Perspectieven voor een dialoog met de burger in het kader van het Verdrag van Lissabon (korte presentatie) 
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag van Genowefa Grabowska, namens de Commissie constitutionele zaken, over de perspectieven voor een dialoog met de burger in het kader van het Verdrag van Lissabon.
Genowefa Grabowska
rapporteur. - (PL) Mijnheer de Voorzitter, commissaris, we veranderen van onderwerp om over het contact tussen de Europese instellingen en de burgers van de Unie te debatteren. Deze contacten verlopen niet zoals het hoort. Er bestaat een diepe kloof tussen de Europese Unie en haar burgers, hoewel Jean Monnet ooit stelde dat de Unie in de eerste plaats voor de burgers en niet voor landen en regeringen is opgericht.
De Unie breidt zich uit en het aantal EU-burgers neemt gestaag toe. Toch hebben de instellingen van de Europese Unie het moeilijk om in contact te treden met de burgers. Dit werd duidelijk door de pijnlijke ervaring van het Franse en het Nederlandse "nee" tegen de Grondwet voor Europa en de Ierse afwijzing van het Verdrag van Lissabon. Het is echter een feit dat de EU-instellingen inspanningen leveren om hun contacten met de burgers te verbeteren. Ze stellen zich in toenemende mate open voor de burgers en erkennen zonder enige twijfel de rol van het maatschappelijk middenveld. De Europese Unie beschikt over een steeds bredere waaier van communicatiemaatregelen op dit gebied. In dit verband werd zelfs het nieuwe begrip "dialoog met de burger" ingevoerd. Dit is echter nog lang niet voldoende. Het Europees Parlement doet er bijgevolg alles aan om deze uitdaging aan te gaan: het tracht een geschikt mechanisme voor deze dialoog te creëren en dit soort contacten tussen de instellingen van de Unie en haar burgers te bevorderen. Dit zou niet alleen een einde maken aan het gebrek aan democratie, maar ook aantonen dat de burgers eveneens een belangrijke rol spelen in het besluitvormingsproces van de Europese Unie.
Artikel 10 van het Verdrag van Lissabon luidt als volgt: "Iedere burger heeft het recht om aan het democratisch bestel van de Unie deel te nemen. De besluitvorming vindt plaats op een zo open mogelijke wijze, en zo dicht bij de burgers als mogelijk is". Verder is er een aanvullende bepaling waardoor 1 miljoen burgers van de Europese Unie een wetgevingsinitiatief kunnen nemen. Na de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon zullen 1 miljoen burgers zich tot de Europese Commissie kunnen richten en haar kunnen verzoeken een wetgevingsvoorstel voor te bereiden over een kwestie die voor hen van belang is.
Om die reden verwijs ik in dit verslag naar de dialoog met de burger, die niet in de wet is gedefinieerd, maar toch van fundamenteel belang is. Ik zou willen dat deze dialoog op de volgende beginselen gericht zou zijn of, beter nog, zich op deze beginselen zou richten. Eerst en vooral heb ik in dit verslag het beginsel van de representativiteit van het maatschappelijk middenveld opgenomen. Ik zou willen dat het maatschappelijk middenveld op passende wijze op het niveau van de Europese Unie wordt vertegenwoordigd, namelijk door partners die de belangen van het middenveld correct weerspiegelen en vertegenwoordigen.
Ik zou willen dat de dialoog met de burger een wederkerig en bilateraal proces is. Dit betekent dat deze dialoog niet alleen inhoudt dat de Europese Unie toenadering zoekt tot de burgers en dat deze haar van antwoord dienen. De Unie zou de burgers ook moeten inlichten wanneer hun standpunten in overweging zijn genomen en moeten uitleggen welke gevolgen hun inbreng heeft gehad. Daarom hebben we eveneens behoefte aan feedback van de Unie aan de burgers.
Ik vind het ook belangrijk dat de dialoog met de burger op het transparantiebeginsel berust. Er dienen duidelijke regels te worden gevolgd voor de keuze van de vertegenwoordigers van de samenleving die worden uitgenodigd om aan de dialoog deel te nemen. Met het oog hierop zouden we systematisch de lijst moeten publiceren van de organisaties die bij de raadpleging betrokken zijn. Het zou een goede zaak zijn indien de Unie een contactpersoon zou aanwijzen die verantwoordelijk is voor de dialoog met de burger.
Het is niet eenvoudig om op dit gebied regels vast te stellen. De Europese Commissie heeft reeds in 2002 beginselen voorgesteld om de cultuur van raadpleging en dialoog te versterken. Ik hoop bijgevolg dat de Commissie bereid zal zijn om passende beginselen uit te werken, die voor alle instellingen gemeenschappelijk zouden zijn. Ik wil hier nog aan toevoegen dat ook de lidstaten een bijdrage moeten leveren tot het bevorderen van de dialoog met de burger. Ik heb onvoldoende tijd om alle aspecten uit dit verslag te belichten. Ik zou echter willen dat de inhoud ervan bij de eerstvolgende gelegenheid op de proef wordt gesteld, namelijk bij de Europese verkiezingscampagne in 2009. Ik zou willen dat we deze gelegenheid aangrijpen om een eerste stap te zetten naar betere contacten met de Europese burgers, zodat zij zich bewust worden van het beste dat de Unie te bieden heeft en wij van hen kunnen leren waarvoor we in dit Parlement moeten ijveren.
Androulla Vassiliou
Commissie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, de Commissie wil allereerst de rapporteur, mevrouw Grabowska, en de Commissie constitutionele zaken bedanken voor hun uitstekende verslag.
We zijn het ermee eens dat het maatschappelijk middenveld een belangrijke rol speelt in het Europese integratieproces. Het is een van de belangrijkste hulpmiddelen voor de communicatie tussen de Europese instellingen, de Europese samenleving en de burgers van de EU. Het helpt burgers hun recht uit te oefenen om deel te nemen aan het democratische leven van de Unie.
De Commissie heeft een lange en gezonde traditie van interactie met organisaties uit het maatschappelijk middenveld. Deze samenwerking tussen de Commissie en het maatschappelijk middenveld is gegroeid en bestrijkt nu een grote verscheidenheid aan kwesties, van de beleidsdialoog tot projectmanagement, zowel binnen de EU als in onze partnerlanden.
Het Verdrag van Lissabon zou onze bestaande praktijken een formelere basis geven en een verdere impuls geven om ze te verbeteren. Het zou ook de deur openzetten voor een andere mogelijkheid voor het maatschappelijk middenveld om zijn visies te operationaliseren door middel van het burgerinitiatief.
Om geïnteresseerde partijen te betrekken bij een actieve dialoog moeten passende instrumenten worden geboden, zodat het maatschappelijk middenveld zijn standpunten kan uiten en gehoord kan worden. De instellingen van de EU hebben ook passende instrumenten nodig om te waarborgen dat hetgeen we te horen krijgen van het maatschappelijk middenveld en de burgers, op de juiste wijze wordt opgepakt en in het systeem wordt opgenomen. De Commissie is blij met het feit dat dit verslag veel van de ideeën steunt die de Commissie al bezig is uit te voeren.
De huidige Commissie heeft via haar mandaat een reeks initiatieven genomen om organisaties uit het maatschappelijk middenveld en individuele burgers te betrekken bij een openbaar debat over Europese aangelegenheden. Een van de meer innovatieve voorbeelden van deze inspanningen zijn de raadplegingen van burgers, waarbij wordt geëxperimenteerd met opiniepeilingen en raadplegingen in debatvorm.
Om de behoeften en de verwachtingen van de mensen te begrijpen is de Eurobarometer in de afgelopen 35 jaar ontwikkeld tot een uiterst waardevol instrument om de publieke opinie in Europa in de gaten te houden. Noch de Commissie noch het Parlement kan echter alleen een Europabreed openbaar debat organiseren. Dit is alleen mogelijk als de instellingen van de EU en de lidstaten samenwerken. Dat is het doel van de politieke verklaring betreffende het communiceren van Europa in partnerschap die het Parlement, de Raad en de Commissie op 22 oktober 2008 hebben ondertekend.
In dit verband coördineren de Commissie en het Parlement de inspanningen al met de lidstaten via de beheerspartnerschappen, die regionale en lokale campagnes over specifieke kwesties omvatten, zodat aansluiting wordt gevonden bij acties van lokale autoriteiten en NGO's. In 2009 zullen elf nieuwe beheerspartnerschappen deze aanpak nog effectiever maken.
De Commissie deelt de mening dat voor een vruchtbare dialoog actieve participatie van alle zijden nodig is: van de instellingen van de EU, van de lidstaten en van het maatschappelijk middenveld. De Commissie hoopt dat het Verdrag van Lissabon in werking zal treden en zij staat klaar om de noodzakelijke actie te ondernemen om de bepalingen van het verdrag in de praktijk te brengen en door te gaan met de ontwikkeling van de dialoog met de burger.
De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt dinsdag om 12.00 uur plaats.
Schriftelijke verklaringen (artikel 142)
Lidia Joanna Geringer de Oedenberg  
schriftelijk. - (PL) Om een echte democratie te zijn en dicht bij de burgers te staan, heeft de Europese Unie op lokaal, regionaal en nationaal niveau behoefte aan nauwe samenwerking tussen de EU-instellingen en de lidstaten enerzijds en het maatschappelijk middenveld anderzijds.
Het maatschappelijk middenveld vertegenwoordigt talrijke niet-gouvernementele organisaties en verenigingen zonder winstoogmerk die vrijwillig door de burgers zijn opgericht. Het maatschappelijk middenveld speelt een essentiële rol in het Europese integratieproces, aangezien het de standpunten en wensen van de burgers van de Unie onder de aandacht van de Europese instellingen brengt. Met het oog hierop is het van wezenlijk belang om de burgers op doeltreffende en betrouwbare wijze te informeren en ervoor te zorgen dat de dialoog met de burger populairder wordt. Dit geldt met name voor de bevordering en verspreiding van de acties en doelstellingen van de Europese Unie, de ontwikkeling van een Europees samenwerkingsnetwerk en de versterking van de Europese identiteit in het maatschappelijk middenveld.
Een groter politiek bewustzijn, een ruimer openbaar debat en een efficiëntere dialoog met de burger zijn absoluut noodzakelijk om de politieke doelstellingen van de Europese Unie te verwezenlijken.
Het Verdrag van Lissabon versterkt de rechten van de burgers tegenover de Unie, waardoor burgers en representatieve organisaties uit het maatschappelijk middenveld gemakkelijker aan debatten over het "Europa van de burgers" kunnen deelnemen.
De instellingen van de Europese Unie zouden nauwer moeten samenwerken om de dialoog met de burger in Europa te ontwikkelen en de burgers van de Unie ertoe moeten aanzetten om sterker betrokken te zijn bij Europa. Het is van cruciaal belang dat we de EU-burgers aanmoedigen om zich meer in Europese debatten en discussies te mengen. De burgers zouden ook actief moeten deelnemen aan de aanstaande Europese Parlementsverkiezingen. Zoals Jean Monnet ooit zei, creëren we de Unie immers niet voor landen en regeringen, maar voor de burgers.
Zita Gurmai  
Door lid te zijn van een maatschappelijke organisatie hebben Europese burgers de mogelijkheid om actief deel te nemen aan beleidsvorming. Met het oog op de verwezenlijking van EU-doelstellingen is het een ware uitdaging om de burgers actief te betrekken bij dit proces en hun een concrete, tastbare mogelijkheden te bieden om initiatieven te ontplooien, feedback te geven en kritiek en tegengestelde meningen te uiten. Maar het feit dat er geen uniforme en precieze juridische definitie bestaat voor maatschappelijke organisaties kan moeilijkheden opleveren.
Om ervoor te zorgen dat Europese burgers zich bewust worden van de voordelen die de Europese Unie hun biedt, moet de democratie verder worden uitgebreid, de transparantie worden vergroot en de effectiviteit worden verbeterd bij het functioneren van de Europese Unie. Het democratisch tekort komt namelijk in de meeste gevallen voort uit het feit dat de burgers niet altijd toegang hebben tot essentiële informatie. Een deel van de documenten aangaande de communautaire besluitvorming is nog steeds niet toegankelijk en daarom moet het proces worden voortgezet dat is gericht op de verdere uitbreiding van de toegankelijkheid van communautaire werkdocumenten.
De raadplegingsprocedure vormt een geïntegreerd onderdeel van de activiteiten van de Europese instellingen. We moeten de algemene basisbeginselen en de minimale regels van de raadplegingsprocedure vastleggen en de kaders hiervoor scheppen, zodat de raadplegingsprocedure coherent maar flexibel genoeg is om zich aan te passen aan de specifieke verwachtingen van de partijen in kwestie.
Jo Leinen  
schriftelijk. - (DE) Met dit verslag geven wij een duidelijk signaal af om de EU dichter bij de burger te brengen en stellen wij concrete stappen voor waarmee deze doelstelling kan worden gerealiseerd.
Wij dringen er bij alle EU-instellingen op aan om de dialoog met het maatschappelijk middenveld tot een belangrijke horizontale taak in hun politieke werkzaamheden te maken.
Mensen ondersteunen de EU alleen, als ze worden geïnformeerd over de politieke projecten en activiteiten en als ze bijvoorbeeld door raadplegingen betrokken worden bij besluiten. Bij de afwijzing van het Verdrag van Lissabon in Ierland hebben we gezien welke negatieve gevolgen opzettelijk verspreide onjuiste informatie voor Europese integratie heeft. Dit moeten wij in de toekomst voorkomen door middel van een proactief informatie- en dialoogbeleid. Dat geldt met name ook voor de Raad en de regeringen van de lidstaten die zich actiever zouden moeten inzetten voor betere informatie over de EU.
Toegang tot de documenten van alle EU-instellingen moet worden vereenvoudigd en verbeterd, zodat alle burgers zich een beeld kunnen vormen van hun werkzaamheden.
Het is ons doel om een sterk Europees maatschappelijk middenveld op te bouwen als basisvoorwaarde voor de ontwikkeling van een Europese openbare ruimte. Daarom dringen wij erop aan om eindelijk de noodzakelijke raamvoorwaarden te scheppen, hetgeen met name neerkomt op een statuut voor Europese verenigingen en tevens op de noodzakelijke infrastructurele basis voor actieve burgers op Europees niveau.
Zdzisław Zbigniew Podkański  
schriftelijk. - (PL) Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, het verslag van mevrouw Grabowska over de perspectieven voor een dialoog met de burger in het kader van het Verdrag van Lissabon is een voorbeeld van verspilling van tijd en geld. In dit verband rijst de volgende principiële vraag: waar gaat dit debat eigenlijk over? Het Verdrag van Lissabon is immers ten dode opgeschreven. Ierland heeft het verworpen in een nationaal referendum. Dit betekent dat het bovengenoemde document geen rechtskracht heeft. Hierop voortbouwen is gelijk aan bouwen op zand, zonder fundamenten. Voortbouwen op een verdrag dat verworpen is en dus in feite niet bestaat, is een schending van de democratie en de gelijke rechten van vrije naties. Dit alles herinnert me aan de definitie van democratie. Naar mijn opvatting is democratie een vrije keuze en niet iets wat wordt voorgeschreven of waarbij geen rekening wordt gehouden met de wil van de bevolking. In een democratie is de bevolking soeverein, niet een bepaalde belangengroep. De ultieme uitdrukking van de wil van de bevolking is een referendum, geen beslissing die door een groepje machthebbers wordt genomen en in strijd is met de wil van de bevolking. Is dat zo moeilijk te begrijpen?
Dushana Zdravkova  
schriftelijk. - (BG) Graag wil ik mevrouw Grabowska feliciteren met haar prachtige verslag, waarvan ik zeker weet dat het een bijdrage zal leveren aan de verbetering en ontwikkeling van de burgerdialoog. Er kan veel worden gezegd over de ontwikkeling van de dialoog tussen burgers en instellingen in de Europese Unie. Als voorzitter van een burgervereniging in Bulgarije ben ik er vast van overtuigd dat deze dialoog een uitermate belangrijke rol speelt in de toekomstige ontwikkeling van Europa en dat deze dan ook op korte termijn moet worden gereformeerd en verbeterd.
Ik denk dat het Europees Parlement aan de hand van dit verslag de nodige aanwijzingen en aanbevelingen kan verstrekken aan de overige instellingen, maar ook aan de burgerorganisaties, want zonder hun medewerking en deelname zal de doelstelling die wij ons hebben gesteld onhaalbaar zijn.
Het verslag stelt een gelijkwaardige dialoog voor, waarbij rekening wordt gehouden met de diversiteit van het grote aantal verenigingen en met hun onafhankelijkheid. Het zal bijdragen tot de deelname van burgers aan het politieke proces om het hoofd te bieden aan de grote uitdagingen die zowel op nationaal als op Europees niveau bestaan. Daarom is het van groot belang een gedifferentieerde benadering te vinden, die op lokaal niveau resultaat oplevert met het oog op de verschillen in ontwikkelingsniveau, niet alleen tussen landen maar ook tussen sectoren.
Ik reken erop dat de overige instellingen en lidstaten onze aanbevelingen op korte termijn ter harte zullen nemen, zelfs als het Verdrag van Lissabon niet snel in werking treedt.
