Uroczyste posiedzenie - Republika Czeska
Przewodniczący
- Panie Prezydencie Republiki Czeskiej! Pragnę Pana serdecznie powitać w Parlamencie Europejskim.
Václav Klaus
Prezydent Republiki Czeskiej. - (CS) Pragnę przede wszystkim podziękować panu za tę możliwość wystąpienia w Parlamencie Europejskim, który jest jedną z kluczowych instytucji Unii Europejskiej. Chociaż byłem tu już kilkakrotnie, nigdy nie miałem szansy wystąpić podczas sesji plenarnej. Dlatego też doceniam tę możliwość wystąpienia w dniu dzisiejszym. Wybierani przedstawiciele 27 państw, reprezentujący szerokie spectrum opinii i poglądów politycznych stanowią wyjątkowe audytorium, podobnie jak sama Unia Europejska jest wyjątkowym i zasadniczo rewolucyjnym eksperymentem realizowanym pod ponad pół wieku, w zamierzeniu swoim mającym usprawnić podejmowanie decyzji w Europie poprzez przeniesienie znaczącej części procesu decyzyjnego z poszczególnych państw do instytucji paneuropejskich.
Przyjechałem tu, aby się z wami spotkać, z Pragi, stolicy Republiki Czeskiej, historycznego serca państwowości czeskiej i ważnego miejsca w rozwoju idei europejskich, kultury europejskiej i europejskiej cywilizacji. Przybyłem tu jako przedstawiciel państwa czeskiego, które w swoich rozmaitych postaciach zawsze stanowiło część historii europejskiej, państwa, które często odgrywało bezpośrednią i znaczącą rolę w tworzeniu europejskiej historii, i które pragnie w dalszym ciągu działać w ten sposób.
Czeski prezydent zwracał się do państwa ostatni raz z tego miejsca dziewięć lat temu. Był to mój poprzednik na tym stanowisku, Václav Havel, i miało to miejsce na cztery lata przed naszą akcesją do UE. Kilka tygodni temu, Premier Czech, Mirek Topolánek, także zabierał tu głos, tym razem jako przywódca państwa sprawującego prezydencję Rady UE. W swoim wystąpieniu skoncentrował się on na konkretnych tematach wynikających z priorytetów prezydencji czeskiej oraz problemach, w obliczu których aktualnie stoją państwa Unii Europejskiej.
Umożliwia mi to zwrócenie się do państwa z tematami o charakterze bardziej ogólnym oraz mówienie o sprawach, które na pierwszy rzut oka, są być może nie aż tak dramatyczne jak rozwiązania obecnego kryzysu gospodarczego, konflikt gazowy między Rosją a Ukrainą czy sytuacja w Gazie. Moim zdaniem, jednakże, mają one bezwzględnie podstawowe znaczenie dla rozwoju przedsięwzięcia integracji europejskiej.
Za niecałe trzy miesiące Republika Czeska będzie obchodziła piątą rocznicę przystąpienia do UE i uczyni to w sposób godny. Będzie to rocznica obchodzona w kraju, który, w przeciwieństwie do niektórych innych nowych państwa członkowskich, nie czuje się zawiedziony niespełnionymi oczekiwaniami wynikającymi z członkostwa. Nie ma w tym nic zaskakującego i można to racjonalnie wyjaśnić. Nasze oczekiwania były realistyczne. Mieliśmy pełną świadomość, że przystępujemy do wspólnoty stworzonej i składającej się z narodów, a nie do jakiegoś idealnego tworu powstałego bez autentycznych ludzkich interesów, ambicji, opinii i idei. Interesy oraz idee napotykamy w Unii Europejskiej na każdym kroku i tak być powinno.
Postrzegaliśmy swoje przystąpienie do UE z jednej strony jako zewnętrzne potwierdzenie faktu, że stosunkowo szybko, bo na przestrzeni niespełna piętnastu lat od upadku komunizmu, staliśmy się ponownie normalnym państwem europejskim. Z drugiej strony, traktowaliśmy - i w dalszym ciągu traktujemy - szansę aktywnego uczestnictwa w procesie integracji europejskiej jako możliwość skorzystania z zalet już mocno zintegrowanej Europy, wnosząc jednocześnie do tego procesu nasze własne idee. Bierzemy na siebie naszą część odpowiedzialności za rozwój Unii Europejskiej ponieważ mając to właśnie na uwadze przystępujemy do naszej prezydencji Rady Unii Europejskiej. Jestem głęboko przekonany, że pierwsze sześć tygodni naszej prezydencji w sposób przekonywujący dowiodły naszego odpowiedzialnego podejścia.
Chciałbym także powtórzyć głośno i bardzo dobitnie tutaj, na tym forum oraz tym z państwa, którzy albo nie znali albo nie chcieli znać mojego przekonania, że nie było dla nas i nie ma żadnej alternatywy dla członkostwa w UE, oraz że nie ma w naszym kraju żadnego znaczącego ruchu politycznego, który byłby w stanie lub byłby gotowy podważyć to stanowisko. Z zaskoczeniem przyjęliśmy zatem ostatnio powtarzające się i coraz mocniejsze ataki na Czechów wynikające z całkowicie bezpodstawnego założenia, iż poszukujemy odmiennego przedsięwzięcia integracyjnego niż to, do którego przyłączyliśmy się sześć lat temu. Tak nie jest.
Obywatele Republiki Czeskiej przyjmują za rzecz oczywistą, że integracja europejska ma niezbędną i ważną misję, którą, mówiąc najogólniej, rozumieją następująco. Po pierwsze chodzi o usunięcie barier, które są niepotrzebne i działają przeciwko ludzkiej wolności i dobrobytowi, utrudniając przepływ ludzi, towarów i usług, idei, filozofii politycznych, światowych poglądów, planów kulturalnych i modeli zachowania, które ukształtowały się na przestrzeni czasu między różnymi państwami europejskimi z wielu różnych przyczyn, a, po drugie, sprawowanie wspólnej troski o dobra publiczne, które są istotne dla całego kontynentu lub przedsięwzięć, które nie mogą zostać skutecznie zrealizowane na mocy porozumień dwustronnych między dwoma lub więcej sąsiadującymi państwami europejskimi.
Wysiłki na rzecz realizacji tych dwóch celów - usunięcia barier i dokonywania racjonalnych wyborów w kwestiach, które powinny być rozstrzygane na szczeblu europejskim - nie są i nigdy nie zostaną zakończone. W dalszym ciągu utrzymują się poszczególne bariery i przeszkody, a w Brukseli podejmuje się zdecydowanie więcej decyzji niż powinno to być w warunkach idealnych. Z pewnością jest ich więcej, niż chcą tego poszczególne państwa członkowskie. Na pewno także i wy, panie i panowie, zdajecie sobie z tego sprawę. Pragnę zatem zadać retoryczne pytanie, czy jesteście pewni, ilekroć głosujecie, że decydujecie o sprawie, która powinna być rozstrzygana w tej izbie a nie bliżej obywateli, innymi słowy, w poszczególnych państwach członkowskich? Inne potencjalne oddziaływania integracji europejskiej omawia się także w kategoriach aktualnej politycznie poprawnej retoryce, ale mają one zazwyczaj charakter drugorzędny i nieadekwatny. Dotyczą one bardziej ambicji zawodowych polityków i ludzi z nimi związanych niż interesów zwykłych obywateli państw członkowskich.
Powiedziałem wcześniej, że dla Czechów nie było i w dalszym ciągu nie ma żadnej alternatywy dla członkostwa w UE - z radością to podkreślam i akcentuję - ale to tylko połowa tego, co chciałem powiedzieć. Druga połowa to całkowicie logiczne stwierdzenie, że istnieje szereg potencjalnych i uprawnionych alternatyw jeżeli chodzi o metody i formy integracji europejskiej, podobnie, jak to miało miejsce w ciągu minione półwiecza. Historia nie ma końca. Twierdzenie, że status quo, innymi słowy obecne uzgodnienia instytucjonalne UE, jest dogmatem poza krytyką to błąd, który niestety się szerzy mimo, że pozostaje on bezpośrednio sprzeczny zarówno z racjonalnym myśleniem jak i całokształtem rozwoju historii na przestrzeni ponad dwóch tysięcy lat cywilizacji europejskiej. Założenie, że "coraz bliższa Unia”, innymi słowy coraz głębsza integracja polityczna państw członkowskich, stanowi jedynie słuszny kierunek rozwoju dla Unii Europejskiej jest podobnym błędem, który jest postulowany a priori, a tym samym jest poza krytyką.
Ani status quo, ani postulat głębszej integracji przynoszącej niekwestionowane korzyści nie może i nie powinien być traktowany jako świętość przez żadnego europejskiego demokratę. Jest rzeczą nie do przyjęcia, aby były one narzucane przez osoby uważające się za, cytując słowa znanego pisarza czeskiego Milana Kundery, "kluczników” integracji europejskiej.
Ponadto oczywiste jest, że instytucjonalne uzgodnienia UE nie są celem samym w sobie ale środek do osiągnięcia rzeczywistych celów. Cele te to nic innego, jak wolność osobista oraz zbiór uzgodnień ekonomicznych prowadzących do prosperity. Innymi słowy, gospodarka rynkowa.
Obywatele wszystkich państw członkowskich z pewnością tego chcą ale, na przestrzeni 20 lat, które upłynęły od upadku komunizmu, potwierdzało się wielokrotnie, że pragną tego i zależy na tym ludziom, którzy doświadczali tyranii przez większą część dwudziestego wieku, i które odczuwały skutki patologicznej, centralnie planowanej i prowadzonej przez państwo gospodarki. Ludzie ci są ze zrozumiałych względów bardziej wyczuleni i bardziej świadomi przejawów czy tendencji zmierzających do osiągnięcia celów innych niż wolność i dobrobyt. A do ludzi tych zaliczają się obywatele Republiki Czeskiej.
Obecny system decyzyjny w UE różni się od wypróbowanej w historii i sprawdzonej tradycyjnej formy demokracji parlamentarnej. W normalnym systemie parlamentarnym jest grupa popierająca rząd i inna popierająca opozycję. Jednakże, o ile się nie mylę, nie jest tak w przypadku Parlamentu Europejskiego. Tutaj istnieje tylko jedna alternatywa, a ci, którzy ośmielają się rozważać inne alternatywy są określani mianem wrogów integracji europejskiej. W mojej części Europy, do stosunkowo niedawna żyliśmy w systemie politycznym, w którym nie dozwalano na żadne alternatywy i gdzie wobec tego nie istniała żadna opozycja parlamentarna. Nauczyliśmy się przez gorzkie doświadczenie, że tam, gdzie nie ma opozycji nie ma wolności. Dlatego alternatywy polityczne muszą istnieć.
To nie wszystko. Stosunki między obywatelami poszczególnych państw członkowskich a ich unijnymi przedstawicielami nie są normalnymi stosunkami między wyborcami a reprezentującymi ich politykami. Między obywatelami UE a ich przedstawicielami jest większy dystans niż w przypadku poszczególnych państw członkowskich, i to nie tylko w geograficznym znaczeniu tego słowa. Nazywane to jest często na różne sposoby: demokratyczny deficyt, utrata odpowiedzialności demokratycznej, podejmowanie decyzji przez niewybieralnych ale wybranych urzędników, biurokratyzacja podejmowania decyzji, i tak dalej. Proponowane zmiany status quo zawartego w odrzuconej Konstytucji Europejskiej czy nie tak bardzo różnym traktacie lizbońskim jedynie czynią ten defekt bardziej dojmującym.
Ponieważ nie ma europejskiego demos, nie ma narodu europejskiego, defektu tego nie można usunąć wzmacniając rolę Parlamentu Europejskiego. To tylko pogorszyłoby problem i doprowadziło do tego, że obywatele państw członkowskich czuliby się jeszcze bardziej wyobcowani z instytucji UE. Rozwiązanie nie polega na próbach tchnięcia nowego życia w obecną formę integracji europejskiej, czy próbach tłumienia roli państw członkowskich w imię nowego wielokulturowego i wielonarodowego europejskiego społeczeństwa obywatelskiego. Są to próby, które nie powiodły się w przeszłości ponieważ nie były one naturalnymi zmianami historycznymi.
Obawiam się, że próby przyspieszenia i pogłębienia integracji w celu przenoszenia procesu podejmowania decyzji wpływających na poziom życia obywateli państw członkowskich coraz bardziej na szczeble europejski może mieć reperkusje zagrażające wszystkiemu, co pozytywne, a co osiągnięto w Europie w ciągu minionego półwiecza. Nie lekceważmy zatem zbyt niepokojów odczuwanych przez wielu obywateli państw członkowskich, że decyzje wpływające na ich życie będą podejmowane gdzie indziej i bez ich udziału, oraz że możliwość wpływania na proces decyzyjny jest bardzo ograniczona. Dotychczasowy sukces UE wynikaj między innymi z faktu, że opinia i głos każdego państwa członkowskiego miały taką samą wagę w głosowaniu i nie mogły zostać zignorowane. Nie pozwólmy teraz na to, aby zaistniała sytuacja, w której obywatele państw członkowskich przeżywają swoje życie z poczuciem rezygnacji, że przedsięwzięcie o nazwie UE nie jest ich własnym, że nie rozwija się tak, jakby sobie tego życzyli, i że są oni jedynie zobowiązani jemu się poddać. Moglibyśmy bardzo łatwo i bardzo znaleźć się raz jeszcze w warunkach życia, które teraz zwyczajowo uznajemy za należące do przeszłości.
Jest to ściśle związane z kwestią dobrobytu. Należy powiedzieć otwarcie, że obecny system gospodarczy UE oznacza ograniczenia wobec rynku oraz ciągłe umacnianie się gospodarki centralnie sterowanej. Jakkolwiek historia dostarczyła nam mnóstwo dowodów, że ścieżka ta prowadzi do nikąd, ponownie nią podążamy. Poziom ograniczeń spontaniczności procesów rynkowych oraz poziom regulacji politycznej gospodarki ciągle się podnosi. Zmiany te zostały ostatnio jeszcze bardziej utrwalone przez nieprawidłowe interpretacje przyczyn obecnego kryzysu finansowego, przypisujące go rynkowi, a nie faktycznej przyczynie, jaką była, przeciwnie, polityczna manipulacja rynkiem. Raz jeszcze należy pamiętać o historycznym doświadczeniu mojej części Europy i nauce, która dla nas z tego płynie.
Wielu z państwa z pewnością zna nazwisko XIX-wiecznego ekonomisty francuskiego, Frederica Bastiata i jego słynną "Petycję wytwórców świeczek”, która jest ciągle dobrze znanym standardowym do dnia dzisiejszego, ilustrującym absurdalność interwencji politycznej w gospodarkę. W dniu 14 listopada 2008 r., Komisja Europejska zatwierdziła prawdziwą petycję wytwórców świeczek, a nie tylko fikcję w stylu Bastiata i nałożyła 66% podatek na świeczki importowane z Chin. Nie mogłem uwierzyć, że 160-letni esej literacki stał się rzeczywistością, ale dokładnie tak się stało. Nieuniknionym następstwem wprowadzenia takich środków na szeroką skalę jest to, że Europa będzie zostawać ekonomicznie z tyłu, oraz że wzrost gospodarczy ulegnie spowolnieniu lub nawet się zatrzyma. Jedyne rozwiązanie polega na liberalizacji i deregulacji europejskiej ekonomii.
Mówię to wszystko, ponieważ zależy mi na demokratycznej i kwitnącej przyszłości dla Europy. Próbuję przypomnieć państwu fundamentalne zasady, na których budowana jest cywilizacja europejska od stuleci czy tysiącleci. Zasady, których aktualność jest ponadczasowa i uniwersalna, i które powinny zatem mieć w dalszym ciągu zastosowanie w dzisiejszej UE. Jestem głęboko przekonany, że obywatele poszczególnych państw członkowskich chcą wolności, demokracji i gospodarczego dobrobytu.
Najważniejszą sprawą w tym miejscu jest oczywiście zadbanie o to, abyśmy nie zrównali otwartej dyskusji na te tematy z atakiem na samą ideę integracji europejskiej. Zawsze wierzyliśmy, że to, iż wolno dyskutować te poważne kwestie, bycie wysłuchanym, obrona prawa każdego do przedstawiania alternatyw dla jedynie słusznej opinii, niezależnie od tego, jak bardzo możemy się nie zgadzać, to dokładnie ten rodzaj demokracji, którego nam odmawiano przez cztery dekady. My, którzy nie z własnej woli spędziliśmy większą część życia będąc świadkami tego, jak wolna wymiana idei stanowi podstawowy warunek wstępny dla zdrowej demokracji, uważamy, iż ten warunek wstępny będzie honorowany i przestrzegany w przyszłości. Jest to możliwość i niezastąpiony sposób uczynienia UE bardziej wolną, bardziej demokratyczną i lepiej prosperującą.
Przewodniczący
Panie i panowie, panie prezydencie! Pańskim życzeniem było wystąpić przez Parlamentem Europejskim. Z zadowoleniem spełniliśmy to życzenie. Panie prezydencie! W Parlamencie z przeszłości z pewnością nie mógłby pan wygłosić tego wystąpienia.
(brawa)
Na szczęście żyjemy w demokracji europejskiej, w której wszyscy możemy wyrażać nasze opinie.
(brawa i poruszenie)
Panie i panowie! Jesteśmy jedną rodziną europejską I, jak w każdej rodzinie, występują różnice zdań. Panie prezydencie! Zgadzam się z panem, gdy mówi pan - pragnę uczynić tylko kilka uwag, ale czuję się do tego zobowiązany - "jesteśmy wspólnotą ludzi”. Wspólnota ludzka charakteryzuje się tym, że ma zalety, mocne strony, wady i słabości. Wspólnie musimy wzmacniać silne strony i eliminować słabości. Zgadzam się także z panem, gdy mówi pan, że musimy zadać sobie pytanie, czy każda decyzja, którą podejmujemy mogłaby być może zostać podjęta gdzie indziej. Tak, ale stolice naszych państw muszą sobie zadać pytanie, czy wiele decyzji nie powinno być podejmowanych w naszych miasteczkach i społecznościach a nie na szczeblu krajowym.
(oklaski)
Proszę pozwolić mi uczynić jeszcze jedną, ostatnią uwagę, dotyczącą rozumienia przez nasz Parlament samego siebie: dziękujemy panu za uznanie, że ten Parlament Europejski jest ważną instytucją. Gdybyśmy nie byli tak wpływowi, nie bylibyśmy ciałem ustawodawczym w 75% spraw i nie bylibyśmy współ-ustawodawcą w nieomal 100% spraw w odniesieniu do traktatu lizbońskiego, a wówczas byłoby w istocie tak, że decyzje w Europie byłyby podejmowane środkami biurokratycznymi. Jednakże teraz to Parlament Europejski decyduje.
(długotrwałę oklaski)
Dziękujemy panu, panie prezydencie, za wizytę. Był to wyraz zróżnicowania opinii w Europie oraz naszej europejskiej demokracji, a w demokracji ostatecznie liczy się większość. Zachęcam nas wszystkich do dalszego opowiadania się, wspólnie, po stronie tej demokracji, dla Europy, dla jedności i pokoju.
(owacja na stojąco)
