken en meer één geluid laten horen.
Dan kunnen we spreken over hoe je de representant noemt. Maar belangrijk is de inhoud en de boodschap van de waarden waar mijnheer Daul het over had. Laten we die uitdragen en laten we dat in gemeenschappelijkheid doen. Dat zijn vragen die iets zeggen over onze idealen met het Europa van de toekomst, niet alleen hier en op ons eigen continent, maar wereldwijd. U heeft dat pleidooi gevoerd en dat lijkt me goed en dat is ook nodig.
Dat brengt mij op het punt van de heer Watson. Hij stelt het concrete punt aan de orde van energie. Ik zou graag nog eens willen onderstrepen wat hij bij dit onderwerp heeft gezegd: wij kunnen niet zonder elkaar. Als Europa niet met één geluid komt, dan hebben we grote problemen. Energie is niet alleen een kwestie van de aanwezigheid van energie, energie heeft te maken met stabiliteit. Stabiliteit wat betreft energievoorziening, economisch, sociaal, ecologisch. Ook op dat punt hebben we elkaar nodig.
Als ik goed naar u luister, en dat heb ik gedaan, dan zie ik een verbinding tussen de Europese idealen, de manier waarop Europa naar buiten treedt, het buitenlands beleid, en het aanpakken van de concrete zaken waarvoor we staan - het punt van energie van de heer Watson. Als je dat laat inwerken, dan heeft Europa een grote taak.
Ik vond het aardig dat de heer Watson een vergelijking maakte met het Nederland van de zeventiende eeuw, de Gouden Eeuw. Een tijd waarin Nederland het mondiaal geweldig goed deed. Maar is dat vanzelf gegaan? Nee, dat is niet vanzelf gegaan. Daar moesten stappen voor worden gezet. Je moest de wereldzeeën willen bevaren en je moest ook je bestuurlijke structuur op orde hebben. Is dat van de ene op de andere dag gegaan? Nee, dat is niet gebeurd, dat heeft tijd gekost. Maar wel met de bepaaldheid van: wij willen zaken met elkaar bereiken.
Als u daaraan refereert, dan heeft u bij mij een gevoelige snaar geraakt, omdat het gaat om de vraag: hoe geven we vorm aan het Europa van de 21e eeuw? Hoe kunnen we zorgen dat Europa kan presteren op het gebied van economie, energie, mondiale verhoudingen? De kernvraag van vandaag is: zijn de bestaande verhoudingen toereikend? Nee, dat zijn ze niet. Nice is niet genoeg om in te spelen op de eisen van de 21e eeuw.
(Applaus)
Dan is natuurlijk de vraag, wat is dan de beste weg? Dan heb je het probleem dat wij in Europa te maken hebben met lidstaten die hebben geratificeerd, landen die "nee" hebben gezegd en landen die nog geen besluit hebben genomen. Dat is de realiteit.
De afgelopen jaren - de tijd van reflectie - is er niet voor niets geweest. Ik geloof dat we antwoorden hebben gegeven aan de burgers. We hebben gezegd, laten we werken aan de concrete projecten in Europa. Maak het belang van Europa zichtbaar voor mensen, zodat Europa in de hoofden en harten kan terugkomen.
We hebben gesproken over het proces van uitbreiding. Laten we daar een geloofwaardig project van maken. Laten we goed kijken naar de criteria, die ook zijn aangescherpt. Ook dat is een kwestie van de geloofwaardigheid van het Europees project.
We hebben gezegd, laten we die thema's aanpakken die voor mensen in Europa zo bepalend zijn. Dan praten over energie en over het klimaat. Ook om die reden heb ik samen met Tony Blair een brief geschreven naar mijn collega's om te zeggen dat wij het thema van klimaat en energie hoog op de Europese agenda willen. Het leeft ook bij u. Wij kunnen niet zonder elkaar. Laat Europa bewijzen wat het kan.
Voorzitter, dan is de periode van reflectie gebruikt. Maar het mag niet zo zijn, en ik zeg dat hier in alle duidelijkheid, dat we aan het eind van die periode van reflectie een klimaat hebben waarin de ene groep tegenover de andere groep komt staan, waarin de groep van de 18 ratificeerders tegenover de landen worden geplaatst die "nee" hebben gezegd. Als we dat op dit moment zouden doen, dan komen we er niet uit.
Het is mijn oprechte overtuiging dat het mogelijk is om oplossingen te vinden. Laten we dat doen op een manier waarin allen zich kunnen herkennen. Dan is volgens mij de methode van een verdragsverandering, zoals we dat eerder hebben gedaan, een begaanbare weg, omdat je de goede elementen van het Grondwettelijk Verdrag kunt overnemen. Omdat die elementen van een institutioneel compromis een grote rol behoren te spelen. Omdat we de zaken niet bij het oude kunnen laten.
Natuurlijk moet je dan kijken naar de verschillende onderdelen. Mevrouw Buitenweg heeft een opmerking gemaakt over het Handvest van de grondrechten. Dat ligt hier buitengewoon zwaar en dat begrijp ik. Als wij het hebben over dat Handvest, dan kunt u zich aan onze zijde scharen, want wij zijn evengoed van het belang van de grondrechten overtuigd. Alleen, wat doet zich voor? De vraag is of dat ook allemaal in zo'n Grondwet moet worden opgenomen dat wel of je daar door middel van andere methoden aan kunt refereren. Dat is het punt.
Laten we dan met elkaar praten over de betekenis van grondrechten. Maar laten we wel kijken wat de belemmeringen kunnen zijn van een Grondwet. Dat debat ga ik graag met u aan.
Het is mijn oprechte overtuiging dat we tempo moeten maken. Mijn droom en ideaal is dat, als het straks juni is, we kunnen zeggen: we maken een duidelijk tijdpad om eruit te komen. Om eruit te komen, omdat we binnen enkele jaren dit vraagstuk willen oplossen en dat kan alleen als we samenwerken.
Ik heb er in mijn betoog suggesties voor gedaan. Geen Grondwet, maar een veranderingsverdrag, rekening houden met de rol van de nationale parlementen zonder te tornen aan de rol van het Europees Parlement, want uw rol in onmisbaar in Europa. Ik heb die elementen genoemd en wij moeten in staat zijn gemeenschappelijkheid naar voren te brengen, om datgene onder ogen te zien wat ons bindt en niet wat ons scheidt, daar heeft u gelijk, mijnheer Schulz. En we moeten compromissen willen sluiten. Dat geldt voor ons allemaal.
Als het dan lukt, dan kunnen we stappen vooruit zetten, dat is mijn opzet. Ik doe dat ook met het gevoel en de overtuiging dat we ons ervoor moeten hoeden alleen te praten over een "nee" van twee landen, want gevoelens bij burgers en zorgen zijn een realiteit. Wij moeten antwoorden geven op de vragen die nu bestaan. Als we dat doen met een houding van er samen uit willen komen, op korte termijn conclusies trekken, kijken wat hiervoor nodig is, en ik heb hiervoor elementen aangedragen, dan is het mogelijk om oplossingen te vinden.
Wat wij namelijk niet kunnen hebben in een tijd van verdere globalisering, van mondialisering van maatschappelijke vraagstukken, is dat wij geen antwoorden zouden kunnen vinden, doordat de verdeeldheid die bestond, blijft bestaan.
Ik vind dat wij het verplicht zijn aan de grondleggers van de Europese Unie, Adenauer, Schuman, de Gasperi, Monet en al die anderen, om voort te gaan met de idealen, om, zoals Joseph Daul zei, de waarden van Europa steeds voor ogen te houden, de Europese droom. Niet voorbijgaan aan de zorgen van burgers, maar datgene doen wat nodig is. Als we in juni die conclusies kunnen trekken, dan kunnen we ver komen. Daar hebben elkaar voor nodig en ik vind ook dat we dat verplicht zijn aan de idealen die we nastreven.
Voorzitter, ik vond het inspirerend om uw geluiden te horen. Ik zal ze ook overbrengen aan Nederland en de opdracht van allen moet zijn om snel te komen tot oplossingen, met begrip voor elkaars posities, maar wel steeds met wat wij voor ogen moeten hebben, het werken aan een Europese droom in de 21e eeuw.
(Applaus)
Maria Martens
Voorzitter, geachte premier, beste Jan-Peter, allereerst wil ik u graag bedanken voor uw komst hier naar Straatsburg.
Het is in ons aller belang dat er een nieuw verdrag komt. Nu Frankrijk en Nederland tegen de Ontwerpgrondwet hebben gestemd, moet er opnieuw gezocht worden naar een tekst, zoals al gezegd is, waarin alle 27 landen zich kunnen vinden. Het spreekt vanzelf dat Nederland een bijzondere verantwoordelijkheid heeft om zich daar voluit voor in te zetten. Daarom is het belangrijk dat u hier nog eens de gevoeligheden die in Nederland leven, heeft verwoord en dat u heeft aangegeven waar in Nederland oplossingsrichtingen worden gezien.
Nederland is medeoprichter van Europa en nog steeds is Nederland pro Europa. Elk onderzoek wijst dat uit. Maar Nederland wil niet te veel Europa, wil geen Europa als superstaat, wil geen constitutioneel karakter. Nederland ziet graag, u zei het, dat het stap voor stap verdergaat, met respect voor subsidiariteit van de lidstaten, een Europa dat democratischer en slagvaardiger is en dus op meer terreinen kan besluiten bij meerderheid en zou graag de uitbreidingscriteria opnemen in het Verdrag.
Belangrijk is ook dat hier nog eens wordt gehoord waar de gevoeligheden en wensen in de andere lidstaten liggen. 18 Landen hebben zich immers al vóór de ontwerptekst uitgesproken en hechten aan de vooruitgang die hiermee geboekt had kunnen worden, met de tekst die er was. Waar het nu om gaat, is dat we met zijn allen op korte termijn komen tot een nieuwe verdragtekst. Dat is in het belang van ons allen.
Ik moest denken aan de woorden van Paul-Henri Spaak, die zei: "Sommige landen beseffen dat ze klein zijn, andere nog niet. Maar uiteindelijk kan geen enkel land het alleen." Hij zei dat in de jaren vijftig. Als dat toen al het geval was, hoeveel meer dan nu, in tijden van globalisering en internationalisering en met grote internationale vraagstukken, bijvoorbeeld op het gebied van migratie, energie, milieu en terrorismebestrijding.
U zei: Europa is een zeldzaam succesvol project. En inderdaad, goed voor de landen, goed voor de mensen. Wat we beter samen kunnen doen, moeten we samen doen. Wat beter op nationaal niveau geregeld kan worden, moeten we op nationaal niveau blijven doen. Het gaat dus niet om de discussie vóór of tegen Europa, het gaat om de vraag hoe we op korte termijn met alle 27 lidstaten een zo stevig mogelijk fundament leggen voor een slagvaardig, transparant, besluitvaardig Europa. De kranten kopten: Europa hoog op de agenda van de premier. Mijn complimenten hoe u zich daarvoor in Nederland en in Europa inzet.
(Applaus)
Margrietus van den Berg
Voorzitter, welkom aan premier Balkenende in het Europees Parlement. We hebben hier natuurlijk aan de ene kant een vrij massief "nee" in Nederland en een vrij massief "ja" in het Europees Parlement. Ik vind het een verdienste van u dat u in uw bijdrage en ook in de antwoorden geprobeerd hebt voorbij het "nee" en het "ja" te komen en te kijken hoe we tot een verdrag kunnen komen. Niet een verdrag, met de gedachte van een verdrag ben ik het wel eens, dat uitgekleed is, maar een verdrag dat antwoord geeft op een aantal wezenlijke vragen waarvoor we staan. Soms betekent dat zelfs dat er meer nodig is dan in de oorspronkelijke Grondwet staat, soms een stukje minder of anders.
Mag ik met een paar hele precieze vragen proberen dit debat nog iets verder te krijgen? U hebt gezegd dat u de gedachte steunt van criteria voor diensten van algemeen belang, zodat landen volkshuisvesting, gezondheidszorg of andere dingen meer zelf kunnen regelen. Bent u bereid via een protocol of in het verdrag een soort van basis hiervoor op te nemen, zodat er ook een soort van rechtsgrondslag is?
Ten tweede. U hebt iets gezegd over het Handvest. Als ik het begrijp, zegt u over het Handvest het volgende: wij zijn het als Nederlandse regering eens met de inhoud van het Handvest, wij willen ook dat het bindend wordt, maar het hoeft niet helemaal opgenomen te worden, als er in het nieuwe verdrag maar een tekst komt waardoor dat bindende karakter tot stand wordt gebracht. Mijn vraag: hebt u een formule waarmee dat kan? Dan ben ik het eens met uw redenering.
Een derde punt: subsidiariteit. Uw pleidooi op het gebied van subsidiariteit is om meer ruimte te scheppen, om wat lokaal kan ook lokaal te houden. Hebt u een formule om de subsidiariteit aan te scherpen, en welke, ten opzichte van de formule die in de Ontwerpgrondwet staat? Bent u bereid om regio's daarbij als proeftuin meer ruimte te geven?
Een vierde punt. U zegt: ik wil een hoop veto's afschaffen en dan hebt u als Europees Parlement medebeslissingsrecht, dan hebt u dat nadrukkelijk vastgelegd, maar op sommige terreinen wilt u dat niet. Gaat het dan vooral om het strafrecht? Misschien kunt u daar nog een keer verduidelijken wat uw formule is.
U zei ook: "minister van Buitenlandse Zaken", zo noemen we het niet. Hoe noemen we het dan wel?
Tot slot, Voorzitter, als het van Nederland een verdrag mag zijn en als het van Nederland een stevig verdrag mag zijn, dan hoop ik dat de minister-president in zijn eigen land vooropgaat, met de leiders van de andere coalitiepartijen, om ook tijdig de Nederlandse bevolking te informeren en mee te krijgen, opdat een echt debat een basis voor positieve steun aan Europa levert.
(Applaus)
Andrew Duff
(EN) Mijnheer de Voorzitter, minister-president, drie elementen in uw toespraak hebben mij bevreemd en bezorgd gemaakt.
Ten eerste zal uw vastbeslotenheid om vast te houden aan de driepijlerstructuur niet bijdragen aan het vereenvoudigen en transparanter maken van het systeem van de Unie, en ook niet aan het versterken van de doelmatigheid van de Unie.
Ten tweede heb ik niet goed begrepen wat u hebt gezegd over het helder begrenzen van bevoegdheden en het overdragen van soevereiniteit. Zoals we allemaal weten, kan soevereiniteit niet worden overgedragen en kunnen bevoegdheden niet worden toegekend zonder dat alle 27 lidstaten daarmee akkoord gaan.
Ten derde lijkt uw eis dat de nationale parlementen het wetgevingsproces moeten kunnen tegenhouden mij een zware aanval op niet alleen het initiatiefrecht van de Commissie, maar ook op de voorrechten van de Raad en het Parlement op het gebied van wetgeving. Het opzetten van wat in de praktijk een derde wetgevende kamer wordt, is het tegenovergestelde van vereenvoudiging en een inbreuk op het beginsel van de scheiding van machten, en zal zeker tot verwarring leiden bij het publiek. Ik hoor graag één voorbeeld van een geval waarbij de Nederlandse Tweede Kamer tot nu toe een klacht had kunnen indienen over een ontwerpvoorstel waarmee het subsidiariteitsbeginsel werd geschonden.
(Applaus)
Konrad Szymański
(PL) Mijnheer de minister-president, mijnheer de Voorzitter, de toekomst van Europa is gevrijwaard. Ontwikkelingskansen voor de nieuwe lidstaten, een snelle economische groei in de oude lidstaten, en emancipatie op het gebied van internationale betrekkingen - slechts een paar voorbeelden van de vruchten die integratie heeft afgeworpen. De Europese Unie werkt!
Daarom wil ik waarschuwen voor overtrokken berichten over een Europese crisis die zou zijn ontstaan bij de herziening van het Grondwettelijk Verdrag. De logica van de redenering "een constitutioneel verdrag of de dood”, zoals gisteren Romano Prodi nog te berde bracht, ontgaat mij ten enenmale. Deze redenering zaait alleen maar tweedracht. Daarom zijn de pleitbezorgers van dit rigide standpunt inmiddels medeverantwoordelijk voor het stagneren van de onderhandelingen. Het is wel een heel goedkope truc om het oude Verdrag in een nieuwe verpakking te presenteren, ofwel het in stukjes op te delen.
Ik vertrouw erop dat u als minister-president van een land dat het oude Verdrag heeft verworpen, pragmatischer te werk zult gaan waar het substantiële wijzigingen in het Verdrag betreft.
Ik heb naar uw redevoering geluisterd in het gezelschap van Jan Zahradil, die namens Tsjechië aan de onderhandelingen deelnam. Daarom wil ik niet onvermeld laten dat we niet alleen in Polen, maar ook in Tsjechië rekenen op uw pragmatische benadering.
(Applaus)
Johannes Voggenhuber
(DE) Mijnheer de Voorzitter, geachte minister-president, enkele dagen geleden zei een jonge Nederlander op de televisie over de Europese Grondwet: "Waar hebben we een grondwet voor nodig? Dit is een economische ruimte." Ik vroeg mezelf af hoe het mogelijk is dat een jonge man in Nederland anno nu -iemand uit een land dat tot de oprichtende landen van de Europese Gemeenschap behoort, dat als een van de eerste landen de gedachte van een politiek verenigd Europa omarmde en dat zich heeft verplicht aan het overwinnen van het nationalisme - dat zo'n jonge man niet weet dat de EU een politiek unie is.
Op deze vraag heeft u mij vandaag het antwoord gegeven. Een regering die af wil van een symbool in de vorm van een vlag, die wil af van een gedachte. Zij wil die gedachte onzichtbaar maken en laten verdwijnen. Ontdaan van retorische versieringen en politieke beleefdheden is uw redevoering van vandaag een ijskoude, nationalistische oorlogsverklaring aan de idee die door deze vlag wordt gesymboliseerd.
Laten we ingaan op de verschillende punten in uw rede. Punt één: Voorrang van het Gemeenschapsrecht. Uit de woorden van uw minister van Buitenlandse Zaken maak ik op dat voorrang van het Gemeenschapsrecht niet meer in het Verdrag mag worden opgenomen. Tegelijkertijd onderstreept uw minister van Buitenlandse Zaken dat uiteraard niet mag worden getornd aan de voorrang van het Gemeenschapsrecht. Dat betekent dat u beiden uw eigen bevolking misleidt door niet in het Verdrag vast te leggen wat het werkelijke karakter van deze Unie is. U probeert dit te verbergen, want de voorrang van het Gemeenschapsrecht blijft intact, en dat weet u maar al te goed. U wilt weer verordeningen in plaats van wetten, maar mag ik u vragen, mijnheer de minister-president, wat die aanduiding zegt? Het begrip "wet” heeft niets te maken met de nationale staat. Ook in republieken hebben er wetten bestaan, en wetten zijn er al zolang er mensen zijn. Wetten die door parlementen worden vastgesteld, dienen voor de burger als waarborg van democratische legitimiteit.
Geachte minister-president, toen ik uw eisen had gehoord en uw denkwijze had doorgrond, was ik u dankbaar dat u, ten eerste, met ons wilde praten en, ten tweede, niet in één moeite door ook de afschaffing van dit Europees Parlement eiste, zelfs niet dat het een andere naam zou krijgen, want dit Huis belichaamt een supranationale democratie in de vorm van het federale en politieke Europa. Het bestaan van dit Parlement waarborgt de burgers dat de Europese Unie een politieke gemeenschap is en geen economische organisatie of statenbond.
Een grondwet en een nationale staat zijn twee zaken die los van elkaar staan. De grondwet is de constitutie van een politieke gemeenschap. In het Verdrag dat er weldra zal komen, zijn ook zaken opgenomen zoals de Europese burger en het Europees burgerschap. Dit is het parlement van een supranationale democratie en van Europees burgerschap. Wat doet u als u het Handvest van de grondrechten schrapt uit het Verdrag, maar het tot bindend recht verklaart? U past hier wederom het aloude gezichtsbedrog toe: U laat het voor het oog van de burger verdwijnen, maar het is wel rechtsgeldig. U aanvaardt dus de Europese werkelijkheid als u dat moet, maar u verloochent dit. Echt, geachte minister-president: Met een leugen kunnen noch de 21e eeuw, noch Europa worden gewonnen.
(Applaus)
De Voorzitter
Mijnheer Voggenhuber, ongeacht waar onze sympathieën liggen, we moeten voorzichtig zijn met woorden als "nationalisme” en "leugen”.
Sylvia-Yvonne Kaufmann
(DE) Mijnheer de Voorzitter, geachte minister-president, uw regering wil de Europese Grondwet ontdoen van de symbolen van de Europese Unie. Artikel I-8 zou geschrapt moeten worden, omdat de blauwe vlag met de twaalf gouden sterren en Beethovens "Ode aan de vreugde" uitingen zouden zijn van een staatsidentiteit.
Geachte minister-president, iedere plaatselijke vereniging heeft het recht een vlag te dragen en mag dat ook vastleggen in haar statuten, en de EU met 500 miljoen inwoners zou dat niet mogen? Neem me niet kwalijk, maar dat is een prehistorische en stompzinnige gedachte. De Europese eenwording is een historisch project dat zijns gelijke niet kent. Europa is geen staat en al helemaal geen superstaat. Daarom is het toch wel verbluffend dat een dergelijk bizar idee uitgerekend uitgaat van een van de oprichtende staten van de Europese Gemeenschap.
Ik zeg u dit: Wie vijftig jaar na de ondertekening van de Verdragen van Rome de rechtsgeldigheid ontkent van de alom bekende en erkende symbolen van de EU, die gooit - symbolisch - koren op de molen van degenen die de Europese integratie op zichzelf in twijfel trekken en die deze de rug willen toekeren om zich te verschansen achter de identiteit van hun eigen nationale staat. Het valt toch niet te ontkennen dat de hymne en de vlag onze staten en volkeren verbinden. Zij kweken identiteit en daarom dienen zij ook officieel te worden erkend.
Draai daarom, mijnheer de minister-president, de burgers van Europa geen rad voor ogen, ook niet degenen die "nee" hebben gestemd in uw eigen land. De mensen in uw land, in mijn land en in andere landen willen geen ruzie over vlaggen, ze willen een sociaal en democratisch Europa. Zij willen antwoord op de vraag of de Unie bestaat om de mensen en de markten te beschermen. Zij willen dat er wordt opgetreden tegen dumping - loondumping, sociale dumping en belastingdumping. Daar moet u op aanhaken, want op dat vlak zijn toekomstgerichte oplossingen gewenst. Daarom verzoek ik u: Stop met de schijngevechten tegen de symbolen van de Europese eenwording.
(Applaus)
Jens-Peter Bonde
(DA) Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de minister-president, u kunt trots zijn op het Nederlandse volk. 62 procent heeft tegengestemd, tegen het advies van de meeste politici in. Toch staat u nu onder druk van Duitsland, waar ten minste 70 procent van de burgers tegen zou stemmen, als ze over de Grondwet zouden mogen stemmen. Dat is natuurlijk een bewering waarvoor de Duitsers het tegenbewijs mogen leveren. Als rondreizend criticus op de Grondwet ben ik in geen land geweest waar meer weerstand heerste. De burgers willen dat de EU zich minder met hun zaken bemoeit. Ze wensen een echt subsidiariteitsbeginsel. Zelfs de voormalige Duitse president Roman Herzog waarschuwt nu tegen overmatige centralisatie en tegen aantasting van de democratie. 84 procent van de Duitse wetten komt uit Brussel. In Brussel is absoluut geen sprake van democratie. Volgens de heer Herzog is het twijfelachtig of men de Bondsrepubliek een parlementaire democratie kan noemen. Dat is het Duitsland dat nu zijn Franse en Nederlandse buren bedreigt en zegt: jullie volk had het aan het verkeerde eind; trek de Grondwet nieuwe kleren aan en schaf referenda af.
Waarom accepteert u dat, mijnheer Balkenende? Waarom staat u er niet op dat ook Duitsland zijn kiezers raadpleegt alvorens de kiezers in uw buurlanden de oorlog te verklaren? De Nederlandse onderhandelaars wensen nu een andere presentatie van de Grondwet - "presentatie” is het sleutelwoord - zodat er geen referendum hoeft te worden gehouden. U stelt echter geen wezenlijke en reële veranderingen in de verworpen tekst voor. Er zijn nu twee jaar voorbijgegaan zonder dat 80 procent van de landen akkoord is gegaan. De Grondwet is juridisch dood. We zouden opnieuw moeten beginnen met nieuwe onderhandelingen en een referendum in de hele EU. Dan kunnen we gaan praten met de Duitse regering.
Andreas Mölzer
(DE) Mijnheer de Voorzitter, net als miljoenen mensen overal in Europa sta ik versteld van de creativiteit waarmee steeds weer wordt gepoogd de doodgewaande - en ook doodverklaarde - Europese Grondwet te reanimeren. Er wordt een schrikbeeld geschetst van een machteloze en steeds onbeduidender Europese Unie teneinde Brussel een vrijbrief te geven om zijn klaarblijkelijk onverzadigbare honger naar nog meer bevoegdheden te stillen. Naar mijn mening kan het echter niet de bedoeling zijn van de Europese Unie, of van de Europese eenwording, dat de soevereine besluitvorming van de lidstaten steeds verder wordt ondermijnd.
Samenwerking op regeringsniveau is zeer zeker even onmisbaar als het unanimiteitsbeginsel op de kernterreinen van nationale soevereiniteit, met name op de gebieden van het buitenlands, veiligheids- en defensiebeleid. Onze bevolking zit niet te wachten op een EU-grondwet die in achterkamertjes is bekokstoofd en die, voorzien van een ander stofomslag en wat kleine cosmetische veranderingen, door een ver van de werkelijkheid staande EU-elite wordt geratificeerd en aan de man wordt gebracht als een nieuw werkstuk. Ik denk niet dat de mensen in Europa in een dergelijke etikettenzwendel zullen trappen. Wij moeten afscheid nemen van welke nieuwe EU-grondwet dan ook, en streven naar een fundamenteel verdrag voor samenwerking op gelijkwaardige basis van zelfbewuste staten en zelfbewuste volkeren. Daarbij dient naar mijn mening het beginsel te gelden van maximale kracht naar buiten toe en maximale vrijheid in de Unie zelf. Ook dient de afbakening van de bevoegdheden tussen de Europese Unie en de lidstaten ondubbelzinnig te worden vastgelegd. Het is noodzakelijk dat de mensen over al deze terreinen hun zegje kunnen doen. Er moeten referenda worden gehouden, want het lijdt geen twijfel dat belangwekkende verdragen zoals een dergelijk fundamenteel verdrag aan een referendum door de bevolking van de EU in de verschillende lidstaten moeten worden onderworpen.
Timothy Kirkhope
. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, ik wil de minister-president welkom heten en feliciteren met zijn succes bij de verkiezingen van eerder dit jaar.
Zoals hij heeft gezegd, zal de Top van juni heel belangrijk worden, en we weten dat het Duitse voorzitterschap erop gebrand is om dan een principeakkoord te bereiken. Dat zal niet gemakkelijk worden. De standpunten van de lidstaten liggen nog steeds vrij ver uit elkaar en in deze omstandigheden denk ik dat het contraproductief zou zijn om in Brussel het verkeerde soort akkoord door te drukken.
U hebt onlangs tijdens uw bilaterale bijeenkomst met de Britse premier gezegd dat een nieuw wijzigingsverdrag niet de kenmerken van een grondwet mag hebben. Ik ben het hartgrondig met deze opvatting eens en ik denk dat dit de opvatting is van miljoenen mensen in heel Europa. U hebt ook gezegd dat u de rol van de nationale parlementen graag wilt versterken. Ook daar ben ik het zeer mee eens en ik hoop dat u dit tijdens de Top zult trachten binnen te halen. Ik denk dat we onze burgers de garantie moeten geven dat hun nationale parlementen ook een grotere rol zullen spelen bij het beoordelen van Europese ontwerpwetgeving. Zoals het er nu voor staat, blijft er een tastbare kloof bestaan tussen de Europese instellingen en de mensen.
Ik heb vaak gezegd dat ik niet vijandig sta tegenover het idee dat er een oplossing moet worden gevonden waarmee het functioneren van de instellingen bij uitbreidingen wordt verbeterd en er iets wordt gedaan aan de vervreemding die mensen voelen als het gaat om die instellingen zelf. Ik geloof echter niet dat een grondwet die oplossing is. We moeten de bevoegdheden van het centrum niet vergroten. In plaats daarvan moeten we ons concentreren op het bereiken van resultaten.
Zoals u hebt gezegd, en mijn partijleider David Cameron eveneens heeft gezegd, hebben we dringend behoefte aan meer nadruk op het concurrerender maken van Europa, op het uitroeien van de armoede in de wereld en op het aanpakken van de klimaatverandering. Dat zijn de zaken waarvan de mensen willen dat we ze aanpakken en de lidstaten kunnen veel meer doen om op deze gebieden samen te werken.
Ik dring er daarom bij de minister-president en zijn collega-regeringsleiders op aan om in Brussel niet te verzanden in institutionele en constitutionele debatten. Laten we in plaats daarvan beginnen met te doen wat de burgers van ons verlangen: het hervormen van onze economieën, het tegengaan van de opwarming van de aarde en het verlichten van de vernietigende armoede die we in de derde wereld zien.
(Applaus)
Richard Corbett
(EN) Mijnheer de Voorzitter, anders dan sommige anderen hier vind ik het eigenlijk heel bemoedigend wat de heer Balkenende hier heeft gezegd. Mijnheer Balkenende, u had hier tenslotte kunnen doen waartoe bepaalde afgevaardigden aan die kant van dit Huis u oproepen en kunnen zeggen: "Wij hebben nee gezegd, einde verhaal. Vergeet het maar. Geen nieuw Verdrag. Geen hervorming”. Maar dat heeft u niet gedaan. U heeft hier gezegd: "Wij hebben nee gezegd, maar we erkennen dat achttien landen ja hebben gezegd, dat een overgrote meerderheid van de Europese Unie vooruit wil en onze Unie wil hervormen op de manier zoals die is neergelegd in het Grondwettelijk Verdrag”.
U zegt ja, we zullen aan tafel plaats nemen en een compromis uitonderhandelen dat aanvaardbaar is voor alle 27 landen, en daarbovenop zegt u dat u enkele van die nuttige en essentiële hervormingen uit het Grondwettelijk Verdrag wilt behouden. U wilt niet alles uit dat Grondwettelijk Verdrag weggooien, u wilt enkele zaken waarover u zich zorgen maakt laten vallen, waarvan de meeste betrekking hebben op de presentatie en het vocabulaire van dat Ontwerpverdrag, maar u bent bereid om over de inhoud te onderhandelen en die te behouden. Ik denk dat dit een les is voor de doemdenkers en ik heb meer vertrouwen gekregen dat een compromis mogelijk is.
(Applaus)
Jules Maaten
Premier Balkenende, u hebt het lef getoond door u hier in het hol van de leeuw te begeven om de Nederlandse positie toe te lichten. Ik vind dat u, zeker in uw eerste antwoord zojuist, met overtuiging de Europese roeping van Nederland hebt onderstreept.
Daarmee komt een nieuw verdrag dichterbij en dat is belangrijk, want we hebben dat nieuwe verdrag nodig. Het gaat op dit moment namelijk gewoon niet goed genoeg. Het moet transparanter, het moet democratischer, dus meer bevoegdheden voor het Europees Parlement, en, u zegt dat heel terecht, voor de nationale parlementen.
Het moet effectiever, zodat we echt aan het werk kunnen met klimaatverandering, met energiebeleid, met immigratie en met het versterken van de rol van Europa in de wereld. Ik begrijp de principes en de inzet van u in die gesprekken.
Uiteindelijk is ook een pragmatische opstelling nodig. Want het is in het Europees en het nationaal belang dat we uit die impasse komen. Ik heb er wel vertrouwen in dat u dat kunt, want, als reactie op wat eerder werd gezegd, ik ken u een beetje. U bent geen nationalist en ik weet ook dat u niet liegt.
Ten slotte nog een opmerking. U zegt dat u de interne markt steunt. Ik ben blij dat u dat zegt, maar dan moet ook de daad bij het woord worden gevoegd. Als alle 27 lidstaten uitzonderingen op de interne markt gaan maken, en in Nederland gaat het die kant op, dat blijkt uit de discussie daar, dan blijft er geen interne markt over en dat is niet goed voor de Europese consument en niet goed voor de Europese economie.
Guntars Krasts
(LV) Hartelijk dank, mijnheer de Voorzitter. Ik twijfel er niet aan dat zowel de pleitbezorgers als de tegenstanders van een Europese Grondwet een sterker Europa nastreven. Het verschil zit hem in de manier waarop ze die doelstelling willen bereiken. Net als de meerderheid van dit Parlement geloof ik in de idee van de Europese Unie, maar het gebrek aan steun van de samenleving ondermijnt onze pogingen om die idee om te zetten in realiteit. Daarom moeten wij ons afvragen of de aanneming van de Grondwet zal helpen om de burgers op onze hand te krijgen. Als een van de deelnemers aan de Europese Conventie voor de opstelling van de Grondwet ben ik daar nog niet zo zeker van. Wij hebben nog lang niet alle mogelijkheden benut die in de bestaande Verdragen vervat zijn. Mijnheer de premier, de Europese dienstenmarkt waaraan u hier gerefereerd hebt is daarvan een duidelijk voorbeeld. Uitbreiding van het gebruik van stemming bij gekwalificeerde meerderheid zou niet hebben bijgedragen aan de liberalisering van de dienstensector, integendeel zelfs. Op dit moment in de geschiedenis is het van vitaal belang dat het wederzijds begrip tussen de lidstaten gewaarborgd is en dat er een grotere bereidheid tot samenwerking ontstaat op grond van enerzijds gemeenschappelijke waarden en anderzijds de idee van de Unie, zodat de belangen van de grote en kleine, rijke en arme, nieuwe en oude lidstaten gelijk behandeld kunnen worden. Ik geef toe dat dit een moeilijke taak is, maar als wij dit niet voor elkaar krijgen, zullen de lidstaten er niet in slagen om de steun van de Europeanen terug te winnen. Als niet aan deze voorwaarde wordt voldaan, zullen wij de Unie niet dichter bij de burger brengen. De Ontwerpgrondwet draagt voor deze uitdagingen geen oplossingen aan.
Vladimir Remek
(CS) Mijnheer de premier, dames en heren, wij hebben veel nobele, en soms wat minder nobele gedachten beluisterd over de toekomst van Europa. Een aanpassing van het grondwettelijk kader is zeker nodig om daadkrachtiger te worden. Wij moeten echter ook geen misverstand laten bestaan over dat wat wij de burgers van de Europese Unie vandaag de dag al te bieden hebben.
Met het oog daarop moet ik constateren dat veel mensen bij ons in de Tsjechische Republiek bijvoorbeeld niet warm lopen voor een discussie over het nut van een EU-minister van Buitenlandse Zaken. Wat hen veel meer bezighoudt is het feit dat zij als burgers van de zogenaamde nieuwe lidstaten na drie jaar nog altijd niet vrij kunnen reizen in het Schengengebied. Zij verbazen zich over het feit dat zij ondanks de veelgeprezen rechtsgelijkheid in Europa nog altijd geen toegang hebben tot de arbeidsmarkt van een aantal landen, terwijl het kapitaal naar en vooral uit ons land vrijelijk stroomt. Waarom genieten de grote lidstaten in een aantal sectoren voordeliger voorwaarden dan de nieuwe, kleinere lidstaten? Waarom kunnen wij niet zoals de anderen zonder visum naar de Verenigde Staten reizen? Wij willen de Europese bevoegdheden uitbreiden waar het niet nodig is en waar het om verschillende redenen zin heeft om de verschillen op het speelveld in stand te houden op basis van de relatieve kracht van de spelers. Geen wonder dat veel Europeanen onze diepgaande discussies over de toekomst van Europa nauwelijks begrijpen.
Nils Lundgren
(SV) In de zomer van 1787 zette een aantal personen in Philadelphia in Pennsylvania zich aan het opstellen van een grondwet voor wat de Verenigde Staten van Amerika zouden worden. Het waren topgeleerden van hun tijd op het gebied van staatsrecht, filosofie en democratie. Ze presenteerden open en eerlijk een voorstel en ze kregen de steun van het volk en van de verschillende deelstaten.
Hoe anders is het proces dat nu plaatsvindt om de lidstaten van de EU een grondwet op te dringen! De politieke machtselite van de EU weet dat ze geen steun van de bevolking heeft voor haar plannen voor een Verenigde Staten van Europa. De onderhandelingen hebben in het geheim plaatsgevonden. Het gaat er niet om dat het Europese project een democratische grondslag krijgt; het gaat erom te burgers te misleiden. Angela Merkel vraagt bijvoorbeeld of het een goed idee is om de terminologie van de Ontwerpgrondwet te veranderen zonder de wettelijke substantie te wijzigen. De voorstellen over de vlag en het volkslied zullen worden geschrapt. Het hele plan is erop gericht dat de politieke elite er een Verenigde Staten van Europa door kan drukken zonder dat ze gedwongen is om daarvoor het vertrouwen van de bevolking te winnen. Dat is bedrog.
Jean-Luc Dehaene
Voorzitter, minister-president, als inwoner van de Benelux loop ik er de laatste tijd wat gefrustreerd bij. Wij waren het namelijk gewoon om samen in de eerste linies te staan voor het Europees project. Sinds het negatieve referendum in Nederland voel ik bij de Nederlandse beleidsvoerders evenwel wat koudwatervrees, als het over Europa gaat.
Dit vond ik onder meer terug in de manier waarop u over de uitbreiding van de meerderheidsbesluitvorming sprak, terwijl u toch wel weet dat dit een van de essentiële elementen is om de dynamiek in een uitgebreid Europa te behouden. Ik heb echter wel begrip voor de moeilijke positie waarin u zich bevindt.
U blijft, minister-president, er wellicht van overtuigd dat de tekst die u op de IGC goedkeurde, inderdaad een adequaat antwoord is op de uitdaging waarvoor we nu staan. Maar u moet inderdaad rekening houden met de uitspraak van uw bevolking. Ik waardeer dan ook uw inspanningen om oplossingen aan te reiken en te zoeken naar een compromis, waarbij u ook uitdrukkelijk erkent dat rekening gehouden moet worden met degenen die de tekst als dusdanig hebben goedgekeurd. Ik hoop dat dit tot een compromis kan leiden.
Ik ben echter zeer bezorgd door wat u zei over de betrokkenheid van de nationale parlementen. U pleit eigenlijk uitdrukkelijk voor de rode kaart. Dit lijkt mij niet de goede weg. In feite maakt u zo van de nationale parlementen een soort nieuwe instelling van de Unie en daar hebben wij geen nood aan. U moet uw nationale parlement overtuigen dat zijn rol erin bestaat de ministers te controleren met betrekking tot hun rol in de Raad. Dat is de rol van de nationale parlementen en de nationale parlementen die dit doen, hebben ook geen problemen.
Een andere bedenking die ik heb bij wat u zei en waarover u misschien eens even na moet denken, is dat, wanneer u de criteria voor uitbreiding in het Verdrag wilt opnemen, zoals de Commissie, u er rekening mee moet houden dat u de uitbreiding dan ook onderwerpt aan de juridische controle van het Hof, terwijl het uiteindelijk toch over politieke besluitvorming gaat. Ik denk dat u daar toch even over na moet denken.
(Applaus)
Enrique Barón Crespo
(ES) Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de premier, ondervoorzitter van de Commissie, we zijn nu beland aan het eind van de etappe waarvoor in Maastricht het startsignaal gegeven werd, en op dat moment - ik herinner me dat als Voorzitter - was het Nederlandse voorstel, het voorstel Lubbers-Kok, te federalistisch. Nu komt u met een standpunt dat volkomen het tegenovergestelde is. Zulke dingen komen in de beste families voor, en wij zijn altijd bereid tot overleg.
U heeft vier voorwaarden gesteld. Wat betreft de medebeslissing en de nationale parlementen ben ik het eens met Jean-Luc Dehaene: de rode kaart van de nationale parlementen moet gaan naar de regeringen, niet naar de Europese instellingen. Wij zijn bereid om onze samenwerking te verbeteren.
Wat betreft de nieuwe bijkomende kwesties, die zijn vervat in paragraaf 12 van onze ontwerpresolutie. Wij gaan daarmee akkoord. Wat betreft het onderwerp van de openbare diensten moet u uw politieke familie zien te overtuigen.
Er is echter een fundamenteel probleem: als het Verdrag zo wordt opengelegd, als er amendementen worden voorgesteld in plaats van structuur, dan wordt alles ontmanteld en daarmee gaan we in tegen de transparantie en tegen het begrip van de burgers.
Dan nog een punt, mijnheer de Voorzitter, aangaande het volkslied: onlangs was ik in mijn kiesdistrict en ik vertelde de mensen daar dat in het Nederlandse volkslied, het "Wilhelmus”, de Spaanse koning geëerd wordt. De mensen zeiden: "wat aardig zijn die Nederlanders!”
Toen ik hun vervolgens zei: "en ze hebben het ook over de wrede Spanjaarden”, zeiden ze: "Oh, maar dat is een voetbalprobleem”. Ik wil maar zeggen: de kwestie van volksliederen is heel gecompliceerd en ik geeft de voorkeur aan het Lofdicht aan de Vreugde.
Sophia in 't Veld
Voorzitter, mijnheer Balkenende, het is mij net opgevallen dat u in het debat vooral bijval krijgt van de SP, Vlaams Belang, de partij van Haider, de Poolse Liga van families en de eurosceptici uit Zweden en Denemarken. Ik vermeld het maar even.
De inzet van het kabinet getuigt van een bedroevende leegte en van gebrek aan verantwoordelijkheidsbesef voor de toekomst van Europa. Want met een miniverdrag krijgen we minidemocratie, mini-invloed voor de burgers, minislagvaardigheid tegen klimaatverandering en terrorisme. Met een miniverdrag wordt Europa een politieke dwerg. De grondrechten moeten juridisch afdwingbaar zijn.
En is de PvdA in dit kabinet echt bereid de grondrechten op te offeren om een referendum te ontlopen? De nationale parlementen moeten inderdaad meer betrokken worden. Maar niet met verlammende rodekaartprocedures, maar door eindelijk actieve belangstelling en kennis te ontwikkelen. Dat kunnen ze nu ook, maar ze laten het er gewoon bij zitten.
Ten slotte is er veel demagogische prietpraat over een superstaat. Laten we daar eens mee ophouden, want ik heb uw partij daar ook niet over gehoord toen u voor het referendum campagne voerde vóór de grondwet. Zaken als bijvoorbeeld veiligheidsmaatregelen tegen terrorisme moeten natuurlijk op Europees niveau genomen worden. Maar niet zoals het nu gebeurt, in achterkamertjes, maar gewoon in de openbaarheid, democratisch en met meerderheidsbesluitvorming. Dat is geen superstaat, dat is democratie.
Premier Balkenende, Nederland kan zoveel beter dan dit in Europa. Laat u dat alstublieft zien.
Hanna Foltyn-Kubicka
(PL) Mijnheer de Voorzitter, een verenigd Europa zal alleen kunnen slagen wanneer we een Europees bewustzijn ontwikkelen. Dit omvat al wat wij Europeanen gemeen hebben: een christelijke geschiedenis en cultuur en de notie dat onze toekomst alleen een gedeelde kan zijn.
We mogen niet vergeten dat we zo'n Europese identiteit niet met geweld kunnen afdwingen. Rechtsregels creëren geen identiteitsbesef; regels die met gejuich zijn begroet net zo min als degene die met tegenzin zijn geaccepteerd. Grondwetten creëren geen gemeenschappen, maar gemeenschappen creëren wel grondwetten. Een Europees constitutioneel verdrag draagt niet bij aan een versterking van de Europese identiteit en daarom is het niet de moeite waard strijd te voeren om dit Verdrag, vooral omdat strijd ongewenste wiggen drijft. In plaats daarvan moeten we ervoor zorgen dat onze gezamenlijke geschiedenis meer ogenblikken zal kennen zoals onlangs in Samara. We moeten ervoor zorgen dat de wereld ons vaker als eenheid ziet. We moeten met één stem spreken, alleen dan zullen we ons kunnen kwijten van de moeilijke taken die ons te wachten staan.
Ik heb er diep vertrouwen in dat we dit voor elkaar kunnen krijgen, vooral dankzij onze gemeenschappelijke identiteit, iets wat door geen enkel juridisch besluit tot stand kan worden gebracht.
Adrian Severin
(EN) Mijnheer de Voorzitter, ik wil tegen de minister-president zeggen dat het Grondwettelijk Verdrag niet over het verliezen van onze identiteit gaat, maar over het op een rechtvaardige, doelmatige en duurzame wijze organiseren van solidariteit. Degenen die om redenen van identiteit tegen het Grondwettelijk Verdrag zijn, zijn niet zozeer bang dat de burgers de controle over de staat zullen verliezen, maar dat de staat de controle over de burgers zal verliezen.
In een wereld waarin de markt, criminaliteit en armoede gemondialiseerd zijn, moet de Europese Unie politiek zijn en samenhang vertonen. Daarom hebben we de dubbele legitimiteit nodig van een Europese Unie als Unie van staten en burgers en daarom hebben we een stelsel van dubbele meerderheid nodig.
U zult het met me eens zijn dat de Europese Unie zonder rechtspersoonlijkheid eenvoudigweg niet kan bestaan en ook niet kan beslissen of het vetorecht voor elk land de regel moet zijn in haar besluitvormingsproces. Terwijl we accepteren dat subsidiariteit een belangrijk beginsel van de Unie moet zijn, moeten we ook accepteren dat Europese wetgeving boven nationale wetgeving gaat. We kunnen van de Europese burgers niet verwachten dat ze loyaal zijn aan de Europese instellingen als hun fundamentele rechten niet wettelijk verankerd zijn.
Op dezelfde manier zal de Europese droom zonder sociale dimensie eenvoudigweg niet van de grond komen. Een sociaal Europa is echter niet houdbaar zonder een geharmoniseerd belastingbeleid en EU-fondsen. En uiteindelijk is het onmogelijk om ons een Europa voor te stellen dat economisch en sociaal effectief is zonder gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. Door dit aspect op een positieve wijze tegemoet te treden zult u zeker een brug kunnen slaan tussen de wensen van uw burgers en de aspiraties van andere Europeanen.
Jan Peter Balkenende
Minister-president van Nederland. Voorzitter, ik wil de leden van het Parlement van harte dankzeggen voor hun opmerkingen, nadat er al eerder het nodige is gezegd.
Voorzitter, laat ik beginnen door een groot misverstand weg te nemen. Ik heb enkele sprekers, mevrouw Kaufmann, de heer Voggenhuber, horen spreken over zaken als het volkslied, de titel minister van Buitenlandse Zaken, de vlag, alsof dat de punten van Nederland zouden zijn.
Daar gaat het helemaal niet om. Ik heb u aangegeven dat de vraag is of deze symbolen - die prachtig zijn, waar ik totaal niets tegen heb - in een grondwet verankerd moeten worden. Het zijn maar voorbeelden van de vraag of wij willen werken aan een grondwet dan wel een wijzigingsverdrag willen. Daar gaat het om. Laten we onze symbolen gewoon koesteren. Het is alleen de vraag of je ze moet opnemen.
Mijn verhaal ging veel dieper. Dat heb ik ook aangegeven. Ik heb geprobeerd antwoorden te geven op zorgen die leven. En ik heb in mijn betoog aangegeven dat we moeten denken in termen van een verdragswijziging, een subsidiariteitstoets door de nationale parlementen. Ik zal er zo iets over zeggen. Meerderheidsbesluitvorming in relatie tot de bevoegdheden van Europa en opname van de uitbreidingscriteria. Het ging ons om dit soort zaken. Het is niet alleen een kwestie van symbolen, dat is een karikatuur van de visie van Nederland.
Voorzitter, ik heb ook goed geluisterd toen de opmerking kwam over nationalisme. Ik heb die opmerking niet begrepen. Ook in de debatten die wij in de Nederlandse Tweede Kamer hebben gevoerd, ook na het "nee", heb ik klip en klaar gesteld dat onze toekomst in Europa ligt. Een positieve boodschap over de betekenis van Europa in het leven van iedereen. Wij kunnen helemaal niet zonder Europa. Dat is mijn boodschap steeds geweest en ik wens dan ook niet geassocieerd te worden met puur nationalistische tendensen.
Voorzitter, dan ook het verhaal dat Europa alleen maar economie zou zijn. U refereert daaraan. Natuurlijk. Iedereen zegt bepaalde dingen. U refereert aan het optreden van een jong iemand van de media. Voorzitter, mag ik er nog eens aan herinneren dat, toen wij het voorzitterschap hadden van de Europese Unie, ik een- en andermaal heb gezegd dat Europa veel meer is dan markt en munt. En weet u nog dat ik toen het initiatief heb genomen om conferenties te organiseren over waarden in Europa? Ik heb de vraag aan de orde gesteld: wat maakt ons tot Europeanen? Wat zijn onze gemeenschappelijke drijfveren? Wat maakt Europa tot dit continent? Het is mijn vurige wens dat het debat over de waarden in Europa wordt voortgezet. We kunnen niet zonder dat debat. En kom dan niet met het verhaal dat het alleen maar zou gaan over economie.
Voorzitter, als we nadenken over de toekomst van Europa, dan gaat het om de vraag over welke uitdaging we het eigenlijk hebben. Mevrouw Martens uit Nederland heeft er een belangrijke opmerking over gemaakt. Wat is eigenlijk het ideale? Wat wil je bereiken met elkaar? Dat leidt vervolgens tot tal van concrete vragen en ook die zijn hier naar voren gekomen.
Voorzitter, ik kan niet op alle vragen ingaan. Het zijn er gewoon te veel. Dat maakt de tijd ook onmogelijk. Maar laat ik een paar dingen noemen. Een van de punten die naar voren kwam, is het vraagstuk van de bevoegdheden, van de subsidiariteit. Het is mijn vaste overtuiging dat we daarin ook helder moeten zijn. De heer Duff zei het eigenlijk duidelijk: de Unie heeft alleen die bevoegdheden die de lidstaten haar verschaffen. Dat moeten we dan ook duidelijk vastleggen. Vervolgens komt met de uitoefening van die bevoegdheden de subsidiariteits- en proportionaliteitsvraag aan de orde.
Voorzitter, natuurlijk hebben nationale parlementen daarin een rol te vervullen. Dat gebeurt ook in Nederland. De Eerste en de Tweede Kamer en de Gemeenschappelijke Commissie staan stil bij de vraag wat Europa wel en niet hoort te doen. Dat is buitengewoon goed voor de betrokkenheid.
Te lang was het immers zo dat de debatten werden vermeden, dat ze op termijn werden gezet. En dat is ook de methode waarmee wij nu zeggen: laat nationale parlementen voluit betrokken zijn bij wat er in Europa gebeurt. En als er dan punten van kritiek zijn, breng die ook naar voren.
We hebben bijvoorbeeld opmerkingen gemaakt over de harmonisatie van het strafrecht bij het bestrijden van namaakproducten. De heer Frattini is daarbij betrokken. Nou, daar praat je dan over met elkaar. Zo kunnen nationale parlementen opereren. In bredere zin geldt dat het ook goed is dat de subsidiariteitsvraag ook in de nationale parlementen aan de orde wordt gesteld.
Laten we voorkomen dat nationale parlementen en het Europees Parlement tegenover elkaar komen te staan. U heeft verschillende bevoegdheden, en u speelt uw eigen rol in de democratie. Laten we dat niet als een teken van zwakte beschouwen, maar als een teken van kracht.
Dan de criteria van diensten van algemeen belang. De heer Van den Berg heeft daarover gesproken - hij heeft ook andere vragen gesteld. Het is mijn vaste overtuiging dat we een verheldering moeten krijgen. De manier waarop dat gebeurt, daar kunnen we over spreken. Tegelijkertijd zie ik de heer Maaten - we kennen elkaar goed uit de tijd dat we samen in de gemeenteraad van Amstelveen zaten, een stad in de buurt van Amsterdam, zo lang kennen we elkaar. Ik begrijp heel goed wat u nu zegt over de interne markt. Natuurlijk is het zo dat we naar die consequentie moeten kijken. Maar dan zeg ik op mijn beurt, als we het hebben over pensioensystemen, pensioenfondsen, onderwijsvoorzieningen, laten we dan eens goed kijken hoe de principes van de interne markt daar werken. Daar hebben we verduidelijking over nodig en over de manier waarop die er moet komen, daar kunnen we uiteraard verder over spreken.
U heeft het gehad - en ik heb het heel goed verstaan - over het belang van het Handvest van de grondrechten. En terecht, want ook die grondrechten horen bij de waarden waar de heer Daul over sprak. Alleen is de vraag - en dat onderschrijf ik zelf ook - of dit nu ook moet worden opgenomen in een Grondwet dan wel of je andere methoden kunt hanteren. Voorzitter, daar moeten we een oplossing voor vinden. Ik heb goed naar u geluisterd en gehoord hoe belangrijk het thema hier wordt gevonden.
Voorzitter, het was een genoegen om de heer Dehaene te horen. Ik waardeer hem om zijn betrokkenheid destijds bij de totstandkoming van het Grondwettelijk Verdrag en bij de Conventie en we hebben ook vaak met elkaar over zaken gesproken. Ik ben ook blij dat u begrip heeft voor de positie die nu eenmaal bestaat, wanneer een bevolking "nee" zegt in een referendum. U heeft ook aangegeven wat nodig is om tot oplossingen te komen. Dan zeg ik, we moeten wat pragmatischer zijn, zoals de heer Maaten aangeeft, maar uiteraard met behoud van de idealen die we met elkaar hebben.
Als we komen tot die oplossing, zullen we oog moeten hebben voor de posities die aan beide kanten bestaan. Exact dat, Voorzitter, is voor mij de reden geweest om hier vandaag ook nog eens te zeggen dat het noodzakelijk is dat we over de bestaande posities heen kijken, dat we geen blokvorming in Europa moeten hebben en dat dit wat mij betreft kan via een wijzigingsverdrag. Ik denk dat het dan ook mogelijk is om snel tot oplossingen te komen.
Voorzitter, er zijn veel opmerkingen gemaakt. Ik vind het moeilijk om daarop in te gaan, maar ik heb ze voor mezelf wel goed genoteerd. Ik heb goed geluisterd naar de heer Barón Crespo. U heeft gesproken over - en laat ik daarmee besluiten - de volksliederen. U heeft gerefereerd aan het Nederlandse Wilhelmus, ons volkslied waarin inderdaad de zin voorkomt: "de koning van Hispanje heb ik altijd geëerd".
Maar, Voorzitter, het feit dat destijds werd gezegd "de koning van Hispanje heb ik altijd geëerd", hing wel samen met het feit dat er wel andere dingen gebeurden van Spaanse zijde in Nederland. Dat heeft geleid tot een onafhankelijkheidsstrijd en een 80-jarige oorlog. Voorzitter, wat is het een grote tijd, dat wij op dit moment voor het eerst in de geschiedenis van Europa een tijd hebben van vrede en veiligheid. En dat we hier in vriendschap over zaken kunnen spreken.
Ik herinner me nog zo goed, toen ik in Madrid was en het klooster bezocht waar Filips II verbleef. Het was interessant om naast ons beeld van de geschiedenis ook eens te horen hoe het beeld eruit ziet aan Spaanse kant. Dat is het mooie in Europa, dat je verschillend kunt zijn. Europa is een continent van verscheidenheid, maar je hebt ook eenheid nodig. En ik vind het mooie van Europa dat we die culturele en religieuze pluriformiteit hebben. Dat heeft Europa sterk gemaakt.
Als het nu gaat om de idealen waar we voor staan, dan zeg ik: laten we gebruikmaken van wat Europa sterk heeft gemaakt: mensenrechten, democratie, werken aan veiligheid. Laten we het samen optrekken, scherp voor ogen houden. Laten we nationale parlementen erkennen in hun bevoegdheid, laten we het Europees Parlement voluit het werk laten doen dat gedaan moet worden.
Ik vind het altijd ongelooflijk stimulerend om hier te zijn, want het Europees Parlement is het symbool van een verenigd Europa. En ik geloof dat het goed is dat ook nationale politici met u een debat aangaan. Ik heb het debat vandaag met u als buitengewoon stimulerend ervaren. Natuurlijk hoef je het niet op alle punten met elkaar eens te zijn en natuurlijk begrijp ik kritiek. Maar er is meer dat ons bindt dan dat ons scheidt.
En als we ons laten leiden door de Europese droom, Voorzitter, dan zal het wis en waarachtig lukken om oplossingen te vinden voor de problemen die zijn ontstaan. Samen kunnen we het verschil maken, samen kunnen we werken aan die oplossing.
(Applaus)
De Voorzitter
Wij in dit Huis zijn van mening dat er niet langer enige basis is voor nationalisme en die term had vandaag dan ook niet gebruikt mogen worden. Ik wil u oprecht bedanken, namens alle leden van het Parlement, voor uw aanwezigheid hier en ik wens u succes met uw beleid, opdat we een manier zullen vinden om de essentie van de Grondwet te behouden, in de vorm van de noodzakelijke hervormingen en de waarden waarvan wij proberen de belichaming te zijn. Mijn dank gaat tevens uit naar de vicevoorzitter van de Commissie, commissaris Frattini, en naar staatsminister Gloser.
Het debat is gesloten.
