Reactie van de Europese Unie op de verslechterende situatie in het oosten van de Democratische Republiek Congo (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde is de verklaring van de Raad en de Commissie over de reactie van de Europese Unie op de verslechterende situatie in het oosten van de Democratische Republiek Congo.
Jean-Pierre Jouyet
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, beste Benita, geachte afgevaardigden, ik weet dat u, evenals wij, zeer bezorgd bent over de verslechterende situatie in het oosten van de Democratische Republiek Congo. Ik kan mij nog herinneren dat wij dit vraagstuk hebben besproken tijdens een bijeenkomst van uw Commissie buitenlandse zaken in oktober jongstleden en uiting hebben gegeven aan onze toenemende ongerustheid.
De ministers van Buitenlandse Zaken van de Unie hebben hier lang over gediscussieerd tijdens de Raad Algemene Zaken en buitenlandse betrekkingen van 10 november jongstleden. Het voorzitterschap heeft besloten om dit punt opnieuw op de agenda te plaatsen van de komende Raad Algemene Zaken en Buitenlandse Betrekkingen van 8 december aanstaande en het daar te bespreken in aanwezigheid van de Commissie vertegenwoordigd door Louis Michel en Benita Ferrero-Waldner.
Wij moeten echter vaststellen dat de situatie in het oosten van de Democratische Republiek Congo sterk verslechterd is sinds het einde van de maand augustus en sinds de CNDP van de rebellenleider Nkunda een offensief heeft ingezet tegen de Congolese strijdmachten, die niet bij machte bleken te zijn zich hiertegen te verzetten en uiteindelijk de bescherming van de burgerbevolking geheel overlieten aan de vredesmacht van de Verenigde Naties, de MONUC.
Dankzij hun successen konden de rebellen de poorten van Goma, de provinciale hoofdstad van Noord-Kivu, bereiken en hun invloedszone in deze grensprovincie van Rwanda aanzienlijke uitbreiden. De huidige crisis toont eens te meer aan dat de aanwezigheid van alle rebellengroepen, de CNDP maar ook de Hutu-rebellen van de FDLR, ten oosten van de Democratische Republiek Congo een destabiliserende werking kan hebben.
De aftocht van de Congolese strijdmachten heeft weer eens aangetoond dat deze ingewikkelde crisis niet met militaire middelen opgelost kan worden en dat de weg naar een duurzame regeling loopt via een politieke oplossing waarin rekening wordt gehouden met zowel de lokale als de regionale actoren. Ik kom daar zo meteen op terug.
Toen de crisis en het offensief van de rebellenmacht van Laurent Nkunda een hoogtepunt bereikten, kwam de Europese Unie in het geweer, gevolgd door de rest van de internationale gemeenschap. U zult zich nog wel herinneren dat het voorkomen van de inname van Goma en de pogingen tot stabilisatie van het conflict de meest urgente opgaven waren. Daarom is commissaris Louis Michel zich naar het gebied gegaan en werd hij op 1 en 2 november gevolgd door Bernard Kouchner, in zijn hoedanigheid van fungerend voorzitter van de Raad, en David Miliband.
De twee ministers hebben in Kinsjasa, Kigali en Dar el Salaam een politieke boodschap gegeven en gemaand tot zelfbeheersing. De ministers zijn eveneens naar Goma gegaan om ter plekke aan te tonen dat wij deze crisis al onze aandacht schenken. Zij wilden de behoeften van de ontheemde bevolkingen opnemen en humanitaire organisaties ontmoeten. Het is immers de burgerbevolking die opnieuw als eerste het slachtoffer is van het heroplaaien van de gevechten.
Deze gevechten hebben de humanitaire situatie enorm achteruit doen gaan. Men schat dat nog eens 250 000 mensen zijn ontheemd en onder absoluut dramatische omstandigheden moeten leven. Daarmee is het totaal aantal ontheemden in alleen al de provincie Noord-Kivu opgelopen tot meer dan een miljoen. Afgezien daarvan zijn er ernstige schendingen van de mensenrechten gepleegd door de rebellengroepen, waaronder standrechtelijke executies, grootschalig seksueel geweld, het ronselen van kindsoldaten en plunderingen door de rebellengroepen maar ook door bepaalde onderdelen van de Congolese strijdmachten.
Door het opnieuw oplaaien van de gevechten is ook de tenuitvoerlegging van de in november 2007 gesloten overeenkomsten tussen de Democratische Republiek Congo en Rwanda onderbroken. Dit wordt het proces van Nairobi genoemd, dat u bekend is en dat gericht is op de strijd tegen de in het oosten van de Democratische Republiek Congo aanwezige Rwandese Hutu-rebellen van de FDLR. Ook het akkoord dat gesloten werd tussen de Congolese regering en de Congolese rebellengroepen, met inbegrip van de CNDP van Nkunda, en dat bekend staat onder de naam van het proces van Goma, werd verbroken.
De prioriteit nu is de aanpak van de humanitaire noodsituatie en een veilige toegang tot de ontheemde bevolkingen. Met haar mandaat speelt de MONUC een essentiële rol. Zij is nog steeds bezig met de versterking van haar aanwezigheid in Noord-Kivu en wij moedigen haar aan om haar pogingen in deze richting voort te zetten. De secretaris-generaal van de Verenigde Naties heeft aangedrongen op meer middelen voor de missie en daarover zijn er momenteel besprekingen gaande in de Veiligheidsraad, die naar wij hopen heel spoedig hun beslag zullen kunnen vinden.
Wegens de urgente situatie heeft de Europese Unie haar inspanningen op humanitair gebied aanzienlijk opgevoerd. Van een groot aantal lidstaten en van de Commissie zijn uitzonderlijke bijdragen, noodbijdragen gekomen ter ondersteuning van de activiteiten van niet-gouvernementele organisaties of van de organisaties van de Verenigde Naties, zoals het Wereldvoedselprogramma of het Hoog Commissariaat voor de Vluchtelingen. Dankzij extra steun voor een totaal van tot nu toe meer dan 43 miljoen euro in de vorm van bijdragen aan het luchtvervoer - ik denk aan landen als het Verenigd Koninkrijk, België en Italië - is Europa met afstand de grootste bijdrager aan de humanitaire inspanningen in deze crisis.
Vervolgens moeten wij opnieuw de dynamiek op gang brengen die ervoor kan zorgen dat de kwestie van alle illegale gewapende groepen die in het oosten van de Democratische Republiek Congo opereren, of het nu Congolezen of buitenlanders zijn, op duurzame wijze wordt opgelost, waarbij wij wel moeten beseffen dat er geen militaire oplossing is voor de crisis en dat elke oplossing noodzakelijkerwijs moet lopen via de hervatting van de processen van Goma en Nairobi, die ik zojuist heb beschreven en die het geschikte kader vormen voor de pogingen om de situatie in deze Congolese provincie te stabiliseren.
De hervatting van de dialoog en samenwerking tussen de Democratische Republiek Congo en Rwanda is daarvoor van essentieel belang, en daarom ben ik verheugd over het optreden van de speciale vertegenwoordiger van de Europese Unie voor het gebied van de Grote Meren, de heer Roeland Van de Geer, die deze dialoog weer op gang probeert te brengen. Dat zijn de doelstellingen waarvoor de internationale gemeenschap en met name de Europese Unie zich de afgelopen weken heeft ingezet.
Deze inspanningen hebben hun eerste vruchten afgeworpen. Dit blijkt vooral uit de hervatting van de dialoog op ministerieel niveau tussen Kinsjasa en Kigali en de bijeenroeping op 7 november van een internationale topconferentie over de crisis in het oosten van de Democratische Republiek Congo. Daartoe hadden de landen in het gebied van de Grote Meren en de Afrikaanse Unie het initiatief genomen en daaraan hebben met name de Congolese president Joseph Kabila en de Rwandese president Paul Kagame deelgenomen.
Een van de belangrijkste resultaten van deze top is de toezegging van de landen in de regio om zo nodig vredeshandhavingstroepen te sturen naar het oosten van de Republiek Congo en zo nodig een team van bemiddelaars op hoog niveau te benoemen bestaande uit de ex-president van Nigeria Obasanjo en de ex-president van Tanzania Mkapa.
Tijdens de buitengewone top van Johannesburg op 10 november jongstleden heeft de SADC eveneens verklaard bereid te zijn om zo nodig een vredeshandhavingsmacht te sturen naar het oosten van de Republiek Congo. De Europese Unie juicht het engagement van de Afrikaanse landen toe en is vastbesloten om haar samenwerking met de VN, de Afrikaanse Unie en de landen van het gebied van de Grote Meren voort te zetten om een oplossing te vinden voor deze crisis. Laten wij echter onder ons in alle duidelijkheid en nuchterheid vaststellen dat deze crisis niet kan worden opgelost zonder een versterking van de vredesstabiliserende middelen, en met name van die van de Verenigde Naties.
Benita Ferrero-Waldner
lid van de Commissie. - (FR) Mijnheer de Voorzitter, ik wil allereerst heel kort de heer van Buitenen zeggen dat ik goede nota heb genomen van hetgeen hij zei en ik zijn boodschap zeker zal doorgeven aan mijn collega's, die hem ongetwijfeld morgen een antwoord zullen geven.
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, mijnheer de fungerend voorzitter van de Raad, beste Jean-Pierre, ik vervang vandaag mijn collega, commissaris Louis Michel, die om gezondheidsredenen vandaag niet kan deelnemen aan deze vergadering en mij heeft verzocht u zijn excuses aan te bieden.
U weet hoezeer commissaris Michel gehecht is aan het gebied van de Grote Meren. Zoals de fungerend voorzitter van de Raad reeds heeft gezegd, was hij inderdaad de eerste die op 30 en 31 oktober jongstleden, op het meest acute moment van de crisis, naar de Democratische Republiek Congo en naar Rwanda is gegaan om de crisis proberen op te lossen. Uit deze missie van shadow diplomacy is het idee voortgekomen om de conferentie in Nairobi te beleggen. De praktische conclusies waartoe men daar is gekomen, openen nieuwe perspectieven voor een uitweg uit de crisis.
Wat betreft het antwoord dat de Commissie kan geven, wil ik samen met u de situatie analyseren vanuit twee invalshoeken, die overigens sterk lijken op hetgeen de fungerend voorzitter van de Raad zojuist zei.
Allereerst de humanitaire invalshoek. De internationale gemeenschap, waarvan ook de Europese Unie deel uitmaakt, werkt momenteel aan een respons op de crisis. De Commissie heeft onmiddellijk 6,3 miljoen euro beschikbaar gesteld voor de meest urgente behoeften. Wij blijven echter een oogje in het zeil houden en zullen dit bedrag eventueel aanpassen aan de veranderende situatie. In Kivu zijn de humanitaire behoeften algemeen gesproken gedekt en de coördinatie tussen de humanitaire organisaties loopt daar van een leien dakje.
De Commissie en de lidstaten hebben samen op 14 november jongstleden in Marseille aangekondigd nieuwe, aanvullende bijdragen te zullen leveren voor een totaal van 43,5 miljoen euro om het hoofd te kunnen bieden aan de crisis.
Het grootste probleem blijft echter de toegang tot de bevolking in bepaalde gebieden omdat er nog steeds gevochten wordt tussen de Congolese strijdkrachten, de FARDC, en de met hen geallieerde Mai-Mai en FDLR enerzijds en de CNDP anderzijds, want geen enkele partij eerbiedigt het staakt-het-vuren.
Ten tweede de politieke en militaire invalshoek. In het oosten van de Democratische Republiek Congo is er geen militaire oplossing mogelijk. Er is slechts plaats voor een evenwichtige, via dialoog opgebouwde politieke oplossing. Dat was ook precies wat de landen in het gebied tijdens de top van Nairobi van 7 november jongstleden voor ogen hadden en kennelijk is dat ook waar de rebellen van de CNDP en een groot deel van het politiek establishment van de Republiek Congo, zoals bijvoorbeeld haar nationale assemblee, naar streven.
De Commissie is dus voldaan over de conclusies van de top van de staatshoofden van de landen van de Grote Meren en met name over het besluit om de Afrikaanse diplomatie op hoog niveau erbij te betrekken, teneinde een oplossing te vinden voor de crisis en een toetsingsmechanisme in te stellen waarmee de staatshoofden van de regio de ontwikkelingen op de voet kunnen volgen en prompt de noodzakelijke respons kunnen bieden.
Het bezoek dat de heer Abasanjo pas aan het gebied heeft gebracht, is hoe dan ook erg bemoedigend en geruststellend wat het perspectief van een militaire interventie van bepaalde landen in het gebied betreft. President Kabila garandeerde dat Kinsjasa bereid is om te luisteren naar de eisen van de CNDP en ook bereid is om vorderingen te maken op de weg van de dialoog. Tijdens het bezoek werd ook geluisterd naar de klachten van de CNDP en naar generaal Nkunda die bevestigde bereid te zijn om het staakt-het-vuren te eerbiedigen en alles in het werk te stellen om het vervoer van humanitaire hulp in de door hem gecontroleerde gebieden te vergemakkelijken.
Het is dus van cruciaal belang dat de politieke vaart erin wordt gehouden en de betrokken partijen met alle middelen ertoe worden aangespoord om hun woorden in daden om te zetten. Daarom is het hoog tijd de onderliggende oorzaken van de crisis in het oosten van het land aan te pakken. Iedereen kent ze: de aanwezigheid van de FDLR, de georganiseerde plunderingen van de mijnen en de politieke frustraties van gemeenschappen en minderheden. Het is hoog tijd om de ideeën te laten convergeren.
Het is met het oog daarop cruciaal dat heel de internationale gemeenschap steun verleent aan de diplomatieke inspanningen die in aansluiting op de top van Nairobi op gang zijn gebracht en dat de internationale hulppogingen gecoördineerd worden, opdat voldoende ruimte ontstaat voor president Abasanjo en president Mpaka om het overleg voort te zetten.
Het is eveneens belangrijk te wijzen op de rol van de MONUC. Het is niet de MONUC die verantwoordelijk is voor allerlei wantoestanden. De MONUC doet belangrijk werk, ondanks de schaarse middelen die haar zijn toegekend en ondanks haar beperkte taken. Zij doet werk waarvoor moeilijk een vervanging te vinden is, namelijk het verzekeren van vrede in plaats van oorlog te voeren
Het is echter meer dan ooit belangrijk de huidige inspanningen te ondersteunen en het mandaat van de MONUC te versterken, nu de Veiligheidsraad zich in de komende dagen over deze zaak buigt. Ons inziens moet het mandaat inhoudelijk bijvoorbeeld worden uitgebreid tot controle op plunderingen van de natuurlijke hulpbronnen en de MONUC moet vooral - zoals de fungerend voorzitter van de Raad zei - meer middelen daarvoor ter beschikking worden gesteld.
Jürgen Schröder
namens de PPE-DE-Fractie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, op dit moment worden we geconfronteerd met een financiële crisis die de geschiedenisboeken zal ingaan. Niettemin was het mogelijk om in slechts enkele weken een G20-bijeenkomst te organiseren die concrete resultaten opleverde, en waarvan het meest opvallende resultaat het besluit was om 2 procent van het BBP te gebruiken om de economie te stimuleren en de financiële sector te helpen.
Aan de andere kant zijn we er niet in geslaagd om aan onze verplichting om 7 procent van het BBP te gebruiken voor ontwikkeling, te voldoen. Als we dit wel hadden gedaan, zou de DRC zeker ontwikkelder zijn geweest en zou dit hele conflict misschien niet hebben plaatsgevonden. Maar we moeten de dingen nemen zoals ze zijn. Er is nu geen tijd meer om de ontwikkeling voor Kivu te bespreken. Er voltrekt zich daar een humanitaire crisis. In de afgelopen weken zijn 250 000 mensen ontheemt. Mensen overlijden direct of indirect ten gevolge van de gevechten, en ziekten als cholera verspreiden zich snel.
Sinds 2005 heeft de VN het principe van "verantwoordelijkheid om te beschermen” aangenomen. De VN heeft de MONUC- vredesmacht naar de DRC gestuurd. Met 17 000 manschappen is MONUC de grootste vredesmacht ter wereld die werkt met een sterk Hoofdstuk 7-mandaat. Maar wat kan MONUC doen? De kwaliteit van soldaten en materiaal is zeer slecht en de DRC is enorm groot. Ik ondersteun dan ook van harte de oproep om MONUC te versterken, maar realistisch gezien duurt het maanden voordat deze versterking kan worden gerealiseerd, kostbare maanden, waarin mensen zullen sterven. Daarom stel ik voor op korte termijn een Europese troepenmacht te sturen om de regio snel te stabiliseren totdat de versterking van MONUC operationeel is en in het veld kan worden ingezet.
Alain Hutchinson
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de fungerend voorzitter van de Raad, mevrouw de commissaris, geachte collega's, allereerst zal ik in dit rustige debat, in deze zeer relaxte sfeer, het decor schilderen. Ik ben namelijk in de afgelopen maanden drie keer in het gebied geweest.
Terwijl wij hier discussiëren, heerst daar geweld, verkrachting en dood. Dat bepaalt het dagelijks leven van de talloze burgers die in dit verschrikkelijk gebied van de wereld wonen. Ik geloof niet dat wij nog meer tijd mogen besteden aan woorden maar eindelijk moeten overgaan tot daden. Dit is een vuile oorlog; dit is volgens mij helemaal geen etnische oorlog, zoals sommigen nu beginnen te zeggen. Je kunt altijd een etnische oorlog creëren, want dat komt ons Europeanen goed uit. Dat betekent namelijk dat de Afrikanen elkaar bevechten en het dus niet ons probleem is. Nee, de oorzaak van die oorlog moet gezocht worden op de bodem van de mijnen - van de diamant-, coltan- en goudmijnen - waarvan de exploitatie ondanks alle slachtpartijen rustig maar efficiënt doorgaat, waarvan de delfstoffen onder de neus van de Verenigde Naties worden uitgevoerd via de luchthaven van Goma of over de weg naar Kigali, en waarvan sommigen nog steeds stinkend rijk worden. Daar gaat de oorlog om.
Als men een einde wil maken aan deze oorlog moet men eerst deze kwestie aanpakken. Dan moet men zich gaan bezighouden met de sluiting van deze mijnen, met de maatregelen die noodzakelijk zijn om deze schandalige handel tegen te gaan. Wij zouden terug kunnen keren naar een proces zoals het Kimberley-proces, dat in het leven was geroepen voor diamant, en ik neem dat de collega's hierover zullen spreken.
Tijdens de afgelopen tien jaar zijn meer dan vijf miljoen Congolezen - een cijfer dat weliswaar door sommigen betwist wordt, maar ik geef u op een briefje dat het gemakkelijk na te trekken is - op gewelddadige wijze in dit gebied om het leven gekomen, of het nu gaat om rechtstreekse oorlogsslachtoffers of om slachtoffers van collaterale schade van deze oorlog, zoals ziekten, enzovoort. De vraag is dus wie deze oorlog goed uitkomt en wie belang heeft bij de voortzetting ervan. Dat is mijns inziens het eerste belangrijke punt.
Wat de Europese Unie betreft denk ik dat er drie belangrijke dingen zijn en mijn fractie denkt daar net zo over. Allereerst moet daadwerkelijke steun worden gegeven aan de vredesinspanningen die niet pas in de afgelopen weken maar al veel langer geleden zijn begonnen. Wij hebben pater Malu Malu voorgesteld voor de Sacharov-prijs, omdat hij al heel lang probeert om vreedzame oplossingen te vinden voor het gebied. Hij heeft in Goma niet alleen de CNDP - want de CNDP kwam, ging, kwam terug en ging weer - maar alle rebellenbewegingen en de regering van de DRC om de tafel gekregen. Dat vind ik belangrijk. Dan is er het proces van Nairobi en de recente top van Nairobi, waar mevrouw de commissaris naar verwees.
Ik geloof dat natuurlijk steun moet worden gegeven aan deze inspanningen en aan onze commissaris, Louis Michel, die - en dat zeg ik als socialist - een liberaal is maar zich werkelijk enorme inspanningen heeft getroost.
Ten tweede moet men tegen elke prijs de bevolking beschermen. Er wordt gezegd dat MONUC er niet is om oorlog te voeren maar om vrede te bewaren. Welnu, dat kan best zo zijn, maar MONUC heeft een 'Hoofdstuk 7'-mandaat. Het is niet meer zo als indertijd in 1994, in Kigali, toen men niets kon doen en machteloos moest toezien hoe de mensen werden afgeslacht. Nu hebben wij 'Hoofdstuk 7' en de MONUC-missie is er om de burgerbevolking te beschermen. Wel nu, die burgerbevolking wordt afgeslacht en MONUC steekt geen poot uit. Niet zo lang geleden was er een slachtpartij in een dorp waarvan de naam mij nu ontgaat, een slachtpartij in Kiwanja, op de drempel van het MONUC-kamp.
Daarom moet MONUC worden versterkt met Europese troepen; zo ziet mijn fractie dat. Wij zullen hoe dan ook een amendement hiervoor indienen.
Tot slot geloof ik - en ik zal dit nog snel noemen bij wijze van afsluiting - dat men de noodzakelijke beslissingen moet nemen om een einde te maken aan de exploitatie van de mijnen en de delfstoffenhandel. Die zijn namelijk in wezen de verantwoordelijken voor de slachtpartijen die daar ginds plaatsvinden.
Thierry Cornillet
Mijnheer de Voorzitter, commissaris, er lijkt een vloek op dit stukje van de wereld te rusten en, zoals Alain Hutchinson heel juist stelde, zijn hier sinds het begin van de jaren negentig bijna vijf miljoen doden gevallen.
Dit gebied is net een grote doodskamer. Er zijn massamoorden in Noord-Kivu, Oeganda, Rwanda, Boeroendi, en het houdt maar niet op; elk jaar begint de slachtpartij opnieuw. Ik weet heel goed dat dezelfde oorzaken altijd hetzelfde effect hebben. Er zijn etnische conflicten, omdat de grenzen die we hebben getrokken, vaak onnatuurlijk zijn. Er is sprake van een vorm van overdreven nationalisme: iedereen denkt een Napoleon III in het klein te zijn en waagt een eigen Mexicaans avontuur om de problemen in eigen land te doen vergeten. Dan is er natuurlijk de zucht naar het grote geld. Alain heeft al gewezen op de vaak onmetelijke rijkdom van dit gebied. Verder is er ook sprake van waanzin, want hoe kunnen we de acties van het Lord's Resistance Army, het Verzetsleger van de Heer, anders verklaren?
Wat kunnen we dan doen? O ja, ik zou ook graag willen wijzen op de activiteiten van commissaris Michel, die zich al heel lang met deze zaak bezighoudt. We hebben hem aan het werk gezien op de bijeenkomsten in Kigali en Kinsjasa, die uiteindelijk tot Nairobi hebben geleid. Dan hebben we nog de SADC en Obasanjo, en we zullen nog meer grote diplomatieke topbijeenkomsten hebben. Is dat echter een reden om alleen op diplomatie af te gaan? We hebben hier te maken met een heel ernstige humanitaire situatie.
In mijn hoedanigheid van rapporteur van het Parlement voor humanitaire hulpverlening ben ik begin november naar Kinsjasa gegaan om de heer Botswali Lengomo, de nieuwe minister voor Sociale Zaken en Humanitaire Maatregelen, te ontmoeten. Ik heb ook gesproken met Apollinaire Malu Malu, die het Amani-programma coördineert en die we bijna de Sakharovprijs hadden toegekend. Laten we vooral niet vergeten dat we enorme humanitaire inspanningen moeten leveren.
Wat doen we nu eigenlijk? Weten we zeker dat we alles doen wat we zouden moeten doen? Wat doet MONUC? Die missie lijkt prima te zijn: maar liefst 17 000 manschappen, waarvan 6 000 ter plekke. Dat is vergelijkbaar met een gewapende divisie met tanks. Wie gelooft er nu dat dit onvoldoende is om de toegang tot humanitaire hulp te garanderen, ofschoon ik, net als u, heel goed weet hoe uitgebreid het gebied is dat beschermd moet worden?
Dus moet de oplossing op het diplomatieke vlak gezocht worden, dat spreekt vanzelf, en dus moeten we een Afrikaanse oplossing ondersteunen, mits we in staat zijn om deze uit te voeren. Het is duidelijk dat we ervoor moeten zorgen dat de wapenstilstand blijvend is om toegang tot humanitaire hulp te kunnen garanderen. Dit is een eerste vereiste, en als dat niet gebeurt, kan de humanitaire hulp niet aankomen. De bron van inkomsten moet ook worden gestopt. Het is duidelijk dat we de mijnen moeten sluiten, maar misschien moeten we ook kritiek uiten op bedrijven in het Westen die het coltan en de andere mineralen kopen, want met de opbrengsten worden wapens gekocht. Uiteraard moeten we de vredesinitiatieven volledig ondersteunen door een blijvende en geen onbepaalde politieke belangstelling te tonen, zoals soms het geval is.
Ik zou graag willen afsluiten met een verzoek om een veel sterkere militaire aanwezigheid, teneinde de vrede te stabiliseren. Dat is echter iets dat alleen de Verenigde Naties kan bewerkstelligen. Ik meende te hebben begrepen dat de Europese Unie de Verenigde Naties soms ervan heeft weten te overtuigen zijn zich van zijn taken te kwijten.
Seán Ó Neachtain
namens de UEN-Fractie. - (GA) Mijnheer de Voorzitter, de situatie in de oostelijke regio van de Democratische Republiek Congo wordt met de dag erger en de internationale gemeenschap maakt zich daar ernstige zorgen over. Meer dan anderhalf miljoen mensen in de Kivu-provincie zijn op de vlucht, een duidelijk bewijs van de grote ernst van het probleem.
Ik steun de inspanningen van de heer Roeland Van de Geer, de speciale vertegenwoordiger van de Europese Unie voor het gebied van de Grote Meren in Afrika, en van de voormalige Nigeriaanse president, de heer Obasanjo. Beiden hebben deelgenomen aan intensieve besprekingen met de bij dit geweld betrokken politieke en militaire groeperingen.
Ik wil de Afrikaanse Unie vragen zich verder in te spannen voor vrede in het gebied van de Grote Meren.
De regeringen van Rwanda en Nairobi hebben in november 2007 een vredesregeling ondertekend in een poging om een einde te maken aan de animositeit tussen de twee landen. Deze regeling moet nu daadwerkelijk worden uitgevoerd, maar allereerst dient het geweld een halt toe te worden geroepen.
De Europese Unie geeft meer geld aan het gebied van de Grote Meren dan enige andere organisatie of land ter wereld. Ik wil de heer Louis Michel, de Europese commissaris voor ontwikkelingssamenwerking, alsook de Raad vragen pogingen te ondernemen om een einde te maken aan de gevechten en vrede te bewerkstelligen.
Frithjof Schmidt
namens de Verts/ALE-Fractie. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, de gruwelijke gevechten in Oost-Congo zijn meer dan een burgeroorlog, het is ook een regionaal conflict waar veel buurlanden bij betrokken zijn. Het gaat ook om strategische grondstoffen als coltan, dat we voor de productie van onze mobiele telefoons, dvd-spelers en computers nodig hebben. Het gaat ook om goud, diamanten, kobalt en kostbare houtsoorten. Dit zijn de grondoorzaken van dit conflict. Wat kan en moet gedaan worden? De Verenigde Naties moeten in staat worden gesteld hun verantwoordelijkheid jegens de burgerbevolking in de regio na te komen door ze te beschermen tegen alle gewapende troepen die daar actief zijn. Dat betekent dat MONUC een duidelijker mandaat, meer materieel en meer strijdkrachten moet krijgen. De EU-lidstaten hebben de herhaalde verzoeken om versterking van MONUC de laatste jaren steeds afgewezen, om vervolgens hevige kritiek uit te oefenen op de tekortkomingen en fouten van MONUC. Aan deze dubbele moraal moet een einde komen. De EU heeft daar nu geen eigen militair contingent nodig. Wat nodig is, is een daadwerkelijke versterking van MONUC. Ik heb met belangstelling en instemming kennis genomen van het feit dat ook de Raad en de Commissie in die richting denken.
De tweede belangrijke opmerking die ik wil maken, is dat de exploitatie van en handel in grondstoffen uit Congo streng moet worden bewaakt. De internationale concerns die bij deze handel betrokken zijn en van de exploitatie van grondstoffen in Congo profiteren, moeten worden gecontroleerd en worden verplicht om openheid van zaken te geven. Er bestaat al een officiële VN-deskundigengroep inzake de illegale exploitatie van de natuurlijke rijkdommen van Congo. Deze deskundigengroep heeft een reeks aanbevelingen gedaan, waaronder het opleggen van sancties aan personen en ondernemingen die bij dergelijke illegale exploitaties betrokken zijn. De Europese Unie moet zich sterk maken voor de tenuitvoerlegging van deze VN-aanbeveling, juist bij de invoer in de Europese Unie, een terrein waarop optreden mogelijk is, omdat we daarop onafhankelijk van anderen kunnen handelen en deze aanbevelingen actief ten uitvoer kunnen leggen.
De derde opmerking die ik wil maken, is dat we het initiatief voor een internationale conferentie over het gebied van de Grote Meren moeten bevorderen. Alleen politieke samenwerking en economische integratie in dit gebied kunnen op den duur voor vrede zorgen. Europa kan en moet daarbij een sleutelrol spelen.
Tobias Pflüger
namens de GUE/NGL-Fractie. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, ook een hele reeks buurlanden is fysiek bij deze oorlog betrokken, en het is vooral ook het Congolese regeringsleger dat direct deelneemt, samen met Angolese troepen aan de ene kant, en Nkunda, Tutsi-soldaten en Rwandese ondersteuning aan de andere kant. Het is een regionale oorlog; het gaat niet alleen om Oost-Congo.
Eén kernpunt is duidelijk: de Congolese regering is vooralsnog niet bereid om rechtstreeks met de rebellen te onderhandelen. Op dit punt zou druk moeten worden uitgeoefend. Het is erg belangrijk de feitelijke achtergrond van het conflict in het oog te houden. Zelfs de bondspresident van Duitsland heeft erop gewezen dat het om grondstoffen gaat. Aardolie, goud, diamanten, koper, kobalt, zink, tin, enzovoorts, spelen een heel belangrijke rol.
Het gaat er vooral ook om wie feitelijk de desbetreffende exploitatievergunningen heeft. Er moet werkelijk tegen deze ondernemingen worden opgetreden. Laat ik er eens een bij naam noemen: de Gesellschaft für Elektrometallurgie, die in Nürnberg is gevestigd. Deze onderneming is naar het schijnt de directe eigenaar van een van de belangrijkste mijnen waar het bij dit conflict om draait.
Ik wil iets zeggen over de rol van MONUC, omdat iedereen hier om versterking van MONUC vraagt. Naar wat ik gelezen heb, is MONUC eerder deel van het probleem dan van de oplossing. MONUC schrijft immers zelf dat het inmiddels al aan vier fronten strijdt. De rol van MONUC zou eigenlijk een andere moeten zijn. We weten van Human Rights Watch dat Indische of Pakistaanse MONUC-soldaten wapens verkopen aan irreguliere troepen en klaarblijkelijk bij deze strijd om grondstoffen zijn betrokken. Dat is toch onbestaanbaar! MONUC moet een heel andere rol vervullen en juist neutraal zijn. In zoverre is de roep om meer materieel en manschappen niet echt dienstig.
Ik wil er ook nog eens op wijzen dat Congo in het Parlement al eerder een belangrijke rol heeft gespeeld, toen een andere EU-operatie ter discussie stond. Toen ging het om verkiezingswaarneming. Kabila werd toen als president gekozen. Diens troepen dragen nu in belangrijke mate bij aan de escalatie van het conflict. Dat is reden om eens goed te kijken naar de rol van de Europese Unie bij de installatie van Kabila als president. Ik vind het zeer problematisch wat de EU toen heeft gedaan. Maar het optreden van Kabila en zijn troepen moet natuurlijk ook krachtig worden afgekeurd.
De correspondent ter plaatse van de Frankfurter Algemeine, die gevangen werd genomen, heeft een zeer lezenswaardig verslag geschreven waarin hij de conflictsituatie heel mooi beschrijft. Zo beschrijft hij onder andere het samenspel van reguliere en irreguliere troepen. Alleen maar meer materieel en manschappen voor MONUC is dus zinloos als niet ook de oorzaken van het conflict worden aangepakt. Dat is wat feitelijk moet gebeuren.
Bastiaan Belder
namens de IND/DEM-Fractie. - Mijnheer de Voorzitter, gisteravond nog had ik het voorrecht rechtstreeks met een ervaren hulpverlener te spreken over de oorlogssituatie in de oostelijke Congo. Mijn gesprekspartner kent de noodtoestand in zowel Noord- als Zuid-Kivu op zijn duimpje. Zijn relaas biedt ons, zonder ook maar de heersende misère in de regio te willen verbloemen, enige hoopgevende lichtpunten. Een lichtpunt is zeker dat de Congolese presidentiële garde in samenwerking met de politie ruim een week geleden plunderende regeringssoldaten heeft opgepakt. Een hoopgevend teken van een begin van ordehandhaving van Congolese overheidszijde. Een ontwikkeling die ten volle onze Europese aanmoediging en ondersteuning verdient.
Daarnaast is het eveneens een lichtpunt dat rebellenleider Nkunda er tot dusverre niet in lijkt te zijn geslaagd de Tutsi's in Zuid-Kivu voor zijn machtsaspiraties te mobiliseren respectievelijk te rekruteren. Mijn zegsman ziet dat als een positieve uiting van een Tutsi-identificatie met de Congolese staat en burgerbevolking.
Een derde lichtpunt zijn de kerkelijke verzoeningsinitiatieven op lokaal en provinciaal niveau. Bij deze platforms zijn naast de traditionele autoriteiten, de stamvertegenwoordigers, evengoed de gekozen autoriteiten actief betrokken. Deze platforms in Noord- en Zuid-Kivu verdienen tweeledige Europese steun: financiële hulp en deskundige inbreng bij conflictoplossingen. Voor humanitaire hulpverlening in beide Kivu-gebieden is het van cruciaal belang de lokale autoriteiten in te schakelen, dus alweer beide groepen van plaatselijke gezagsdragers, traditionele stamvertegenwoordigers en de gekozen autoriteiten.
Mijn zegsman onderstreept uit eigen ervaring dat deze gezagstructuren, alle oorlogsconflicten ten spijt, zelfs onder vluchtomstandigheden blijven functioneren. Vandaar ook zijn dringende pleidooi om de scharen vluchtelingen in de dorpen van Noord- en Zuid-Kivu, alsmede de dorpsbewoners zelf van contant geld te voorzien. Want in de woorden van mijn ingewijde informant: "Als je geld hebt, kun je altijd aan eten komen. Wonderlijk genoeg is er altijd ergens markt. In Congo is het werken met cash handouts, het weggeven van geld, goed mogelijk. Het maakt de bevolking niet afhankelijk. Zij kan nu zelf beslissen waaraan zij haar geld besteedt. Je stimuleert de lokale economie en maakt er ook meteen gebruik van. Om dat goed te laten verlopen gaan wij praten met de gekozen dorpscomités die de meest hulpbehoevenden in kaart zullen brengen."
Voorzitter, na zo'n gesprek en met zo'n hartverwarmende, op verzoening gerichte Europese inzet moet er een toekomst zijn voor Noord- en Zuid-Kivu, ja voor de gehele Congo. Ik roep de Raad, de Commissie, het Europees Parlement en de Europese instellingen daartoe ook van harte op.
Koenraad Dillen
Mijnheer de Voorzitter, hier vandaag debatteren om te vertellen hoe erg we de tragedie vinden die zich in Oost-Congo afspeelt, heeft weinig nut. We moeten durven zeggen waar het op staat en natuurlijk de vraag durven stellen of Europa en dan in het bijzonder landen als Frankrijk en België, met hun toch bijzonder kwalijke reputatie in de streek, militair tussenbeide moeten komen. Voor mij is het antwoord neen. Want wat stellen we vast? Europa bewijst in Congo nog maar eens hoe verdeeld en hoe zwak het is en welke illusie het is te denken dat een gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid op dit moment al mogelijk zou zijn. Want laten we wel wezen, Parijs, nota bene de huidige Raadsvoorzitter, heeft zopas in Duitsland het hoofd protocol van de Rwandese president Kagame laten arresteren voor de moordaanslag op president Habyarimana in 1994. Hij wordt in het conflict als een betrokken partij beschouwd. Ook mijn land België spreekt met een gespleten tong. Want gisteren nog had de Belgische minister van Buitenlandse Zaken, Karel De Gucht, zware kritiek op het beleid van Europees commissaris van Ontwikkelingssamenwerking, Louis Michel, juist wegens diens Congo-beleid. Ik citeer Karel De Gucht: "Als de huidige toestand in Congo de vrucht is van het Michel-beleid, dan kan dat tellen. De toestand is nog nooit zo navrant geweest als nu."
Collega's, deze woorden komen van een politieke bondgenoot van de commissaris. Bij zo'n kakofonie kunnen we alleen maar concluderen dat de bescherming van de burgerbevolking in de eerste plaats een verantwoordelijkheid moet zijn van de Afrikaanse Unie, die gestimuleerd moet worden, en van de VN-missie in Congo. Europa doet er dan ook beter aan zelf militair afzijdig te blijven in dezen.
Colm Burke
(EN) Mijnheer de Voorzitter, ik schaar mij achter de gevoelens van mijn collega's en wil eveneens uiting geven aan mijn uiterste bezorgdheid over de hervatting van de gevechten tussen het Congolese leger en de opnieuw opgedoken milities in Noord-Kivu in de DRC. Het toenemende geweld in Noord-Kivu heeft de VN-vredesmacht (MONUC) die in dit land opereert, ernstig overbelast.
De humanitaire situatie is bijzonder ernstig; er zijn meer dan 1,5 miljoen intern ontheemden in de provincie Kivu. De activiteiten van het Wereldvoedselprogramma en van andere ngo's worden ernstig belemmerd door het geweld en er is sprake van wijdverbreide diefstal, verkrachting en vermoording van burgers door zowel de regeringstroepen als de rebellen.
MONUC heeft een mandaat op grond van Hoofdstuk 7 van het VN-Handvest en moet de bescherming waarborgen van burgers die onmiddellijk bedreigd worden met fysiek geweld, maar heeft te weinig middelen en manschappen om dit mandaat te vervullen. De internationale gemeenschap en de VN-Veiligheidsraad moeten MONUC versterken door het juiste materiaal ter beschikking te stellen en de manschappen uit te breiden zodat het haar missie kan volbrengen. Aangezien de Europese Unie heeft besloten om geen stappen te ondernemen in de richting van een nieuwe EVDB-missie teneinde deze geweldescalatie in de DRC te beteugelen, zou ik er bij de Europese Unie op aan willen dringen om de samenwerking met MONUC zo ver mogelijk uit te breiden.
In de huidige door Frankrijk opgestelde resolutie van de VN-Veiligheidsraad wordt voorgesteld om de officiële militaire macht van MONUC tijdelijk uit te breiden met 2 785 militairen. Deze uitbreiding zou betekenen dat het maximaal aantal militairen en politiemensen dat mag worden ingezet via MONUC - nu al de grootste VN-vredesmacht ter wereld - wordt verhoogd tot iets meer dan 20 000 mensen, en dat in een land dat ongeveer net zo groot is als West-Europa.
Ik verzoek de VN-Veiligheidsraad dringend om zo snel mogelijk over deze resolutie te stemmen, gezien de urgentie van de huidige gebeurtenissen in de DRC. Ik ben zeer verontwaardigd over de bloedbaden, de misdaden tegen de menselijkheid en het seksueel geweld tegen vrouwen en meisjes in de oostelijke provincie van de DRC, en ik roep alle relevante nationale en internationale autoriteiten op om de daders te berechten.
Ana Maria Gomes
(PT) De nieuwe gruwelen in Kivu en het onvermogen van de internationale gemeenschap om daar iets aan te doen zijn minstens zo schokkend als de roofzucht van de Rwandese en Congolese leiders, die deze situatie van georganiseerde chaos in stand houden om hun plundering van de natuurlijke hulpbronnen van de regio te verhullen.
En wat kan de Europese Unie doen? Wat kan ze doen voor een land waar verschillende EVDB-missies hebben plaatsgevonden, en nog plaatsvinden, en waar de democratische verkiezingen zonder Europese steun niet zouden hebben plaatsgevonden? Wat kan ze doen voor een land waar ze miljoenen euro's aan ontwikkelingshulp en humanitaire hulp heen stuurt? Wat kan ze doen voor een land dat van een ongeëvenaard strategisch belang is en waar in de afgelopen tien jaar 5 miljoen mensen zijn omgekomen bij de meest barbaarse vormen van geweld?
In dat land moet de Europese Unie veel verder gaan dan het minimum waartoe sinds het begin van deze laatste militaire escalatie besloten is. Het is niet genoeg om de humanitaire hulp op te voeren en diplomatieke initiatieven te ontplooien die voor de zoveelste keer uitmonden in beloften om de wapens in te leveren en verklaringen van goede wil.
De Europese Unie moet dringend bijdragen aan een versterking van MONUC (Missie van de Verenigde Naties in de Democratische Republiek Congo) om haar verloren geloofwaardigheid en slagvaardigheid terug te winnen. Resoluties indienen in de Veiligheidsraad is niet genoeg. De Europese Unie moet onmiddellijk aansluiting zoeken bij de DPKO (Afdeling vredesoperaties van de VN) en materiaal ter beschikking stellen en zo nodig soldaten, om de lacunes binnen MONUC op te vullen.
In laatste instantie kan en mag de EU, als de besprekingen in New York en de situatie ter plaatse dit rechtvaardigen, een militaire missie in het kader van het EVDB niet uitsluiten. Het is onze verantwoordelijkheid om dat wat hier op het spel staat te beschermen, namelijk de levens van de weerloze burgerbevolking, die onmiddellijk de bescherming van de internationale gemeenschap nodig heeft.
Never again! We moeten dit zeer ernstig nemen en niet toelaten dat er weer een genocide in Rwanda of slachtingen in Congo plaatsvinden.
Luca Romagnoli
(IT) Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, de verklaringen van de Raad en de Commissie over de respons van de Unie op de ernstige crisis in Congo, zijn zoals gewoonlijk hypocriet en inefficiënt. Achter Laurent Nkunda staan Rwanda en Oeganda, die altijd al in deze regio waren geïnteresseerd en daarom recentelijk verschillende malen hebben geprobeerd om dit land binnen te vallen. Er zijn teveel bodemschatten en rijkdommen in het oosten van de Democratische Republiek Congo om ze in handen te laten van anderen.
Sinds januari zijn er drie keer zoveel wapens gekocht als in 2007, waarvan een gedeelte, aan Rwandese kant, terecht is gekomen bij de rebel Laurent Nkunda. Wat de gevolgen hiervan zijn, zien wij nu. Washington heeft echter al jarenlang zijn interesse toegespitst op het gebied van de Grote Meren, en steunt daarbij vooral op Oeganda en Rwanda. De grootste Amerikaanse ambassade in Afrika bevindt zich bijvoorbeeld in Kampala; er gebeurt niets in Oeganda of Rwanda zonder toestemming van de Verenigde Staten.
Nu geeft dit plotseling terugkrabbelen van de Europese Unie wat betreft de mogelijkheid om een vredesmacht naar het gebied te zenden, zoals gewoonlijk het verkeerde signaal af, omdat wij ons bij voorkeur richten op diplomatie, alsof diplomatie voldoende zou zijn om zo'n onguur type als Laurent Nkunda ervan te overtuigen om zich terug te trekken. Zoals gewoonlijk leiden onze discussies tot niets, en dan horen wij commissaris Michel bijna een lofrede over de heer Nkunda houden. Proficiat!
Geoffrey Van Orden
(EN) Mijnheer de Voorzitter, we weten allemaal hoe complex de huidige afschuwelijke situatie in Oost-Congo is. Deze heeft een etnische achtergrond en vindt haar oorsprong in Rwanda, Burundi en Oeganda.
Er moet dringend een effectief bemiddelingsproces worden opgestart tussen Rwanda en de DRC. Er moet een wapenstilstand komen en deze moet naar behoren worden gehandhaafd. Ook is het duidelijk dat de burgerbevolking bescherming en dringend humanitaire bijstand nodig is.
Ik herinner mij de recente verklaring die de permanente vertegenwoordiger van de Afrikaanse Unie in Brussel in de Subcommissie veiligheid en defensie van het Parlement heeft afgelegd. Hij zei toen dat hij het liefst ziet dat Afrikanen de veiligheidskwesties in hun eigen werelddeel afhandelen. Ik ben dan ook blij dat de EU de tragedie in Congo niet heeft aangegrepen als een gelegenheid om enkel haar etiket te plakken op de zoveelste zogenaamde militaire operatie van de EU. Het zijn hoofdzakelijk de Afrikanen die de verantwoordelijkheid moeten nemen om de huidige situatie op te lossen, maar we moeten hun hierbij alle mogelijke steun verlenen via de Afrikaanse Unie en de Verenigde Naties.
Ondertussen lijkt er enige ambiguïteit te bestaan over het mandaat, de regels voor het optreden van en het gebruik van geweld door MONUC. De commandant van MONUC, luitenant-generaal Vicente Díaz de Villegas, heeft onlangs ontslag genomen, zeven weken na zijn aanstelling. Hij gaf aan dat dit om persoonlijke redenen was, maar ik vraag me af of het geen professionele frustratie was.
Het is echter bemoedigend dat op 6 november een duizend man sterke Zuid-Afrikaanse troepenmacht is ingezet in de buurt van Goma, als onderdeel van MONUC. Het hoofd van MONUC beweert dat hij instructies heeft om indien nodig het vuur te openen. MONUC moet kunnen optreden om burgers te beschermen tegen onmiddellijke dreigingen van geweld. Het is duidelijk dat het aantal effectieve VN- en AU-troepen die in Oost-Congo worden ingezet, aanzienlijk moet worden opgetrokken. Ook moet duidelijk worden gemaakt waar deze troepen vandaan komen. Er zijn vele landen die hier aan kunnen bijdragen en die dat op dit moment nog niet doen.
Als het Westen niet al het mogelijke doet om de operaties in Congo bij te staan, staan er andere actoren met minder hoogstaande bedoelingen klaar om het over te nemen.
Genowefa Grabowska
(PL) Mijnheer de Voorzitter, commissaris, mijnheer Jouyet, ik ben lid van de Paritaire Parlementaire Vergadering ACS-EU en tijdens de laatste vergadering, die plaats vond in de Rwandese stad Kigali, heb ik geluisterd naar president Paul Kagame, die sprak over de noodzaak om de situatie in Centraal-Afrika te stabiliseren. Ook sprak hij een vredeswens uit. Tijdens mijn verblijf in Kigali heb ik echter het holocaustmuseum bezocht, waar de dood wordt herdacht van een miljoen Tutsi's die in 1994 in slechts drie maanden tijd - honderd dagen - werden vermoord.
Moeten we nu getuige zijn van een herhaling van de gebeurtenissen die toen plaatsvonden? Dat kunnen we niet toestaan. Ik zie het als onze plicht, en ik vind dat de Europese Unie meer moet doen. Ik weet niet of de situatie kan worden opgelost door extra troepen te sturen. Persoonlijk twijfel ik hieraan, maar lijkt het me dat we eens kritisch moeten kijken naar de bronnen van de middelen die, zoals mijn collega opmerkte, afkomstig zijn van de exploitatie van Congolese natuurlijke rijkdommen, en die vervolgens niet worden doorgegeven aan kleine handelaren en onbekende personen, maar ook op de Europese markten terechtkomen. Dit is zowel de oorzaak als de oplossing van het probleem.
Laten we het nu hebben over de humanitaire situatie, die duidelijk uit de hand aan het lopen is. Op dit gebied kunnen wij een rol spelen en moet de Europese Unie al het mogelijke doen om die 1,6 miljoen mensen te beschermen die zo dringend water, voedsel, dekens, tenten en zorg nodig hebben. Laten we dit probleem aanpakken.
José Ribeiro e Castro
(PT) Mijnheer de fungerend voorzitter van de Raad, mevrouw de commissaris, beste collega's, de wereldmachten houden zich momenteel bezig met het internationale financieel systeem. Ze proberen dat onder controle te krijgen en dat werd tijd. Het wordt echter ook tijd dat we een ander probleem oplossen waarover al jaren gepraat wordt.
Al jaren horen we over de plunderingen van de rijkdommen die plaatsvinden, en hoe vaak niet over de lijken van de bevolking, zoals nu opnieuw in Congo? Ik ben van mening dat het ook tijd wordt deze ondernemingen te vervolgen, deze schaamteloze handel te vervolgen en de bankrekeningen te blokkeren die hiervoor gebruikt worden en waarop de schandalige winsten terecht komen van de exploitatie van de delfstoffen, ten koste van het bloed en de ellende van de bevolking.
Ik begrijp niet waarom deze ondernemingen niet net als terroristische organisaties op een zwarte lijst worden gezet. En ik begrijp niet waarom de internationale gemeenschap niet in staat is deze ondernemers te vervolgen, die in feite geen ondernemers zijn maar bandieten die de veiligheid in de regio en in de wereld in gevaar brengen.
Ik dring erop aan dat het Franse voorzitterschap en de Commissie een internationaal initiatief op dit vlak in gang zetten.
Ioan Mircea Paşcu
(EN) Mijnheer de Voorzitter, namen als Lumumba, Mobutu, Chombe, Dag Hammarskjöld en Katanga domineerden mijn late jeugdjaren in het begin van de jaren zestig. Vijftig jaar later wordt Congo, nu de Democratische Republiek Congo, opnieuw geteisterd door binnenlandse onrust die grenst aan een burgeroorlog. Maar de oorlog in de oostelijke delen van de DRC komt dit keer na, en ondanks de aanzienlijke EU-inspanningen in de vorm van geld, programma's, missies ter plaatse, inclusief militaire missies, en intensieve diplomatieke inspanningen.
De huidige situatie in de DRC is dan ook niet zomaar weer een crisis. Het is meer een testcase voor de capaciteit en de bereidheid van de EU om de internationale rol te spelen die het nu opeist in de wereldpolitiek, omdat de crisis alle ingrediënten bevat waarvan de Europese Unie volhoudt dat zij het beste uitgerust is om hier mee om te gaan, en omdat de crisis plaatsvindt in een werelddeel, Afrika, waarvan het geografisch-economisch belang exponentieel toeneemt.
Bart Staes
Voorzitter, collega Hutchinson is het debat begonnen met te zeggen: stop de retoriek en zorg nu voor actie. Ik denk dat hij volkomen gelijk heeft. Ik wil twee essentiële zaken uit het debat halen.
Ten eerste, het belangrijkste is dat er uitvoering wordt gegeven aan de aanbevelingen van het VN-panel van deskundigen voor de illegale exploitatie van de natuurlijke rijkdom van Congo en ook aan de sancties tegen personen en ondernemingen wier deelname aan de plundering van de rijkdom is bewezen. De EU moet actie ondernemen.
Ten tweede, er moet effectief paal en perk gesteld worden aan de illegale exploitatie en uitvoering gegeven worden aan traceerbaarheidssystemen voor de herkomst van goud, tinerts, coltaan, kobalt, diamant, pyrochloor en hout, zodat aan die bloedhandel een einde kan komen.
Mijn zeer uitdrukkelijke vraag aan Raadsvoorzitter Jouyet en aan commissaris Ferrero-Waldner is: welke initiatieven ter zake zult u de komende maanden ontwikkelen? Ik denk dat daarop een antwoord moet komen.
Jim Allister
(EN) Mijnheer de Voorzitter, ik beschouw mezelf absoluut niet als deskundige met betrekking tot Congo en ik heb ook geen kant-en-klare oplossingen, maar dit weet ik wel: als er in de afgelopen twintig jaar vijf miljoen mensen zijn omgekomen, moeten we ons allemaal zorgen maken.
Mijn zorg wordt nog groter wanneer ik sommige punten van kritiek lees die afkomstig zijn van een aantal ngo's die in dat gebied werken. Ik las bijvoorbeeld een paar dagen geleden dat Amnesty International - niet een organisatie waar ik het altijd mee eens ben, moet ik zeggen - het volgende zei over mensenrechten, en dan met name over de humanitaire tragedie in de provincie Noord-Kivu: "De VN-Veiligheidsraad, de Europese Unie en de Afrikaanse Unie doen helemaal niets. Tot dusverre zijn ze er niet in geslaagd om de VN-vredesmacht te voorzien van de benodigde versterkingen en het benodigde materiaal om burgers effectief te beschermen”.
Ik heb geluisterd of in de debatten een antwoord op die kritiek werd geboden. Ik moet eerlijk zeggen dat ik het niet echt heb gehoord. Diplomatie is mooi, maar diplomatie op zich biedt niet alle antwoorden.
Jas Gawronski
(EN) Mijnheer de Voorzitter, het zou voor ons gemakkelijk zijn om het probleem van Afrika te vergeten, nu wij zelf economische moeilijkheden hebben, maar dat zou een vreselijke vergissing zijn.
Ik ben van mening dat we druk moeten uitoefenen op de Afrikaanse Unie, opdat deze zich bewust wordt van haar verantwoordelijkheden in de regio. Als de Afrikaanse Unie ooit in dezelfde mate serieus genomen wil worden als de EU, moet ze haar woorden omzetten in daden, iets waarin ze overduidelijk niet in is geslaagd in het geval van bijvoorbeeld Zimbabwe. We zouden ook niet mogen aarzelen om onze handel op lange termijn en de hulprelatie met landen als de DCR te koppelen aan respect voor de mensenrechten, goed bestuur en transparantie.
Daarom hoop ik dat de Commissie haar steun voor het initiatief inzake transparantie van winningsindustrieën zal bevestigen.
Anne Van Lancker
Voorzitter, mijnheer de Raadsvoorzitter, mevrouw de commissaris, na al wat er al gezegd is, zou ik het volgende nog aan u willen voorleggen. U heeft allebei de nadruk gelegd op het feit dat er voor dit conflict geen militaire oplossing is. Ik kon het niet méér met u eens zijn. Maar mevrouw de commissaris, mijnheer de Raadsvoorzitter, er is niks mis met de akkoorden van Goma of Nairobi. Er is niks mis met het proces dat opnieuw op gang wordt gebracht. Alleen, de akkoorden worden nooit nageleefd. Uiteraard moet Europa aandringen op een sterker en beter MONUC-mandaat en meer troepen. Maar de grote vraag die we ons moeten stellen is: kan MONUC ooit, zelfs met een hoofdstuk 7-mandaat, slagen zonder een Europese interventie? Mijnheer de Raadsvoorzitter, ik zou u willen vragen: welke waren dan wel de goede redenen van de ministers van de Europese Unie om een dergelijke Europese interventie af te keuren?
Jean-Pierre Jouyet
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, commissaris Ferrero-Waldner, hartelijk dank voor dit interessante debat.
Wij weten heel goed dat er vanuit het Parlement een verzoek is gedaan aan de Europese Unie om een militaire missie naar dit gebied van de Republiek Congo te sturen. Ik meende echter erop te moeten wijzen dat de Europese Unie zich al in de Republiek Congo inzet, ten eerste door middel van communautaire hulp: 50 miljoen euro in 2008, en daarna nog eens 6 miljoen euro aan noodhulp, zoals mevrouw Ferrero-Waldner zei. Er zijn twee EVDB-missies ter ondersteuning van de hervorming van politie en leger in Congo, want het feit dat ze niet voorbereid en weinig effectief waren, heeft maar al te tragische gevolgen gehad, zoals we in dit geval hebben gezien. Bovendien heeft de Europese Unie al eerder ingegrepen, in 2003, door middel van een militaire missie onder de naam Artemis. Toen waren de omstandigheden echter anders, omdat de Europese Unie toen de weg moest banen voor de komst van een missie van de Verenigde Naties, zoals zij ook gedaan heeft.
Dus hoe moeten wij, afgezien van de retoriek, reageren op de tragedie in deze regio? De snelste oplossing om de humanitaire crisis aan te pakken zou zijn om de bestaande maatregelen, dat wil zeggen MONUC, te versterken door haar een breder mandaat en extra mankracht te geven. Ik zou willen zeggen dat, wat Frankrijk betreft, we klaar staan om aan deze versterking deel te nemen, want als we wachten tot er een missie van de Europese Unie wordt gestuurd, lopen we het risico tijd te verliezen. Zoals u weet, is de Unie al aanwezig in Tsjaad en de Centraal-Afrikaanse Republiek. Dus stelt zich de vraag of er een missie moet worden ingezet, en om heel duidelijk te zijn moet ik zeggen dat een aantal landen binnen de Raad op dit moment niet in staat is om deel te nemen aan deze versterkingsoperaties.
Zoals diverse sprekers hebben aangeduid, zou het versterken van MONUC voordelen bieden, want zijn mandaat is gebaseerd op Hoofdstuk 7 van het Handvest van de Verenigde Naties. We moeten ook voor ogen houden dat, dankzij het tegenhouden van het offensief van Nkunda op 29 oktober, MONUC in staat was om te beginnen met het opnieuw inzetten van troepen. In de volgende fase zal de missie van de Verenigde Naties worden gereconfigureerd met de toevoeging van nieuwe elitetroepen, met name Indiase Ghurkha's die deze maand worden verwacht. De reeds aanwezige 17 000 manschappen moeten met 3 000 man worden aangevuld, en dit was de strekking van de stappen die we de laatste paar dagen in de Veiligheidsraad in New York hebben ondernomen.
Zoals een aantal sprekers heeft gezegd, kunnen we ons niet beperken tot de militaire situatie. Er worden, zoals velen hebben opgemerkt, al veel te lang enorme wreedheden begaan en daarom moeten we prioriteit geven aan een politieke oplossing, zoals de bezoeken van commissaris Michel, Bernard Kouchner en David Miliband hebben laten zien, zodat de contacten tussen de hoofdrolspelers in de regio kunnen worden hervat. We moeten vooral inzetten op de onderhandelingen binnen het Afrikaanse raamwerk - of het nu gaat om de Afrikaanse Unie, de SADC of de Conferentie voor de Grote Meren - om de processen van Goma en Nairobi weer op gang te brengen.
Op langere termijn moet de Unie de Republiek Congo helpen bij het opzetten van een echt leger - dat leger is er niet, omdat het geheel in puin ligt - dat voor de veiligheid kan zorgen in dit enorme, zo moeilijk te controleren land en dat verdere humanitaire crisissen kan voorkomen.
Ik ben het eens met degenen die hebben gezegd dat we ook de oorzaken van het conflict moeten aanpakken, en dat heeft de Raad ook gedaan op 10 november met zijn oproep de illegale exploitatie van de natuurlijke hulpbronnen van de regio door met name rebellengroeperingen te bestrijden. Moet deze taak om toezicht te houden op de strijd tegen de illegale exploitatie aan MONUC worden toevertrouwd? Dat is een open vraag, maar gezien het feit dat dit een humanitaire crisissituatie is - en diverse anderen hebben dit ook benadrukt - moet de prioriteit van MONUC de bescherming van de burgerbevolking zijn. Wat volgens mij belangrijk is, en dit is ook al gezegd, is dat een van de oplossingen voor het probleem van de plundering van de hulpbronnen op regionaal niveau gezocht moet worden, teneinde de exploitatie van deze hulpbronnen en de export ervan naar onze landen een halt toe te roepen.
Ten slotte wil ik nog opmerken dat we inderdaad de resoluties die de deskundigengroep van de Verenigde Naties over deze kwesties heeft opgesteld moeten uitvoeren.
Dat waren de aanvullende punten die ik graag onder de aandacht van dit Parlement wilde brengen.
Benita Ferrero-Waldner
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, ten eerste is volgens mij uit deze debatten gebleken dat we het allemaal met elkaar eens zijn: we moeten nu we snel, heel snel handelen in deze absoluut tragische situatie.
Voor wat betreft de zending van Europese troepen naar het oosten van Congo denk ik dat naar voren is gekomen dat alleen een Europese strijdkracht die als enig doel heeft de veiligheid binnen de humanitaire ruime te waarborgen, voor alle landen in de regio aanvaardbaar zou zijn. Dit zou dus betekenen dat aan alle partijen in het conflict een humanitair staakt-het-vuren opgelegd moet worden, zodat de bevolking vlakbij de frontlinie hulp kan worden geboden. Dit is precies wat de landen van de Grote Meren willen, en voor hen is een staakt-het-vuren en het bieden van humanitaire hulp een absolute, onmiddellijke prioriteit.
Wat dat betreft hebben zij ook aangegeven welke wegen bewandeld moeten worden: politieke onderhandelingen en vooral - en dat is wat we allemaal hebben gezegd - het versterken van MONUC. Nu de humanitaire situatie geleidelijk aan onder controle gebracht wordt, lijkt een aantal lidstaten de mogelijkheid van een GBVB-missie niet uit te sluiten. Er zal echter geen definitieve beslissing worden genomen zolang er geen unanieme Europese ondersteuning voor is en de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties zijn officiële standpunt hierover niet bekend heeft gemaakt.
Voor wat betreft de versterking van MONUC denk ik, net als Louis Michel, dat deze absoluut essentieel is. MONUC biedt een constructieve, objectieve benadering van dit conflict, maar kan niet worden gevraagd dingen te doen die geen deel uitmaken van haar taken. MONUC moet het behoud van vrede binnen een specifiek, overeengekomen kader waarborgen en mag geen vrede aan alle partijen opleggen door militaire middelen in te zetten. Het is soms moeilijk te begrijpen, maar volgens mij is er een duidelijk nuanceverschil.
Aan de andere kant is het duidelijk dat, gezien de grootte van Congo en de complexiteit van het probleem, MONUC niet voldoende uitgerust is - u heeft dit allemaal gezegd, en het is ook waar - noch wat de middelen noch wat waarschijnlijk zijn mandaat betreft. Het verzoek van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties om meer middelen, met name 3 000 extra mankrachten, is dan ook zeker terecht.
Daarnaast is de uitbreiding van het mandaat van MONUC zeer belangrijk, vooral om controle te kunnen uitoefenen op de illegale exploitatie van de natuurlijke hulpbronnen - die eigenlijk de stuwende kracht achter deze oorlog is, zoals u heeft gezegd - en om enige invloed te kunnen uitoefenen op de ontwikkelingen in dit conflict, zoals velen van u terecht hebben gesteld. Wanneer eenmaal vrede is weergekeerd, moet deze kwestie door de internationale gemeenschap worden onderzocht.
Daarbij biedt het voorbeeld van het Kimberleyproces zeker nieuwe mogelijkheden die kunnen worden onderzocht. Concreet gesproken, de Commissie heeft al 76 miljoen euro uitgetrokken voor het programma in het oosten van Congo voor de wederopbouw van staatsstructuren als justitie en politie, en om de controle op de exploitatie van de hulpbronnen te herstellen. Dit programma wordt momenteel in gang gezet, en ik hoop dat de eerste resultaten snel zichtbaar worden.
De Voorzitter
Er zijn twee ontwerpresoluties ingediend, overeenkomstig artikel 103, lid 2, van het Reglement.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt op donderdag 20 november 2008 plaats.
Schriftelijke verklaringen (artikel 142)
Alessandro Battilocchio  
schriftelijk. - (IT) De resolutie over de Republiek Congo betekent een duidelijk engagement van de Europese Unie in dit gedeelte van de wereld. Gezien de ernst van de situatie hebben wij ditmaal de verantwoordelijkheid om de woorden om te zetten in daden. Zoals gewoonlijk komt de VN al stotterend met oplossingen: laat de Europese Unie maar het initiatief nemen en proberen over vrede te bemiddelen tussen de bij het conflict betrokken partijen.
Ik wil de Commissie bedanken voor een bijzonder belangrijk signaal dat de afgelopen weken in de Democratische Republiek Congo is afgegeven, namelijk het beschikbaar stellen van 75 miljoen euro voor een programma dat gericht is op de wederopbouw van de administratieve en regeringsstructuren in het land, met inbegrip van justitie en politie. Dit is een bijzonder belangrijke stap, omdat deze nu wordt genomen met het oog op de toekomst, en omdat tevens een begin wordt gemaakt met de aanpak van het probleem dat de oorzaak is van dit geschil, namelijk de exploitatie van de natuurlijke rijkdommen van Congo, die op dit moment het voorwerp zijn van een bittere, ongeregelde strijd tussen de diverse bij de gevechten betrokken partijen.
