Voorbereidende werkzaamheden met het oog op de bijeenkomst van de Europese Raad van 24/25 oktober te Brussel
De Voorzitter.
Aan de orde zijn de verklaringen van de Raad en de Commissie over de voorbereidende werkzaamheden met het oog op de bijeenkomst van de Europese Raad van 24 en 25 oktober te Brussel.

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, ik werd verzocht een verklaring af te leggen met de titel: "Voorbereidende werkzaamheden met het oog op de bijeenkomst van de Europese Raad van 24/ 25 oktober 2002 te Brussel".
Deze bijeenkomst zal een belangrijke rol spelen in de toekomstige werkzaamheden van het Deens voorzitterschap. Zoals u weet, zal één belangrijk onderwerp de agenda overheersen: de uitbreiding en het daarmee samenhangend probleem van Kaliningrad, waarvoor het Europees Parlement zich sterk interesseert. Het resultaat van deze bijeenkomst zal van doorslaggevend belang zijn voor het welslagen van de onderhandelingen met de tien kandidaat-landen, hetgeen ons gemeenschappelijk doel is. De Europese Raad moet zoveel mogelijk beslissingen nemen opdat er zo weinig mogelijk over blijft voor Kopenhagen. Wat namelijk over zal blijven voor Kopenhagen zal sowieso al moeilijk genoeg zijn.
Op de bijeenkomst van de Europese Raad zal de voorzitter van de Conventie de stand van zaken betreffende de werkzaamheden van de Conventie toelichten. Ook de Voorzitter van het Europees Parlement zal aan de Raad verslag uitbrengen. Ik zal beginnen met dit laatste. De ontmoeting met de Voorzitter van het Europees Parlement is een vaste traditie geworden, die door de staatshoofden en regeringsleiders van de Europese Raad, voor zover ik weet, ten zeerste gewaardeerd wordt.
In het licht van de huidige agenda is het natuurlijk bijzonder interessant het standpunt te kennen van de Voorzitter van het Europees Parlement over de door de Europese Raad te behandelen punten en met name over de uitbreiding en het probleem van Kaliningrad, waarop ik later terugkom. Het tijdstip van deze bijeenkomst met de Voorzitter van het Europees Parlement is uiterst geschikt. Dit valt namelijk net vóór de werkvergaderingen over de uitbreiding en Kaliningrad. Daarnaast hopen wij uiteraard dat de bijeenkomst ook nuttig zal zijn voor de Voorzitter en het Parlement zelf, omdat onder meer informatie kan worden uitgewisseld en ideeën naar voren kunnen worden gebracht voor de toekomstige werkzaamheden.
Nu enkele woorden over de uitbreiding. In Brussel dient de knoop te worden doorgehakt voor een aantal belangrijke onderwerpen die het pad van de uitbreiding kunnen effenen. Er moet beslist worden met welke kandidaat-landen de toetredingsonderhandelingen dit jaar afgesloten kunnen worden. Het uitgangspunt zal gevormd worden door de voortgangsverslagen die de Commissie voor elk kandidaat-land heeft opgesteld en door het strategiedocument van de Commissie voor de uitbreiding in haar geheel dat commissaris Verheugen, die hier overigens aanwezig is, op 9 oktober heeft ingediend. Op basis van een uitgebreide evaluatie van elk kandidaat-land komt de Commissie tot de conclusie dat 10 landen begin 2004 aan alle criteria zullen kunnen voldoen en derhalve beveelt zij aan de toetredingsonderhandelingen met deze landen zoals gepland dit jaar af te ronden. De Europese Raad zal op zijn bijeenkomst in Kopenhagen ook bespreken hoe het toetredingsproces van de kandidaat-landen waarmee de onderhandelingen dit jaar niet kunnen worden afgesloten (Bulgarije, Roemenië en Turkije) verder moet verlopen.
In Brussel moet ook een besluit worden genomen over enkele moeilijke punten in de toetredingsonderhandelingen over de financiële maatregelen. De Raad Algemene Zaken was gisteren eensgezind wat de institutionele vraagstukken aangaat. Als onderdeel van het financieel pakket moet de Europese Raad onder andere het totaal bedrag voor de uitbreiding vaststellen, alsook het aandeel van de kandidaat-landen in het gemeenschappelijk landbouwbeleid, meer bepaald wat de directe inkomenssteun betreft, en het totaal steunbedrag dat voor de kandidaat-landen bestemd is in het cohesiefonds en de structuurfondsen. De Europese Raad moet ook een standpunt innemen over de netto-positie van de kandidaat-landen ten opzichte van de EU-begroting. Over de berekeningsgrondslag is men het reeds eens geworden.
Het debat dat tot nog toe over deze onderwerpen is gevoerd, doet vermoeden dat het niet gemakkelijk zal zijn om het over deze dingen eens te worden. De Europese Raad in Sevilla had besloten dat de EU haar standpunten over de onopgeloste problemen in de hoofdstukken die een belangrijk deel van de begroting vertegenwoordigen, begin november aan de kandidaat-landen diende voor te leggen. Dit betekent dat als men het tijdschema van Sevilla wil aanhouden, de Europese Raad in Brussel een standpunt zal moeten innemen ten aanzien van deze kwesties. Het Deens voorzitterschap zal hierop aandringen. De bijeenkomst mag niet worden afgesloten zonder dat een oplossing is gevonden. Zoals gezegd, ziet het ernaar uit dat dit een harde dobber zal worden. Alle partijen zullen bereid moeten zijn om compromissen te sluiten, want er moet een oplossing gevonden worden.
Daarnaast moet het probleem van Kaliningrad besproken worden. Ook voor deze kwestie werd gisteren vooruitgang geboekt in Luxemburg, waar commissaris Verheugen en ikzelf net vandaan komen. De kwestie was in Sevilla aan de orde. Toen werd de Commissie verzocht de mogelijkheden voor een efficiënte en soepele regeling van het transitprobleem te onderzoeken. De voorgestelde oplossing moest zowel met de communautaire wetgeving als met de wensen van de betroffen kandidaat-landen stroken. De Commissie heeft op 18 september een mededeling ingediend die de Raad reeds twee keer besproken heeft en die pas op 15 oktober in het Parlement behandeld werd. Het voorzitterschap heeft samen met de Commissie een aantal gesprekken met Rusland gevoerd en ook overleg gepleegd met Litouwen, het kandidaat-land dat het nauwst betrokken is bij dit probleem.
Naast de principes die ten grondslag lagen aan het mandaat van Sevilla, heeft de EU beklemtoond dat Litouwen het soeverein recht heeft zijn grenzen te controleren en de toegang tot het land eventueel te verbieden. Er is tevens bepaald dat een oplossing de totale deelname van Litouwen aan de Schengen-samenwerking niet mag verhinderen noch vertragen. De Raad heeft zich bereid verklaard Litouwen in dit opzicht garanties te bieden en tot slot stemt de Raad ook in met een compensatie van de extra kosten die een oplossing van het transitprobleem voor Litouwen met zich mee zou kunnen brengen.
Rusland blijft het recht op een visumvrije transit met de trein door Litouwen opeisen. Dit is een oplossing die vele technische, financiële, juridische en politieke problemen met zich meebrengt. De EU heeft echter niet geweigerd de mogelijkheid te onderzoeken en het voorzitterschap zal blijven zoeken naar een oplossing die alle partijen zo veel mogelijk voldoening kan geven en in de Europese Raad steun kan krijgen. De zojuist door mij genoemde richtsnoeren werden gisteren op de bijeenkomst van de Raad Algemene Zaken in Luxemburg opgevolgd. Gisteren is ook afgesproken dat Litouwen, als het dat wenst - en dat wenst het - lid moet kunnen worden van Schengen, en wel op hetzelfde ogenblik als de andere kandidaat-landen. Dat is het standpunt van de Unie. Mijns inziens hebben de vijftien regeringen zich zeer goed voorbereid op de werkzaamheden van de Europese Raad in Brussel en de daarop volgende gesprekken van het voorzitterschap met Rusland. Het hoogtepunt daarvan zal de Top van de EU met Rusland zijn die in november in Kopenhagen zal plaatsvinden.
Overeenkomstig de Verklaring van Laken zal de voorzitter van de Conventie, de heer Giscard d'Estaing, aan de Europese Raad verslag uitbrengen over de vorderingen in de werkzaamheden van de Conventie. Het voorzitterschap heeft een belangrijke ambitie: wij willen in staat zijn de werkzaamheden van de Conventie een impuls te geven. De Conventie heeft een goede start gemaakt en bevindt zich nu in een belangrijke analysefase. Het aantal voorstellen neemt toe, de papierberg groeit en wij zijn naar mijn mening reeds getuige geweest van een boeiend debat over de toekomst van Europa, zowel binnen als buiten de Conventie. Het was een plezier te kunnen vaststellen hoe geëngageerd de leden van de Conventie zijn, en met name de leden van dit Parlement die goed beslagen ten ijs zijn gekomen en daardoor een stempel op het debat hebben gedrukt.
Met de Conventie is er voor het eerst in alle openheid een echt debat ontstaan, een debat dat over de Europese grenzen heen reikt. Dat zijn wij niet gewend. Het Europees debat speelt zich meestal af tussen de Europese politici en hun achterban maar niet met het publiek in de andere landen. In dit debat over de toekomst van Europa gaat het er anders aan toe. Dat is naar mijn mening veelbelovend voor onze ambitie om een Europese samenwerking te scheppen die democratischer is en dichter bij de burger staat.
Zoals uit mijn toespraak duidelijk zal zijn, heeft de Top van Brussel een uitgebreide en ambitieuze agenda. Ik hoop en ben ervan overtuigd dat alle landen de nodige compromisbereidheid zullen tonen en de belangrijke door mij genoemde beslissingen genomen kunnen worden. Ik maak er geen geheim van dat hetgeen overblijft de hardste dobbers zullen zijn en uiteraard met financiën te maken hebben.
Ik herhaal, de Europese Raad kijkt ernaar uit de Voorzitter van het Europees Parlement, de heer Cox, te kunnen beluisteren en met hem van gedachten te kunnen wisselen. Het Parlement heeft in het uitbreidingsproces ongetwijfeld een rol gespeeld. Het heeft reeds in een vroeg stadium, eerst in de Commissie buitenlandse zaken, mensenrechten, gemeenschappelijke veiligheid en defensiebeleid en daarna in de plenaire vergadering, bijna unaniem gezegd wat er diende te gebeuren. Dit heeft de vereiste impuls en drijfkracht gegeven waardoor het - hopelijk althans - onmogelijk is geworden het uitbreidingsproces op het laatste ogenblik nog af te blazen. Namens het voorzitterschap wil ik het Parlement daarvoor hartelijk danken.
Prodi
Mijnheer de Voorzitter, geachte Parlementsleden, nu Ierland voor het Verdrag van Nice heeft gestemd, hebben wij de laatste politieke obstakels die de ratificatie van het verdrag beletten, overwonnen en hebben wij de weg geëffend voor de uitbreiding. Ik verheug mij over de wijze keuze van de Ierse burgers, die blijk hebben gegeven van openheid en verantwoordelijkheidszin.
Wat opgaat voor Ierland, geldt ook voor ons allen. Het uitbreidingsproces zonder getalm voortzetten, is in ons gemeenschappelijk belang. Om die reden is de komende Europese Raad van Brussel van fundamenteel belang. De besprekingen zullen vooral gaan over onze aanbevelingen tot afsluiting van de onderhandelingen met tien kandidaat-lidstaten vóór het einde van het jaar. Er zal ook worden gesproken over de toetredingsdatum van Bulgarije en Roemenië en over de volgende fase van de kandidatuur van Turkije. Bovendien zullen wij de kwestie Kaliningrad behandelen. Misschien zullen wij de gelegenheid hebben om de internationale situatie te bekijken, vooral hoe de strijd tegen het terrorisme kan worden opgevoerd gezien de recente tragische gebeurtenissen op Bali en de Filippijnen. Wij zullen het relaas van de voorzitter van de Europese Conventie horen en wij zullen de gebruikelijke gedachtewisseling hebben met de Voorzitter van het Parlement.
Het eerste punt op de agenda van de Raad zal dan ook de uitbreiding zijn en ik zou deze gelegenheid willen aangrijpen om opnieuw de sterke argumenten te bevestigen die ons ertoe hebben gebracht de lidstaten aan te bevelen de onderhandelingen met tien landen positief af te sluiten. De in een halve eeuw van integratie verworven stabiliteit en voorspoed delen met onze Europese buren is voor ons een historische en morele plicht. Vrede, stabiliteit, democratie en de rechtsstaat zijn de essentiële elementen van de politieke stabiliteit. In het verleden hebben zij ons reeds uitstekend gediend. Ik ben er zeker van dat deze instrumenten ook in de toekomstige lidstaten vruchten zullen afwerpen.
Door de uitbreiding zullen Europese governance en normen op het gehele continent worden toegepast. Dit zal positieve gevolgen hebben in talrijke sectoren: efficiëntere overheidsadministratie; een beter gerechtelijk apparaat; een betere bescherming van de minderheden; een meer doeltreffende preventie van criminaliteit, met name van de grensoverschrijdende criminaliteit; strengere controles van de illegale immigratie; een betere controle op het verkeer van goederen en met name een betere voedselveiligheid, en ten slotte strengere normen en controles op milieugebied.
Op de internationale scène zal een grotere Unie ook haar politieke kapitaal verruimen. Ons commercieel, financieel, milieu- en veiligheidsbeleid zullen meer gewicht in de schaal leggen. Europa zal beter uitgerust zijn om de mensenrechten te verdedigen en ertoe bij te dragen dat de kloof tussen Noord en Zuid wordt overbrugd. Een verenigd Europa dat met één stem spreekt, kan het verschil maken bij het aanpakken van problemen zoals klimaatverandering en de beheersing van de gevolgen van de globalisering.
Daarnaast zal de toetreding van de eerste groep van tien nieuwe lidstaten enorme economische voordelen bieden aan de gehele Unie - zowel aan de huidige als aan de nieuwe lidstaten. Een Unie met een groter bevolkingsaantal betekent ook een versterking van de interne markt. De bevolking zal toenemen met 75 miljoen burgers waardoor het totaal op 453 miljoen wordt gebracht. Ter vergelijking: de totale bevolking van de NAFTA-zone - de Verenigde Staten, Mexico en Canada - telt ongeveer 400 miljoen inwoners.
Sommigen wijzen erop dat na de toetreding van de tien kandidaat-lidstaten de bevolking met 20% zal toenemen, maar het BBP van de Unie slechts met 5%. Dit is niet negatief. Integendeel: het is het teken van een groot groeipotentieel. Wij mogen immers niet vergeten dat het groeipercentage van de tien kandidaat-lidstaten reeds veel hoger ligt dan dat van de 15 huidige lidstaten. Op jaarbasis was het in 2001 2,4% tegen 1,5% bij ons, terwijl dit in 2000 gemiddeld 4,1% was tegen 3,4% bij ons. De tien kandidaat-lidstaten zullen vooral zorgen voor hooggekwalificeerde arbeidskrachten. Het aantal academici dat er jaarlijks afstudeert komt overeen met 25% van ons huidige totaal. Inderdaad geven deze nieuwe landen ons 20% meer bevolking en slechts 5% meer inkomen, maar zij beschikken over 25% van alle wetenschappers en ingenieurs. Dit zal een belangrijke bron van ontwikkeling zijn.
Deze landen zijn dus, als wij hun kenmerken op intelligente wijze uitleggen, onze nieuwe grens. Dit betekent meer uitbreiding en ontwikkeling voor de Europese ondernemingen omdat de nieuwe lidstaten nood zullen hebben aan onze technologie en een afzetmarkt zullen vormen voor onze goederen en diensten.
Geachte Parlementsleden, dit zijn de voordelen van de uitbreiding, wat wij het uitbreidingsdividend noemen. Laten wij het nu hebben over de nog bestaande problemen. Maar eerst een algemene opmerking. Wij moeten ervoor zorgen dat wij het succes van de uitbreiding niet in het gedrang brengen door gekibbel over details. De eenmaking van Europa moet steeds voorrang krijgen op enge nationale en sectorale belangen. Wij moeten altijd denken aan het groter geheel en nooit de door de uitbreiding geboden voordelen en kansen uit het oog verliezen.
In de voorbije jaren hebben de tien landen enorme vooruitgang geboekt. De periodieke verslagen die de Commissie onlangs heeft gepresenteerd, maken dit ten volle duidelijk. In dit verband wil ik nogmaals onderstrepen dat onze beoordelingen niet overdreven soepel of optimistisch zijn. Het vertrouwen dat de Commissie in de kandidaat-lidstaten heeft gesteld, berust op een solide basis. De vooruitgang die in het verleden is geboekt, vormt het bewijs dat alle tien landen begin 2004 klaar zullen zijn voor de toetreding, ook in die sectoren waar nog extra inspanningen moeten worden geleverd.
Wij hebben het volste vertrouwen, maar niettemin heeft de Commissie zich verbonden tot een monitoring van de laatste voorbereidselen en de vooruitgang na de toetreding. Daartoe hebben we clausules ingebouwd ter vrijwaring van de interne markt en de sectoren justitie en binnenlandse zaken. Dat zijn de sectoren die onze bevolkingen de meeste angst aanjagen en doen wantrouwen. Deze clausules zullen in werking treden wanneer de gedane toezeggingen in de praktijk niet zouden worden nageleefd, hetgeen weinig waarschijnlijk is, maar niet volledig mag worden uitgesloten.
Zoals bekend, zullen de centrale punten in de discussies tussen staatshoofden en regeringsleiders verband houden met de financiering van de uitbreiding. Ik ben er zeker van dat we, nu we op dit punt aangekomen zijn, oplossingen kunnen vinden die voor iedereen aanvaardbaar zijn. Het thema waarover de ruimste consensus vast te stellen valt, is die van de netto-overdracht. Er bestaat duidelijk eensgezindheid over twee beginselen: bij de toetreding mag het niet zo zijn dat de tien kandidaat-lidstaten netto-betalers worden, en alle toegezegde uitgaven moeten binnen de in Berlijn vastgestelde grenzen blijven. Als we ons aan deze beide beginselen houden, zal het niet moeilijk zijn om in Kopenhagen een akkoord te bereiken over het precieze bedrag.
Ook wat de structuurfondsen betreft, lijkt er duidelijk een consensus te groeien over een jaarlijks bedrag van 25,5 miljard euro in 2004, 2005 en 2006. Om eerlijk te zijn, minder kunnen we onze nieuwe medeburgers niet aanbieden. Binnen dit financiële kader zullen in 2006 de cohesielanden 231 euro per inwoner ontvangen, terwijl de burgers van de nieuwe lidstaten recht zullen hebben op 137 euro per inwoner. Ik geloof niet dat dit verschil groter mag worden.
Ten slotte is er nog het - u allen bekende - probleem van de financiering van het landbouwbeleid. Ik weet wel dat enkele van de huidige lidstaten bedenkingen hebben bij de budgettaire haalbaarheid van dergelijke voorstellen, en dat zij daarom ook bijkomende garanties hebben gevraagd. Terecht mogen vragen over mogelijke problemen rond de financiële grondslagen van de Unie niet ontweken worden. Maar de Commissie blijft bij haar standpunt: alle voorstellen zijn verenigbaar met de financiële vooruitzichten die in Berlijn zijn vastgesteld, en brengen toekomstige besluiten op geen enkele wijze in gevaar.
Wat alle nog onopgeloste financiële kwesties betreft, hoop ik dat de Europese Raad van Brussel aan het Deens voorzitterschap en de Commissie een mandaat geeft om de onderhandelingen af te ronden met het oog op het definitieve besluit dat in Kopenhagen zal worden genomen. Daarom vraag ik u om uw volledige steun.
De belangrijkste stap die wij in deze laatste fase van de uitbreiding moeten zetten, is misschien wel het verstrekken van informatie. De laatste Eurobarometer, die twee dagen geleden gepubliceerd werd, leert ons dat de helft van de huidige burgers van de Unie voor de uitbreiding is, terwijl één derde tegen is. De rest heeft geen mening. Deze cijfers zijn zeer bemoedigend. Andere cijfers daarentegen baren ons zorgen. Van de geïnterviewden dacht 65% dat de uitbreiding zal leiden tot meer drugshandel, meer internationale georganiseerde misdaad en een hogere werkloosheid. Dat is dus precies het tegendeel van hetgeen ik op grond van serieuze analyses voor de toekomst verwacht.
Waarom roept de uitbreiding dan dergelijke angsten op? Waarom denkt u dat de uitbreiding gepaard gaat met deze bange verwachtingen? Het antwoord op die vraag, is te vinden in het laatste cijfer dat ik u wil geven: slechts 21% van de bevolking denkt "goed geïnformeerd" te zijn over de uitbreiding. 79% vindt dat ze helemaal niet goed geïnformeerd zijn. Het is duidelijk dat nog meer aandacht moet gaan naar het verstrekken van informatie. De groep geïnterviewden die zegt goed geïnformeerd te zijn, is niet noodzakelijk tegen de uitbreiding, zij zijn eerder onverschillig. Maar dit is misschien nog een slechter vooruitzicht.
Wij moeten de burgers ervan overtuigen dat de uitbreiding een oplossing is, en geen probleem. Daarom is de Commissie begonnen met een informatiecampagne die zowel op de huidige lidstaten als op de kandidaat-lidstaten gericht is. Het welslagen van de uitbreiding zal dan ook afhangen van de mate waarin wij erin slagen de publieke opinie correct te informeren en de instemming van het brede publiek te krijgen. We mogen de verwachtingen van miljoenen Europeanen niet teleurstellen. De toekomst van onze Unie hangt af van het enthousiasme, de kracht en de intelligentie waarmee wij ons van onze laatste taken in dit proces zullen kwijten.
Verheugen
Voorzitter, mijnheer de voorzitter van de Raad, dames en heren, het signaal dat we gisteren uit Luxemburg kregen was duidelijk en positief. De Raad heeft de aanbevelingen van de Commissie om de onderhandelingen met tien landen af te ronden aanvaard. De Raad heeft dat gedaan omdat de Commissie overtuigend kon aantonen dat onze aanbevelingen niet gebaseerd zijn op een politiek verlanglijstje. Het ging ons er niet om een politiek wenselijk scenario als realistisch te betitelen, maar we wilden kenbaar maken wat werkelijk realistisch is.
De verklaring van de Commissie dat deze tien landen op het geplande tijdstip van toetreding klaar zullen zijn met de voorbereidingen, is geen ruwe schatting maar een solide prognose die berust op kennis, ervaring en het feitelijke verloop van de voorbereidingen. Wij kunnen daar volledig voor instaan. Ik hecht er waarde aan vast te stellen dat de Commissie deze beslissing unaniem genomen heeft en dat alle collega's in de Commissie die verantwoordelijkheid dragen voor een bepaald beleidsterrein, glashelder hebben gezegd dat er op hun beleidsterrein geen problemen meer zijn die niet voor het geplande tijdstip van toetreding kunnen worden opgelost.
Wanneer men datgene wat in de resterende twaalf tot vijftien à achttien maanden nog moet worden gedaan, afzet tegen hetgeen er in de afgelopen vijf jaar reeds gebeurd is - en alleen dan krijg je een volledig beeld - dan is heel duidelijk te zien dat wij zonder overdreven optimisme kunnen stellen dat de voorbereidingen van dien aard zijn dat wij tegen onze burgers kunnen zeggen dat we ons niet beter op deze uitbreiding hadden kunnen voorbereiden.
De Raad heeft ook ingestemd met de voorstellen van de Commissie met betrekking tot de monitoring en de vrijwaringsclausules. Dat is een heel belangrijk punt. Er is daarbij geen sprake van wantrouwen tegenover de nieuwe lidstaten. We hebben nu een nieuw instrument nodig omdat we met een totaal nieuwe situatie te maken hebben. De interne markt en de monetaire unie bevinden zich inmiddels in een vergevorderd stadium; ze zijn bijna volledig gerealiseerd. We hebben te maken met landen die zich in een transformatieproces bevinden. We hebben nog nooit een situatie gehad waarin we tien landen in één keer wilden opnemen, landen die voor een groot deel zelfs nog in een transformatieproces zitten. Daaruit kunnen problemen voortkomen die niemand kan voorzien. Daarom is de Commissie voor een uitvoerige vrijwaringsclausule die het ons mogelijk maakt overal in te grijpen waar onvoorziene of onvoorspelbare problemen opduiken.
Voor ons ligt nog een moeilijk traject, dat is glashelder. Toch - en dat werd ook gisteren weer duidelijk - is het politieke momentum zo sterk dat het ons naar Kopenhagen zal leiden en Kopenhagen tot een succes zal maken. Er is geen enkele lidstaat die aan de wensen en verlangens die er in dit proces nog zijn, een veto dreigt te verbinden. Het is belangrijk te constateren dat alle vijftien lidstaten zich ook gisteren weer hebben gecommitteerd aan het doel om de onderhandelingen af te ronden. Ik zou daarom kort twee dingen willen formuleren die we van de Raad in Brussel verwachten. Het minste dat we van de staatshoofden en regeringsleiders nodig hebben, is een akkoord dat het ons mogelijk maakt in de periode tussen Brussel en Kopenhagen de nog openstaande kwesties op het gebied van financiën en landbouw naar behoren met de kandidaat-lidstaten te bespreken. De Commissie acht het onmogelijk pas in Kopenhagen compromissen te sluiten, omdat we daarmee de kandidaat-lidstaten in een positie zouden brengen waarin het 'slikken of stikken? is. We moeten onze toekomstige nieuwe lidstaten ook met betrekking tot hun democratische rechten serieus nemen. Het uitbreidingsproces kan geen dictaat zijn maar moet het resultaat zijn van een tweezijdige overeenkomst, gebaseerd op wederzijds vertrouwen.
De discussie over de financiële problemen in verband met de uitbreiding gaat eigenlijk al niet meer over de financiën voor de jaren 2004, 2005 en 2006. In werkelijkheid kondigt zich hier al de discussie aan over de financiële vooruitzichten voor de periode na 2006. Enerzijds is dat begrijpelijk, anderzijds mag het uitbreidingsproces niet afhankelijk worden gemaakt van standpunten die pas in de context van de volgende financiële meerjarenramingen besproken dienen te worden. Ik denk ook dat we het erover eens kunnen zijn dat we voort moeten gaan op de weg die we in 1999 in Berlijn zijn ingeslagen, om ook de Europese begroting te consolideren en niet gewoon maar explosief te laten stijgen. Ik ben blij dat met name Frankrijk en Duitsland zich momenteel bijzonder inspannen, ook in bilaterale contacten, om overeenstemming over deze essentiële kwestie te bereiken. Ik vind niet dat de verantwoordelijkheid die Duitsland en Frankrijk in deze kwestie hebben wezenlijk verschilt van de verantwoordelijkheid van de andere lidstaten. Het is echter wel altijd goed voor Europa geweest wanneer deze twee landen bij een groot, voor de toekomst van Europa belangrijk project is op één lijn zaten. Het zou me bijzonder veel genoegen doen wanneer het lukt om dit gezamenlijke uitgangspunt nog verder uit te werken voordat de Raad in Brussel begint.
Ik vind dat ieder zijn aandeel in de verantwoordelijkheid moet nemen en zijn deel van het werk moet doen. De Commissie heeft haar werk goeddeels al gedaan, maar dat wil niet zeggen dat we nu de handen in de schoot kunnen leggen; ik ben nog lang niet werkloos. Nu gaat het erom dat iedereen begrijpt dat dit uitbreidingsproject een politiek project is. Ik heb de afgelopen weken contact gehad met een groot aantal nationale parlementen en ik zeg met de nodige voorzichtigheid: sommige problemen waarop ik ben gestuit, hebben ook iets te maken met een duidelijk gebrek aan informatie. Wat voorzitter Prodi over het punt van informatie gezegd heeft, is heel belangrijk. Ter afsluiting wil ik graag een opmerking maken naar aanleiding van het Ierse referendum. In Ierland is toch heel duidelijk gebleken dat wij de Europese zaak kunnen bevorderen, dat we de instemming van de burgers kunnen krijgen op het moment dat wij echt voor dit Europa, voor de Europese zaak vechten, op het moment dat we echt bereid zijn op de mensen af te gaan en hun luid en duidelijk te zeggen waarom het goed is en waarom het nodig is. Dat zal niet lukken wanneer je denkt dat het allemaal wel vanzelf gaat, of dat de media het wel voor ons zullen doen. De politiek verantwoordelijken in alle Europese instellingen, in de regeringen en parlementen van de lidstaten, de economische, politieke en culturele elites in al onze lidstaten moeten nu de verantwoordelijkheid op zich nemen om met de burgers in gesprek te gaan.
Poettering (PPE-DE).
Voorzitter, mijnheer de voorzitter van de Raad, mijnheer de voorzitter van de Commissie, beste collega's, de politieke doelstellingen die hier zowel door de Raad als door de Commissie, bij monde van Commissievoorzitter Prodi en commissaris Verheugen, zijn gepresenteerd, hebben onze onvoorwaardelijke steun. Desalniettemin moeten we erop wijzen dat de Europese Unie zich in een zeer ernstige situatie bevindt. De vooruitzichten voor de Top in Brussel zijn, afgaande op wat men hoort, niet erg rooskleurig.
Ik wil graag namens onze fractie nog eens heel duidelijk naar voren brengen dat het altijd ons tijdpad is geweest de onderhandelingen voor het eind van dit jaar af te ronden, dan in maart of april de verdragen te ondertekenen en de toetreding in 2004 formeel haar beslag te doen vinden, zodat de kandidaat-lidstaten aan de Europese verkiezingen van 2004 kunnen deelnemen.
Nu had commissaris Verheugen het zojuist over Duitsland en Frankrijk. Ik ben het ermee eens dat het belangrijk is dat beide landen overeenstemming bereiken. Mijn fractie en ik vinden het echter een ernstige politieke vergissing dat er aan de afronding van de onderhandelingen nu nieuwe voorwaarden worden verbonden, dat men nu eerst een nieuw financieel kader voor de jaren na 2006 wil hebben, misschien zelfs al voor de periode ervoor. Ik wil erop wijzen - collega Böge heeft mij dat als begrotingsdeskundige nog eens bevestigd - dat over aanpassing van de financiële vooruitzichten en daarmee over het beschikbaar stellen van de voor de uitbreiding benodigde middelen tussen 2004 en 2006 volgens artikel 25 van het Interinstitutioneel Akkoord alleen op voorstel van de Commissie mag worden besloten. Voorts is er een gekwalificeerde meerderheid in de Raad nodig en een absolute meerderheid van de leden en drievijfde van het aantal uitgebrachte stemmen in het Europees Parlement.
Het Parlement speelt hierin dus ook een rol. Ik hoop van harte dat het zal lukken om nu in Brussel een akkoord te bereiken, zoals de voorzitter van de Raad, de heer Haarder, en ook commissaris Verheugen dat hebben verwoord. Als er namelijk in Brussel geen resultaat wordt geboekt, zullen de onderhandelingen vertraging oplopen. Ik wil namens onze fractie duidelijk stellen dat het voor ons onverantwoord zou zijn als de onderhandelingen werden vertraagd en niet voor het eind van dit jaar werden afgerond. Het is daarom een grote politieke vergissing nu opeens die nieuwe voorwaarden tevoorschijn te komen. Men had daarover veel eerder kunnen beginnen. Het zou tragisch zijn indien de kandidaat-lidstaten uiteindelijk de dupe zouden worden van het onvermogen van de Europese Unie om het eens te worden.
Ik ben het volkomen eens met wat commissaris Verheugen gezegd heeft, namelijk dat de kandidaat-lidstaten in de afgelopen jaren hun plicht gedaan hebben. In de Europese Unie hebben wij daarentegen door toedoen van enkele lidstaten niet gedaan wat noodzakelijk was. Het zou een vertrouwensbreuk jegens de kandidaat-lidstaten zijn als wij er nu in Brussel niet uit zouden komen. Ik doe een beroep op alle betrokkenen om het in Brussel eens te worden en de taak van het Deense voorzitterschap te verlichten, zodat we voor Kopenhagen de onderhandelingen kunnen afronden.
Er werd gewezen op het informeren van de bevolking. Ik kan met nadruk onderstrepen wat de voorzitter van de Commissie, de heer Prodi, en ook commissaris Verheugen daarover gezegd hebben. Commissaris Verheugen, het is belangrijk voor het Parlement om ook eens te horen hoe de Commissie de middelen die voor voorlichtingsactiviteiten zijn bestemd, nu eigenlijk aanwendt. Dan kunnen we onze burgers, die wij natuurlijk in dit proces mee moeten nemen, beter informeren over de wijze waarop deze middelen worden besteed.
Er zal in Brussel ook worden gesproken over Kaliningrad. De voorzitter van de Raads, de heer Haarder noemde dat. Natuurlijk is het noodzakelijk de transitproblemen voor Rusland op te lossen - dat Rusland daar veel belang bij heeft, dat staat buiten kijf - maar voor ons het ook belangrijk ervoor te zorgen dat Litouwen niet de indruk krijgt dat wij nu als Europese Unie buiten Litouwen om een beslissing nemen. Litouwen moet juist in zijn gevoel van soevereiniteit worden gesterkt. Alles wat uiteindelijk wordt besloten, moet de instemming van Litouwen hebben. We moeten ons ook houden aan de criteria van Schengen. In die zin raden wij aan om, ook met het oog op de veiligheid, flexibel te zijn bij het vinden van een oplossing met Rusland.
Het gaat echter niet alleen om de toegang tot de regio Kaliningrad. Daarachter ligt natuurlijk het grote Rusland. Er doen zich ook andere problemen voor aan de grens. Denkt u bijvoorbeeld eens aan het kleine grensverkeer tussen Polen en Oekraïne of aan het grensverkeer tussen Slowakije en Hongarije en Oekraïne. Ik acht het raadzaam om ook daar de veiligheid te garanderen maar tegelijkertijd door middel van flexibele oplossingen de mensen aan weerszijden van de grens de mogelijkheid te bieden elkaar te ontmoeten.
U zult in Brussel een verslag te horen krijgen van de voorzitter van de Conventie, de heer Giscard d'Estaing. Voor onze fractie en ook voor onze partij als geheel, de Europese Volkspartij (christen-democraten) en de Europese Democraten is het tijdschema helder. Wij hebben dat nu ook op ons congres bekrachtigd. We willen dat de Conventie voor eind juni 2003 met een definitief voorstel komt en dan een korte Intergouvernementele Conferentie wordt gehouden, zodat we onder Italiaans voorzitterschap voor het eind van 2003 een verdrag van Rome of een grondwet van Rome kunnen vaststellen, een basisverdrag voor de Europese Unie. Daarom roepen wij alle betrokkenen op: laten we zo ambitieus zijn dat we ons aan dit tijdschema houden en het historische project van zowel de uitbreiding als een grondwet voor Europa binnen de ons gestelde tijd kunnen realiseren.
Dat is onze gezamenlijke plicht met het oog op een goede toekomst voor ons Europees continent.
Barón Crespo (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de voorzitter van de Raad, mijnheer de voorzitter van de Commissie, mijnheer de commissaris, geachte afgevaardigden, wij zien het debat van de komende Top van Brussel met een zeker optimisme tegemoet.
Toen de voorzitter van de Raad, de Deense premier Rasmussen, zo vriendelijk was om ons uit te nodigen voor een Conferentie van voorzitters in Kopenhagen, sprak hij over de drie fases in het Deense voorzitterschap. Wij wisten dat wij de verkiezingen in verschillende lidstaten (Zweden, Frankrijk en Duitsland) moesten afwachten en het Ierse referendum. Nu begint dan de tweede fase.
Om de Top in Kopenhagen op tijd voor te kunnen bereiden moeten, zoals commissaris Verheugen gezegd heeft, in Brussel nog enkele onduidelijkheden worden weggenomen en besluiten vallen. Dat is erg belangrijk.
In eerste instantie zal ik het hebben over een kwestie die mij van doorslaggevend belang lijkt, namelijk dat wij niet alleen in staat zijn om over onderhandelingen en geld te praten, wat altijd belangrijk is, maar dat wij voorts in staat zijn om een politieke impuls aan het hele proces te geven en er een visie op ontwikkelen. Als iemand trouwt kunnen de huwelijkse voorwaarden heel belangrijk zijn. In Hollywood zijn er huwelijken tussen filmsterren waarbij contracten worden gesloten van meer dan 100 pagina's. Het is ook van belang dat je weet in welk huis je gaat wonen, en dat is het werkterrein van de Conventie. Maar het grootste probleem van ons in de Unie, en niet van de uitbreidingslanden, is dat wij erin slagen om het politieke enthousiasme op te wekken en een historische visie te ontwikkelen. Dat is de verantwoordelijkheid van de Commissie, van de Raad en ook van ons allemaal, van het Parlement.
Dat lijkt mij de meest doorslaggevende factor en ik zou zeggen dat dat het punt is waar het op dit moment het meeste aan schort. Wij hebben gesproken over de begroting en dat is waar ons beleid in het kort om draait. Afgaande op mijn eigen ervaring met het toetredingsproces van mijn land - en ook van Portugal - tot de Europese Unie, waren de begrotingsvraagstukken zeer belangrijk en bepaalden zij het huidige raamwerk, de Top van Brussel in 1988, de MacSharry hervormingen en de Top van Edinburgh. Mijns inziens moeten wij ervan uitgaan dat het goed is dat er financiële vooruitzichten bestaan - ik was rapporteur van het Parlement toen de eerste werden voorgelegd - maar deze geen korset mogen zijn. Ze moeten worden geïnterpreteerd in overeenstemming met een essentieel politiek principe, namelijk dat van een jaarlijkse begroting.
Mijn fractie vindt dat wij niet kunnen wachten tot 2006, want er moeten belangrijke problemen worden opgelost. Zoals voorzitter Prodi al zei, mogen ten eerste de kandidaat-landen geen nettobetalers worden. Dat is een absoluut fundamenteel aspect, niet alleen qua presentatie maar ook als blijk van solidariteit. In de tweede plaats moet worden gesproken over 80 procent van de begroting. De Commissie heeft een voorstel gedaan dat mijn fractie interessant vindt en waarover gedebatteerd moet worden. In dat voorstel is geen sprake van aanpassing van het plafond in het huidige gemeenschappelijke agrarische beleid, maar wel van de mogelijkheid daartoe in de toekomst, en voorts is vooral sprake van de invoering van criteria voor duurzame ontwikkeling en solidariteit, wat dit beleid ontbeert. Daarom hebben wij de verantwoordelijkheid om die problemen op dit moment het hoofd te bieden zonder te wachten tot 2006.
Hetzelfde gebeurt met de structuurfondsen, waarmee uiting wordt gegeven aan de noodzaak van economische en sociale samenhang. Daarmee wordt geen volledig samenhang beoogd maar wel een belangrijke steun gegeven aan de modernisering van die landen, zoals ze dat ook hebben gedaan voor andere landen, zoals Ierland, het land van de Voorzitter, Spanje, mijn land, Portugal, enzovoorts.
Wij moeten bedenken hoe wij betere akkoorden kunnen bereiken, akkoorden die ons in staat stellen om onze belangen en tegelijkertijd die van de kandidaat-landen te verdedigen. Dat is iets wat wij niet tot 2006 kunnen uitstellen. Wij moeten daar nu het hoofd aan bieden. Uiteraard is het belangrijk dat tijdens de Top van Brussel overeenstemming wordt bereikt tussen Frankrijk en Duitsland, want het is niet goed dat een land zich afzondert van de rest van de gemeenschap, maar dit geldt ook voor de huidige leden. Ook dat is een heel belangrijk signaal.
Ten slotte, mijnheer de Voorzitter, moeten wij ons in de besprekingen met de kandidaat-landen ook rekenschap geven van het feit dat wij aan de vooravond staan van een beslissing die een gemeenschappelijke toekomstbestemming tot gevolg zal hebben. Wij moeten in het Parlement gezamenlijk proberen om het complexe tijdsschema te volgen. Dat is een weg vol obstakels, die wij echter met een gezamenlijke politieke wil moeten overwinnen.
Watson (ELDR).
Mijnheer de Voorzitter, als uw landgenoten het Verdrag verworpen zouden hebben, zou de Raad van deze week ontsierd zijn door wanorde en beschuldigingen over en weer. Dankzij de niet geringe inspanningen van uw kant, zitten we dankzij het 'Ja' van Ierland weer op het juiste spoor, op weg naar de hereniging van Europa in 2004.
De nog te nemen beslissingen zullen niet eenvoudig zijn. Zoals onze gewaardeerde ex-collega, thans fungerend voorzitter, heeft opgemerkt, zijn beslissingen over geld zelden eenvoudig. De regeringsleiders en staatshoofden mogen deze historische kans echter niet verprutsen door te bekvechten over wie de rekening moet betalen.
Mijn fractie is van mening dat de uitbreiding gefinancierd kan worden op basis van de financiële afspraken die in Berlijn zijn gemaakt waarbij, binnen de afgesproken grenzen, wel enkele verschuivingen tussen de verschillende begrotingsonderdelen mogelijk moeten zijn. Via het uiteindelijke pakket dient gewaarborgd te worden dat nieuwe lidstaten vóór 2007 geen nettobijdrage zullen leveren. Als dat niet gebeurt, creëren we een voedingsbodem voor rancune en lopen we het risico op nog meer spannende 'vijf-voor-twaalf' referenda in de kandidaat-landen.
Het is niet te vermijden dat het gemeenschappelijk landbouwbeleid de grootste bron van conflicten vormt. Hoewel de Fractie van de Europese Liberalen en Democratische Partij het GLB niet als een voorwaarde voor de uitbreiding beschouwt, is het duidelijk dat een substantiële hervorming van ons landbouwbeleid niet alleen essentieel is om de uitbreiding succesvol te laten verlopen maar ook vanuit andere overwegingen.
Ik heb vernomen dat president Chirac verwacht dat het Verenigd Koninkrijk zijn begrotingscompensatie zal inleveren, terwijl hij zelf weigert om in te stemmen met een hervorming van zijn landbouwbeleid vóór 2006. Wij steunen de voorstellen van de Commissie om inkomenssteun voor de landbouwers van de nieuwe lidstaten geleidelijk in te voeren, maar wij verwachten ook dat alle bestaande lidstaten zich vastleggen op een verstrekkende hervorming van het GLB, zoals voorgesteld in de tussentijdse herziening.
Het tweede grote probleem is de bereidheid van de kandidaat-landen om de regels van de interne markt in acht te nemen en de normen en waarden van de Europese Unie te respecteren. Wij delen de bezorgdheid zoals die tot uitdrukking komt in het voortgangsverslag van de Commissie over de corruptie in een aantal kandidaat-lidstaten en over de noodzaak om tot een snellere tenuitvoerlegging van de EU-wetgeving te komen, met name op het gebied van justitie en binnenlandse zaken. Daarom is het ook goed om een beter bewakingssysteem op te zetten om te zorgen dat de landen zich aan hun verplichtingen houden.
De voorzitter van de Commissie heeft om enthousiasme en intelligentie verzocht. In de aanpak van commissaris Verheugen kwam dat laatste aspect tot uiting, maar een beetje meer enthousiasme in de Raad ten opzichte van de uitbreiding en het nieuwe Europa dat daardoor ontstaat, zou geen kwaad kunnen.
Sjöstedt (GUE/NGL).
Mijnheer de Voorzitter, de kandidaat-landen zijn al jaren bezig om zich aan te passen aan de Europese Unie. Zij verwachten terecht dat de Europese Unie ook haar aandeel levert en dat de geplande toetreding tot de Europese Unie van de tien door de Commissie aangewezen landen niet wordt belet. Het zou de ironie van het lot zijn als er binnen de Europese Unie onenigheid zou ontstaan waardoor de uitbreiding uitgesteld zou worden.
Onze fractie is het niet eens met de visie dat het Verdrag van Nice een absolute voorwaarde is voor de uitbreiding. Het was mogelijk geweest om de Europese Unie uit te breiden uitgaande van het oude verdrag. Het Verdrag van Nice is met name bedoeld om de supranationaliteit te versterken en de macht van de grote landen in het EU-systeem te vergroten. Bovendien zorgt het Verdrag van Nice voor problemen bij de verdeling van de macht tussen de nieuwe landen. Tsjechië en Hongarije worden gediscrimineerd bij de zetelverdeling in het Parlement. Dit moet naar onze mening in de toetredingsovereenkomst worden rechtgezet.
Uit het oogpunt van de Europese Unie zijn de onderhandelingen goed verlopen. De kandidaat-landen hebben hard gewerkt aan het overnemen van het acquis. Nu is het zaak om erop toe te zien dat dit niet alleen op papier gebeurt, maar ook in de praktijk. Ook moet het niet alleen gaan om de interne markt, maar ook om het milieu en de sociale rechten van de werknemers. Moet trouwens ook de Europese Unie zich niet aanpassen aan het feit dat er tien nieuwe lidstaten bijkomen? Hiermee bedoel ik dat er meer had moeten gebeuren. Door ons eigen onvermogen zijn wij er niet in geslaagd het landbouwbeleid te hervormen, zodat de nieuwe lidstaten een tijd lang veel slechter behandeld worden dan de oudere lidstaten. Dat is niet aanvaardbaar. Deze discriminatie moet zoveel beperkt worden en zo kort mogelijk duren.
Ook op de andere gebieden moeten wij ons eigen beleid kunnen herzien, zodat het in de uitbreiding past. De overeenkomst van Schengen met zijn strenge grenscontroles dreigt een serieus obstakel te worden voor de samenwerking van de nieuwe lidstaten en de landen die niet in de volgende toetredingsgolf tot de Europese Unie zitten.
Wat betreft Kaliningrad zoeken wij naar een oplossing waarbij Russische burgers zonder visumplicht tussen de verschillende delen van hun land kunnen reizen.
Wat betreft de arbeidsmarkt vinden wij dat iedereen gelijk behandeld moet worden. Het is essentieel dat vanaf dag één de rechten van de werknemers in ieder land worden gerespecteerd, zodat er geen sociale dumping plaatsvindt of werknemers uit de kandidaat-landen gediscrimineerd worden op de arbeidsmarkt. Daarom betreuren wij het dat de Commissie dit in twijfel heeft getrokken door een rechtszaak in Finland te voeren omdat men betwist dat de Finse overeenkomsten vanaf de eerste dag in Finland van kracht zijn.
Het is nu van belang om te voorkomen dat er door de uitbreiding een A-team en een B-team in de Europese Unie komt. Dat betekent dat wij in staat moeten zijn om de Unie te veranderen. Natuurlijk hebben de kandidaat-landen ook een keuze. Zij kunnen voor of tegen stemmen. Als zij tegen stemmen is het alternatief een nauwe samenwerking met de Europese Unie.

Schroedter (Verts/ALE).
Mijnheer de Voorzitter, een historisch proces, kans op vrede en stabiliteit in ons werelddeel: dat zijn grote woorden. Ik hoop dat dit historisch bewustzijn en het besef van het belang van dit moment een klein beetje voelbaar zullen worden op de Top van Brussel. Anders ben ik bang dat die top ontaardt in een bazaar van tapijthandelaren. Er moet daar blijk worden gegeven van bereidheid om de problemen op te lossen en niet weer voor zich uit te schuiven. De indrukwekkende prestatie van de kandidaat-lidstaten zal de Raad geen andere keus laten dan te bevestigen dat de tien kandidaat-lidstaten rijp zijn voor toetreding.
Het gebrek aan solidariteit en de onwil bij de lidstaten om tot hervormingen te komen vormen echter een steeds groter probleem voor het samenzijn in een uitgebreide Unie. Zo wordt met de grootste vanzelfsprekendheid geopperd dat de kandidaat-lidstaten straks in de Europese Unie de Britse korting financieren, terwijl zij daarop zelf geen aanspraak mogen maken. Dat is in de geschiedenis van de Europese Unie nog nooit vertoond. Tot nu toe werd aan alle nettobetalers in het eerste jaar een korting gegeven. Het voorstel van de Commissie en het voorzitterschap om hun een jaar extra uit het structuurfonds te betalen, vindt de welwillende instemming van de vijftien EU-lidstaten. En waarom? Omdat het geld door het ontbrekend bestedingsvermogen uiteindelijk weer in de kas van de vijftien lidstaten terugvloeit. Dat is niet de solidariteit die de Unie nodig heeft. Een voortzetting van de 'spaarbankuitbreiding? wijzen wij als Fractie De Groenen/Vrije Europese Alliantie duidelijk af.
Dan iets over het landbouwbeleid: de onwil om op dit gebied hervormingen door te voeren is werkelijk ten hemel schreiend. Dat is aan de burgers van de Europese Unie niet meer uit te leggen. Een hervorming is niet alleen nodig vanwege de uitbreiding, maar had ook los daarvan allang moeten plaatsvinden. Het is absurd om dit verder uit te stellen. De directe inkomenssteun in zijn huidige omvang en zonder voorwaarden is gewoonweg achterhaald en is in een uitgebreide Unie niet meer te realiseren. Wij moeten nu met de landbouwhervorming beginnen en met het oog op 2007 een gemeenschappelijk en eerlijk plan uitwerken voor de vijfentwintig lidstaten. Het handhaven van privileges mag geen nieuwe voorwaarde voor de uitbreiding worden.
Tenslotte iets over het Ierse 'ja?: de Ieren hebben 'ja? gezegd tegen het Verdrag van Nice en daarmee de grootste hindernis voor de uitbreiding weggenomen. De institutionele hervorming van de Europese Unie laat echter nog op zich wachten. Het Verdrag van Nice heeft de EU niet echt verder gebracht. Er moet eerst worden gewerkt aan democratie en besluitvaardigheid, en dat is in handen van de Conventie. Ik pleit er daarom voor dat het verdragsontwerp van de Conventie beslist in 2003 wordt aangenomen. Functionaliteit is niet zomaar een voorwaarde, maar een noodzaak voor de uitgebreide Unie. De voorzitter van de Commissie, de heer Prodi, zei dat er een onvoldoende draagvlak is onder de bevolking. En hoe komt dat? In de EU ontbreekt het eenvoudigweg aan transparantie en democratie en dat moet veranderen!
Collins (UEN).
Mijnheer de Voorzitter, ik wens het Deense voorzitterschap alle succes toe in de aanloop naar de EU-Top deze week in Brussel. De uitbreiding is het belangrijkste onderwerp op de agenda en dat onderwerp stond ook centraal in de referendumcampagne over het Verdrag van Nice in mijn land.
De andere kwestie - Kaliningrad - houdt ook direct verband met de uitbreiding. Ik sta positief tegenover de maatregelen die de Commissie heeft voorgesteld om de directe doorreis van personen en doorvoer van goederen tussen Kaliningrad en de rest van Rusland te versoepelen.
Iedereen heeft profijt gehad van de diepgaande en vaak emotionele discussie die nog maar zo kort geleden in mijn land over de uitbreiding is gevoerd. Het besluit van de Ierse burgers onderstreept hun grote verbondenheid met de Europese integratie en de uitbreiding van de Europese Unie. Ik ben verheugd dat door deze stemmingsuitslag de weg wordt vrijgemaakt voor het afronden van de toetredingsonderhandelingen met de eerste nieuwe lidstaten.
Ik ben het met de heer Poettering eens. In dit stadium van de toetredingsonderhandelingen mogen er geen nieuwe voorwaarden of beperkende bepalingen worden ingevoerd. Dat zou het recept zijn voor een catastrofale afloop.
De les die wij allemaal uit de recente discussie tijdens de Ierse referendumcampagne kunnen leren, moet niet te licht opgevat worden. Ik steun van ganser harte de opmerkingen van voorzitter Prodi en commissaris Verheugen over de noodzaak om mensen van informatie te voorzien. De Ierse kiezers hebben op deze manier duidelijk gemaakt dat zij zich niet laten bevoogden of negeren, niet door de politieke leiders en regeringen van de lidstaten, en evenmin door Brussel.
De opmerking van voorzitter Prodi dat uit een recente enquête is gebleken dat bijna 80% van de ondervraagden geen enkel idee heeft van wat er aan de hand is, is verontrustend. De heer Haarder heeft er eerder op gewezen dat er een opwindend debat plaatsvindt in de Conventie. Dat mag misschien opwindend zijn voor insiders, maar - zoals hij ook goed weet - de kranten in de 'buitenwereld' besteden er nauwelijks aandacht aan. Als we hierover in de toekomst een referendum willen houden, is het goed om te bedenken dat de kwesties waarover onze mening gevraagd gaat worden, veel ingewikkelder en belangrijker zijn dan de kwesties die met Nice verband hielden. En zoals onlangs nog is gebleken, was het al moeilijk genoeg om daar een beslissing over te nemen.

Bonde (EDD).
Mijnheer de Voorzitter, de vraag bepaalt het antwoord. Ierland heeft een overweldigend 'ja? gekregen voor meer banen, neutraliteit en uitbreiding, maar het Verdrag van Nice heeft geen banen, noch neutraliteit te bieden. Ongeacht of de Ieren nu voor of tegen het Verdrag hebben gestemd, de uitbreiding komt er toch, want verklaring nummer 20 en de stemmenverdeling in de Raad en de zetels in het Parlement worden in de toetredingsverdragen opgenomen. Ik zal voor dit voorstel stemmen, maar de historici van de toekomst moeten weten dat men het Ierse volk kwaad heeft berokkend. Ierland is het land met de meeste pro-Europese gevoelens. De Ieren hebben tegen gestemd. In plaats van de bevolking in de andere landen de mogelijkheid te bieden hun mening te uiten, zet men de Ieren op hun plaats met het kunstmatig argument dat zij anders de uitbreiding zullen hinderen.
Tot nog toe had ik alleen positief commentaar op het Deens voorzitterschap. Vandaag betreur ik dat het Deens voorzitterschap medeplichtig is aan het bedriegen van de Ierse kiezers. Zou de heer Rasmussen de uitbreiding hebben tegengehouden indien de Ieren 'nee? hadden gestemd? Hij zou wel een ander voorstel bovengehaald hebben en de uitbreiding ook zonder het Verdrag van Nice laten doorgaan. Het beste wat wij over dit Verdrag kunnen zeggen, is dat het maar een of twee jaar moet meegaan. Dan komt er een document van de Conventie waarover gestemd kan worden. Het Verdrag van Nice is de grootste mislukking die we gekend hebben. Ik heb een geconsolideerde versie van het Verdrag uitgegeven, maar kan u dat boek helemaal niet aanbevelen.
Nice is niet geschikt om de steun van de bevolking in de kandidaat-landen te winnen. Met Nice mogen de lidstaten niet langer een eigen commissaris naar de Commissie sturen, maar komt er een EU-regering die met een meerderheidsbeslissing benoemd wordt. Verwijder deze steen des aanstoots en bevestig dat de Commissie ook in de toekomst een afgevaardigde van elke lidstaat moet tellen. De Ierse kiezers willen absoluut niet dat hun commissaris verdwijnt. Het debat over de inhoud van het Verdrag van Nice was deze keer ondermaats. Men heeft ook handig vermeden dat de Ieren het door Giscard d'Estaing opgestelde eerste ontwerp van een grondwet onder ogen kregen. Dit werd donderdag op een gesloten bijeenkomst voorgesteld. De kopieën waren genummerd en zijn achteraf weer opgehaald. Giscard heeft een remedie voor volksraadplegingen. Als een land nog een keer tegen stemt, houdt men niet langer rekening met dat land: stem voor of verdwijn. De EU-staat komt vóór de kiezers. In de democratie van Giscard is er de keuze tussen 'ja? en 'ja, alstublieft?. Dat verwerpen wij, mijnheer de Voorzitter.

De Voorzitter.
Ik zal geen misbruik maken van de privileges van het Voorzitterschap door de opmerking te maken die ik zou willen maken, mijnheer Bonde.

Gollnisch (NI).
Mijnheer de Voorzitter, heren voorzitters van de Raad en de Commissie, geachte collega's, de Raad staat op het punt zijn handtekening te zetten onder de lijst van tien kandidaat-landen die volgens de Commissie per 1 januari 2004 kunnen toetreden tot de Europese Unie. Er is echter één probleem: u bent er niet klaar voor en zij zijn er niet klaar voor.
De Commissie erkent zelf dat in slechts twee van die tien landen de economie voldoende ontwikkeld is om de concurrentiestrijd aan te kunnen gaan en dat alleen in die twee landen de bestuurlijke en juridische structuren aanwezig zijn om toepassing en eerbiediging van het Gemeenschapsrecht te garanderen. Ze gaat ervan uit dat de andere landen op tijd, dat wil zeggen binnen dertien maanden, het gewenste niveau zullen bereiken. Dat is wat al te gemakkelijk gedacht en wel erg krap bemeten.
De Europese Unie zelf is op haar beurt niet gereed om deze landen te ontvangen, en dan heb ik het niet eens over het risicovolle gespeculeer over de institutionele structuur in de Conventie. Ik doel op het totaal ontbreken van een inhoudelijke discussie. Er rust een bijna sacraal taboe op het ter discussie stellen van het onaantastbaar geachte acquis communautaire, en daarom heeft niemand zich afgevraagd of een Europa van 25 landen wel hetzelfde moet doen of willen als een Europa van zes, negen, twaalf of vijftien landen. En dus bent u bereid deze landen toe te laten als een soort tweederangsleden. Evenmin heeft iemand stilgestaan bij de vraag naar de kosten, zowel in financiële zin als in termen van werkloosheid en economische en sociale destabilisatie. Kijkt u maar eens naar de balans van de Duitse eenwording twaalf jaar na dato: er bestaat nog steeds een sociale en economische kloof, ondanks de naar schatting meer dan 850 miljard euro die het westen van het land in het oosten gepompt heeft in die periode.
Ten slotte zal de Europese Raad van Brussel zich tevens buigen over de vraag of met Turkije toetredingsonderhandelingen geopend moeten worden. Turkije is een belangrijk land en vormt een brug tussen Europa en Azië, maar het is geen Europees land, niet in geografisch opzicht, niet in taalkundig opzicht en niet in cultureel opzicht. Waarom zouden we het land nu dan iets anders moeten laten geloven? Vanwege de onzekere toekomst van Cyprus misschien, waarmee Ankara ons onder druk zet, of vanwege de onvoorstelbare arrogantie van de Amerikanen, die zich hebben opgewonden over het feit dat de Turkse bondgenoot niet voorkomt op de door de Commissie opgestelde lijst van toetredingskandidaten? Wij hoeven hier niet op te draaien voor de gevolgen van het Midden-Oostenbeleid van de Amerikaanse regering.
Kortom, wij zien niets in het Europa dat de belangen van de naties opoffert aan de belangen van oligarchieën die Europa in geen enkel opzicht voordeel brengen. Wij zien er niets in voor ons eigen land en we zien er niets in voor onze vrienden in Oost-Europa. Die zijn nog niet zo lang geleden ontwaakt uit de communistische nachtmerrie, en ze zitten er niet op te wachten hun vrijheid nu weer te moeten inleveren ten behoeve van een ander imperium.

Sudre (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, dat het Ierse volk afgelopen zondag ingestemd heeft met de ratificatie van het Verdrag van Nice is een zeer goede zaak, aangezien hiermee de weg is vrijgemaakt voor de Europese Unie om zich voor te bereiden op de historische uitbreiding met de landen van Midden- en Oost-Europa, Cyprus en Malta.
Het Deense voorzitterschap van de Unie heeft onlangs aangegeven de Top van Brussel op 24 en 25 oktober aanstaande desnoods te zullen verlengen als dat nodig mocht zijn om de buitengewoon volle agenda, waarop voorzitter Prodi al heeft gewezen, af te handelen.
Commissaris Verheugen heeft maandag jongstleden gezegd het te betreuren dat Frankrijk zich niet wat flexibeler opstelt ten aanzien van een eventuele vermindering van de rechtstreekse steun aan de boeren voordat een besluit genomen wordt over de omvang van de inkomenssteun die de landbouwers in de toekomstige lidstaten zullen ontvangen. Daarbij merkte hij op dat het gezien de enorme stijging van de landbouwuitgaven volgens hem logisch is op dat gebied te bezuinigen. Met alle respect, mijnheer de commissaris, maar die opvatting lijkt me toch wel erg eenzijdig.
President Jacques Chirac heeft gisteren, na afloop van een werkvergadering met de fungerend voorzitter van de Raad, de heer Rasmussen, een oproep gedaan om voor de financiering van de uitbreiding van de Europese Unie te zoeken naar een oplossing die voor iedereen acceptabel is. Frankrijk is van mening dat die oplossing enkel gevonden kan worden als alle uitgaven zoals die opgenomen zijn in de begroting van de Unie onder de loep worden genomen en aan een plafond worden gebonden. Willen we tot een voor alle partijen aanvaardbare oplossing komen waarmee de uitbreiding onder de best denkbare condities gerealiseerd kan worden, dan moeten de financiële bijdragen van alle lidstaten geheel herzien en herschikt worden.
Ik ben ervan overtuigd dat Frankrijk van goede wil is en zijn aandeel zal leveren met betrekking tot datgene wat nodig is om zo snel mogelijk een billijke oplossing te vinden. Het gaat evenwel niet aan een bepaald deel van onze bevolking, namelijk de landbouwers en de plattelandsbevolking, op te offeren. Natuurlijk moet er een financiële inspanning geleverd worden, maar de lasten daarvan moeten eerlijk verdeeld worden tussen alle lidstaten van de Europese Unie.

Lage (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, mijnheer de voorzitter van de Raad, mijnheer de voorzitter van de Commissie, vergeleken bij het enorme Sovjetblok was het Europa van de oprichters in 1957 niet meer dan le petit cap au bout de l'Asie, om de woorden van Paul Valéry te gebruiken. Nog geen vijftig jaar later staat de Europese Unie qua bevolking op de derde plaats. Het BBP van die Unie komt in de buurt van dat van de VS en ze is de belangrijkste handelsmacht ter wereld. De Europese Unie is uniek. Zij is het enige voorbeeld in de geschiedenis van een machtsblok dat groeit door vrijwillige toetreding van buurlanden. Dat voorbeeld moeten we voor de geest houden wanneer we de Unie met meer dan tien landen uitbreiden.
Dat het lichaam groeit is echter niet voldoende. Ook de geest moet groeien, mensen moeten Europeser denken, het soort denken dat de Duitse wijsgeer Karl Jaspers kenschetste als 'een gevoel voor Geschiedenis, Wetenschap en Vrijheid?. Laat ons daar Solidariteit aan toevoegen. We moeten het Europees denken bevorderen en niet toestaan dat dit ruimere denken bij de eerstvolgende top in Brussel wordt beschaamd door uitingen van onzinnig nationaal egoïsme en onderhandelingen en ruzies over wie meer of minder moet bijdragen. Dat betekent overigens niet dat het financiële aanbod dat we de kandidaat-landen moeten doen, van alle belang gespeend moet zijn. Het betekent ook niet dat de financiering van de Unie in de toekomst op herverdelende leest geschoeid moet zijn. Een Unie met zoveel ongelijkheid binnen haar grondgebied moet daar overigens wel over nadenken.
Laten we de zaken echter niet door elkaar halen. President Chirac heeft het niet bij het juiste eind. Het gemeenschappelijk landbouwbeleid is wel degelijk een onrechtvaardig beleid. Het is onevenwichtig en rampzalig voor het milieu. Dat beleid mag niet op één hoop worden gegooid met het cohesiebeleid. Het cohesiebeleid is een rechtvaardig beleid, dat de eenheid binnen Europa versterkt. Als je het landbouwbeleid en het cohesiebeleid gelijkschakelt bega je een ernstige vergissing.
Tot slot, mijnheer de Voorzitter, moeten we het geval Turkije bekijken. De billijkheid gebiedt de Europese Unie een tijdsschema op te stellen voor onderhandelingen met Turkije. Argumenten van taalkundige, culturele of religieuze aard volstaan niet om Turkije van de Europese Unie af te houden. Turkije probeert al jaren toe te treden en heeft voor dat doel al de nodige inspanningen gedaan. Het gaat hier om de billijkheid en eerlijkheid waartoe de Europese Unie jegens haar gesprekspartners verplicht is.

Suominen (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, commissarissen, mijnheer de fungerend voorzitter van de Raad, ik behandel slechts de problemen waarmee de burgers van Kaliningrad te maken krijgen ten gevolge van de doorreisregeling en de oplossingen die wij hun hebben voorgesteld. De door de Commissie voorgestelde doorreispas ofwel het zogeheten Kaliningrad-paspoort is naar mijn mening voor beide kanten een goede oplossing. Het biedt de Russen in Kaliningrad een makkelijker manier naar het moederland te reizen dan het geval zou zijn met een normaal visum, maar respecteert ook de soevereiniteit van Litouwen. Er is ook het alternatief van een treincorridor voorgesteld. Dat idee past echter niet bij de huidige realiteit. Het is de vraag hoeveel huidige lidstaten zouden accepteren dat door hun land een trein zou razen die uit een ander land van buiten de Europese Unie komt en waarvan de passagiers op geen enkele wijze gecontroleerd kunnen worden. Zouden België, Spanje, Italië of Frankrijk zoiets accepteren?
Het is goed dat de Raad na gisteren een gemeenschappelijk standpunt over de doorreisregeling voor de burgers van Kaliningrad heeft. Toen ik naging hoe het standpunt tot stand was gekomen, heb ik geconstateerd dat hoe verder een huidige lidstaat van Kaliningrad verwijdert ligt, hoe onrealistischer zijn opvattingen over de oplossing van het probleem zijn. Dat is een ronduit gezegd onverantwoordelijk solistisch gedrag. Het door Rusland geopperde idee van visumvrij reizen tussen de Europese Unie en Rusland werd helaas ook door enkele lidstaten gesteund. Het is jammer te bemerken dat men de nadelige gevolgen of de gevaren die dat met zich meebrengt niet in wil zien. Als wij het visumbeleid radicaal willen gaan versoepelen, zouden wij dan niet moeten beginnen bij Turkije, dat immers de status van kandidaat-land heeft? Visumvrij reizen is echter geen actuele kwestie. Daarom is het ondoordacht van een afzonderlijke EU-lidstaat om zoiets te beloven, en ik ben er echt bang voor dat alleen al een debat daarover schadelijk is voor de positieve houding die de burgers in kandidaat-landen ten opzichte van de Europese Unie hebben.
Ik ben daarentegen beslist voor een Rusland-beleid dat de ontwikkeling van Rusland op de lange termijn ondersteunt en zo voorwaarden schept om ooit het visumvrij reizen mogelijk te maken. Verder wil ik voorstellen de Russen te vragen waarom zij, nu zij de namen Lenin in Leningrad en Stalin in Stalingrad hebben afgezworen, nog steeds een belangrijke Europese cultuurregio besmetten met de naam Michail Kalinin. Het Königsberg van Immanuel Kant moet weer eer worden aangedaan.
Ten slotte wil ik de kwestie van de eurobarometer aansnijden. De Commissie vindt zeer terecht dat wij het geven van voorlichting moeten delen, maar 70 procent van de burgers verwacht waarheden en informatie te vernemen van de nationale parlementen. Waarom doen deze niets? Dit is geen toespraak van de oppositie, ik ben in Finland lid van een regeringspartij.

Andreasen (ELDR).
Mijnheer de Voorzitter, ik dank de Commissie en de Raad voor hun verklaringen. Tevens feliciteer en dank ik de Ierse bevolking, omdat zij vorige zaterdag een groot struikelblok voor de uitbreiding uit de weg heeft geruimd. Het verheugt mij dat zowel de voorzitter van de Commissie, de heer Prodi, als commissaris Verheugen hun geïnspireerde toespraken besloten hebben met gegevens van de laatste Eurobarometer. Slechts een op de vijf Europeanen zegt goed of zeer goed voorgelicht te zijn. Dat is niet leuk om te horen. Het is echter niet verrassend, want wij kennen het probleem al jarenlang. Ik heb het al eerder in deze zaal gezegd en herhaal het graag: het informatie- en communicatiebeleid van de EU moet verbeterd worden. Wij moeten bereid zijn de nodige middelen te vinden, zoals de heer Poettering terecht opmerkte. Informatie is de voorwaarde om iets te kunnen begrijpen. Zonder informatie kan de EU geen steun vinden bij de burger en niet dicht bij de burger staan.
In de onderhandelingen over de uitbreiding is er nu geen weg meer terug en mogen geen nieuwe eisen gesteld worden. Het landbouwbeleid moet wel nog drastisch hervormd worden, maar laat ons nu eerst beginnen alles in de juiste plooi te krijgen. Ik ben blij met de resultaten van de bijeenkomst van de Raad Buitenlandse Zaken in Luxemburg tijdens de voorbije dagen. Het verheugt mij in het bijzonder dat alle landen het erover eens zijn dat geen enkel kandidaat-land in het begin van zijn lidmaatschap een nettobetaler mag zijn. Dat zou ook onaanvaardbaar zijn. Ik vertrouw erop dat de Raad onder Deens voorzitterschap deze historische taak in december in Kopenhagen tot een goed einde zal brengen.

Souladakis (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, morgen en overmorgen zal in Brussel de op een na laatste stap worden gezet voor Kopenhagen, de op een na laatste stap in het uitmuntend beleid van de Europese Unie voor de uitbreiding met tien landen.
Deze stap moet met vastberadenheid en realisme worden gezet. Alle bekrompen opvattingen moeten terzijde worden geschoven. De latere stappen mogen niet de eerste bepalen, maar de eerste stappen moeten de ontwikkelingen bepalen. Ik zal mij beperken tot enkele korte opmerkingen daar de tijd zeer beperkt is.
Eerste opmerking: Kaliningrad. Daarvoor moet ongetwijfeld een oplossing worden gevonden, en daarbij moet men niet zo maar de knoop doorhakken maar wel degelijk streven naar de gulden middenweg, en dat betekent een harmonische, rationele en werkbare oplossing, een oplossing die de volkeren en de landen eerbiedigt.
Tweede opmerking: de alom besproken begroting. Laten wij niet pinnig zijn en ons gedragen als armoedzaaiers. Wij mogen namelijk niet vergeten dat de landen die tot de Europese Unie toetreden heel wat te bieden hebben aan menselijk potentieel, maar weinig aan financiële middelen. De ontwikkeling wordt echter bepaald door een hoog geschoold menselijk potentieel en dat mogen wij niet uit het oog verliezen.
Derde opmerking: de andere vraagstukken die een stempel drukken op de perspectieven en besluiten. De Europese Unie van de Vijftien, van de Vijfentwintig, of van hoeveel dan ook, moet een ruimte blijven van sociale samenhang, ontwikkeling en democratie. Daarom zal de oplossing die uiteindelijk gevonden wordt voor de begrotingsvraagstukken in het teken moeten staan van deze prioriteiten. Deze oplossing moet met andere woorden bepaald worden door de noodzaak de gedaante van de Europese Unie te vrijwaren, hetgeen verband houdt met de reeds verworven en te behouden waarden, met de prioriteiten van de volkeren en niet met opportune politieke opvattingen. Deze laatste zijn hoe dan ook van voorbijgaande aard en hangen vaak af van vruchteloos politiek antagonisme.
Daarom ben ik ervan overtuigd dat in de komende twee dagen twee nieuwe positieve stappen zullen worden gezet. Als Parlement, als het hart van de Europese Unie, moeten wij deze ontwikkelingen een politieke geest en dimensie geven. Juist deze politieke geest en dimensie dreigt echter helaas ten onder te gaan. In plaats van dat men over zijn eigen schaduw heen springt, maakt men van het debat een kleinzielige bedoening waarin men alleen aan zijn eigen hachje denkt.

Maij-Weggen (PPE-DE).
De aanstaande uitbreiding is één van de belangrijkste politieke gebeurtenissen sinds het begin van de oprichting van de Europese Gemeenschappen. Met die uitbreiding wordt een breuk tussen West-, Centraal- en Oost-Europa geheeld. Die breuk was voor de Tweede Wereldoorlog ontstaan, en na de Tweede Wereldoorlog bevestigd met een ijzeren gordijn en een muur. De heling van die breuk is een kroon op het werk van de huidige Europese Unie en een kroon op het werk van de toetredende landen. Zij hebben hun democratische systemen, hun economie en hun wetgeving sinds 1989 aangepast. Dat heeft grote inspanningen gevergd. Ik steun daarom ook van harte de tien toetredingen die de Europese Commissie voorstelt.
Vandaag vindt in de Nederlandse Tweede Kamer een cruciaal debat plaats over die uitbreiding. De Nederlandse regering steunt de uitbreiding, ondanks het feit dat twee coalitiepartners dat niet doen : de liberalen en de Fortuyn-groep. Ik betreur dat zeer maar er zal vandaag een democratische meerderheid in de Tweede Kamer blijken vóór de toetredingen, zodat Nederland niet behoeft dwars te liggen. Misschien moeten we onze sociaal-democratische vrienden daarvoor bedanken. Wel zal, indien een aantal voorwaarden nog niet is vervuld, aan de toetredende landen worden gevraagd een extra laatste inspanning te leveren en zo nodig vrijwaringen in te voeren bijvoorbeeld op het gebied van voedselveiligheid, interne markt en justitie en binnenlandse zaken. Ik ben overigens blij dat de heer Prodi heeft gezegd dat die vrijwaringen ook inderdaad zullen worden ingevoerd als het echt nodig is.
Het zou ook veel beter zijn als er een financieel akkoord zou worden afgesloten zodat er meer helderheid bestaat over de financiële kosten van de uitbreiding. Want juist daar worden onze burgers echt ongerust over gemaakt. En het zou ook beter zijn als er betere landbouwafspraken kwamen. Dat moet geen voorwaarde zijn maar ik ben het eens met die collega's die zeggen dat het wel hard nodig is.
Ik heb nog een verzoek aan minister Haarder. Kunt u niet eens heel goed met onze liberale collega's in Nederland gaan spreken, - het zijn uw partijgenoten - om ervoor te zorgen dat dit thema de zaak nu niet belast maar evenmin wordt misbruikt in de Nederlandse verkiezingen? Nederland is altijd een pro-Europees land geweest. Die politieke partijen die proberen om Nederland eurosceptisch te maken, laden een heel belangrijke verantwoordelijkheid op zich. Wij steunen die uitbreiding, dat doen de christen-democraten hier en dat doen ook de christen-democraten in Nederland.

De Voorzitter.
Ik zou mevrouw Maij-Weggen willen zeggen dat ik vorige week tijdens een liberaal congres in zeer lovende bewoordingen gesproken heb over onze liberale vrienden.

Lund (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, er is reden tot vreugde over het feit dat Ierland het Verdrag van Nice met zijn aparte verklaringen betreffende de Ierse neutraliteit deze keer heeft aanvaard. Daarmee is een groot struikelblok voor de uitbreiding uit de weg geruimd. De uitbreiding is een historische gebeurtenis die zowel de Commissie als het Deens voorzitterschap naar mijn mening op een professionele manier hebben voorbereid. De kandidaat-landen hebben ook een unieke inspanning geleverd om zich op de toetreding tot de Unie voor te bereiden.
Ik heb de indruk dat de overblijvende problemen duidelijk zijn. Nu moeten de regeringsleiders van de vijftien lidstaten hun verantwoordelijkheid en hun leiderschap tonen, opdat het voorzitterschap volgende week het vereiste mandaat kan krijgen om de toetredingsonderhandelingen met de tien kandidaat-landen af te ronden volgens het voorstel dat de Commissie in januari heeft gedaan. Er mogen geen nieuwe voorwaarden aan de uitbreiding gesteld worden. De landbouw- en begrotingshervorming mogen niet rechtstreeks aan de uitbreiding gekoppeld worden, maar wij beseffen ook dat de huidige en toekomstige lidstaten van de Unie op de Top in december in Kopenhagen het tenminste eens zullen moeten worden over de principes van de toekomstige landbouw- en begrotingshervorming die vanaf 2006 noodzakelijk zal zijn.
Het is ook belangrijk dat het bereikte onderhandelingsresultaat rechtvaardig is voor de kandidaat-landen, dat eerlijke concurrentie mogelijk is, misschien met wat kortere overgangsregelingen op het gebied van landbouwsteun, zodat de volksraadplegingen in de kandidaat-landen positief uitvallen.
Wat de kwestie van Kaliningrad betreft, hoop ik dat wij een waardevolle oplossing kunnen vinden, zodat de kleine enclave geen conflictgebied wordt maar een positieve speler in het Oostzeegebied, met alle respect voor de soevereiniteit van Litouwen en de wens van dit land om deel te nemen aan Schengen. Wij moeten de corridoroplossing absoluut vermijden, omdat ze herinneringen aan vroegere situaties in Europa oproept. Het transitprobleem moet op een andere manier opgelost kunnen worden, eventueel met een bijzondere paspoortregeling. Ik dank het Deens voorzitterschap voor zijn bekwame leiding.

Maes (Verts/ALE).
Mijnheer de Voorzitter, geachte Raadsvoorzitter, Commissievoorzitter en mijnheer de commissaris Verheugen, de kiezers hebben gesproken in Frankrijk, in Duitsland en laatst nu ook in Ierland. Er zijn nog een paar landen waar ze zullen moeten spreken, dat brengt nog wat problemen mee want daar zijn nog vragen. Maar de politici moeten nu dringend aan het werk, niet als tapijthandelaars, zoals mevrouw Schröder zei, maar met visie en moed.
Ik zou een speciale vraag willen stellen betreffende de informatie waarover voorzitter Prodi heeft gesproken. Bij mijn vele contacten met het publiek stel ik vast dat vanuit Vlaanderen en België altijd weer dezelfde vragen worden gesteld. Ik vind dat daar ook een antwoord op moet komen. Er is het antwoord van de visie en daar kun je mensen mee overtuigen. Maar er zijn bijvoorbeeld vragen die bij ons altijd terugkomen. Zal de uitbreiding de verdieping niet in de weg staan? Met andere woorden, is deze uitbreiding niet het definitieve einde van het groeien naar een gemeenschap? Wordt dit de definitieve overwinning van het intergouvernementalisme? Die vraag wordt bij ons gesteld en doet bijvoorbeeld de socialistische fractie, die nu toch de belangrijke regeringspartner is, vragen naar de zin van de uitbreiding.
Ik wil een tweede vraag stellen die ik bij de bevolking altijd opnieuw hoor, althans bij de mensen uit onze regio's. Zij bezoeken natuurlijk de landen die onze toekomstige partners zijn en in die zin groeit Europa echt al in de harten en de geesten van de mensen, maar zij stellen vast dat daar grote problemen zijn, grote armoede en problemen van minderheden. Anderzijds zitten we in een fase van economische achteruitgang. We zitten in een fase waar het spook van de werkloosheid ook in de landen van de Europese Unie zelf weer reuzengroot opdoemt. En dan moeten de mensen een antwoord krijgen op de vraag of we de werkloosheid die ons nu bedreigt zullen kunnen bestrijden. Ik ben ervan overtuigd dat de toekomstige uitbreiding dat mogelijk zal maken. Maar ik vind dat we niet alleen met visie en met een goednieuwsshow naar de mensen moeten, maar ook met concrete antwoorden op de vragen die dagelijks aan de orde zijn, vragen aangaande de kosten en natuurlijk ook de vragen die ik zelf gesteld heb en die in de Conventie hun beslag zullen moeten krijgen.

Brok (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, nu mevrouw Maij-Weggen duidelijk heeft gemaakt dat de Nederlandse christen-democraten geen probleem meer vormen, en nu u heeft gezegd dat de liberalen dat ook niet meer zijn, lijken alleen de Duitse sociaal-democraten en de Duitse regering nog gratis te willen meeliften door speciale voorwaarden te stellen. Ik vind echter dat we duidelijk moeten maken dat er - welke wensen er verder ook al dan niet terecht leven - geen nieuwe voorwaarden aan de uitbreiding van de Europese Unie mogen worden gesteld. Laat daarover geen misverstand bestaan. Wat men bij de onderhandelingen over Agenda 2000 verzuimd heeft - commissaris Verheugen, u weet dat het beste - dat kan nu niet even drie maanden voor Kopenhagen worden geregeld. Dat moeten we op een later tijdstip doen. Nu we na de gebeurtenissen van zaterdag weer over de moeilijke punten van Nice mogen praten, is het goed dat we duidelijk maken dat de Conventie, bijvoorbeeld bij het structuurbeleid, moet kiezen voor het principe van besluitvorming bij meerderheid van stemmen. Voor de hervorming van 2006 hebben we dan betere besluitvormingsstructuren zodat we de noodzakelijke hervormingen op het juiste tijdstip kunnen invoeren. Dit kan natuurlijk inhoudelijk al door de Commissie en in de debatten worden voorbereid. Ook hiervoor moeten we echter het nodige huiswerk doen, willen we in 2006 spijkers met koppen slaan.
Laat u mij nog kort iets zeggen over Kaliningrad. Ik geloof dat dit tot die paar politieke kwesties behoort die nog moeten worden opgelost. Wij moeten zowel rekening houden met de soevereiniteit van Litouwen als met de gevoeligheden van Rusland. We moeten duidelijk maken dat kleine landen niet het slachtoffer mogen worden van onderhandelingen tussen grote landen. Dat moet immers ook bepalend zijn voor het beeld van dit Europa, dat de kleine landen hun eigen waarde hebben. Dat hier een praktische oplossing moet komen die tevens tegemoetkomt aan de gevoeligheden van alle betrokkenen, is duidelijk. Ik denk dat het voorstel van de Commissie en het besluit van de Raad gisteren een goede basis verschaffen om voortgang te maken met de onderhandelingen. Ik ben van mening dat Commissie en Raad bij de huidige opstelling van de betrokkenen echt hun best doen om in oktober tot een resultaat te komen.
Staat u mij toe een laatste opmerking te maken. Informatie, voorlichting zal zowel in de lidstaten als in de kandidaat-lidstaten van groot belang zijn. Ik hoop dat dit in de kandidaat-lidstaten beter wordt georganiseerd dan op dit moment in de lidstaten van de Europese Unie het geval is. In mijn land is het niet meer dan een gelegenheid om de ministers van Europese Zaken van de deelstaten in de schijnwerpers te zetten, maar met voorlichting heeft het niets te maken. Commissaris Verheugen, misschien kunnen we het er eens over hebben hoe we daarin verandering kunnen brengen.
Volcic (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, de vergadering van gisteren, die van vanmorgen en die van de komende dagen in Brussel zijn in feite allemaal generale repetities voor Kopenhagen. Het doel daarvan is het standpunt van de Europese Unie te bepalen waarmee de eindspurt tot de finish van de onderhandelingen kan worden ingezet.
De tien landen hebben aanzienlijke vorderingen gemaakt ten opzichte van vorig jaar en zullen in 2004 klaar zijn. Mijns inziens zullen de in dit verslag opgenomen motiveringen ook hun beslag vinden in het verslag dat voorzitter Brok aan het opstellen is. Deze wijken ook niet ver af van hetgeen al werd gezegd.
Ik behandel hier een weinig problematisch geval - Slovenië - dat evenwel representatief is voor een aantal kleine landen, met dien verstande dat deze landen zonder de harde school van Europa psychologisch veel verder van Europa zouden afstaan dan nu het geval is.
Door zijn economische, administratieve en politieke problemen en door de noodzaak de criteria van Kopenhagen te eerbiedigen maakt Slovenië samen met andere landen deel uit van degenen die zich de laatste tijd met al hun energie hebben gewijd aan de hoofdstukken betreffende de administratieve en economische opbouw. Het is duidelijk dat dit werk voortgezet moet worden, de economie daadwerkelijk hervormd moet worden en dat de faillissementswetgeving moet worden verbeterd. Tegelijkertijd moet worden erkend dat talrijke deskundigen zijn aangeworven en bepaalde banken die een jaar geleden nog volledig tot de overheid behoorden nu voor 76% zijn geprivatiseerd. Dat resultaat mag zich mijns inziens laten zien.
Het land heeft in overleg met de Europese onderhandelaars ervoor gekozen een enkele regio te blijven. Dat vermijdt ook de indruk dat het land na Wenen en Belgrado opnieuw onder het juk komt van een vreemde mogendheid. De mogelijkheid bestaat evenwel om dit te veranderen in 2006, uitgaande van de dan opgedane nationale ervaringen.
Het belangrijkste is evenwel informatie, waar vandaag zo vaak over werd gesproken. Deze informatie laat inderdaad te wensen over en mijns inziens moet daaraan nog hard worden gewerkt.

Schmidt, Olle (ELDR).
Mijnheer de Voorzitter, om te beginnen wil ik het Deense voorzitterschap bedanken voor zijn prima werk. Ik ben geenszins verrast, maar er zijn, en waren, afgevaardigden die twijfelden aan de Deense bereidheid en het Deens vermogen om de Europese Unie uit te breiden. Dit is nu gelogenstraft. Als je luistert naar de heer Bonde krijg je het gevoel dat hij zich weer in de tijd van de "goede, oude DDR" waant.
Mijnheer de Voorzitter, afgelopen maandag was ik in Bratislava in Slowakije. Daar bleek dat de mensen vonden dat ze heel onterecht als onbetrouwbaar kandidaat-land waren aangemerkt in verband met iets wat gezegd was tijdens de regeringscrisis in Nederland. Er werden ook andere landen genoemd. Tegen mevrouw Maij-Weggen wil ik zeggen dat er, zoals de heer Cox ook heel terecht opmerkte, veel Nederlandse liberalen zijn die uw mening delen. Het laatste woord over dit onderwerp is nog niet gezegd. Om iedereen in Bratislava, Warschau, Riga en Vilnius gerust te stellen, wil ik dat de voorzitter van de Raad en de commissarissen bevestigen dat er geen reden tot bezorgdheid is. In de landenrapporten staat niets dat aangeeft dat bepaalde landen er slechter voor staan dan andere. Zoals commissaris Verheugen zegt, wijst momenteel niets op het feit dat er in een van de tien landen onoplosbare problemen zijn. Natuurlijk zijn er moeilijkheden, maar die kunnen overwonnen worden.
Ik denk dat het heel belangrijk is dat de Raad en de Commissie duidelijk zijn in deze kwestie. De historische en morele hereniging van Europa is onomkeerbaar. De Unie houdt zich aan haar afspraken. Daar blijven wij bij. Ik citeer in het Latijn, wat ik gestudeerd heb: pacta sunt servanda.

Thyssen (PPE-DE).
Voorzitter, we staan voor een heel complexe Europese Raad en ik wil het Deens Voorzitterschap daarbij alle succes toewensen. Het voorzitterschap, de huidige Europese Unie en ook de kandidaat-lidstaten verdienen het dat er serieuze beslissingen kunnen genomen worden. Binnen enkele maanden moeten cruciale beslissingen vallen en ik vind het bijzonder jammer dat we op dit ogenblik nog moeten vaststellen dat 79% van de mensen in Europa zeggen dat ze slecht geïnformeerd zijn.
Voorzitter, dat is niet alleen jammer maar dat is ook heel gevaarlijk want heel veel mensen in Europa - in alle lidstaten is dat het geval - voelen zich onzeker en onveilig, en de onzekerheid en de onwetendheid over de uitbreiding versterken alleen maar deze negatieve gevoelens. Ik denk dat het hoog tijd is dat we de mensen uitleggen dat de uitbreiding een hefboom kan zijn om Europa veiliger te maken, om hun meer zekerheid te geven, en ook om hen ervan te verzekeren dat Europa daarom niet minder sociaal, niet minder welvarend en zelfs niet minder democratisch hoeft te worden. Het is hoog tijd dat dat verteld wordt, en dat we daar werk van maken.
Daarom wil ik, net zoals onze fractieleider heeft gevraagd aan de Commissievoorzitter, graag van de Commissie vernemen hoe haar informatieplan er precies uitziet en wil ik ook de Raadsvoorzitter vragen of het toch geen goede zaak zou zijn om op deze belangrijke Europese Raad hierover ook met de regeringsleiders te spreken. Want grote Europese informatiecampagnes met grote advertenties in belangrijke kranten, dat helpt misschien wel iets maar we hebben toch geleerd van de eurocampagne dat we moeten werken met gedecentraliseerde informatiemethodes.
We moeten de regeringen inschakelen en ook het maatschappelijk middenveld in de lidstaten. Als we dat niet doen dan zullen de mensen nooit voldoende geïnformeerd geraken. Zitten er zulke plannen in de pijplijn? Is men van plan om op die manier nog snel een campagne ineen te steken? En, mijnheer de Raadsvoorzitter, in aanmerking nemend dat heel wat regeringen in Europa op dat vlak toch wel flink tekortgeschoten zijn, gaat u uw collega's-regeringsleiders daarover aanspreken?

De Voorzitter.
U stipt daar een zeer belangrijk punt aan. Het gaat bij de informatiecampagne niet alleen om public relations. Er moet een politieke overtuiging achter zitten. Als die ontbreekt, komt de boodschap niet over. Wij moeten in dit Parlement begrijpen dat de politici zich nu, na het uiterst gecompliceerde werk dat de Commissie verricht heeft, de agenda van de uitbreiding weer moeten toe-eigenen. Dat is de boodschap die wij vrijdag tijdens de topconferentie moeten uitdragen.

Randzio-Plath (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, de uitbreiding moet niet alleen vrede, democratie en het beginsel van de rechtsstaat garanderen, maar natuurlijk ook bijdragen aan meer welvaart in de nieuwe lidstaten. Per slot van rekening was de economische samenwerking ook een recept voor het succes van de Europese Unie. Dit recept voor succes moet breder worden toegepast, zodat we naast stabiliteit, in de betekenis van buitenlandse vrede, ook stabiliteit in de zin van binnenlandse vrede en sociale vrede krijgen.
De kandidaat-lidstaten krijgen nog met grote economische onzekerheid te maken. Wij moeten hen laten merken dat we van die moeilijkheden op de hoogte zijn. Wij hebben bijvoorbeeld de gelegenheid krijgen met de delegaties van de Economische en Monetaire Commissie vast te stellen welke vorderingen er gemaakt zijn en ook welke moeilijke stappen er gezet zijn, bijvoorbeeld op het gebied van het mededingingsbeleid of het toezicht op steunmaatregelen. Dat heeft natuurlijk ook zijn effect op de arbeidsplaatsen in de kandidaat-lidstaten gehad. Zoiets kan niet zonder protesten worden doorgevoerd.
Daarom hebben wij grote waardering voor de inspanningen van de kandidaat-lidstaten. Het is echter ook duidelijk dat deze landen bij toetreding niet alleen goed functionerende markteconomieën moeten zijn, maar ook daadwerkelijk in staat moeten zijn weerstand te bieden aan de concurrentiedruk. Hier moet nog het een en ander worden verbeterd. Ik wil alleen de staalindustrie en de scheepsbouw als voorbeelden noemen. De energieproblematiek zou ik hier slechts terloops willen vermelden, hoewel die net zo belangrijk is. Daarom heeft de Commissie terecht vrijwaringsclausules als instrument ingezet. Ik denk dat de kandidaat-lidstaten daarmee ook om kunnen gaan, en we moeten erop toezien dat die vrijwaringsclausules zo worden toegepast dat ze niet willekeurig het een of het andere land treffen.
Ik heb er vertrouwen in dat het hervormingsproces in de kandidaat-lidstaten doorgaat; dat moet ook doorgaan en tot een succes worden. Het is immers niet alleen zo dat de bevolking bij ons in de Europese Unie niet wordt geïnformeerd, maar er is ook gebrek aan informatie in de kandidaat-lidstaten. Het zou goed zijn als we ook aan de oplossing van dit probleem zouden kunnen bijdragen.

Krarup (GUE/NGL).
Mijnheer de Voorzitter, dit uitbreidingsproject is voor een klein land als Denemarken een nationaal prestigeproject. De criteria voor de toetreding van nieuwe lidstaten werden op de Top van Kopenhagen in 1993 vastgesteld en het proces zal op de Top van Kopenhagen in december worden afgerond. Het is irrationeel dat dit een prestigeproject voor een klein land is, maar het sterkt ons zelfvertrouwen en dat is altijd mooi meegenomen.
Het probleem is alleen dat er nog zoveel onopgeloste problemen zijn. De Belgische onderhandelaar van het Verdrag van Maastricht is econoom en heeft gezegd dat er nog talrijke onopgeloste financieringsproblemen zijn. Iedereen is voor de uitbreiding, maar niemand wil ervoor betalen. Waarom krijgen de Britten bijvoorbeeld nog steeds een korting, terwijl de veel armere kandidaat-landen het volle pond moeten betalen?
Daarnaast is er nog een probleem dat men genegeerd heeft en samen met een groot aantal andere problemen onder tafel heeft geveegd, namelijk de geloofwaardigheid van de voortgangsverslagen. In deze evaluaties zoek ik tevergeefs naar een nuchtere beoordeling van het laatste en belangrijkste criterium van Kopenhagen, namelijk dat de kandidaat-landen niet alleen de communautaire wetgeving moeten overnemen, maar ook moeten beschikken over de nodige administratieve, juridische en politieke structuur voor een efficiënte tenuitvoerlegging daarvan.
In een Zweeds rapport van vorige week wordt op de ernst van deze problemen gewezen. Een simpel rekensommetje toont aan dat het juridisch en administratief personeel gewoon niet opgeleid is. De voorwaarde voor de tenuitvoerlegging van het acquis communautaire is niet voorhanden. Voor deze problemen is geen oplossing gezocht en daarom stel ik mijn Deense vriend en voormalige collega, de Deense minister voor Europese zaken, de vraag: wat denkt u te doen aan dit totaal miskende probleem?

Tannock (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, het doet mij deugd dat de uitbreiding relatief soepel verloopt. Nu het gehele institutionele mechanisme op het uitbreidingsproces gericht is, mag echter niet vergeten worden dat er nog andere Europese landen zijn met zeer legitieme culturele en historische banden met Europa. Zij voelen zich gekrenkt dat hun streven naar het lidmaatschap van de EU op de lange termijn genegeerd en als onrealistisch betiteld wordt, met name door de Commissie. Ik denk hierbij met name aan Oekraïne, dat verstrikt is in een politieke strijd tussen pro-westerse elementen en degenen die willen dat Oekraïne deel uit gaat maken van een hernieuwd op te richten economische unie met Rusland en de oostelijke republieken.
Zodra deze uitbreidingsronde afgerond is, moeten we ons beleid met betrekking tot de andere landen in Europa opnieuw in overweging nemen. Ik denk daarbij met name aan de Balkanlanden en naburige landen, zoals Oekraïne, die aansluiting moeten kunnen vinden bij onze vrede, welvaart en westerse veiligheid. Sinds het uiteenvallen van de voormalige Sovjet-Unie tien jaar geleden, zijn zij weliswaar iets opgeschoven in de richting van democratie, mensenrechten en goed bestuur, maar moet er ook nog veel werk verzet worden. Als Turkije recht heeft op de status van kandidaat-land, dan heeft Oekraïne evenveel, misschien zelfs wel meer recht om in het kader van een uitgebreidere, veelomvattender en vrijere Europese Unie als kandidaat voor de Europese familie van staten aangemerkt te worden.

Andersson (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, om te beginnen wil ik niet alleen de Ierse bevolking gelukwensen, maar ook het Deense voorzitterschap dat uitstekend werk heeft verricht, alsmede de Commissie die langdurig aan de kwestie heeft gewerkt.
Aan de uitbreiding zitten natuurlijk veel haken en ogen. Het aantal mogelijkheden is echter groter dan het aantal problemen, die wij vanzelfsprekend moeten oplossen. Maar zij mogen de mogelijkheden niet overschaduwen. Het gaat om onze kinderen en kleinkinderen. Het gaat om het creëren van een vreedzaam en democratisch Europa voor onze kinderen en kleinkinderen. Het gaat om een beter milieu. Zweden grenst aan een aantal van deze landen. Wij delen onder meer de Oostzee met hen. De problemen in verband met de Oostzee kunnen wij het best gezamenlijk oplossen.
Verder gaat het om de rechten van de werknemers in landen die grenzen aan onze landen, zodat er in deze landen geen sociale dumping plaatsvindt en dat er een eerlijke verdeling is en sterkere vakbonden. Dit alles is onze verantwoordelijkheid.
De voorzitter zei dat wij informatiecampagnes moeten opzetten. Hoewel hij daar gelijk in heeft, is dit in de eerste plaats een politieke verantwoordelijkheid. Het wordt tijd dat wij politici de achterkamertjes verlaten en een dialoog aangaan met de mensen in de lidstaten om ze te overtuigen van het belang van de uitbreiding.
Ik zou willen dat het landbouwbeleid hervormd werd. Het structuurbeleid moet veranderen, maar dat mag geen voorwaarde zijn voor de uitbreiding. Het is niet de verantwoordelijkheid van de kandidaat-landen, maar van ons allemaal om het landbouw- en het structuurbeleid te wijzigen.
Nog even een paar worden over Kaliningrad. Ik hoop dat er een oplossing gevonden wordt, zodat de mensen zich vrij kunnen bewegen over de grenzen. Laat ons een ander aspect niet vergeten, namelijk het risico dat de kloof tussen Kaliningrad en Litouwen groter wordt als Litouwen zich als lidstaat beter ontwikkelt. Dat zou kunnen leiden tot spanningen in de grensgebieden. Daarom zijn de sociale en economische investeringen ook belangrijk voor de mensen in het Kaliningradgebied.

Stenzel (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, ik zou een oproep willen doen tot de regeringsleiders en ministers van Buitenlandse Zaken die in Brussel bijeenkomen. Ik vraag hen hun taak en verantwoordelijkheid met het oog op de uitbreiding serieus te nemen. Je kunt niet alles aan elkaar koppelen. Je kunt niet met de uitbreiding in het verschiet een landbouwhervorming afdwingen. Daar is later ook nog wel tijd voor. Je kunt niet aan de ene kant minder voor de uitbreiding willen betalen en aan de andere kant anderen dwingen meer te betalen. Het is naar mijn mening duidelijk dat men zich bij de raming van de uitbreidingskosten moet houden aan redelijke vooruitzichten en eerder beneden het in Berlijn afgesproken niveau van Agenda 2000 moet blijven. We moeten streven naar een behoorlijke financiering van de landbouw. We moeten ervoor zorgen dat de algemene voorwaarden voor de boeren tot 2006 stabiel blijven. Men moet echter ook goed beseffen dat dit niet allemaal in een keer kan worden opgelost. Een definitieve landbouwhervorming vóór de uitbreiding is niet mogelijk zonder de uitbreiding tot sint-juttemis uit te stellen, en we kunnen ook niet op toekomstige begrotingskaders voor de periode na 2006 vooruitlopen.
In die zin kan ik zeggen dat ik als vertegenwoordigster van de Oostenrijkse Volkspartij hier een lijn voorsta die honderd procent voor uitbreiding is. Ik weet dat uw team de volmacht heeft om in het belang van de Europese Gemeenschap en ook van Oostenrijk te doen wat verstandig is. Natuurlijk hopen wij dat u rekening met ons houdt in kwesties die verband houden met transit en steun aan de grensregio's. We zijn ons er echter allemaal van bewust dat de uitbreiding een geweldige kans biedt, dat deze kans moet worden aangegrepen en dat we die kans ook moeten waarborgen in een beleid, in een proces waarbij de kandidaat-lidstaten niet in de beruchte situatie van 'slikken of stikken? terechtkomen. Daarom vraag ik u: hoe wilt u ervoor zorgen dat de topconferentie van Brussel geen conclaaf wordt en er genoeg speelruimte blijft voor de onderhandelingen met de kandidaat-lidstaten?
Wiersma (PSE).
Ik wil graag mevrouw Maij-Weggen danken, die ons complimenten gaf omdat de sociaal-democraten in Nederland vandaag ons land in ieder geval uit een lastig parket helpen door geen blokkades op te werpen voor Kopenhagen, maar ook niet voor de Europese Raad van de komende dagen. Het is belangrijk dat zowel de groenen als de sociaal-democraten, die in Nederland in de oppositie zitten, in ieder geval Nederland helpen de goede kant op te gaan.
We zijn blij dat de Europese Unie met de uitbreiding nog steeds op schema ligt. Gezien de lange voorgeschiedenis en het belang van de uitbreiding, mogen we hopen dat we met alle tien kandidaat-lidstaten het komende anderhalf jaar tot een afronding kunnen komen. Dat er nog een aantal zaken moeten worden opgelost blijkt ook uit de openhartige rapportages van de Europese Commissie, waarvoor mijn complimenten. Het Europees Parlement heeft ook zelf meerdere malen de vinger op de zwakke plekken gelegd. De meeste kandidaat-landen vertonen nog tekortkomingen op terreinen als de uitvoeringscapaciteit en de strijd tegen de corruptie. De door de Commissie toegezegde nadere afspraken met de toetreders zullen bij de eindbeoordeling door het Europese Parlement dan ook een belangrijke rol moeten spelen. Het is te vroeg om achterover te leunen. Tegelijk moet de Europese Unie redelijkheid betrachten. We kunnen van de kandidaten niet meer vragen dan we zelf kunnen waarmaken.
Het geldt allemaal ook voor Slowakije. Tot 1998 liep het land achter ten opzichte van de andere landen. Daarna is dat voor een groot deel goedgemaakt, en wel in die mate dat het naar mijn mening nu terecht op de lijst van de Commissie staat. Het rasse tempo van de hervormingen van de afgelopen jaren geeft mij de hoop dat de nog overblijvende problemen snel kunnen worden opgelost. "Aan het werk!", zouden we als boodschap willen meegeven aan de nieuwe regering in Slowakije. Zij is gelukkig na de verkiezingen van september snel tot stand gekomen en zal, evenals de vorige regering, goed met de Europese Unie kunnen samenwerken. Ik zou onszelf maar vooral ook de Raad willen oproepen het tijdperk Meciar te vergeten. Dat is voorbij en het is onfair Slowakije daarmee te blijven achtervolgen.

Fatuzzo (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, ik ben bezorgd over de gepensioneerden in Bulgarije, en ik zeg dit niet alleen omdat ik gekozen ben voor de Partij van de Gepensioneerden en lid ben van de gemengde parlementaire commissie van de Europese Unie met Bulgarije.
De Bulgaarse gepensioneerden hebben tijdens de Tweede Wereldoorlog moeten vechten en jarenlang onder het communistisch juk moeten leven. Nu zijn ze oud en moeten zij met hongerpensioenen rond zien te komen. Hun hoop is echter dat zij dankzij een spoedige toetreding tot de Europese Unie een beter lot beschoren krijgen.
Ik wil derhalve een vraag stellen aan de fungerend voorzitter van de Raad en de voorzitter van de Commissie: bestaat er, gezien het feit dat het Stabiliteits- en Groeipact met wijsheid, en niet op rigide wijze moet worden geïnterpreteerd, hoop dat het besluit van de Gemeenschapinstellingen om Bulgarije tot 2007 te laten wachten, wordt herzien? Is er met name herziening mogelijk van de beslissing tot sluiting van de kerncentrale van Kozloduj vanaf een bepaalde datum, met dien verstande dat Bulgarije de mogelijkheid wordt geboden deze nog een tijdje in bedrijf te houden? De sluiting daarvan zou immers de Bulgaarse economie enorme schade berokkenen. Zal tot slot de mogelijkheid worden overwogen om meer geld uit te trekken voor een snelle aanleg van corridor 8, die Puglia verbindt met Albanië, Macedonië en Bulgarije en loopt tot de havens van Varna en Burgas?

Van Lancker (PSE).
Ik was blij met de oproep van de Commissievoorzitter om meer politiek enthousiasme te betonen ten aanzien van de uitbreiding. Ik kan de collega's zeggen dat ik als lid van de Conventie over de toekomst van Europa het voorrecht heb om al heel nauw met de collega's uit de kandidaat-lidstaten samen te werken en dat hun engagement en hun enthousiasme voor het Europese project echt deugd doet. Het is onjuist wat collega Gollnisch zei, dat niemand in die Conventie denkt aan wat een Unie met 25 lidstaten zou moeten doen, en of dat dan wel anders is dan met 6 of met 15 lidstaten.
Ik maak me echter wél ongerust over een ander punt. Als we deze Unie met 25 willen doen slagen vind ik wel dat de ambitie van de Conventieleden voor een sterk en een democratisch Europa met slagvaardige instellingen wel een beetje groter zou mogen zijn. Ik vind het voorts ook bijzonder belangrijk - en dan ga ik in op wat collega Thyssen gezegd heeft - dat het enthousiasme voor die uitbreiding en dat politiek project Europa niet beperkt mag blijven tot de Europese politieke elites. Ook de bevolking moet erin meegaan. Ik was dus ook bijzonder blij met de oproep van commissaris Prodi voor informatiecampagnes voor het grote publiek. Wij hier doen ook allemaal ons best om aan de burgers uit te leggen waarover de uitbreiding gaat, maar alleen zullen we het niet kunnen. Er zijn nochtans voldoende argumenten om te stellen dat de uitbreiding veeleer oplossingen zal bieden op de vragen van de mensen dan dat zij nieuwe problemen zal stellen. Ik zou me dus zeer graag aansluiten bij de collega's die vragen hoe de Commissie, de lidstaten, de regeringsleiders ons kunnen helpen bij onze informatieopdracht.
Bijzonder belangrijk ter geruststelling van de bevolking is de kwestie van de monitoring en de vrijwaringsclausules omdat dit aantoont, Commissaris Verheugen, dat wij de uitbreiding ernstig nemen, dat wij het serieus willen doen. U hebt gesproken over monitoring met betrekking tot politie en justitie en de interne markt. Ik zou graag van u de garantie krijgen dat die monitoring en vrijwaringsclausules ook van toepassing zijn op het sociaal beleid en op het milieubeleid,want die hangen toch heel sterk samen met de interne markt. Ik denk dat het vooral op die gebieden is dat u de burgers zou kunnen geruststellen.

Korakas (GUE/NGL).
Mijnheer de Voorzitter, de helft van het Ierse volk werd door middel van een ongebreidelde hersenspoeling, chantage en een hoop geld gedwongen 'ja? te zeggen tegen het Verdrag van Nice. De Ieren werd aan het verstand gebracht dat 'nee? niet aanvaardbaar zou zijn voor de zogenaamde beschermers van de volkeren- en mensenrechten. Toch wordt nu zonder blikken en blozen feest gevierd.
De in allerijl in Brussel bijeengeroepen top heeft nu tot taak de tegenstellingen tussen de machtigen van de Europese Unie binnen de perken te houden en de teleurgestelde volkeren van de toetredingslanden te sussen, die met eigen ogen zien hoe vals de beloften van de uitbreidingspropagandisten zijn. Ondanks de intensieve en dure publiciteitscampagne voor toetreding kan de werkelijkheid niet worden verhuld en die werkelijkheid zegt dat de kandidaat-landen reeds voor toetreding heel hen hebben en houden hebben afgestaan aan de bazen van de Europese Unie. Nu wordt duidelijk dat bepaalde toetredingslanden geen netto-ontvangsten hoeven te verwachten en integendeel zelfs netto-begrotingbijdragers zullen worden.
Nu men de begrotingskredieten voor de landbouw wil verminderen en de steun wil afschaffen om meer middelen vrij te maken voor imperialistische acties, zal ook de rechtstreekse landbouwsteun voor de bijl gaan en worden verminderd met 25 à 35% per jaar. Dat zal onvoorspelbare, rampzalige gevolgen hebben voor de boeren van niet alleen de lidstaten van de Europese Unie maar ook de toetredingslanden. Hetgeen de vertegenwoordigers van de Raad en de Commissie vandaag hebben gezegd, bevestigt zonder meer dat de volkeren van Europa geen heil hoeven te verwachten van de uitbreiding. Het handelstekort van de toetredingslanden is het veelvoudige van de middelen die via de communautaire begroting beschikbaar worden gesteld.
Een bijzonder vraagstuk is Cyprus. De Cyprische regering wordt gechanteerd. Men wil haar dwingen nog voor toetreding in te stemmen met oplossingen die tegen de belangen van beide gemeenschappen en het Cyprisch volk in zijn geheel indruisen. De toetreding zelf, en de manier waarop deze geschiedt zullen niet alleen nadelig zijn voor het Cyprisch volk maar in feite een legitimatie van de verwerpelijke tweedeling van het eiland betekenen. Als Communistische Partij van Griekenland zijn wij, mijnheer de Voorzitter, tegen al deze processen. Wij zullen de volkeren met al onze kracht terzijde staan in de strijd voor hun rechten.

Oostlander (PPE-DE).
Ik zou uw collega Pat Cox, Voorzitter van het Parlement, eigenlijk nog van harte willen feliciteren met zijn bijzonder goede inbreng tijdens het onlangs in Engeland gehouden congres van de liberalen, waarbij hij zijn best heeft gedaan om zijn Nederlandse geestverwanten te wijzen op het feit dat hun houding ten opzichte van de uitbreiding totaal atypisch is voor echte liberalen. Atypisch omdat we weten dat de liberalen altijd steunpilaren zijn geweest van de Europese integratie en dat zij met name ook de uitbreiding van de internationale rechtsorde een zeer warm hart toe dragen en daar principieel ook altijd de basis van hun stroming in hebben gezocht. Ik ben buitengewoon blij dat de boekhoudkundige obsessies die op dit ogenblik samen met afschrikwekkende scenario's in die kringen in Nederland de ronde doen, weersproken zijn op een wijze die werkelijk indrukwekkend mag worden genoemd. Daarvoor dus mijn dank. Het zal ertoe bijdragen dat tezamen met de steun van Hare Majesteits constructieve oppositie, Nederland in alle geval geen afwijkend standpunt zal innemen. Ik moet zeggen dat vanuit het Europees Parlement van allerlei kanten ook het nodige daaraan gedaan is.
Ik heb ook met grote belangstelling naar onze goede vriend Berthel Haarder geluisterd, die over Kaliningrad heeft gesproken en gezegd heeft dat de belangen van Litouwen niet onder de voet mogen worden gelopen. Ik denk ook dat het voor het voorzitterschap van het Parlement een navolgenswaardige speech was. Als wij namelijk samen met de Doema een gemeenschappelijke commissie instellen om kwesties rond Kaliningrad te bespreken dan zal er ook een vertegenwoordiging van het Litouwse Parlement aanwezig moeten zijn, niet om Litouwen onder druk te zetten, maar opdat deze vertegenwoordiging als duidelijke verdedigers van de belangen van Litouwen zou kunnen optreden. De wijze waarop wij ten opzichte van Litouwen en de soevereiniteit van het land staan, is een lakmoesproef voor de wijze waarop de uitgebreide Gemeenschap in de toekomst met kleine lidstaten zal omgaan. Daarom vind ik de rede van minister Haarder bijzonder belangrijk en wil ik hem er voor bedanken.
En tenslotte, mijnheer de Voorzitter, ten aanzien van Turkije. Daar zal natuurlijk nog een harde noot moeten worden gekraakt. Ik pleit sterk voor gelijke behandeling van Turkije met alle andere kandidaat-lidstaten. Dat wil dus zeggen dat wij, aangezien Turkije zeer sterk verschilt van de andere kandidaten wat betreft het voldoen aan de politieke criteria van Kopenhagen, Turkije voor een ander probleem moeten stellen. Als we dezelfde criteria toepassen dan zullen we Turkije op precies dezelfde manier moeten behandelen als Slowakije en eender welk ander land in het verleden. Dat is voor de Turken misschien op dit moment een moeilijke zaak, maar ik denk dat het van groot belang is dat ook Turkije zich duidelijk ontwikkelt in de richting van een democratische rechtsstaat, die goed functioneert als zodanig en dat ze ook weten dat ze niet kunnen deelnemen aan het spel voordat het zover is. En ik denk dat het ook Turkije's eer te na zou moeten zijn om voor spek en bonen mee te doen, met maar een halve toezegging wat betreft de rechtsstaat. Voorzitter, wat dat betreft kunnen wij, denk ik, de Europese Raad met vertrouwen tegemoet zien.

De Voorzitter.
De eerste fase van dit debat is daarmee gesloten.
Wij gaan nu over tot de tweede groep van sprekers uit de fracties.
Rovsing (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, ik dank het Deens voorzitterschap omdat het het proces van Kopenhagen tot Kopenhagen als een Europees doel en niet als een nationaal doel heeft aangepakt. Het Deens voorzitterschap heeft zich duidelijk ten dienste van Europa gesteld in plaats van nationale belangen te verdedigen. Het behartigt de Europese doelstellingen, zoals de kleine, ijverige en bedreven landen altijd doen. Er mogen geen bijkomende voorwaarden aan de uitbreiding worden gesteld. Dit is reeds ontelbare keren gezegd en ook mijn fractie huldigt dit standpunt: geen nieuwe voorwaarden. Uiteraard moet er nog een debat komen over de landbouw- en financieringshervormingen, maar zoals door talrijke leden is opgemerkt, mag dit geen hinderpaal zijn voor de uitbreiding. Het is iets dat in stappen moet worden opgelost.
Er is gezegd dat de Unie de burgers moet inlichten over de uitbreiding. Alles goed en wel, maar is dat de taak van de Commissie? Ik ben van mening dat de Commissie de feitelijke gegevens kan verstrekken, maar dat wij, als politici, onze regeringen en de politieke partijen in onze lidstaten het informatieprobleem moeten oplossen. Wij moeten bij dit probleem stilstaan, want de meningen tussen de lidstaten lopen uiteen. In het noorden vinden wij bepaalde dingen belangrijk, terwijl men in het zuiden belang hecht aan andere dingen. De gemeenschappelijke noemer moet echter zijn dat wij de Unie uitbreiden, omdat wij een ruimte van vrede willen, vrede voor onze opgroeiende kinderen en kleinkinderen. Dit is een simpele boodschap die naar mijn mening het centrale element is.
Tijdens het proces zijn vele problemen opgedoken. Een van de vragen die in sommige lidstaten zijn gesteld, luidt in hoeverre er corruptie heerst en in hoeverre een rechtvaardige verdeling van de EU-steun daardoor in het gedrang zou komen. Dit is echter geen onoplosbare hinderpaal. Wij moeten de kandidaat-landen uiteraard uitnodigen om aan de bestaande steunregelingen deel te nemen op gelijke voet met de huidige lidstaten. Wij moeten ervan uitgaan dat ook de regeringen van de kandidaat-landen hun uiterste best willen doen om misbruik van de Gemeenschapsmiddelen te verhinderen. Zij zijn gelijkwaardige leden, maar als wij vaststellen dat er corruptie is of fraude wordt gepleegd met EU-middelen, moet de Commissie in een overgangsperiode eerst zelf voor het beheer van de steun instaan, opdat het geld uitbetaald wordt aan degenen voor wie het bestemd is.
Wij hebben een groot aantal wensen. Wij willen onder andere dat de democratie die wij aan het ontwikkelen zijn, en zullen blijven ontwikkelen, door de toetreding van de nieuwe landen versterkt wordt. Deze landen brengen een groot aantal hoogopgeleide, zeer enthousiaste mensen mee die een ongelooflijke verrijking zijn voor het gebied dat wij samen aan het opbouwen zijn. Hun medewerking bij het schrijven van een nieuw Verdrag is heel belangrijk want er moet rekening worden gehouden met de vele culturele en nationale aspecten van het nieuwe Europa.

Titley (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, in het Verenigd Koninkrijk is er een spreekwoord dat min of meer zegt: sparen is nee-zeggen tegen wat goed is. Het lijkt mij goed die gedachte de komende weken in ons achterhoofd te houden. Het zal moeilijk worden om over de financiële regelingen overeenstemming te bereiken. Ik onderschat dat ook niet, maar we moeten wel alles in het juiste perspectief blijven zien. Het geld dat tot 2006 voor de kandidaat-landen is uitgetrokken, komt overeen met een duizendste van het BNP van de EU en een tiende van het bedrag dat Duitsland aan de hereniging heeft besteed. Die kosten staan niet in verhouding tot de economische voordelen die de uitbreiding zal opleveren. Die kosten staan ook niet in verhouding tot de kosten van niet-uitbreiding of tot de kosten van het op een andere wijze waarborgen van de stabiliteit.
De oorspronkelijke zes lidstaten zouden er goed aan doen zich af te vragen waarom ze de Gemeenschap überhaupt hebben opgericht en wat de economische voordelen daarvan zijn geweest. Degenen onder ons die later zijn toegetreden zouden zich moeten afvragen waarom ze dat hebben gedaan en zouden eens stil moeten staan bij de inspanningen die andere landen zich getroost hebben om ons succesvol in de Unie te integreren. Wij zouden terug moeten denken aan de economische voordelen die zijn ontstaan dankzij ons EU-lidmaatschap. Wij zouden ons ook allemaal moeten realiseren dat de benodigde financiële middelen en de inzet van de mensen om de huidige Unie tot stand te brengen, de meest efficiënte investeringen zijn geweest die ooit op dergelijke schaal door landen van een en hetzelfde continent zijn gedaan. Het moment is nu aangebroken om die investeringen met het oog op de toekomst op een heel nieuw niveau te brengen.
Het baart mij zorgen dat in dit debat wordt gedaan alsof de tien landen al lid zijn, terwijl dat nog helemaal niet zo is. Wij moeten daar als Parlement nog mee instemmen, en wij zullen de definitieve verdragen eerst nauwkeurig bestuderen. Het is van cruciaal belang dat de kandidaat-landen zich blijven inspannen om aan de vereiste normen te voldoen. Wij zijn verheugd over de drie vrijwaringsmaatregelen die de Commissie heeft opgenomen, vrijwaringsmaatregelen en op het gebied van de economie, de interne markt en justitie en binnenlandse zaken. Indien deze voorzorgsmaatregelen echter in praktijk gebracht moeten worden, verwachten we dat het Parlement daarbij betrokken wordt.
Wij staan ook positief tegenover het voorstel van de Commissie voor een extra voortgangsverslag zes maanden vóór de toetreding. Wij moeten er dan wel allemaal op voorbereid zijn om adequate maatregelen te nemen als een verslag voor een bepaald land negatief zou uitvallen. De Fractie van de Europese Sociaal-democraten zal ook waken over het sociale aspect van de uitbreiding, omdat wij ervoor moeten zorgen dat de mensen door de uitbreiding er beter en niet slechter aan toe zijn.
Staat u mij toe nader in te gaan op Kaliningrad. De heer Haarder sprak in dat verband over onderhandelingen met Rusland. Zou ik de heer Haarder er voorzichtig op mogen wijzen dat Rusland geen lidstaat en ook geen kandidaat-land is? Ik wijs er eveneens op dat veel problemen in Kaliningrad door Rusland zelf zijn veroorzaakt, niet in de laatste plaats omdat veel landen geen toestemming hebben gekregen om consulaten in Kaliningrad te openen. De Russen kunnen geen veto uitspreken over de toekomst van de EU. Wij moeten in ieder geval de soevereiniteit van Litouwen respecteren. Daarnaast mogen we ook geen oplossingen hanteren met negatieve historische connotaties, zoals spoorwegcorridors. Bovendien moeten wij ervoor zorgen dat er een praktische oplossing wordt gevonden. Daarbij moeten we bereid zijn om financiële en andere steun aan Litouwen en Polen te geven opdat zij de gekozen maatregelen ten uitvoer kunnen leggen.
Het Ierse referendum heeft ons een belangrijke les geleerd. Het aantal 'nee-stemmers' is in wezen gelijk gebleven. Het verschil met het eerste referendum is dus in feite veroorzaakt door het groter aantal 'ja-stemmers' als gevolg van de positieve betrokkenheid die de politici ten opzichte van hun kiezers hebben getoond. In de aanloop naar de uitbreiding is het ons aller verantwoordelijkheid de kiezers te informeren en ervoor te zorgen dat zij positief tegenover de uitbreiding staan, dat zij de voordelen daarvan onderkennen in plaats van de nadruk te leggen op de kosten die ermee gemoeid zijn.

Malmström (ELDR).
Mijnheer de Voorzitter, over twee weken is het 9 november, de dag waarop de Berlijnse muur viel, de muur die de tweedeling van Europa, de vijandschap en afstand tussen Oost en West symboliseerde. Op die dag vieren we het feit dat 13 jaar geleden een blije menigte over de ineenstortende muur klom en de lange weg naar verzoening en vereniging begon. Nu zijn we bijna zover. We naderen ons einddoel. Het verslag van de Commissie bevestigt dat tien landen over ruim een jaar kunnen toetreden. Het is een fantastisch gevoel, maar de vreugde wordt een beetje getemperd door een knagende onrust. Het is bijna zover. Wij naderen de eindstreep en we merken dat veel mensen nerveus worden. De steun aan de kandidaat-landen is tanende en steeds meer lidstaten, politieke leiders en partijen zeggen dat we nog even moeten wachten, moeten uitstellen omdat "we er nog niet klaar voor zijn". De belangen van de binnenlandse politiek overschaduwen de historische taak om Europa voor het eerst te verenigen door middel van overeenkomsten, onderhandelingen en compromissen, en niet door middel haat, tanks of een invasie.
Natuurlijk vragen veel mensen in Europa zich af hoe de samenwerking zal functioneren en hoe zij zich zal ontwikkelen. Er zullen moeilijkheden en problemen zijn. Maar wie had er gedacht dat het gemakkelijk zou zijn om Europa te verenigen? Deze bezorgdheid moet serieus worden genomen en besproken worden. Wij moeten laten zien dat wij echt bereid zijn om de Europese Unie te hervormen en open te stellen. Daarom is de liberale fractie heel actief in de Conventie, want deze moet slagen. Wij moeten de uitkomst van de discussies die in de Conventie, in de vergaderzalen in Brussel, worden gehouden, veel beter naar buiten brengen. Er is echter met name - en dat is nauwelijks aan de orde geweest in dit debat - leiderschap nodig: leiderschap van ons, van de Commissie en van u, de Raad. Het is een slechte zaak dat alleen informatie over de belangen van de binnenlandse politiek, de krenterigheid en het populisme aan de burgers worden overgebracht in plaats van informatie over visies, mogelijkheden en Europa's grote kans.
Wij hebben als politici een grote verantwoordelijkheid. Wij moeten meningen verduidelijken, vorm geven en sturen. Met gespleten tong spreken is verdacht in onze landen en in de kandidaat-landen. Daarom hoop ik dat de bijeenkomst van de Raad dit weekend een onomwonden en unaniem: "Ja, jullie zijn van harte welkom!" oplevert.

Modrow (GUE/NGL).
Mijnheer de Voorzitter, het proces van de uitbreiding van de Europese Unie met tien landen komt nu in de laatste, beslissende fase terecht. Onze fractie heeft het proces altijd actief, maar ook kritisch ondersteund en mede vormgegeven. Terecht wordt gevreesd dat de hoop op sociale verbeteringen en economische opleving, die door de uitbreiding jarenlang is gevoed, niet in vervulling zal gaan. Grote politieke woorden over de opheffing van de tweedeling van Europa en de liquidatie van de communistische erfenis, zoals die hier in het Parlement steeds weer te horen zijn, belemmeren een genuanceerde visie op de naoorlogse geschiedenis van Europa en negeren daarmee de vele problemen in de landen van Midden- en Oost-Europa.
De mensen worden nauwelijks bij het proces betrokken. Het was in wezen een administratief en technisch proces dat, wat Brussel betreft, neerkwam op de overname van het acquis communautaire. De regeringen van de kandidaat-lidstaten konden te weinig inbrengen en de rol van de parlementen bleef beperkt tot het betuigen van instemming na weinig kritische debatten. Inmiddels heeft het acquis communautaire dat elk land moet overnemen en omzetten zich opgestapeld tot een papierberg van meer dan 80.000 bladzijden die de ambtenaren nauwelijks kunnen overzien. Hoe moeten de burgers daar dan nog wijs uit worden?
Onder zulke voorwaarden kon en wilde het debat over de toekomst van Europa, ondanks de vele oproepen daartoe, maar niet op gang komen, niet in de vijftien lidstaten en ook niet in de kandidaat-lidstaten. Het is geen geheim dat de frustratie bij de plattelandsbevolking erg diep zit. Wie zich bezighoudt met de verschillen uit eerdere uitbreidingen kan niet over het hoofd zien dat er pas in 2003 sprake moet zijn van pariteit. Daarom wil men met nieuwe steunregelingen de coöperaties onderuit halen, omdat deze zogenaamd relicten zijn van de communistische geleide economieën. Laat ik duidelijk zijn: met een opnieuw aangewakkerd anticommunisme zal er van de Europese integratie niet veel terechtkomen. Dat zou noodzakelijkerwijs ook een groot aantal politieke leiders treffen die door de bevolking van de kandidaat-lidstaten gekozen zijn. Ik zou u diverse goede bekenden van mij kunnen noemen die tot deze categorie behoren.
Gezien het gevaarlijk gebrek aan informatie is het vooral noodzakelijk de vraag te stellen welke invloed de Europese Unie op het dagelijkse leven van de burgers heeft, en hoe we daarover met hen moeten discussiëren. Minder over transparantie en democratie praten en des te meer voor transparantie en democratie doen: dat is de uitdaging waarvoor we nu worden gesteld!

Lagendijk (Verts/ALE).
Voorzitter, het is niet altijd fijn Nederlander te zijn. Ik heb me eerlijk gezegd de afgelopen weken geschaamd over de opstelling van de Nederlandse regering die lang, veel te lang getwijfeld heeft bij het innemen van een definitief standpunt en bij het afzien van het veto. De belangrijkste oorzaak daarvan - het is al genoemd door collega's - waren de liberalen, opzichtig afwezig in dit debat, die zich in Nederland in mijn ogen hebben opgesteld als een provinciaalse boekhouder die uit is op electoraal gewin op korte termijn. Een houding die gelukkig niet kan rekenen op veel steun van andere Europese liberalen.
Hoe het ook zij, Voorzitter, het komt waarschijnlijk wel allemaal nog goed, ook omdat de oppositie van sociaal-democraten en groenen de benarde christen-democraten te hulp zal schieten in het debat dat vandaag in het Nederlandse parlement gehouden wordt. Het komt waarschijnlijk ook goed omdat er - en dat wil ik toch hierbij zeggen - een goed rapport ligt van de Europese Commissie, dat - en dat vind ik heel moedig - heel open en eerlijk is over de lange lijst van gebreken die de kandidaat-lidstaten nog steeds vertonen, maar dat ook - en dat is cruciaal - oplossingen biedt voor al die problemen die er nog steeds zijn. Het cruciaal element bij het vinden van die oplossingen is de monitoring - het is al door veel collega's genoemd - de monitoring tot de toetreding en de vrijwaringsmaatregelen gedurende 2 jaar. Daar wil ik iets over vragen, specifiek aan commissaris Verheugen.
Mijnheer Verheugen, u was in Nederland de afgelopen twee weken, u heeft gesproken met de Nederlandse regering en heeft ongetwijfeld kennis genomen van het standpunt van de Nederlandse regering. Ik wil uw commentaar vragen op twee concrete punten. Zoals u weet, stelt de Nederlandse regering voor om die vrijwaringsmaatregelen niet te beperken tot 2 jaar maar eventueel te verlengen tot 3 en tot 4 jaar. Wat is uw opvatting daarover en de opvatting van de Europese Commissie?
Tweede punt, er is het voorstel om die vrijwaringsmaatregelen alleen maar op te heffen bij unanimiteit in de Raad. Ook daar wil ik graag uw mening over en op dat laatste punt ook graag commentaar van voormalig collega Haarder, nu voorzitter van de Raad.
Dan tenslotte over Turkije, Voorzitter. De Commissie heeft daar om onbegrijpelijke reden geen standpunt ingenomen. Ik wil aan de Raad vragen, aan de heer Haarder, nogmaals: is het denkbaar - en ik uit mijn woorden zorgvuldig - dat de Raad tot een andere conclusie komt over het vastleggen van een toetredingsdatum voor Turkije? Bijvoorbeeld omdat Turkije in het geval van Cyprus de komende maanden een heel positieve rol zou kunnen spelen en omdat het kan bewijzen dat het de hervormingen serieus neemt. Mijn oproep aan zowel Commissie als aan Raad is: blijf kritisch over Turkije, dat blijven wij ook, maar blijf ook nadenken over de wijze waarop het proces van hervormingen kan worden gestimuleerd in plaats van gefrustreerd.

Bigliardo (UEN).
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, ik heb heel aandachtig geluisterd naar niet alleen de verklaringen van de Raad en de Commissie maar ook de opmerkingen van onze collega's. Ik ben met name onder de indruk van het uitbreidingsprobleem.
Ik ben zeer voldaan over de uitslag van het Iers referendum. Ik weet zeker dat het aan dit Parlement te danken is dat de Ieren hun standpunten hebben herzien. Ik ben vooral onder de indruk van het werk van de voorzitter van de Commissie. De heer Prodi heeft vanmorgen in zijn verslag gewag gemaakt van een absolute noodzaak. Hij heeft namelijk gezegd dat Europa de verhouding tussen Noord en Zuid beter moet interpreteren.
Daar wilde ik juist op ingaan. Ik wilde met name iets zeggen over het probleem in verband met het Zuiden. Als ik hoor wat aan de structuurfondsen wordt gegeven en besef dat - als ik mij niet vergis - 231 euro per hoofd van de bevolking wordt uitgegeven aan de burgers van de cohesielanden en 137 euro per hoofd aan de burgers van de nieuwe landen, vraag ik mij af of wij ons wel rekeningschap geven van de ongelijkheden die daardoor ontstaan. Ook voorzitter Prodi sprak daarover, en het Parlement zou daarover moeten nadenken. Wat zullen de gevolgen van de uitbreiding zijn voor het Zuiden van ons Europa? Ik denk bijvoorbeeld aan mijn land, Italië. Wij hebben in Zuid-Italië een regio, Abruzzo, die reeds werd uitgesloten van doelstelling 1 van de Commissie.
Daarom zou ik voorzitter Prodi willen vragen of het misschien niet nodig is de parameters voor de vaststelling van de doelstelling 1- en 2-gebieden te herzien? Moeten wij niet zien te voorkomen dat de uitbreiding, waar wij allen achter staan, nefaste gevolgen heeft voor ons Zuiden? Het zou goed zijn indien het standpunt waarover voorzitter Prodi sprak, een belangrijke verbindingsschakel werd tussen het Noorden en het Zuiden van Europa.

Belder (EDD).
Voorzitter, de uitbreiding met tien nieuwe leden stelt de EU voor grote moeilijkheden. Veel van de kandidaat-lidstaten moeten nog zeer veel inspanningen leveren om voor 2004 op een goede manier toe te kunnen treden. Daarnaast rijst de vraag of de EU sowieso niet onbestuurbaar wordt met zoveel nieuwe lidstaten. De noodzakelijke aanpassing van het landbouwbeleid en de structuurfondsen plaatst de huidige lidstaten al voor schier onoverkomelijke problemen. Wat zijn de mogelijkheden van de kandidaat-lidstaten om daadwerkelijk aan het EU-acquis te voldoen?
Deze problemen mogen niet zomaar weggeschoven worden. Opvallend is echter de eenzijdigheid die de discussie vaak kenmerkt. Dat er aan "niet uitbreiden", of aan "later uitbreiden" ook een behoorlijk prijskaartje hangt, hoort men zelden. Evenmin dat de kandidaat-lidstaten al grote offers hebben gebracht. Uitbreiding, mijnheer de Voorzitter, is geen zaak van optellen van een aantal technische vereisten. Het is een daad van solidariteit, van historisch besef, van strategisch en economisch belang. Het is een proces dat in dit stadium niet zonder grote schade kan worden veranderd of afgebroken.
Het is daarom te hopen dat de Raad snel in staat zal zijn een deal over het financiële pakket, het GLB en de institutionele kwesties te bereiken. Met name op institutioneel vlak moet men waken voor nieuwe machtspolitiek van grote lidstaten tegenover de kleine.
Gezien de grote prestaties die de kandidaat-lidstaten nog moeten leveren, zijn de door de Commissie voorgestelde vrijwaringsclausules onvermijdelijk. De Commissie dient snel met concrete en harde tekstvoorstellen te komen om deze clausules te concretiseren. De termijn voor toepassing van deze vrijwaringsclausules zou verlengd moeten worden van twee naar drie of vier jaar. De vraag rijst wel of de Commissie deze gevoelige instrumenten daadwerkelijk wil inzetten als het nodig is. Haar huidige houding tegenover het eveneens zo ´harde´ Stabiliteitspact belooft wat dat betreft niet veel goeds. Dit is op dit moment uiteraard niet het goede signaal, ook niet in de richting van de kandidaat-lidstaten.

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, ik dank de leden, mijn ex-collega's, voor het historisch tintje dat zij aan hun toespraken hebben gegeven en ook voor het engagement dat uit de toespraken van de heer Prodi en van commissaris Verheugen naar voren is gekomen. Wij hebben kunnen zien hoe wij week na week dichter bij ons doel kwamen. Vorige week kwam de Commissie met haar aanbeveling, die gisteren in Luxemburg de steun kreeg van een grote meerderheid. Vorige week hebben de Ieren massaal voor het uitbreidingsproject gestemd. Gisteren zijn wij het eens geworden over Kaliningrad, de instellingen, bepaalde berekeningsmethodes en uiteraard over de landenselectie.
Daarom kunnen we stellen dat we met de grootste verwachting kunnen uitkijken naar de bijeenkomst van donderdag en vrijdag, en misschien zaterdag, in Brussel, waar de financiële kwesties geregeld moeten worden, zoals commissaris Verheugen zo duidelijk zei. De financiële positie van de huidige lidstaten moet duidelijk zijn, alvorens we over dit punt met de kandidaat-landen kunnen onderhandelen.
Ik dank de heren Poettering en Brok en de andere leden van de PPE-fractie voor hun onvoorwaardelijke steun aan dit uitbreidingsproject. Ik dank ook de heer Watson en vele anderen, omdat zij ervoor pleiten dat er geen nieuwe voorwaarden mogen worden gesteld. De heren Lund en Andersson hebben hetzelfde gezegd. De heer Barón Crespo merkte terecht op dat zoals een huwelijk op liefde gebaseerd moet zijn, de uitbreiding op de steun van de bevolking gebouwd moet worden. Vele sprekers hebben het daarover gehad en het is misschien een thema voor mijn lunchvergadering met de Conferentie van voorzitters, want zowel het Parlement als het voorzitterschap en ook de ministers voor Europese zaken willen ongetwijfeld graag dat het openbare debat op gang komt en de uitbreiding de steun krijgt van de publieke opinie.
De onduidelijke toespraken van de keren Sjøstedt, Bonde en Modrow hebben daarentegen geen indruk op mij gemaakt. Het was goed dat de Ierse kiezers niet hebben geluisterd naar deze ongelukkige alliantie van oude unietegenstanders, die elke kans aangrijpen om het Europees project tegen te werken. Ik dank de Ierse kiezers.
De heer Suominen kan ik zeggen dat wij nauw contact onderhouden met Litouwen en Rusland. Gisteren kregen wij van de Raad een mandaat om met Rusland te onderhandelen, en het is een mandaat dat volledige eerbiediging waarborgt van zowel de soevereiniteit van Litouwen als hun recht op deelneming aan de Schengen-samenwerking op hetzelfde ogenblik als de buurlanden. Het voorzitterschap zal alles in het werk stellen om op donderdag, vrijdag en misschien zaterdag ook voor het financieel aspect een gemeenschappelijk standpunt vast te stellen, opdat de onderhandelingen met de kandidaat-landen in Kopenhagen kunnen worden afgesloten.
Wij laten geen ogenblik onbenut, en wij zullen geen kans laten voorbijgaan om tot een compromis te komen. Wij willen niet op voorhand victorie kraaien, maar wij zijn ongelooflijk blij met de gemaakte vorderingen, die ons week na week dichter bij een oplossing hebben gebracht. Nu moeten we niet eindigen met koele economische berekeningen tot op de cent na, maar de winst voor ogen houden die de uitbreiding ons zal opleveren. Wij mogen het proces niet vertragen met speculaties over kleine bedragen. Misschien moeten wij als parlements- en regeringsleden meer doen om de burgers voor te lichten over het geringe kostenplaatje per burger. Als we vrijdagavond en -nacht over de financiële middelen zullen onderhandelen, gaat het dan om 50, 35 of 70 cent per burger, en hoeveel tijd zullen we daaraan besteden? Een van de rapporteurs zei dat de hele uitbreiding slechts een tiende zal kosten van wat de Duitse hereniging heeft gekost en een andere spreker zei dat de kosten van de uitbreiding slechts een tiende van ons bruto nationaal product zal bedragen. Dat mag de historische taak die ons wacht, niet in het gevaar brengen. Ik dank de rapporteurs, de voorzitter van de Commissie en commissaris Verheugen hartelijk. Ik dank het Parlement omdat het vandaag heeft bevestigd dat het een stuwende kracht is in dit historisch proces.
Prodi
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de fungerend voorzitter van de Raad, geachte afgevaardigden, ik hoop dat u mij enkele minuten geeft om een antwoord te geven op een aantal mijns inziens belangrijke vragen. Ik wil deze minuten echter ook gebruiken om uiting te geven aan mijn voldoening over de grote steun aan het uitbreidingsproces. Het Parlement staat bijna als één man achter de politieke actie die ik als de belangrijkste van mijn mandaat en het mandaat van mijn Commissie beschouw. Mijn inziens kan niets in de schaduw staan bij datgene wat wij momenteel op menselijk en politiek vlak proberen te bereiken.
Daarom wil ik om te beginnen een kort antwoord geven aan de heer Modrow. Misschien liet, geachte afgevaardigde, het beroep op de wil van het volk te wensen over, maar niets is perfect in de politiek. Ik was echter diep onder de indruk van de uitzonderlijke inzet, van de enorme inspanningen die zijn ondernomen om de democratische beginselen, de solidariteitsbeginselen en de eerbiediging van de minderheden hun beslag te doen vinden. Het Oosten is daardoor grondig veranderd. Het was voor mij een uitzonderlijke ervaring te mogen aanschouwen hoezeer in de parlementen van die landen partijen die soms lijnrecht tegenover elkaar staan, met al hun krachten wilden samenwerken om de uitbreiding rond te krijgen. Daarom kan ik het helaas niet met uw fundamentele opmerking eens zijn.
De uitbreiding werd niet alleen een economisch maar ook ethisch en politiek probleem genoemd. Het economisch aspect is trouwens herhaaldelijk diepgaand besproken, maar deze enorme verandering in de loop van onze geschiedenis, het gevoel Europa een te hebben gemaakt - ik herhaal, Europa een te hebben gemaakt en niet opnieuw een te hebben gemaakt, want Europa is nooit één geweest - is een onderneming van de bovenste plank. Wij hebben Europa één gemaakt aan de hand van nieuwe maatstaven - ook daar hamer ik voortdurend op, want dat heb ik geleerd in het parlement van een van de landen die tot onze Unie toetreden - maatstaven die ons in staat stellen ook kleine landen en minderheden aan te trekken. Onze Unie is namelijk een Unie van minderheden, een Unie waarin niemand de lakens uitdeelt. Dat is Europa's absolute, innoverende grootheid.
De heren Poettering en Barón Crespo hebben twee belangrijke aspecten naar voren gebracht. Ten eerste de voltooiing van het financieel kader, het zetten van de laatste stappen. Wij hebben eigenlijk geen keuze: wij kunnen het ons absoluut niet permitteren om voor 3 euro per inwoner dit grote historische project op de helling te zetten. Het is duidelijk dat het Parlement en de Commissie druk moeten uitoefenen opdat ook deze laatste stappen worden gezet. Ten tweede moet worden voorkomen dat, zoals de heer Barón Crespo zei, de kandidaat-landen nettobetalers worden. Ook wanneer het gaat om zuiver formele daden moet een minimum aan solidariteit worden betuigd. Ik herhaal wat in de laatste spreekbeurt werd gezegd: als wij een rekening opmaken, zien wij dat het slechts om enkele euro's per inwoner gaat. Niemand hoeft grote offers te brengen. Ik heb zojuist het bedrag opgelezen dat de lidstaten ontvangen uit hoofde van de cohesie en dit vergeleken met dat van de nieuwe landen. Het verschil is weliswaar verklaarbaar - het leven is nu eenmaal ingewikkeld met dermate strakke begrotingen - maar wij zijn er allesbehalve blij mee, zeer zeker vanuit het oogpunt van de solidariteit.
Solidariteit is - zoals de heer Bigliardo zei - iets dat duidelijk voor ogen moet worden gehouden als het om de toekomst en de onder doelstelling 1 vallende regio's gaat. Dat hebben wij ook gedaan. Wij hebben niet zo maar een rekensommetje gemaakt voor de toetreding van de nieuwe lidstaten, maar geprobeerd wijs te handelen, overeenkomstig politieke maatstaven
Mijn laatste opmerking gaat over de vraagstukken in verband met de informatie en het sociaal draagvlak, waarover vragen zijn gesteld door mevrouw Maij-Weggen en mevrouw Maes. Er werd gezegd dat meer inspanningen nodig zijn om onze burgers en de burgers van de nieuwe lidstaten gerust te stellen. Mevrouw Maes is ingegaan op enkele specifieke thema's: de uitbreiding en de armoede, de minderheden en de economische crisis. Ik kan hierop antwoorden dat de Commissie reeds vanaf begin 2000 een communicatiestrategie heeft gelanceerd. Alle tot nu toe gestelde vragen en alle tot nu toe gegeven antwoorden zijn op internet gezet. Wij hebben voor deze campagne, die achtentwintig landen omvat, 150 miljoen euro uitgetrokken over een periode van vijf jaar. Dat is niet veel, en daarom kunnen wij ook niet rechtstreeks gebruikmaken van de grote massamedia. Daartoe is de begroting te beperkt. Voor de informatie werken wij samen met de lidstaten en doen wij vooral een beroep op de structuren van de georganiseerde samenleving. Wij ondersteunen deze, opdat zij onze actie steunen. Deze campagne zal echter niet de gewenste effecten opleveren als de politieke leiders van de lidstaten niet meewerken en samen met ons een debat over al deze problemen op gang brengen. De heer Rosvig maakte daar een opmerking over. Het is dus duidelijk dat ik aandring op meer inspanningen als het om de campagnes in de lidstaten gaat. Misschien kunnen wij middelen die aanvankelijk voorzien waren voor 2004 en 2005 reeds in 2003, het belangrijkste jaar, gaan gebruiken.
Ik heb evenwel - en ik vraag wat dat betreft het Parlement om excuus - vanmorgen de laatste gegevens van de Eurobarometer ontvangen, dat wil zeggen de gegevens die vanmorgen pas zijn gepubliceerd. Deze zijn aanzienlijk beter dan de gegevens die ik zo straks heb genoemd. Normaliter gaat men naar het Parlement met zo rooskleurig mogelijke gegevens, maar in dit geval ben ik met de slechtste gegevens hier verschenen. Uit deze nieuwe gegevens blijkt nu dat er een daadwerkelijke ommezwaai heeft plaatsgevonden. Dit is te danken aan het feit dat er discussies hebben plaatsgevonden, dat de kranten het probleem te berde hebben gebracht. Nu is bijvoorbeeld 68 procent van de Duitsers vóór en zelfs 72 procent van de Fransen, ofschoon Frankrijk het meest eurosceptische land is. Daaruit blijkt dat als puntje bij paaltje komt, en gekozen moet worden tussen 'ja?en 'nee?, de mensen in de landen voelen dat zij voor een historisch besluit staan. Het volk heeft een dergelijke gevoeligheid. Nogmaals, wij moeten deze gegevens nog nader bekijken want ik heb ze zojuist op een los papiertje gekregen en wil niets teveel hebben gezegd. Deze nieuwe gegevens tonen in ieder geval aan dat het volk blijk geeft van grote gevoeligheid als het geconfronteerd wordt met belangrijke gebeurtenissen. Nogmaals, ik heb deze gegevens letterlijk op dit moment ontvangen en daarom wil ik voorzichtig zijn, maar dit zou een uitzonderlijk positief teken zijn. Dat zou namelijk betekenen dat wij de stroom van de geschiedenis volgen en daarbij de burgers achter ons hebben. Daarom wil ik mijn diepgemeende dank uitspreken aan het adres van het Parlement, van de sociale krachten en de grote politici die ons onmiddellijk na de val van de Muur van Berlijn - en vaak vooruitlopend op de gebeurtenissen en op dat wat realistisch werd geacht - hebben willen confronteren met dit kader van een eengemaakt Europa.
Tot slot werd ons gevraagd iets te ondernemen voor enkele dicht bij ons liggende landen, zoals Oekraïne. Het is duidelijk dat het nu onze grote taak is de uitbreiding te voltooien, maar tegelijkertijd moeten wij het debat openen over onze grenzen, over de wortels van Europa en over al de genoemde vraagstukken. Ik kan mij nog herinneren dat ik dit vraagstuk heb genoemd toen ik voor het eerst hier voor u verscheen. Het is duidelijk dat dit geen debat is voor vandaag, noch voor morgen, maar de uitbreiding stelt ons ongetwijfeld voor het vraagstuk van onze identiteit, van onze wortels, onze geschiedenis en dus onze toekomst.
Verheugen
Mijnheer de Voorzitter, ik wil alleen kort reageren op de vragen die mij werden gesteld. Allereerst nog iets over het punt van de tekortkomingen die in de periodieke verslagen werden vastgesteld. Ik wil nog eens heel duidelijk het volgende zeggen: het is onze opdracht alleen een periodiek verslag te schrijven over de toekomstige lidstaten. Ik weet niet wat er tevoorschijn zou komen wanneer we met dezelfde maatstaven en dezelfde instrumenten periodieke verslagen over de lidstaten zouden schrijven. Denkt u dat we dan tot de slotsom zouden komen dat er nergens corruptie is? Denkt u dat we zouden concluderen dat de privatisering overal transparant verloopt? Denkt u dat de uitkomst zou zijn dat de concentratie van media geen invloed heeft op de vrijheid van meningsuiting? Of denkt u niet dat ik u in elke willekeurige grote stad van een lidstaat een wijk zou kunnen laten zien waarin mensen in dezelfde maatschappelijke achterstandspositie verkeren als in een Roma-wijk in Slowakije, Bulgarije of Roemenië? Ik wil alleen maar zeggen dat er geen reden is voor een aanmatigende houding van onze kant, wanneer we kijken naar de maatschappelijke realiteit bij ons.
Het feit dat er geen voortgangsverslagen zijn over de lidstaten, betekent nog lang niet dat het daar in alle opzichten werkelijk beter gaat dan in de landen die nu willen toetreden. We moeten in deze kwestie wel een beetje met beide benen op de grond blijven staan en de zaken eerlijk beoordelen. Ik geloof ook niet dat een commissaris de regeringsleider van een lidstaat zover zou kunnen krijgen om samen met hem de plekken met de grootste sociale problemen te bezoeken en openlijk voor de camera te verklaren dat hij zich voor die omstandigheden schaamt en dat hij die uit de wereld zal helpen. Ik betwijfel ten zeerste of er ergens een regeringsleider van een lidstaat te vinden is die dat met mij zou willen doen.

Wat de monitoring van de safeguards betreft: er zijn velerlei instrumenten voor monitoring en ze zullen ook allemaal worden toegepast. Het beslissende instrument is natuurlijk het afsluitende voortgangsverslag zes maanden voor de toetreding. De politieke druk zal alleen al door dit verslag zo groot zijn dat we er echt met zekerheid van kunnen uitgaan dat de nog aanwezige tekortkomingen voor die tijd uit de wereld zullen zijn geholpen.
Bij de safeguards is de situatie als volgt: ik heb tegen de Raad, en vorige week ook al tegen de Nederlandse regering, gezegd dat het nieuwe safeguard-instrument dat wij voorstellen, van tijdelijke aard moet zijn. Op een gegeven moment moeten immers in plaats van de uitzonderingsbepalingen de normale instrumenten van het Verdrag weer effect sorteren. De periode van twee jaar die de Commissie heeft voorgesteld, put echter de mogelijkheden die er juridisch zijn, nog niet allemaal uit. Ik druk me wat gecompliceerd uit. Wat ik wil zeggen is: er is nog enige speelruimte aanwezig wat de tijdsduur betreft en de Commissie heeft er niets op tegen wanneer de Raad die speelruimte ook benut.
Ik wil echter heel nadrukkelijk zeggen dat we aan het hele instrument niets hebben wanneer daar ingewikkelde procedures voor nodig zijn en we bijvoorbeeld unanieme besluiten van de Raad nodig hebben om het te kunnen toepassen. Dan kunnen we het wel vergeten.
(Applaus)
Dan hoeft het niet. Om het heel duidelijk te stellen: het gaat er juist om dat we iets hebben waarmee we kleinere problemen heel snel kunnen aanpakken en niet altijd meteen het zware instrument van de inbreukprocedure hoeven in te zetten. Wanneer dus de producten van een slachthuis in een van de landen niet voldoen aan de norm, dan moeten wij de mogelijkheid hebben om dat slachthuis de volgende dag te sluiten. De volgende dag dus en niet pas nadat de Raad daarover een unaniem besluit genomen heeft! Het gaat om dergelijke heel simpele en praktische kwesties. De burgers van Europa zullen niet gerustgesteld zijn wanneer ze te horen krijgen dat zo'n instrument alleen kan worden ingezet als daar een maandenlange procedure aan vooraf moet gaan. Ik wil dus heel duidelijk stellen dat we er alleen iets aan hebben wanneer het snel en resoluut kan worden toegepast.
Dan over de reikwijdte: het begrip interne markt heeft betrekking op alles wat een grensoverschrijdend economisch effect heeft of op alles wat invloed uitoefent op de concurrentie. De geachte afgevaardigde stelde de vraag of je hierbij ook milieu- en sociale vraagstukken zou kunnen betrekken. Ik heb er mijn twijfels over hoe je dat zou moeten motiveren. Wanneer we zien dat ergens het milieu-acquis niet volledig wordt omgezet, dan weet ik niet waarom we dan in de kandidaat-lidstaten het instrument van een snelle beschikking moeten hebben en in de lidstaten op de normale inbreukprocedure zijn aangewezen. We hebben nu al elk jaar duizenden inbreukprocedures. Het is dus niet zo dat het probleem van niet-omzetting van het acquis in de huidige EU niet zou bestaan. Daarmee zou ik dus problemen hebben. Ik denk dat we dit instrument inderdaad moeten beperken tot de interne markt. Overigens bestaan er vrijwaringsclausules op alle mogelijke beleidsterreinen van de Europese Unie, bijvoorbeeld op het gebied van voedselveiligheid. Deze vrijwaringsclausules blijven gehandhaafd en worden vanzelfsprekend ook toegepast.
Nog een laatste korte opmerking over Kaliningrad. Wat mij in de hele discussie erg veel zorgen baart, is het feit dat men van Russische zijde tot nu toe niet bereid is geweest om over het echte probleem te praten. Ik zie de kwestie van toegang, visa en transit niet als het werkelijke probleem en ben het volledig eens met hetgeen de heer Brok en ook anderen hebben gezegd: als je ziet hoe de situatie daar aan de grens is, dan kun je eigenlijk niet geloven dat het werkelijk gaat om het vergemakkelijken van de toegang. Ik denk dat het werkelijke probleem is dat er een beleid moet komen waarmee wordt voorkomen dat Kaliningrad sociaal en economisch achterblijft in een regio die zich heel snel ontwikkelt - en deze regio zal zich zeer snel ontwikkelen. Daaruit zullen dan noodzakelijkerwijs economische en uiteindelijk ook politieke spanningen voortkomen. Hoe politieke spanningen in een dergelijke geografische situatie tot ontlading kunnen komen, daarbij kan iedereen in deze zaal zich wel iets voorstellen. Juist dat moeten we voorkomen door met Rusland een dialoog aan te gaan over de vraag, hoe wij Kaliningrad kunnen laten profiteren van de voordelen die de Europese integratie voor de hele Baltische regio oplevert. Wanneer die ellendige visum- en transitkwestie over een paar dagen geregeld zal zijn - en ik denk dat het geregeld zal zijn - is hopelijk de weg vrij om ook deze andere kwestie te bespreken die voor de toekomst van Europa zo belangrijk is.
(Applaus)

De Voorzitter.
Hartelijk dank, mijnheer de commissaris. 
Dit zeer belangrijke en interessante debat over de op til zijnde Europese Raad is gesloten.
De vergadering wordt tot de stemming onderbroken.

Villiers (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, ik heb een motie van orde. U weet misschien dat enkele afgevaardigden gisteren niet aan de stemming hebben kunnen deelnemen omdat ze op het vliegveld van Gatwick zeven uur vertraging hadden opgelopen. Misschien hebt u zelf ook enkele van de grote problemen ondervonden waarmee veel afgevaardigden bij hun reis naar Straatsburg geconfronteerd worden.
Met het oog op de naderende uitbreiding vraag ik u of volgens u het Parlement hier in Straatsburg voldoende toegerust is om het hoofd te bieden aan de vereisten van de uitbreiding, nu afgevaardigden en medewerkers zulke grote problemen hebben om Straatsburg te bereiken vanaf een van de grootse luchthavens van Europa? Heeft u er vertrouwen in dat de mensen uit die delen van Europa waar de luchtverbindingen niet zo goed zijn, in staat zullen zijn om Straatsburg te bereiken?
Wordt het niet tijd dat u zich aansluit bij de steeds groter wordende groep mensen voor wie Straatsburg een inefficiënte en ongeschikte locatie is om een Parlement van deze omvang te herbergen? Ik verzoek u dringend om wat aan deze urgente kwestie te doen.
(Tekenen van onrust)

De Voorzitter.
Ik heb geen zin om mijn eetlust vóór de lunch te bederven. Gisteren heb ik het genoegen gehad een groep bezoekers uit Lapland te verwelkomen, waarbij uw collega mevrouw Kauppi als gastvrouw optrad. De gouverneur van Lapland merkte op dat Straatsburg zo gemakkelijk te bereiken was vanuit Lapland en zij blij was dat zij zo snel hier waren aangekomen. Zelf heb ik inderdaad wel eens de door u genoemde problemen ondervonden.
(Gelach en applaus)
Gisteren heb ik wederom schriftelijk contact opgenomen met de bevoegde autoriteiten van de luchtvaartmaatschappij - hopelijk niet tevergeefs - over de door u genoemde situatie, en daarbij heb ik duidelijk gemaakt dat dit geen manier van werken is. Dit is met name het geval voor de verbindingen met Straatsburg, een stad met een internationale roeping.

De Voorzitter.
Wij gaan nu stemmen.
Collega's, als u autogordels had zou ik u vragen deze goed vast te maken. Wij hebben 517 amendementen, 25 stemmingen in onderdelen en 56 hoofdelijke stemmingen.
Aanbeveling voor de tweede lezing (A5-0347/2002), namens de Commissie regionaal beleid, vervoer en toerisme, betreffende het gemeenschappelijk standpunt, door de Raad vastgesteld met het oog op de aanneming van de richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake de melding van voorvallen in de burgerluchtvaart (8133/1/2002 - C5-0312/2002 - 2000/0343(COD)) (rapporteur: de heer Collins) 
(Het Parlement keurt het gemeenschappelijk standpunt goed)

Verslag (A5-0326/2002) van de heer Pérez Álvarez, namens de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken, over het voorstel voor een aanbeveling van de Raad betreffende de toepassing van de wetgeving inzake de gezondheid en de veiligheid op het werk op zelfstandigen COM(2002) 166 - C5-0235/2002 - 2002/0079 (CNS)) 
(Het Parlement neemt de wetgevingsresolutie aan)
Verslag (A5-0310/20002) van de heer Hughes, namens de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken, over de mededeling van de Commissie getiteld: Zich aanpassen aan de veranderingen in werk en samenleving: een nieuwe communautaire gezondheids- en veiligheidsstrategie 2002-2006 (COM(2002) 118 - C5-0261/2002 - 2002/2124(COS)) 
Vóór de stemming:

Hughes (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, een aantal afgevaardigden zal zich afvragen of ik, in mijn hoedanigheid van rapporteur, van plan ben om deze kwestie terug te verwijzen naar de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken. Deze was namelijk van mening dat het strategiedocument van de Europese Commissie nogal vaag was wat de te nemen maatregelen op het gebied van de gezondheid en de veiligheid betrof.
Ik kan het Parlement thans meedelen dat ik tijdens een vergadering gisteren met commissaris Diamantopoulou en in het debat van gisteravond de verzekering heb gekregen dat de commissaris bereid is in de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken nadere uitleg te komen geven over de te nemen maatregelen. Daarnaast zal er ook een jaarlijks verslag opgesteld worden om het toezicht van mijn commissie op de vooruitgang op dit gebied te vereenvoudigen. Daarom heb ik tijdens een bijeenkomst met de coördinatoren van mijn commissie de aanbeveling gedaan om de stemming door te laten gaan en deze kwestie niet terug te verwijzen. De coördinatoren waren het daarmee eens en ik stel dan ook voor om verder te gaan met de stemming.

Hautala (Verts/ALE).
Mijnheer de Voorzitter, ik kom terug op een kwestie die ik gisteren in het debat al naar voren heb gebracht. In feite heeft ondervoorzitter Imbeni mij aangespoord de kwestie nu bij de stemming over het verslag van de heer Brok opnieuw ter sprake te brengen. Ik wil mijn collega's erop wijzen dat wij ook stemmen over het recht van het Parlement om de goedkeuring van het Bureau te krijgen voor interne veiligheidsmaatregelen in het kader van de overeenkomst inzake geheime documenten over het veiligheidsbeleid. Die veiligheidsmaatregelen bevatten zeer problematische aspecten. De nationale veiligheidsdiensten moeten bijvoorbeeld vaststellen of de Parlementsleden die betrokken zijn bij de behandeling van geheime documenten betrouwbaar zijn.
Mijnheer de Voorzitter, omdat u persoonlijk verantwoordelijk bent voor deze regelingen, wil ik u vragen waarom er in het Parlement geen debat is gevoerd over de veiligheidsmaatregelen in het kader van het verslag-Brok en hoe men een dergelijke controle wil uitvoeren. Naar mijn mening is het een klein schandaal dat wij zonder enige vorm van debat over deze zaak gaan stemmen. Het is alsof het stiekem moet gebeuren.

De Voorzitter.
Het Bureau heeft een voorstel voor een besluit ingediend in het Parlement. Het staat op de stemlijst van vandaag. Dit sluit aan op het debat over toegang tot gevoelige documenten, dat nu reeds enige tijd gaande is in dit Parlement. In een eerder verslag heeft het Parlement het Bureau ook om een voorstel verzocht. Het Bureau heeft dit voorstel dus ingediend op basis van debatten en stemmingen in het Parlement.
Het voorstel is enige tijd geleden in het Bureau besproken. Het is meermalen door de rapporteur, de heer Brok, voorgelegd aan de Conferentie van voorzitters. Alle fracties - ook de uwe - zijn vertegenwoordigd in het Bureau en in de Conferentie van voorzitters. Het kan dus geen verrassing voor u zijn dat dit eraan kwam. Toen dit punt op de agenda werd gezet, zijn er geen bezwaren geuit.
Ik neem nota van hetgeen u gisterenavond, en zojuist opnieuw, gezegd heeft. Ik kan u verzekeren dat deze zaak uiterst zorgvuldig is overwogen en dat hij enige tijd geleden aan de relevante organen in het Parlement is voorgelegd. Dit is geen poging om collega's te elfder ure voor het blok te zetten. Ik verzeker u dat hierover uitgebreid is beraadslaagd en nagedacht in vele vergaderingen, zowel van het Bureau als de Conferentie van voorzitters.
(Het Parlement neemt het besluit aan)

Voorstel voor een besluit (B5-0526/2002) ingediend door het Bureau, overeenkomstig Bijlage VII, punt 1 van het Reglement, inzake de tenuitvoerlegging van het interinstitutioneel akkoord over de toegang van het Europees Parlement tot gevoelige gegevens van de Raad op het gebied van het veiligheids- en defensiebeleid  
(Het Parlement neemt het besluit aan)

Verslag (A5-0308/2002) van de heer Martin (Hans-Peter), namens de Commissie constitutionele zaken, tot wijziging van het Reglement met betrekking tot de bepalingen inzake de kwijtingsprocedure (2001/2060(REG)) 
Vóór de stemming:

Corbett (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, om tegemoet te komen aan de nadrukkelijk uitgesproken wens van een deel van de PPE-DE-Fractie, trekt mijn fractie het verzoek voor een aparte stemming over amendement 3 in, zodat u de amendementen nu en bloc in stemming kunt brengen.

Bourlanges (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, ik zou de socialistische fractie willen bedanken voor haar gebaar. We hebben hier mijns inziens te maken met een compromis dat één geheel vormt, en al zijn sommige leden van mijn fractie niet helemaal tevreden over dit compromis, ben ik van mening dat we de zaak moeten afronden. Ik zou de leden van mijn fractie dan ook willen oproepen hun volledige steun te geven aan het compromis dat we hebben weten te bereiken.

Berès (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, het spijt me dat ik op dit late tijdstip waarop we hier stemmen deze opmerking moet maken, maar ik moet vaststellen dat onze Vergadering niet in staat is de besluiten die zij neemt toe te passen.
Wij hebben besloten het Handvest van de grondrechten tot de alfa en omega van onze werkzaamheden te maken. Ik heb me genoodzaakt gezien in de Commissie constitutionele zaken, die waakt over het Reglement, een aantal taalkundige amendementen in te dienen die in de vorm van een erratum in aanmerking genomen moesten worden. Enkele van die amendementen waren in mijn ogen niet echt van taalkundige aard, aangezien ze betrekking hadden op de Portugese, Italiaanse, Franse en Griekse versie. Bedoeling was het woord 'rechten van de mens? te vervangen door de term 'rechten van de persoon?. Tot mijn grote spijt is dit zogenaamd taalkundige amendement in het erratum niet in aanmerking genomen.
Ik weet dat u in de Conferentie van voorzitters de juridische dienst om advies gevraagd hebt met betrekking tot de vraag welke term in deze Vergadering gebruikt zou moeten worden. Ik hoop dat deze plenaire Vergadering in staat is zelf te bepalen dat in dit Parlement het Handvest toegepast dient te worden.
De Voorzitter.
Mevrouw Berès, ik zal de kwestie en het advies van onze juridische dienst voorleggen aan de Conferentie van voorzitters, zodat iedere fractie te zijner tijd een bijdrage aan de discussie kan leveren.

Bordes, Cauquil en Laguiller (GUE/NGL)
Het minste dat we mogen verwachten is dat 'voorvallen? (incidenten, bijna-ongelukken, enzovoort) in het Europees luchtverkeer ter kennis gebracht worden van alle lidstaten van de Europese Unie. Dat gebeurt op dit moment niet. Probleem is echter dat de rapporteur wel de wens uitspreekt dat dit soort voorvallen geïnventariseerd en aan de lidstaten meegedeeld wordt, maar tegelijkertijd aangeeft dat een en ander dient te geschieden onder waarborging van de 'vertrouwelijkheid? van de betreffende informatie.
Maar waartoe dient die vertrouwelijkheid, en in wiens belang is ze eigenlijk? Gaat het er niet gewoon om de omwonenden van de luchthavens, de reizigers en de werknemers in de luchtvaart een rad voor ogen te draaien en de commerciële en financiële belangen van de luchtvaartmaatschappijen veilig te stellen? Er moet juist volledige transparantie komen, en die moet in de eerste plaats gelden voor de informatie aan de bevolking. Alleen op die manier kan namelijk inzicht geboden worden in de keten van verantwoordelijkheden met betrekking tot de 'voorvallen? waarom het hier gaat. Die keten van verantwoordelijkheden moet tot in de bovenste schakels blootgelegd worden, dat wil zeggen met inbegrip van de rechtstreeks verantwoordelijke bestuurders, te weten de topmanagers van de luchtvaartmaatschappijen en de ondernemingen die de luchthavens exploiteren.

Marques (PPE-DE)
Net als alle andere communautaire maatregelen die de laatste tijd zijn getroffen met het oog op meer veiligheid in de burgerluchtvaart is ook dit voorstel van het Parlement en de Raad inzake de melding van voorvallen in de burgerluchtvaart erop gericht te garanderen dat al die gebeurtenissen die vliegtuigen en hun passagiers in gevaar brengen doorgegeven worden. De aldus vergaarde gegevens maken het mogelijk informatie uit te wisselen. We kunnen zo lering trekken uit deze gegevens en ongelukken voorkomen.
Ik wil onze collega, de heer Collins, graag gelukwensen met zijn uitstekende verslag over deze materie. Ik steun dit verslag, vooral als het gaat om de vertrouwelijkheid bij de verplichte of vrijwillige melding van voorvallen. Dat is de enige manier om er zeker van te zijn dat menselijk falen ook wordt meegenomen bij de inventarisatie van de oorzaken van ongevallen. In tegenstelling tot de technische oorzaken wordt menselijk falen namelijk maar zelden spontaan toegegeven.
Ik wil er tot slot op wijzen dat we regionale meldsystemen moeten opzetten om die vervolgens in te passen in het netwerk waarin ook de nationale systemen voor melding van voorvallen geïntegreerd zijn. Op die wijze krijgen we een uitgebreid overzicht van de verschillende gevaarlijke situaties.

Ribeiro e Castro (UEN)
Als de autoriteiten voor de burgerluchtvaart systemen opzetten voor het uitwisselen van informatie afkomstig uit de verschillende meldsystemen, dan kunnen alle belanghebbenden lering trekken uit de fouten die er gemaakt zijn, teneinde zo een veiliger systeem te scheppen voor iedereen die van dit type vervoer gebruik maakt. Deze richtlijn is heel belangrijk omdat de efficiëntie van het systeem voor de melding van voorvallen er enorm door zal toenemen. Het is ook goed om vast te kunnen stellen dat een groot deel van de in eerste lezing voorgestelde wijzigingen door de Raad in het gemeenschappelijk standpunt is opgenomen. Er is echter nog wel aantal verschillen. Ik heb echter steeds de standpunten van de rapporteur gesteund. Ook de vakcommissie heeft dat gedaan. Is er bij een voorval sprake van ernstige onachtzaamheid, dan is het van belang dat de lidstaten juridische stappen kunnen ondernemen. Belangrijk is ook dat artikel 9 van het oorspronkelijke voorstel van de Commissie behouden blijft. Dat artikel ging over vertrouwelijkheid bij de melding. De 'depersonalisering? van de meldingen is in dit soort gevallen vaak doorslaggevend voor het verkrijgen van een beter inzicht in de factoren die meespelen bij ongevallen in de luchtvaart.

Bastos (PPE-DE)
Het aantal arbeidsongevallen waarbij zelfstandigen zijn betrokken is zorgwekkend hoog. Het recht van werknemers op gezonde, waardige en veilige werkomstandigheden moet gegarandeerd worden, en daarom steun ik de benadering die onze collega Pérez Álvarez in dit uitstekende verslag gevolgd heeft.
Het Commissievoorstel gaat niet ver genoeg, maar is toch een eerste bijdrage tot de oplossing van dit probleem: de veiligheid van zelfstandigen en de bescherming van hun gezondheid.
Er zij op gewezen dat er in de sectoren met een hoog risico - landbouw, visserij, wegvervoer, verwerkende industrie en bouwwezen - veel zelfstandigen werken, en dat het aantal arbeidsongevallen juist in deze sectoren erg hoog ligt. Er moet dus zo snel mogelijk een doeltreffend preventiebeleid worden doorgevoerd, met acties op het gebied van opleiding. Verder zullen er informatie- en bewustwordingscampagnes moeten worden georganiseerd.
De beroepsmobiliteit neemt toe, en daarom zullen we op communautair niveau maatregelen moeten nemen om ervoor te zorgen dat de bescherming van zelfstandigen, die nu per lidstaat sterk uiteenloopt, geharmoniseerd wordt. De wetgeving op dit gebied moet erkenning en toepassing krijgen.

Alavanos (GUE/NGL)
Ter gelegenheid van het debat en de stemming over het verslag-Hughes over een 'nieuwe communautaire gezondheids- en veiligheidsstrategie 2002-2006?, die qua inhoud positief is, wilde ik de traagheid aan de kaak stellen waarvan de Commissie blijk geeft bij de toepassing van de gezondheids- en veiligheidsvoorschriften op de plaats van het werk. Mijn land, Griekenland, levert macaber hoge prestaties wanneer het om het aantal arbeidsongevallen en het uiterst lage aantal en zeer ondoeltreffende inspecties gaat. Ondanks de herhaalde vragen die ik en andere collega's aan de Commissie hebben gesteld 'wacht de Commissie op gegevens vanuit Griekenland en zal deze bestuderen?. Deze situatie duurt al vijf jaar voort en daar moet een eind aan worden gemaakt. Er moeten mechanismen komen voor de controle op de toepassing van de gezondheids- en veiligheidsmaatregelen op met name de werkplek. Het is onaanvaardbaar dat wij controle uitoefenen op de overheidstekorten, waarschuwingen uitspreken en zelfs sancties opleggen en tegelijkertijd ogen en oren sluiten voor de gezondheid en veiligheid.

Bastos (PPE-DE)
De communautaire statistieken over gezondheid en veiligheid op het werk wijzen op een beweging in de goede richting. In een aantal lidstaten is de toestand echter nog steeds vrij slecht. De situatie in Portugal is beslist zorgwekkend, zeker in sectoren als de bouw, de textielindustrie en de landbouw.
Ik heb voor dit verslag gestemd. Vooral de volgende punten zijn belangrijk:
we moeten de bestaande communautaire wetgeving op dit gebied vereenvoudigen en codificeren, en de lidstaten ertoe aanzetten de wetgeving strenger toe te passen;
de Commissie moet zo snel mogelijk samen met het Parlement een gedetailleerd actieplan opzetten. Er moeten voor dat plan middelen worden vrijgemaakt, en er moet een tijdsschema aan verbonden worden. Daarbij dient rekening te worden gehouden met gelijke kansen voor mannen en vrouwen en het feit dat er steeds nieuwe soorten risico's en aandoeningen bijkomen;
werken met partners moet worden aangemoedigd: dat vergemakkelijkt de communicatie tussen de betrokkenen, terwijl op die wijze bovendien exactere gegevens vergaard kunnen worden;
de kandidaat-landen moeten deel kunnen nemen aan de instellingen en organisaties die zich met dit onderwerp bezig houden om op die manier een efficiënte technische en financiële ondersteuning te garanderen;
tot slot is het heel belangrijk dat er met het oog op gezondheid en veiligheid op het werk een preventieve aanpak wordt gevolgd, en dat die zowel op werknemers als werkgevers gericht is.

Bushill-Matthews (PPE-DE)
Dit verslag is in stemming gebracht krachtens artikel 110a van het Reglement, wat betekent dat er geen amendementen op het verslag konden worden ingediend. De Britse delegatie van de PPE-DE-Fractie heeft in het verleden getracht bepaalde verslagen die zij niet kon steunen, te amenderen. Krachtens deze nieuwe regel blijft ons echter geen andere keuze dan tegen bepaalde verslagen te stemmen.
De Britse conservatieven steunen het document van de Commissie over veiligheid en gezondheid op het werk. In dat document wordt aandacht besteed aan het belang van gezondheid en veiligheid op het werk, aan de noodzaak om de cultuur van preventief optreden uit te bouwen en aan het waarborgen van een betere toepassing van de bestaande rechtsregels. De Commissie erkent dat de mensen het communautaire rechtskader als buitengewoon ingewikkeld en onduidelijk beschouwen en stelt dan ook voor om dit kader te vereenvoudigen. De Britse conservatieven steunen dat voorstel.
De rapporteur is echter precies de tegenovergestelde richting ingeslagen. Hij heeft namelijk voorstellen gedaan voor uitbreiding van het toepassingsgebied van de kaderrichtlijn alsmede voor een nieuwe wetgeving betreffende pesterijen op de werkplek, een nieuwe richtlijn inzake arbeidsergonomie, een verbetering van de richtlijn over beeldschermapparatuur en een wijziging van de richtlijn betreffende het manueel hanteren van gevaarlijke lasten.
Het uitgangspunt van zijn analyse is fundamenteel verkeerd en daarom moeten wij constateren dat de conclusies van de rapporteur niet juist zijn. Daarom kunnen de Britse conservatieven dit verslag niet steunen.

Eriksson, Herman Schmid, Seppänen en Sjöstedt (GUE/NGL)
Het verslag gaat over de problemen op de werkplek in de Europese Unie en uit bezorgdheid over het feit dat de situatie achteruit gaat in plaats van vooruit. De rapporteur stelt een groot aantal maatregelen voor, waaronder een betere toepassing van de bestaande wetgeving op het gebied. Dit voorstel krijgt onze volledige steun.
Ook pleit hij voor een nieuwe wetgeving voor enerzijds pesterijen op het werk en anderzijds ergonomische eisen voor de werkplek. Om zowel principiële als praktische redenen zijn wij tegen regulering via een richtlijn. Bestaande richtlijnen voor de werkomgeving functioneren slecht, met name omdat de werkgevers tegenstand bieden en de vakbonden te weinig macht hebben. Vaak stellen ze minimumniveaus vast, wat ertoe leidt dat de sociale partners overeenkomsten sluiten met veel te lage beschermingsniveaus. Met sterke vakbonden en regeringen met sociale ambities zouden wij daarentegen een gedetailleerdere wetgeving op nationaal niveau tot stand kunnen brengen met hogere beschermingsniveaus en een effectievere tenuitvoerlegging.
Wij hebben evenwel voor het verslag gestemd omdat wij het eens zijn met het politieke streven naar verbetering van de arbeidsomstandigheden in de lidstaten .

Figueiredo (GUE/NGL)
Wij hebben dit verslag gesteund. Het gaat over een onderwerp dat voor de Europese Unie van groot belang is. We moeten waardig werk en betere arbeidsomstandigheden scheppen. De Commissie heeft aan dit onderwerp - gezondheid en veiligheid op het werk - weinig aandacht willen schenken. Dat blijkt uit het feit - en het verslag maakt dit ook duidelijk - dat het aantal mensen dat zich met dit onderwerp bezig houdt de afgelopen tien jaar met 40% is afgenomen.
De uiteindelijke tekst is het resultaat van een diepgaand debat. Wij hebben in het kader van dit debat diverse voorstellen gedaan. Het verslag belicht een aantal aspecten van deze problematiek en stelt een aantal eisen. Dit zijn de belangrijkste:
er moet spoedig een gedetailleerd actieplan worden uitgewerkt voor alle belangrijke voorstellen. Daarvoor moeten middelen worden vrijgemaakt, en er moeten streefdata worden vastgelegd;
er moet bijzondere aandacht worden besteed aan de kwestie gelijke kansen. Vrouwen worden immers nog steeds gediscrimineerd, hetzij omdat ze een lager opleidingsniveau hebben, hetzij omdat ze problemen ondervinden bij de toegang tot werk. Daarnaast moet speciale aandacht worden besteed aan het feit dat vrouwen vaak zwaar, gevaarlijk en slecht betaald werk verrichten;
er moet een algemene richtlijn voorgesteld worden inzake ergonomie op het werk, om zo de bestaande richtlijnen te verbeteren. Meer dan de helft van de mensen die in de Europese Unie fysieke problemen op het werk ondervinden lijden immers aan aandoeningen van het beender- of spierstelsel.

Arvidsson, Cederschiöld, Grönfeldt Bergman en Stenmarck (PPE-DE)
Toen verordening (EG) nr. 1049/2001 van het Europees Parlement en de Raad inzake de toegang van het publiek tot documenten van het Europees Parlement na overleg tot stand kwam, werd besloten om de toegang van het Europees Parlement tot gevoelige documenten in een speciaal interinstitutioneel akkoord tussen het Parlement en de Raad onder te brengen, zodat het Europees Parlement zijn verplichtingen uit hoofde van artikel 21 in het EU-Verdrag kan nakomen.
Alle overeenkomsten tussen de Raad en het Parlement moeten zich echter houden aan de fundamentele beginselen van loyaliteit en wederzijdse informatieplicht tussen de instellingen. Het is met andere woorden niet eerlijk dat de Raad over de interne gang van zaken van het Parlement beslist, want daarmee worden de instellingen in een duidelijke hiërarchie geplaatst. Ook bestaat het risico dat kleine landen en kleine politieke fracties informatie wordt onthouden. Het akkoord beperkt het recht dat met verordening nr. 1049 alle afgevaardigden - en het publiek - worden geboden door een kleine groep aan te wijzen die speciale toegang krijgt tot informatie.
Een interinstitutioneel akkoord op dit gevoelige gebied moet gecombineerd worden met strenge geheimhoudingsregels (in overeenstemming met die van de NAVO). Dergelijke regels kunnen opgesteld worden voor documenten met betrekking tot de externe veiligheid zonder dat de interinstitutionele structuur daarmee wordt aangetast.

Bordes, Cauquil en Laguiller (GUE/NGL)
De rapporteur eist dat het Europees Parlement toegang krijgt tot documenten betreffende veiligheids- en defensieaangelegenheden die gerubriceerd zijn als 'vertrouwelijk?, 'geheim? of 'zeer geheim?. Hij stemt er evenwel mee in dat deze documenten 'niet toegankelijk zijn voor het publiek?. De inhoud ervan blijft dus verborgen voor de burgers van de Europese Unie, terwijl die Unie juist pretendeert hun defensie en veiligheid te garanderen. Dat geeft eens te meer aan dat het hier enkel een holle frase betreft. Het is een voorbeeld van de hypocrisie van de Europese instellingen, die nooit een gelegenheid voorbij laten gaan om zich op de borst te kloppen voor de zogenaamde 'transparantie? van hun werkzaamheden.
Ten aanzien van de vraag of het akkoord tussen de Raad, de Commissie en het Europees Parlement (dat documenten met de kwalificatie 'zeer geheim? sowieso uitsluit) toestaat dat bepaalde, zorgvuldig geselecteerde afgevaardigden toegang krijgen tot andere documenten inzake veiligheids- en defensieaangelegenheden beperkt de rapporteur zich tot de volgende vaststelling: 'Doorslaggevend (...) zal zijn hoe het [akkoord] in de praktijk wordt uitgevoerd?. Het komt er dus op neer dat de Raad en de Commissie het Europees Parlement in veiligheids- en defensieaangelegenheden, precies zoals bij alle andere onderwerpen die beide instellingen van enig belang achten, slechts van informatie voorzien voorzover zij dat zelf wenselijk achten. Dat hoeft niemand te verbazen, want het moge duidelijk zijn dat het Europees Parlement enkel fungeert als een democratische dekmantel voor beleidspraktijken die gebaseerd zijn op de belangen van de heersende klassen en waarop geen enkele vorm van controle mogelijk is.
Wij hebben tegen dit verslag en tegen het daarmee verband houdende ontwerpbesluit gestemd.

Meijer (GUE/NGL)
Er is een tijd geweest dat de voorbereiding en uitvoering van het overheidsbeleid zo veel mogelijk geheim werd gehouden, want het gewone volk behoorde niet te weten op welke manier en met welke argumenten werd geregeerd. Dat streven naar geheimhouding heeft zelfs de invoering van het algemeen kiesrecht overleefd. Tegenwoordig wordt er wel vanuit gegaan dat ieder individu gelijk is voor de wet, dat overheden verantwoording verschuldigd zijn aan de kiezers en dat met betrekking tot het overheidsbeleid openbaarheid van informatie bestaat. Zodra het echter gaat om openbare veiligheid, defensie en militaire aangelegenheden slaat de traditionele geheimhouding weer toe. Dat kan kortstondig terecht zijn als de meerderheid van de bevolking wordt bedreigd door een gevaarlijke minderheid van profiteurs die hun grondrechten wil afschaffen. Maar geheimhouding kan ook betekenen dat machtige profiteurs worden beschermd tegen de volkswoede. De gekozen oplossing, een vrijwillige afspraak tussen Parlement en Raad, lijkt mooier dan zij is. Het publiek krijgt geen inzage, het Parlement wel. Maar die inzage voor het Parlement beperkt zich tot vier door de fractievoorzitters gezamenlijk aangewezen leden, voorgezeten door de voorzitter van de Commissie buitenlandse zaken. In de praktijk zal de grote meerderheid van de leden van het Europees Parlement, en zelfs volledige fracties daarbinnen, niets weten. Een dergelijke commissie voor veiligheidszaken beschermt dan slechts de geheimhouding.

Ribeiro e Castro (UEN)
Ik wil de rapporteur graag gelukwensen met zijn verslag. Er zijn belangrijke nieuwe normen vastgelegd voor het functioneren van de Europese instellingen en de daarbij te betrachten transparantie, zelfs op gevoelige gebieden zoals veiligheid en defensie. Die nieuwe normen zijn nu schriftelijk vastgelegd en de daarin vervatte principes zijn aldus geconsolideerd. Ik ben daar heel tevreden mee. We zetten nu de laatste stappen, en daarmee sluiten we een lang en moeizaam proces van politieke afweging en interinstitutionele onderhandelingen af. Het eindresultaat is heel evenwichtig en positief. Het ging er namelijk om een rechtvaardig en redelijk evenwicht te vinden tussen de verlangde transparantie en het feit dat er met dit soort informatie uit de aard der zaak heel voorzichtig moet worden omgesprongen. Zonder een dergelijk evenwicht is er in deze gevoelige materie geen voortgang mogelijk. Er zijn echter praktische oplossingen gevonden, waarbij het gezonde verstand het overwicht heeft gekregen. Dankzij het feit dat er op zulk een degelijke wijze politieke afwegingen zijn gedaan kunnen we nu het Parlement, de Europese burgers en de communautaire instellingen gelukwensen.

Sacrédeus en Wijkman (PPE-DE)
Wij hebben vandaag tegen het voorstel gestemd voor een interinstitutioneel akkoord over de toegang van het Parlement tot gevoelige gegevens van de Raad op het gebied van het veiligheids- en defensiebeleid. De hoofdreden hiervoor is dat volgens ons het voorgestelde comité, dat uit slechts vier afgevaardigden zou bestaan, een veel te kleine groep is. De kans dat kleinere landen of kleinere partijfracties vertegenwoordigd worden, is dan minimaal. Zij zouden daardoor nog minder informatie krijgen.
Voor meer transparantie en gelijkheid zou het comité bovendien meer vaste leden moeten hebben en tegelijkertijd zou een vast aantal leden benoemd kunnen worden volgens de procedure van het voorgestelde akkoord.

Ribeiro e Castro (UEN)
Ik geloof dat we stap in de goede richting hebben gedaan in vergelijking met de voorheen geldende regeling, die regelmatig problemen opleverde. Deze nieuwe regeling, die via een herziening van bijlage V van het bestaande Reglement tot stand is gekomen, is beslist veel duidelijker en doeltreffender. Ik vind het wel jammer dat de amendementen van mevrouw Theato namens de PPE-DE-fractie niet in de nieuwe regeling terug te vinden zijn. Het standpunt van de rapporteur en de commissie constitutionele zaken, dat uiteindelijk ook de steun van de voltallige vergadering heeft gekregen, zou wel eens iets te ver kunnen gaan door reeds bij de eerste lezing in april de mogelijkheid te scheppen om stilzwijgende kwijting te verlenen. Die kwijting zou dan automatisch volgen als er geen voorstel tot uitstel wordt aangenomen.

Stihler (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, ik heb op het allerlaatste moment verzocht om een stemverklaring te mogen afleggen over zowel het verslag-Müller als het verslag-Grossetête. Wij hebben onze steun aan amendement 78 gegeven, omdat dit in beginsel een positieve uitwerking op de generieke geneesmiddelen heeft. Het zou beter zijn als er van een assortimentsuitbreiding sprake was geweest in plaats van van een verkorte aanvraag, maar op basis van dit principe kunnen generieke geneesmiddelen in meer dan één land verkocht worden zonder dat een herhaling van de vergunningprocedure noodzakelijk is.
Wat het verslag-Grossetête betreft, is ons stemgedrag met betrekking tot amendement 63 in overeenstemming met het standpunt dat we in de parlementaire commissie ingenomen hebben. Wat het tweede gedeelte van amendement 133 betreft, is ons meegedeeld dat het woord 'reclame' verkeerd geïnterpreteerd zou kunnen worden.

Moreira da Silva (PPE-DE)
Het creëren van een interne markt voor medicijnen moet niet alleen leiden tot een beter kader voor de gezondheidszorg in de Europese Unie, maar moet bovendien de voorwaarden scheppen voor wetenschappelijke en technologische innovatie, opdat nieuwe geneesmiddelen kunnen worden ontwikkeld. We moeten bovendien de productie van generieke geneesmiddelen stimuleren. Met betrekking tot de belangrijkste onderwerpen die we nu in eerste lezing behandelen wil ik graag de volgende stellingen toelichten. 1 - we hoeven de gedecentraliseerde procedure (d.w.z. de nationale procedure plus wederzijdse erkenning) niet geheel af te schaffen, maar ik vind het wel van fundamenteel belang dat wij voor verkoopvergunningen steeds meer in de richting gaan van een gecentraliseerde procedure (via het Europees bureau voor geneesmiddelenbeoordeling), vooral als het gaat om nieuwe, actieve substanties. De bedoeling is dat patiënten sneller gebruik kunnen maken van nieuwe medicijnen. We moeten er wel voor zorgen dat kleine en middelgrote ondernemingen van deze ontwikkelingen geen nadelige gevolgen ondervinden; 2 - generieke geneesmiddelen moeten verkocht kunnen worden zodra er acht jaar verstreken zijn sinds de toestemming voor het op de markt brengen van het referentiegeneesmiddel in een lidstaat of in de gemeenschap als geheel (en dus niet pas na tien jaar, zoals de Commissie voorstelt); 3 - het voorstel van de Commissie met betrekking tot informatie is ambigu. Van fundamenteel belang is dat er een verbod komt op rechtstreekse reclame.

Ribeiro e Castro (UEN)
Dit voorstel voor een richtlijn is uiterst belangrijk, aangezien het erop gericht is een hoog beschermingsniveau te garanderen voor de gezondheid van zowel mensen als dieren. Voor dat doel zullen er bij het toezicht op de geneesmiddelenmarkt striktere procedures worden gehanteerd. Er moeten meer geneesmiddelen beschikbaar komen, en er moet een interne markt voor geneesmiddelen worden geschapen. Tot slot moeten de doelstellingen en werkwijzen van het Europees bureau voor geneesmiddelenbeoordeling met het oog op de uitbreiding van de EU bijgesteld worden. Over die doelstellingen zijn we het wel eens, en dat geldt ook voor het idee om ervoor te zorgen dat patiënten overal in de gemeenschap sneller gebruik kunnen maken van geneesmiddelen die nieuwe actieve ingrediënten bevatten en sneller en veiliger werken. We zijn het evenwel oneens met een aantal concrete details van deze verordening, en mijn stemgedrag aangaande die details is daar een uitdrukking van. Heel belangrijk is de vraag in welke mate de verlening van vergunningen voor geneesmiddelen nu wel of niet geheel gecentraliseerd bij de EMEA moet worden ondergebracht. Ik wil graag aangeven dat ik er - net als de meerderheid binnen de vakcommissie - een voorstander van ben om de nationale agentschappen de bevoegdheid te verlenen vergunningen uit te geven voor geneesmiddelen voor menselijk gebruik die een nieuwe actieve substantie bevatten. Ik ben tegen meer centralisatie. Dat zou niet goed zijn. Ik ben er dus voor dat men de keuze krijgt een gecentraliseerde, dan wel een nationale procedure te volgen. Een vergunning volgens die laatste procedure zou dan eventueel kunnen worden aangevuld met een procedure voor wederzijdse erkenning.

Meijer (GUE/NGL)
Geneesmiddelen zijn handelswaar waaraan geld wordt verdiend. Daarom is het beoordelen van het gebruik ervan geen zaak van neutrale techniek. Concurrerende bedrijven en concurrerende methodes hebben belang bij wetgeving die ertoe leidt dat zo veel mogelijk van de eigen producten kan worden afgezet en dat anderen uit de markt worden gestoten. Zij wensen overconsumptie van het eigen product en uitsluiting van alternatieven. Terecht wil de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbeleid, anders dan de Europese Commissie, geen publieksreclame voor geneesmiddelen tegen aids, astma en suikerziekte. Producenten en gebruikers van alternatieve geneesmiddelen, en ook artsen die aan die middelen de voorkeur geven, vrezen dat de voorgestelde regels vooral in het voordeel zullen werken van de chemische industrie, en in het nadeel van natuurlijke middelen. Dat zijn soms eeuwenoude middelen die volgens de gebruikers goed werken, maar waarvan nooit wetenschappelijk is vastgesteld hoe ze werken. Voor zover ze niet schadelijk zijn en hun samenstelling bekend is verdienen ze het voordeel van de twijfel. Schadelijke en ondeugdelijke middelen die slechts worden geproduceerd om geld te verdienen moeten wel worden verboden, maar er is geen enkele reden om de farmaceutische industrie een monopoliepositie te geven. Ik stem daarom tegen de voorstellen van de industrie en voor die welke verdedigd worden door groepen artsen en gebruikers.

Sacrédeus en Wijkman (PPE-DE)
Wij hebben besloten de amendementen te steunen die het gemakkelijker maken om generieke geneesmiddelen, dat wil zeggen goedkope imitaties, eerder op de markt te brengen en daarmee de steeds stijgende kosten voor geneesmiddelen te drukken, die in Zweden in de jaren ´90 jaarlijks met 10% toenamen.
De registratieprocedure voor generieke geneesmiddelen moet vereenvoudigd worden, zodat generieke geneesmiddelen onmiddellijk op de markt gebracht kunnen worden als de tien jaar verstreken zijn nadat er voor het referentiegeneesmiddel de eerste keer een vergunning is verleend. Met de vervaardiging van generieke geneesmiddelen kan dan voor het einde van de voornoemde periode van tien jaar begonnen worden. Om die reden hebben wij ook tegen de amendementen gestemd die kleine veranderingen in het oorspronkelijke geneesmiddel willen beschermen en daardoor de marketing van generieke geneesmiddelen bemoeilijkt.
Ook zijn wij ervan overtuigd dat het huidige verbod op directe reclame voor geneesmiddelen aan het publiek gehandhaafd moet blijven. Patiënten hebben behoefte aan betrouwbare informatie van een onafhankelijke bron.

Whitehead (PSE)
Namens de Britse labour-delegatie wil ik met betrekking tot de voorstellen in het verslag-Grossetête over veterinaire geneesmiddelen verklaren dat volgens ons de Commissie de huidige praktijk in het Verenigd Koninkrijk en Ierland zou moeten overnemen. In deze landen mag gediplomeerd personeel in gevallen waarin de hulp van een dierenarts voor een veilig en effectief gebruik niet noodzakelijk wordt geacht, een aantal veterinaire geneesmiddelen toedienen zonder dat daar een recept voor nodig is. Dit werkt al vele jaren heel effectief en dit heeft ook niet tot problemen geleid op het gebied van de veiligheid van de consumenten of de gebruikers van dergelijke geneesmiddelen.
Wij zijn ook van mening dat er elke vijf jaar een herkeuring van al die geneesmiddelen dient plaats te vinden en dat er geen vergunningen voor onbepaalde tijd verleend moeten worden. Het standpunt van de Commissie dat alle nieuwe werkzame stoffen voor producten voor diergeneeskundig gebruik op basis van een gecentraliseerde procedure goedgekeurd moeten worden, kunnen wij niet steunen. Dit zou een aanzienlijke negatieve invloed op de ontwikkeling van nieuwe producten voor lokale diersoorten/omstandigheden hebben. Daarnaast zouden de problemen wat de beschikbaarheid van dergelijke geneesmiddelen betreft alleen maar groter worden. Daarom moet de flexibiliteit gehandhaafd blijven.

Fatuzzo (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, de gepensioneerden die ik tot mijn eer hier mag vertegenwoordigen in het Europees Parlement, zijn er zeer voldaan over dat ik voor dit document heb gestemd. Zij wachten met spanning op een grondwet voor Europa. Voor hen is het belangrijk dat Europa een grondwet krijgt, of een grondhandvest dat als grondwet kan fungeren en waarop een ieder die onrechtvaardig wordt behandeld een beroep kan doen. Onrechtvaardige behandeling komt helaas maar al te vaak voor, zowel op jonge als op oude leeftijd, en in alle landen van de wereld. Het is echter vooral voor ouderen pijnlijk het slachtoffer daarvan te moeten worden. In het Handvest staat dat de rechten van de ouderen door Europa worden gerespecteerd. Daarom wachten de ouderen en de gepensioneerden van heel Europa met spanning af dat het Handvest onderdeel wordt van de grondwet van de Europese Unie.

Hager (NI).
Mijnheer de Voorzitter, ik droomde dat de dochter van collega Fatuzzo mijn zoon opbelde, die eveneens rechten studeert. Zij vroeg hem of hij het eens is met mijn stemgedrag inzake het verslag-Duff. Ik kan het antwoord niet reproduceren omdat ik enigszins ontdaan wakker werd. Daarom wil ik graag uitdrukkelijk verklaren dat wij met dit verslag hebben ingestemd, hoewel sommige problemen volgens mij net omgekeerd zijn. Ik verschil met de rapporteur met name van mening over het volgende: ik denk dat het probleem van een mogelijk divergerende rechtspraak door de hoogste gerechten in zaken waarin grondrechten in het geding zijn, niet is opgelost. Als voormalig raadsheer weet ik waarover ik praat. Toch prevaleert de verankering van de grondrechten en daarom is ons oordeel over het geheel positief.

Ahern (Verts/ALE).
Mijnheer de Voorzitter, het verslag van de heer Duff stemt mij tot tevredenheid. Het is belangrijk dat wij het Handvest van de grondrechten in de bestaande EU-Verdragen integreren, maar ik hoop tevens dat het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens niet slechts in de rechtssystemen van de afzonderlijke lidstaten, maar ook binnen de EU als geheel als vaste norm zal worden geïntegreerd.
Het is ondenkbaar dat een moderne grondwet van de Europese Unie - dat is waar de Conventie over de toekomst van Europa zich thans mee bezighoudt - geen bindend Handvest van de rechten van de mens zou bevatten. Indien de Conventie een ontwerp van een grondwet zonder dat Handvest overlegt, is dat in mijn optiek een schande. Het Handvest geeft de instellingen van de Europese Unie namelijk niet méér rechten, maar beperkt juist de bevoegdheden van de EU-instellingen, omdat zij de mensenrechten uitdrukkelijk dienen te respecteren.
Het Handvest dient juridisch bindend te zijn en moet krachtens het Europees recht gehandhaafd kunnen worden. Het is niet, zoals de rapporteur zei, een vervanging van de grondrechtensystemen van de lidstaten, maar een aanvulling daarop.

Alavanos (GUE/NGL)
Het is onvoorstelbaar dat de Europese Unie een grondwet opstelt zonder daarin bepalingen op te nemen voor de rechten van de burgers. Daarom moet bij de afsluiting van de werkzaamheden voor de herziening van de Verdragen betreffende de Europese Unie, en nog voor de toetreding van de nieuwe landen, besloten worden het Handvest van de grondrechten grondwettelijke geldigheid te verlenen en in de constitutionele teksten van de Europese Unie op te nemen. Op die manier zal het Handvest juridisch bindend worden en kunnen worden ingeroepen voor zowel het Europees Hof van Justitie als de nationale rechtbanken. Ik ben het weliswaar eens met het desbetreffende standpunt van de Commissie constitutionele zaken maar niet met de rapporteur die het Handvest onveranderd wil laten. Veeleer moet dit verder worden uitgediept en moet het toepassinggebied daarvan worden uitgebreid, daar dit wat de bescherming van de rechten betreft ver achter blijft bij de grondwetten van bijna alle Europese landen.

Alyssandrakis (GUE/NGL)
Twee jaar geleden hebben wij tijdens de discussie over het Handvest van de grondrechten gezegd dat dit een nutteloos en zelfs gevaarlijk document was. Daarbij baseerden wij ons op het feit dat de inhoud daarvan ver achter bleef bij de internationale verdragen en bij talrijke grondwetten van EU-lidstaten. Toen al hebben wij voorspeld dat deze tekst de kern zou worden van een toekomstige grondwet van de EU en deze grondwet de kroon zou zijn op het streven naar een federatie.
Onze voorspellingen zijn uitgekomen. De EU wordt met behulp van het 'terrorisme? steeds autoritairder. Zij moderniseert haar wapenarsenaal (Europese antiterreurwetgeving, Europees arrestatiebevel, Europees leger en Europese politie) opdat zij in staat is op te treden als verzet uitbreekt tegen haar beleid. Het 'sociaal? model is welbekend bij de werknemers: flexibilisering van de arbeid, verdeling van de werkloosheid, afbraak van het sociaalzekerheidsstelsel en het pensioenwezen, privatisering van gezondheid en onderwijs.
De voorstanders van het Handvest, met inbegrip van de rapporteur die van mening is dat dit geen enkele correctie behoeft, hebben kennelijk geen flauw benul van wat de honderdduizenden demonstranten willen die tijdens elke topconferentie de straat op gaan om te protesteren tegen het volksonvriendelijk en monopolievriendelijk systeem dat wordt opgebouwd. Zij interesseren zich kennelijk alleen voor de opname van het Handvest in de Verdragen en oefenen druk in die richting uit opdat dit Handvest bindend wordt voor de instellingen van de EU en de lidstaten. Dit zal leiden tot een nog conservatiever en autoritairder institutioneel kader en zal de grondwettelijk vastgelegde rechten van de werknemers totaal onderuit halen.
Daarom hebben de Europese afgevaardigden van de Communistische Partij van Griekenland tegen dit verslag gestemd.

Andersson, Färm, Hedkvist Petersen, Hulthén en Karlsson (PSE)
Wij hebben voor het verslag gestemd, omdat wij in beginsel de opneming van het Handvest in het toekomstige Verdrag (grondwet) steunen. Onze goedkeuring moet echter gezien worden in het licht van de volgende aspecten.
In het verslag worden maatregelen voorgesteld om de rechtstreekse toegang tot het Gerecht van eerste aanleg te verbeteren. Deze formulering interpreteren wij als een direct recht voor personen om het Handvest in te roepen voor het Gerecht van eerste aanleg. Dit zou een onverstandige maatregel zijn, daar het daarmee mogelijk zou worden om vrijwel ieder besluit van de EU (gezien de omvang van het Handvest) door de rechter te laten toetsen. Wij hebben liever een systeem dat lijkt op het huidige recht om beroep aan te tekenen bij het Hof van Justitie: de rechten van het Handvest worden indirect toegepast, via het recht van de nationale rechtbanken om zich te wenden tot het Hof van Justitie.
In het verslag wordt een rigide houding aangenomen ten opzichte van de wijzigingen in de horizontale bepalingen van het Handvest. Wij vinden het juist billijk om ook inhoudelijke wijzigingen van de bepalingen te accepteren, omdat het naar onze mening lastig wordt het Handvest een bindende status te geven en een in de praktijk goed functionerende wettelijke toepassing mogelijk te maken. Wat dit betreft zijn wij het eens met de werkgroep van de Conventie.
In het algemeen willen wij ook benadrukken dat een bindend Handvest in geen enkel opzicht het cao-model van de arbeidsmarkt in de Noordse landen mag ondermijnen.

Berthu (NI)
Het verslag-Duff, waarin gevraagd wordt om opneming van het Handvest van de grondrechten in een Europese grondwet, is met ruime meerderheid van stemmen aangenomen, ondanks onze tegenstem. Worden de conclusies van het verslag in een later stadium, na de Intergouvernementele Conferentie, daadwerkelijk overgenomen, dan zal in het hart van de Europese instellingen een tegenstrijdigheid ontstaan waarvan de negatieve effecten niet lang op zich zullen laten wachten.
Toevallig hebben we hier eergisteren nog gediscussieerd over de begrotingsregels van het Stabiliteitspact, en uiteindelijk waren veel sprekers het met Romano Prodi eens dat dit een dom want veel te rigide kader is. Als we het Handvest integreren in de Verdragen, creëren we dan niet gewoon een vergelijkbaar kader, ditmaal op het gebied van de politieke rechten? We zouden al snel tot de ontdekking komen dat dit rigide Handvest niet beter op een Unie van verschillende volken afgestemd is als het huidige Stabiliteitspact op de begrotingsrealiteit.
En dus vervalt onze Vergadering weer in dezelfde fout, zelfs wanneer ze met eigen ogen kan vaststellen hoe nadelig een teveel aan rigiditeit uitpakt, verblind als ze is door dat vertekenend perspectief van waaruit ze altijd opereert: de ultieme doelstelling van het realiseren van een superstaat.
De delegatie van de MPF heeft van haar kant een voorstel gedaan voor een totaal nieuw verdrag voor Europa, een verdrag dat sterk zou verschillen van de grondwet van een superstaat, aangezien daarin erkend zou worden dat tussen de soevereine nationale democratieën flexibele betrekkingen dienen te bestaan.

Caudron (GUE/NGL)
Ik behoor tot degenen die de opstelling, goedkeuring en afkondiging, in het jaar 2000, van het Handvest van de grondrechten met grote instemming hebben begroet, ook al moet men blijven strijden - en ik hoop en probeer dat ook altijd te doen - om nog meer te bereiken op het gebied van de burgerlijke, sociale en mensenrechten. Wanneer je de artikelen van ons Handvest goed doorleest, dan begrijp je onmiddellijk dat het hier gaat om een belangrijk document, een document dat geldt voor de vijftien lidstaten van dit moment en voor de 25 lidstaten in de nabije toekomst.
Met deze tekst komt eindelijk het Europa van de burger een stap naderbij!
Daarom zou ik, als voorvechter van een Europese grondwet, net als de rapporteur graag zien dat ons Handvest van de grondrechten geïntegreerd werd in die grondwet.
Dat neemt niet weg dat ik zeer kritisch sta tegenover het huidige Europa, dat op economisch gebied te liberaal is en zich te toegeeflijk opstelt jegens de financiële markten en de beurzen, en op politiek gebied te weinig weerstand biedt tegen de Verenigde Staten bij het zoeken naar oplossingen voor de grote wereldproblemen.
Met een Europese grondwet waarin het Handvest van de grondrechten is geïntegreerd zullen we mijns inziens echter hét middel in handen hebben om vooruitgang te boeken op de weg naar een fundamentele hervorming van het huidige, in mijn ogen weinig tevredenstellende Europa.

Figueiredo (GUE/NGL)
Wij zijn tegen dit verslag. Het is enorm ambitieus, alhoewel het betrekking heeft op een tekst die bij de bescherming van de grondrechten lang niet ver genoeg gaat. Enige voorbeelden:
het idee om het Handvest van de grondrechten in de Verdragen op te nemen en bindend te verklaren. Die tekst zou dan deel moeten uitmaken van de constitutionele bepalingen van een nog vast te leggen 'Europese Grondwet?;
het idee om een juridisch instrument in het leven te roepen waaraan de nationale grondwetten van de lidstaten zoveel mogelijk ondergeschikt zouden moeten worden gemaakt. In het verslag wordt keer op keer ontkend dat dit de bedoeling zou zijn, maar we kunnen wel vaststellen dat geprobeerd wordt de communautaire bevoegdheden op een aantal gebieden uit te breiden.
Dit verslag voert een pleidooi voor de opname van het Handvest in een toekomstige 'grondwet?. Erger nog, men wil de inhoud van dat Handvest tel quel handhaven, terwijl de wijze waarop de grondrechten in het Handvest zijn geformuleerd in de praktijk een stap terug betekenen ten opzichte van de manier waarop deze zelfde grondrechten vastgelegd zijn in de nationale grondwetten - bijvoorbeeld de Portugese - of de Europese verdragen die door de lidstaten van de Europese Unie ondertekend zijn.
Tot slot zijn we het oneens met het pleidooi voor de in de toekomst te hanteren procedure voor de wijziging van het Handvest. In de praktijk komt dit neer op een permanente 'conventie? (of een nieuwe instelling, een 'congres?), of andere zogenaamde grondwetswijzigende mechanismen, met bevoegdheden die opnieuw verder gaan dan de bestaande exclusieve bevoegdheden waarover de lidstaten (regeringen en parlementen) beschikken met betrekking tot de wijziging van de Verdragen.

Meijer (GUE/NGL)
Alle mensen hebben recht op bescherming tegen bestuurlijke willekeur en tegen uitbuiting door bevoorrechten. In een samenleving die uitgaat van de gelijkwaardigheid van allen èn van het recht op individuele verscheidenheid zijn juridisch afdwingbare individuele en sociale grondrechten onmisbaar. Het in 2000 geproduceerde Handvest van de grondrechten van de EU reikt minder ver dan sommige bepalingen in de grondwetten van de lidstaten, of het Europees Sociaal Handvest en het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden van de Raad van Europa, dat van toepassing is op een groter gebied dan alleen dat van de EU. Daarom is het onjuist om een goede regeling van de grondrechten gelijk te stellen aan een document dat niet meer is dan het discussieresultaat van een conventie die zonder stemming de grootste gemene deler van uiteenlopende wensen in kaart heeft gebracht. Een zwaardere status voor het Handvest kan leiden tot twee nogal tegenstrijdige resultaten, namelijk tot meer propagandamogelijkheden voor de EU en tegelijk tot minder waarborgen voor de rechten van de inwoners van de EU-landen. Daarom vind ik het voorstel om toetredingsonderhandelingen te beginnen om partij te worden bij het EVRM het meest positieve deel van dit verslag. Waarom nemen we niet meteen het EVRM in plaats van het Handvest ?

Pasqua (UEN)
Ik ben een fel tegenstander van het idee van een Europese grondwet. Dat vooronderstelt zoiets als een 'Europees volk?, en dat bestaat op dit moment gewoon niet. We kennen enkel de volkeren van de lidstaten. Daarom keur ik dit verslag af.
Dit Handvest, dat onder zeer twijfelachtige omstandigheden opgesteld is, heeft geenszins tot doel de bescherming van de mensenrechten in de communautaire rechtsorde te versterken - dat is slechts een voorwendsel. We hebben immers al een aantal instrumenten op dat gebied: de jurisprudentie van het Europese Hof van Justitie, het Europees Verdrag voor de bescherming van de rechten van de mens en, vooral, de nationale grondwetten (waarvan de status grondig herzien zou moeten worden). Die kunnen uitstekend voor dat doel gebruikt worden.
Met dit Handvest heeft men slechts één doel voor ogen, dat trouwens ook expliciet wordt vermeld in het verslag: het Handvest moet de preambule worden van die zogenaamde Europese grondwet. Via een tekst die grote juridische betekenis zou kunnen hebben (een tekst met voorrangsstatus binnen het primair recht) en waarvan de inhoud van grote invloed zou kunnen zijn op de grondwettelijke tradities van de lidstaten wordt hier geprobeerd de nationale soevereiniteit de genadeslag toe te brengen.
Bovendien stelt de rapporteur de meest wezenlijke elementen van de nationale grondwetten onder exclusief toezicht van het Europese Hof van Justitie. Daarmee geeft hij blijk van een onacceptabel en beledigend wantrouwen jegens de lidstaten. Dit verslag is zowel naar de letter als naar de geest eenvoudigweg onaanvaardbaar.

Ribeiro e Castro (UEN)
Als aanvulling op de gedachtegang die ik tijdens mijn interventie heb ontvouwd, wil ik graag benadrukken dat dit verslag alleen door degenen die zich bij de onderliggende gedachte van de rapporteur aansluiten enthousiast kan worden onthaald. De rapporteur heeft ons die ideeën op 14 maart 2000 reeds toegelicht, toen hij over ditzelfde onderwerp zei: 'het Handvest is een gelegenheid om een moderne post-nationale maatschappij op te bouwen?. In weerwil van alle in de resolutie opgenomen verklaringen en al hetgeen hier tijdens het debat is gezegd, bestaat er nog steeds een groot risico dat een in de Verdragen opgenomen en aldus juridisch bindend Handvest meteen door een militante en 'verlichte? minderheid zal worden misbruikt. Het Handvest zal dan uit zijn lagers worden gelicht en gebruikt om de bevoegdheden van de lidstaten drastisch te beperken, vooral als het gaat om fundamentele zaken, waar de soevereiniteit en het zelfbeschikkingsrecht van de volkeren voorrang moeten krijgen. De bestaande stelsels voor de grondrechten zoals die in de lidstaten gelden, zouden dan geheel aan het Handvest ondergeschikt worden gemaakt. Het Handvest is nu reeds anderhalf jaar de facto van kracht en een aantal organen doet alsof het rechtstreeks toepasbaar is. Dat geeft toch wel aan hoe gevaarlijk deze ideeën zijn. Het is dan ook te betreuren dat het Parlement zich bij deze onzin aansluit en nalaat op overtuigende wijze zijn stem te verheffen om de rechtsstaat en de in het Verdrag vastgestelde regels te verdedigen.

Schörling (Verts/ALE)
Ik heb voor het verslag over het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en zijn toekomstige status gestemd.
Ik ben voor de opneming van het Handvest in het Verdrag. Daarentegen ben ik tegen de gedachtegang dat de Europese Unie zou moeten beschikken over een eigen rechtspersoonlijkheid of dat het Handvest een stap op weg is naar een EU-staat.

Stockton (PPE-DE)
Aangezien het Handvest klaarblijkelijk in staat is om op een bepaalde manier zijn eigen bevoegdheden en beperkingen (om preciezer te zijn eigenlijk een gebrek aan beperkingen) vast te stellen, is het noodzakelijk om eerst een aantal fundamentele vragen te beantwoorden voordat het Handvest verder ontwikkeld mag worden.
Hoewel het op zich terecht en gepast is dat een wetgevend orgaan als de Europese Unie minimumnormen in acht moet nemen over wat er in een beschaafde samenleving aanvaardbaar is, wordt er geen vooruitgang geboekt indien de tenuitvoerlegging van het Handvest zo verloopt als in dit verslag wordt uiteengezet.
Wat moet er gebeuren indien het Europese Hof van Justitie en het Europese Hof voor de rechten van de mens tegenstrijdige jurisprudentie ontwikkelen? Welk Hof heeft dan voorrang? Wie heeft - behalve natuurlijk de advocatuur - nog meer baat bij het mogelijke forum-hoppen in de toekomst?
Hoe kan in een juridisch bindend document beweerd worden dat alle rechten gelijk zijn? Alsof er geen verschil zou zijn tussen het recht op leven en het recht om te staken! Zijn veel van deze kwesties eigenlijk niet veel meer politiek van aard in plaats van dat het fundamentele wettelijke rechten betreft?
Had commissaris Byrne geen gelijk toen hij zei dat kwesties op het gebied van onderwijs, gezondheid en huisvesting - en de bijbehorende financiële consequenties - beter aan gekozen politici dan aan rechters overgelaten kunnen worden?

Theorin (PSE)
In het verslag wordt voorgesteld om het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie bindend te maken. Een bindend Handvest dat zo´n breed gebied bestrijkt, is een stimulans voor verdere integratie en supranationaliteit. Het Hof van Justitie zou meer bevoegdheden moeten krijgen om uitspraken te doen over mensenrechtenzaken. Met een primairrechtelijk Handvest wordt in beginsel een opening geboden voor secundair recht (verordeningen en richtlijnen) dat gebaseerd is op het Handvest. Ik deel de afwijzing van het Zweeds parlement van een bindend Handvest en vind dat de Europese Unie daarentegen alleen moet toetreden tot de Europese Conventie. Dit is de reden waarom ik het voorstel niet kan steunen.

De Voorzitter.
Hiermee zijn de stemverklaringen beëindigd.
(De vergadering wordt om 13.29 uur onderbroken en om 15.00 uur hervat)

De Voorzitter.
Aan de orde zijn de verklaringen van de Raad en de Commissie over de strijd tegen het terrorisme.
Ik geef nu het woord aan minister Haarder, die zal spreken namens de Raad.

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, toen men mij vroeg een verklaring over dit onderwerp voor te bereiden, wisten wij nog niet hoe bedroevend actueel het zou worden. Wij behandelen dit onderwerp in de schaduw van de verschrikkelijke terreuraanslag op Bali van 12 oktober, waarbij meer dan 200 mensen zijn omgekomen. Het was een totaal onbegrijpelijke ramp, die aantoonde dat we de terreurdreiging nog steeds zeer ernstig moeten opvatten. Wij mogen onszelf niets wijsmaken: de strijd tegen het terrorisme wordt lang en hardnekkig.
De laatste keer dat ik het Parlement toesprak over het terrorisme was op 11 september van dit jaar, toen wij samen de terreuraanslag op de VS herdachten. Toen zei ik dat de VS het doelwit van een aanslag waren geworden, omdat het een groot land is, dat de Westerse democratie, vrijheid en verdraagzaamheid verdedigt, maar dat ook wij het doelwit van de aanslag hadden kunnen zijn. De onverwachte aanslag op Bali toont aan dat geen enkel land veilig is. De terroristen hebben de vele voordelen van de globalisering misbruikt voor hun onmenselijk en wreed spel. De strijd tegen het terrorisme is een wereldwijde strijd, waar een goede samenwerking tussen de EU en de VS een onontbeerlijke voorwaarde voor succes is.
Tot nog toe hebben wij kunnen vaststellen dat de terroristen er met de aanslagen niet in geslaagd zijn de westerse democratieën te verdelen, mocht dat hun bedoeling zijn geweest. Ze hebben precies het tegenovergestelde bereikt. Dat moet voor ons allen de leidraad zijn in de toekomst. Daarom is de rol van de EU buiten haar grondgebied in de terreurbestrijding een zeer belangrijk element.
Wat heeft de EU sinds 11 september 2001 gedaan en was het efficiënt?
De EU heeft na de ramp vorig jaar op politiek vlak zeer snel en slagvaardig gereageerd. Eerst met een sterke verklaring van de staatshoofden en regeringsleiders, waarin duidelijk werd gemaakt dat de EU alles in het werk zal stellen om de verantwoordelijken van de aanslag ter verantwoording te roepen en te straffen. De EU onderstreepte ook dat de Amerikaanse regering en het Amerikaanse volk konden rekenen op de solidariteit van de EU en op samenwerking in de toekomstige strijd tegen het terrorisme. Dat blijven wij doen. De EU liet het niet bij woorden alleen. Op 21 september namen de staatshoofden en regeringsleiders een actieplan aan dat de ruggengraat van de EU-acties werd. De lijst met resultaten is indrukwekkend.
Een belangrijk punt op deze lijst was de versterking van de politiële en justitiële samenwerking, in het bijzonder met de invoering van een Europees arrestatiebevel, met de vaststelling van een gemeenschappelijke definitie van terroristische handelingen en met gemeenschappelijke opsporingsteams. Op deze gebieden heeft de EU enorme vooruitgang geboekt en werd de betreffende wetgeving snel aangenomen.
Wij hebben ook eensgezindheid bereikt over een besluit betreffende de bevriezing van activa en bewijsmiddelen. Hiermee zullen regels worden vastgesteld voor de erkenning en uitvoering van bevriezingsorders op het grondgebied van een lidstaat wanneer deze door een gerechtelijke autoriteit in een andere lidstaat zijn uitgevaardigd. Ook dat zal het bemoeilijken om in de lidstaten terrorist te zijn. Daarnaast zijn wij onderhandelingen met de VS begonnen over een samenwerkingsovereenkomst betreffende de uitlevering en wederzijdse rechtsbijstand in strafzaken, en wij hebben goede hoop dat we nog voor het eind van dit jaar een overeenkomst tussen Europol en de VS over de uitwisseling van persoonsgegevens kunnen sluiten. Al bij al mogen we zeggen dat de EU gedaan heeft wat we verwacht hadden, en zelfs meer.
Een ander belangrijk punt is een efficiënt verbod op de financiering van het terrorisme. Reeds in december 2001 werd de vereiste wetgeving voor de tenuitvoerlegging van resolutie 1373 van de Veiligheidsraad aangenomen.
Dit betekent een belangrijke hinderpaal voor de financiering van terroristische handelingen, die de navelstreng vormt voor het internationaal terrorisme.
Daarnaast is er een aantal initiatieven genomen op het gebied van luchtvaartveiligheid.
Over het algemeen kunnen wij tevreden en trots zijn over onze aanpak van het terrorisme. Het is moeilijker geworden terrorist te zijn en terroristische daden te verrichten in de lidstaten. Onze burgers hebben nu meer veiligheid en bescherming. Kunnen wij een terreuraanslag in de toekomst uitsluiten? Neen, dat is onmogelijk en om dezelfde reden moeten wij de strijd met nieuwe energie verder zetten. Dit geldt zowel voor de klopjacht op terroristen, waar ze zich ook bevinden, als voor de doelgerichte hulp die wij moeten verlenen om de onderliggende oorzaken van het terrorisme uit te roeien.
Hebben wij de rechtszekerheid van de burger in gevaar gebracht? Voor ons als politici is het een fundamenteel politiek dilemma: is een beperking van onze vrijheid aanvaardbaar om onszelf tegen het terrorisme te beschermen? Zijn wij een Big Brother-samenleving aan het creëren doordat wij onze vrijheid en veiligheid willen beschermen? Waar ligt de grens? Ik denk dat we in een citaat van de beroemde liberale filosoof, Karl Popper, raad vinden: "In een samenleving moet tolerantie de intolerantie verdrijven, anders wordt de tolerantie vernietigd door de intolerantie". Deze visie vind ik ook terug in de ontwerpresolutie van het Parlement, waarin onderstreept wordt dat een stevige aanpak noodzakelijk is om te verhinderen dat de terroristen winst halen uit hun wreedheden. Het voorzitterschap staat volledig achter het in de resolutie verwoorde principe dat terreur niet beloond mag worden.
Naar mijn mening hebben we het juiste evenwicht gevonden. Voorts is het voorzitterschap van oordeel dat intern in de EU bijkomende maatregelen tegen het terrorisme noodzakelijk zijn.
Het Deens voorzitterschap verleent de bestrijding van het terrorisme de hoogste prioriteit. Tot nog toe was de aanpak vooral gericht op de externe rol van de EU. Uiteraard willen wij werk maken van de tenuitvoerlegging van de interne maatregelen.
Het Deense voorzitterschap streeft naar vooruitgang bij de integratie van terrorismebestrijding in alle aspecten van het buitenlands EU-beleid. Naast een versterking van de internationale rol van de EU, via meer aandacht voor terrorismebestrijding in het buitenlands beleid van de EU en een systematische beoordeling van de bijdrage van derde landen aan de strijd tegen het terrorisme, hebben wij de ambitie een vaandeldrager te zijn in de VN en andere internationale fora. De instandhouding van een internationale antiterreurcoalitie en de samenwerking met de VS zijn een noodzaak. Andere aspecten zijn het sluiten van een algemeen verdrag inzake terrorismebestrijding en de wereldwijde tenuitvoerlegging van de 12 bestaande internationale verdragen inzake de bestrijding van bepaalde terroristische handelingen.
Met de conclusies van de Raad van 22 juli 2002 over de externe actie van de EU tegen het terrorisme, is een nieuw hoofdstuk geopend in de strijd tegen het terrorisme. Voortaan zal de EU in overeenkomsten met derde landen meer rekening houden met de acties die deze landen tegen het terrorisme ondernemen en zal ze een meer doelgerichte dialoog en indien nodig een scherpere dialoog met derde landen voeren. Er is ook besloten specifieke maatregelen te treffen om derde landen te helpen bij de naleving van hun verplichtingen overeenkomstig resolutie 1373 van de Veiligheidsraad en ons op een kleiner aantal landen te concentreren opdat in samenwerking met het VN-antiterreurcomité een proefproject kan worden opgestart. Dit is namelijk bedoeld voor de landen die zich politiek bereid tonen de VN-resoluties na te leven, maar er niet toe in staat zijn. Het Deens voorzitterschap hoopt op deze laatste gebieden al vooruitgang te kunnen boeken door een of twee pilootprojecten op te starten.
Een nauwkeurige en uitgebreide risicobeoordeling is echter noodzakelijk om de inhoud van de overeenkomsten met derde landen opnieuw te kunnen evalueren en eventueel de politieke dialoog te verscherpen en hulp aan derde landen te overwegen. Het Deens voorzitterschap heeft de analyse van individuele landen en regio's dan ook als prioriteit beschouwd. Deze werkzaamheden schieten goed op. Wij verwachten dat de vereiste analyses spoedig klaar zullen zijn.
Wij zullen onze gesprekspartners in derde landen de boodschap sturen dat hun aanpak van de terreurbestrijding van doorslaggevend belang zal zijn voor hun betrekkingen met de EU. Het verheugt mij dan ook dat dit idee in de ontwerpresolutie terug te vinden is.
De EU mag zeker trots zijn op de stappen die ze heeft genomen na de terreuraanslag van 11 september. Wij hebben ons aan de VN-resoluties aangepast op een manier die de rechtszekerheid van de burgers niet in het gedrang brengt.
Nu moeten we naar de toekomst kijken en de internationale rol spelen die van ons verwacht wordt. Wij moeten de antiterreurcoalitie en een nauwe samenwerking met onze partners die ons het meest na staan, in stand houden, vooral met de VS. Dan is er hoop op succes. Ik hoop daarom dat het Parlement het geschetste beleid zal blijven steunen en ik dank de beide commissarissen voor de samenwerking op dit gebied.
Vitorino
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de fungerend voorzitter van de Raad, dames en heren afgevaardigden, de tragische gebeurtenissen in Indonesië van onlangs geven aan dat het terrorisme, een blinde, laffe misdaad, nog lang niet uitgeroeid is, ondanks de inspanningen die de internationale gemeenschap in het algemeen en de Europese Unie in het bijzonder het afgelopen jaar geleverd hebben.
Dat moet ons sterken in de gedachte dat we zonder ophouden moeten blijven strijden tegen deze terreur, met alle middelen die ons ter beschikking staan en op wereldwijde schaal. In die strijd vervult de Unie een vooraanstaande rol, zoals minister Haarder zojuist zeer overtuigend heeft uiteengezet.
Onze reactie op het terrorisme is gebaseerd op het streven de Europese Unie en de lidstaten snel in staat te stellen doeltreffender samen te werken, een en ander onder volledige eerbiediging van onze democratische principes, teneinde te komen tot een betere bescherming van de fundamentele vrijheden en de rechtsstaat.
Verder kunnen we vaststellen dat de snelle reactie van de Europese Unie na de aanslagen van 11 september vooral mogelijk is gemaakt door de synergie tussen onze instellingen: het Parlement, de Commissie en de Raad. Dezelfde synergie is naar voren gekomen bij de uitwerking van een pijleroverstijgende aanpak waarmee een antwoord geboden kan worden op de enorme uitdaging van het terrorisme, of het nu gaat om het internationale terrorisme of om het terrorisme binnen de grenzen van iedere afzonderlijke lidstaat.

Ik zal niet ingaan op de resultaten die reeds behaald zijn met de tenuitvoerlegging van de strategie waartoe een jaar geleden besloten is. Laat ik enkel vermelden dat de Unie op basis van de voorstellen van de Commissie een gemeenschappelijke definitie van terrorisme heeft aangenomen, de sancties voor terroristische daden heeft geharmoniseerd en een Europees arrestatiebevel heeft ingevoerd. Deze instrumenten blijken nuttig te zijn bij de besprekingen over het wereldwijd verdrag tegen het terrorisme, waarover op dit moment onderhandeld wordt in het kader van de Verenigde Naties.
Wat de politiële samenwerking betreft zijn er belangrijke vorderingen gemaakt bij de versterking van de operationele samenwerking tussen de nationale antiterrorisme-eenheden en Europol. Deze operationele samenwerking is niet altijd even duidelijk zichtbaar, maar ze bestaat wel, en er is op dit punt veel verbeterd het afgelopen jaar.
De Commissie is zeer tevreden over de inspanningen die zijn verricht om de capaciteit voor onderzoek en analyse te vergroten, vooral waar het gaat om de beoordeling van terroristische dreigingen door Europol, en dan doel ik met name op de concrete maatregelen die genomen zijn om de informatiestroom richting Europol te vergroten, inclusief de uitwisseling van informatie tussen de politie- en inlichtingendiensten van de lidstaten. Er is veel gedaan om ervoor te zorgen dat van dit instrument voor samenwerking en analyse meer en beter gebruik wordt gemaakt.
De Commissie zelf heeft op verzoek van het Europees Parlement de Raad voorgesteld financiering uit de communautaire begroting mogelijk te maken voor activiteiten die bedoeld zijn om Europol de extra middelen te verschaffen die nodig zijn om het optreden van de lidstaten in het kader van de strijd tegen het terrorisme te versterken en te coördineren.
Wat de strijd tegen de financiering van het terrorisme in Europa betreft merk ik op dat verder gewerkt wordt aan de uitwerking van instrumenten waarmee tegoeden bevroren kunnen worden en waarmee de middelen van terroristische organisaties geblokkeerd kunnen worden, evenals aan de wederzijdse erkenning in dit verband, zodat een opdracht tot het bevriezen van tegoeden afkomstig van een rechterlijke instantie in een bepaalde lidstaat uitgevoerd kan worden in een andere lidstaat. In 2003 zal de Commissie een evaluatie verrichten van de werking van de mechanismen die zijn ingevoerd in het kader van de strijd tegen de financiële criminaliteit en tegelijkertijd een voorstel voorleggen inzake de bevriezing en confiscatie van middelen van entiteiten die geleid worden door personen die betrokken zijn bij de financiering van terroristische activiteiten. De bedoeling is ervoor te zorgen dat wettige activiteiten niet als dekmantel gebruikt kunnen worden voor het financieren van het terrorisme. Ook aan het verbeteren van de bescherming van onze buitengrenzen is hard gewerkt, en er zijn al enkele vernieuwende voorstellen gedaan, voorstellen die in de ogen van sommigen gewaagd zijn maar die mijns inziens geschikt zijn om het hoofd te bieden aan de talrijke uitdagingen waarop de Unie zich dient voor te bereiden teneinde haar stabiliteit en interne veiligheid te beschermen.
Wat het extern beleid betreft zal ik niet op de details in te gaan; dat zal commissaris Patten zodadelijk doen. Wel wil ik wijzen op de goede samenwerking met de Verenigde Staten. De strategische samenwerkingsovereenkomst tussen Europol en de Verenigde Staten, op basis waarvan strategische informatie alsmede verbindingsofficieren uitgewisseld kunnen worden, is een goed voorbeeld van die samenwerking. Op dit moment wordt gewerkt aan uitbreiding van die samenwerking tot politieniveau, via gerechtelijke samenwerking in het kader van Eurojust. Ook de akkoorden waarover thans onderhandeld wordt, of het nu gaat om de uitwisseling van persoonlijke gegevens, uitlevering of wederzijdse bijstand, zullen een zeer belangrijke rol spelen. De Commissie is verheugd over het feit dat in de opdrachten die ze van de Raad heeft gekregen de eis is opgenomen dat onze waarden en onze rechtsbeginselen ten volle geëerbiedigd worden in die toekomstige samenwerkingsovereenkomsten.
Ik wil er echter nogmaals op wijzen - voorzover dat nog nodig is - dat het bij de strijd tegen het terrorisme niet enkel gaat om de bescherming van onze principes, maar ook en vooral om de bescherming van onze medeburgers en om de garantie dat solidariteit tot uitdrukking komt wanneer het ongeluk toeslaat. Ik wil daarom ook vermelden dat de Commissie vorige week voorgesteld heeft schadevergoeding mogelijk te maken voor alle slachtoffers van criminaliteit en terroristische daden in de Europese Unie die lichamelijke of materiële schade geleden hebben. Voor die schadevergoeding zou een minimumnorm vastgesteld moeten worden. Solidariteit en preventie zijn begrippen die ook centraal staan bij de zeer concrete initiatieven die op het gebied van de veiligheid van de luchtvaart en de civiele bescherming gelanceerd zijn om de coördinatie en samenwerking tussen de lidstaten te verbeteren. Daarbij gaat het ook om kwesties inzake de volksgezondheid en de bescherming van openbare voorzieningen die van wezenlijk belang zijn voor het functioneren van de samenleving, zoals watervoorziening en elektriciteits- en kerncentrales.
Op 27 en 28 oktober aanstaande zullen tijdens een oefening inzake civiele bescherming op Europese schaal voor het eerst de gevolgen nagebootst worden van een terroristische aanslag met nucleaire en chemische middelen, teneinde het nieuwe toezichts- en informatiecentrum te testen dat de Commissie heeft opgezet. Daar mag het niet bij blijven, en daar zal het ook niet bij blijven. De preventie en de bestrijding van terrorisme vragen meer dan ooit om versterking van de Unie als een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid. Dat is een van de kernthema's van onze werkzaamheden binnen de Conventie over de toekomst van Europa. In dit verband zal de Commissie voorstellen inzake institutionele hervormingen voorleggen die erop gericht zijn de Unie alle middelen in handen te geven die nodig zijn om op doortastende en doeltreffende wijze het hoofd te bieden aan de uitdagingen van dit moment en, vooral, aan de uitdagingen van de toekomst.
Patten
Mijnheer de Voorzitter, het verheugt mij dat mij de mogelijkheid wordt geboden om een bijdrage aan dit debat te leveren. Zowel de fungerend voorzitter als mijn vriend en collega de heer Vitorino hebben opgemerkt dat uit de recente gebeurtenissen in Indonesië duidelijk blijkt dat de dreiging van terroristische aanslagen op de internationale gemeenschap nog steeds erg reëel is, ondanks de enorme inspanningen die wij ons het afgelopen jaar getroost hebben om die bedreiging te verminderen. Ons medeleven en onze condoleances gaan uit naar al degenen die dierbaren verloren hebben of die ernstige verwondingen op Bali hebben opgelopen. Wij denken daarbij met name aan onze vrienden in Australië en wij beloven hen dat we zullen onderzoeken hoe wij kunnen samenwerken bij de bestrijding van het terrorisme in al zijn uitingsvormen. Wij sturen binnenkort een trojka op hoog niveau naar Indonesië om te bespreken wat onze bijdrage aan die campagne zou kunnen zijn. Die trojka gaat vervolgens naar Australië om ervoor te zorgen dat deze bijdrage zo optimaal mogelijk zal zijn, waarbij we ook met de Australiërs zullen samenwerken.
De Europese Unie is een van de koplopers in de internationale pogingen om het terrorisme te bestrijden. De acties die wij onmiddellijk na 11 september in gang hebben gezet, onderstrepen een opmerking die ik gemaakt heb in het kader van het debat over het buitenlands en veiligheidsbeleid van de Europese Unie: als de politieke wil aanwezig is, zijn wij in staat om effectieve acties te ondernemen, ongeacht de institutionele architectuur.
Al binnen een paar dagen na de aanslagen op Amerika had de Europese Commissie voorstellen voor een serie maatregelen ontwikkeld. Dit heeft ertoe geleid dat op 21 september een actieplan werd vastgesteld tijdens de reeds eerder genoemde, speciale Europese Raad. Een week later heeft de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties resolutie 1373 aangenomen, waarlijk een echte mijlpaalresolutie, waarbij voor de eerste keer een aantal duidelijke acties werd vastgelegd waaraan alle lidstaten zich moeten houden om het terrorisme te bestrijden. Het woord 'moeten' gebruik ik in dit verband opzettelijk. Het is namelijk een resolutie die is aangenomen krachtens hoofdstuk VII van het VN-Handvest, wat betekent dat deze een bindend karakter heeft. Het feit dat een dergelijke resolutie met algemene steun aanvaard werd, toont aan hoe groot de internationale verontwaardiging is als gevolg van de aanvallen van 11 september.
Het actieplan van de Europese Unie is geen dogmatisch geheel. Wij hebben het aan de nieuwe feiten aangepast, waaronder de aangenomen resolutie 1373. Wij hebben ook een 'road map' opgesteld voor de tenuitvoerlegging van het actieplan. Zoals eerdere sprekers al hebben gezegd, hebben we op het niveau van de Unie praktische stappen ondernomen om terroristische organisaties vogelvrij te verklaren en hun toegang tot financiële middelen af te snijden, zoals eerdere sprekers al hebben gezegd. Mijn collega heeft zojuist reeds de ingrijpende maatregelen besproken die genomen zijn op het gebied van de politiële en justitiële samenwerking, de grensveiligheid en andere internationale kwesties.
Dergelijke maatregelen voor terreurbestrijding kunnen echter alleen effectief zijn als ze overal worden toegepast, zodat terroristen geen schuilplaatsen meer hebben en hun financiële bronnen opdrogen. De nieuwe uitdaging waar we nu voor staan, is derhalve dat we de landen moeten steunen die niet in staat zijn om resolutie 1373 zelf volledig ten uitvoer te leggen vanwege bijvoorbeeld institutionele problemen, gebrek aan deskundigheid of te weinig financiële middelen.
Op dat vlak kan de Europese Unie duidelijk een cruciale rol spelen. Veel van de activiteiten die ondernomen dienen te worden, vinden plaats op een gebied waarop de Europese Unie een grote deskundigheid heeft opgebouwd dankzij programma's als PHARE, TACIS, MEDA en CARDS. Ik doel hiermee op de taken die we nu al verrichten, namelijk het ondersteunen van onze partnerlanden bij het creëren van effectieve instellingen voor wetshandhaving, bij het verbeteren van het grensbeheer en bij het bestrijden van het witwassen van gelden. Naast de activiteiten die we al ontplooien, is ons middels de conclusies van de Europese Raad van 22 juli verzocht om na te gaan wat we nog meer zouden kunnen ondernemen.
Wij zijn het net eens geworden over een strategie om landen te selecteren waarvan wij denken dat die daadwerkelijk steun kunnen gebruiken en ten aanzien waarvan de Commissie van mening is dat de Unie, vergeleken met anderen, een toegevoegde waarde heeft. Op 3 oktober heeft de Raad in het Coreper overigens zijn steun aan deze strategie gegeven. Wij bestuderen ook de mogelijkheden om acties te ondernemen in landen die van groot belang zijn bij de bestrijding van het terrorisme, in Centraal-Azië, Zuid- en Zuid-Oost-Azië en het Golfgebied. Wij hopen zeer binnenkort missies naar een aantal landen in deze gebieden te kunnen sturen opdat meer concrete projecten worden opgezet voor met name de bestrijding van de financiering van het terrorisme.
Wij hebben de strijd tegen het terrorisme ook in alle aspecten van onze externe betrekkingen geïntegreerd. Wij voeren een systematische evaluatie uit van onze betrekkingen met derde landen, in het licht van de mogelijke steun die deze landen aan het terrorisme geven. In dit verband bestuderen wij of samenwerkingselementen op het gebied van de terrorismebestrijding toegevoegd kunnen worden aan, of onderdeel kunnen zijn van nieuwe overeenkomsten, zoals bij onze associatieovereenkomsten met Libanon, Algerije en Chili al het geval is.
Het is echter zinvol om te bedenken dat onze externe acties niet alleen betrekking hebben op de politieke dialoog. De Europese Unie is een bijzonder grote verstrekker van ontwikkelingshulp. Wij verstrekken ongeveer 55% van de totale internationale steun en tweederde van alle niet-terugvorderbare bijstand. Dit is een bijdrage aan de internationale veiligheid in de meest ruime zin, een bijdrage die vaak over het hoofd wordt gezien. Armoede of aantasting van het milieu zijn geen oorzaak van of rechtvaardiging voor terrorisme. Ook zijn arme mensen niet slechter dan andere mensen. Net als arme mensen echter het vaakst het slachtoffer zijn van misdaad in de rijke samenlevingen, komen instabiliteit en geweld het vaakst voor in de armste landen. Dat is nergens duidelijker te zien dan in ontredderde of vrijwel ontredderde landen. Als we 'Al Qa'ida en andere terroristische netwerken het territorium willen ontnemen van waaruit zij toekomstige gruweldaden kunnen plannen, moeten we alles in het werk stellen om zwakke of vrijwel ontredderde landen te steunen.
Afghanistan is in dit verband een goed voorbeeld. De Europese Unie is de grootste donor bij de wederopbouw van dit ontredderde land. Alleen de Gemeenschap al heeft hiervoor meer dan 1 miljard euro van de begroting voor de komende vijf jaar vastgelegd, waaronder een substantiële bijdrage aan de operationele kosten van de nieuwe regering, inclusief de salarissen van politiemensen, verpleegsters, artsen, leraren en ambtenaren.
Dat is wat we tot nu toe in onze strijd tegen het terrorisme ondernomen hebben. Ik zou echter willen afsluiten met de overweging dat men een ruime of een beperkte opvatting over antiterroristische maatregelen erop kan nahouden. De beperkte opvatting concentreert zich uitsluitend op terroristen en terroristische acties, op het opsporen van de daders en het voorkomen en bestraffen van hun acties. Er is echter ook een ruimere opvatting mogelijk, namelijk dat de maatregelen gezien worden in het kader van onze onwankelbare steun aan de democratie, de mensenrechten en de rechtsstaat. Wij beschikken over een gevarieerd instrumentarium om de wortels van het terrorisme aan te pakken, zowel op het gebied van de armoede en de economische ontwikkeling, als op dat van de institutionele opbouw en de rechtsstaat. Juist op dit vlak zal onze bijdrage aan de bestrijding van het terrorisme de grootste invloed hebben.
De strijd tegen het terrorisme is geen conventionele militaire campagne. Het is onwaarschijnlijk dat die strijd een begin, een midden en een glorieus einde zal hebben, met capitulatiedocumenten en vredesverdragen. Die strijd zal onophoudelijk doorgaan, in vele verschillende gedaanten en vormen: een paar duizend terroristen tegen de gehele mensheid.
De fungerend voorzitter heeft eerder al geciteerd uit The Open Society and Its Enemies van Karl Popper. Ik vermoed dat dit document voor onze generatie bijna net zo belangrijk is geweest bij het vormen van onze meningen als de boeken van andere grote politieke filosofen. Toen Karl Popper de aangehaalde tekst schreef, doelde hij op de vijand van het totalitaire systeem, een veel duidelijker vijand. Hij betoogde dat het antwoord op die vijand een bepaalde mate van beperking van de vrijheid met zich meebracht, zodat die vrijheid behouden kon blijven, waarmee hij overigens voortborduurde op de uitspraken van andere politieke filosofen zoals Burke.
Tegenwoordig worden we met een ander probleem geconfronteerd. In een open maatschappij is het veel eenvoudiger om terroristische aanslagen op de vrije samenleving te plegen. De enige manier waarop terrorisme absoluut onmogelijk wordt, is via een soort wereldwijd Orwellianisme, wat op zichzelf weer een bepaald soort aanslagen van liberalen - zoals de fungerend voorzitter en ikzelf - zou uitlokken, die dan weer door anderen als terroristisch beschouwd zouden kunnen worden. Er is dus sprake van een echte paradox. Daarom is het zo belangrijk dat open samenlevingen en liberale democratieën vergaand, coöperatief en intelligent de handen ineenslaan, zonder daarbij hun eigen normen en waarden uit het oog te verliezen.
Om de campagne tegen het terrorisme te laten slagen, is een internationale samenwerking van een nog nooit vertoonde omvang en intensiteit noodzakelijk: politieke samenwerking, economische samenwerking en samenwerking op veiligheidsgebied. De Europese Unie moet haar verantwoordelijkheid nemen bij deze inspanningen - daadkrachtig, grootmoedig en creatief - en als een cruciale partner fungeren in, naar ik hoop, een goed georganiseerde en vastberaden uitgevoerde campagne met een multilaterale deelname.
Brok (PPE-DE)
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de voorzitter van de Raad, heren commissarissen, ik wil eerst protest aantekenen. De ontwerpresoluties waarop de fracties nu amendementen hebben ingediend, zijn door twee commissies voorbereid. Ik vind het niet terecht dat de collega van de andere commissie niet ook bovenaan de sprekerslijst staat. Ik verzoek u de sprekerslijst te veranderen zodat mijn collega na mij aan het woord komt en de sprekers namens de fracties daarna. Ik denk ook dat niemand van de andere fracties daar bezwaar tegen heeft.
Het is wel symbolisch dat het onderwerp terrorisme door deze twee commissies wordt behandeld. Het feit dat wij een gezamenlijk stuk als basis voor de amendementen van de fracties hebben voorgelegd, maakt duidelijk dat dit een totaal nieuwe situatie is waarin binnenlandse en buitenlandse veiligheid verenigd zijn om het kankergezwel van het terrorisme te bestrijden. We kunnen niet meer aankomen met klassieke politiemethoden en binnenlandse repressieve maatregelen, en we kunnen deze situatie ook niet meer met klassieke militaire middelen de baas worden. Een nieuwe definitie van veiligheidsbeleid is nu geboden, een nieuwe definitie die duidelijk maakt dat we hier te maken hebben met een grensoverschrijdend probleem. De tegenstander bevindt zich niet meer achter een gemarkeerde grens maar binnen onze grenzen. Meestal houdt hij zich op binnen grenzen die hem beschermen, omdat hij zich daar voorbereidt op een daad die hij in een ander land zal plegen. Dat betekent dat de grenzen ons niet langer van de tegenstander scheiden, maar dat ze hem beschermen. Om die reden moeten wij nieuwe methoden ontwikkelen, en we doen hier een poging tot een aantal voorstellen.
Daarbij is het echter volstrekt helder dat leger, veiligheidsdiensten en geheime diensten moeten samenwerken op alle terreinen van defensie en binnenlandse veiligheid. Alleen zo kunnen we inzicht verwerven in de vraag hoe we het terrorisme kunnen aanpakken. Het kan niet zo zijn dat burgers in onze staten om het leven worden gebracht omdat de nationale staten niet bereid zijn tot het uitwisselen van informatie.
Ik denk dat ondanks de belangrijke maatregelen die na 11 september zijn genomen, toch slechts een deel is gerealiseerd van wat er destijds besproken is. De verschrikkelijke gebeurtenis in Bali bewijst opnieuw - de heer Patten heeft daar heel duidelijk op gewezen - op welke wijze dergelijke gebeurtenissen verder om zich heen grijpen. Wel moet duidelijk zijn dat ze alleen met succes kunnen worden bestreden wanneer we de rechtsstaat en het internationaal recht eerbiedigen. We mogen in onze reactie niet zelf het recht schenden. Het moet echter mogelijk zijn om de rechtsstaat en het internationaal recht te garanderen en tegelijkertijd tot handelen in staat te zijn. Daarom zitten we met die gecompliceerde situatie die verband houdt met de Verenigde Naties en de rol van de Veiligheidsraad. De belangrijkste en primaire taak van de Veiligheidsraad is het voortouw te nemen in internationale politieke kwesties, maar het kan niet de enige manier zijn!
Ik vind het goed dat hier gesproken wordt over een algemeen verdrag tegen terreur. Ik vind ook dat duidelijk moet worden gemaakt dat het doden van burgers door terroristen niet kan worden gerechtvaardigd door godsdienst, armoede of enige andere reden. Er bestaat geen excuus, van welke aard ook, voor terrorisme!
Hernández Mollar (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, mijn collega de heer Brok heeft aan het begin van zijn interventie een verzoek gedaan, en ik denk dat hij op zijn minst een antwoord van het Voorzitterschap verdient. In ieder geval volhard ik in hetgeen hij gezegd heeft, waarbij ik er ook rekening mee houd dat de Conferentie van voorzitters bij het verlenen van het mandaat voor deze resolutie twee commissies heeft geraadpleegd: de Commissie buitenlandse zaken, mensenrechten, gemeenschappelijke veiligheid en defensiebeleid en de Commissie vrijheden en rechten van de burger. Zo staat het op de stemlijst van de parlementsdiensten.

De Voorzitter.
U vraagt om een antwoord van de Voorzitter, en dat geef ik u graag: de volgorde van de sprekers is vastgelegd in ons Reglement. U haalt artikel 37 en artikel 42 of artikel 50 door elkaar, geachte collega. Laatstgenoemde twee artikelen betekenen inderdaad dat de indieners of de verantwoordelijken van de betreffende commissie het eerst het woord voeren. Dat ligt anders bij artikel 37, maar dan had de Conferentie van voorzitters anders moeten beslissen, en dat is niet gebeurd. Ik ben derhalve gedwongen het Reglement toe te passen, hoezeer me dat ook spijt. U zult straks de spreektijd krijgen waarvoor u staat ingeschreven, maar ik moet de volgorde van sprekers aanhouden zoals die staat aangegeven.

Brok (PPE-DE).
Voorzitter, los van de vraag wat de Conferentie van voorzitters heeft bepaald, zou ik toch staande willen houden dat we ons gewoon aan het Reglement moeten houden. U zei dat de indieners eerst komen. De indieners zijn de beide indieners van de commissies. Dan staat er: deze verslagen worden door amendementen van deze of gene vervangen. Dat is de normale procedure bij amendementen. De beide indieners zitten hier. Misschien is er ook sprake van een vergissing! Misschien is het Bureau, ik bedoel vooral de ambtenaren van het Bureau, ook zo flexibel om zo'n vergissing toe te geven, zodat we echt iets heel nieuws kunnen proberen en niet door een gebrek aan flexibiliteit blijk geven van ons onvermogen om beleid te maken.

De Voorzitter.
Misschien is wat ik gezegd heb niet goed vertaald of wellicht heb ik me onduidelijk uitgedrukt, dus ik zeg het nog maar eens: we hebben hier te maken met artikel 37, en daarin wordt niet gesproken over de indiener.

Ludford (ELDR).
Mijnheer de Voorzitter, ik heb een motie van orde. Ik zou er graag op willen aandringen dat de voorzitter van mijn commissie, de heer Hernández Mollar, vóór mij het woord mag voeren. De heer Brok heeft gelijk: dit is een gezamenlijke ontwerpresolutie van de twee parlementaire commissies. Als woordvoerster van de ELDR-Fractie in de Commissie rechten en vrijheden van de burger, justitie en binnenlandse zaken, zou ik het op prijs stellen indien de voorzitter van mijn commissie vóór mij het woord voert. Als de regels dat niet toestaan, zouden ze aangepast moeten worden. Laten we flexibel genoeg zijn om te doen wat juist is.

De Voorzitter.
Dat is wat ik u nu wil voorstellen, geachte collega's. Ik kijk naar onze collega die volgens het schema en volgens ons Reglement nu eigenlijk het woord zou moeten voeren. Indien zij ermee instemt, ga ik natuurlijk niet dwarsliggen en zal ik het woord geven aan de heer Hernández Mollar.

Terrón i Cusí (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, de procedure die is gevolgd bij de uitwerking van deze resolutie was nogal vreemd en heeft ons allen voor problemen gesteld.
Het klopt dat de strijd tegen het terrorisme momenteel een binnenlandse en buitenlandse politieke dimensie heeft, en ik zou niet graag zien dat afbreuk zou worden gedaan aan het belang van het werk van mijn eigen commissie.
Daarom vraag ik u of de heer Hernández Mollar vóór mij het woord mag voeren. Als dat onmogelijk is volgens het Reglement, ben ik bereid om met hem van sprekersbeurt te wisselen, hetgeen naar ik veronderstel geen groot probleem voor de diensten zal vormen.

De Voorzitter.
Het lijkt er dus op dat we het er allemaal over eens zijn dat we ons Reglement even opzij moeten zetten. Ik geef dan ook graag het woord aan de heer Hernández Mollar.
U begrijpt natuurlijk wel dat ik hier zit om toe te zien op een correct verloop van het debat en dat ik rekening moet houden met wat daarover in het Reglement is vastgelegd. U zou me daarover anders een verwijt kunnen maken.

Hernández Mollar (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, in de politiek wordt met dogma's gebroken door de wil van de meerderheid en in dit geval geloof ik dat mijn medeafgevaardigden, wier tussenkomst ik enorm op prijs stel, heel duidelijk hebben laten blijken wat hun wil was.
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de fungerend voorzitter van de Raad, geachte commissarissen, de laatste barometer 2002 die gepubliceerd is door de Commissie laat zien dat twee van de drie Europese staatsburgers een halfjaar na 11 september 2001 van mening waren dat de strijd tegen het terrorisme een zaak was die meer op het niveau van de Europese Unie dan op nationaal niveau moest worden behandeld.
Welnu, verdienen de Unie en haar lidstaten een jaar en een maand later een dergelijk vertrouwen nog wel? In die context wordt het debat van vandaag gevoerd. Wij zijn hier bijeen om te debatteren over de vooruitgang die door de Europese Unie is geboekt in de zware strijd tegen het terrorisme en over haar toekomststrategie.
Na het enorme werk en de grote krachtsinspanning die zijn geleverd is het moment gekomen om pas op de plaats te maken en na te denken: wat hebben wij bereikt. Waarin hebben wij gefaald? En als consequentie: wat zijn de volgende stappen die wij moeten zetten? Zeker, er is enorm veel werk verricht. Daarbij denken wij bijvoorbeeld aan het aannemen van het actieplan in de strijd tegen het terrorisme, het in recordtempo goedkeuren van een gezamenlijke definitie en gezamenlijke sancties, het aanhoudings- en uitleveringsbevel, alsmede het in gang zetten - zoals hier al is gezegd - van Eurojust en de reactivering van Europol. Wij moeten echter eerlijk zijn, niet alleen tegenover onszelf, maar ook tegenover onze burgers. Oog in oog met de realiteit en de actualiteit van de terroristische dreiging, blijft een groot deel van de Europese maatregelen theorie.
De aanslagen van 11 september 2001 hebben knelpunten aan het licht gebracht die de volledige oprichting van een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid nog blokkeren. Denkt u, geachte afgevaardigden, dat de Europese burgers en zeker de slachtoffers van het terrorisme en hun families in het geval van een nieuwe crisissituatie er genoegen mee zouden nemen als wij zouden uitleggen dat het gebrek aan efficiëntie in de reactie van de Europese Unie te wijten is aan haar pijlerstructuur, aan de moeilijkheid om unaniem besluiten te nemen, aan de opstelling van enkele lidstaten, aan de weigering om gegevens aan Europol door te geven? Ik geloof eerlijk gezegd van niet.
De 11de september heeft ons doen beseffen dat de Europese Unie niet helemaal is aangepast aan de nieuwe mondiale context. Ik zal er drie belangrijke aspecten uitlichten. Het eerste is dat het doel van het terrorisme de ontwrichting van de rechtsstaat is. Het dient daarom onze taak te zijn de inhoud en legitimiteit van de Europese wetgeving te versterken. Er bestaat thans enkel één manier om dat te doen: gebruikmaken van de werkzaamheden van de Conventie over de toekomst van de Europese Unie om alle aspecten die verband houden met de verwezenlijking van de ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid te communautiseren en te onderwerpen aan dezelfde democratische en juridische controleregels.
Doel van het terrorisme is om een conflict teweeg te brengen tussen de burgers van eenzelfde samenleving. Wij moeten bedenken dat het bij terrorisme niet alleen gaat om degene die een bom plaatst of een pistool afvuurt, maar dat het ook een infrastructuur impliceert en financiële middelen, juridisch advies, informatie over mogelijke doelwitten en schuilplaatsen. Een essentieel aspect in de strijd tegen het terrorisme is daarom de strenge veroordeling door de maatschappij zelf van iedereen die zich schuldig maakt aan bedreigingen en misdaad.
En als laatste: het terrorisme maakt misbruik van de openheid van onze samenlevingen om de grootst mogelijke schade aan te richten. De terroristen gebruiken de afschaffing van de fysieke grenzen en het voortbestaan van de juridische en politionele grenzen tussen de lidstaten, en daarom is het onontbeerlijk dat er vooruitgang wordt geboekt bij de oprichting van deze ruimte, waarbij evenwel moet worden vermeden dat die misbruikt wordt door de rechtbanken.
In de Commissie waarvan ik tot mijn eer voorzitter mag zijn, zullen wij met evenveel aandacht de resultaten van de tenuitvoerlegging van het actieplan tegen terrorisme en de toekomststrategie van de Unie blijven volgen. Bovendien behouden wij ons het recht voor om dit Parlement te informeren als wij zouden merken dat de betrokkenheid van de Unie bij de terrorismebestrijding zou verzwakken of als de onenigheid tussen autoriteiten of regeringen de veiligheid van de Europese burgers in gevaar zou brengen.

De Voorzitter.
Voordat ik het woord geef aan mevrouw Terrón i Cusí, die het woord zal voeren namens de Fractie van de Europese Sociaal-democraten, zou ik haar nogmaals willen bedanken voor haar begrip en haar flexibele opstelling, waardoor het ons mogelijk werd een bres te slaan in de muur van de procedurele terreur van ons Reglement.

Terrón i Cusí (PSE).
Dank u, mijnheer de Voorzitter. Namens mijn fractie wilde ik met klem eraan herinneren dat de snelheid van de besluitvorming door de Europese Unie na de 11de september gezien moet worden als een voorbeeld van politieke wil. Gebleken is dat wij met politieke wil belangrijke successen kunnen boeken. Ik herinner daaraan omdat wij, nu een jaar later, bang zijn dat de implementatie van deze beslissingen niet met dezelfde snelheid gebeurt.
Wij hebben politieke wil nodig, maar - en ik sluit mij aan bij de woorden van de voorzitter van mijn Commissie - wij hebben ook nieuwe procedures nodig die het ons mogelijk maken om tegemoet te komen aan de wensen van de burgers.
De Conventie dient deze kwestie ter hand te nemen en de nodige wijzigingen voor te stellen opdat er één enkele structuur komt waaronder ook de ruimte van binnenlandse rechtvaardigheid valt. Dat wat onbegrijpelijk communautair gebrabbel lijkt te zijn, betekent in feite dat wij in staat moeten zijn een coherente rechtsgrondslag te ontwikkelen - die wij nu niet hebben - om goederen en tegoeden te kunnen blokkeren van terroristen die actief zijn binnen de Europese Unie, en in staat moeten zijn om kwesties als die van Europol op te lossen. Ik zou de Raad willen vragen of wij weer eens zullen toestaan dat de kredieten op de communautaire begroting voor Europol een pro memorie blijven en niet besteed worden, en hoe lang wij dat nog kunnen uitleggen aan onze burgers.
Ik vraag u zonder omhaal of u bereid bent om toe te werken naar een effectief Eurojust, om de problemen met de verschillende niveaus van gegevensbescherming, enzovoorts op te lossen. Ik hoop van wel, en ik hoop ook dat het Parlement nauw betrokken wordt bij dit werk, zoals het ook betrokken was bij de reactie na de 11de september waarover u zich positief toonde.
Wij denken ook dat deze maatregelen niet los kunnen worden gezien van andere maatregelen die gericht zijn op de versterking van de verdediging van onze maatschappij. Verdediging van de rechtsstaat, vergroting van het vertrouwen van de burgers in zijn instellingen, democratische dialoog, uiterste voorzichtigheid bij het voorkomen van racisme en xenofobie, respect voor en schadeloosstelling van de slachtoffers - en wat dat betreft verwelkom ik het voorstel van de commissaris - en een op deze principes buitenlands beleid: zo staan wij sterk in de strijd tegen het terrorisme, sterk ook in het vaststellen van de voorwaarden die het mogelijk maken om voor ons allen uitermate gevaarlijke situaties van instabiliteit bij de wortel aan te pakken.
Wat dat betreft wilde ik u ook vragen hoe de onderhandelingen met de Verenigde Staten over de samenwerking op dit terrein er voorstaan. Voorts wilde ik u vragen of het Parlement zal worden geïnformeerd over het verdere verloop van die onderhandelingen en over het resultaat, en of er rekening zal worden gehouden met de resolutie van het Parlement van afgelopen december met betrekking hierop.
Ik wil afsluiten door te zeggen dat niemand in Europa zal begrijpen dat woorden als unanimiteit, blokkade, pijlers, enzovoorts onze samenwerking in de strijd tegen het terrorisme vertragen.
We moeten meer vrijheid waarborgen aan onze burgers door de samenwerking tussen de lidstaten te verdedigen, zodat wij doelmatiger kunnen worden.
Ludford (ELDR).
Mijnheer de Voorzitter, wij moeten compromisloos zijn ten opzichte van degenen die de vrijheid en democratie haten. Er mag geen sprake zijn van tolerantie voor degenen die intolerant zijn. Daarbij moet wel worden aangetekend dat er nog een hoop werk te doen is als we de sympathie van de burgers terug willen winnen door een beeld van Europa en de Verenigde Staten te creëren als voorvechters van de mensenrechten, van non-discriminatie, respect voor verscheidenheid en begrip voor kritiek. Het is paradoxaal dat jonge mensen in Afrika en Azië zich vol verlangen blind staren op de Amerikaanse way of life terwijl ze tegelijkertijd de Verenigde Staten vervloeken als de 'grote satan'.
Wij moeten bijvoorbeeld laten zien dat wij het verschil begrijpen tussen een religie die gematigd, redelijk en medelevend is en het dogmatische fundamentalisme dat in alle religies voorkomt, niet alleen in de islam. Wij moeten ook speciale aandacht besteden aan het in stand houden van een dialoog met de moslims en voor hen een plaats inruimen in de Europese samenleving. Wij moeten op een duidelijk zichtbare manier anderen net zo behandelen als wij verwachten dat onze eigen burgers behandeld worden. Zou het geen fantastisch gebaar en ook moreel juist geweest zijn als we aangeboden hadden om alle plaatselijke slachtoffers van de bomaanslag op Bali via een luchtbrug op te halen, om aan te tonen dat we ons niet alleen zorgen maken over rijke, blanke westerlingen? Misschien is het nog niet te laat om iets te ondernemen.
Het is onvermijdelijk dat de internationale strijd tegen het terrorisme raakvlakken heeft met de strijd tegen massavernietigingswapens. Wij zijn allemaal op de hoogte van de huidige ontwikkelingen in verband met Irak. Het gevaar is echter aanwezig dat door een preventieve actie in de vorm van een oorlog gericht op het ten val brengen van het huidige regime, de Verenigde Staten als een imperialistische macht in het Midden-Oosten afgeschilderd wordt. Het verzet daartegen zou een hele nieuwe cause célèbre voor het terrorisme kunnen creëren.
Wij moeten openheid en respect voor vrijheid en democratie waarborgen bij het vaststellen van antiterroristische maatregelen. In de dertig pagina's tellende 'road map' voor de bestrijding van terreur wordt het Parlement echter slechts vier keer genoemd. De Raad onderhandelt over overeenkomsten met betrekking tot wederzijdse juridische bijstand, uitwijzing en uitwisseling van persoonsgegevens met de Verenigde Staten, inclusief een samenwerking tussen Europol en de FBI. In principe is dat een goede zaak maar er is geen sprake van een kritische toetsing van het democratische en wettelijke gehalte. Hoewel het onderwerp betrekking heeft op justitie en binnenlandse zaken, waar doorgaans altijd enige Parlementaire inspraak bij komt kijken, wordt nu over externe overeenkomsten onderhandeld zonder een kritische toetsing door het Parlement. Dat is onbevredigend en betekent een verzwakking van onze bewering dat wij de vrijheid en democratie verdedigen.
Frahm (GUE/NGL).
Mijnheer de Voorzitter, het verslag over de bestrijding van terrorisme staat bol van mooie woorden. Het bevat mooie woorden over het garanderen van de democratie en de rechten van de burgers en over civiele conflictpreventie. De waarheid is echter dat wij ons momenteel in een zeer kritische situatie bevinden, omdat de EU moet beslissen of ze de VS blind zal volgen, ongeacht hun plannen wat Irak betreft.
We moeten ook even stilstaan bij de bezorgdheid die barones Ludford heeft geuit met betrekking tot de zogenaamde pre-emptive strikes. Als we mooie woorden gebruiken, maar anders handelen, hebben we een probleem. Ik denk hierbij aan de rechten van de burger. De resolutie staat volledig achter het EU-plan tegen terrorisme en dat betekent ook achter de EU-lijst van terroristische organisaties. Nu worden we geconfronteerd met een actueel probleem dat de 'National Peoples Army? en de communistische partij op de Filippijnen waarschijnlijk op de EU-lijst van terroristen zullen staan samen met hun leider José Maria Sison, die overigens in Nederland in ballingschap leeft. Het probleem is dat deze groepen een belangrijke schakel zijn van een netwerk waarmee vredesonderhandelingen op de Filippijnen gevoerd worden. Dit proces duurt overigens al vele jaren.
Het Parlement heeft in elk geval twee resoluties aangenomen die dit proces actief steunen en ik denk zelfs dat de heer Haarder voor een van de twee heeft gestemd. Nu zijn we echter bezig een van de acteurs van het vredesproces op de EU-lijst van terroristen te zetten. Als dat niet in strijd is met alle mooie woorden over conflictpreventie, dan weet ik het niet meer. Wij creëren een probleem en ik raad de heren Patton en Haarder aan hun Popper te herlezen. Er zijn nog altijd totalitaire regimes waartegen we ons moeten verzetten, en als de EU niet in staat is een onderscheid te maken tussen terroristen en vrijheidsstrijders, dan wordt het een droevige wereld waarin wij allemaal leven.
Ik wil graag een concreet antwoord. Is het waar dat Sison, NPA en de Filippijnse communistische partij op de EU-lijst van terroristen zullen staan? Is het waar dat dit het hele vredesproces in het gedrang brengt? Heeft men eigenlijk nagedacht over een manier om de mooie woorden en de harde werkelijkheid in overeenstemming te brengen?

Lagendijk (Verts/ALE).
De eerste associatie die veel mensen - ik denk bijna iedereen - met terrorisme en met terrorismebestrijding hebben, zijn beelden van geweld, beelden van vreselijk geweld zoals we die recentelijk nog hebben kunnen zien op Bali. Helaas is die associatie met geweld, als het gaat om terrorisme, terecht. Maar die associatie is niet terecht en zou niet terecht mogen zijn als het gaat om terrorismebestrijding.
Ik ben blij dat het gelukt is om in het Parlement een consensus te vinden over een overwegend niet-gewelddadige bestrijding van terrorisme. Laat ik een paar elementen noemen: terrorisme is geen natuurverschijnsel maar heeft ook economische en sociale wortels en juist daar zou de Europese Unie in haar programma's voor een meerwaarde kunnen zorgen. De meest effectieve strategie om terrorisme te bestrijden - Commissaris Patten maakte er al melding van - is conflictpreventie. Legitimering van militaire acties is alleen mogelijk door en via de Verenigde Naties. Dat zijn allemaal elementen die mijn fractie ten zeerste toejuicht omdat het de kernelementen zijn van de niet-gewelddadige bestrijding van terrorisme. Voeg daarbij de bezorgdheid over het unilaterisme van de VS en de afwijzing van zogenaamde pre-emptive strikes, de sterke nadruk op de bescherming van fundamentele burgerrechten en de erkenning van de noodzaak om te komen tot minimumnormen op het gebied van strafrecht en ik denk dat met recht gezegd kan worden dat wat in deze resolutie gepresenteerd wordt een evenwichtige opsomming is van oorzaken en mogelijke acties. Wat mij betreft een Europese visie op terrorisme, niet per se tegenover een Amerikaanse visie op terrorisme maar wel als de basis van een evenwichtige dialoog over terrorisme tussen gelijken.
Waar we wel voor moeten oppassen, collega's, commissaris en Voorzitter, is dat deze evenwichtige papieren visie niet wordt overspoeld door een praktijk die gedomineerd blijft door oppressie en militaire middelen. Ik ben ervan overtuigd dat alleen als de praktijk even evenwichtig wordt en is als deze papieren resolutie, het ons zal lukken om terrorisme met succes te bestrijden zonder nieuwe oorzaken van terrorisme in het leven te roepen.
Tenslotte Voorzitter, ergens in de resolutie wordt melding gemaakt van Galileo, een systeem van inlichtingen, informatie en navigatie dat de Europese Unie op poten aan het zetten is. En ik heb het debat over Galileo er nog eens op nagelezen. Keer op keer is daarin gezegd dat Galileo een civiel systeem is dat in principe niet gebruikt wordt of te gebruiken is voor de verzameling van militaire informatie en mijn indruk is dat zeker de eerste generatie Galileo absoluut niet geschikt is om wat voor informatie dan ook te verzamelen die nuttig zou kunnen zijn voor terrorismebestrijding. En ik snap dan ook eerlijk gezegd niet zo goed dat het Parlement deze verwijzing naar Galileo wil opnemen. In mijn ogen is deze vermelding ofwel voorbarig omdat het huidige Galileo helemaal nergens toe kan dienen, ofwel is het Europees Parlement in het verleden verkeerd voorgelicht. Galileo is toch een systeem voor zogenaamd dual use, en dat zijn voor mij twee argumenten om de verwijzing naar Galileo in deze terrorismeresolutie te schrappen.

Camre (UEN).
Mijnheer de Voorzitter, misschien is het niet correct wat ik ga zeggen, maar de democratisering van de islamitische wereld is onontbeerlijk voor de veiligheid van de westerse wereld. Het is niet mogelijk het terrorisme efficiënt te verhinderen en te bestrijden, zolang miljoenen mensen in een uitzichtloze situatie van onwetendheid, armoede, politieke en economische stagnatie en onvrijheid leven. Hun situatie zal echter zo blijven tot het Westen ingrijpt.
De leiders van Europa, Tony Blair en de Deense regering uitgezonderd, geloven dat alles zichzelf van binnenuit zal oplossen, als de diplomaten maar genoeg praatjes verkopen, als we de kat uit de boom kijken en kritiek op de VS uiten, in de hoop dat de terroristen niet toeslaan in een grote Europese stad. Geen enkele leider in de Arabische wereld is de laatste tachtig jaar door een volksopstand verdreven en als we passief blijven zal er niets veranderen. Europa is weer zover als in 1938, toen Chamberlain terugkwam van een ontmoeting met Adolf Hitler in München en aankondigde dat we een vreedzame tijd tegemoet gingen.
Ik begrijp dat de VS het moeilijk heeft ons te respecteren, omdat onze mooie woorden niet gevolgd worden door slagkracht. Het is niet omdat we ontelbare resoluties aannemen dat Europa een medespeler wordt. Wij worden het alleen als we onze legers op gelijke voet met de VS ontwikkelen.
De dictatoriale regimes in de landen die terroristen voortbrengen en de terreur financieel steunen, hebben geen steun van de bevolking. De volkeren zijn echter zodanig onderdrukt dat ze de noodzakelijke omwenteling niet teweeg kunnen brengen. Als onze verklaringen over vrijheid en democratie werkelijk iets betekenen, zijn wij verplicht ons achter de VS te scharen om af te rekenen met alle dictatoriale staten die terreur voortbrengen. Ik dank de heer Haarder omdat hij deze noodzaak zo goed onderstreept heeft.

Belder (EDD).
Voorzitter, op die onvergetelijke dag van 11 september 2001 bevond ik mij met een delegatie van dit parlement in Washington. Die dag is de ijkdatum voor de wereldwijde strijd tegen het zogenoemde internationale terrorisme. De islamitische drijfveren van de terroristen van deze zwarte dinsdag zijn inmiddels afdoende gedocumenteerd. En deze dreiging duurt voort tot op vandaag. Denk aan de recente aanslagen in Indonesië en Israël.
Over de urgentie van de mondiale bestrijding van het islamitische terrorisme bestaat derhalve geen twijfel. De voorliggende gezamenlijke ontwerpresolutie van het Europees Parlement is daarbij echter weinig behulpzaam. Allereerst komt de aard van de islamitische dreiging onvoldoende uit de verf. De resolutie volstaat met verwijzingen naar mogelijke oplossingen om verbreiding van islamisme tegen te gaan. Dat is niet voldoende. Wij dienen de aard van deze dreiging echter veel serieuzer te nemen. Meer kennis van het gedachtegoed van deze terroristen is daarbij een eerste vereiste.
Daarnaast zaait de resolutie verwarring. Ik doel dan specifiek op paragraaf 28 van de gezamenlijke ontwerpresolutie. Daarin wordt het strijdmiddel van antiterrorismeclausules in akkoorden tussen de EU en derde landen aanbevolen. Wie zou daar op tegen kunnen zijn? Punt is echter dat als lichtend voorbeeld een associatieovereenkomst met de Republiek Libanon wordt opgevoerd. Uitgerekend een staat waarin een islamitische terreurbeweging, de Hezbollah, een groeiende machtsfactor van betekenis is. Voeg daarbij nog de nauwe banden die Hezbollah onderhoudt met Syrië en vooral de Islamitische Republiek Iran.
Juist daarom zou ik erg graag van Raad en Commissie willen vernemen hoe de Republiek Libanon past in de Europese strategie van mondiale terreurbestrijding! Ik wacht echt op een antwoord.

Borghezio (NI).
Mijnheer de Voorzitter, ik wil inhaken op de punten die de heer Belder zojuist naar voren heeft gebracht en een opmerking van algemene aard maken. Met uitzondering van bepaalde interventies lijkt het wel alsof wij hier een algemeen debat houden over de Kantiaanse idee van terrorisme. Er dreigt echter een gevaar niet alleen van buitenuit de Europese Unie maar helaas ook van binnenuit. Ik heb het over het islamitisch terrorisme: dat hebben wij zo goed als in huis.
Na 11 september hebben de Verenigde Staten - ofschoon niemand kan ontkennen dat ook politieke belangen op het spel stonden in verband met de aardolieproducerende landen - op niet hypocriete manier het probleem van het fundamentalistisch terrorisme aangepakt en een totale oorlog uitgeroepen tegen de hydra van 'Al Qa'ida.
Hier in Europa stellen wij echter vast een zekere ontspanning vast, hetgeen ook op semantische wijze tot uitdrukking komt in de moeilijkheden waarop de toevoeging van het bijvoeglijk naamwoord 'islamitisch?of 'fundamentalistisch? aan het woord 'terrorisme? stuit. Het lijkt wel of Europa de rol die bepaalde Arabische en islamitische landen - zoals Irak, Syrië, Libië, Soedan, Iran en anderen - spelen in het terrorisme wil bagatelliseren.
De collega noemde zojuist terecht Libanon. Daar zijn drie redenen voor: ten eerste hoopt men de status van neutraliteit, en daarmee de illusie te verkrijgen dat terreurdaden op Europees grondgebied kunnen worden vermeden; ten tweede wil men bepaalde zakenrelaties behouden en ten derde wil men niet dat een kink in de kabel van de energievoorziening komt. Dat zijn drie duidelijke redenen: angst, geld en aardolie. Europa lijkt zich daarom te verstoppen voor een gevaar dat zich, ik herhaal, reeds binnen zijn grenzen bevindt. In mijn land heeft een in terreurbestrijding gespecialiseerde rechter, D'Ambrosio, gesproken over de aanwezigheid van 1500 à 2000 strijders van Allah in alleen al Italië. Onze antimaffiacommissie heeft herhaaldelijk de relaties tussen de maffia en het terrorisme aan de kaak gesteld. De maffiaorganisatie van de camorra verschaft regelmatig valse documenten aan terroristen. In de ontwerpresolutie wijst de Europese Unie elke poging van de hand om het terrorisme te verdedigen of te rechtvaardigen. Dat is precies datgene wat tenminste honderd imams onmiddellijk na de gebeurtenissen van 11 september in tenminste honderd moskeeën of islamitische centra, om te beginnen het beroemde centrum in Londen, hebben gedaan.
Het is onze plicht deze gedragingen van personen, groepen en organisaties die propaganda bedrijven voor het terrorisme, serieus te bestrijden en te vervolgen.

Galeote Quecedo (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, niemand kan nu nog in twijfel trekken dat de belangrijkste bedreiging voor onze veiligheid als Europeanen tegenwoordig het terrorisme is. Het is niet mogelijk om een onderscheid te maken tussen nationaal en internationaal terrorisme. De terreur heeft in de wereld waarin wij leven een wereldomspannend karakter en geen enkele lidstaat heeft de capaciteit om deze terreur effectief, op eigen houtje te bestrijden.
In dit opzicht dient te worden erkend dat wij sinds de tragische aanslagen van 11 september 2001 op Europees en internationaal niveau aanzienlijke vooruitgang hebben geboekt in de strijd tegen deze plaag. Daarom is het vandaag geen zaak om in allerlei verklaringen onze betrokkenheid bij de strijd tegen het terrorisme - die vanzelfsprekend is - te tonen, maar met de Commissie en de Raad een discussie op gang te brengen over de concrete maatregelen, over de effectieve invoering en implementatie ervan in alle lidstaten en, voor alles, over wat we verder nog kunnen en moeten doen.
Om dit bereiken dienen wij het reeds aangenomen actieplan als raamwerk te gebruiken en ervoor te zorgen dat de Conventie over de toekomst van de Europese Unie het mandaat krijgt om de derde pijler te ontwikkelen en de rechtsgrondslag voor de Gemeenschap op dit gebied uit te breiden .
Het Europees Parlement heeft altijd een stimulerende rol gespeeld, zelfs al voor de aanslagen van 11 september, en daarom zal ik kort enkele ideeën uiteenzetten die op voorstel van mijn fractie zijn opgenomen in de gezamenlijke resolutie waar we morgen over stemmen.
Wij moeten prioriteit geven aan de uitvaardiging van nieuwe regels ter bescherming van de slachtoffers van het terrorisme. Dat moet geschieden via de harmonisatie van de nationale wetten en - waarom ook niet - de instelling van een communautair instrument ter bescherming van de slachtoffers. Het is ook noodzakelijk democratische clausules op te nemen in de associatie- en partnerschapsovereenkomsten van de Unie met derde landen - de overeenkomst die wij binnenkort met Libanon ondertekenen kan een precedent vormen - en in alle lidstaten gemeenschappelijke maatregelen te treffen om te voorkomen dat zowel direct, door terroristen, als indirect, door medeplichtigen en medewerkers, munt geslagen wordt uit ons democratisch kader.
De Europese Unie moet, binnen het kader van de geldende wetgeving en dat van de rechtstaat, voortdurend waakzaam zijn en iedere poging tot rechtvaardiging van geweld verijdelen, want er zijn geen goede en slechte terroristen. Ze zijn allemaal even verachtelijk. De beweegredenen voor hun misdrijven zijn altijd dezelfde en het - altijd onrechtvaardige - resultaat daarvan zijn de talrijke doden in het Baskenland of in Indonesië.

Wiersma (PSE).
Voorzitter, dit debat wordt ruim een jaar na de aanslagen in de Verenigde Staten gevoerd. Ik denk dat het een goed moment is om stil te staan bij de voortgang die geboekt is in de strijd tegen het internationale terrorisme maar ook bij de uitgangspunten waarop die gebaseerd moet zijn. Recente gebeurtenissen tonen dat de dreiging nog volop aanwezig is. Zie de verschrikkelijke catastrofe die enkele weken geleden op Bali plaatsvond.
De kernvraag bij het beleid van de Europese Unie is natuurlijk in welke mate alle genomen maatregelen tot een afname van het risico van terrorisme hebben bijgedragen. Kunnen Commissie en Raad daarover iets zeggen? Het Europees Parlement wil graag vaker en beter geïnformeerd worden over de uitvoering van het actieplan. Onze achterban heeft daaraan behoefte. Ik begrijp dat veel informatie gevoelig is maar een omvattend overzicht van de activiteiten geeft geen direct inzicht in de effectiviteit van het beleid. Slagen wij er daadwerkelijk in terroristische netwerken terug te dringen?
De ontwerpresolutie van het Europees Parlement besteedt terecht veel aandacht aan de rol van de Verenigde Naties in de strijd tegen het internationale terrorisme. Die rol is cruciaal. Wij willen een internationale aanpak van een internationaal probleem met de collectieve veiligheid als uitgangspunt, dus optreden via de VN-Veiligheidsraad en niet eenzijdig of met gelegenheidscoalities. Dat is een kwestie van principe maar het is ook wenselijk vanuit de noodzaak een zo breed mogelijk draagvlak te verwerven voor de strijd tegen het internationale terrorisme. De bestrijding van de oorzaak van het terrorisme is de meest effectieve aanpak van de voedingsbodem van het fenomeen. Wij willen dat zaken als bevordering van democratie en strijd tegen armoede daarvan duidelijk deel uitmaken. Het beleid mag niet versmald worden tot militaire of politieoperaties. De Europese Unie beschikt als geen ander over het scala van instrumenten dat daarvoor nodig is. We praten eigenlijk over een vorm van conflictpreventie en dat is toch de algemene prioriteit van de Europese Unie in haar buitenlands beleid.
Dat brengt mij bij het speciale probleem waarover commissaris Patten ook al heeft gesproken, namelijk het probleem van de zogenaamde gemankeerde staten, de failed states. Die vinden we vooral in Afrika maar ook dichter bij huis. Neem bijvoorbeeld Transdjnestrië, het afgescheiden gedeelte van Moldavië. Deze landen of gebieden bieden een uitstekende thuisbasis en werkplek voor criminelen en terroristische activiteiten, activiteiten die vaak met elkaar verbonden zijn. De Europese Unie zou wat mij betreft, met name als het gaat om een aantal gebieden dichter bij huis - en ik noemde er een - wel wat actiever mogen optreden en de oplossing van bijvoorbeeld het probleem in Transdjnestrië niet alleen mogen overlaten aan andere landen en organisaties.
Ten slotte zijn wij van mening dat de Europese Unie bij haar overwegingen over haar rol in de strijd tegen het terrorisme best wat ambitieuzer zou kunnen zijn als het gaat om de inzet van de nieuwe instrumenten van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid in de strijd tegen het terrorisme. In de exceptionele omstandigheden waarmee wij geconfronteerd worden moet men zich afvragen of er meer taken zijn dan die van Petersberg alleen. Dat zou ook aansluiten bij onze meer algemene opvatting dat we meer in EU-verband en minder in nationaal verband moeten optreden in de strijd tegen terrorisme. Als de EU gezamenlijk optreedt kan ook in het kader van de VN meer bereikt worden.

Malmström (ELDR).
Mijnheer de Voorzitter, de door terrorisme veroorzaakte angst en paniek is overal gelijk, of het nu gaat om een zelfstandig opererende sluipschutter in Washington of om grote netwerken zoals Al Qa'ida. Terrorisme op zich is geen nieuw fenomeen, het is niet op 11 september 'uitgevonden'. Daarentegen is het mondiale terrorisme met een wereldwijd netwerk, geavanceerde wapens en schijnbaar onuitputtelijke financiële middelen een nieuw en zeer beangstigend fenomeen.
Na de aanslagen in New York en op Bali staat het voor iedereen vast dat de strijd tegen het terrorisme op mondiaal niveau gevoerd moet worden, in de vorm van politionele en justitiële samenwerking, en door middel van inlichtingen en onderzoek. Maar ook preventieve samenwerking op lange termijn, om de voedingsbodem van het terrorisme weg te nemen of in ieder geval te minimaliseren, is van belang. Democratie is het beste tegengif voor terrorisme. Daarom is het vooral zaak dat de internationale gemeenschap zich op brede schaal inzet voor het versterken van de democratische krachten, de rechtsstaat en het respect voor de mensenrechten. Ook handel, financiële hulp en samenwerking in internationale organisaties zijn belangrijk. Vrede in het Midden-Oosten zou enorm bijdragen aan de strijd tegen het terrorisme.
De liberale fractie is zich terdege bewust van de behoefte aan meer samenwerking om het terrorisme te kunnen bestrijden. Er is al veel gedaan, maar er kan nog veel meer gedaan worden. Wij mogen echter niet uit het oog verliezen dat een open samenleving het belangrijkste doelwit van terroristen is. Daarom mogen wij in onze ijver om het terrorisme te bestrijden nooit de kern van de democratie ondermijnen. De rechtszekerheid mag nooit ten koste gaan van te daadkrachtig optreden. Speciale regels, krijgsraden en vage redenen voor het plaatsen van individuen of groepen op bepaalde lijsten zijn niet acceptabel. Het schandalig dat de gevangenen op de militaire basis Guantanamo Bay nog steeds in juridische onzekerheid verkeren. Ik wil de Raad hierbij vragen wat er gedaan wordt om duidelijkheid te krijgen over met name de situatie van de Europese burgers op Cuba.
Mijnheer de voorzitter van de Raad, u citeerde uit The Open Society and its Enemies van Karl Popper. Laten wij niet de vijanden worden van onze eigen open samenleving, want dan trekken de terroristen aan het langste eind.

Krivine (GUE/NGL).
Mijnheer de Voorzitter, het is uitgesloten dat wij voor een ontwerpresolutie stemmen die erop gericht is, onder het mom van bestrijding van het terrorisme, de sociale beweging te criminaliseren. Aangevoerd door de regering-Bush zijn verschillende Europese regeringen bezig een waar arsenaal van vrijheidsbeperkende maatregelen op te bouwen. Immigranten, jongeren, delinquenten en terroristen - ze worden voortaan allemaal op één hoop gegooid. Dat is natuurlijk koren op de molen van extreemrechts.
De Franse regering gaat het opsluiten van vakbondsleden nog niet ver genoeg. Zij is van plan wetten in te voeren die het mogelijk maken bedelaars, daklozen, zigeuners en prostituees op te pakken. In Italië hoopt de heer Berlusconi te verhinderen dat het Europees Sociaal Forum doorgang vindt door het Schengen-verdrag buiten werking te stellen, zodat de grenzen gesloten kunnen worden.
Wij hebben ons altijd verzet tegen iedere daad of handeling van terreur gericht tegen onschuldige burgers, of het nu gaat om het particuliere terrorisme van Bin Laden of het staatsterrorisme van de heer Sharon. Dit kwaad kan niet gestopt worden door de democratische vrijheden in te perken. We moeten dit kwaad met wortel en tak uitroeien, en wel door armoede en onderdrukking uit te roeien. De Osama Bin Laden's in deze wereld worden gecreëerd door de dictatuur van de banken en het oorlogszuchtig imperialisme.

Nogueira Román (Verts/ALE).
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, geachte vertegenwoordigers van de Raad en de Commissie, in de eerste plaats wil ik mijn volledige instemming betuigen met de resolutie en met de woorden van de hier aanwezige vertegenwoordigers van de Raad en de Commissie.
Het is niet nodig dat ik namens mijn fractie of mijn eigen Galicische politieke groepering hier nogmaals uiting geef aan mijn absolute verwerping en veroordeling van terrorisme.
Wat dat betreft wil ik benadrukken dat, zoals ook in de resolutie staat, voorwaarden moeten worden geschapen om, met volledige inachtneming van de wet en de mensenrechten, het terrorisme te bestrijden zowel via de eliminering van de armoede en de achterstelling als via de strijd tegen fundamentalistische ideologieën, die zelfs nog vaker dan armoede worden aangevoerd als de belangrijkste rechtvaardiging voor terrorisme.
Na dit gezegd te hebben wil ik drie concrete kwesties aanstippen. In de eerste plaats denk ik dat het nodig is om over een concreet beleid te praten en het militaire unilateralisme van de Verenigde Staten en zijn doctrine van pre-emptive action, die een inbreuk betekenen op alle internationale normen, te verwerpen, zoals de resolutie dat ook in zekere zin doet.
Wat dat betreft dient speciaal vermeld te worden dat de VS een actie voorbereidt tegen een ander land dat door een dictatuur - een ideologie die wij vanzelfsprekend niet delen - geregeerd wordt. Anderzijds is de VS niet in staat geweest om ook maar iemand aan te houden in verband met de aanslagen van 11 september. Niemand hebben ze aangehouden. Er waren twintig mensen betrokken bij deze aanslagen in de VS en er is niemand gearresteerd die daar direct bij betrokken was.
Ik wil ook de aandacht vestigen op het probleem in het Midden-Oosten. Kennelijk zijn wij het er allemaal over eens dat het probleem rondom Palestina de bron is van het internationale terrorisme. In ieder geval is dit ogenschijnlijk de rechtvaardiging daarvan. Het gaat er absoluut niet om dat als een religieus probleem op te lossen. Het gaat hier om een staat die, ongeacht zijn godsdienst, zich richt tegen een gekoloniseerd volk, ongeacht zijn godsdienst.
Ik denk dat er absoluut rekening dient te worden gehouden met die kwestie. Als het probleem tussen Israël en Palestina niet wordt opgelost, als de vrede niet wordt bevorderd en er geen Palestijnse staat wordt gesticht, dan is het voor ons moeilijk te strijden tegen een fundamenteel deel van de klaarblijkelijke rechtvaardiging van het terrorisme.
Mijnheer de Voorzitter, ik wil besluiten met het volgende: de strijd tegen het terrorisme mag - zoals de resolutie zegt - niet omslaan in een strijd tegen politieke groeperingen die via vreedzame middelen veranderingen in de politieke en maatschappelijke structuren nastreven, hetgeen in Spanje en in Europa in het algemeen het geval is. Vaak wordt de noodzakelijke dialoog niet aangemoedigd, noch tussen politieke groeperingen, noch tussen de betrokken instellingen die lijden onder het effect van het terrorisme.

Queiró (UEN).
Mijnheer de Voorzitter, de aanslagen van 11 september 2001 en - meer recentelijk - de aanslag op Bali laten duidelijk zien hoe onvoorspelbaar en dodelijk het terrorisme is en hoe kwetsbaar we zijn. In de jaren zestig en zeventig hebben we in Europa te maken gehad met het geweld van op communistische leest geschoeide extremistische bewegingen, zoals de Rode Brigade en de Baader-Meinhof-groep. Nu zijn het bewegingen als Al Qa'ida die uit zijn op de vernietiging van al hetgeen modern is. Ze vinden dat ze het recht hebben gewelddadige middelen te gebruiken om de bestaande democratische rechtsordes omver te werpen. Volgens hen zijn ze verwikkeld in een alles omvattende oorlog om de islam te beschermen tegen Westerse overheersing en de ongelovigen - zo noemen ze al degenen die deze vorm van de islam niet aanhangen - hun godsdienst op te leggen. Ze vallen daarbij zelfs gematigde islamitische landen aan.
Er zijn natuurlijk ook nog andere motieven voor het terrorisme, en die zijn van politieke, dat wil zeggen van nationalistische of separatistische aard, ook in Europa. Dat soort terrorisme boezemt ons net zoveel afkeer in, maar dit politieke terrorisme wordt nu helaas overvleugeld door het hiervoor genoemde terrorisme, dat werkelijk overal op uiterst gewelddadige wijze kan toeslaan en juist daarom zo gevaarlijk is. Deze terroristen zien zich niet gebonden door om het even welke morele of humanitaire overwegingen.
We mogen onze ogen niet sluiten voor het feit dat Europa, juist omdat het een traditie voor de opvang van politieke bannelingen heeft, nu een vrijhaven geworden is voor talloze radicale en terroristische groeperingen. Niettegenstaande dit uiterst liberale beleid planten zij het zaad van de haat. Ze misbruiken de faciliteiten die hun door democratische regimes ter beschikking worden gesteld, ze organiseren zich, ze voorzien zich van middelen, ze rekruteren nieuwe leden en plannen nieuwe aanvallen op doelen binnen ons werelddeel of waar ook ter wereld.
Terrorisme is een transnationaal verschijnsel. De bestrijding ervan kan dus steeds gevolgen hebben voor de rechten en vrijheden van ons allemaal. Daarom moeten de lidstaten en de Europese Unie een algemene strategie voor de terrorismebestrijding ontwerpen, en met die strategie moeten we - in Europa, binnen het kader van de Verenigde Naties, of in samenwerking met de Verenigde Staten binnen het kader van de NAVO - terroristische aanslagen kunnen voorkomen of erop reageren, en dat zonder de rechtsstaat te verzwakken.
Zoals reeds is opgemerkt moet de strategie van de lidstaten voor Europa gebaseerd zijn op een doeltreffend gebruik van alle mechanismen voor de uitwisseling van informatie en voor politiële en justitiële samenwerking. We moeten ons concept van veiligheid en defensie zodanig uitbreiden dat we daarmee ook een antwoord kunnen formuleren op deze nieuwe internationale bedreiging. We zijn ons ervan bewust dat we bij de preventie en bestrijding van terrorisme ook aandacht moeten besteden aan de dialoog tussen de beschavingen. We moeten dus een efficiënt beleid ontwerpen om iets te doen aan die sociale, economische factoren die - ofschoon ze nooit mogen worden gebruikt als rechtvaardiging voor het terrorisme - door terroristen steeds weer worden geëxploiteerd en misbruikt. Mijnheer de Voorzitter, we kunnen het over sommige conclusies van de gemeenschappelijk resolutie die we hier bespreken oneens zijn, maar we zullen stemmen op basis van de principes waarover we het wel eens zijn: we stemmen dus voor deze resolutie.

Coûteaux (EDD).
Dames en heren vertegenwoordigers van de lidstaten, ik zal hier niet de term gebruiken die de heer Prodi als eerste gebruikt heeft en die nu te pas en te onpas over tafel gaat, en de verklaringen van de Raad en de Commissie waarnaar we zojuist geluisterd hebben kwalificeren als 'dom?. We moeten echter wel erkennen dat er iets vreemds aan de hand is met de problematiek die ons nu zo bezighoudt, de kwestie die bekend staat als de 'strijd tegen het terrorisme?. Die benaming en het woord ' terrorisme? zelf zijn wel erg slecht gekozen, want waar gaat het hier in feite om? Het antwoord is duidelijk: het beleid dat wordt gevoerd door wat gewoonlijk 'de internationale gemeenschap? wordt genoemd, kort gezegd de Verenigde Staten en de keizerlijke Camera van de handlangers van de VS, stuit in de hele wereld op steeds fellere kritiek, met als gevolg dat - zoals in alle imperiums gebeurt - de term 'terrorisme? gebruikt wordt voor daden die evengoed verzetsdaden genoemd zouden kunnen worden, zoals mijn collega Krivine zojuist terecht heeft opgemerkt.
Uiteraard keur ik geweldsdaden die tegen onschuldige burgers zijn gericht niet goed, al besef ik dat in een democratie eigenlijk niemand geheel onschuldig is. Maar goed, daar wil ik niet bij stil blijven staan; het spreekt voor zich dat ik de aanslagen van 11 september onvoorwaardelijk veroordeel, zoals ik ook de recente aanslag op het eiland Bali en de aanslag van onlangs op een Franse olietanker veroordeel, of, in een iets minder recent verleden, de aanslagen in 1995 in de Parijse metro. Wat dat betreft wil ik eens te meer mijn teleurstelling uitspreken over het feit dat de dader van die aanslagen zich nog steeds kan schuilhouden in een van de lidstaten van de Europese Unie, waarmee dat land zich in zekere zin medeplichtig maakt. U ziet, eenvoudig is het allemaal niet.
Dat neemt niet weg, dames en heren, en dit is een cruciaal punt, dat wij hier geen tribunaal zijn. Het is niet aan ons om te beslissen over goed en kwaad. Wij moeten de werkelijkheid van de wereld van vandaag onder ogen zien, en we kunnen de mensen niet blijven wijsmaken dat wat wij 'het Westen' noemen slechts één vijand heeft, namelijk Osama Bin Laden, Al Qa'ida en de vermeende cellen van dat netwerk. In werkelijkheid lopen overal in de wereld mensen rond die wij terroristen noemen. Het worden er steeds meer, en ze worden ook steeds radicaler, naarmate de macht van het imperium groeit en naarmate die macht krachtiger ingezet wordt tegen de volkeren, waarvan de waarden en symbolen met voeten getreden en gedemoniseerd worden en die in militair opzicht uiteraard niet tegen die macht opgewassen zijn.
Vrede tussen de volkeren zal altijd een illusie blijven zolang de rijke volkeren te rijk en te arrogant zijn en de arme volkeren in hun armoede te veel vernederd worden. De geschiedenis leert ons, dames en heren, dat elk imperium dat niet in staat is te groeien en om te gaan met zijn ambities en de arrogantie van de macht zonder zijn toevlucht te nemen tot geweld, onvermijdelijk rebellie uitlokt. En de geschiedenis leert ons ook dat de rebellie van onderdrukte volkeren uitmondt in blind, wreed geweld. Voor ons, Europese naties die de geschiedenis maar al te goed kennen, is er niets ergers denkbaar dan terecht te komen in een situatie waarin we, onder het mom van de 'bestrijding van het terrorisme?, een algeheel wantrouwen gaan koesteren jegens de derde wereld, die, ik wijs er met klem op, driekwart van de wereldbevolking omvat.

Oostlander (PPE-DE).
Voorzitter, in de beschouwing over het terrorisme stellen we ook in dit verslag vast dat opvattingen zich snel ontwikkelen. Voorheen dachten wij eigenlijk dat terrorisme hoofdzakelijk iets was voor instabiele landen, en niet voor ogenschijnlijk rustige staten. Dat is nu heel erg veranderd want we weten nu dat in rustige landen zoals bijvoorbeeld ook in mijn land, Nederland, terrorisme ook bloeit. Niet in een gewelddadige vorm, daarvoor past men op. Maar men gebruikt, zoals de commissaris ook al heeft gezegd, de vrije en open samenleving met haar faciliteiten om in alle rust terroristische daden voor te bereiden die men elders gaat plegen. Daarom zullen de Europese Unie en ook de zeer rustige lidstaten daarvan zeer waakzaam moeten zijn ten einde het terrorisme ook in eigen land te bestrijden.
Bovendien is het zo, mijnheer de Voorzitter, dat niet alle categorieën burgers in de lidstaten met bedreiging van de rechtsstaat te maken krijgen. Het zijn soms alleen maar bepaalde categorieën burgers die in onze landen worden afgeperst door landgenoten die geld verzamelen voor terroristische daden, bijvoorbeeld in Noord-Afrika. Er zijn bepaalde categorieën van burgers in Nederland en andere lidstaten die het slachtoffer zijn van dergelijke afpersing en voor dat soort mensen moeten wij ook opkomen opdat de rechtsstaat voor hen niet meer wordt bedreigd.
De oorzaken van het terrorisme worden vaak gezocht in armoede. Mijnheer de Voorzitter, ik geloof dat eigenlijk niet. Het is bekend dat ook revoluties niet worden uitgevoerd door doodarme mensen, dat zijn meestal andere types. Dat is in dit geval ook zo. De verantwoordelijken voor de ernstige aanslagen, waren welopgevoede, welgesitueerde personen die volledig konden meedraaien in elke ontwikkelde maatschappij, ook in de Westerse samenleving en zelfs daar ook tot behoorlijke posities hadden kunnen komen. Het probleem is vaak dat gebruik wordt gemaakt van datgene wat het beste in de mens is, zijn diepste levensovertuiging, en dat daar in de groeicel zelf van het sociale organisme, het gif wordt gezaaid van het gewelddadige terrorisme. Er zijn altijd enkele mensen die daarvoor vatbaar zijn. Het ligt ook niet persé aan het fundamentalisme, er zijn ontzaglijk veel vreedzame fundamentalisten. Er is een kwalitatieve sprong nodig om tot geweld te komen.
Voorzitter, we zijn allemaal opgeschrikt door de aanslagen op Bali. Ik denk dat wij ons buitengewoon moeten inspannen om te zorgen dat de Indonesische regering zoveel mogelijk steun krijgt opdat ook de staat Indonesië sterk genoeg is om intern zoveel mogelijk het terrorisme te voorkomen en tegen te gaan.

De Rossa (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, weer eens spreken wij over het vraagstuk van het terrorisme, dit keer in verband met de afschuwelijke aanslag in Bali waarbij honderden mensen zijn omgekomen. Net als andere sprekers wil ik mijn diepste medeleven betuigen met de familieleden en de vrienden van degenen die daarbij zijn omgekomen. Ik ben het met het meeste eens wat hier vandaag gezegd is, zij het niet met alles. Het is duidelijk wat er moet gebeuren: respect voor de rechtsstaat, bescherming van de rechten, een kritische toetsing van de maatregelen die onze landen nemen om het terrorisme aan te pakken, een democratische dialoog om de achterliggende oorzaken op te lossen, en ga zo maar door. Dat is allemaal absoluut noodzakelijk.
Wat kan daar nog aan toegevoegd worden? Naar mijn idee kunnen we in ieder geval nog het besef vergroten dat het terrorisme niet uitgeroeid kan worden door alleen maar degenen te doden of gevangen te nemen die deze daden uitvoeren. Uiteraard zijn het niet de arme mensen in het algemeen die deze daden uitvoeren, maar het is wel zo dat degenen die verantwoordelijk zijn voor deze terroristische acties, vaak arme mensen zijn. Wij moeten proberen om het idee los te laten dat er één waar geloof is, één ware versie van de geschiedenis en één versie van de waarheid die door uitverkorenen wordt uitgedragen. Ik heb het nu niet alleen over religie, maar ook over politiek. Wij moeten met mensen communiceren, zodat zowel zij als wij ons bewust worden van de oorzaken van hun hopeloosheid.
Het indammen van het terrorisme alleen is niet voldoende, hoewel ik er niet aan twijfel dat onze landen de macht hebben om dat te bewerkstelligen. Niet alle lidstaten van de Europese Unie zijn sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog met terrorisme geconfronteerd, maar voor een aanzienlijk aantal is dat wel het geval. Dat is nogal opmerkelijk, aangezien wij een van de meest stabiele en vreedzame regio's ter wereld zijn. Wij moeten ons gaan richten op educatie in de ware zin van het woord, op het vergroten van het besef dat de wereld uiterst divers is en dat die wereld een zeer tolerante en goede plek kan zijn om te leven als we maar met en naast elkaar zouden kunnen leven.

Andreasen (ELDR).
Mijnheer de Voorzitter, de gebeurtenissen op Bali onderstrepen dat de bestrijding van het terrorisme een multilaterale aanpak behoeft. Wij weten nu immers dat terroristen overal in de wereld kunnen toeslaan, en wij hebben gezien dat wij over de grenzen en over de oceaan heen moeten samenwerken om het terrorisme uit te roeien. Europa heeft na 11 september snel gehandeld. Daarover kunnen wij tevreden zijn. Wij willen wonen in een ruimte waar veiligheid, vrijheid en rechtvaardigheid heersen. De strijd tegen het terrorisme is de grootste uitdaging voor ons buitenlands en veiligheidsbeleid. Het Europees debat over de betrekkingen met de VS van de laatste maanden, doet de wenkbrauwen fronsen omdat het zo onevenwichtig en eenzijdig is. Wij delen dezelfde waarden met de Amerikanen. Onmiddellijk na de terreuraanslag in september vorig jaar waren er velen onder ons die de aanslag als een aanval op onszelf en onze waarden beschouwden. De VS en Europa zijn met elkaar verbonden door fundamentele waarden en principes van democratie en vrijheid, rechtszekerheid, mensenrechten en het recht van de persoon om zijn mogelijkheden zo goed mogelijk te benutten. Deze waarden moeten wij behouden. Er zijn meningsverschillen, maar er is veel meer dat ons bindt dan dat ons scheidt. Wij moeten invloed uitoefenen op de Amerikanen in het kader van een multilaterale benadering van de strijd tegen het internationaal terrorisme, dat geen rechtvaardigheid kent .

Alavanos (GUE/NGL).
Mijnheer de Voorzitter, dit is weliswaar een interessant debat maar je moet je toch afvragen wat het nut is van dit volumineus, uit vijftig paragrafen bestaand document over terrorisme, afgezien van het feit natuurlijk dat dit een goede kans is om een gedachtewisseling te houden tussen de fracties van het Europees Parlement.
Als men echter dat beluistert en bekijkt wat ook de Europese burger beluistert en bekijkt, ziet men dat in de massamedia het meest besproken vraagstuk in verband met het terrorisme de aanval op Irak is, omdat Irak verondersteld wordt over massavernietigingswapens te beschikken die gebruikt zouden kunnen worden ter ondersteuning van terreurdaden, enzovoort. Hier zien wij echter hoe belachelijk de Europese Unie zich letterlijk maakt in de ogen van de wereld. Vandaag vindt er een debat plaats in de Veiligheidsraad en wij hebben enerzijds een Britse regering die via een achterdeurtje met de voorstellen van de Verenigde Staten op de proppen komt en anderzijds een Franse regering die het been stijf houdt en weigert onvoorwaardelijk mee te doen aan een interventie in Irak.
Mijns inziens moet het Europees Parlement een standpunt innemen ten aanzien van deze vraagstukken. Het gaat deze echter bewust uit de weg met allerlei vage formuleringen in de ontwerpresolutie. Ik ben van mening dat deze resolutie niet beantwoordt aan hetgeen de Europese burger bezighoudt, noch tegemoet komt aan de behoeften van dit moment.

Pacheco Pereira (PPE-DE).
Mevrouw de Voorzitter, ik wil graag enkele opmerkingen maken over een aantal teksten die volgens mij dubbelzinnigheden bevatten. De ernstigste terroristische incidenten van de afgelopen tijd hebben zich in New York en Bali voorgedaan, maar het zou interessant zijn ons eens af te vragen hoe Europa gereageerd zou hebben als de aanslag van 11 september, de aanslag die onze aandacht op de ernst van het terrorisme gevestigd heeft, tegen Europa gericht was geweest. Hoe zouden we hebben gereageerd als die vliegtuigen niet die torens in New York hadden geraakt, maar de Eiffeltoren, de gebouwen van het Europees Parlement of een ander belangrijk Europees gebouw? Als we daarover wat dieper hadden nagedacht zouden we beter begrijpen hoe ambigu we zijn. Dan zouden wij beseffen dat we nog steeds niet goed weten hoe we met dit fenomeen, terrorisme, moeten omgaan.
Het is heel belangrijk dat we in deze materie met de Verenigde Staten blijven samenwerken, en tot mijn voldoening heeft de Raad aangegeven dat te willen doen. Een tweede aspect waar ik graag op wil wijzen is dat terrorisme weinig met armoede te maken heeft. Dat is een belangrijk punt. Het is waar dat er arme mensen bij betrokken kunnen zijn, maar degenen die de dienst uitmaken zijn niet arm. Als we naar de wereld als geheel kijken, zien we dat Afrika, het armste deel van de wereld, nauwelijks iets met dit fenomeen van het terrorisme te maken heeft. Als er een rechtstreeks verband tussen armoede en terrorisme zou bestaan, zouden de belangrijkste terreurdaden vanuit Afrika komen. Maar dat blijkt niet zo te zijn. Terrorisme is een fenomeen dat gebaseerd is op een politieke logica, en volgens die logica moeten bepaalde doelstellingen worden verwezenlijkt. Machtsdenken speelt daarbij een belangrijke rol. En die ideeën komen niet van de allerarmsten, althans niet rechtstreeks.
Tot slot wil ik graag iets zeggen over de woorden van de filosoof Popper, die commissaris Patten hier aanhaalde. Ons probleem is inderdaad iets dat Popper had kunnen stellen. Het is niet zozeer een afweging tussen vrijheid en onze opvattingen over veiligheid en ons idee van een open maatschappij. Waar het om gaat is dat we het moeilijk of zelfs onmogelijk vinden oprecht te geloven in de morele superioriteit van de democratie en de vrijheid. Dat is het idee waarop we ons handelen moeten baseren, een beschavingsidee. Vrijheid en democratie is wat alle volkeren ter wereld - en zeker de armen - naar verlangen. Als we daar nu maar van overtuigd waren, zouden we de moed kunnen opbrengen iets tegen het terrorisme te ondernemen. Helaas heeft Europa hier en daar een ambigue houding, en daarom kunnen wij die moed niet opbrengen.

Ceyhun (PSE).
Mevrouw de Voorzitter, commissaris, beste oud-collega en fungerend voorzitter Haarder, we hebben het vandaag over terrorisme en over terrorismebestrijding en daarbij zijn wij het er denk ik allen over eens dat terrorisme moet worden bestreden. We zijn het er ook over eens dat dit alleen op internationaal niveau kan geschieden, omdat terrorisme intussen ook een internationaal probleem is geworden. Wanneer we terrorisme internationaal willen bestrijden, moeten we natuurlijk ook kritisch naar onszelf kijken. Als begrotingsrapporteur van de Commissie interne markt - waarvan wij vroeger, mijnheer de voorzitter van de Raad, samen deel uitmaakten - constateer ik dat we te maken hebben met kleinzielig gekibbel. We willen het terrorisme bestrijden, en daarvoor hebben we een Europese politieorganisatie nodig, Europol. Daarvoor hebben we een succesvolle instantie nodig, zoals bijvoorbeeld Eurojust. Hoewel we in het Europees Parlement alleen al voor Eurojust 2,8 miljoen euro beschikbaar hebben gesteld, stel ik vast dat deze middelen niet kunnen worden uitgegeven omdat onze Europese instanties vanwege een bekrompen nationalisme niet kunnen functioneren. Als de nationale politiediensten niet bereid zijn tot samenwerking met Europol, als de nationale ministers van Justitie niet bereid zijn Eurojust te steunen, dan zullen we mooie preken blijven afsteken en zeggen hoe belangrijk terrorismebestrijding is maar zal het allemaal niets uithalen. Wij moeten namelijk preventief optreden en om preventief te kunnen optreden hebben we goed functionerende instanties nodig. Dat lukt ons echter alleen wanneer de nationale staten, de vijftien lidstaten van de Europese Unie, er eindelijk voor zorgen dat onze instanties zoals Europol en Eurojust tot handelen in staat zijn. Daarom zou ik u, mijnheer Haarder, en ook commissaris Vitorino willen vragen om bij de lidstaten in de Raad op dit punt te blijven hameren, anders zal succes uitblijven.

Schröder, Ilka (GUE/NGL).
Mevrouw de Voorzitter, we zullen bij het volgende debat over het Echelonsysteem waarschijnlijk weer vooral kritiek te horen krijgen op het zogenaamd te goed functionerende afluistersysteem en daarmee op de Verenigde Staten. Tegelijkertijd zie ik echter dat men in principe positief staat tegenover antiterreurwetgeving en daarvan ook in zijn stemgedrag blijk geeft. Die wetgeving dient echter helemaal niet in eerste instantie de strijd tegen terroristische activiteiten, maar levert vooral meer opsporingsbevoegdheden op voor de EU, zoals bijvoorbeeld bij het Schengen-informatiesysteem II en bij het Europees arrestatiebevel. Deze kwalitatieve en kwantitatieve uitbreiding van de EU-bevoegdheden gaat gepaard met ingrijpende veranderingen in de grondrechten. Dat betekent vooral meer inbreuken door de moderne burgerstaat en minder rechten voor de verdachte om zich te verdedigen, wie dat ook is.
Aan de totaal willekeurige definitie van terrorisme kan men heel goed zien dat de oorlog tegen het terrorisme weinig met de bestrijding van terreur te maken heeft, maar als hoogste doel de uitholling van de grondrechten in de EU beoogt.

Morillon (PPE-DE).
Mevrouw de Voorzitter, ik herinner me dat ik in het najaar van 1993, na terugkeer van een missie in Bosnië-Herzegovina die ik had uitgevoerd in opdracht van de VN, een gesprek heb gehad met Manfred Werner, destijds secretaris-generaal van de NAVO. Tijdens dat gesprek, dat plaatsvond in Brussel, heb ik nadrukkelijk aangegeven dat het bondgenootschap zich naar mijn mening diende voor te bereiden op ingrijpen in het Balkanconflict, omdat het anders op den duur zou ophouden te bestaan. Mijn argumentatie van destijds kan eenvoudig naar de situatie van vandaag vertaald worden.
In de periode na de Koude Oorlog moest het bondgenootschap bewijzen in staat te zijn in te grijpen in de ernstige crisis die zich ontwikkelde in het hart van Europa, omdat de Europese burgers zich anders zouden gaan afvragen of het zijn bestaansrecht niet verloren had en of het nog wel zin had een deel van het belastinggeld daaraan te besteden. Pas na twee jaar oorlog en het drama van de val van Sebrenica werd die boodschap begrepen. Op 31 augustus 1995 verleende het bondgenootschap steun aan het optreden van de VN-troepenmacht op de berg Igman dat erop gericht was de Servische artillerie-eenheden uit te schakelen die weer begonnen waren Sarajevo van alle kanten te bombarderen. Daarmee leverde het bondgenootschap een belangrijke bijdrage aan het oplossen van het conflict en maakte het de weg vrij voor de ondertekening van de Dayton-akkoorden en de totstandkoming van een definitieve wapenstilstand. Later heeft het bondgenootschap opnieuw - en met succes - ingegrepen, in Kosovo en meer recentelijk in Macedonië, hetgeen heeft bijgedragen tot herstel van de rust, al werden daarmee natuurlijk niet alle politieke problemen uit de wereld geholpen.
Op dit moment ontspint zich een soortgelijke discussie over de rol van het Atlantisch Bondgenootschap, nu in het kader van de strijd tegen het internationale terrorisme. Het bondgenootschap maakt een crisis door nu de Amerikanen het niet nodig geacht hebben een beroep te doen op de organisatie bij de oorlog in Afghanistan. Betekent deze unilaterale werkwijze het einde van het bondgenootschap? Ik geloof er niets van, tenminste niet zolang de Amerikanen daar zelf anders over denken en zich niet in die zin hebben uitgelaten.
De doelstelling van het bondgenootschap blijft: interveniëren op het Europese grondgebied en in de aangrenzende gebieden wanneer de waarden van het bondgenootschap, de waarden waarop mijn vriend Pacheco Pereira zojuist gewezen heeft, in gevaar dreigen te komen. Het internationale terrorisme is een voorbeeld van een bedreiging van die waarden, een zeer ernstige bedreiging zelfs. Daarom moeten we eindelijk dat Europa van de defensie realiseren: het is de enige manier om de NAVO te hervormen en het voortbestaan van het bondgenootschap te garanderen.
Het alternatief is simpel: ofwel de Europese Unie laat het ook in de toekomst aan de Amerikanen over om militaire conflicten op het continent op te lossen en schikt zich in een ondergeschikte rol bij het afhandelen van vredeskwesties, ongeveer zoals de Atheners in het antieke Rome deden, ofwel de Unie schaart zich eindelijk onvoorwaardelijk aan de zijde van de Amerikanen teneinde een deel van de lasten over te nemen voor de verdediging van het continent tegen alle bedreigingen, zoals de Verenigde Staten ons voortdurend gevraagd hebben sinds de oprichting van het Atlantisch Bondgenootschap.

Theorin (PSE).
Mevrouw voorzitter, over het feit dat terrorisme onaanvaardbaar is, zijn we het allemaal eens. Het zijn onze opvattingen over de methoden waarmee het terrorisme bestreden moet worden die misschien van elkaar verschillen.
De ontwikkeling van een strategie van de Europese Unie in de strijd tegen het terrorisme is enorm belangrijk. De beginselen van de rechtsstaat en de mensenrechten mogen in deze belangrijke strijd niet ondermijnd worden. De resolutie die beide parlementaire commissies presenteren is daarom belangrijk.
De Commissie buitenlandse zaken, mensenrechten, gemeenschappelijke veiligheid en defensiebeleid heeft in haar bijdrage de essentiële instrumenten voor conflictpreventie aangegeven waarover de Europese Unie beschikt, zoals het bevorderen van democratie, de handel en diplomatie. Het is vanzelfsprekend van essentieel belang dat de oorzaken van terrorisme, zoals armoede, schendingen van de mensenrechten en onderdrukking, worden aangepakt.
Als gevolg van de ramp op 11 september bestaat het risico dat de fundamentele rechten van de mens worden opgeofferd aan de strijd tegen het terrorisme. Ook bestaat het risico dat de enige supermacht die wij vandaag de dag hebben zichzelf, buiten de Verenigde Naties om, eenzijdige vrijheden toekent. Daarom is het enorm belangrijk dat het Parlement het VN-Handvest hoog houdt, en dat het recht van een aangevallen land op zelfverdediging alleen gerechtvaardigd is als het bevestigd of besloten is door de VN-Veiligheidsraad. De wenselijkheid van een VN-besluit ter discussie stellen, is een directe ondermijning van de Verenigde Naties.
Ik stel tot mijn tevredenheid vast dat wij een unaniem standpunt hebben ingenomen over het feit dat de strategie gebaseerd op preventieve aanvallen, die de Verenigde Staten wil hanteren, geen doeltreffende manier is om terrorisme te bestrijden. Daarnaast willen wij benadrukken dat een oplossing van het conflict in het Midden-Oosten overeenkomstig de VN-resoluties een zeer belangrijk aspect vormt in de bestrijding van het terrorisme.
Het internationaal recht is van essentieel belang voor een rechtsstaat. Dit geldt met name voor kleinere landen. Als men Verenigde Naties ondermijnt, veroorzaakt men alleen maar meer ellende. Daarom is het cruciaal dat de Europese Unie de Verenigde Naties en hun Handvest, ook in moeilijke tijden, beschermt en de belangrijke rol van de Verenigde Naties als bewaarder van de vrede in de wereld niet tenietdoet.

Pirker (PPE-DE).
Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de voorzitter van de Raad, commissaris, de terreuraanslagen van een jaar geleden - maar ook die van daarna - hebben de Europese Unie wakker geschud als nooit tevoren. De Europese Unie heeft sneller dan ooit gereageerd en ik denk dat zij in betrekkelijk korte tijd uiterst efficiënte maatregelen heeft getroffen.
We zijn echter nog lang niet klaar met de maatregelen die we moeten nemen. De interne strategie was in elk geval een succes. Wat we nu nodig hebben is een succesvolle externe strategie. Ik wil graag op een paar punten ingaan die mij noodzakelijk lijken om de samenwerking met derde landen te ontwikkelen en te intensiveren.
Het eerste is dat we het netwerk dat we al hebben opgezet, moeten uitbreiden en daarin verbindingsmensen van Europol moeten opnemen, en dat we dit gebruiken voor niet alleen analysedoeleinden en strafrechtelijke vervolging maar ook bijstand aan derde landen. Wat we nodig hebben is een betere doorgeleiding van informatie naar onze databanken, niet alleen binnen de lidstaten, maar ook vanuit derde landen naar de Europese Unie.
In de tweede plaats moeten we nagaan hoe we de ons ter beschikking staande databestanden zodanig met elkaar kunnen verbinden dat we efficiëntere instrumenten krijgen. Ik doel op de bestanden van Europol, Schengen en Eurodac.
Het derde is dat we voor een deel nog steeds werken met uiterst verouderde systemen zoals het fingerprint-systeem. We moeten eindelijk overgaan op biometrische systemen waarmee de identiteit ondubbelzinnig kan worden vastgesteld. Daarmee kunnen we in onze verificatieprocedures ons voordeel doen.
In de vierde plaats moeten we niet alleen denken aan samenwerking met de Verenigde Staten, maar we moeten ook het aanbod, de hand die de Aziatische landen ons reiken, aannemen en met Aziatische landen samenwerken in de strijd tegen de terreur.
Ik was zelf bij de laatste ASEP-conferentie in Manilla. Wij hebben geweldige aanbiedingen gekregen op grond waarvan we een succesvolle start kunnen maken in de samenwerking met Aziatische landen in de strijd tegen het terrorisme.

Izquierdo Rojo (PSE).
Mevrouw de Voorzitter, bij dit nieuwe beleid van de Europese Unie zouden we ons niet mogen beperken tot het slaafs kopiëren van de traditionele terroristische tactieken maar ook in staat moeten zijn om zo exact mogelijk de specifieke eigenschappen van het huidige terrorisme te bepalen en de drie, duidelijk te identificeren factoren die ten grondslag liggen aan het huidige terrorisme op een politieke manier behandelen: het religieus fundamentalisme, de Palestijnse vertwijfeling en het terroristische extreemnationalisme.
Mijnheer de commissaris, wij kunnen niet meer volstaan met het gevangenzetten van terroristen. Wij moeten de dodelijke ideologieën die de terroristen voortbrengen onschadelijk maken. Tot nu toe hebben wij veel meer aandacht besteed aan de gevolgen van het terrorisme dan aan de oorzaken ervan. Vanaf nu moet de Europese Unie zich ook concentreren op het identificeren, opsporen en ontmantelen van de dodelijke ideologieën die ten grondslag liggen aan het huidige terrorisme.

Sousa Pinto (PSE).
Mevrouw de Voorzitter, met dit debat willen we de balans opmaken van de terrorismebestrijding in het jaar volgend op de gebeurtenissen van 11 september 2001. Hoe heeft de Europese Unie op deze gebeurtenissen gereageerd? Ze heeft haar solidariteit met de Verenigde Staten betuigd en gewezen op het gevaar dat men de Arabische islamitische wereld zou vereenzelvigen met terrorisme. We hebben onze integratie op het gebied van de terrorismebestrijding versneld doorgevoerd, met actieplannen bestaande uit meer dan zestig maatregelen en een hele reeks kaderbesluiten, met inbegrip van het Europese arrestatiebevel. Verder hebben we veel bereikt op het gebied van de politiële en justitiële samenwerking bij de terrorismebestrijding. Tot slot hebben we erop gewezen dat we politieke oplossingen moeten vinden voor de conflicten die het terroristisch fanatisme voeden, inzonderheid het Israëlisch-Palestijnse conflict.
We zijn vastbesloten het terrorisme uit te roeien en we begrijpen dat er voor dat doel nieuwe en efficiënte instrumenten gecreëerd moeten worden. Dat mag echter niet leiden tot een onevenredige uitholling van onze rechten en individuele vrijheden. De vaststelling dat aan de grondrechten niet mag worden getornd is in een democratie de legitimatie voor het gebruik van geweld door de overheid. Zo weten we ons bij onze nimmer aflatende strijd tegen de terroristische bedreiging ook altijd gebonden aan het internationaal recht. Totalitaire regimes minachten het primaat van het recht, of het nu om de interne rechtsorde gaat of om internationale betrekkingen. Het idee van gebondenheid aan het internationaal recht is een uitvinding van de democratie. Als de staten die het slachtoffer van terrorisme worden in hun reactie daarop de normen en beginselen van het internationaal recht schenden, doen ze criminelen een onverwacht plezier en doen zij de beschaving een stap achteruit zetten.
De fanatieke haat die mensen tot zelfmoord aanzet wordt vaak gevoed door het langdurig onderworpen zijn aan onrecht en vernedering. Dat mag niet gezien worden als een rechtvaardiging van deze afschuwelijke aanslagen tegen burgers, maar het is wel een doorslaggevende factor bij het doorgronden van dit fenomeen. Als we kijken naar Europa, moeten we vaststellen dat de regeringen van de lidstaten steeds hebben nagelaten - of eenvoudigweg niet over de wil beschikten - om gevolg te geven aan de voorstellen van de Commissie voor de harmonisering van het beleid en de invoering van gemeenschappelijke instrumenten voor terrorismebestrijding. Dat is een kwalijke zaak. Terrorisme is een bedreiging waarop we een geïntegreerd, supranationaal antwoord moeten formuleren. In Europa is er tot nu toe te weinig animo voor een dergelijke benadering.

Cushnahan (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, terrorisme kan door niets gerechtvaardigd worden. Het is daarbij van groot belang dat er geen ambivalente houding ten opzichte van dit kwaad bestaat.
Helaas is dat niet altijd het geval. Op het moment dat de Verenigde Staten een gerechtvaardigde wereldwijde campagne in gang zetten tegen organisaties die verantwoordelijk zijn voor terrorisme en tegen regimes die terreur financieren, is het van belang dat wij de VS eraan herinneren dat zij pas een bondgenootschap tegen Osama Bin Laden en Sadam Hoessein in het leven riepen toen dat binnen de doelstellingen van hun buitenlandse beleid van pas kwam.
Een veroordeling van het terrorisme klinkt daarnaast onoprecht als niet tegelijkertijd ook de terroristische acties van de staat Israël sterk worden veroordeeld, die een potentiële voedingsbodem vormen voor toekomstige generaties terroristen in die regio.
Ik heb dan wel kritiek op de Verenigde Staten maar ik ben ook weer niet blind voor de inconsequenties van de EU - met name van de Raad - met betrekking tot deze problematiek. In de huidige wereldwijde strijd tegen het terrorisme hebben we bijvoorbeeld in een paar gevallen een oogje dicht gedaan voor de tekortkomingen van de ondemocratische regimes die we gemobiliseerd hebben om ons te steunen.
Wij zijn er op bepaalde momenten niet in geslaagd om een duidelijke en consequente houding aan te nemen ten opzichte van de landen waarvan de overheidsstructuur gebaseerd is intimidatie van de bevolking. Dat is bijvoorbeeld gebeurd in het geval van Pakistan op grond van geopolitieke overwegingen en in het geval van China omdat wij voorrang gaven aan handelsbelangen boven mensenrechten. Deze landen spotten met de democratische beginselen, schenden de mensenrechten en negeren de rechtsstaat.
Door dergelijke inconsequente en hypocritische opvattingen lokt het Westen de beschuldiging uit dat het selectief is in zijn definitie van terrorisme en voornamelijk gedreven wordt door de wil om de Westerse belangen te beschermen tegen veronderstelde bedreigingen.
Een wereldwijde strijd tegen het terrorisme kan alleen slagen als die strijd vrij is van inconsequentie en hypocrisie, en de onrechtvaardigheden worden aangepakt die de belangrijkste voedingsbodem voor het terrorisme vormen.

Gemelli (PPE-DE).
Mevrouw de Voorzitter, ten eerste heb ik waardering voor de werkmethode die is gekozen voor de behandeling van deze resolutie in het Parlement.
Ik wil de volgende opmerking maken: tegen wie is het terrorisme gericht, en waar komt dit vandaan? Mijns inziens is het terrorisme gericht tegen de mens. Dus is het in strijd met de Universele Verklaring van de rechten van de mens en kan het geen ideologische en religieuze matrix hebben. Men heeft een wereldwijde campagne op touw gezet tegen het terrorisme omdat dit een schending is van hetgeen heel de wereld, alle landen en alle burgers hebben ondertekend in de Universele Verklaring van de rechten van de mens. Als wij dus een definitie geven van terrorisme zeggen wij voor het gemak om welke groepen het gaat die op ons grondgebied opereren. Ik hoop echter dat wij ons daarmee niet op glad ijs begeven en religieuze groepen op een hoop gooien met terreurgroepen. Religieuze groepen hebben namelijk een veel bredere grondslag en zijn veel ingewikkelder dan terreurgroepen.
Als wij een stap vooruit willen zetten moeten wij onder meer als Europese Unie een duidelijke boodschap de wereld insturen en een blik werpen op de strafrechtstelsels van alle landen die de Universele Verklaring van de rechten van de mens hebben ondertekend. Het zijn namelijk de strafrechtstelsels die van binnenuit dat opbouwen wat de burger bepaalt, en deze stroken niet altijd met de Verklaring.
Dat was het wat ik wilde zeggen. Wij moeten namelijk verder kijken dan de conflicten als dusdanig en voorstellen doen voor heel de wereld.

Van Orden (PPE-DE).
Mevrouw de Voorzitter, misschien zijn wij geschokt maar wij zouden niet verrast mogen zijn door het karakter van de recente terroristische aanslagen. Terroristen hebben geen macht als zij geen angst in kunnen boezemen. Naarmate een aanslag wreder, schokkender, onverwachter en opvallender is, is het succes ervan des te groter. Toch zijn er nog steeds mensen die proberen om verontschuldigingen voor de terroristen te vinden en die een soort morele parallel willen trekken tussen terroristische acties en bijvoorbeeld de acties van de veiligheidstroepen van de democratische landen die zich bezig houden met het bestrijden van het terrorisme. Terrorisme dient met een heel scala aan beleidsinstrumenten aangepakt te worden, en militair ingrijpen is slechts een van die instrumenten.
Onze democratieën hebben van oudsher problemen met het ter discussie stellen van de legitimiteit van terroristen en de vraag hoe we dit op een systematische en gerichte manier politiek kunnen aanpakken. Over dit aspect heerst nog veel onbegrip. Wij hebben de IRA nooit op een politieke manier bestreden omdat we nooit precies wisten wat onze eigen politieke doelstellingen waren. Nu zitten er IRA-terroristen in de regering.
Door onze acties versterken we te vaak de geloofwaardigheid en status van terroristen, waardoor we juist het terrorisme stimuleren. De boodschap van de afgelopen jaren is dat terrorisme effect sorteert. Dat is een fatale boodschap.
De ontwerpresolutie bevat een aantal elementen waarover geen discussie kan bestaan, maar schetst tevens een vertekend beeld met de gebruikelijke anti-Amerikaanse ingrediënten, een overdreven aandacht voor de rechten van terroristen en extremisten en degenen die hen steunen, en hernieuwde steun voor de federalistische ambities van de Europese Unie. Andere sprekers zijn daar ook al uitgebreid op ingegaan. Ik ben het niet eens met de impliciete veroordeling van preventieve acties in de hedendaagse, gevaarlijke wereld waar irrationele en fanatieke terroristen de beschikking kunnen krijgen over massavernietigingswapens. Afschrikking heeft niet per definitie het gewenste effect. We kunnen niet afwachten tot er een actie plaatsvindt en dan pas maatregelen nemen. Een dergelijke handelswijze zou voor elke regering een vorm van plichtsverzuim zijn.
De verwijzing in punt vier van de ontwerpresolutie naar het recht op zelfverdediging is onjuist en een verdraaiing van het Handvest van de Verenigde Naties. In artikel 51 van het VN-Handvest staat namelijk het volgende: 'Geen enkele bepaling van dit Handvest doet afbreuk aan het inherente recht op individuele of collectieve zelfverdediging in geval van een gewapende aanval tegen een Lid van de Verenigde Naties ??.
Deze ontwerpresolutie bestaat uit twaalf pagina's en zij voegt weinig of niets toe aan onze kennis of capaciteiten. Waar is de oproep tot politieke solidariteit en een betere samenwerking tussen alle democratieën? Waar staat de eis voor meer militaire slagvaardigheid en een grotere politieke wil bij de Europese landen, en waar zijn de maatregelen die genomen moeten worden tegen degenen die het terrorisme ondersteunen? Dat is wat we nodig hebben.

Pomés Ruiz (PPE-DE).
Mevrouw de Voorzitter, de onophoudelijke escalatie van het terrorisme maakt de strijd ertegen tot de prioritaire doelstelling van vele beleidsvormen en uiteraard ook van dat wat wij als afgevaardigden van dit Parlement voorstaan.
De recente gebeurtenissen, zoals in Bali, op de Filippijnen en in Israël, benadrukken de urgentie van een gezamenlijke en gecoördineerde actie om een einde te maken aan deze maatschappelijke plaag, die een aantasting is van de meest fundamentele rechten, zoals het recht op leven en democratie, van het systeem waar wij voor hebben gekozen. 
Gelukkig konden wij het snel eens worden en tien dagen na de aanslagen van 11 september 2001 hadden wij al een plan ondertekend om gezamenlijk ten strijde te trekken tegen het terrorisme. Mijnheer Vitorino en mijnheer Patten - die nu afwezig is -, dit is het moment om naar dit Parlement te komen en ons te zeggen welke problemen er zijn bij de ontwikkeling van dit plan en wie daarbij betrokken zijn. Wij hebben geen behoefte aan een algemeen oordeel. Er moeten bijzonderheden worden gegeven en gezegd worden welke landen meer en welke landen minder samenwerken, omdat dit een probleem is waar wij ook zelf last van hebben.
Afgelopen zaterdag heeft het collectief Basta ya, die van ons de Sacharov-prijs heeft gekregen, een enorme manifestatie georganiseerd in San Sebastián voor de vrijheid van de Baskische en Spaanse burgers, en voor een vrije politieke mening voor iedereen, voor nationalisten en niet-nationalisten. Afgelopen dinsdag hebben wij de plenaire zitting onderbroken om de aanslag te veroordelen waarbij Juan Carlos Beiro, korporaal van de Guardia Civil in Leiza (Navarra), om het leven kwam.
Dit is een prioritaire doelstelling. Alle Europese burgers zouden moeten worden aangemoedigd om van u te eisen hier naar toe te komen om uitleg te geven en van de Raad te eisen dat hij aangeeft welke staten hun plichten uit hoofde van het op 21 september 2001 aangenomen actieplan nakomen en welke niet.
Als wij niet aangeven wie het beter en wie het slechter naleven, staan wij niet ten dienste van onze kiezers en verdedigen wij democratie niet met democratie.

Haarder
Mevrouw de Voorzitter, ik dank de leden voor het lange en boeiende debat en ik wil graag een paar dingen zeggen. Verschillende sprekers hadden het over het evenwicht dat wij moeten vinden tussen een efficiënte terreurbestrijding enerzijds en het respect voor de rechten van de burger anderzijds.
Om een internationale rechtsmaatschappij te kunnen scheppen, waar de staten volgens het recht handelen in plaats van zelf het recht in handen te nemen, is vastberadenheid om te handelen - soms met harde hand -noodzakelijk tegenover de krachten die met geweld en terreur de levenszenuw in de open, democratische rechtsstaten proberen aan te vallen. Uiteraard is samenwerking vereist wanneer het om een vastberaden actie gaat. Naar mijn mening geldt dit ook voor preventieve acties, als er duidelijke aanwijzingen zijn dat een land het doelwit zal zijn van terreur of dergelijke. Dan kan het natuurlijk nuttig zijn een aanval of aanslag te verijdelen.
Met betrekking tot de rol en de houding van de EU wil ik het volgende zeggen. Wij werken actief mee aan de uitroeiing van het internationaal terrorisme. Wij willen dat de verantwoordelijken gerechtelijk vervolgd worden, opdat hun misdaden opgehelderd worden in een procedure die aan de principes van de rechtsstaat betreffende een rechtvaardig proces beantwoordt. De EU hecht er belang aan dat bij de bestrijding van het terrorisme geen mensenrechten geschonden worden. Zoals het doel de middelen niet heiligt en zeker geen reden voor terrorisme mag zijn, heiligt het doel evenmin de middelen in onze strijd tegen het terrorisme.
Wat de financiële middelen betreft, heeft de Raad naar aanleiding van resolutie 1373 stappen genomen om de middelen van terroristen en terroristische organisaties te bevriezen. De eerste lijsten van terroristen zijn in december vorig jaar aangenomen. Sindsdien is de EU-lijst van terroristen twee keer herzien onder het Spaans voorzitterschap en een volgende herziening is binnenkort gepland onder het Deens voorzitterschap. Het zou verkeerd zijn commentaar te geven op eventuele wijzigingen vooraleer de lijst klaar is. Ik zal mij dus van commentaar onthouden.
De relatie tussen de EU en de VS is fundamenteel oersterk en gebaseerd op gemeenschappelijke waarden, waarop verschillende sprekers ook hebben gewezen. Wij zijn voor elkaar de belangrijkste partner wat samenwerking op politiek, militair, economisch en cultureel gebied betreft. 11 september heeft onze banden nog nauwer aangehaald. Wij hebben de VS nodig en zij hebben ons nodig. Dat wat ons bindt is sterker dan dat wat ons scheidt.
Op de buitengewone bijeenkomst van de Raad op 21 september vorig jaar gaven wij de VS een duidelijk signaal van solidariteit en samenwerking. Wij hebben ons daartoe verplicht en het is een succes geworden, dat hopelijk bekroond zal worden met een overeenkomst betreffende wederzijdse rechtsbijstand en uitlevering. Zowel op dit als op andere terreinen geldt dat als de VS en de EU aan één kant staan, wij veel kunnen doen voor de rechtvaardigheid en de vrijheid in de wereld. Het is belangrijk dat wij de nauwe samenwerking met de VS in stand houden zowel op dit gebied als op andere gebieden. Wij moeten er uiteraard altijd op aansturen dat de VS een multilaterale, en geen unilaterale, Amerikaanse koers vaart.

Vitorino
Sta mij toe namens de Commissie op te merken dat naar mijn vaste overtuiging uit dit debat geconcludeerd kan worden dat de maatregelen die op Europees niveau en in de lidstaten zijn genomen met betrekking tot de strijd tegen het terrorisme, zijn vastgesteld met een absolute eerbiediging van de rechtsstaat en de beginselen van een open samenleving. Niemand kan de maatregelen die door de Unie of de lidstaten genomen zijn, bekritiseren als buitensporig of als noodmaatregelen. Zij zijn volledig geïntegreerd in ons gemeenschappelijke wettelijke kader. Zij illustreren uiteraard dat de democratie niet mild optreedt in de strijd tegen de organiseerde misdaad of het terrorisme. Als de burgers namelijk het idee zouden hebben dat de democratie niet effectief genoeg zou functioneren bij de bestrijding van het terrorisme en de georganiseerde misdaad is dat een mogelijke bron van politieke onvrede.
Zoals commissaris Patten al zei, is het terrorisme een transnationale, wereldwijde dreiging die een transnationale, wereldwijde reactie vereist. Dit gegeven wordt langzaam maar zeker door de lidstaten geaccepteerd. Wij kunnen het terrorisme niet aanpakken met de vertrouwde traditionele methoden. Wij moeten gebruik maken van instrumenten op politioneel en justitieel gebied, maar dat alleen is niet voldoende. Wij hebben op Europees niveau een uitwisseling van informatie van inlichtingendiensten nodig. U weet uit de eigen ervaring van uw landen hoe moeilijk het kan zijn om een adequate uitwisseling van informatie en inlichtingen tussen politie en geheime diensten in uw eigen lidstaten tot stand te brengen. In de strijd tegen het terrorisme sinds 11 september kan de samenwerking tussen inlichtingendiensten en politiekorpsen op Europees niveau tot goede resultaten leiden. Wij moeten echter ook beseffen dat er nog twee andere erg belangrijke aspecten een rol spelen.
Het eerste aspect is de strijd tegen de financiering van het terrorisme, een strijd die veel ingewikkelder is en extra inspanningen vergt. De Commissie zal hieraan in 2003 prioriteit geven.
Het tweede aspect betreft de multilaterale actie. Wij delen het standpunt van het Parlement dat hieraan prioriteit gegeven dient te worden. De Verenigde Naties vormen het eerste stadium. Het baart ons echter zorgen dat de onderhandelingen over een mondiaal verdrag inzake terrorisme op dit moment in de Verenigde Naties geblokkeerd worden. Wij moeten de belangrijke rol van de Raad van Europa bij de strijd tegen het terrorisme niet uit het oog verliezen. Ik hoop dat de onderhandelingen die in de Raad van Europa over een verdrag inzake terrorisme plaatsvinden tot een positief resultaat zullen leiden.
Wat betreft de dialoog met de Verenigde Staten over de strijd tegen het terrorisme en over samenwerking op het gebied van politie en justitie, moeten we ons bewust zijn van de belangrijke bijdrage die het Amerikaanse debat over de vrijheden van de burger kan leveren aan ons eigen Europese debat over de grondrechten en de vrijheden van de burger. Wij mogen het huidige debat in de Verenigde Staten over deze essentiële kwesties niet bagatelliseren of afzonderen. Daarom vindt er een dialoog met de Verenigde Staten plaats over een overeenkomst betreffende wederzijdse juridische bijstand en over een uitleveringsverdrag. In die dialoog verdedigen we echter wel onze eigen standpunten en normen. Wij zullen daarbij ook de politieke wil van de Verenigde Staten op de proef stellen wat het respecteren en accepteren van onze standpunten betreft.
De test case van de heer Pomés Ruiz betreffende de tenuitvoerlegging van de besluiten die op Europees niveau zijn genomen, zal op redelijk korte termijn plaatsvinden. Zoals u weet, moet het kaderbesluit inzake terrorisme vóór het eind van dit jaar in de nationale wetgeving van de lidstaten zijn omgezet. Voor wat het Europese arrestatiebevel betreft, loopt de termijn begin 2004 af. Zoals u ook bekend is, hebben zeven Europese lidstaten zich ertoe verbonden om dat Europese arrestatiebevel al in de eerste helft van 2003 in hun eigen wet- en regelgeving te integreren. De Commissie wil deze lidstaten graag stimuleren om deze toezegging ook daadwerkelijk na te komen.

De Voorzitter.
Hartelijk dank, mijnheer de commissaris.
Ik deel u mede dat ik overeenkomstig artikel 37, lid 2 van het Reglement vier ontwerpresoluties heb ontvangen ter afsluiting van deze verklaringen.

Souchet (NI)
De recente aanslagen door moslimextremisten (Bali, Jemen, Koeweit) geven eens te meer aan dat de internationale gemeenschap van staten voortaan altijd rekening dient te houden met het bestaan van tal van niet-staatgebonden actoren die uit zijn op vernietiging en ook beschikken over de middelen om tot actie over te gaan. Er zal daarom actiever samengewerkt moeten worden tussen alle landen om ervoor te zorgen dat de moslimextremisten nergens een schuilplaats geboden wordt. De omverwerping van het Talibanregime in Afghanistan was duidelijk slechts de eerste fase in die strijd, een strijd die in de eerste plaats in onze eigen landen gevoerd moet worden. Wat dit betreft zou commissaris Patten, die de niet-Europese landen zo graag van advies voorziet, eerst eens moeten kijken naar de ruimte die het Britse systeem biedt aan terroristische organisaties.
De gezamenlijke ontwerpresolutie gaat echter een geheel andere, risicovolle kant op. De aandacht zou gevestigd moeten worden op de noodzaak de waakzaamheid van onze landen te verhogen en meer samen te werken, maar in plaats daarvan wordt aanbevolen de kwartetmethode uit te breiden. Dat zou er echter toe kunnen leiden dat op termijn de Veiligheidsraad omzeild wordt. En ronduit lachwekkend is de voorstelling van zaken in deze ontwerpresolutie als zou de driepijlerstructuur van het Verdrag betreffende de Europese Unie een van de belangrijkste obstakels zijn in de strijd tegen het terrorisme! Door de federalisten wordt ieder middel aangegrepen, zelfs het terrorisme, als het hun zaak maar dient.

De Voorzitter.
Aan de orde zijn de verklaringen van de Raad en de Commissie over Echelon.
Mijnheer de fungerend voorzitter van de Raad, u heeft het woord
Haarder
Mevrouw de Voorzitter, met zijn wijze slotwoord heeft de heer Vitorino niet alleen het voorafgaande debat op uitstekende wijze afgesloten, maar ook de aanzet gegeven tot het debat dat wij nu beginnen. Het is ruim een jaar geleden dat het Europees Parlement een besluit heeft aangenomen inzake het bestaan van een wereldwijd systeem voor het afluisteren van particuliere en economische communicatie, het zogenaamde Echelon-interceptiesysteem. In het besluit staat dat er geen twijfel meer bestaat over het bestaan van een wereldwijd systeem voor het afluisteren van communicatie. Het besluit was gebaseerd op een verslag van de Tijdelijke Commissie Echelon-interceptiesysteem. In dit verslag werd gewezen op een aantal maatregelen ter bescherming van de burgers en de ondernemingen in de Unie. Naar mijn mening is hier sprake van een veelomvattend en prijzenswaardig stuk werk. Het verslag heeft er in hoge mate toe bijgedragen dat er in de EU, de lidstaten en de nationale parlementen speciale aandacht werd besteed aan dit terrein. Ik had het genoegen om als lid van het Parlement deel te nemen aan een van de hoorzittingen die de Commissie heeft gehouden.
De speciale aandacht voor de mogelijkheid tot afluisteren met het oog op het behalen van commerciële voordelen heeft er ook toe bijgedragen dat de Europese bevolking en de Europese ondernemingen de behoefte aan de bescherming van communicatie zijn gaan inzien.
In verband met de behandeling van het verslag door het Parlement is het toenmalige Belgische voorzitterschap in zijn bijdrage ingegaan op de fundamentele beginselen die voor elk afluistersysteem moeten gelden. Het voorzitterschap noemde in dat verband onder andere de centrale beginselen inzake bescherming van de persoonlijke levenssfeer en het recht op vrije communicatie, zoals die tot uitdrukking komen in artikel 8 van de Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens en artikel 7 van het Handvest van de Europese Unie.
Ik wil graag verwijzen naar hetgeen het Belgische voorzitterschap hierover gezegd heeft. Mijn invalshoek zal echter anders zijn. In mijn hoedanigheid van vertegenwoordiger van het voorzitterschap van de Raad wil ik mij toespitsen op de bescherming van onze communicatie. Wij moeten immers helaas rekening houden met de omstandigheid dat de technologische ontwikkeling veel meer technische mogelijkheden tot het afluisteren van communicatie biedt dan vroeger. Het illegaal afluisteren van privé-communicatie of het afluisteren van ondernemingen met een concurrentievervalsend oogmerk is natuurlijk onaanvaardbaar en een ernstige overtreding, en daarom is het belangrijk dat men in de lidstaten en onder Europese regie alert is op deze afluistermogelijkheid en er voortdurend aan werkt om de best mogelijke bescherming van de communicatie van burgers en bedrijven te bereiken.
Er wordt in EU-verband reeds gewerkt aan een verhoging van de communicatieveiligheid van de persoon. Onlangs is dat tot uitdrukking gekomen in de richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 12 juli 2002 betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische communicatie. Het voorzitterschap is van mening dat hiernaast gewerkt moet worden aan een ruimer gebruik van encryptie en dat men zich tevens moet toespitsen op IT-veiligheid, zowel in de instellingen van de EU als in de nationale staten.
IT-veiligheid heeft topprioriteit gekregen in het gemeenschappelijke actieplan eEurope 2005, dat onder andere de ontwikkeling van veilige communicatie inhoudt, met het oog op een veilige uitwisseling van gekwalificeerde publieke informatie binnen de Gemeenschap. Het actieprogramma heeft tevens tot doel om een veiligheidscultuur te bevorderen op alle gebieden waar gewerkt wordt aan de ontwikkeling en het gebruik van informatie- en communicatiesystemen. Tot slot houdt het actieplan ook de oprichting van een 'Cyber Security Task Force? in, die in samenwerking met de lidstaten als een katalysator voor initiatieven op veiligheidsgebied zal functioneren.
Het Deense voorzitterschap acht het van belang dat de initiatieven in het actieplan eEurope 2005 worden gerealiseerd. Ter afsluiting wil ik graag opmerken dat het voorzitterschap er ook graag toe wil bijdragen dat er een resolutie van de Raad wordt aangenomen inzake het opzetten van een gemeenschappelijke strategie voor netwerk- en communicatieveiligheid om daarmee een gemeenschappelijke Europese veiligheidscultuur tot stand te brengen. Het resolutievoorstel roept onder andere de lidstaten op om ervoor te zorgen dat IT-veiligheid een wezenlijk element wordt in de regels van de nationale staten, terwijl de lidstaten tevens voldoende maatregelen moeten nemen om bedreigingen van de veiligheid te voorkomen en erop te reageren.
Tot slot worden de lidstaten in het voorstel opgeroepen om het partnerschap tussen de universitaire wereld en de bedrijven te stimuleren om op die manier een veilige technologie en service tot stand te brengen.

Liikanen
Mevrouw de Voorzitter, iets meer dan een jaar geleden zijn we in dit Parlement bijeengekomen om de uitkomst te bespreken van de werkzaamheden van de Tijdelijke Commissie Echelon. Een paar dagen later, op 11 september, kwam de hele wereld in een shocktoestand te verkeren.
De wereld is daarna veranderd. De netwerk- en informatieveiligheid bleek daarbij een cruciale rol te spelen. Wij moesten eveneens constateren dat de Europese samenleving in toenemende mate kwetsbaar is voor problemen die verband houden met netwerk- en informatieveiligheid.
Voordat ik nader inga op de belangrijkste aspecten die door het Europees Parlement aan de orde zijn gesteld, zou ik net als vorig jaar een sterk en solide grondbeginsel willen benadrukken: De Europese Unie is gegrondvest op de eerbiediging van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, zoals deze hun beslag hebben gevonden in artikel 6 van het Verdrag en het Handvest van de grondrechten.
Het is ook belangrijk voor ogen te houden dat de lidstaten verantwoordelijk blijven voor het gedrag van en het toezicht op inlichtingendiensten, tenzij de Raad anders besluit, zoals omschreven in Titel V van het Verdrag betreffende de Europese Unie.
Door de snelle verspreiding van de informatietechnologie zijn economische groei, productiviteit, werkgelegenheid en sociale gelijkheid in toenemende mate afhankelijk geworden van een soepel functioneren van de informatie- en communicatietechnologieën.
In het onderhavige debat gaat het bij de netwerk- en informatieveiligheid over het waarborgen van de beschikbaarheid van diensten en gegevens, over het voorkomen van netwerkontwrichtingen en ongeoorloofde communicatie-interceptie, over het garanderen van de vertrouwelijkheid van gegevens en het beschermen van informatiesystemen tegen indringers.
Een absoluut waterdichte veiligheid zal nooit haalbaar zijn. Er zullen altijd zwakke plekken, aanvallen, incidenten en gebreken blijven die tot schade zullen leiden. Die situatie verschilt niet van andere technologieën of andere aspecten in het dagelijkse leven. Niet alleen de maatschappij als geheel, maar ook de individuele burgers zullen moeten leren hoe zij de risico's in verband met de netwerk- en informatiesystemen beter onder controle kunnen houden.
Dat betekent dat veiligheid een belangrijk beleidsonderdeel is geworden. De regeringen hebben grotere verantwoordelijkheden ten opzichte van de maatschappij en zijn bezig met het verbeteren van de beveiliging op hun eigen grondgebied.
Dit is ook de gedachte die ten grondslag ligt aan de mededeling van de Commissie over netwerk- en informatieveiligheid. Daarin wordt een aantal maatregelen voorgesteld zoals voorlichtings- en bewustmakingscampagnes en een betere uitwisseling van informatiemechanismen. Een voorbeeld van die bewustmaking is het benchmarken van de nationale beleidsmaatregelen om voor een veiligere elektronische handel te zorgen.
Het onlangs vastgesteld actieplan 'eEurope 2005' is erop gericht de uitwisseling van informatie en van goede praktijen te bevorderen, een Europees kenniscentrum op te richten en een veiligheidscultuur en een veilige communicatieomgeving te creëren. Om die veiligheidscultuur te creëren, dienen we alle sectoren die bij informatie- en communicatietechnologieën betrokken zijn, verantwoordelijkheden toe te kennen.
In de resolutie van de Raad van 28 januari 2002 over een gemeenschappelijke aanpak en specifieke acties op het gebied van netwerk- en informatiebeveiliging wordt dit concept nader uitgewerkt. De Raad verklaart zich in de resolutie ingenomen met het voornemen van de Commissie om voorstellen in te dienen voor de instelling van een task force cyberbeveiliging.
De reactie van het Europees Parlement op dit onderwerp heeft geleid tot het opstellen van een gisteren aangenomen verslag over het beleidsvoorstel van de Commissie. In dat verslag wordt opgeroepen tot een krachtig Europees antwoord op het steeds groter wordende informatieveiligheidsprobleem.
De Raad en de Commissie zijn, net als het Europees Parlement, voorstander van een nauwere Europese coördinatie. Om die doelstelling op een zo efficiënt mogelijke manier te realiseren, wordt op dit moment overwogen om een 'eenheid beveiliging' op te richten.
In het voorstel dat nu ter tafel ligt, wordt ingegaan op een aantal onderwerpen, belangen en zorgen die het Parlement naar voren heeft gebracht. Om aan de bezorgdheid tegemoet te komen, stellen wij een aantal maatregelen voor. Er dient een kenniscentrum opgezet te worden van deskundige mensen die het vertrouwen genieten van zowel de overheidsinstanties en nationale en communautaire instellingen als van de particuliere sector. Dat kenniscentrum kan assisteren bij het opstellen van internationaal erkende normen en dient efficiënt en snel te kunnen handelen. Dat betekent dat er voldoende personele en financiële middelen beschikbaar moeten zijn om een soepel en flexibel functioneren mogelijk te maken. Ook een coherente aanpak - met inbegrip van pijleroverschrijdende dimensies - is daarbij onontbeerlijk, omdat veiligheid ook verband houdt met bepaalde aspecten op het gebied van ordehandhaving en nationale veiligheid.
Dan nu de gegevensbescherming. Artikel 17 van de richtlijn betreffende de algemene gegevensbescherming bevat het beginsel van de gegevensveiligheid. De nieuwe richtlijn betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische telecommunicatie is afgelopen juli vastgesteld. De richtlijn bevat een bepaling op basis waarvan lidstaten verplicht zijn om het vertrouwelijke karakter van communicatie te waarborgen en elke vorm van interceptie te verbieden. Krachtens het Europese Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens kunnen lidstaten maatregelen nemen indien dat noodzakelijk is om nationale of openbare veiligheidsbelangen te waarborgen of om strafbare feiten op te sporen en te vervolgen.
De Commissie heeft initiatieven ontplooid om de compatibiliteit te waarborgen tussen gegevensbescherming en privacyregels enerzijds en de vereisten voor ordehandhaving anderzijds. Tegen deze achtergrond is er een EU-forum over cybercriminaliteit opgericht.
Wat het onderscheppen van telecommunicatie in het kader van strafrechtelijke onderzoeken betreft, is de Commissie van mening dat de interceptieregels in het EU-Verdrag aangaande wederzijdse rechtsbijstand in strafzaken op dit moment een evenwichtige oplossing bieden.
De dual use-verordening, die sinds september 2000 van kracht en onder andere ook bepalingen bevat voor de controle op de uitvoer van producten en diensten op het gebied van de informatieveiligheid, garandeert de beschikbaarheid en het vrij verkeer van encryptieproducten en technologieën in de gehele Europese Unie. De tenuitvoerlegging van de verordening verloopt goed en de Commissie is op dit moment met de kandidaat-landen in discussie over de ingewikkelde kwestie van de uitvoercontroles.
Wat de technologie zelf betreft, heeft de ondersteuning via het communautaire kaderprogramma voor onderzoek - met name het programma betreffende de informatiemaatschappijtechnologieën - tot betere voorwaarden geleid voor het ontwikkelen van hypermoderne encryptieproducten. Hiermee ben ik aangeland bij de activiteiten om onze interne informatie- en communicatiesystemen te verbeteren.
Nadat de verordening betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer door de communautaire instellingen was aangenomen, heeft er een grootschalige veiligheidsevaluatie plaatsgevonden. Als gevolg daarvan heeft de Commissie een beschikking vastgesteld met veiligheidsbepalingen en uitgebreide regels voor de IT-beveiliging. Door deze beschikking wordt de bescherming van niet algemeen toegankelijke documenten van de Commissie aanzienlijk verbeterd. Daarnaast wordt in deze beschikking de verantwoordelijkheden van de betrokken personen gedefinieerd, inclusief veiligheidsonderzoeken van personeel en veiligheidsinformatie.
Bovendien is er voor de gehele Commissie een technisch controleonderzoek uitgevoerd. Wij zijn nog steeds bezig met maatregelen om de situatie te verbeteren. Zoals u merkt, hebben we al aardig wat bereikt, maar er moet nog steeds een aanzienlijke hoeveelheid werk verzet worden.
De modaliteiten voor de toekomstige activiteiten op het gebied van netwerk- en informatieveiligheid worden nader ingevuld op basis van de onlangs vastgestelde richtlijn inzake de gegevensbescherming, het verslag van het Europees Parlement over het voorgestelde beleid inzake de informatieveiligheid, het actieplan 'eEurope 2005' en de plannen om een Europese eenheid voor cyberveiligheid op te zetten.
Er is echter ook een betere samenwerking op mondiaal niveau nodig. Een interessant voorbeeld van deze samenwerking is de nauwe betrokkenheid van de Commissie bij het opstellen van de onlangs aangenomen OESO-richtsnoeren voor de veiligheid van informatiesystemen en netwerken.
In deze richtsnoeren wordt onder andere het belang benadrukt van het toepassen van bepaalde gemeenschappelijke principes ten behoeve van de informatieveiligheid. Daarnaast geven deze richtsnoeren steun aan de activiteiten die op dit moment in Europa plaatsvinden en zijn ze in overeenstemming met het beginsel van de 'veiligheidscultuur' zoals omschreven in het actieplan 'eEurope 2005'.
De Telecommunicatieraad zal in december de stand van zaken bij de tenuitvoerlegging van de gemeenschappelijke Europese strategie voor de netwerk- en informatieveiligheid bespreken en evalueren. Dat onderwerp heeft een hoge prioriteit voor het Deense voorzitterschap.
Door deze maatregelen van de Europese instellingen en de lidstaten hopen we doelgerichter op te kunnen treden en de inspanningen met betrekking tot de netwerk- en informatieveiligheid op te voeren. Het gaat namelijk om een cruciale maatregel ter voorkoming van illegale interceptie en industriële spionage. Daarmee zal een geolied functioneren van onze economie en samenleving worden bevorderd.

Flesch (ELDR).
Ik heb een punt van orde, mevrouw de Voorzitter. De verklaringen die we zojuist gehoord hebben waren zeer zeker buitengewoon interessant, maar het probleem is dat ze afgezien van de laatste zin van de heer Liikanen geen betrekking hadden op het onderwerp dat op de agenda staat, namelijk Echelon.

De Voorzitter.
Uw opmerking wordt genoteerd, mevrouw.

von Boetticher (PPE-DE).
Mevrouw de Voorzitter, beste collega's, ik wil me beperken tot enkele opmerkingen aan het adres van de Commissie. De Echeloncommissie is een jaar geleden met haar eindverslag gekomen. Er was veel lof voor het werk van de commissie. Toen we daarmee bezig waren werd echter al duidelijk dat de Commissie met deze kwestie omging zoals de befaamde drie apen die volgens het boeddhistische geloof op het Koshinfeest over de mensen verslag moesten uitbrengen onder het motto 'niets horen, niets zien en niets zeggen?. Na een jaar zou je daar bijna aan kunnen toevoegen: 'ook niet al te veel uitvoeren?. Want aan de in het verslag beschreven tekortkomingen en taken heeft de Commissie tot op heden niet al te veel gedaan.
Commissaris, u kent de aanbeveling die wij de Commissie in de punten 27 tot en met 44 van het verslag doen. De vraag die onbeantwoord blijft is: wat hebt u gedaan om onze burgers en ondernemingen te informeren over de gevaren van Echelon? Wat hebt u gedaan aan een systematische encryptie van e-mails binnen de Commissie? Wat is er gedaan aan opleiding van het personeel van de Commissie op het gebied van nieuwe technologieën en encrypties? Het is niet voldoende om nieuwe technieken in te voeren. Je moet er ook voor zorgen dat het personeel wordt bijgeschoold.
Uw richtlijnen voor gegevensbescherming, die zeer belangrijk en verstrekkend zijn, zijn hierbij slechts tot op zekere hoogte van belang. De vraag is ook hier: wat is er in de Commissie gebeurd? U zei dat u een besluit heeft genomen. Ik heb echter geen aanwijzingen dat de Commissie inmiddels de door ons gevraagde veiligheidsanalyse heeft gemaakt waarin ook een complete classificatie is opgenomen van personen en documenten met het oog op geheimhouding. Dat werd duidelijk uit wat u zei. Mijn vraag is dan: wie is daar bij u verantwoordelijk voor? Ik herinner me namelijk nog heel goed het optreden van de heer Perkins die u destijds naar ons hebt toegestuurd. Hij was hoofd van de cryptografische dienst van de Commissie. Hij kon ons direct vertellen hoe geavanceerd de codeermachines waren, maar niets over de algemene veiligheidsstandaard in de Commissie. Blijkbaar was niemand daar echt verantwoordelijk voor en dat is - zo is althans mijn indruk - nog steeds het geval. Of, commissaris, bent u of is een van de directoraten-generaal er verantwoordelijk voor dat documenten systematisch worden geclassificeerd? Mengt u zich in personeelskwesties en classificeert u personen om de veiligheid van de Commissie te garanderen?
Iedere nationale instelling heeft tegenwoordig iemand in dienst die belast is met geheimhoudingskwesties en die juist dit soort taken uitvoert. Is er intussen zo iemand in uw Commissie, iemand die ook de nodige aandacht vestigt op mogelijke aanvallen door het Echelonsysteem? Werkt u trouwens nog altijd met een Britse faxcodering, commissaris? Ik ben bang van wel, want u hebt er niets over gezegd.
Daarom zullen wij u met een nieuwe resolutie opnieuw op weg helpen. En mocht het zo zijn, commissaris, dat er even weinig gebeurt als tot nu toe en de omzetting van onze punten opnieuw min of meer genegeerd wordt, dan moeten we zien hoe wij het met elkaar eens worden bij de eerstvolgende gelegenheid waarbij wij de Commissie kwijting moeten verlenen.
U kunt binnenkort onze opdracht aan u tegemoet zien. Ik vraag u dringend er iets mee te doen!
Wiersma (PSE).
Ik wil me graag aansluiten bij de opmerkingen van collega von Boetticher. Vorig jaar zijn daar heel veel vragen rond gesteld. Het Parlement heeft een heleboel aanbevelingen gedaan aan de Commissie en de Raad, waar we eigenlijk nooit een reactie op hebben gekregen. Ik neem aan dat andere collega's ook wel op dat punt zullen ingaan. Ik wil me op één aspect van het debat van vorig jaar concentreren.
In de resolutie die we vorig jaar hebben aangenomen over wereldwijde interceptie van telecommunicatie, is behoorlijk wat aandacht besteed aan het politieke belang van internationale samenwerking van de inlichtingendiensten. Een belangrijk punt in dat debat was dat de overgrote meerderheid van dit Parlement op zich niet tegen interceptie is en dat ook in een democratie inlichtingendiensten nodig is. In het verslag van de tijdelijke commissie werd onderstreept dat effectief werkende inlichtingendiensten noodzakelijk zijn in onze moderne samenleving. Niet alleen bij bestrijding van terrorisme en internationale criminaliteit maar ook als essentieel element bij de ontwikkeling van een eigen Europees veiligheidsbeleid. Als men een autonome capaciteit wil op het gebied van defensie, een eigen interventiemacht in het kader van de Petersbergtaken, dan hoort daarbij ook de mogelijkheid en de capaciteit om inlichtingen te vergaren. Het Europees Parlement heeft daarom aangedrongen op een verbetering van de Europese samenwerking op dit terrein en op een verbetering van de democratische controle op het functioneren van inlichtingendiensten. Ook daar - zo zegt ons verslag - schort er nogal wat aan in een aantal landen.
Onder druk van het internationaal terrorisme en de gebeurtenissen van vorig jaar lijkt de samenwerking tussen de diensten verbeterd, niet alleen binnen de Europese Unie maar ook met de Verenigde Staten. Maar ten aanzien van de democratische controle lijkt er weinig veranderd. De Europese burgers hebben er recht op te weten dat in hun nationale wetgeving vastgelegde privacy ook beschermd wordt bij internationale samenwerking tussen de inlichtingendiensten. Europese burgers en bedrijven moeten er van op aan kunnen dat de vertrouwelijkheid van hun communicatie in alle landen van de Europese Unie op een gelijke wijze wordt gewaarborgd. Verzekerd moet zijn dat Europese inlichtingendiensten niet misbruikt worden om bedrijfsgeheimen te stelen maar om misdadige activiteiten op een effectieve wijze te bestrijden.
Natuurlijk danken wij Commissaris Liikanen dat hij hier namens de Europese Commissie informatie heeft gegeven over de technische aspecten van de wereldwijde interceptie van communicatie. Het is echter te betreuren dat commissaris Patten niet hier is om ons nader te informeren over de internationale aspecten waar ik het zonet over had. Zonder voldoende duidelijkheid op dit punt is het beleid van de Europese Unie niet alleen onvolledig maar ook ongeloofwaardig.

Plooij-van Gorsel (ELDR).
Geachte Raad en commissaris, de heer Haarder sprak heel duidelijk over de noodzaak van bescherming van communicatie en zei ook dat de technologie het mogelijk maakt om grootschalig af te luisteren. Deze technologie maakt dat niet alleen mogelijk maar het gebeurt ook, dat hebben wij aangetoond hier middels ons onderzoek. En dan vraag ik mij af, wat doen wij daartegen?
De heer Liikanen spreekt over het Handvest van grondrechten maar voor de liberale fractie stond vast dat een wettelijk kader noodzakelijk is om paal en perk te stellen aan illegale afluisterpraktijken en om legale interceptie duidelijk te definiëren met een goede controle op Europees niveau. De liberale fractie opteerde hierbij voor een tweesporenaanpak, met name de bescherming van de rechten en privacy van de individuele burger en anderzijds de vrijwaring van de economische belangen van de Unie door maatregelen ter voorkoming van industriële spionage. Wij hebben ook concrete maatregelen voorgesteld. In plaats daarvan wordt er nu in de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken gesproken over verregaande bevoegdheden van de lidstaten voor dataopslag, zowel van telecom als van internet. Wie beschermt onze burgers eigenlijk tegen de overheden?
Mijn volgende punt is: wij vroegen ook zeer concrete maatregelen om de bewustwording bij burgers en bedrijfsleven aan te wakkeren. Hieronder vallen de ontwikkeling van Europese encryptiesoftware en veiligheidsanalyse. Nu vraag ik dus zowel aan de Raadsvoorzitter als aan de commissaris: wat wordt er nu effectief hieraan gedaan, wat is er gerealiseerd en wat zit er op deze punten in de pijplijn? Want ik heb toch het gevoel dat van al onze aanbevelingen weinig wordt gerealiseerd en ik wil nogmaals wijzen op de opmerking van mijn collega Colette Flesch aan het adres van commissaris Liikanen.

Di Lello Finuoli (GUE/NGL).
Mevrouw de Voorzitter, tot voor enkele jaren werd elke poging om met de Raad of de Commissie een discussie op gang te brengen over Echelon onmiddellijk in de kiem gesmoord, onder het voorwendsel dat dit speculatie was van de pers en geen commentaar behoefde. Na de werkzaamheden in de Tijdelijke Commissie Echelon heeft de Europese Unie eindelijk het bestaan erkend van dit interceptiesysteem, en het onderwerp van dit debat is - zoals de collega juist al zei - niet meer en niet minder Echelon: wij draaien niet meer om de hete brei heen.
Meer heb ik eigenlijk niet te zeggen. Ik heb geluisterd naar de heer von Boetticher en naar alle andere collega's en ik kan zonder meer verwijzen naar hetgeen zij zeiden. Ik ben het daar roerend mee eens. Zij hebben reeds uitvoerig uitgelegd wat niet werd gedaan, na al het werk. Wij hebben zo lang gewerkt en zoveel mensen laten werken, en wat is er uit de bus gekomen: bijna niets. Tot nu toe heeft namelijk noch de Commissie, noch de Raad iets gedaan om de burgers te beschermen. Ook dat is namelijk een punt. De bedrijven, de instellingen, met al hun personeel en materiële uitrusting, zijn wel degelijk in staat om ons te beschermen. Het echte appel dat de Echelon-commissie had gedaan betrof namelijk de bescherming van de burgers en hun privacy, het grondrecht op privacy. Welnu, tot op dit moment is in Europa niets gedaan. Mijns inziens wordt door het niet nemen van concrete maatregelen voor Echelon, voor het interceptieprobleem, de legitimatie van de instellingen en van het Parlement aangetast. Juist daardoor verliezen de instellingen hun legitimatie.
Als ik een oproep mag doen, zou ik de Raad en de Commissie willen vragen tenminste na te denken over een kaderbesluit waarmee de burgers kunnen worden beschermd tegen willekeurige interceptie, waarmee deze bescherming kan worden ingeroepen via de rechtbank, waarmee dus de instellingen voor een nationale rechtbank kunnen worden gedaagd opdat dergelijke activiteiten worden bestraft.

McKenna (Verts/ALE).
Mijnheer de Voorzitter, net als andere sprekers vind ik het betreurenswaardig dat er niets meer gebeurd is sinds het Echelon-verslag van het Parlement. De mensen voelen zich nog steeds niet afdoende beschermd. De Raad zou een kaderbesluit moeten vaststellen dat bescherming biedt tegen de activiteiten van inlichtingendiensten van andere lidstaten en van derde landen. Het feit alleen al dat er systemen bestaan voor ongedifferentieerde interceptie van communicatie is een schending van artikel 6 van het EU-Verdrag, zoals de commissaris zelf ook heeft opgemerkt.
Het is ook essentieel dat er tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten een overeenkomst opgesteld en ondertekend wordt, waarin vastgelegd is dat elke partij de bepalingen in acht zal nemen die van toepassing zijn op de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van burgers en op het vertrouwelijke karakter van informatie-uitwisseling tussen bedrijven.
Mijn fractie is fel gekant tegen de acties die de Raad heeft ondernomen om de interceptiemogelijkheden van telecommunicatie op één lijn te brengen met de nieuwe technologieën. Wij zijn met name tegen de vaststelling van een nieuwe richtlijn op grond waarvan de lidstaten onder andere wet- en regelgeving mogen aannemen voor het vasthouden van gegevens gedurende een beperkte periode.
Het voorzitterschap dient een bepaalde strategie te ontwikkelen om een eind te maken aan de aanwezigheid van parallelle systemen van gegevensbescherming in de Europese Unie en aan de proliferatie van controlerende instanties, zoals Schengen, Europol of douaneovereenkomsten. Zij werken op basis van uiteenlopende beschermingsnormen en buiten het kader van een kritische, democratische en wettelijke toetsing.
Tot slot kan de bevordering van encryptie geen vervanging zijn voor het zoeken naar politieke oplossingen, zoals strengere wettelijke garanties en een effectievere Parlementaire controle. Door te zeggen dat encryptie onze problemen zal oplossen, geven we toe dat we gefaald hebben.

Coelho (PPE-DE).
Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, mijnheer de fungerend voorzitter van de Raad, beste collega's, het Parlement heeft in de door mij voorgezeten commissie een jaar lang hard gewerkt. Talloze experts zijn geraadpleegd, er zijn enorm veel missies uitgevoerd en ontelbare hoeveelheden documenten geanalyseerd. Al dat werk is uiteindelijk opgenomen in dit uitmuntende verslag van de heer Schmid. De conclusies van zijn verslag zijn met een enorme meerderheid door dit Parlement aangenomen.
Bijna al onze werkzaamheden zijn openbaar geweest. We hebben af en toe - maar uiterst zelden - een uitzondering moeten maken, wanneer de aard van de onderzochte acties of geraadpleegde instanties ons noopten achter gesloten deuren te werken. We zijn tot de slotsom gekomen dat er inderdaad een Echelon-netwerk bestaat dat in staat is berichten te onderscheppen en te verwerken. Bij dat netwerk zijn de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland betrokken. We hebben heel duidelijk gesteld dat wij ons ernstige zorgen maken over het feit dat onze individuele vrijheden nauwelijks beschermd zijn tegen deze bedreiging. Dat geldt ook voor de communicatie tussen onze ondernemingen, met alle gevolgen van dien voor de eerlijke internationale handel.
In de voltallige vergadering hebben we 44 aanbevelingen aangenomen. Deze zijn in de eerste plaats gericht tot de Raad, de Commissie en de lidstaten. Ik heb de indruk dat deze dit verslag en de erin opgenomen conclusies het liefst zouden vergeten. Ik betreur het dan ook dat het Bureau van dit Parlement besloten heeft dit verslag niet openbaar te maken. Tegen de Raad en de Commissie moet ik nu toch kwijt dat ze het afgelopen jaar niet veel van zich hebben laten horen. De situatie waarin onze burgers en ondernemingen zich bevinden verschilt niet wezenlijk van de toestand één jaar geleden. We zien bovendien dat er een tendens bestaat om te zeggen dat de bestrijding van internationale criminaliteit en terrorisme wel ten koste moet gaan van onze vrijheden. Dat is een tendens die we moeten bestrijden - ik wijs in dit verband op de interventie van voorzitter Haarder in het debat hiervoor.
Het is van belang dat veiligheid een instrument is ter verdediging van onze vrijheden. Wanneer veiligheid zulke eisen stelt dat de vrijheden in het geding komen keren wij onze waarden de rug toe en glijden we af naar tirannie. Ik hoop dat we ons over een jaar niet opnieuw tot de Raad, de Commissie en de lidstaten hoeven te richten om opnieuw te moeten vaststellen dat er weinig is gedaan en bijna alles bij het oude is gebleven.

Vattimo (PSE).
Mevrouw de Voorzitter, na hetgeen werd gezegd en met name na de opmerkingen van de heer Coelho, de voorzitter en coördinator van onze commissie vorig jaar, heb ik niet veel toe te voegen.
Ik wil er enkel aan herinneren dat de delegatie van de Italiaanse Socialistische Partij zich vorig jaar tijdens de stemming over het verslag-Smith had onthouden, omdat volgens ons niet voldoende de klemtoon was gelegd op het feit dat willekeurige interceptie, zoals Echelon doet, onwettelijk is en de mensenrechten schendt. Deze interceptie kent geen enkele grens. Van voorafgaande toestemming van de rechtbank is geen sprake, en men mikt ook niet op iets specifieks. Het is alsof je bij voorbaat een heel net uitgooit en wacht tot iemand het woord 'bom? of 'aanslag? uitspreekt. Uiteindelijk hebben wij helemaal niets meer gezegd.
Natuurlijk was iedereen al deze dingen na de 11de september al gauw vergeten. Toen zei men zelfs: 'Zie nu wel dat een geheime dienst noodzakelijk is?! Goed, je kon daar natuurlijk tegenin brengen dat de geheime diensten tot nu toe allesbehalve goed werk hebben verricht bij het voorkomen van terrorisme, en dus in feite niet veel waard zijn. Vandaag zijn wij hoe dan ook geconfronteerd met een verslag waaruit blijkt dat ternauwernood tegemoet is gekomen aan onze verzoeken, aan onze vierenveertig aanbevelingen. Voor mij is echter om te beginnen de publicatie van het verslag van de commissie van fundamenteel belang. De burgers moeten toch wat weten. Het is eveneens van fundamenteel belang aan te dringen op een wetgeving in alle landen van de Unie waarmee eerbiediging kan worden gegarandeerd van het Handvest van de rechten, zowel van dat van de Conventie als van het door ons voor Nice goedgekeurd Handvest. Dat is een absolute voorwaarde om tot de Unie te kunnen horen.
Natuurlijk is er ook een probleem in verband met de democratische controle op de geheime diensten in de verschillende landen. Deze laat inderdaad veel te wensen over. Tot slot moet ik - zonder blijk te willen geven van slechte smaak - er nog aan herinneren dat het Verenigd Koninkrijk deel uitmaakt van Echelon en, als ik het wel heb, blijft samenwerken met de Verenigde Staten, met degenen dus die het heft in handen hebben in de antiterreur en expliciet de mensenrechten schenden: zie Guatanamo, de bombardementen, enzovoort. Hoe kunnen wij er dan van op aan dat onze zogenaamde bondgenoten niet de mensenrechten zullen schenden in de interceptie?

Turco (NI).
Mevrouw de Voorzitter, mijns inziens hebben commissaris Liikanen en minister Haarder een moeilijke taak volbracht en iets bereikt dat zelfs wij tijdens de werkzaamheden in de commissie niet hebben kunnen bereiken, namelijk unanimiteit in het Parlement. Ik ben het roerend eens met hetgeen zojuist werd gezegd, maar wil daar een specifiek punt aan toevoegen.
Men blijft alsmaar hameren - zoals ook de heer Vattimo zojuist nog - op het Engels-Amerikaans systeem voor stelselmatige, algemene interceptie waarbij de informatie met behulp van zoekmachines wordt gefilterd, maar de pot verwijt de ketel dat hij zwart ziet: wij weten namelijk allen dat dergelijke systemen ook gebruikt worden in Europese landen zoals Duitsland, Nederland en Frankrijk. Er zijn lidstaten van de Unie die de communicatie afluisteren van instellingen, burgers en bedrijven in andere lidstaten.
Dit ongedifferentieerd onderscheppen van gegevens en documenten is een schending van het grondrecht op eerbiediging van de privacy. Dit grondrecht is evenwel gegarandeerd in artikel 8 van het Europees Verdrag voor de bescherming van de rechten van de mens en artikel 6 van het Verdrag betreffende de Europese Unie.
Commissaris Liikanen had het daar zojuist nog over. Deze systemen zijn een flagrante schending van de vrijheid van de Europese burgers. Zij druisen dus in tegen de logica van de vrije markt en brengen de veiligheid van de Unie in gevaar. Deze schendingen zijn voor ons onaanvaardbaar. De uitspraken van de commissaris tijdens een debat hebben echter niet veel waarde als daar geen consequenties aan worden verbonden.
Ik wil de commissaris en de minister enkel herinneren aan aanbeveling 9 van het Parlement. Daarin wordt aangedrongen op de invoering van een systeem voor democratische controle op autonome Europese intelligence-activiteiten - en daar hebben wij niets over gehoord - en op andere, onderling verbonden werkzaamheden van geheime diensten op Europees vlak.
In feite kan men dergelijke delicate kwesties als interceptie en toezicht door politie, veiligheidsdiensten en contraspionage, onmogelijk het hoofd bieden als men zich niet tegelijkertijd buigt over het cruciale vraagstuk van de gerechtelijke en parlementaire controle, dat wil zeggen van de democratische controle.

Schmid, Gerhard (PSE).
Mevrouw de Voorzitter, het is goed dat dit debat vandaag wordt gehouden. De Echelon-commissie heeft na een jaar werk wensen en aanbevelingen op tafel gelegd. Het is niet meer dan een kwestie van goede parlementaire controle dat we een jaar later navragen wat daarvan terecht is gekomen. Staat u mij toe een opmerking vooraf te maken. Enkele dagen na het debat van vorig jaar vond op 11 september de verschrikkelijke aanslag plaats in de Verenigde Staten. Daarop kwamen twee soorten reacties. Aan de ene kant werd gezegd: die afluistersystemen deugen niet zoals je ziet, die moeten worden afgeschaft. Anderen wilden de geheime diensten en hun activiteiten openbaar aanbesteden. Beide reacties zijn verkeerd!
Het was de overtuiging van de meerderheid van dit Parlement dat strategische interceptie van telecommunicatie, mits die wettelijk is gefundeerd en onder behoorlijk toezicht staat, een nuttig instrument voor inlichtingendiensten kan zijn. De 11de september verandert echter niets aan onze eisen dat er een duidelijke rechtsgrondslag moet zijn, dat parlementaire controle nodig is en dat de bepalingen van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens moeten worden nageleefd.
Ik wil uit het scala van aanbevelingen die we hebben gedaan vooral die aspecten naar voren halen, waarvan de verantwoordelijkheid voor de uitvoering bij de Commissie ligt. Ik ga dus niet in op zaken die liggen op het terrein van het buitenlands en internationaal beleid. De Commissie heeft, zoals commissaris Liikanen heeft uitgelegd, op het terrein van IT-veiligheid heel wat ondernomen. Wie dit aspect aan een nader onderzoek onderwerpt, moet vaststellen dat het om maatregelen gaat die vanwege de e-commerce en de stimulering van de IT-industrie toch al moesten worden genomen. Het Europees Parlement heeft precieze aanbevelingen gedaan die - in ieder geval naar mijn indruk, commissaris - niet volledig zijn opgevolgd.
We wilden ten eerste dat de encryptiesoftware op basis van open source bevorderd wordt zodat men er zeker van is wat de software doet. We wilden dat de Commissie een bijdrage leverde aan de verspreiding van open source-software, zodat we er zeker van kunnen zijn dat de netwerken geen achterdeurtjes bevatten. De Commissie doet daaraan te weinig. Zij gebruikt overigens tot mijn leedwezen zelf ook geen open source-software, evenmin als het Europees Parlement.
Over de bescherming van vertrouwelijke informatie binnen de Commissie, waarmee wij ons ook hebben beziggehouden, zei de heer Liikanen dat er op dat gebied nogal wat veranderd is. Dat is een goede zaak. Toen wij de laatste keer bij de Commissie op bezoek waren, gebruikten ze nog codefaxen waarvoor sleutels werden gebruikt die voor een deel in Groot-Brittannië waren gemaakt. Het zou goed zijn, commissaris, als de Commissie een paar leden van de toenmalige commissie zou kunnen aanbieden om zich ter plekke van de huidige veiligheidssituatie bij de Commissie te vergewissen. Ik begrijp dat u in een openbaar debat niet uitvoerig op details kunt ingaan, maar voor ons zou het erg nuttig zijn wanneer we wat preciezer zouden kunnen horen wat er eigenlijk gebeurd is.
Haarder
Mevrouw de Voorzitter, inlichtingenwerk is belangrijk als men de open samenleving wil beschermen. Daarom zijn veel landen zo wijs geweest om te besluiten hun inlichtingendiensten te versterken in het licht van de gebeurtenissen van 11 september, en er wordt uiteraard ook samengewerkt door de inlichtingendiensten van de afzonderlijke naties.
Ik ben echter genoodzaakt, dames en heren, om erop te wijzen dat het op dit moment nog steeds een nationale aangelegenheid is. De samenwerking tussen de respectieve inlichtingendiensten van de landen is dus een intergouvernementele aangelegenheid en geen zaak voor de Raad. Men kan wensen dat het anders was, maar zo is het op dit moment geregeld. Daarom kan noch wil ik overgaan tot een nadere behandeling van de afzonderlijke aanbevelingen in het besluit dat het Parlement vorig jaar genomen heeft.
Ik ben net als het Belgische voorzitterschap genoodzaakt om mij te beroepen op mijn status als vertegenwoordiger van de Raad, en zal mijn inspanningen en opmerkingen toespitsen op zaken die de Raad of de instellingen van de Unie betreffen.
De Raad kan en wil graag meewerken aan de versterking van de samenwerking ter bescherming van onze communicatie. Daar heb ik mij op toegespitst in mijn discussiebijdrage, waarin ik speciaal gewezen heb op codering als middel ter bescherming van communicatie.
Ik heb uiteraard met grote interesse geluisterd naar het debat, net zoals ik geluisterd heb toen ik als lid van dit Parlement aanwezig was bij een hoorzitting over Echelon onder leiding van de heer Schmid. Destijds was ik lid van dit Parlement. Nu ben ik lid van de Raad en woordvoerder van de Raad, en als zodanig ben ik genoodzaakt mij voorlopig te houden aan de rol van de Raad en aan mijn rol als lid van die Raad. Ik heb begrepen dat het Parlement de inspanningen van de Unie op dit gebied ontoereikend vindt, en daar neem ik nota van. Ik zal er natuurlijk aandacht aan besteden, maar ik bevind mij niet in een situatie waarin ik kan zeggen: Ja, dames en heren, dan doen we zus en zo. Daar heb ik geen mandaat voor, en ik denk dat de heer Schmid dat nog beter weet dan ik.

Liikanen
Mevrouw de Voorzitter, ik zou graag op twee opmerkingen willen reageren, één van mevrouw Flesch en één van de heer von Boetticher. 
Mevrouw Flesch, ik heb Echelon net zo vaak genoemd als het in de ontwerpresolutie van het Parlement wordt gebruikt. Het wordt in die ontwerpresolutie slechts één keer genoemd, omdat de resolutie specifiek gericht is op beveiligingsmaatregelen voor informatienetwerken.
Wat de concrete maatregelen betreft, heb ik de slechte gewoonte om mij aan de tijdslimieten van het Parlement te houden. Ik heb dus negen minuten en 57 seconden van de mij toegekende 10 minuten gebruikt. Er zijn zeventig maatregelen. Dat betekent dat ik voor elke maatregel twintig seconden de tijd gehad zou hebben. Omdat het mij echter gevraagd is, zal ik ze allemaal behandelen. Ik hoop dat u luistert naar wat we gedaan hebben.
Wat punt 27 betreft zal het voorstel van de Commissie voor een task force cyberbeveiliging begin december of, als alles meezit, in november gepresenteerd worden. Hierdoor ontstaat een netwerk van praktijkdeskundigen en worden computercalamiteitenteams (Computer Emergency Response Teams - RET's) geformeerd.
Punt 29 heeft betrekking op de onderzoekswerkzaamheden naar encryptietechnologie. Ik heb persoonlijk de garantie gegeven dat dit onderwerp uit hoofde van het zesde kaderprogramma een hogere prioriteit in het IST-programma (technologie voor de informatiemaatschappij) zal krijgen. Daartoe hebben we onze comités onlangs instructies gegeven. In het zesde kaderprogramma heeft open source encryptiesoftware een hogere prioriteit.
Wat de bevordering van die open source software betreft, heb ik persoonlijk een IDA-conferentie georganiseerd (Interchange of Data between Administrations - elektronische gegevensuitwisseling tussen overheidsdiensten), waarbij lidstaten uitgenodigd werden om te kijken hoe open source software bij overheidsdiensten gebruikt kan worden. Het was een groot succes.
Staat u mij toe nog een opmerking over open source te maken. Er dient namelijk bedacht te worden dat indien de broncode toegankelijk is voor ontwikkelaars, deze ook toegankelijk is voor onderscheppers. Dergelijke software lost dus niet alle problemen op, maar desondanks ben ik er een groot voorstander van.
Punt 31 gaat over normalisatie. U zei dat er niets gebeurd is. Dat klopt niet. Ik heb Europese normalisatieorganisaties de opdracht gegeven om deze kwestie nader te bestuderen. Hun NIS-werkgroep is in juni 2002 opgezet en is gericht op het bepalen van de behoefte aan nieuwe veiligheidsnormen om het beveiligingsbeleid te verbeteren.
In de punten 32 en 34 worden de Europese instellingen en de overheidsdiensten van de lidstaten opgeroepen om e-mails systematisch te encrypten. Op dit moment bevat de strategie van de Commissie diverse maatregelen die gebaseerd zijn op het weren van indringers in het interne netwerk van de Commissie zodat een goed algemeen veiligheidsniveau wordt gewaarborgd. Omdat de gegevens zo gevoelig zijn, hebben we speciale maatregelen moeten nemen.
De begroting op dit gebied is nog steeds beperkt, slechts 1 miljoen euro. Ik hoop dat de begrotingsautoriteit toeschietelijker zal worden en de toewijzing zal verhogen.
In punt 34 wordt verzocht om speciale aandacht te geven aan de positie van de kandidaat-landen. Wij zijn besprekingen begonnen die specifiek gericht zijn op het vinden van een oplossing voor een technologie-neutrale elektronische handtekening. Daarnaast hebben we onderzoeksprogramma's voor de kandidaat-landen geïnitieerd.
De punten 36, 37 en 39 hebben betrekking op onze interne besluiten. Zoals ik al eerder heb gezegd, heeft de Commissie een intern evaluatieonderzoek uitgevoerd om de zwakke punten op te sporen in de configuratie van servers - met name de domain controllers -, PC's en webservers. In november 2001 is er een nieuw besluit genomen over de veiligheidsvoorzieningen van de Commissie. Ons Directoraat Beveiliging heeft in dat verband een nieuw beveiligingsprogramma voor onze informatiesystemen opgesteld.
Onlangs is een apart besluit genomen over de externe delegaties en dat heeft ertoe geleid dat we het coderingssysteem voor een veilige gegevensuitwisseling tussen het hoofdkwartier en de delegaties over al ter wereld hebben gemoderniseerd en uitgebreid.
In punt 40 roept u de Commissie en de lidstaten op om als onderdeel van het zesde kaderprogramma te investeren in nieuwe technologieën op het gebied van decryptie- en encryptietechnieken. Dat onderwerp zal een hoge prioriteit krijgen.
In punt 42 wordt de Commissie verzocht een voorstel in te dienen voor het opzetten van een gecoördineerd netwerk van adviesdiensten. Dat is precies waar de task force cyberbeveiliging voor bedoeld is.
Ik sta helemaal open voor kritiek, maar als u beweert dat er niets is gebeurd, heb ik de boodschap niet goed overgebracht. Ik zal de geachte afgevaardigden de betreffende informatie in ieder geval ook schriftelijk doen toekomen.
Wij opereren op een bijzonder moeilijk terrein. De heer Schmid, de rapporteur over dit zeer ingewikkelde onderwerp, heeft zich geconcentreerd op algemene onderwerpen op het gebied van netwerk- en informatieveiligheid en niet alleen op Echelon. Ik heb gereageerd op de kwesties waarvoor u voor de Commissie specifieke taken heeft voorzien. Veel taken zijn echter aan de lidstaten toegewezen en deze zullen daarover rechtstreeks rapporteren.

De Voorzitter.
Hartelijk dank, mijnheer de commissaris. Staat u me toe op te merken dat u een bijna unieke prestatie geleverd hebt: u bent uitgebreid ingegaan op alle punten zonder uw spreektijd noemenswaardig te overschrijden.

Plooij-van Gorssel (ELDR).
Mevrouw de Voorzitter, ik heb een motie van orde. Ik waardeer het erg duidelijke antwoord van de commissaris. Hij heeft echter gezegd dat hij een speciale bijeenkomst over open software had georganiseerd om het gebruik van dergelijke software door de publieke sector te bevorderen. Mijn vraag is wat de Commissie zelf op dit vlak onderneemt. Gaat zij in de toekomst ook uitsluitend díe open software gebruiken zodat wij meer bescherming op dat gebied hebben?

Liikanen
Mevrouw de Voorzitter, wij hebben op dit gebied al enige actie ondernomen, maar onze activiteiten hebben met name betrekking op departementaal niveau, en niet op de PC's zelf. Ik zal dit bij mijn collega die een intern computersysteem beheert, navragen en ik zal de geachte afgevaardigde een schriftelijk antwoord geven over de exacte situatie op dit moment.

De Voorzitter.
Hartelijk dank, mijnheer de commissaris.
Het debat is gesloten.

De Voorzitter.
Aan de orde is het vragenuur (B5 -0494/2002). Wij zullen een reeks vragen aan de Raad behandelen.
Het woord is aan de heer Ortuondo Larrea voor een motie van orde.

Ortuondo Larrea (Verts/ALE).
Mijnheer de Voorzitter, dit is een motie van orde. Ik wil mijn diepgemeend beklag doen over hetgeen ik beschouw als een discriminatoire behandeling van enkele Europese afgevaardigden bij het vragenuur van gisteren met vragen aan de Commissie.
Ik heb tot mijn verbijstering op de televisie kunnen zien dat de vice-voorzitter van de Commissie, en commissaris van transport en energie, mevrouw Loyola de Palacio, voor de deur van dit Parlement en ten overstaan van de media persoonlijk antwoord gaf op vraag 93 van een afgevaardigde, die ze niet mondeling had kunnen behandelen omdat de beschikbare tijd voor het vragenuur aan de Commissie was verstreken.
Ook andere afgevaardigden hadden echter vragen hadden gesteld, en die waren veel eerder aan de beurt dan 93. Wij hebben echter niet alleen geen persoonlijke uitleg gekregen van een andere commissaris, maar zelfs geen schriftelijke antwoord, zoals voorgeschreven staat. Dat is discriminatie, en aangezien er geen eerste- en tweederangs Europese burgers bestaan en alle afgevaardigden de Europese burgers vertegenwoordigen, moet dit worden stopgezet en dient herhaling van deze discriminatie te worden voorkomen .

De Voorzitter.
Mijnheer Ortuondo Larrea, ik kan u verzekeren dat wij ons gisteren tijdens het vragenuur strikt aan de volgorde hebben gehouden. Daartoe zijn wij ook verplicht. De afgevaardigden die geen mondeling antwoord op hun vraag hebben gekregen, krijgen in overeenstemming met het Reglement een schriftelijk antwoord.
Andere vragen of interventies die gisteren mogelijk aan de orde zijn geweest vallen niet onder de bevoegdheid van dit Voorzitterschap en daar kan ik dus verder niet op ingaan. Ik heb het alleen maar over het verloop van het vragenuur in het Parlement.
Geachte afgevaardigden, ik zou nu graag de agenda aan willen houden, zonder degenen te willen benadelen die het woord vragen voor een motie van orde. U zult begrijpen dat er anders andere afgevaardigden zijn die vandaag geen antwoord krijgen.

Nogueira Román (Verts/ALE).
Mijnheer de Voorzitter, ik wil duidelijk maken dat het op zich al ongeoorloofde feit dat de commissaris en vice-president vraag 93 in de wandelgangen beantwoordde, nog werd verergerd omdat haar woorden - die zij uitsprak als vertegenwoordiger van de Commissie - nader werden toegelicht door twee afgevaardigden, een lid van de Europese Sociaal-democraten, die de vraag had gesteld, en een lid van de Fractie van de Europese Volkspartij.
Ik hoop dat dit soort manipulaties, ongeacht onze politieke standpunten die alle respect verdienen, zich niet opnieuw zullen voordoen in dit Parlement. Ik vind dit een absoluut betreurenswaardig feit. Ik zat te wachten op vraag 2 van de 'overige vragen? en toen ik u, Voorzitter, met een gebaar raadpleegde. U zei mij toen dat vraag 2 niet behandeld zou worden en daarom ben ik logischerwijze weggegaan. Dit soort gedrag mag niet voorkomen.
Als mevrouw de commissaris haar persoonlijke politieke opinie kenbaar wil maken, dan kan zij dat te allen tijde doen, zonder haar toevlucht te moeten nemen tot dit soort betreurenswaardige manipulaties.

De Voorzitter.
Mijnheer Nogueira Román, ik zou hier geen uitspraak over durven doen, laat staan zeggen dat er sprake zou zijn van onregelmatigheden. Bovendien valt dit niet onder mijn verantwoordelijkheid. Ik verzeker u nogmaals dat er gisteren niet veel vragen zijn beantwoord in het Parlement. Daarom zal de Commissie alle afgevaardigden in principe een schriftelijk antwoord geven.
In ieder geval raad ik u aan zich tot de commissaris te wenden.
Er is nog een derde motie van orde en ik hoop dat dat de laatste is. Mijnheer Galeote Quecedo, gaat u gang.

Galeote Quecedo (PPE-DE).
Ja, dit is een reactie op een eerdere opmerking, want ik had inderdaad de gelegenheid en ook het genoegen - maar dit terzijde - om commentaar te geven op een antwoord van de Europese Commissie, dat geheel volgens de regels was gegeven. Daarom zou ik u willen vragen om de opmerking over manipulatie te schrappen.
Er is hier gesproken over eerste- en tweederangsburgers. Uiteraard zijn de mensen uit de regio van de heer Ortuondo Larrea geen tweederangs burgers, maar ze worden wel systematisch bedreigd, uit hun huizen verdreven en soms zelfs vermoord. Ik zou graag willen dat de heer Ortuondo Larrea ook aandacht besteedde aan die mensen, die - ik blijf erbij - geen tweederangsburgers zijn.

De Voorzitter.
Geachte afgevaardigden, ik wil u er nadrukkelijk op wijzen dat wij niet af mogen afdwalen van het onderwerp van deze vergadering en dat is vragen stellen aan de Raad. Het is niet de bedoeling dat er een debat tussen de afgevaardigden ontstaat.
Ik weet dat het woord kunt vragen om een persoonlijk feit. Ik wil u evenwel verzoeken deze niet persoonlijk op te vatten. zodat we met het debat kunnen beginnen.
Als het woord gevraagd wordt voor een persoonlijk feit, en er was sprake van een persoonlijk feit, geef ik het woord aan de heer Ortuondo Larrea. Hij was immers degene die de heer Galeote Quecedo bedoelde.
Mijnheer Oruondo Larrea, wilt u het alstublieft zo kort mogelijk houden?

Ortuondo Larrea (Verts/ALE).
Mijnheer de Voorzitter, ik wil graag zeggen dat de woorden van de afgevaardigde die voor mij sprak, ontoelaatbaar zijn. Het is ontoelaatbaar dat hij op een correct geformuleerde klacht mijnerzijds over discriminatoire behandeling reageerde zonder ook maar op enigerlei wijze in te gaan op de inhoud van de kwestie, te weten de discriminatoire behandeling van afgevaardigden, maar deze vermengde met de situatie in Baskenland, die jammer genoeg juist te wijten is aan de kortzichtigheid en het gebrek aan democratie waar wij in Spanje onder gebukt gaan.

De Voorzitter.
Geachte afgevaardigden, u zult begrijpen dat ik, ofschoon ik zelf afgevaardigde ben van een Spaanse kiesdistrict, wat ik als een eer beschouw, nu alleen maar kan spreken in mijn hoedanigheid van Voorzitter van de vergadering in het vragenuur aan de Raad.
Ik zou graag willen deelnemen aan dit debat maar daartoe hebben wij, en ik zeer zeker, niet het recht toe. Daarom zal de fungerend voorzitter van de Raad - bij wie ik mij wil verontschuldigen voor de vertraging - nu antwoord geven op de vraag van de heer Nogueira Román.

De Voorzitter.
Vraag nr. 1 van de heer Nogueira Román (H-0606/02):

Betreft: Melkproductie in het Commissievoorstel tot hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB)
Galicië neemt een aanzienlijk deel van de Spaanse melkproductie voor zijn rekening. Zijn landbouw berust op het kleinschalig gezinsbedrijf, dat het beste geschikt is voor een duurzame plattelandsontwikkeling. De laatste decennia heeft ons land een buitengewone inspanning geleverd om de sector te moderniseren. Voor een land als Galicië zou de hervorming van het GLB een toename van de melkproductie mogelijk moeten maken, om minimaal in de marktbehoefte van het schiereiland te kunnen voorzien. Hierbij zou een overgangsperiode gelden tijdens welke de interventieprijs gehandhaafd zou worden.
Meent de Raad dat een dergelijke regeling verenigbaar is met de opties van het voorstel tot hervorming van het GLB voor de periode na 2008? Zou deze regeling nog voor 2008 kunnen worden ingevoerd voor landen als Galicië?

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, op 12 juli van dit jaar heeft de Commissie een mededeling over de tussentijdse herziening van het gemeenschappelijk landbouwbeleid gepresenteerd, alsmede een werkdocument over de zuivelsector. Afgezien van deze twee documenten heeft de Raad geen formele voorstellen ingediend voor wijziging van de huidige voorschriften van de verschillende gemeenschappelijke marktordeningen, en dus ook niet voor de voorschriften van de gemeenschappelijke marktordening voor zuivelproducten.
Zodra de Commissie, die zoals bekend het initiatiefrecht heeft, de Raad de voorstellen heeft gedaan waaraan naar haar mening behoefte is, zal de Raad daar zijn volle aandacht aan wijden, en de Raad zal in elk geval rekening houden met het standpunt van het Parlement voordat er een besluit wordt genomen. De Raad heeft nota genomen van de verschillende verslagen die de mededeling van de Commissie over de tussentijdse herziening begeleiden, en heeft deze maand nog een diepgaand debat gevoerd over onder andere zuivelproducten. Dat debat was gebaseerd op een aantal vragen aan de Raad en had ten doel de cruciale vraagstukken duidelijk te maken.

Nogueira Román (Verts/ALE).
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de fungerend voorzitter van de Raad, als Spanje en Galicië geen beperkingen waren opgelegd, zou mijn land net zoveel melk kunnen produceren als Ierland of Denemarken, in plaats van de nauwelijks 1,8 miljoen ton van nu. Er zou dan twee keer zo veel melk worden geproduceerd, voldoende om in de eigen behoefte te voorzien.
Rekening houdend met dit gegeven en het feit dat de landbouw in Galicië meestal in familiebedrijven worden bedreven, en vooral op de melkproductie gericht is, zou ik de voorzitter van de Raad het volgende willen vragen: is de Raad bereid specifieke - ook in andere landen toepasbare - maatregelen te nemen die Galicië in staat zullen stellen zijn productie te verhogen, en intussen het interventieprijssysteem gedurende een overgangsperiode te handhaven?

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, het initiatiefrecht ligt bij de Commissie. Daarom is het aan de Commissie om met voorstellen te komen. Daarna zal de Raad zich met de zaak bezighouden en, zoals ik al zei, daarbij rekening houden met de standpunten van het Parlement, voordat er een besluit genomen wordt. In dat verband kan het natuurlijk heel nuttig zijn dat de heer Nogeira deze kwestie vandaag aan de orde gesteld heeft.

De Voorzitter.
Vraag nr. 2 van de heer Ortuondo Larrea (H-0608/02):

Betreft: Verklaring van de Commissie over het conflict rond het Peterselie-eiland
Op 13 juli jl. heeft het EU-voorzitterschap een verklaring afgelegd waarin het zich bezorgd toonde over de situatie die Marokko heeft gecreëerd rond het Peterselie-eiland. De Unie verklaarde zich solidair met Spanje en drong erop aan dat Marokko zijn troepen terugtrok. Het valt te waarderen dat het voorzitterschap het opneemt voor een lidstaat.
Ik vermoed dat de Commissie niet weet dat er Spaanse historici zijn die beweren dat de Spaanse soevereiniteit over dit eilandje op geen enkel recht of titel berust. Het is indertijd door Spaanse troepen bezet als territoriale beschermingsactie. De Spaanse troepen zijn begin jaren '60 van de twintigste eeuw teruggetrokken als onderdeel van het proces ter beëindiging van het Spaanse protectoraat over Marokko dat op gang is gebracht door de Marokkaanse onafhankelijkheid van 1956.
Vindt de Raad niet dat de Spaanse regering te ver is gegaan door militairen te sturen om dit eilandje te bezetten, hetgeen door Marokko is uitgelegd als een oorlogsdaad en zou het niet beter zijn om er vanuit de Europese Unie op aan te dringen dat het Internationaal Gerechtshof in Den Haag de soevereiniteitskwestie van het Peterselie-eiland beslist? Vindt de Raad niet dat het met elkaar in tegenspraak is dat Spanje de aanspraken van het Verenigd Koninkrijk bestrijdt en aan Marokko de soevereiniteit over het Peterselie-eiland en andere bezittingen op het Afrikaanse continent wil ontzeggen?

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, dit is een zaak die ik mij heel duidelijk herinner, omdat ze samenviel met het begin van het Deense voorzitterschap.
Begin juli volgden wij de ontwikkelingen rond dit eilandje met grote zorg. Er heerste geen enkele twijfel over de bestaande status van het eilandje. Over die status bestond een akkoord. Er was een afspraak tussen Spanje en Marokko, die inhield dat het eiland onbewoond zou blijven en van soevereiniteit van een van beide zijden geen sprake zou zijn.
Toen Marokko inbreuk maakte op deze afspraak, op deze status, kwam het Deense voorzitterschap met een verklaring waarin het zijn bezorgdheid over de toestand uitte en zich solidair verklaarde met Spanje. Tegelijkertijd werd er een krachtige oproep aan Marokko gedaan om zijn strijdkrachten terug te trekken.
In de Raad was men verheugd dat de nieuwe Spaanse minister van Buitenlandse Zaken, mevrouw Palacio - die juist van het Parlement naar de Raad was overgestapt - en haar Marokkaanse collega in Rabat direct na het incident bijeen zijn gekomen en de terugkeer tot de vroegere status hebben bevestigd. Het Deense voorzitterschap heeft er vertrouwen in dat deze bijeenkomst evenals de volgende bijeenkomsten zullen bijdragen tot de versteviging van de betrekkingen tussen Spanje en Marokko.
Ik wil graag namens de Raad benadrukken dat de algemene betrekkingen van de EU met Marokko van oudsher goed zijn. Er zijn de laatste jaren grote vorderingen gemaakt en de samenwerking is door beide partijen op veel terreinen verdiept, van de handel tot gevoelige kwesties als migratie. Dit alles is geschoeid op de associatieovereenkomst die tweeënhalf jaar geleden in werking getreden is.

Ortuondo Larrea (Verts/ALE).
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de fungerend voorzitter van de Raad, ik denk dat Marokko het niet eens zal zijn met uw verklaring dat Peterselie-eiland nergens bij hoort.
Ik zou u het volgende willen vragen: vindt de Raad het rechtvaardig en democratisch dat de Spaanse regering enerzijds zegt dat de burgers van Ceuta en Melilla geen Marokkanen willen zijn omdat ze Spanjaarden zijn en anderzijds weigert om de inwoners van Gibraltar in een referendum vrij te laten beslissen of ze Brits of Spaans willen zijn?

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, ik denk er niet over om deze vraag te beantwoorden. Deze vraag valt geheel buiten het terrein waarover mij van tevoren vragen gesteld zijn. De Raad kan hier absoluut geen mening over hebben.

Hernández Mollar (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, het voorzitterschap van de Raad heeft zeer correct gehandeld door een lidstaat te steunen in het geval van de onjuiste en onrechtvaardige opstelling van Marokko - een bevoorrecht partner van de Europese Unie, zoals net uiteen is gezet - ten aanzien van een politiek en legaal onacceptabele actie.
Het is schandalig dat een Baskische afgevaardigde als de heer Ortuondo Larrea zich meer bekommert om de geiten van Peterselie-eiland dan om de situatie van de slachtoffers van de ETA, om wie hij zich nooit heeft bekommerd en over wie hij ook nog nooit een vraag heeft gesteld in dit Parlement. Hij bekommert zich ook niet om de strijd tegen het terrorisme. Zijn afwezigheid in het debat dat wij net hebben gevoerd, toont dat zonder meer aan en brengt degene die de onbeschaamdheid heeft gehad om die vraag te stellen en te zeggen wat wij in deze zaal hebben moeten aanhoren, in diskrediet.
Vindt de Raad niet dat deze vraag, om vermelde redenen, zinloos is?

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, dat heb ik met mijn eerste antwoord ook al aangegeven.

De Voorzitter.
De voorzitter van de Raad kan hierop antwoorden zoals hij wil. Ik wil u verzoeken niet te proberen de Raad voor te schrijven wat en hoe hij moet antwoorden.
Het enige wat ik kan doen is de heer Ortuondo Larrea, voor de tweede maal het woord te geven voor een persoonlijk feit. En daar ben ik nu zeer voorzichtig mee. Uiteraard verzoek ik de heer Ortuondo Larrea het zo kort mogelijk te houden. Ik wil u bovendien verzoeken niet meer op zijn woorden te reageren.

Ortuondo Larrea (Verts/ALE).
Mijnheer de Voorzitter, sommige mensen zijn vastbesloten om de slachtoffers van het terrorisme te gebruiken en te manipuleren, en dat zijn niet mijn woorden. Dat heeft de leider van de belangrijkste oppositiepartij in Spanje onlangs gezegd.
Tegen de afgevaardigde die hiervoor heeft gesproken - en hij sprak over terrorisme en de slachtoffers van terrorisme alhoewel de vraag ging over Gibraltar, Marokko en Spanje - wil ik zeggen dat degenen die in Baskenland werkelijk streven naar een oplossing van de politieke conflictsituatie waar we ons al langer dan drie eeuwen in bevinden - en het gaat daarbij om een politiek conflict met de Spaanse staat, met de centralistische regering van Madrid - en die juist proberen om verdere aanslagen, moorden of geweld in Baskenland te voorkomen, wij zijn, de nationalistische Basken. Wij, de democratische nationalistische Basken hebben voldoende bewijs geleverd van onze instelling, van onze afwijzing van geweld, van onze strijd tegen het terrorisme en van onze verdediging van de vrijheden.

De Voorzitter.
Mijnheer Ortuondo Larrea, u heeft dit onderwerp nu uit den treure behandeld met deze reeks van opmerkingen over persoonlijke feiten.

De Voorzitter.
Vraag nr. 3 van de heer Alavanos (H-0610/02):

Betreft: Dramatische daling van het inkomen van de katoenproducenten in Griekenland
In de periode 2001-2002 lag de katoenproductie in Griekenland hoog mede dankzij de bijzonder gunstige weersomstandigheden. Met de toepassing van de nieuwe regelingen en de "boetes" zonder plafond die worden vastgesteld door verordening 1051/2001/EC

Haarder
Dank u, mijnheer de Voorzitter, voor het feit dat u kort hebt aangegeven waar deze vraag over gaat. Het denk vaak dat het vreemd moet zijn hier als toehoorder aanwezig te zijn en niet te weten wat er wordt geantwoord. Dus dank u voor deze kleine pedagogische handleiding. Ik wil er graag aan herinneren dat verordening 1051 van de Raad, volgens artikel 23 van diezelfde verordening, in werking is getreden op 1 juni 2001. De Raad kan een bepaling in een wetgevingsbesluit niet wijzigen zonder dat hiertoe voorstellen zijn gedaan door de Commissie.
Overigens wil ik de geachte afgevaardigde er graag aan herinneren dat het de taak van de Commissie is om de procedure ex artikel 21 van de genoemde verordening toe te passen, en dat heeft de Commissie al gedaan om overgangsmaatregelen te kunnen nemen. De Raad heeft overigens geen verzoek van een lidstaat gekregen dat in de door de afgevaardigde genoemde richting gaat.

Alavanos (GUE/NGL).
) Wij zijn nu weliswaar afgestapt van de problemen met Baskenland en Spanje, maar wij bevinden ons nog steeds op een explosief terrein. De katoenproducenten in Griekenland zijn namelijk tot wanhoop gedreven met de verordening die in het midden van het productieseizoen op tafel is gekomen. Ik heb het antwoord van de minister gehoord. Hij zei dat geen enkele regering had gevraagd om overgangsmaatregelen. Daarom wil ik de minister enkel vragen of de Raad bereid is toestemming te verlenen voor nationale steunmaatregelen opdat de duizenden kleine katoenproducenten in Griekenland het hoofd boven water kunnen houden. Zal de Raad met andere woorden Griekenland de mogelijkheid bieden om nationale steun te verlenen als aanvulling op het totaal ontoereikend inkomen waarmee deze mensen bijna ten dode zijn opgeschreven?

Haarder
Ik kan wel zeggen dat er voor een dergelijke oplossing zoals bekend ook een voorstel van de Commissie nodig is, en ik geloof niet dat er een lidstaat is die daarom gevraagd heeft. Meer kan ik er niet over zeggen.

Patakis (GUE/NGL).
Ik wil voortborduren op de vraag van collega Alavanos die betrekking heeft op de oogst 2001-2002, die nu een feit is. Het probleem is evenwel dat het niet alleen gaat om de oogst van vorig jaar maar ook om de volgende oogsten. Momenteel wordt het product geoogst. De producenten zijn voor het tweede opeenvolgende jaar tot wanhoop gedreven daar de Griekse regering op willekeurige wijze een horizontale productie van 275 kilo per 0,1 hectare vaststelt alhoewel de opbrengst veel groter is. Daarbij weten de boeren absoluut niet welk lot deze productie zal zijn beschoren.
In februari 2001 is in dit Parlement bijna unaniem instemming betuigd met de verhoging van de katoenproductie. De Europese Unie heeft immers een tekort aan katoen voor 70%. De Griekse regering heeft niets ondernomen om dit besluit van het Europees Parlement erdoor te krijgen en aldus de Griekse katoenproducenten te beschermen. Zij heeft zelfs hals over kop besloten om, zoals reeds werd gezegd, vroegtijdig de nieuwe verordening toe te passen en heeft geweigerd gebruik te maken van de resolutie van het Europees Parlement. 
Ik wil bovendien een beroep op u doen, mijnheer de Voorzitter, opdat hetgeen wij hier bespreken geloofwaardig blijft. Ook vraag ik de vertegenwoordiger van de Raad een standpunt in te nemen ten aanzien van het verzoek van de Griekse katoenproducenten tot een onmiddellijke en algehele wijziging van deze catastrofale verordening. Niet alleen de producenten moeten worden beschermd, want anders zouden zij gedwongen het bijltje erbij neer te leggen, maar ook het product, daar dit een van de belangrijkste producten van Griekenland is.

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, ik kan niet anders doen dan verwijzen naar wat ik daarnet al heb gezegd. De procedures zijn heel duidelijk. Het is de taak van de Commissie om eventueel met dergelijke voorstellen te komen, en zoals ik al zei, is er geen lidstaat die daarom gevraagd heeft. Ik kan er absoluut niets meer over zeggen, maar de leden van het Parlement hebben zoals bekend altijd het recht om onderwerpen aan de orde te stellen die belangrijk zijn voor de desbetreffende leden. Dat kan ik ze uiteraard niet kwalijk nemen.

De Voorzitter.
Vraag nr. 4 van de heer Staes (H-0612/02):

Betreft: Afdwingbaarheid gedragscode van de Europese Unie betreffende wapenuitvoer
In juni 1998 bereikte de Raad een Akkoord over een gedragscode van de Europese Unie betreffende wapenuitvoer. Deze code is niet afdwingbaar. Lidstaten wordt onder meer gevraagd om bij weigering van de vergunning de lidstaat van bestemming, een omschrijving van de handelswaar en de eindgebruiker bekend te maken. Onlangs nog leverde FN-Herstal, met het Waals gewest als aandeelhouder, 5500 machinepistolen aan een onbekende eindgebruiker.
Welke stappen zal de Raad ondernemen om de overeengekomen gedragscode wettelijk afdwingbaar te maken en bedrijven als FN te dwingen de in de gedragscode opgesomde informatie bekend te maken, ook bij toestemming voor de levering?

Haarder
Besluiten over het verlenen van een uitvoervergunning worden door elke afzonderlijke lidstaat genomen, onder volledige inachtneming van de gedragscode betreffende wapenuitvoer en de daarin vastgelegde criteria. De verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging van het wapenuitvoerbeleid, en daarmee van de code, ligt nog steeds bij de afzonderlijke lidstaten.
De Raad is niet gewezen op de situatie die de geachte afgevaardigde in zijn vraag noemt. Überhaupt krijgt de Raad geen informatie over de redenen waarom de lidstaten uitvoervergunningen al dan niet verlenen, en het valt buiten de competentie van de Raad om daar op enigerlei wijze een oordeel over te vellen. Tijdens zijn vergadering van 25 januari 1999 heeft de Raad een voorstel van het voorzitterschap behandeld, dat inhield dat de code juridisch bindend zou moeten worden, bijvoorbeeld door middel van een gemeenschappelijk standpunt, maar men werd het hier niet over eens, en het voorstel tot wijziging van de code in een juridisch bindend besluit is daarom sindsdien niet meer aan de orde gesteld.

Staes (Verts/ALE).
Voorzitter, ik dank de Raadsvoorzitter voor zijn antwoord. Onze minister van buitenlandse zaken van België, de heer Michel, heeft naar aanleiding van de Nepal-crisis in België in september een verklaring afgelegd aan de pers waarin hij meedeelde dat hij zijn collega's ministers van buitenlandse zaken in de Raad zou vragen om de gedragscode, die nu inderdaad niet afdwingbaar is, te laten omzetten in nationale wetgeving. Kan de Raadsvoorzitter mij meedelen of dit voorstel van de heer Michel in de Raad ter sprake is gekomen? Kan hij mij eventueel ook meedelen of hij de mogelijkheid ziet dat de Raad zich ertoe verbindt om de gedragscode land per land om te zetten in nationale wetgeving?

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, als mij in de vraag was verzocht om de hier gevraagde inlichting te geven, dan had ik dat misschien kunnen doen. Maar het stond niet in de vraag en daarom kan ik hier geen antwoord op geven.

De Voorzitter.
Aangezien de vragen nr. 5, 6 en 7 over een soortgelijk onderwerp gaan, worden ze tezamen behandeld. Vraag nr. 5 van de heer Papayannakis (H-0616/02):

Betreft: Internationaal Strafhof
De Verenigde Staten (VS) heeft na zijn weigering op 1 juli om de instelling van het Internationaal Strafhof te ratificeren, een bilaterale overeenkomst met Roemenië gesloten betreffende bescherming van Amerikanen tegen uitlevering aan het Internationaal Strafhof. Roemenië is een kandidaat-lidstaat van de EU. De VS heeft onomwonden kenbaar gemaakt ook met andere kandidaat-lidstaten vergelijkbare bilaterale overeenkomsten te willen sluiten. Kan de Raad tegen deze achtergrond meedelen of hij, behalve het tot uiting brengen van zijn ongenoegen, van plan is nog andere maatregelen te nemen, zowel ten opzichte van de VS, als ten opzichte van de overige kandidaat-lidstaten, teneinde te voorkomen dat het Internationaal Strafhof reeds vanaf het moment van oprichting wordt verzwakt?  Vraag nr. 6 van de heer Carnero González (H-0667/02):

Betreft: Immuniteitsovereenkomst met de Verenigde Staten ten aanzien van het Internationaal Gerechtshof
In zijn besluit van 30 september ll. heeft de Raad Algemene Zaken voorzien in de mogelijkheid dat EU-lidstaten met de Verenigde Staten een overeenkomst sluiten waarbij op het communautaire grondgebied werkzame Amerikaanse diplomaten en militairen onder bepaalde voorwaarden immuniteit genieten ten aanzien van het Internationaal Gerechtshof. Indiener van deze vraag is van oordeel dat dit het gezag van het Internationaal Gerechtshof al in zijn beginfase aantast en derde landen ertoe kan aanzetten hetzelfde te doen als de EU, of zelfs nog verder te gaan, en hij verwerpt dan ook dit standpunt van de Raad.
Is de Raad van oordeel dat dit besluit strookt met de opvatting van de meerderheid van de Europese burgers? Heeft de Raad rekening gehouden met het standpunt van de niet-gouvernementele organisaties en de juristen die zich vanaf het begin hebben ingezet voor de oprichting van een Internationaal Gerechtshof? Weet de Raad welke EU-lidstaten immuniteitsovereenkomsten met de Verenigde Staten zullen sluiten en wat de grenzen van deze overeenkomsten zullen zijn? Is de Raad niet van oordeel dat de EU aldus terugkomt op een eerder ingenomen standpunt en daardoor ten aanzien van de internationale gemeenschap aan geloofwaardigheid verliest?  Vraag nr. 7 van mevrouw Ludford (H-0681/02):

Betreft: Internationaal strafrechtelijk hof
De Raad algemene zaken van 30 september jl. heeft richtlijnen gegeven waarmee de lidstaten bilaterale overeenkomsten met de Verenigde Staten kunnen afsluiten om Amerikaanse staatsburgers tot op zekere hoogte immuniteit tegen vervolging door het internationaal strafrechtelijk hof te verlenen.
De Raad heeft vroeger verklaard dat het internationaal strafrechtelijk hof een waardevol instrument is waarmee de wereldgemeenschap ervoor kan zorgen dat de ernstigste misdaden van internationale omvang niet ongestraft blijven.
Hoe kan de voorzitter dan blijven beweren dat bilaterale overeenkomsten met de Verenigde Staten het statuut van Rome en de integriteit van het internationaal strafrechtelijk hof niet uithollen?
Hoe zijn de richtlijnen van de Raad algemene zaken van 30 september in overeenstemming te brengen met het vroeger juridisch advies van de diensten van de Europese Commissie en de Raad?
Waarom heeft de Raad zich niet meer ingespannen om de Roemeense regering in bescherming te nemen tegen bilaterale druk toen ze door de Verenigde Staten benaderd is om een bilaterale overeenkomst af te sluiten voordat de EU-richtlijnen afgekondigd zijn, en hoe komt het dat Roemenië als kandidaat-lidstaat niet voldoende aansluiting gevonden heeft bij het EU-standpunt over het internationaal strafrechtelijk hof?

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, ik wil de drie vragen graag tezamen beantwoorden. Daarbij wil ik allereerst beklemtonen dat in de conclusies van de Raad over het Internationaal Strafhof niet wordt opgeroepen tot het ondertekenen van bilaterale overeenkomsten over niet-uitlevering. Daarin staat dat rekening moet worden gehouden met bestaande overeenkomsten tussen de Verenigde Staten en de afzonderlijke lidstaten.
Naar onze mening kunnen veel van de Amerikaanse bezwaren op grond van de bestaande overeenkomsten uit de weg geruimd worden. Iedere afzonderlijke lidstaat zal moeten uitmaken of zijn bilaterale of multilaterale verdragsrelaties met de VS voldoen aan de Amerikaanse wensen.
Indien een lidstaat het nodig vindt om bestaande overeenkomsten te wijzigen of een nieuwe overeenkomst met de VS te sluiten, dan moet worden uitgegaan van de richtinggevende beginselen van de EU. Als de afzonderlijke lidstaten in hun bilaterale contacten met de VS binnen dit kader blijven, zal het Strafhof niet worden ondergraven. Wij willen overigens duidelijk stellen dat het sluiten van overeenkomsten, zoals de VS die thans willen, voor de landen die deelnemen aan het Internationaal Strafhof onverenigbaar zou zijn met de verplichtingen krachtens het statuut van dit Strafhof.
Krachtens de richtinggevende beginselen van de EU dient iedere oplossing passende uitvoeringsbepalingen te omvatten, die garanderen dat onder de jurisdictie van het Internationaal Strafhof vallende misdadigers geen immuniteit genieten. Zij moeten dus gerechtelijk vervolgd worden en zo nodig gestraft worden. Dergelijke bepalingen dienen het mogelijk te maken dat er een passend gerechtelijk vooronderzoek wordt ingesteld en dat, indien er voldoende bewijs voorhanden is, de nationale autoriteiten op verzoek van het Hof personen gerechtelijk vervolgen.
Dit beginsel garandeert dat personen ter verantwoording worden geroepen als zij oorlogsmisdrijven, misdrijven tegen de menselijkheid of genocide hebben gepleegd. En ze zullen voor de rechter worden gebracht, ongeacht of ze Amerikaan of Europeaan zijn. De EU en de VS zijn het erover eens dat er een individuele verantwoordelijkheid moet gelden voor de grofste misdrijven die tegen de internationale samenleving zijn gericht. De Verenigde Staten hebben vele jaren in nauwe samenwerking met de EU een leidende rol op zich genomen waar het ging om de oprichting van internationale gerechten voor de strafvervolging van dergelijke misdrijven.
Een ander richtinggevend beginsel houdt in dat nieuwe overeenkomsten alleen moeten kunnen gelden voor personen die geen staatsburger zijn van een land dat partij is in het Strafhof. De EU heeft nauwkeurig gedefinieerd welke groep personen hiervoor in aanmerking komt. Er wordt echter vastgesteld dat bepaalde personen niet onder de jurisdictie van het Strafhof vallen omdat ze krachtens het volkenrecht immuniteit genieten, maar afgezien hiervan dient elke oplossing slechts personen te omvatten die in een land verblijven dat door het uitzendende land wordt verzocht om uitlevering aan het Strafhof. Dit is in overeenstemming met de zeer nauwe definitie die het Statuut van Rome geeft van personen die onder overeenkomsten inzake niet-uitlevering dienen te vallen.
Kijkt men naar de alternatieven, dan is de EU-benadering die wij zojuist hebben beschreven, de beste manier om het Internationaal Strafhof te verdedigen. Elke andere oplossing zou leiden tot ondermijning en dus afzwakking van de sterke EU-steun voor het Internationaal Strafhof. Domweg nee zeggen tegen het Amerikaanse voorstel zou anderzijds zeer negatieve gevolgen voor de transatlantische betrekkingen hebben en zou de cruciale Amerikaanse betrokkenheid bij vredesoperaties over de hele wereld in gevaar brengen.
Als er geen gemeenschappelijk EU-standpunt was vastgesteld, zou het Strafhof onherstelbare schade zijn toegebracht. In dat verband wil ik graag opmerken dat de Verenigde Staten reeds bilaterale overeenkomsten hebben gesloten met 12 landen, met landen die geen mogelijkheid hebben om zich te beroepen op het gemeenschappelijk standpunt van de EU. Als men de EU-lidstaten en andere landen zou aanzetten tot bilaterale onderhandelingen met de VS, en als er geen sterke overeenstemming zou heersen binnen de EU en heldere criteria zouden zijn vastgesteld voor de beantwoording van de vraag wie onder dergelijke bilaterale overeenkomsten vallen, zou men een veelvoud aan bilaterale overeenkomsten krijgen, wat het Strafhof zeer beslist zou ondermijnen.
Met betrekking tot de opvattingen van EU-burgers, NGO's en juridische experts wil ik graag benadrukken dat de Raad dit onderwerp niet besproken heeft, en dat de Raad absoluut niet ongegrond tot het bereikte resultaat is gekomen. De conclusies van de Raad zijn gebaseerd op uitvoerige beraadslagingen tussen de lidstaten en op waardevolle bijdragen van de juridische dienst van de Raad en van de Commissie. De Raad heeft ook rekening gehouden met de standpunten die de betrokken NGO's naar voren hebben gebracht. Tijdens het hele proces zijn er contacten geweest met derde landen die partij zijn bij het Strafhof, en het voorzitterschap heeft ook oriënterende gesprekken met de VS gevoerd. Het spreekt vanzelf dat de Raad ook voluit rekening heeft gehouden met de standpunten van de afgevaardigden van zowel de nationale parlementen in de EU als het Europees Parlement .
Wat betreft de vraag welke lidstaten eventueel overeenkomsten inzake niet-uitlevering met de VS zullen sluiten, ben ik op dit moment helaas niet in staat om informatie te verschaffen, maar ik wil graag antwoorden op vragen over de bilaterale overeenkomst van Roemenië met de Verenigde Staten. Deze is op 1 augustus 2002 ondertekend. Ik wil in dit verband namens de Raad de aandacht vestigen op het gemeenschappelijke standpunt dat 11 juni vorig jaar werd aangenomen en dat op 20 juni van dit jaar werd gewijzigd. Dat standpunt werd door de kandidaat-landen gesteund. De Raad heeft gedurende de hele voorbereiding van het gemeenschappelijk standpunt nauw contact met de kandidaat-landen onderhouden, en is ook van plan deze contacten voort te zetten om de kandidaat-landen permanent op de hoogte te houden van de verdere ontwikkeling. De Raad heeft vastgesteld dat Roemenië de desbetreffende overeenkomst nog niet heeft geratificeerd, en hoopt dat Roemenië rekening zal houden met het standpunt dat de EU na de sluiting van de overeenkomst heeft ingenomen.

Papayannakis (GUE/NGL).
Ik dank de fungerend voorzitter voor zijn antwoord. Er zijn echter enkele punten die ik eerlijk gezegd niet begrijp. Eisen de Verenigde Staten een aparte rol voor zich op in de wereld, ja of nee, en kennen wij hen die toe? Dit gebeurt nu al voor de zoveelste keer sedert de overeenkomst van Kyoto, en bovendien ook nog bij talrijke andere vraagstukken.
U zegt dat u de transatlantische betrekkingen niet wilt verstoren. Ook dat begrijp ik eerlijk gezegd niet. Ik begrijp evenmin dat de schuldigen zullen worden veroordeeld door, zoals u zegt, nationale rechtbanken. Nee, mijnheer de fungerend voorzitter: door rechtbanken van de Verenigde Staten! Zo eenvoudig is dat, en mijn vraag luidt nu: geldt dat ook voor andere landen? Voor overmorgen misschien de Russen, en ik weet niet wie, als er vredesmissies worden georganiseerd? Hoe kunt u nu zeggen dat het Strafhof daardoor niet wordt ondermijnd? Enfin, ik had vooral een vraag gesteld over Roemenië en daar wilde ik het volgende aan toevoegen. U hoopt dat het door Roemenië gesloten akkoord niet zal worden geratificeerd, maar dat interesseert mij weinig. Wat mij interesseert is te weten te komen of u van plan bent tegen Roemenië te zeggen - zodat ook andere kandidaat-landen dat horen - dat eerbiediging van het gemeenschappelijk standpunt van de Europese Unie met betrekking tot het Internationaal Strafhof een voorwaarde is?

Haarder
Ik wil graag benadrukken dat er een oplossing is gevonden die het Internationaal Strafhof niet ondermijnt. Deze oplossing zal van groot nut zijn, onder andere voor de kandidaat-landen in Midden- en Oost-Europa, die niet goed wisten wat ze moesten doen. Verder is er een oplossing gevonden die verslechteringen ten opzichte van bestaande overeenkomsten voorkomt. Alles bijeengenomen vind ik dat eigenlijk een heel goed resultaat. De EU kan niet de hele wereld controleren. Wij hebben ervoor gezorgd dat het Internationaal Strafhof tegen ondermijnende activiteiten beschermd wordt. Meer kan ik over deze zaak niet zeggen.

Carnero González (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer Haarder, bij wijze van inleiding op mijn vraag wil ik zeggen dat ik het niet eens ben met de beslissing van de Raad. Ik zou graag willen dat de Raad de volgende drie punten nader omschreef. In de eerste plaats, welk rechtskarakter heeft de beslissing van de Raad? Hoe omschrijft u dat? In de tweede plaats, al naar gelang het rechtskarakter, maakt deze wel of geen deel uit van het acquis communautair van de Unie?
Als deze deel uitmaakt van het acquis communautair, zijn de lidstaten en de kandidaat-lidstaten verplicht om zich eraan te houden, en daarom is het duidelijk dat zij geen bilaterale overeenkomsten met de Verenigde Staten kunnen ratificeren die in strijd zijn met hetgeen de Raad heeft besloten.
En ten slotte: hoe denkt de Raad de beslissingen van de lidstaten te controleren? Ik denk bijvoorbeeld aan de beslissingen die zij kunnen nemen middels eventuele echte bilaterale overeenkomsten met de Verenigde Staten via wijzigingen van andere reeds bestaande akkoorden met dit land.

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, zoals u weet is hier geen gewag van gemaakt in de schriftelijke vraag. Ik wil alleen even zeggen dat er sprake is van een gemeenschappelijk standpunt. Er wordt verwacht dat iedereen zich aan dat gemeenschappelijk standpunt houdt en dat alle kandidaat-landen dat ook doen. Het zou mij verwonderen als dat niet gebeurt. Dat zou mij werkelijk zeer verbazen. Dus ik geloof dat de geachte afgevaardigde er vrij zeker van kan zijn dat het echt gebeurt.

Ludford (ELDR).
Mijnheer de Voorzitter, ik heb gehoord wat de minister zei. Ik erken dat de richtsnoeren beter dan niets zijn en ik feliciteer het Deense voorzitterschap met het feit dat hij dat tenminste heeft bereikt. Het juridische advies dat de EU-instellingen hebben gekregen, was echter dat een verdragsluitende partij bij het Statuut van Rome in strijd handelt met het toepassingsgebied en de doelstelling van het Statuut als de betreffende partij een bilaterale overeenkomst sluit die buiten de strakke werkingssfeer van artikel 98 valt. Zijn de richtsnoeren eigenlijk niet te broos om de mogelijkheid van straffeloosheidsregelingen helemaal uit te sluiten?
De minister verwees naar een gemeenschappelijk standpunt. Ik zou graag willen weten of de richtsnoeren juridisch gezien overeenkomen met een gemeenschappelijk standpunt. Zal de Commissie - los van het feit of er al dan niet sprake is van een gemeenschappelijk standpunt - op zijn minst proberen om deze nogal vage richtsnoeren van 30 september te verbeteren, omdat het nu namelijk nog steeds mogelijk is om het Statuut te omzeilen? Daardoor zou er een duidelijker gemeenschappelijk standpunt ontstaan met extra waarborgen. Die waarborgen zouden onder andere moeten bestaan uit een toezichthoudende taak voor het Internationaal Strafhof ten aanzien van de nationale verklaringen van erkenning, garanties dat de VS zelf een onderzoek naar en een mogelijke vervolging van Amerikaanse burgers zullen instellen die strafbare feiten begaan hebben die onder het Strafhof vallen, een actualisering van de federale wetten van de VS om te zorgen dat de Amerikaanse rechters jurisdictie krijgen over alle strafbare feiten die onder het Strafhof vallen (wat op dit moment niet het geval is), overeenstemming om de werkingssfeer van het Statuut te beperken tot militair, nauw daarbij betrokken personeel (en dus niet bijvoorbeeld huursoldaten), het opnemen van een sunset- clausule en het ter evaluatie voorleggen van de overeenkomsten aan de relevante nationale parlementen.

Haarder
Met betrekking tot het laatstgenoemde punt vind ik dat vrij duidelijk blijkt om wat voor een beperkte groep personen het hier gaat. Wat het eerstgenoemde punt betreft, wil ik zeggen dat een gemeenschappelijk standpunt een gemeenschappelijk standpunt is. Er zijn geen strafmaatregelen jegens landen die zich eventueel niet aan een gemeenschappelijk standpunt houden, maar normaal gesproken houden wij ons in de Unie aan gemeenschappelijke standpunten, en ik denk dat de kandidaat-landen dat ook zullen doen.

Krarup (GUE/NGL).
Mijnheer de Voorzitter, ik moet zeggen dat het antwoord van de Raadsvoorzitter de indruk geeft dat er behoorlijk veel rek in de interpretatie zit, maar - zoals wij in Denemarken zeggen - het vereist een zeer sterk karakter om elastiek per strekkende meter te verkopen. Met dit antwoord kan men alle kanten op, en naar mijn mening gaat de Raadsvoorzitter niet in op de fundamentele vraag of we hier te maken hebben met een Amerikaanse strategie die tot doel heeft andere landen onder druk te zetten opdat bilaterale overeenkomsten worden gesloten op grond waarvan deze landen zich verplichten tot niet-uitlevering van Amerikaanse staatsburgers. Dat ligt in het verlengde van het feit dat de Verenigde Staten consequent en hardnekkig hebben geweigerd om het Verdrag betreffende het Internationaal Strafhof te ratificeren. Het lijkt mij duidelijk dat de Raad een geloofwaardigheidsprobleem heeft als hij enerzijds volhoudt dat men volledig achter de oprichting van het Internationaal Strafhof staat, en anderzijds de Amerikaanse chantage van derde landen door de vingers ziet. De Raadsvoorzitter zei dat er een oplossing gevonden was voor de situatie rond het afpersen van Roemenië. De enige concrete vraag die ik wil stellen is de volgende: wat houdt die oplossing in, en is het een oplossing die de Raad aanvaardbaar vindt? In dat geval heeft de Raad een geloofwaardigheidsprobleem.

Haarder
Ja, in antwoord op de laatste opmerking kan ik zeggen dat er een oplossing gevonden is die naar mijn mening garandeert dat er geen andere kandidaat-landen zijn die overeenkomsten sluiten zoals die welke Roemenië heeft gesloten. En daar wil ik graag nog aan toevoegen dat Roemenië die overeenkomst bij mijn weten nog niet geratificeerd heeft.
Wat de eerste opmerking betreft, luidt mijn antwoord dat als het zo zou zijn dat de Verenigde Staten de pressie uitoefenen waarover de heer Krarup het heeft, het maar goed is dat wij beschikken over het gemeenschappelijk standpunt, waarop men gemakkelijk kan steunen en waarmee men een dergelijke pressie kan weerstaan. Het is naar mijn mening een van de grote kwaliteiten van het gemeenschappelijk standpunt, dat het een zeer duidelijke ruggensteun geeft aan landen voor het geval ze eventueel aan pressie komen bloot te staan - iets wat mij overigens niet bekend is, maar de geachte afgevaardigde spreekt hierover. Als dat het geval is, dan is het zoals gezegd een goede zaak dat wij over dit gemeenschappelijk standpunt beschikken, waar ook de nieuwe lidstaten zich aan kunnen houden.

De Voorzitter.
Bij ontstentenis van de vraagsteller, komt vraag nr. 8 te vervallen. Vraag nr. 9 van de heer Korakas, vervangen door de heer Alyssandrakis (H-0623/02):

Betreft: Overeenkomst EU-VS betreffende uitwijzingen, geheime politie-acties en het afluisteren van communicatie
Volgens berichten van Statewatch plannen de EU en de VS een overeenkomst ter bestrijding van terrorisme en misdrijven die onder het gewone strafrecht vallen. Tot de maatregelen die krachtens de overeenkomst genomen zouden kunnen worden, behoren gemeenschappelijke politie-acties, het afluisteren van communicatie, het opsporen en in beslag nemen van de opbrengsten van misdrijven, het vereenvoudigen van de procedure voor het uitwijzen van Europeanen en anderen en het beperken van de mogelijkheden voor het indienen van asielaanvragen.
Wat is het standpunt van de Raad met betrekking tot een dergelijke overeenkomst, ook rekening houdende met het feit dat het Deense voorzitterschap naar verluidt werkt aan een plan voor het afluisteren van communicatie en dat dergelijke maatregelen gericht op repressieve en strafrechtelijke vervolging haaks staan op respect voor de mensenrechten en ook niet in overeenstemming zijn met de verklaringen die de EU tot nu toe heeft gedaan dat ze geen overeenkomsten zal sluiten met bepalingen betreffende het uitwijzen van personen naar landen waar de doodstraf wordt toegepast, zoals de VS?

Haarder
Ik kan u garanderen dat iedere overeenkomst die tussen de VS en de EU wordt gesloten de mensenrechten zal eerbiedigen, conform artikel 6 van het EU-Verdrag, waarin staat dat: 'De Unie is gegrondvest op de beginselen van vrijheid, democratie, eerbiediging van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, en van de rechtsstaat, welke beginselen de lidstaten gemeen hebben?. Dat zal niet alleen gelden voor de overeenkomsten betreffende strafrechtelijke samenwerking, waarover reeds onderhandelingen gaande zijn, maar ook voor iedere overeenkomst tussen de VS en Europol inzake het uitwisselen van politiële inlichtingen, zodra een dergelijke overeenkomst is goedgekeurd door de Raad.
Het is een misverstand dat het Deense voorzitterschap voorstellen zou hebben ingediend voor bindende regels om het mogelijk te maken inlichtingen over telecommunicatieverkeer tot maximaal twee jaar te bewaren, dergelijke informatie te verzamelen in centrale databanken en ter beschikking te stellen van de overige lidstaten. Dit misverstand - ik zou bijna willen zeggen: dit zeer creatieve misverstand - had voorkomen kunnen worden als de media zich tot het land van het voorzitterschap hadden gewend. Het voorzitterschap heeft voorstellen ingediend voor conclusies van de Raad inzake maatregelen op het gebied van de informatietechnologie, met het oog op onderzoek naar en gerechtelijke vervolging van criminaliteit. Het voorstel houdt geen verband met de versterkte samenwerking met de VS, in het kader waarvan ook met de VS wordt onderhandeld over een overeenkomst betreffende wederzijdse rechtshulp en wederzijdse uitlevering.
Ik wil graag herinneren aan de verklaring van de Raad van 30 september 2002 over de doodstraf en bijzonder wrede vormen van terechtstelling. Hierin werd nogmaals vastgesteld dat de Europese Unie al heel lang tegenstander is van iedere vorm van doodstraf en zich daar met kracht van blijft distantiëren.

Alyssandrakis (GUE/NGL).
Mijnheer de fungerend voorzitter, ik heb uit uw antwoord kunnen opmaken dat er inderdaad gesprekken worden gevoerd tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie.
Ik zou ook zonder meer uw verzekeringen in verband met de mensenrechten kunnen aanvaarden als de betekenis die de Europese Unie in de praktijk aan de mensenrechten toekent niet vrij ver zou afwijken van hetgeen elke normale mens in zijn hoofd heeft, en als de Europese Unie, aangemoedigd door het terrorisme, geen autoritair repressief mechanisme zou opbouwen en op iedereen van toepassing zou laten zijn die zich tegen haar beleid verzet.
Ook de Engelse krant Guardian heeft in haar editie van 3 september jongstleden zorgen geuit over de gevolgen van deze besprekingen met de VS. Welnu, als de Guardian al bezorgd is, moeten wij, mijnheer de fungerend voorzitter, dubbel bezorgd zijn.
Ik wilde u een concrete vraag stellen: hoe zullen de nationale parlementen en het Europees Parlement betrokken worden bij de totstandkoming van deze overeenkomsten en welke rol zullen zij meer algemeen spelen bij de ratificatie van deze akkoorden?

Haarder
De landen zullen dergelijke overeenkomsten natuurlijk sluiten volgens het nationale recht, en als het om Europese instellingen gaat, volgens het recht van de Europese Unie.

Krarup (GUE/NGL).
Mijnheer de Voorzitter, uit de documentatie waarmee Statewatch is komen aanzetten, blijkt duidelijk genoeg dat onderhandelingen over deze overeenkomsten al vorig najaar zijn gestart, en dat ze in het diepste geheim hebben plaatsgevonden. Tony Bunyan van Statewatch heeft inzage in de documenten gevraagd, welk verzoek gedeeltelijk is verworpen omdat het om geheime onderhandelingen ging. Zoals bekend heeft het Parlement volgens het Verdrag niet het recht om in deze aangelegenheden gehoord te worden, en dat doet de vraag rijzen waarom men niet in het openbaar heeft uitgesproken dat deze onderhandelingen deel uitmaken van de antiterreurmaatregelen waar men aan werkt. Dat is mijn ene vraag: waarom legt de Raad zijn kaarten niet op tafel, terwijl het hier om zaken gaat die van groot algemeen belang zijn? De andere vraag luidt: wat is de reikwijdte van deze overeenkomsten? Als men titel V en VI van het EU-Verdrag bekijkt, blijkt uit artikel 24 dat indien ter uitvoering van deze titel een overeenkomst moet worden gesloten met één of meer landen enzovoort, de Raad overeenkomsten kan sluiten zonder het Parlement te horen, zonder een openbaar debat. Hoe ver gaat deze bevoegdheid naar de mening van de Raadsvoorzitter? En waarom is het Parlement niet ingelicht?

Haarder
Ik zou de heer Krarup graag antwoord willen geven, maar ik heb niet gelezen wat er in Statewatch staat en ik weet ook niet of het juist is wat er in Statewatch staat. Overigens ben ik hier om vragen te beantwoorden die vooraf gesteld zijn, en dat is met deze vragen niet het geval. Dus het spijt me, mijnheer Krarup, maar misschien is het een idee om een schriftelijke vraag te stellen of de vraag de volgende keer te stellen.

De Voorzitter.
Bij ontstentenis van de vraagsteller komt vraag nr. 10 te vervallen. Vraag nr. 11 van María Izquierdo Rojo (H-0626/02):

Betreft: Nieuwe vooruitzichten voor de betrekkingen met Libië
Welke betekenis moet er worden toegekend aan de recente verklaringen van de Libische kolonel Ghadaffi en de ommekeer in zijn beleid, alsmede aan de bewoordingen die hij gebruikte tijdens zijn televisie-optreden ter gelegenheid van de 33ste herdenking van zijn machtsovername? Welke vooruitzichten biedt deze nieuwe situatie voor de betrekkingen tussen Libië en de Europese Unie?

Haarder
De Raad heeft de toespraken van Muammar Ghadaffi niet behandeld. De Raad is echter nog steeds bereid om Libië volwaardig deelnemer aan het proces van Barcelona te laten worden, zodra dit land de regels van Barcelona volledig en zonder voorbehoud aanvaardt. Libië heeft nog geen antwoord gegeven op de desbetreffende vraag. In afwachting daarvan zal Libië nog steeds als waarnemer worden uitgenodigd voor de bijeenkomsten van het Euromediterraan Comité en voor de bijeenkomsten van hoge ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor politieke en veiligheidskwesties. Libië heeft als gast van het voorzitterschap deelgenomen aan de ministeriële conferentie in Valencia.
Er lijken op dit moment twee hoofdtendensen te zijn in Libië: de ene maakt de weg vrij voor toenadering tot de EU, met een duidelijk signaal dat men met het verleden wil breken, terwijl de andere tendens tot uitdrukking brengt dat de wensen van Libië met betrekking tot het Afrikaanse continent onverenigbaar zijn met deelname aan het proces van Barcelona. De krachtsverhouding tussen de twee Libische standpunten hangt natuurlijk af van Muammar Ghadaffi's wensen.
Naar de mening van de EU vullen een sterke rol in Afrika en deelname aan het proces van Barcelona elkaar uitstekend aan. Dit blijkt uit het Euro-Afrikaanse partnerschap, waarvan de volgende top zeer binnenkort zal plaatsvinden. De Raad juicht het overigens toe dat bepaalde politieke gevangenen in Libië zijn vrijgelaten, en benadrukt dat zodra de nog uitstaande kwesties duidelijk en naar tevredenheid zijn afgehandeld, Libië op zijn verzoek zal kunnen deelnemen aan het proces van Barcelona. Een dergelijke deelname aan het Euromediterrane partnerschap houdt tevens in dat Libië net als de overige partners een associatieovereenkomst met de overige partners moet sluiten en dat Libië onder de MEDA-verordening komt te vallen.

Izquierdo Rojo (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, ik moet bekennen dat de fungerend voorzitter van de Raad niet erg niet erg duidelijk was bij deze vraag. Ik heb aandachtig naar zijn woorden geluisterd die mij soms tegenstrijdig leken, in die zin dat Libië wel wordt uitgenodigd alhoewel er kennelijk geen verandering in de situatie is.
Ik wilde hem in ieder geval de volgende aanvullende vraag stellen: is er een wil om vorderingen te maken op de weg van de wederzijdse toenadering? Wordt gestreefd naar een verbetering van de onderlinge betrekkingen tussen de Europese Unie en Libië? Als alles goed verloopt, welke overeenkomsten worden dan eventueel gesloten, eenzelfde overeenkomst als die met de andere Maghreblanden in het kader van het euromediterrane beleid? Met welk tijdschema wordt eventueel gewerkt?

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, ik vind eigenlijk dat ik een vrij duidelijk antwoord heb gegeven. Als Libië duidelijke en bevredigende antwoorden kan geven in verband met de nog onopgeloste kwesties, kan Libië op zijn verzoek deelnemen aan het proces van Barcelona, ook al wil Libië tevens toenadering tot het Afrikaanse continent zoeken. Ik zei zojuist immers dat die zaken niet perse met elkaar in strijd zijn. Maar er zijn zo te zien twee tegenstrijdige tendensen in Libië. Dat beweer ik niet zomaar, dat hebben wij zelf waargenomen in Libië.

De Voorzitter.
Vraag nr. 12 van de heer Sacrédeus (H-0629/02):

Betreft: Buurlandstatus voor Oekraïne
Op de topontmoeting EU/Oekraïne van juli in Kopenhagen werd aan de Oekraïne een 'buurlandstatus? ten opzichte van de EU toegekend. Dit is een nieuw begrip, waaraan thans verdere inhoud moet worden gegeven. Wat houdt deze status concreet in? Zullen de aan de status verbonden voorwaarden voor Oekraïne hetzelfde zijn als bij voorbeeld voor Witrusland? Zal dezelfde status gelden voor alle landen die na de uitbreiding aan de Europese Unie zullen grenzen?

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, ik wil de vraag van de heer Sacrédeus over Oekraïne graag beantwoorden.
Op de topontmoeting van de EU en Oekraïne, die deze zomer in Kopenhagen heeft plaatsgevonden, werd Oekraïne op de hoogte gesteld van het besluit dat de Raad in april jongstleden heeft genomen en waarin werd gewezen op de mogelijkheid van versterking van de betrekkingen tussen de uitgebreide Unie en haar nieuwe buren. Beide partijen benadrukten dat het belangrijk was rekening te houden met het feit dat de betrekkingen tussen de EU en de betrokken landen variëren qua aard en qua politiek en economisch ontwikkelingsniveau.
De EU en Oekraïne waren het erover eens dat het uitbreidingsproces op verschillende gebieden nieuwe mogelijkheden en uitdagingen schept. Beide partijen bevestigden dat Oekraïne deze mogelijkheden het beste zou kunnen benutten door de werkzaamheden tot aanpassing van zijn wetgeving, normen en standaarden aan die van de EU te intensiveren. Men werd het ook eens over de noodzakelijke intensivering van de discussies in de relevante partnerschap- en samenwerkingsinstantie over de gevolgen van de uitbreiding voor onder andere de handelsvraagstukken, het verkeer van personen, de visumvraagstukken en de bevordering van de regionaal en grensoverschrijdende samenwerking.
De EU erkent de Europese aspiraties van Oekraïne. Als Oekraïne deze aspiraties echter een reële inhoud wil geven, moet het zijn verplichtingen beter nakomen. De EU zal het hervormingsproces van Oekraïne blijven steunen, onder andere waar het gaat om de versterking van de rechterlijke macht, de mediavrijheid, de mensenrechten en de burgermaatschappij.
Het Deense voorzitterschap voelt het als zijn plicht om de samenwerking tussen de EU en Oekraïne te intensiveren. Het werkprogramma voor de tenuitvoerlegging van de gemeenschappelijke EU-strategie voor Oekraïne is voorgelegd aan de Raad, die er op 22 juli van dit jaar nota van genomen heeft. Het voorzitterschap is van mening dat het hoogste doel moet zijn de dialoog en de samenwerking met Oekraïne doel- en resultaatgerichter te maken.
De prioriteiten in dit werkprogramma zijn de volgende: ten eerste consolidering van de democratie, de rechtszekerheid en de overheidsinstellingen; ten tweede steun voor het economische overgangsproces, onder andere voor de integratie van Oekraïne in de Europese economie en de wereldeconomie, en voor de regionale en grensoverschrijdende samenwerking met de buurlanden; ten derde samenwerking gericht op het versterken van de stabiliteit en de veiligheid in en buiten Europa; ten vierde versterking van de samenwerking op milieu- en energiegebied en op het gebied van de nucleaire veiligheid; ten vijfde steun voor een intensievere samenwerking in verband met de uitbreiding van de EU; en ten zesde en laatste de uitbreiding van de samenwerking op het gebied van juridische en binnenlandse zaken.
De ontwikkeling van een allesomvattend beleid van de EU ten aanzien van de nieuwe buren van de Europese Unie zal volledig rekening moeten houden met de verschillen tussen de betrokken landen en moeten bijdragen tot het bereiken van de belangrijkste doelen. Op grond van een gemeenschappelijk document van de Hoge Vertegenwoordiger, de heer Solana, en commissaris Patten, heeft de Raad op zijn vergadering van 30 september gediscussieerd over de betrekkingen tussen de uitgebreide Unie en haar oosterburen. De Raad bevestigde zijn overtuiging dat de uitbreiding van de EU een goede gelegenheid biedt om de betrekkingen tussen de Unie en de nieuwe buren te versterken, teneinde voor stabiliteit te zorgen en de welvaartskloof aan de nieuwe grenzen van de EU te versmallen.

Sacrédeus (PPE-DE).
Hierbij wil ik de heer Haarder en het Deense voorzitterschap hartelijk danken voor het uitvoerige en uitstekende antwoord dat zij gegeven hebben. Ik denk dat het tijdens het Zweedse voorzitterschap van groot strategisch belang is geweest dat de Zweedse minister-president Göran Persson zijn laatste politieke bezoek in het buitenland aan Kiev heeft gebracht, waar hij de Oekraïense regering heeft ontmoet. Ik zie het beleid van het Deense voorzitterschap als een voortzetting hiervan.
Ik heb nog enkele aanvullende vragen. Ten eerste: is het mogelijk dat de Oekraïne in de relatief nabije toekomst een speciale overeenkomst aangeboden krijgt die een Oost-Europese variant zou kunnen zijn van een speciale, economisch relatie, dat wil zeggen een soort Oost-Europees EER-verdrag?
Ten tweede vraag ik mij af of volgens u de betrekkingen tussen de Europese Unie en de Oekraïne hebben geleden onder de uitspraken van Oekraïense zijde over militaire samenwerking met Irak?

Haarder
Ik wil de heer Sacrédeus graag bedanken voor zijn grote belangstelling voor Oekraïne. Het is belangrijk dat wij Oekraïne niet vergeten, want het is een zeer belangrijk land in Europa. Ik wil het Parlement graag complimenteren met het verslag over Oekraïne, dat - als ik het mij goed herinner - een jaar geleden is aangenomen. Ik kan hieraan toevoegen dat het Deense voorzitterschap verwacht dat de Raad nog dit jaar de Commissie zal verzoeken om voorstellen over de opzet van een allesomvattend beleid van de EU ten aanzien van de nieuwe buren van de Unie, en men kan rustig zeggen dat Oekraïne een van de zeer belangrijke buurlanden is.

Rübig (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, geachte voorzitter van de Raad, geachte dames en heren, ik ben u er zeer erkentelijk voor dat u zich ook inzet voor nucleaire veiligheid in Oekraïne. Ik wil graag weten of het de bedoeling is om daarbij de normen van het Internationaal Atoomagentschap te gebruiken als basis voor de veiligheidsgarantie?

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, tegen de historische achtergrond die wij ongetwijfeld allen kennen, lijdt het geen enkele twijfel dat de nucleaire veiligheid een thema zal zijn in alle onderhandelingen tussen de Europese Unie en Oekraïne.

De Voorzitter.
Vraag nr. 13 van de heer Posselt (H-0631/02):

Betreft: EU-Macedonië
Hoe beoordeelt het Deense voorzitterschap van de Raad de huidige toestand in Macedonië, en worden er stappen overwogen om meer elan te geven aan de associatie- en stabiliseringsovereenkomst, bijvoorbeeld door middel van aanvullende financiële hulp of afschaffing van de visumplicht?

Haarder
Het verheugt het voorzitterschap dat de parlementsverkiezingen van 15 september in de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië in alle rust en orde verlopen zijn. Op zijn vergadering van 21 oktober heeft de Raad zijn tevredenheid geuit over de nieuwe regering in Skopje.
De Raad heeft deze regering nu aangespoord om de volledige tenuitvoerlegging van de kaderovereenkomst en van het stabilisatie- en associatieproces bovenaan op de agenda te plaatsen. Daarbij heeft de Raad benadrukt dat hij zich verheugt op een nauwe en vruchtbare samenwerking. De Unie zal zich sterk bezig blijven houden met Macedonië, en zal een hervormingsgezinde regering actief steunen. De Raad verheugt zich er ook op dat de geplande volkstelling in overeenstemming met internationale normen wordt gehouden.
De stabilisatie- en associatieovereenkomst is nog niet in werking getreden omdat het nog niet is geratificeerd. Voorlopig is er een interim-overeenkomst over handelsaspecten gesloten, die ruim een jaar geleden in werking is getreden. De Europese Gemeenschap heeft in het kader van een meerjarenprogramma voor de jaren 2002-2004 een bedrag van 130,5 miljoen euro uitgetrokken om het land te helpen bij het voldoen aan zijn verplichtingen krachtens de interim-overeenkomst en de stabilisatie- en associatieovereenkomst.
De kwestie van de visumplicht voor burgers uit Macedonië is behandeld op de laatste ontmoeting van de Samenwerkingsraad van de EU en Macedonië, die werd gehouden op 1 en 2 juli van dit jaar, en bij die gelegenheid heeft de Commissie de autoriteiten in Macedonië eraan herinnerd dat deze een aantal concrete maatregelen moeten nemen voordat de EU opheffing van de visumplicht kan overwegen. De lidstaten en de Commissie volgen aandachtig de vorderingen die de autoriteiten in de voormalige Joegoslavische republiek Macedonië maken om aan deze criteria te voldoen.

Posselt (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de voorzitter van de Raad, hartelijk dank voor dit zeer concrete en uitstekende antwoord en voor de grote kennis van zaken die u hierbij aan de dag legt. Dat is trouwens ook de reden waarom wij u zo hoogachten. Ik wil alleen nog een korte aanvullende vraag stellen. Het is wel een delicate vraag, dat geef ik toe. U had het ook een keer over de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië.
We zien dat het begrip Joegoslavië in uitdrukkingen als 'het voormalige Joegoslavië? en 'Klein-Joegoslavië? in feite verdwenen is en vervangen dient te worden door Servië-Montenegro. Het woord 'Joegoslavië? zou dan alleen nog voorkomen in de officiële naam van Macedonië. Ik wil u vragen of er op termijn niet een diplomatieke oplossing voor deze naamskwestie kan worden gevonden. Het is namelijk voor dit land zeker een belasting, die misschien niet van existentiële aard is, maar wel grote psychologische gevolgen heeft.

Haarder
Juist vanwege de grote psychologische betekenis waarop de heer Posselt zo terecht wijst, ben ik niet van plan om mij in enigerlei zin over deze kwestie uit te laten.

Rübig (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de voorzitter van de Raad, geachte dames en heren, ik denk dat het vooral in het geval van Macedonië belangrijk is na te denken over de vraag hoe de steun die wij geven het meest efficiënt kan bijdragen aan de stabiliteit in deze regio. Hierbij is vanzelfsprekend een speciale rol weggelegd voor de middenstand en de kleine en middelgrote ondernemingen. Daarom ben ik benieuwd of in het door u genoemde stimuleringsprogramma ten bedrage van 135 miljoen euro voor de periode 2000-2004 ook middelen zijn uitgetrokken voor de bevordering van de middenstand.

Haarder
Ik kan hier niet onmiddellijk zeggen of er middelen voor de middenstand zijn. Men kan echter geen steun geven aan de economische ontwikkeling, zonder deze ten goede te laten komen van juist ook die middenstand, en ik ben ervan overtuigd dat deze steun goed is voor de kleine en middelgrote ondernemingen. Voorzover ik weet heeft de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië alleen maar kleine en middelgrote ondernemingen. Dus wat dat betreft kan de geachte afgevaardigde gerust zijn. Overigens wil ik graag nogmaals uiting geven aan mijn vreugde over de ontwikkelingen in Macedonië, vooral de politieke ontwikkelingen, die vertrouwenwekkend zijn als men bedenkt hoe de situatie er een jaar geleden uitzag.

De Voorzitter.
Vraag nr. 14 van de heer Dupuis (H-0634/02):

Betreft: Ontvoering van de geneesheer Ali Khanbiëv in Tsjetsjenië
Rond 3-4 uur in de nacht van 3 op 4 september is Ali Khanbiëv, die zich thuis bevond in het stadje Bénoï in Tsjetsjenië, door gemaskerde mannen ontvoerd. Hij was blijven werken als geneesheer in het plaatselijk ziekenhuis. Ali Khanbiëv, geboren in 1958, is de broer van Oumar Khanbiëv, de minister van Volksgezondheid in de regering van Aslan Maskhadov.
Welke gegevens over de ontvoering van Ali Khanbiëv bezit de Raad? Begrijpt hij dat de ontvoering alle kenmerken van de ontvoeringen door Russische militaire en paramilitaire groepen vertoont en dat men bijgevolg het ergste mag vrezen voor de lichamelijke integriteit van Ali Khanbiëv? Welke initiatieven heeft de Raad genomen of denkt hij te nemen om de Russische autoriteiten te gebieden dat ze alles in het werk stellen om te zorgen dat Ali Khanbiëv op staande voet vrijgelaten wordt?

Haarder
De Raad heeft geen informatie ontvangen over deze ontvoering, maar ik kan u zeggen dat de Raad nog steeds zeer bezorgd is over de situatie in Tsjetsjenië en dat hij uiteraard de vele ontvoeringen veroordeelt die de reeds zeer moeilijke humanitaire situatie in de regio nog verergeren. De Raad benadrukt dat hij buitengewoon veel belang hecht aan een volledige eerbiediging van de mensenrechten en tevens aan de inspanningen om een politieke oplossing te vinden en de humanitaire situatie te verbeteren. Ik weet heel goed dat de heer Dupuis graag wil dat ik hierover nog meer zeg, en zeg dat er nog meer actie ondernomen wordt, maar meer kan ik op dit moment niet zeggen. Overigens wil ik de heer Dupuis graag danken voor de jarenlange inzet voor dit vraagstuk en vooral de humanitaire situatie in Tsjetsjenië waarvan hij vanaf het moment dat wij beiden lid werden van dit Parlement blijk van heeft gegeven.

Dupuis (NI).
Mijnheer Haarder, ik begrijp het niet goed. U zegt: 'De Raad heeft geen informatie ontvangen over de ontvoering van de heer Ali Khanbiëv?. De enige informatie die wij de afgelopen anderhalve maand ontvangen hebben over de heer Khanbiëv is echter dat hij inderdaad ontvoerd is. Heeft de Raad die informatie niet ontvangen, of heeft hij die informatie niet willen of kunnen opvragen? Dat is het eerste wat ik zou willen weten.
Dan het tweede punt. U bent bezig met de voorbereiding van die belangrijke bijeenkomst die binnenkort in Kopenhagen zal plaatsvinden, de Top EU-Rusland. Mijn vraag luidt als volgt: komt de kwestie van de verdwijningen, martelingen en - helaas frequente - executies van burgers, mensen zoals de heer Ali Khanbiëv, die doodgewoon arts is, aan de orde bij de voorbereidende besprekingen voor deze Top? Spant de Raad zich tenminste in om het leven van één persoon te redden, het leven van de heer Ali Khanbiëv, en stelt hij in ieder geval pogingen in het werk om het tij te keren in Tsjetsjenië, teneinde zo een duidelijk signaal af te geven aan de Russische autoriteiten?

Haarder
De agenda voor de topontmoeting tussen de EU en Rusland, die op 12 november in Kopenhagen plaatsvindt, is nog niet vastgesteld. Met betrekking tot deze ontvoering kan ik slechts herhalen dat de Raad daar geen informatie over ontvangen heeft, maar zoals ik daarstraks zei, beseft de Raad dat er vele ontvoeringen hebben plaatsgevonden, en heeft hij dat evenals het Parlement keer op keer openlijk betreurd. Helaas is de situatie zo dat de heer Dupuis waarschijnlijk gelijk heeft, maar de Raad heeft er geen informatie over gekregen.

Posselt (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, ik zou graag een vraag willen stellen. Wij hebben hier met commissaris Nielson vaak gesproken over de vraag of het mogelijk is dat hij een bezoek brengt aan Tsjetsjenië om daar de humanitaire situatie nader te onderzoeken.Wij als Parlement willen ook naar Tsjetsjenië. Zou u niet op die Top tussen de EU en Rusland aan de orde kunnen stellen dat de Europese instellingen zich een keer in Tsjetsjenië zelf op de hoogte willen stellen van de situatie daar? Misschien kunt u dit ook met commissaris Nielson bespreken. Zolang Denemarken het Raadsvoorzitterschap bekleedt kunt u dat ook nog in zijn moedertaal doen. Maar los daarvan is het erg belangrijk dat er een officieel bezoek plaatsvindt.

Haarder
Ik wil de heer Posselt graag bedanken voor zijn inzet en zijn voorstel. Ik kan hier natuurlijk niet namens de Raad zeggen wat het antwoord zal zijn, maar ik dank u voor het voorstel en kan er overigens aan toevoegen dat de Raad zich natuurlijk sterk bezighoudt met de hier genoemde vraagstukken.

De Voorzitter.
Vraag nr. 15 van de heer Casaca (H-0638/02):

Betreft: Mensenrechten
De Financial Times van 8 juli schrijft dat de Iraanse autoriteiten in gesprekken met de Belgische vice-premier, mevrouw Laurette Onkelinx, in Teheran hebben verklaard dat zij het stenigen van vrouwen verdedigen "om de onschendbaarheid van het gezin te waarborgen" en overspel te bestraffen.
Welke gevolgen heeft deze politiek voor de betrekkingen tussen de Europese Unie en Iran, met name gezien het feit dat de Raad er herhaaldelijk met klem op heeft gewezen het allergrootste belang te hechten aan de eerbiediging van de rechten van de mens?

Haarder
De Raad geeft uit principe nooit commentaar op krantenberichten. Als er commentaar wordt geleverd, dan doet het voorzitterschap dat. Met betrekking tot het onderhavige bezoek wil ik graag verduidelijken dat de Belgische vice-premier mevrouw Onkelinkx tijdens haar bezoek haar afkeuring heeft uitgesproken over het verschijnsel steniging. Ze heeft eveneens herhaald wat het standpunt van de Europese Unie hierover is om geen enkel misverstand te laten bestaan over wat er tijdens de bewuste onderhandelingen is gezegd.
Mensenrechtenkwesties - met name het gebruik van wrede vormen van terechtstelling, zoals steniging - hebben altijd hoog op de agenda gestaan van de veelomvattende politieke dialoog die plaatsvindt tijdens de halfjaarlijkse bijeenkomsten van Iran en de EU. Op de laatste bijeenkomst, die op 10 september 2002 in Teheran werd gehouden, werd ook een aantal specifieke zaken rond de mensenrechten behandeld. Verder wendt de EU zich in verband met dit soort zaken geregeld tot Iran. Op dit moment weten wij van drie zaken in Iran waarbij iemand door steniging ter dood is veroordeeld. In alle drie de zaken is beroep aangetekend, zodat de vonnissen nog niet in kracht van gewijsde zijn gegaan. U hoeft er niet aan te twijfelen dat de Raad deze zaken zeer nauwgezet volgt.
Meer in het algemeen kan ik meedelen dat de EU een initiatief heeft behandeld dat ten doel heeft een formele mensenrechtendialoog met Iran tot stand te brengen op grond van de richtsnoeren voor dialogen met derde landen die de Raad in december van het vorig jaar heeft goedgekeurd. Pas deze maand hebben Europese en Iraanse experts op het gebied van de mensenrechten een aantal oriënterende gesprekken in Teheran gevoerd.
Ik wil hier graag nog het volgende aan toevoegen. Mensenrechten vormen een van de vier wezenlijke terreinen waarop de Raad vorderingen wenst te zien, nu de EU en Iran nauwe handelsbetrekkingen aan het ontwikkelen zijn. De Raad heeft dit nadrukkelijk verklaard.
De Raad heeft op 21 oktober, dus een paar dagen geleden, benadrukt dat hij groot belang hecht aan een dialoog over de mensenrechten daar deze de mogelijkheid biedt tot concrete verbeteringen op het gebied van de eerbiediging van de mensenrechten. De Raad heeft daarom besloten om een dergelijke dialoog op gang te brengen op basis van de voorwaarden, het tijdschema, de gesprekspartners, de onderwerpen en de 'benchmark-punten?, oftewel de doelstellingen, die tijdens de onderzoeksmissie van de EU in Iran zijn behandeld. Er werd ook besloten dat de eerste bijeenkomst in het kader van de dialoog reeds dit jaar in Teheran zal plaatsvinden. Tenslotte heeft de Raad, op grond van een initiatief van het voorzitterschap, gedurende de laatste tijd in diverse landen, waaronder Iran, een aantal zaken aan de orde gesteld. De Raad heeft op 30 september op grond van dit initiatief een verklaring over de doodstraf en bijzonder wrede vormen van terechtstelling aangenomen. In deze verklaring benadrukt de Raad opnieuw, duidelijk en ondubbelzinnig dat de EU de doodstraf afwijst, en in het bijzonder de terechtstelling door middel van steniging.

Casaca (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de voorzitter van de Raad, ik zou het op prijs stellen als u mij een rechtstreeks antwoord gaf. Een groep experts van de Europese Unie gaat een bezoek aan Iran brengen. Ik wil u er wel op wijzen dat er in oktober, aan de vooravond van dat bezoek, in dat land vijf openbare terechtstellingen hebben plaatsgevonden. Daar is in de pers uitgebreid aandacht aan besteed. U zult me nu toch niet gaan vertellen dat u niet weet wat er in de pers bericht wordt. Deze terechtstellingen zijn een duidelijke indicatie dat de Iraanse autoriteiten geen enkele concessie willen doen met betrekking tot de mensenrechten. Het aantal terechtstellingen waarvan wij weet hebben is de afgelopen drie jaren verdrievoudigd. Mijn vraag luidt daarom als volgt: gaat de Europese Unie nu wel of niet een handelsakkoord met Iran afsluiten, terwijl de mensenrechten er systematisch worden geschonden? Ik zou dat graag van u willen horen.

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, ik heb niet gezegd dat ik en de rest van de Raad geen persberichten en kranten lezen. Ik zei dat de Raad nooit commentaar geeft op krantenberichten. Dat is iets heel anders.
Verder heeft mijn geachte collega ongetwijfeld gelijk dat de doodstraf in Iran niet slechts een theoretische straf is maar een straf die ook daadwerkelijk wordt uitgevoerd. Dat is diep tragisch, maar de Raad heeft zoals gezegd een strategie uitgewerkt om desondanks met dergelijke landen een dialoog over mensenrechten aan te gaan. Dat is naar mijn mening zeer juist. Het is immers een dialoog waarbij men weliswaar een krachtige veroordeling uitspreekt, maar tegelijkertijd probeert de andere partij tot verbeteringen over te halen.

Dupuis (NI).
Mijnheer de fungerend voorzitter van de Raad, ik denk dat de heer Casaca een zeer specifiek punt aan de orde heeft gesteld. Hij sprak niet alleen over de doodstraf als zodanig, maar met name ook over de dood door steniging, een volstrekt onaanvaardbare vorm van straf. Verder blijkt uit de ervaringen met de associatieovereenkomsten die zijn gesloten met een aantal derde landen, in het bijzonder met landen die wat nauwer met ons verbonden zijn, zoals Tunesië, dat de mensenrechtenclausule niet tot het gewenste resultaat leidt, namelijk dat de nationale autoriteiten stappen zetten op weg naar democratie en eerbiediging van de rechtsstaat. Sterker nog, de regeringen hebben deze associatieovereenkomsten gebruikt om hun macht te versterken en een netwerk van marionetten te vormen binnen de economische sectoren van het land en ook binnen onze Europese Unie.
Denkt u niet dat het voorstel aan Iran om een associatieovereenkomst te sluiten ertoe zou kunnen leiden dat we hier met exact dezelfde problemen te maken krijgen als die waarmee de Europese Unie geconfronteerd wordt in de relatie met Tunesië?

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, een dergelijke vraag kan niet in zijn algemeenheid beantwoord worden, maar als men toch een soort antwoord wil, is het vaak een goed idee om de vraag te stellen aan de democratische krachten in het betrokken land.

De Voorzitter.
Bij ontstentenis van de vraagsteller komt vraag nr. 16 te vervallen. Vraag nr. 17 van de heer Alyssandrakis (H-0648/02):

Betreft: Politiestaatpraktijken en informanten in EUROPOL-document
Volgens een artikel in de krant "Rizospastis" worden in een EUROPOL-document, getiteld 'Goede praktijken op Europees niveau voor het omgaan met informanten', aanwijzingen en richtsnoeren gegeven betreffende de aanwerving en het omgaan met informanten. De richtsnoeren gaan onder andere over de verschillende wijzen van betaling, de hoogte van de betaling en bijzonder vormen van immuniteit, aangezien deze informanten gevrijwaard zijn van arrestatie "wanneer ze misdrijven begaan binnen de vastgestelde grenzen" en aangezien het hen, "na toestemming van een aan te duiden autoriteit, overeenkomstig de richtsnoeren", is toegestaan "aan criminele activiteiten deel te nemen".
Wordt dit document, dat haaks staat op respect voor de mensenrechten en de menselijke waardigheid zelf, door de Raad onderschreven? Gaat de Raad onverwijld maatregelen nemen om dit afglijden naar een politiestaat, dictatuur en het bespioneren van particulieren, van politieke, vakbonds- en maatschappelijke organisaties en hun activiteiten een halt toe te roepen?

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, het spijt mij dat ik in herhaling val, want de Raad geeft zogezegd geen commentaar op verklaringen in de media, maar ik kan wel bevestigen dat er een document van Europol over het onderhavige onderwerp bestaat. Dit document beschrijft de beste praktijk voor de behandeling van informanten, om de politiële autoriteiten in de lidstaten te helpen. Dit document is niet bindend en het is opgesteld op grond van artikel 2, lid 3, sub i) van de Europol-overeenkomst. Het is onder andere gebaseerd op het besluit van het Uitvoerend Comité van 29 april 1999 over de algemene beginselen voor de betaling van informanten, en op het besluit van de Centrale Groep van 22 maart 1999 over hetzelfde onderwerp. Deze besluiten zijn dus geïntegreerd in het wetgevingskader van de Europese Unie - zie het protocol over de integratie van het Schengen-acquis in het kader van de Europese Unie - en ze zijn beide gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen van 22 september 2000. Het gebruik van informanten door de politie en de daarmee verbonden kwesties rond betaling en immuniteit hangen natuurlijk af van de nationale rechtstoestand in de betrokken lidstaat.

Alyssandrakis (GUE/NGL).
Mijnheer de fungerend voorzitter, ik heb bewondering voor de duidelijkheid van uw antwoord. Daar hebt u ons tot nu toe niet mee verwendt. De rillingen lopen mij echter over de rug als ik eraan denk hoezeer wij zijn omgeven door een web van verklikkers. Ik vraag mij eigenlijk af of uw antwoord daarom misschien zo duidelijk was. Wilt u ons er soms aan herinneren en ons waarschuwen dat het minst of geringst afwijkend gedrag angstvallig in de gaten wordt gehouden? Is er soms ook een loonrol, nu de verklikkers van Europol een erkende status krijgen? Zijn er soms ook openbare aanwervingsprocedures voor dergelijke posten? Misschien kunnen wij dan enkele jonge werklozen aan een baan helpen.

Haarder
Mijnheer de Voorzitter, Europol is een samenwerkingsorgaan dat zich bezighoudt met een paar van de allerzwaarste misdrijven - misdrijven die de democratieën ertoe dwingen zich te verdedigen -, dus ik vind het niet redelijk om te spreken van een informantenstaat. Van die uitdrukking wens ik mij te distantiëren.

De Voorzitter.
Aangezien de voor het vragenuur aan de Raad gereserveerde tijd is verstreken, zullen de vragen nr. 18 t/m 37 schriftelijk worden beantwoord.

De Voorzitter.
Aan de orde is het verslag (A5-0298/2002) van de heer Lisi, namens de Commissie regionaal beleid, vervoer en toerisme, over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van gemeenschappelijke regels inzake compensatie en bijstand aan luchtreizigers bij instapweigering en annulering of langdurige vertraging van vluchten (COM(2001) 784 - C5-0700/2001 - 2001/0305(COD)).

De Palacio
Mijnheer de Voorzitter, het doet me genoegen dat ik de gelegenheid heb om het Parlement dit belangrijke voorstel voor te leggen. Het maakt deel uit van ons beleid om het vervoer een menselijk gezicht te geven, dat wil zeggen om aandacht te schenken aan de rechten van de burgers, de reizigers, zoals aangekondigd in ons Witboek.
Het is moeilijk voor luchtreizigers om een instapweigering te accepteren. Ze hebben hun tickets betaald, plaatsen gereserveerd, zijn bijtijds op de luchthaven om in te checken, en krijgen vervolgens te horen dat er geen zitplaats voor hen is in het vliegtuig, omdat de luchtvaartmaatschappij teveel reserveringen heeft of gewoon omdat er iets anders is misgegaan. Dit gaat de burgers boven hun pet en het leidt tot grote beroering, frustraties en uiteindelijk verbittering. In de Gemeenschap overkomt het jaarlijks zo'n 250.000 mensen dat hun het instappen wordt geweigerd, hoewel ze hun ticket hebben betaald en aan alle formaliteiten hebben voldaan.
Ofschoon zij erkende dat de luchtvaartmaatschappijen voor hun capaciteitbeheer behoefte hebben aan een zekere flexibiliteit, heeft de Europese Gemeenschap in 1991 - aan de vooravond van de goedkeuring van de definitieve wetgeving inzake liberalisering - een verordening aangenomen betreffende instapweigeringen wegens overboekingen, op grond waarvan de reizigers wel op financiële compensatie en bijstand kunnen rekenen, maar die niettemin enorme beperkingen heeft. Daarom is de Commissie met een voorstel voor een nieuwe verordening gekomen, om het aantal mensen met een instapweigering drastisch terug te brengen en om een betere bescherming te bieden aan de getroffen reizigers.
Indien een luchtvaartmaatschappij een instapweigering overweegt, zal zij voortaan allereerst verplicht zijn om vrijwilligers te verzoeken hun zitplaats af te staan in ruil voor bepaalde voordelen; alleen als er onvoldoende vrijwilligers zijn, mogen reizigers onvrijwillig met een instapweigering worden geconfronteerd. Als de verordening echter enig effect wil sorteren, moet zij een flinke impuls geven aan de mogelijkheid om vrijwilligers te vinden. Daarom hebben we voorgesteld de compensatie aanzienlijk te verhogen tot boven het niveau van de huidige compensaties, die deels geabsorbeerd zijn door de inflatie en die op het ogenblik ontoereikend zijn om de luchtvaartmaatschappijen ervan te overtuigen dat zij af moeten zien van instapweigeringen.
Indien de luchtvaartmaatschappijen vrijwilligers vinden, hoeven zij die compensatie natuurlijk niet te betalen. De Commissie neemt een soepel standpunt in ten aanzien van de exacte bedragen, indien zij maar hoog genoeg zijn om de maatschappijen aan te moedigen vrijwilligers te vinden.
Ons voorstel maakt tevens een einde aan de beperkingen van de huidige verordening. In de eerste plaats zullen de rechten van reizigers die de dupe worden van een instapweigering ook van toepassing worden op alle reizigers wier vlucht geannuleerd is. De annulering van een vlucht komt immers neer op een algehele instapweigering voor de hele reis. De vergoeding zal echter uitsluitend gelden voor annuleringen waarvoor de betreffende luchtvaartmaatschappij verantwoordelijk is, want onder sommige omstandigheden zou het natuurlijk onbillijk zijn alle verantwoording bij de luchtvaartmaatschappij te leggen.
In de tweede plaats zullen in de voorgestelde verordening de grondrechten worden vastgesteld van reizigers die vertraging hebben opgelopen, waarbij zij de gelegenheid zullen krijgen om op een andere manier te reizen, in plaats van eindeloos te wachten in een luchthaven. In dat geval echter zullen zij geen recht hebben op vergoeding. Tenslotte verleent ons voorstel al deze rechten zowel aan reizigers van reguliere vluchten als aan reizigers van chartervluchten. Deelnemers van pakketreizen zullen hier derhalve net zo goed profijt van hebben als degenen die alleen een vliegtuigticket hebben gekocht. Het zou onrechtvaardig zijn reizigers op verschillende manieren te behandelen als ze met gelijksoortige problemen worden geconfronteerd.
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, dit is de essentie van ons voorstel, waardoor de bescherming van reizigers bij problemen met de vluchten aanzienlijk wordt verbeterd, en dat zich ten doel stelt de kwaliteit van de dienst te verbeteren en daarmee de garanties voor de burgers te vergroten.

Lisi (PPE-DE)
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, waarde collega's, de burgerluchtvaart maakt een moeilijke tijd door. Wij hebben kortgeleden hier in het Parlement nog gesproken over de toekomst van deze sector, toen wij de reglementering in verband met het gemeenschappelijk Europees luchtruim behandelden. Nu komt de Europese Commissie met een nieuwe verordening betreffende compensatie en bijstand aan luchtreizigers bij instapweigering.
De liberalisatie van het luchtvervoer heeft de luchtreizigers aanzienlijke voordelen opgeleverd. Door de mededinging zijn op veel routes de prijzen gedaald en wordt op veel meer bestemmingen gevlogen. De consumenten hebben echter goede redenen tot klagen. Door instapweigering en annulering van vluchten wordt veel ongenoegen veroorzaakt en de bijstand tijdens buitensporige vertragingen laat vaak te wensen over.
Veel afgevaardigden hebben, omdat zij zoveel vliegen, dergelijk ongemak aan den lijve ondervonden. Daarom kunnen wij op dit punt zo gemakkelijk in de huid kruipen van onze medeburgers en begrijpen wij ook dat er behoefte is aan nieuwe wetgeving voor een daadwerkelijke waarborging van de rechten van de passagiers.
Omdat de huidige regelgeving te kort schiet heeft de Europese Commissie voorgesteld de zaak anders aan te pakken. Enerzijds heeft zij zich laten inspireren door het efficiënte, Amerikaanse systeem en doet zij een beroep op vrijwilligers, en anderzijds wil zij een ontmoedigend systeem in het leven roepen dat de luchtvaartmaatschappijen dwingt luchtreizigers een hogere schadeloosstelling te bieden. Ook wordt de bescherming substantieel uitgebreid, maar daar kom ik zo nog op terug.
Wij mogen echter niet de bredere context uit het oog verliezen waarin dit voorstel wordt gedaan. In de Vervoerscommissie hebben wij de gelegenheid gehad een heel opbouwend debat te voeren waarin alle aspecten van de zaak aan bod zijn gekomen.
Zoals mevrouw de commissaris zojuist al zei is overboeking, de belangrijkste oorzaak van instapweigering, eigenlijk een marginaal verschijnsel in verhouding tot het jaarlijks aantal reizigers in het luchtruim van de Unie. Natuurlijk moeten wij dit betrekkelijk gering aantal passagiers beter beschermen maar tegelijkertijd moeten wij zien te voorkomen dat alle andere passagiers daarvoor het gelag betalen in de vorm van algemene prijsstijgingen. Wij moeten voorzichtig zijn en duidelijk vaststellen - via onder meer een evaluatie van de economische gevolgen - wat de beste methode is om het doel te bereiken zonder ongunstige effecten te veroorzaken.
Ik moet hier echter, mevrouw de commissaris, mijn beklag doen over het feit dat de Commissie haar voorstel met veel te weinig statistische gegevens heeft onderbouwd. Om besluiten te kunnen nemen hebben wij concrete gegevens en feiten nodig. Het gebrek daaraan heeft mij behoorlijk parten gespeeld bij het opstellen van mijn verslag.
Ik zal kort samenvatten wat de belangrijkste onderwerpen waren die wij hebben behandeld om dit verslag te kunnen schrijven. Ten eerste de definities. Mijns inziens is het methodologisch gezien onontbeerlijk duidelijk vast te stellen wie de betrokkenen zijn en welke termen wij gebruiken. Wij moeten namelijk verwarring zien te voorkomen, want dat zou ten koste gaan van zowel de passagiers als de luchtvaartmaatschappijen. Daarom hebben wij een aantal amendementen goedgekeurd die tot doel hebben de inhoud van artikel 2 in meer detail te definiëren.
Ten tweede touroperators. De luchtvaartreizigers die een pakketreis hebben geboekt, worden reeds op meer dan tevredenstellende wijze gedekt door richtlijn 90/314. Het voorstel van de Commissie zou bijgevolg verwarring kunnen creëren ten opzichte van deze referentietekst, hetgeen met name de passagiers schade zal berokkenen. Daarom was het noodzakelijk om de aansprakelijkheid van touroperators in het kader van deze verordening te beperken tot seats only-passagiers, en dat hebben wij dan ook gedaan.
Het meest omstreden punt was tot slot de compensatie aan luchtreizigers in geval van instapweigering. Het Commissievoorstel heeft heel veel stof doen opwaaien en heel wat bezwaren opgeroepen. De leden van de Vervoerscommissie waren niet overtuigd, noch van de criteria voor de vaststelling van de nieuwe compensatiebedragen, noch van de evaluatie van de gevolgen. Voor ons is het belangrijk dat een evenwicht blijft bestaan tussen de bescherming van passagiers en de vitaliteit van het luchtvervoer, dat een uiterst belangrijke bedrijfstak is. Wij hebben derhalve voorgesteld een opsplitsing te maken in drie verschillende afstanden en de compensatiebedragen te verminderen. Wij moeten namelijk de aandacht toespitsen op niet zozeer de compensatie als wel op de tenuitvoerlegging van het vrijwilligerssysteem.
Ik geloof bovendien dat het niet wenselijk is de compensatie uit te breiden tot buitensporige vertragingen, en wel om verschillende redenen. Ten eerste is het niet gemakkelijk om in real time de oorzaak van de vertraging te achterhalen en ten tweede zou daardoor een kettingreactie aan vertragingen ontstaan. Daarom mag dit verband niet worden gelegd, hoewel er wel een verband moet worden gelegd tussen instapweigering en annulering.
Wij moeten er veeleer voor zorgen dat wat de vertraging betreft, zorg wordt gedragen voor systematische en waardige bijstand aan met name personen met een handicap of minderjarigen. Dat houdt zowel informatievoorziening, als logistieke ondersteuning in, en daarvoor hebben wij verschillende amendementen goedgekeurd.
Ter afsluiting wil ik alleen nog en korte opmerking maken over de ingediende amendementen. Daaruit blijkt dat het debat over de compensatiebedragen nog open is. De een wil omhoog en de ander wil omlaag. Een ding is zeker: nu zijn zowel de luchtvaartmaatschappijen als de consumenten in zekere mate ontevreden over ons voorstel, en daarom zou ik, mevrouw de commissaris, geneigd zijn te denken dat ons compromis, juist omdat niemand er vrede mee heeft, de meest evenwichtige en wijze oplossing biedt.

Whitehead (PSE)
Mijnheer de Voorzitter, ik wil om te beginnen de heer Lisi gelukwensen met zijn verslag. In de tijd dat hij dit schreef, heeft hij de discussies over mijn advies in de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbeleid bijgewoond en veel van de punten die daar naar voren zijn gebracht, heeft hij in zijn verslag opgenomen. Onze meningsverschillen zijn eigenlijk maar klein, maar daar kom ik zo dadelijk op. Zoals de heer Lisi al zei, spreken de leden hier vaak met veel aplomb over zaken waar zij niet al te veel verstand van hebben, maar op het gebied van de problemen van het personenvervoer beschouwen wij onszelf allemaal als deskundigen. Deze problemen beheersen immers ons dagelijks leven. De voorstellen van commissaris De Palacio om de verordeningen van 1991 aan te scherpen, niet alleen op het punt van de instapweigering maar ook op dat van vertraagde en geannuleerde vluchten, zijn dan ook enthousiast ontvangen.
Het lijdt geen twijfel dat wij hier de zogenoemde hiërarchie van maatregelen moeten toepassen. Om te beginnen moet de hoogte van de compensatie in redelijke verhouding staan tot de lengte van de reis. Naar mijn mening hebben de luchtvaartmaatschappijen goed op deze discussie gereageerd door als bewijs van goede wil de 'Airline Service Passenger Commitment? in te voeren. Er blijven natuurlijk altijd een aantal buitenbeentjes in de luchtvaartwereld, die net doen alsof dit alles hun niet aangaat. Wij weten op welke bestemmingen deze maatschappijen vliegen, al weten wij niet altijd waar zij hun thuisbasis hebben. Tegen deze maatschappijen zou ik willen zeggen dat zij er verstandig aan zouden doen om zich wel degelijk iets van de publieke opinie aan te trekken. Geen onnodige franje mag nog niet betekenen dat zij zich niet om hun passagiers bekommeren.
In ons advies staat een amendement op artikel 7. Hierin wordt erop aangedrongen dat de hoogte van de compensatie wordt gebaseerd op specifieke effectbeoordelingen, zodat niemand kan beweren dat die compensaties willekeurig zijn vastgesteld. Ik moet zeggen dat de compensatiebedragen in het verslag van de heer Lisi veel verder gaan dan wij met artikel 7 wilden. Wij wilden een verplichte compensatie van tussen de 300 en 1500 euro, afhankelijk van de afstand en de specifieke situatie. Deze bedragen zijn verlaagd tot respectievelijk 200 en 600 euro, maar ik ben het ermee eens dat dit op zichzelf gunstiger is voor de consument. Ik ben er nog niet helemaal van overtuigd dat dit ook het geval is met amendement 31, dat overigens betrekking heeft op artikel 9 en niet op artikel 8. Misschien kan de commissaris mij verzekeren dat die amendementen inderdaad van toepassing zullen zijn.
Voor het overige hebben de heer Lisi en zijn commissie het belang van de consument gediend door ertoe bij te dragen dat er een classificatiesysteem voor de luchtvaartmaatschappijen kan worden ingevoerd. Wij zouden wensen dat dit voor alle luchtvaartmaatschappijen, alle vluchten en alle problemen gold. Elke dag komen er weer nieuwe misstanden aan het licht. Zo zat een vrouw tijdens een vlucht met een Britse luchtvaartmaatschappij gedurende een 11 uur durende vlucht min of meer klem onder, inderdaad, onder, niet naast, een ruim 140 kilo wegende vrouw. Zij liep daardoor ernstig letsel op. De betreffende luchtvaartmaatschappij bood haar daarvoor aanvankelijk als compensatie 15 Britse pond aan. Je zou kunnen zeggen dat de luchtvaartmaatschappij vertrok met één gehandicapte passagier en aankwam met twee. Onze reizen moeten leiden tot minder, niet tot meer handicaps. Ik juich dit verslag toe als een stap in de goede richting.

Foster (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, ik wil om te beginnen mijn collega, de heer Lisi, bedanken voor het vele werk dat hij voor dit verslag heeft verricht. Ik steun de opmerkingen die hij heeft gemaakt.
Als algemene opmerking wil ik vervolgens stelling nemen tegen het standpunt van de Commissie. Dit verslag kwam als een onaangename verrassing, met name omdat vorig jaar een verslag over de rechten van de luchtpassagiers in de betreffende commissie onder leiding van de heer Collins is besproken. Het Parlement heeft toen met een overweldigende meerderheid ingestemd met een vrijwillige aanpak. Bovendien is niet met de betreffende bedrijfstak over dit vraagstuk overlegd en heeft er geen economische effectrapportage van enige betekenis plaatsgehad. Er zijn geen gegevens beschikbaar over de geraamde kosten voor de luchtvaartmaatschappijen en ook geen evaluatie van de gevolgen voor de concurrentiepositie van de luchtvaartmaatschappijen, zowel onderling binnen de EU als ten opzichte van die daarbuiten. Ook is er geen informatie over de directe en secundaire gevolgen van deze wetgeving.
In februari is in Straatsburg de overeenkomst ondertekend waarmee de luchtvaartmaatschappijen zich op vrijwillige basis verbonden tot het respecteren van de rechten van de luchtpassagiers. Praktisch alle Europese luchtvaartmaatschappijen deden hieraan mee. Deze regeling betrof ook een aantal van de in dit voorstel opgenomen punten met betrekking tot vertragingen, annuleringen en omleidingen, passagiers met speciale behoeften, terugdringing van het aantal onvrijwillige instapweigeringen, enzovoort.
Waarom hebben de heer Collins en onze commissie zich zo ingespannen om dit verslag door het Parlement te krijgen als de Commissie kennelijk al een wetgevingsvoorstel in haar achterzak had? De vrijwillige regeling heeft niet gefaald; zij heeft niet eens de kans gehad om effect te hebben. Het Parlement is weer eens door de Commissie voor schut gezet.
Het voorstel vertoont op verschillende essentiële punten gebreken. Zo worden de fundamentele verschillen tussen geregelde lijndiensten en chartervluchten niet genoemd. Ook wordt er bijvoorbeeld geen melding gemaakt van de richtlijn pakketreizen waarin de rechten van de passagiers van chartermaatschappijen worden geregeld. Het bevat vooral voorstellen met betrekking tot annuleringen en lange vertragingen, vandaar dat ook de touroperators zijn opgenomen, zoals onze commissie ook al had bepleit.
Ook maakt het voorstel geen melding van het aantal gevallen waarin sprake is van fouten van monopolistische dienstverleners, zoals de luchtverkeersleiding (ATC) en de luchthavens, en van het feit dat de luchtvaartmaatschappijen van hen geen schadeloosstelling kunnen krijgen.
Gezien het feit dat de ticketprijzen de afgelopen tien jaar zijn gedaald, is de door de Commissie voorgestelde verhoging van de compensatiebedragen voor instapweigering met 400 procent volstrekt onrealistisch. Als wij daarmee instemmen, gaat deze verordening de lijndienstmaatschappijen zo'n 1,35 miljard euro kosten. De vele regionale en goedkope luchtvaartmaatschappijen zouden nog ernstiger worden getroffen, omdat zij met veel kleinere marges werken. Bovendien zal geen van deze regels gelden voor de luchtvaartmaatschappijen in derde landen. Wij zullen dan in Europa opnieuw de nadelige gevolgen ondervinden van een ongelijk speelveld, het zoveelste voorbeeld van een situatie waarin de Commissie met een kanon op een mug schiet.
Tot slot: wij zijn onder leiding van onze rapporteur tot een verstandiger en realistischer conclusie gekomen. Ik hoop dat de Commissie naar het Parlement zal luisteren en dienovereenkomstig zal handelen.
De burgers verwachten terecht een goede dienstverlening aan de consument. Zij verdienen die ook. Dit voorstel is echter een brug te ver.

Stockmann (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, geachte commissaris, beste collega's, mijn dank gaat uit naar de rapporteur. Het compromis dat in de commissie tot stand is gekomen, is ons inziens een belangrijke stap in de richting van meer consumentenbescherming. Eindelijk komt er op een aantal terreinen ook rechtszekerheid, en zijn er niet alleen vrijwillige regelingen van de kant van de luchtvaartmaatschappijen. Voorts wordt de verordening ook van toepassing op flinke vertragingen en op annuleringen van vluchten. Zelf ben ik regelmatig de dupe geworden van annuleringen door het voormalige Sabena. Andere collega's hebben ongetwijfeld soortgelijke ervaringen met andere luchtvaartmaatschappijen opgedaan. Bovendien gaan wij de huidige schadeloosstelling verdubbelen en wordt de regeling verfijnd doordat er drie verschillende categorieën in worden aangebracht.
De hoogte van de compensatie is zonder meer het meest voor discussie vatbaar. De bedoeling van deze verordening kan niet zijn dat de praktijk van het overboeken geheel wordt afgeschaft. Het gaat erom dat het systeem op een redelijker en consumentvriendelijker wijze wordt toegepast. Uiteraard kan het overboeken ook worden afgeschaft, zoals de goedkope luchtvaartmaatschappijen dat doen, mits het wijzigen van reserveringen niet meer mogelijk is en een plaats automatisch vervalt als de passagier niet komt opdagen. Maar dat is niet klantvriendelijk, en al evenmin goed voor het milieu. De consumenten willen flexibiliteit in hun reisplanning en vanuit milieuoogpunt zijn halflege vliegtuigen niet wenselijk.
Het economische argument is nog overtuigender. Een verhoging van de ticketprijzen is onontkoombaar als het overboeken wordt afgeschaft. Dat mogen we de consument en de luchtvaartmaatschappijen, met het oog op hun internationale concurrentiepositie, niet aandoen.
Voorts steunen wij het compromis dat in de commissie is gesloten ten aanzien van de hoogte van de compensatie, ook omdat het belangrijk is voor de consumenten dat er nu snel een verbeterde en bindende regeling wordt ingevoerd en zij er niet nog jaren op moeten wachten omdat de wetgeving, zoals zo vaak, bij de Raad blijft liggen.
Omwille van de consumentenbescherming stemt mijn fractie tegen een onderdeel van amendement 29, omdat wij het niet voldoende achten dat men alleen aanspraak op schadeloosstelling kan maken als de vlucht binnen 48 uur voor vertrek is geannuleerd. Deze termijn dient minimaal twee weken te bedragen; iets waarover met de Raad en de Commissie nog moet worden onderhandeld. Bovendien vinden wij het niet noodzakelijk dat de pakketreizen in de regulering betrokken worden, zoals de Commissie voorstelt, omdat hiervoor al een speciale richtlijn bestaat.
Door te pleiten voor de invoering van een classificatie op grond van de door luchtvaartmaatschappijen geboden gebruikersvriendelijkheid laat de Commissie voor regionaal beleid, vervoer en toerisme zien dat zij vierkant achter de consument staat. Een dergelijk classificatiesysteem, dat in de Verenigde Staten zeer gebruikelijk is, kan de concurrentie tussen de luchtvaartmaatschappijen op het gebied van kwaliteit en algehele klantenservice stimuleren. Ik hoop dat dit voorstel ook in het plenum standhoudt.
In het licht van de huidige situatie betekent dit verslag een belangrijke stap in de richting van meer gebruikersvriendelijkheid. Sommige dromen van consumenten nemen weliswaar een hogere vlucht, maar die zit hopeloos volgeboekt.
Vermeer (ELDR).
Ik ben het in grote lijnen eens met de rapporteur, zeker in het licht van het originele voorstel van de Commissie. Vooral op het gebied van overboekingen was het hoog tijd dat er een betere regelgeving werd ontwikkeld. Ik vind echter dat het Commissievoorstel serieus tekortschiet op het gebied van uitvallen en vertragingen van vluchten. Op dit punt worden maatschappijen aansprakelijk gesteld voor een probleem dat in overgrote mate bij de luchtverkeersleiding en de luchtvaartautoriteiten ligt. Mijn bezwaren zijn op de volgende redenen gestoeld.
Het Commissievoorstel is niet gebaseerd op een goede economisch-effect-evaluatie, en er is geen rekening gehouden met de gevolgen van de maatregel voor de sector en in het bijzonder voor de ticketprijzen. Naast de toegenomen bescherming beperkt dit voorstel de vrije consumentenkeuze. In de definitie van overmacht of force majeure die zowel de Commissie als onze eigen Commissie regionaal beleid, vervoer en toerisme geeft, is niet genoeg zekerheid ingebouwd om een goed onderscheid te kunnen maken tussen vertragingen en het uitvallen van vluchten die buiten de schuld van de luchtvaartmaatschappijen vallen. Men kan argumenteren dat de luchtvaartmaatschappijen de schade dan maar zelf op de juiste partij moeten verhalen, maar dat is in de praktijk niet haalbaar. Zeker als het gaat om prijsvechters of regionale luchtvaartmaatschappijen zou het misschien de voorkeur genieten om de consumenten zelf de keuze te laten maken, premies te betalen boven op de prijs van een ticket. Misschien kunnen ze zich dan indekken tegen uitvallen van vluchten. Deze optie zou vrij gemakkelijk door de sector zelf kunnen worden ingevoerd. Ik heb dan nog een paar vragen aan de Commissie.
Kan de Commissie bevestigen dat zij van plan is om een grondige economische analyse te maken van de gevolgen en de werking van haar voorstel, van de toenemende kosten voor de luchtvaartmaatschappijen en van de nieuwe luchtvaarttarieven in de verschillende segmenten van de luchtvaartmarkt? Kan de Commissie bevestigen dat zij van plan is te onderzoeken wat de werkelijke redenen zijn van het uitvallen en de vertragingen van vluchten, ten einde beter inzicht te krijgen in de oorzaken die wel onder de verantwoordelijkheid van de luchtvaartmaatschappijen vallen en die welke er niet onder vallen? Heeft de Commissie ook andere beleidsmiddelen overwogen om te zorgen voor betere passagiersrechten dan die welke nu in haar voorstel zijn verwerkt? Een reisverzekering voor vertragingen en het uitvallen van vluchten zou wellicht een uitkomst kunnen bieden.
Voorzitter, meer debat, meer discussie, dat was hier in het Parlement aan de orde. Mijn amendementen zijn een noodzakelijke aanvulling om een fatsoenlijke balans te krijgen tussen ticketprijs en compensatie. Het eerste amendement gaat over instapweigering en vluchtannulering. Ik stel voor, aanvullend op het goede compromis, om voor een extra categorie van tickets beneden de 200 EUR een andere regeling te treffen. Dat geldt zowel voor de instapweigering als voor de annulering. Het andere amendement handelt over inkomende vluchten, zoals mevrouw Foster al naar voren gebracht heeft, ik bedien haar op haar wenken. Het is precies datgene wat in mijn amendement staat, dus ik verwacht uw steun morgen.

Maes (Verts/ALE).
Mijnheer de Voorzitter, het is natuurlijk na de liberalisering wel mooi dat de prijzen gedaald zijn, maar nooit zijn reizigers zo vaak het slachtoffer geworden van annuleringen, van instapweigeringen, van grote vertragingen, verlies van bagage, enz... Ook dat men als sardines geperst zit in een vliegtuig is tamelijk recent. Ik meen dan ook dat u gelijk hebt dat er dringend maatregelen moesten worden getroffen. Volgens mij zouden al die misbruiken moeten worden uitgebannen. Nu begrijp ik wel dat men dat niet zo drastisch wil doen. Maar in elk geval moeten de compensaties die de maatschappijen moeten betalen hoog genoeg zijn opdat zij ontradend zouden kunnen werken. Zeker wanneer er een systeem van vrijwilligers bestaat, dat eigenlijk niet dermate aantrekkelijk mag zijn, dat het ook nog het systeem van de overboekingen zou stimuleren. Ik hoop dan ook dat u nog eens extra zult willen kijken naar onze amendementen die erop gericht zijn de concrete compensatiebedragen te verhogen en een classificatie in te voeren. Ik denk daarbij ook aan het aantal keren dat wij met onze vliegervaring zelf onze bagage bij aankomst niet ter beschikking hadden. Welke maatschappij is nu eigenlijk nog klantvriendelijk? Indien dat niet in een apart amendement kan, zou ik willen vragen of de heer Lisi in zijn verslag niet zou kunnen voorzien in opname van deze classificatie, zij het dan om de 5 jaar. Ik hoop dat dergelijke compensaties uiteindelijk ook voor treinreizigers zullen worden ingevoerd en voor alle mensen die eigenlijk het slachtoffer worden van teveel rekenen en te weinig service.

Jarzembowski (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de vice-voorzitter van de Commissie, geachte collega's, allereerst wil ik bevestigen dat de meerderheid van de fractie van de Europese Volkspartij het voorstel van de Commissie natuurlijk steunt, weliswaar met inbegrip van de cruciale verbeteringen die collega Lisi heeft voorgesteld.
Het voorstel is duidelijk tweeledig. Het doet allereerst een beroep op de luchtvaartmaatschappijen om gebruik te maken van het principe van vrijwilligheid. Daarbij zoekt de luchtvaartmaatschappij zogeheten vrijwilligers die niet per se de eerstvolgende vlucht hoeft te hebben, maar die best op de volgende kunnen wachten. Inderdaad zijn er in Amerika met dit vrijwilligerssysteem goede ervaringen opgedaan. Maar als er niet voldoende vrijwilligers beschikbaar zijn en iedereen naar huis of naar een zakenbespreking moet, dan moeten de passagiers die niet mogen instappen wettelijk aanspraak kunnen maken op hun plaats. Zij hebben immers een vlucht geboekt, een OK op hun ticket, en dan moeten ze dus ook vervoerd worden. Als de maatschappij uit economische overwegingen tot overboeking overgaat, omdat ze weet dat veel reizigers niet komen opdagen, dan moet zij een compensatie betalen als er inderdaad te weinig plaatsen over zijn. Zo simpel is dat. Want als de passagier het OK op zijn ticket heeft, heeft hij de zekerheid dat hij meekan. Gebeurt dat niet, dan moet de luchtvaartmaatschappij hem schadeloos stellen.
Mevrouw de commissaris, u velde natuurlijk een wat hard oordeel over de hoogte van de compensaties. Mijn collega mevrouw Foster, met wie ik het heus niet altijd eens ben, deed een zeer juiste constatering. Vliegen is de afgelopen jaren goedkoper geworden. Het is dan ook onzinnig te beweren dat de bijzonder hoge schadeloosstellingen zouden dienen als tegenwicht tegen de kostenstijgingen van de afgelopen jaren: de tarieven zijn juist gedaald. De meesten van ons kennen in ieder geval het vernuftige systeem van speciale aanbiedingen, waardoor je goedkoper kunt vliegen dan het officiële tarief suggereert. Wij vragen u dus om begrip dat wij de compensatie hebben verlaagd naar een niveau dat economisch redelijk is.
Als er te hoge compensaties worden betaald aan passagiers die niet worden meegenomen, dan vrezen we dat de luchtvaartmaatschappijen deze kosten omslaan over alle reizigers. Dan stijgt het prijsniveau over de hele linie, en daarvan zijn meer mensen de dupe dan van de instapweigering.
Tegen mijn collega's van de fractie van de Europese Liberale en Democratische Partij - met wie ik meestal op één lijn zit, maar vandaag even niet - wil ik het volgende zeggen: er moeten vaste bedragen worden uitgekeerd als compensatie, en wel om twee redenen. Ten eerste is de schade altijd hetzelfde voor degene die niet wordt vervoerd, of hij nu 150 euro of 500 euro of meer voor zijn ticket heeft betaald. Ze hebben hem gegarandeerd dat hij meekan, en nu laten ze hem staan. Het maakt niet uit hoe duur het ticket was. Het vertrouwen van de klant is geschonden, en dat niet alleen. Daarom ben ik van mening dat ook low cost carriers - die geen problemen hebben met overboeking omdat zij niet meer passagiers meenemen dan er hebben geboekt - de passagier schadeloos dienen te stellen als zij om economische redenen een vlucht schrappen, iets wat kennelijk regelmatig gebeurt.
Verder moeten er vaste tarieven voor compensaties komen om het arme luchthavenpersoneel te ontlasten. Want wij willen dat de compensatie bij de gate wordt uitbetaald als een passagier niet mag instappen of als er een vlucht uitvalt. U kunt echt niet verlangen dat de arme boordstewardess ter plekke duizenden vergoedingen uitrekent en dat de mensen moeten wachten tot zij daarmee klaar is. Ik denk dus dat ons voorstel heel verstandig is.
Staat u mij toe namens mijn collega mevrouw Ria Oomen-Ruijten, die vanavond helaas niet het woord kan voeren, er nogmaals op te wijzen dat wij over Artikel 3, lid 2 graag afzonderlijk willen stemmen. Daar staat dat deze verordening niet geldt voor passagiers die gratis reizen of tegen een gereduceerd tarief dat niet rechtstreeks noch indirect voor het publiek toegankelijk is. Wij zijn bang dat dit erg vaag is geformuleerd. We moeten met zoveel woorden zeggen dat ook een passagier die tegen een gereduceerd tarief vliegt, recht heeft op volledige compensatie. Het lijkt mij van groot belang dat de regeling zo wordt begrepen.
Mevrouw de commissaris, ik wil u nog één vraag stellen. Collega Lisi heeft ten aanzien van Artikel 13 een bijzonder goed voorstel gedaan, namelijk dat een luchtvaartmaatschappij die compensatie moet betalen, maar die niet verantwoordelijk is voor de vertraging of annulering, de kosten moet kunnen verhalen op de feitelijke veroorzakers, zoals luchtverkeersleidingen, maar ook op instanties die onder het nationaal gezag vallen. Als wij de luchtvaartmaatschappijen al de verantwoordelijkheid geven om in eerste instantie tot uitbetaling van de compensaties over te gaan, kunt u ons dan verzekeren dat deze - met het oog op een eerlijke verdeling van de lasten - de kosten ook kunnen terugvorderen bij de overheidsinstanties die verantwoordelijk zijn voor de vertraging of annulering? U doet ons een groot plezier als u onze amendementen op deze onderdelen steunt.

Vairinhos (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, beste collega's, de liberalisering van het luchtverkeer heeft de reizigers talloze voordelen opgeleverd. De vraag is toegenomen en de prijzen zijn gezakt, maar zoals we allemaal maar al te goed weten wil dat niet zeggen dat de consumenten geen klachten meer hebben. Zoals onze collega's al hebben aangegeven zijn er allerlei problemen: vertraagde of geannuleerde vluchten, mensen krijgen geen toestemming in te stappen, problemen met de bagage en ga zo maar door. Dat is onaanvaardbaar. De liberalisering moet gepaard gaan met een beter beheer en een rationalisering van de markt, en zulks ter bescherming van de consument. De wetgeving moet dus aan de nieuwe omstandigheden worden aangepast.
Het is van het grootste belang dat de ondernemingen in deze sector daarbij betrokken worden. Ze zullen normen ter bescherming van de burgers moeten opstellen die het mogelijk maken dat de autoriteiten ingrijpen als blijkt dat die normen onvoldoende bescherming bieden. Ik geloof dat het heel belangrijk is dat de autoriteiten zich hierin mengen. De ondernemingen moeten ook de passagiers in deze ontwikkelingen betrekken door een beroep op vrijwilligers te doen. Deze moeten rechtstreeks aan de onderhandelingen kunnen deelnemen om vast te stellen welke alternatieven er zijn. Dat is een verstandige aanpak: op deze wijze draag je bij tot een flexibeler beheer van de reserves, terwijl de passagier beter beschermd wordt, en dat betekent dat de hele sector beter functioneert. Ik wijs hier opnieuw op de kwestie van de bevoegde autoriteit: artikel 14 neemt in dit voorstel voor een verordening een heel belangrijke plaats in. Het gaat hier om de op de bevoegde autoriteit rustende verplichting de passagiers te informeren aangaande hun rechten. In wezen is dit een verwijzing naar een amendement dat reeds eerder, bij de behandeling van het Commissievoorstel van 1998, door dit Parlement is aangenomen. De passagiers moeten op een duidelijke en transparante wijze worden ingelicht over de wijze waarop ze contact kunnen opnemen met de nationale instanties die belast zijn met de behandeling van klachten over deze verordening. Meestal weten passagiers niet waar ze met hun klacht heen moeten. Ook artikel 17, over de uitvoering van deze verordening is heel belangrijk. Het verplicht de lidstaten een verantwoordelijk organisme in het leven te roepen dat zorg draagt voor de tenuitvoerlegging van de verordening, dat de lidstaten van informatie voorziet en hen dwingt de maatregelen ter bescherming van de rechten van passagiers na te leven.

Ripoll y Martínez de Bedoya (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de vice-voorzitster van de Commissie, in de eerste plaats wil ik de rapporteur, de heer Lisi, gelukwensen, want ik heb zelf gezien en ervaren met hoeveel toewijding hij zijn verslag heeft opgesteld.
Het is een moeilijk verslag daar er, zoals blijkt, een aantal controverses zijn ontstaan rond het voorstel van de Commissie, wier criteria deze commissie gewoonlijk deelt. In dit geval zien we dat er bepaalde discrepanties bestaan tussen het voorstel van de Commissie en hetgeen thans wordt bepleit door de Commissie regionaal beleid, vervoer en toerisme.
Verder wil ik mevrouw de commissaris gelukwensen omdat zij, ondanks de discrepanties die in het onderhavige debat met de Commissie naar voren zijn gekomen, de moed heeft getoond een aantal zaken te benadrukken die moeten worden aangepakt overeenkomstig de huidige eisen van de burgers, de Europese gebruikers, ten aanzien van de luchtvaartmaatschappijen. Ook al zijn wij het nu niet eens met de voorstellen van de Commissie, toch hebben deze ons er toe gebracht over dit onderwerp in debat te gaan en onze standpunten op een lijn te krijgen. Voorts wil ik zeggen dat een sector zijn voortbestaan niet kan of moet baseren op subsidies noch op het misbruiken van zijn gebruikers. Als dat het geval is, heeft hij geen toekomst. Zoals in de sector zelf weet, staan wij voor de noodzaak tot herstructurering.
We moeten de sector zeggen dat hij een laatste kans krijgt, dat wij het niet eens zijn met de Commissievoorstellen, dat we eerdere voorstellen moeten verbeteren, versterken en uitbouwen, maar dat de sector met zijn tijd mee moet gaan, dat hij moet herstructureren en moderniseren en in staat moet zijn om op de ontwikkelingen in te spelen. Zoniet, dan zullen de burgers, die onze kiezers zijn, van ons eisen dat we voor hun rechten opkomen. Tegelijkertijd moeten we proberen - en dat is de boodschap van de parlementaire commissie - de sector in dat moeizame proces van herstructurering en modernisering de helpende hand te bieden. Het gaat om een bedrijfstak die in een moeilijke, gecompliceerde positie verkeert, en wij bieden hem de helpende hand.
Ik begrijp de problemen, en ik dank zowel de rapporteur als de vice-voorzitster voor het feit dat zij de moed hebben een dergelijk onderwerp aan te pakken.

Savary (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, allereerst wil ik graag mevrouw Loyola de Palacio feliciteren met de tekst die zij ons heeft voorgelegd. In mijn ogen was dit voorstel noodzakelijk en opportuun in het licht van twee fenomenen. Ten eerste zullen steeds bredere lagen van de bevolking het vliegtuig gaan gebruiken voor hun verplaatsingen, iets waar we op alle mogelijke manieren rekening mee moeten houden. Ten tweede worden er steeds vaker passagiers geweigerd. Dit gebeurt soms - tamelijk vaak zelfs - om redenen die niet hardop worden uitgesproken en die vaak commercieel van aard zijn. Het was dus van essentieel belang de rechten van de consument beter te beschermen, zonder evenwel in zwart-witdenken te vervallen en de luchtvaartmaatschappijen onnodig te stigmatiseren.
In dit verband wilde ik onze rapporteur en de gehele Commissie regionaal beleid, vervoer en toerisme feliciteren. Ik heb er vertrouwen in dat we met deze lezing binnen de commissie vervoer uiteindelijk een redelijk gezond evenwicht hebben bereikt. Daarmee doel ik allereerst op een evenwicht tussen de rechten van de passagier en een vlotte afhandeling van het luchtverkeer. Het is met name een slechte zaak dat overboeking een systematische commerciële praktijk is geworden, ook al biedt zij meer soepelheid voor zowel die passagiers die hun vlucht op het laatste moment annuleren als de reizigers die in hun plaats kunnen vertrekken. In dat opzicht is de klant medeverantwoordelijk voor de overboeking. Voorts is er een evenwicht tussen hetgeen luchtvaartmaatschappijen verplicht zijn aan schadevergoedingen uit te keren enerzijds en de fundamentele economische wetmatigheden van het luchtvervoer anderzijds. Anders gezegd, in de huidige moeilijke conjunctuur mogen schadevergoedingen de lasten van de luchtvaartmaatschappijen niet onnodig verzwaren of de tickets duurder maken. Tot slot hebben we een evenwicht bereikt tussen de kosten die het weigeren van een passagier met zich meebrengt en het handhaven van gepaste veiligheidsvoorzorgen. Wat absoluut vermeden moest worden, was dat de straffen of de schadevergoedingen zodanig zwaar zouden uitvallen dat luchtvaartmaatschappijen al te gemakkelijk over ernstige technische incidenten heen zouden stappen, met andere woorden, dat zij de financiële gevolgen van instapweigering zouden laten primeren boven de veiligheid.
Ik meen dat de commissie vervoer zich aan de hand van deze evenwichten achter de heer Lisi heeft kunnen scharen en ons vandaag een zinvol document heeft kunnen voorleggen. Ik hoop dat de Commissie rekening houdt met de opmerkingen en aanbevelingen van het Europees Parlement. Een ding spijt mij niettemin. Wij hebben te weinig op onze strepen gestaan waar het ging om de wachtlijsten. Het blijft immers meestal erg onduidelijk hoe die in elkaar zitten, en we hadden de luchtvaartmaatschappijen moeten verplichten passagiers aan boord te laten in de volgorde waarin die zich hebben gemeld.

Rack (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, geachte commissaris, beste collega's, iedereen in deze zaal brengt veel meer tijd door in vliegtuigen en op luchthavens dan hem of haar lief is. Maar al te vaak ergeren we ons als we weer eens worden geconfronteerd met vertragingen, annuleringen, overboekingen en dergelijke. Soms ergeren we ons ook als we moeten meemaken hoe er met andere passagiers wordt omgegaan, en dat is niet altijd even fraai. Vaak zelfs verre van dat. Wat dit betreft dient de Europese wetgever op te komen voor het belang van de consumenten, maar ook voor de luchtvervoersector in het algemeen.
Er is al veel gezegd over de regelingen die wij hier in eerste lezing behandelen en waarover wij morgen zullen beslissen, over de manier waarop wij het probleem van de instapweigering dienen te benaderen en over goede regelingen bij vertragingen. De bedrijfstak is zeker niet blij met al deze regelingen, vooral gezien het slechte economische klimaat van dit moment. Maar het gaat nu eenmaal niet alleen om de luchtvaartmaatschappijen, maar vooral ook om de passagiers. Zij delven steeds vaker het onderspit en hen moeten wij beschermen en steunen met het Europees recht.
In dit verband mogen wij de luchthavenexploitanten niet vergeten. De problematiek van terrorisme en beveiliging heeft hen de laatste tijd voor veel problemen gesteld. Enkele daarvan hebben zij opgelost, maar in enkele gevallen hebben zij wel extreem hoge kosten moeten maken.
Een ander probleem is nog steeds niet opgelost: de behandeling van de passagiers. Vliegen is tegenwoordig een massagebeuren, dat staat buiten kijf. Maar dat mag niet betekenen dat passagiers als kuddedieren worden behandeld. Misschien dat we ook voor dit aspect binnen afzienbare tijd goede regelingen kunnen ontwerpen. De passagiers zullen ons dankbaar zijn.

De Palacio
Ik wil alle afgevaardigden bedanken voor hun betogen, waaruit niet alleen bleek dat de meningen op sommige punten uiteenlopen, maar ook dat zij het idee ondersteunen om de kwaliteit van de diensten in het luchtverkeer te verbeteren. Zoals sommigen onder u reeds hebben opgemerkt, maken wij allemaal intensief gebruik van deze vorm van vervoer, en als zodanig hebben wij dan ook te lijden onder gebrekkige dienstverlening.
Ik wil met name de heer Lisi bedanken voor zijn pogingen om een brug te slaan tussen de vele standpunten.
Een aantal amendementen is erop gericht om reizigers van pakketreizen uit te sluiten van het toepassingsgebied van de verordening. Naar onze opvatting moeten ook deze reizigers worden beschermd. In de specifieke verordening is inderdaad in deze vorm van bescherming voorzien, maar die is niet op automatische wijze geregeld, zodat de reiziger in beroep moet gaan of een aantal uiterst ingewikkelde procedures moet doorlopen waaronder, in sommige gevallen, het aanspannen van een rechtszaak.
Waar het om gaat, is dat er ook een eenvoudige, rechtstreekse, automatische oplossing komt voor de gebruikers van pakketreizen, reden waarom we niet kunnen instemmen met de amendementen 2, 3, 13 en 15.
Wat betreft de compensatiebedragen heb ik in het begin gezegd dat wij bereid zijn om ons oorspronkelijke standpunt te versoepelen, en daarom kan de Commissie niet akkoord gaan met bijvoorbeeld amendementen 23 en 31, noch met een deel van 24, waarin de vergoeding wordt geschrapt bij geringe vertragingen. Om dezelfde reden stemmen we niet in met amendementen 44 en 45. Met amendement 40 - waarover mevrouw Maes het zojuist had - kunnen we daarentegen wel akkoord gaan, want het maakt ons standpunt flexibeler en het betekent dat we evenwichtiger vergoedingen kunnen bieden.
Verder mag er geen twijfel meer over bestaan wie verantwoordelijk is voor het toekennen van vergoedingen aan de passagiers en voor het verlenen van bijstand op de luchthavens. Wij hebben voor een eenvoudige oplossing gekozen: de verantwoordelijkheid ligt bij de onderneming die een overeenkomst met de passagier heeft gesloten, of het nu de luchtvaartmaatschappij of de touroperator is.
De Commissie vervoer heeft gepleit voor een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de onderneming en de vervoerder, wat echter tot verwarring zou kunnen leiden onder de passagiers. Derhalve kunnen wij de amendementen 16, 17, 18, 19 niet overnemen, noch een deel van de amendementen 28, 29, 30 en 31.
De amendementen 4 en 21 zouden de bewegingsvrijheid van de luchtvaartmaatschappijen kunnen beperken die zij nodig hebben om met eventuele vrijwilligers te onderhandelen, terwijl amendement 7 en een deel van de amendementen 14, 17, 20 en 22 de praktische toepassing van de regels zouden kunnen bemoeilijken.
Als gevolg van een groot deel van de amendementen 25 en 33 zouden de rechten van de passagiers onnodig worden ingeperkt, reden waarom we deze amendementen verwerpen.
Met amendement 43, waardoor vluchten uit derde landen zouden worden uitgesloten, kunnen we niet akkoord gaan omdat de operators in de Gemeenschap hierdoor zouden worden benadeeld.
In de amendementen 5, 35 en 37 ten slotte worden maatregelen voorgesteld die buiten het toepassingsgebied vallen van de onderhavige verordening. Ofschoon wij het eens zijn met de hierin beoogde doelstellingen en wij voorstellen terzake in voorbereiding hebben, kunnen we deze amendementen helaas niet overnemen. Ik wil erop wijzen, zoals de heer Vairinhos zo-even zei, dat het van cruciaal belang is dat de gebruikers worden voorgelicht, willen zij die rechten kunnen doen gelden; vandaar de voorlichtingscampagnes die we tot nog toe hebben georganiseerd, met steun van de luchthavens en van touroperators, maar ook - dat moet hier duidelijk worden gezegd - met steun van de luchtvaartmaatschappijen, die op bijzonder constructieve wijze met ons hebben samengewerkt teneinde de kwaliteit van deze dienst te verbeteren.
Ik wil nogmaals blijk geven van mijn dank aan de heer Lisi alsook aan de geachte afgevaardigden, en ik hoop dat we goede resultaten zullen bereiken in het voordeel van de consument.

De Voorzitter.
Hartelijk dank, mevrouw de vice-voorzitter. U heeft vandaag vele felicitaties in ontvangst genomen; ik neem aan dat de afgevaardigden u zullen blijven gelukwensen, ondanks het feit dat u niet alle amendementen heeft aanvaard. Laten we hopen dat we vandaag in het Parlement tot overeenstemming kunnen komen.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.30 uur plaats.
Ik moet u erop wijzen dat er vandaag veel verslagen zijn en dat de debatten vandaag afgerond moeten worden. Daarom wil ik u verzoeken zich zo strikt mogelijk aan de tijd te houden.

De Voorzitter.
Aan de orde is het verslag (A5-0316/2002) van de heer Khanbhai, namens de Commissie ontwikkelingssamenwerking, over duurzaam landbouwbeleid, landbouwhervorming en plattelandsontwikkeling tot behoud van autonomie (2001/2274(INI)).

Corrie (PPE-DE)
Mijnheer de Voorzitter, de heer Khanbhai biedt zijn welgemeende verontschuldigingen aan voor het feit dat hij hier niet aanwezig is om zijn verslag te presenteren. Onvoorziene omstandigheden dwongen hem vanavond naar het Verenigd Koninkrijk terug te keren. Ik wil benadrukken dat dit zijn verslag is en ik dank hem voor zijn werk en zijn bereidheid om met andere partijen samen te werken. Het is misschien heel passend dat juist de heer Khanbhai dit verslag heeft opgesteld. Hij is immers in Tanzania geboren en zijn familie woont daar al 170 jaar. Hij en ik hebben samen veel op het Afrikaanse platteland gereisd en wij zijn het op veel punten roerend eens over de manier waarop de armoede in de ontwikkelingslanden moet worden uitgeroeid. Het is dan ook met veel genoegen dat ik vandaag zijn plaats inneem.
Het is onaanvaardbaar dat tot op de dag van vandaag in de ontwikkelingslanden meer dan een miljard plattelandsbewoners moeten leven van minder dan een dollar per dag. Zij hebben geen toegang tot water, sanitaire voorzieningen, elektriciteit, gezondheidszorg of onderwijs. De armen lijden honger, hebben geen baan en lopen een groot risico op ziektes. Meer dan veertig jaar internationale hulp heeft de armoede niet kunnen uitbannen. Veel van deze arme landen hebben enorme schulden en de mensen daar zijn er nog slechter aan toe dan vijfentwintig jaar geleden, toen de hulp in het kader van Lomé begon. De EU is de grootste donor ter wereld. Waarom hebben wij de specifieke problemen van de verschillende landen niet onderkend, zodat we onze hulp kunnen richten op het aanpakken van de oorzaken van de armoede?
Ik reis al meer dan twintig jaar in de ACS-landen. De belangrijkste oorzaak van de armoede is dat er onvoldoende in de plattelandsgebieden wordt geïnvesteerd. Wij moeten investeren en de plattelandsbevolking helpen een direct aandeel in hun lokale economieën te verwerven. Wat deze mensen nodig hebben is infrastructuur, technische vaardigheden gericht op landbouw en veeteelt, beroepsopleidingen gericht op het opzetten van kleine bedrijfjes voor de verwerking van landbouwproducten, technische opleidingen en opleidingen voor IT en de dienstensectoren. Zij hebben behoefte aan het soort hulp dat wordt geboden door microfinancieringsprojecten, zoals de Gramine Bank in Bangladesh. Ik ben het op dit punt volledig met de heer Khanbhai eens. Wij moeten bij de basis beginnen. Dat is de enige manier waarop wij het platteland nieuw leven kunnen inblazen.
Twintig jaar geleden heerste er in Aziatische landen zoals China, India en Bangladesh voedselgebrek en waren zij netto-importeurs. Subsidies aan boeren, de selectie van de juiste zaden, irrigatie, microfinanciering voor kleine boeren, de oprichting van voedselcoöperaties en andere investeringen in het platteland hebben de landbouw in deze landen totaal veranderd. Tegenwoordig verbouwen deze landen genoeg voedsel voor hun enorme bevolking en hebben zij ook nog overschotten die zij kunnen exporteren. Dit moet voor ons een les zijn.
In de EU en de VS ontvangen de boeren hoge subsidies. Zonder deze subsidies zou er in landen als Spanje, Portugal, Ierland, Italië en Frankrijk geen economische welvaart zijn. Deze landen hebben allemaal van de Europese subsidies geprofiteerd. Zonder investeringen in de infrastructuur op het platteland van Europa zou de EU niet functioneren zoals zij nu doet. Helaas is de internationale hulp voor de plattelandsgebieden in de landen ten zuiden van de Sahara gedaald van 14 miljard euro in 1988 naar 8 miljard euro in 1998. Dit heeft geleid tot een sterke daling van de voedselproductie. Deze situatie is nog verergerd door natuurrampen, zowel droogte als overstromingen. Na een decennium van hongersnood en ondervoeding zijn in veel arme landen ziekten, angst, sociale spanning en burgeroorlog snel toegenomen.
De EU moet een stimulans bieden voor zaken als landhervorming, het doelmatig en eerlijk gebruik van watervoorraden en de overdracht van technologie voor de plattelandsbevolkingen van de arme landen. Wij moeten hun leren hun eigen voedsel te verbouwen, hun eigen werkgelegenheid te creëren en hun eigen economieën in stand te houden. Arme mensen willen niet hun hand ophouden voor hun levensonderhoud. Zij vinden hun zelfrespect en waardigheid even belangrijk als wij. Zij willen onze vis niet. Zij willen leren hoe zij moeten vissen en hoe ze in hun eigen voedsel kunnen voorzien. Ik ben het met de heer Khanbhai eens dat de EU haar beleid inzake het verlenen van hulp in deze geest moet aanpassen.
Landbouw, landbouwhervorming en de economische ontwikkeling van het platteland moeten bij de hulp vanuit de EU de allerhoogste prioriteit krijgen. Daarmee dragen wij bij aan productieverhoging, werkgelegenheid en het duurzame beheer van de natuurlijke hulpbronnen in de ontwikkelingslanden. Op die manier kunnen de armen voor zichzelf zorgen en een eind maken aan hun afhankelijkheid van onze hulp. Ik hoop dat het Parlement dit verslag zal aannemen. De heer Khanbhai heeft met meer dan 75 procent van de ingediende amendementen ingestemd.

Wallström
Mijnheer de Voorzitter, allereerst wil de Commissie de heer Khanbhai en zijn plaatsvervanger, de heer Corrie, bedanken voor het werk dat zij hebben verzet om ervoor te zorgen dat het zo belangrijke vraagstuk van de duurzame plattelandsontwikkeling hier in dit Parlement kan worden behandeld.
Armoede en voedselonzekerheid in de ontwikkelingslanden kunnen alleen worden uitgebannen als er fors wordt geïnvesteerd in de plattelandsgebieden. De Commissie staat volledig achter de hoofdlijnen van het verslag over het belang van plattelands- en landbouwontwikkeling voor de armen in de ontwikkelingslanden.
Naast plattelandsontwikkeling worden in het verslag ook vraagstukken behandeld met betrekking tot het handels- en landbouwbeleid van de EU. Het verslag benadrukt het belang van betere handelskansen voor de armen op het platteland. Wij zijn het hier van harte mee eens. De Wereldtop over duurzame ontwikkeling heeft de toezeggingen die hierover in de Ministeriële Verklaring van de WTO in Doha, de zogenoemde ontwikkelingsagenda van Doha, nog eens bevestigd. zijn gedaan. Deze toezeggingen behelzen onder meer dat bij de handelsbesprekingen rekening wordt gehouden met de specifieke positie van de ontwikkelingslanden en dat flankerende maatregelen worden getroffen, zoals capaciteitsopbouw en handelsgerelateerde technische bijstand. De Commissie heeft onlangs aan de Raad en het Parlement een mededeling gestuurd die het beleidskader voor dit soort hulp zal gaan vormen.
De Commissie wil speciaal de aandacht vestigen op de positieve handelsagenda waarvoor de Europese Unie zich sterk heeft gemaakt en die in Johannesburg is aangenomen als aanvulling op het WTO-proces. Ik wil u er ook aan herinneren dat de Unie zich door middel van het initiatief 'Alles behalve wapens? heeft verplicht tot het verschaffen van volledige belastingvrije en quotavrije toegang tot de Europese markt aan de minst-ontwikkelde landen. Wij hopen dat de andere ontwikkelde landen soortgelijke initiatieven zullen ontplooien.
Wat de landbouw betreft, steunt de Commissie de nadruk die wordt gelegd op de multifunctionaliteit van de landbouw. Dit concept is van bijzonder belang voor de ontwikkelingslanden. Ik wil echter ook graag uw aandacht vestigen op de verwijzing in het verslag naar het dumpen van Europese landbouwproducten. De Gemeenschap geeft een exportrestitutie om het verschil tussen de hogere prijzen binnen de Gemeenschap en de wereldprijzen te verkleinen. Technisch gesproken mogen we dit geen dumpen noemen. De regels voor zowel de omvang als de hoogte van de plafonds voor de exportsubsidies worden vastgesteld door de WTO. Deze plafonds zijn tussen 1995 en 2000 verlaagd. Wij hebben als Gemeenschap het gebruik van de exportrestituties steeds verder teruggebracht, meer dan wij volgens de WTO-regels verplicht waren. Deze positieve inzet verdient erkenning.
Dit verslag gaat echter vooral over plattelandsontwikkeling. Voor veel donoren, met inbegrip van de Europese Commissie, is de armoede op het platteland een multidimensionaal probleem. Als wij dat goed willen aanpakken moeten wij ons op verschillende niveaus tegelijk richten. Op nationaal niveau moeten wij de inkomens verbeteren, de toegang tot productiemiddelen en diensten gelijktrekken, zorgdragen voor een beter beheer van de natuurlijke hulpbronnen en de kwetsbaarheid voor risico's verminderen. Op internationaal niveau moeten wij zorgen voor een betere samenhang tussen het binnenlands beleid van de ontwikkelde landen, in het bijzonder op het gebied van handel en landbouw, en hun doelen op het gebied van ontwikkelingssamenwerking.
In de ontwikkelingslanden vereist de aanpak van dergelijke complexe vraagstukken samenhangende en evenwichtige nationale strategieën, die goed zijn afgestemd op de lokale behoeften, middelen en organisatorische infrastructuur. Hoewel er geen oplossing bestaat die in alle gevallen past, heeft de Commissie in haar recente mededeling, 'Bestrijding van plattelandsarmoede?, wel een aantal basisbeginselen genoemd die bij alle activiteiten in het kader van de plattelandsontwikkeling moeten worden toegepast. Hiertoe behoren onder andere het belang van een gelijke behandeling van vrouwen en mannen, een maximaal effect op de armoede, steun voor de nationale strategieën en de deelname van alle betrokken partijen. Ook moet bij alle activiteiten de bescherming van het milieu een belangrijke plaats krijgen.
De Commissie benadrukt in haar strategie het belang van steun voor landhervorming ten behoeve van de armen, capaciteitsopbouw, betere toegang tot financiële diensten, landbouwkundig onderzoek, infrastructuur en diensten. Deze aspecten nemen in het ontwikkelingsprogramma van de Gemeenschap dan ook een belangrijke plaats in.
De Commissie is het in het algemeen ook eens met andere, meer specifieke aanbevelingen, en onderkent bijvoorbeeld het belang van steun voor de ontwikkeling van ambachtelijke activiteiten, trainingscentra op het platteland en de domesticatie van in het wild levende diersoorten. De prioriteit van dergelijke activiteiten hangt echter af van de lokale omstandigheden en van de mate waarin die activiteiten bijdragen aan de armoedebestrijding. Ondersteuning van dergelijke activiteiten moet daarom van geval tot geval worden bekeken. Ook moet duidelijk zijn dat zij goed aansluiten bij de in de nationale strategieën geformuleerde prioriteiten.
Plattelandsontwikkeling heeft ook veel te maken met decentralisatie en lokaal bestuur. Onze hulp zal alleen bij de armen op het platteland terechtkomen als die hulp goed kan worden beheerd en de lokale gemeenschappen actief bij de aanwending ervan worden betrokken. De meest achtergestelde sectoren van de maatschappij, in het bijzonder de vrouwen, moeten op een doeltreffende manier vertegenwoordigd zijn in en deelnemen aan deze processen. Een van de belangrijkste taken voor zowel regeringen als donoren is het versterken en democratischer maken van de lokale organen. Terecht wordt in het verslag benadrukt dat voor het welslagen van onze ontwikkelingsinspanningen op de lange termijn goed bestuur van groot belang is.
Ik dank nogmaals de rapporteur, de heer Khanbhai, en de heer Corrie.

Schierhuber (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, geachte commissaris, beste collega's, allereerst wil ik de heer Khanbhai hartelijk danken voor het opstellen van zijn verslag en ook voor de goede samenwerking met alle collega's. Landbouw en plattelandsontwikkeling zijn zowel voor de EU als voor de ontwikkelingslanden van cruciaal belang. Daarom juich ik het toe dat voedselzekerheid en de ontwikkeling van een strategie voor een duurzame plattelandsontwikkeling een van de zes expliciete prioriteiten is binnen het EU-beleid voor de ontwikkelingssamenwerking.
Naar mijn mening zijn het model van de multifunctionele landbouw en de daaraan ten grondslag liggende filosofie ook voor de ontwikkelingslanden de enig juiste weg. We moeten de ontwikkeling van een duurzaam beheer blijven steunen op grond van niet-commerciële overwegingen.
U mag niet vergeten dat de EU veruit de grootste importeur ter wereld is van landbouwproducten uit arme landen. De commissaris heeft er al op gewezen dat de EU de toegang van de armste landen tot haar markten de afgelopen jaren enorm heeft uitgebreid. Ik hoop dat ook andere geïndustrialiseerde landen dit voorbeeld van de EU zullen volgen. De maatregelen met betrekking tot het landbouwbeleid in de ontwikkelingslanden mogen niet uitsluitend zijn gericht op de export, maar dienen vooral de voedselvoorziening van de eigen bevolking te waarborgen.
De bestrijding van de armoede moet het hoogste doel van het ontwikkelingsbeleid blijven. De verbetering van de infrastructuur voor de water- en energievoorziening, voor het verkeer en voor gezondheidszorg en onderwijs vormt daarvoor een belangrijke voorwaarde. Vooral moeten er echter, zoals gezegd, betere regerings- en bestuurssystemen komen en moeten de principes van democratie en rechtsstaat worden geëerbiedigd om een solide beleid mogelijk te maken. Adequate landbouwhervormingen en toegang tot water en productiebronnen kunnen de plattelandsbevolking de kans bieden haar levensstandaard te verhogen en bij te dragen aan de economische ontwikkeling.
Teneinde een goede capaciteitsopbouw in de ontwikkelingslanden te steunen, dient de Europese Gemeenschap meer technische hulp aan boeren te verlenen en daarbij ook technische knowhow over te dragen, bijvoorbeeld over duurzame energiebronnen et cetera. Een ander belangrijk punt is naar mijn mening de plattelandsontwikkeling, waarmee de migratie naar de sloppenwijken een halt kan worden toegeroepen. Verder is van belang dat vrouwen de juiste waardering krijgen voor het werk dat zij verrichten.

Kinnock, Glenys (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, de landbouw, steun voor plattelandsontwikkeling en de bescherming van plattelandsgemeenschappen staan centraal in het verslag van de heer Khanbhai. Hij vestigt de aandacht op veel fundamentele onrechtvaardigheden die het leven van zovele armen op het platteland kenmerken. Zoals ook door andere sprekers al is opgemerkt, is het duidelijk dat hier voor de Europese Unie en haar lidstaten een heel belangrijke taak ligt. Ik vind dat wij ons veel meer moeten verdiepen in de werkelijke oorzaken van de trek van het platteland naar de steden en in de gecombineerde gevolgen van systemen en structuren die de bestaansmogelijkheden vernietigen van miljoenen mensen die van de opbrengst van het land moeten leven.
Natuurlijk is de Europese Unie een deel van de oplossing. Als grootste handelsblok hebben wij een belangrijke taak te vervullen. Het moet mij van het hart dat het pure hypocrisie is dat wij onze eigen concurrentiepositie in de landbouw met steeds hogere subsidies blijven beschermen, terwijl wij tegelijkertijd de ontwikkelingslanden dwingen te liberaliseren. Een snelle openstelling van hun markten vormt een bedreiging voor de voedselzekerheid en duurzame bestaansmogelijkheden in de ontwikkelingslanden. Wij moeten de onderhandelingen die tegelijkertijd in de WTO en tussen de ACS en de Europese Unie zullen plaatsvinden, aangrijpen als een kans om te laten zien dat de Europese Unie heel goed begrijpt dat de toegang tot handel en markten en de tariefhoogtes direct en onlosmakelijk samenhangen met de manier waarop wij die cruciale millennium-ontwikkelingsdoelstellingen denken te realiseren.
Het is paradoxaal dat in een tijd van mondiale overvloed de boeren in de ontwikkelingslanden het platteland en de landbouw de rug toekeren. Zij kunnen eenvoudigweg niet concurreren met het zwaar gesubsidieerde voedsel dat hun markten overspoelt en op hun markten wordt gedumpt. Het verslag beschrijft de gevolgen van het dumpen van melk in Jamaica en van rundvlees in West-Afrika. In Oeganda hebben de koffieboeren het bijvoorbeeld erg moeilijk. Zij krijgen voor de koffie die zij verbouwen honderdvijftig Oegandese shilling per kilo. In het Sheratonhotel in Kampala betaal je voor één kopje koffie duizend Oegandese shilling.
Als de boeren voor hun arbeid zo weinig geld krijgen, hoeft het nauwelijks verbazing te wekken dat volgens Oxfam deze situatie de gezondheid en het onderwijs en de hele plattelandsgemeenschap in gevaar brengt.
Daarom gaan de kleine boeren van Haïti tot Mexico en van Mozambique tot Tanzania er simpelweg toe over om hun land te verkopen. Zij kunnen niet concurreren met de rijke landbouwbaronnen. Dat is de realiteit. De heer Khanbhai heeft die heel goed beschreven. Hij wijst ons er in zijn verslag op dat 75 procent van de 1,2 miljard mensen die onder de grens van één dollar per dag leven, op het platteland woont. Het is hoog tijd dat wij ons dat realiseren. Zijn verslag is dan ook zeker een oproep tot actie.

Boudjenah (GUE/NGL).
Mijnheer de Voorzitter, het bestaan van een landbouwsector die zich kan ontwikkelen is van kapitaal belang voor landen in het Zuiden. Deze landen hebben op dat vlak vaak een groot potentieel. In veel landen is al sprake van ambitieuze landbouwhervormingen, in andere zouden deze moeten worden aangevat. Maar de hamvraag blijft of een land in zijn eigen voedselbehoefte kan voorzien. Om deze reden wil ik allereerst de eis van mijn fractie steunen dat er binnen de Verenigde Naties een specifieke conventie wordt getekend waarin het recht op voedselsoevereiniteit wordt erkend, met andere woorden, het recht van een volk zijn eigen voedselbeleid te bepalen.
Ontwikkelingslanden zien zich in de praktijk namelijk vaak gedwongen hun export te beperken tot een klein aantal onverwerkte producten. Uit alles blijkt echter dat de export van ruwe grondstoffen weinig opbrengst genereert en dat een land dat zich hierop toelegt zijn economie erg kwetsbaar maakt voor de schommelingen van de wereldmarkt. Bovendien heeft de eenzijdige teelt van exportgewassen geleid tot de teloorgang van traditionele vormen van voedselproductie, iets waar buiten de multinationals zo goed als niemand baat bij heeft gehad.
Hier komt nog bij dat de ongebreidelde vrije wereldhandel een vernietigende uitwerking heeft op de landbouw van het Zuiden, zoals in het verslag terecht wordt opgemerkt. Door de openstelling van de landbouwmarkten zien boeren zich gedwongen zich naar de prijzen op de wereldmarkt te schikken. Deze zijn echter dermate laag dat noch de boeren in het Noorden, noch die in het Zuiden tegelijkertijd milieuvriendelijke landbouw kunnen bedrijven en hun gezin in leven houden.
Hoe kun je, in de woorden van een NGO uit Burkina Faso, op die manier nog geloofwaardig beweren dat internationale handel de sleutel is tot de ontwikkeling van het Zuiden? Het Noorden heeft zijn landbouw altijd beschermd. Waarom zou iets dat in het Noorden goed heeft gewerkt en dat nog altijd doet, niet ook in het Zuiden kunnen werken? Moet de openstelling van de markten de boer ten goede komen, of is zij enkel bedoeld voor de multinational die bijvoorbeeld de bananenplantages van Kameroen of Ivoorkust opkoopt?
Als we ontwikkelingslanden hun fundamentele recht op voedselveiligheid en het overleven van hun boerenstand willen gunnen, kunnen we niet anders dan onze internationale onderhandelingen voeren op basis van heldere principes. Om te beginnen zou de Wereldhandelsorganisatie, met dit doel voor ogen, de noodzaak van een gedifferentieerde voorkeursbehandeling voor ontwikkelingslanden moeten erkennen.
Wat ons betreft kan de EU zo niet doorgaan. Enerzijds zet zij zich in voor de ontwikkeling van het Zuiden, anderzijds voert zij een landbouwbeleid dat veel van die inspanningen weer tenietdoet. We kunnen er dus niet langer omheen dat de Europese exportsubsidies versneld moeten worden afgeschaft. Bovendien moet de Amerikaanse kaderwet inzake landbouw, die voorziet in een verhoging van de landbouwsubsidies met omstreeks 180 miljard dollar over een periode van tien jaar, worden veroordeeld.
Vervolgens zou de EU zich veel actiever moeten inzetten voor billijke prijzen op de wereldmarkt en zo een verslechtering van de ruilvoet moeten tegengaan. De schuldenlast draagt evenzeer bij tot de steeds verdere verspreiding van exportteelten, aangezien deze de deviezen in het laatje brengen die zo hard nodig zijn om die schulden af te lossen. Kwijtschelding is dus meer dan ooit aan de orde.
Tot slot, en hier sluit ik mijn betoog af, moet de hulp dringend gericht worden op investeringen in menselijk kapitaal en infrastructuur, met name vervoer. Even dringend moeten de inspanningen gericht worden op het behoud van water en biodiversiteit als rijkdommen van algemeen belang.

Maes (Verts/ALE).
Mijnheer de Voorzitter, ik steun dit verslag van ganser harte, maar ik vraag mij af, mevrouw de commissaris, als we er niet in slagen te doen wat u terecht zegt, en als we er niet in slagen te doen wat er in dit verslag staat, of wij dan een deel van het probleem dan wel een deel van de oplossing zijn?
Met onze rijkdom zouden we een deel van de oplossing moeten zijn. Als ik in het verslag lees dat zelfs de investeringen in de plattelandseconomieën in tien jaar bijna gehalveerd zijn dan moeten we toch niet verwonderd zijn dat het inkomen van de plattelandsbevolking eveneens gedaald is.
Ik ben beschaamd als ik in Afrika rondrijd want overal op het platteland van welk land dan ook, ver van de steden hebben de mensen niets, hebben ze nauwelijks overlevingskansen. Daarom zou ik willen vragen dat wij prioriteiten stellen. Dat wij van nu af aan zouden zeggen: geen afzet van producten van onze markten die voor de lokale producenten problemen veroorzaken. Een eerlijke prijs. Ik sluit mij aan bij wat gezegd is over de koffieprijs. Ik zou willen vragen dat we beginnen met overbodige subsidies voor export nu af te schaffen; dat we een stappenplan opzetten waarbij wij zeggen: wij willen de plattelandseconomieën, de plattelandscultuur, de mannen én de vrouwen - u hebt dat terecht onderstreept - die daar leven, helpen opdat zij vanuit hun eigen situatie met onze aangepaste hulp op een milieuvriendelijke manier en met nieuwe vormen van energie voor hun eigen voedselvoorziening kunnen zorgen, zonder meegesleept te worden in een landbouwproductie die ook voor onszelf nadelig is gebleken.

Hyland (UEN).
Mijnheer de Voorzitter, we hebben nog een lange weg te gaan voordat de kloof tussen de arme landen in de derde wereld en de ontwikkelde wereld is gedicht. Door de voorgestelde uitbreiding van de Europese Unie worden wij herinnerd aan de ongelijkheid tussen de huidige lidstaten en de toetredende landen in Midden- en Oost-Europa. Ik pleit er niet voor dat wij onze inspanningen vooral moeten richten op de hulp aan deze landen ten koste van de landen in de derde wereld. Wij moeten echter mijns inziens wel de economieën, en in het bijzonder de landbouweconomieën van de potentiële nieuwe lidstaten, versterken. Op die manier zullen wij er des te beter in slagen onze doelstellingen voor de ontwikkeling van de derde wereld te bereiken.
Het kan geen kwaad onszelf eraan te herinneren - en ik zeg dat heus niet uit eigenbelang - dat de EU bij haar inspanningen voor het voortbestaan van familiebedrijven in de landbouw, zowel in de huidige lidstaten als in de toetredende landen, tegen grote problemen aanloopt. Met de voorstellen van de Commissie voor een verdere hervorming van het GLB kunnen we waarschijnlijk beter aansluiten bij de ontwikkelingsbehoeften van de landen in de derde wereld. Ik vrees echter dat het niet eenvoudig zal zijn om onze ambities voor de bescherming van de boeren in de Gemeenschap, en met name die in de perifere gebieden, te realiseren.
Wij hebben gehoord dat 1,2 miljard plattelandsbewoners in de ontwikkelingslanden in armoede leven. Dit is een ernstige aanklacht tegen de ontwikkelde wereld. Tegelijkertijd hangt de ontwikkeling en de gezondheid van de derde-wereldeconomieën op de lange termijn af van onze - hopelijk succesvolle - inspanningen om hen te helpen zich te ontwikkelen en waarde toe te voegen aan hun eigen natuurlijke hulpbronnen. Daarnaast moeten wij maatregelen treffen om ervoor te zorgen dat zij hun producten gemakkelijker op onze markt kunnen brengen. Wij mogen echter ook niet vergeten dat de EU 's werelds grootste voedselimporteur is en dat dankzij de met het GLB verenigbare handelsconcessies 53 procent van deze invoer afkomstig is uit de ontwikkelingslanden.
Ik ben het eens met het standpunt van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling van dit Parlement dat de ongecontroleerde vrije wereldhandel desastreuze gevolgen heeft gehad voor de ontwikkeling van voedingsgewassen in de ontwikkelingslanden, en het recht dat zij hebben om hun producenten te beschermen door middel van tariefbarrières heeft geschaad. Wat de landbouw- en plattelandsontwikkeling betreft, streven de EU en de ontwikkelingslanden hetzelfde doel na, namelijk de ontwikkeling van een multifunctionele vorm van landbouw, waarbij de nadruk steeds meer komt te liggen op de ontwikkeling van het platteland en de duurzame instandhouding van de plattelandsgemeenschappen. Het is onjuist om alle schuld voor de problemen van de ontwikkelingslanden in de schoenen te schuiven van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, in het bijzonder om de redenen die ik zojuist heb genoemd.
Ik ben er voor om de producten uit de ontwikkelingslanden te blijven toelaten tot de communautaire markten. Naar mijn mening moet de overgang echter geleidelijk plaatsvinden en zorgvuldig worden gepland, tegelijk met de hervorming van het GLB. Ik gruw van de term 'dumpen' voorzover die verwijst naar het verschijnsel dat meer voedsel wordt geproduceerd dan de markt kan afnemen. Het is uiterst onverstandig om meer voedsel te verbouwen dan er kan worden geconsumeerd en nog onverstandiger om zich van dat voedsel te ontdoen op een manier die de landbouweconomie van de ontwikkelingslanden verstoort. Boeren en voedselverwerkende bedrijven proberen om ter compensatie van een slechte markt- en productdiversificatie in de Gemeenschap of andere ontwikkelde landen teveel producten op de markten van de ontwikkelingslanden te brengen. Wij moeten dat ontmoedigen.

Belder (EDD).
Mijnheer de Voorzitter, met het doel van het verslag Khanbhai kan ik van harte instemmen. Het gaat immers om de vraag hoe de Europese landbouw samengaat met de ontwikkeling van de landbouw in de derde wereld. Bij dit evenwichtige en concrete verslag heb ik een drietal opmerkingen.
Ten eerste is een goed anti-dumpingsbeleid nodig om redelijker wereldmarktprijzen te bewerkstelligen. Het dumpen van overschotten van producten op de wereldmarkt tegen extreem lage prijzen draagt er toe bij dat de wereldmarktprijzen veelal erg laag liggen. Hierdoor is het voor boeren in arme landen nagenoeg onmogelijk zelfstandig tegen marktcondities deel te nemen aan de wereldhandel.
De Europese Unie maakt zich echter nog immer schuldig aan dumping door middel van exportsubsidies. Die subsidies maken 8% uit van het 40 miljard tellende landbouwbudget. De afschaffing van de exportsubsidies had de rapporteur sterker voor het voetlicht mogen brengen.
Ten tweede kan de situatie van arme landen verbeteren door grotere toegang tot de Europese markt voor producten die voor hen essentieel zijn. Tarifaire, en in het bijzonder non-tarifaire belemmeringen, zoals gezondheids- en milieueisen, bemoeilijken de toegang tot de Europese markt. Vergroting van de toegang is met name cruciaal voor landen die slechts binnen één productcategorie actief zijn, bijvoorbeeld bananen, suiker of katoen. De rapporteur onderkent de noodzaak tot diversificatie van de uitvoer en doet ook praktische voorstellen.
Tot slot, de handelspositie van arme landen is gebaat bij gerichte ontwikkelingssamenwerking. Het verslag wijst terecht op de behoefte aan faciliterende steun. De structurele hulp voor de basisinfrastructuur is primair afkomstig van de lidstaten. Het verslag dient de prioriteitstelling bij de besteding van deze gelden dan ook over te laten aan de donoren en de ontvangende landen zelf.
Mijnheer de Voorzitter, al met al draagt het verslag ertoe bij dat de landbouwsectoren van Europa en van ontwikkelingslanden in een vruchtbare verhouding tot elkaar kunnen staan.

Della Vedova (NI).
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, in dit verslag staan belangrijke dingen. Zo wordt niet alleen erkend dat de mechanismen van het GLB waarmee de EU-landbouwers worden beschermd concurrentienadelen veroorzaken voor de ontwikkelingslanden, maar wordt ook aangedrongen op de geleidelijke opheffing van de handels- en douanebarrières - waar ook de collega's herhaaldelijk om hebben verzocht - en op de versterking van de markttoegang voor producenten in de ontwikkelingslanden. Bovendien wordt in dit verslag de dumping van door de Europese Unie gesubsidieerde producten in ontwikkelingslanden aan de kaak gesteld.
Dit is aanleiding tot tegenstrijdige standpunten. Sommigen hameren op de verwoestende effecten van de vrije handel, maar mijns inziens kan daar in de landbouwsector absoluut geen sprake van zijn. Waar het echter om gaat is dat de Europese Unie hinderpalen opwerpt voor de toegang van de producten - met inbegrip van de landbouwproducten - uit de ontwikkelingslanden tot de Europese markt. Dat is het centrale probleem en daar werd ook vanavond herhaaldelijk gewag van gemaakt. Wij mogen niet uit het oog verliezen dat de landbouwsubsidies in de rijke landen jaarlijks maar liefst 350 miljard dollar bedragen. Dat is zeven keer zoveel als de 50 miljard dollar die deze rijke landen elk jaar aan externe hulp verlenen. Wij kunnen hier nog lang op voortborduren en als voorbeeld aanhalen wat ook door Oxfam werd gezegd, namelijk dat de hulp aan een continent als Afrika in feite minder is dan hetgeen deze landen met de handelsbarrières aan handelsmogelijkheden wordt ontnomen. 
Ik wil twee opmerkingen maken over de Europese Commissie. Mijns inziens moeten wij nadenken over een beleid dat duurzame landbouw mogelijk maakt in de ontwikkelingslanden. Dat betekent dat wij moeten nadenken over het gebrek aan duurzaamheid van ons eigen gemeenschappelijk landbouwbeleid. Om te beginnen moet duidelijk worden gemaakt dat het GLB moet worden afgeschaft, zij het dan geleidelijk. Er is namelijk geen enkele economische, sociale, nationale, Europese of internationale reden meer voor het handhaven van het GLB-stelsel. De door de Commissie gedane hervormingsvoorstellen zijn daar echter niet geschikt voor. Het totale steunbedrag wordt daarmee immers ongewijzigd gehandhaafd. Dit verslag helpt ons inzien hoe verwoestend dit beleid is voor de ontwikkelingslanden. 
Mevrouw de commissaris heeft terecht het 'Alles behalve wapens?-initiatief genoemd. Ik wilde haar en alle collega's er echter op wijzen dat onder dit initiatief de definitieve afschaffing van de handelsbelemmeringen voor drie belangrijke producten - bananen, rijst en suiker - wordt uitgesteld tot 2009. Dit strekt ons mijns inziens allesbehalve tot eer.

Cunha (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, ik wil om te beginnen de heer Khanbhai bedanken voor dit uitstekende verslag. Het is een vrij gematigd verslag, maar het levert toch enige kritiek op de Europese Unie en het gemeenschappelijk landbouwbeleid. In sommige gevallen komt die kritiek mij onterecht voor.
In de eerste plaats wordt in het verslag niet erkend dat de Europese Unie tegenwoordig de belangrijkste markt is voor voedingsmiddelen uit de armste landen. De Unie is de belangrijkste importeur ter wereld voor landbouwproducten en andere goederen afkomstig uit ontwikkelingslanden. Met deze invoer is een bedrag van meer dan 27 miljard euro per jaar gemoeid - dat is meer dan de som van alle producten die de Verenigde Staten, Japan, Nieuw-Zeeland, Canada en Australië samen invoeren.
Ten tweede is het een feit dat de Europese Unie en de lidstaten verreweg de meeste steun aan deze landen geven. Wij trekken ongeveer 28 miljard dollar uit voor ontwikkelingshulp, Japan 11 miljard, de Verenigde Staten 9 miljard.
Ten derde is moet ik erop wijzen dat het in de onderhandelingen binnen de Wereldhandelsorganisatie vooral de Europese Unie is die pleit voor positieve discriminatie ten gunste van de ontwikkelingslandenlanden. Het tot nu toe belangrijkste initiatief is dan ook van de zijde van de Europese Unie gekomen - het initiatief 'Alles behalve wapens?, dat betrekking heeft op de vijftig armste landen van deze wereld. De bedoeling is dat deze landen hun producten tegen een nultarief naar de communautaire markt kunnen exporteren, zonder dat we daarvoor enige tegenprestatie verlangen.
Tot slot wil ik erop wijzen dat de landbouw in de Europese Unie de landbouw in de ontwikkelingslanden in wezen aanvult. Deze landen zijn immers de belangrijkste importeurs van producten uit de gematigde luchtstreken, terwijl de Europese Unie nu juist een belangrijke importeur van tropische producten is. Conflicten worden vaak bekeken vanuit het gezichtpunt van de grote ondernemingen die in deze landen actief zijn, en niet zozeer vanuit het gezichtspunt van de plaatselijke bevolking.

Martínez Martínez (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, in dit jaar 2002 is de internationale gemeenschap achtereenvolgens bijeengekomen in Monterrey, Rome en Johannesburg. Bij die gelegenheden heeft zij zich als prioriteit gesteld de uitdaging aan te gaan om een einde te maken aan de honger, de armoede en de onderontwikkeling waaronder tweederde deel van de wereldbevolking gebukt gaat. Het Europees Parlement kon niet anders dan zich bezinnen op zijn eigen standpunt inzake de wijze waarop vanuit de Europese Unie beleidsvormen voor de landbouw en plattelandsontwikkeling kunnen worden gestimuleerd die bijdragen tot de ontwikkeling van de landen in het Zuiden.
Als gevolg van de vele amendementen, die de rapporteur vrij soepel heeft overgenomen, hebben we een aanvaardbare en evenwichtige ontwerpresolutie gekregen. Er is echter een principekwestie die we zwaarder zouden moeten laten meewegen bij de beoordeling van de verschillende beleidsvormen van de Europese Unie, waaronder natuurlijk het communautaire landbouwbeleid.
Bij het beoordelen van alle communautaire beleidsvormen hebben de socialisten zich gedurende vele jaren laten leiden door de resultaten van die beleidsvormen op het vlak van de sociale cohesie. Een beleid was in onze ogen positief als het de cohesie van onze samenlevingen ten goede kwam, en het was negatief als het bijdroeg tot een grotere ongelijkheid tussen de Europeanen. In een wereld die steeds verder globaliseert, kan solidariteit natuurlijk niet langer enkel een beginsel zijn voor intern, Europees gebruik. Wij zullen communautaire beleidsvormen dan ook gunstiger beoordelen indien ze niet alleen bijdragen tot de sociale cohesie binnen onze grenzen, maar ook tot vermindering van ongelijkheden op wereldschaal.
Het communautaire landbouwbeleid is in onze ogen positief geweest omdat het onze landbouwers ondersteunde, zodat zij niet zouden worden uitgesloten van de toenemende welvaart die andere sectoren van de samenleving ten goede kwam. Voortaan echter zullen we ons bij de beoordeling van de communautaire beleidsvormen voor de landbouw niet langer kunnen beperken tot de vraag of die beleidsvormen wel bijdragen tot handhaving of verbetering van de positie van onze landbouwers en veehouders. Bovendien zullen we ons moeten afvragen of we met de subsidies aan onze producenten ook bijdragen aan een betere situatie in de derde wereld, of dat we de derde wereld juist de afgrond induwen en zo de kloof met onze ontwikkelde wereld verder verbreden. Als dat zo is, is ons beleid onaanvaardbaar en zullen we, hoe moeilijk dat in de praktijk ook moge zijn, een ander beleid moeten vinden dat tegelijkertijd positief, rechtvaardig en stabiliserend is voor het Noorden, en positief en rechtvaardig voor het Zuiden en dat bovendien een stabiliserend effect heeft op de betrekkingen tussen Noord en Zuid.
Vanuit dat oogpunt zullen wij onze steun verlenen aan de door de Commissie ontwikkelingssamenwerking voorgestelde resolutie, als conclusie van het verslag van de heer Khanbhai .

Patakis (GUE/NGL).
mijnheer de Voorzitter, 20 procent van de wereldbevolking lijdt onder honger en gebrekkige voeding. Dit is ongetwijfeld een schandvlek op de moderne beschaving en bewijst dat het kapitalisme zelfs niet in staat is de meest elementaire problemen op te lossen. Wat in dit verslag het meest in het oog springt zijn de hypocriete belangstelling voor de volkeren en de boeren in de ontwikkelingslanden, de vele vrome wensen en de tegenstrijdigheden. Het eigenlijke doel van dit verslag is namelijk degenen die verantwoordelijk zijn voor dit probleem een alibi te bezorgen en hen in staat te stellen hun beleid voort te zetten, een beleid waarmee het probleem van kwaad erger wordt.
Het doel van het onderhavig ontwerp is het voedselprobleem definitief op te lossen. 2015 is daarbij een tussenstation. Dan moet het aantal mensen dat met één dollar per dag moet rondkomen, met de helft zijn verminderd. Door de hervorming van het GLB kan dit doel echter onmogelijk worden bereikt. Deze hervorming leidt immers tot een sterke inkrimping van de communautaire landbouwproductie en tot aanpassing aan de door de WTO gedicteerde voorwaarden van de wereldmarkt en niet aan de voedselbehoeften van de mensheid. Dit komt omdat volgens de overheersende opvattingen in de Europese Unie levensmiddelen niet perse hoeven te voldoen aan de voedselbehoeften van de mensheid maar veel winst moeten opleveren voor de handelaren, de producenten en de multinationals.
Met de voortdurende herzieningen van het GLB krijgt de Europese Unie een steeds groter tekort aan landbouwproducten, worden steeds meer boeren gedwongen de landbouw te verlaten en worden de ontwikkelingslanden met schandalige akkoorden en prijsmechanismen gedwongen hun landbouwproducten te verkopen tegen vernederend lage prijzen. Daardoor wordt de lus om de hals van deze volkeren steeds verder aangehaald en de winst van de multinationals omhoog gedreven.
De afschaffing van de subsidies in de ontwikkelde landen is geen oplossing. Daarmee worden de eigen boeren van deze landen slechts tot armoede gedreven en in hetzelfde schuitje gezet als de boeren van de ontwikkelingslanden. De oplossing moet veeleer gezocht worden in de totstandkoming, in de praktijk, van gelijkwaardige internationale handelsbetrekkingen tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden, betrekkingen waarmee de levensstandaard van de volkeren in de ontwikkelingslanden kan worden verbeterd, hun buitenlandse schuld verminderd en hun eigen productie verhoogd. Hoe hypocriet het verslag met al zijn vrome wensen en tegenstrijdigheden is blijkt vooral uit het voorstel de landbouw in de ontwikkelingslanden genetisch gemodificeerde organismen ter beschikking te stellen. Deze ggo's zullen zij natuurlijk moeten kopen van de verschillende multinationals, en over de risico's zeuren we verder maar niet.
De ervaring heeft ons geleerd dat honger geen technisch probleem is, maar een politiek en sociaal probleem. Met de huidige productiemogelijkheden en -voorwaarden zijn wij wel degelijk in staat aan de voedselbehoeften van de wereld te voldoen zonder het milieu en de volksgezondheid aan te tasten. Het sociaal bestel, dat wil zeggen het overheersende kapitalistische systeem, staat dat echter niet toe.
Het onderhavig verslag is een pak van hetzelfde laken en draagt in geen enkel opzicht bij aan de vermindering van het hongerprobleem in de wereld. Integendeel, de voorgestelde maatregelen zullen het probleem alleen maar erger maken, het milieu en de volksgezondheid ernstig in gevaar brengen, en de ontwikkelingslanden nog afhankelijker maken van de multinationals in de ontwikkelde landen.

Souchet (NI).
Mijnheer de Voorzitter, van de zes miljard inwoners van deze aarde lijden er momenteel meer dan achthonderd miljoen aan ondervoeding. Driekwart van hen leeft op het platteland. Het gaat om arme boeren zonder degelijke werktuigen of markt om hun producten te verkopen, en zij beperken zich daarom tot het produceren van levensmiddelen voor eigen consumptie. De meeste mensen die honger lijden zijn dus geen voedselkopers in de steden, maar voedselproducenten op het platteland. Dit inzicht is noodzakelijk om de situatie juist in te schatten. Een en ander houdt in dat de dalende prijs van landbouwproducten debet is aan de verhongering van de derde wereld. De enige manier waarop deze arme boeren een inkomen kunnen verwerven dat groot genoeg is om hun wijze van produceren te moderniseren, werktuigen te kopen en toegang te krijgen tot productiemiddelen, irrigatie en verbeterd zaadgoed is een markt met rendabele prijzen.
De landen die de honger het best hebben weten te bestrijden, met name India en China, zijn ook de landen die hun boeren toegang hebben gegeven tot hun eigen binnenlandse markt door hen prijssteun en subsidie voor productiemiddelen, vervoersinfrastructuur en irrigatie te verlenen. Op die manier hebben zij hun koopkracht, productiviteit en productie weten te vergroten. Hiertegenover staan de landen waar de honger is toegenomen. Dit zijn de landen waar een verlaging van de landbouwprijzen de bevolking heeft doen verpauperen, waar de afzetstructuren zijn ontrafeld en waar grote aantallen plattelandsbewoners door hun ellende naar de buitenwijken van de steden of naar het buitenland zijn gedreven.
Er moet dus dringend een einde komen aan de daling van de landbouwprijzen. Toegang tot een rendabele binnenlandse markt is het eerste recht van elke landbouwproducent, de eerste voorwaarde voor een stijging van de landbouwproductie en een vereiste om de honger in de wereld terug te dringen. We moeten de dwaze utopie overboord gooien dat de hele wereld een gigantische landbouwmarkt zonder grenzen moet worden. Het is gewoon onzin om een keuterboer uit Tsjaad te laten concurreren met een farmer uit Minnesota, of een herder uit de Andes met een grootgrondbezitter uit Nieuw-Zeeland. De landen die zich opwerpen als voorvechters van deze eengemaakte wereldmarkt, met name die uit de Cairns-groep, zijn geen landen waar honger wordt geleden. Het zijn landen die dankzij hun bijzonder lage productiekosten, grote landbouwarealen, lage lonen en hun investeringen in de nieuwste landbouwtechnieken in staat zijn de landbouw van landen ten gronde te richten die al deze voordelen niet genieten.
Uit het beleid van de Europese Unie moeten we drie conclusies trekken. Ten eerste dat de landbouwprojecten die wij in ontwikkelingslanden financieren voortaan allemaal moeten worden aangevuld met hulp voor de afzet van levensmiddelen. Ten tweede dat we ontwikkelingslanden, of groepen van landen met ongeveer even hoge productiekosten, moeten helpen hun binnenlandse markt te beschermen tegen de dumpingprijzen van de wereldmarkt, en dit met instrumenten zonder welke hun binnenlandse producenten geruïneerd zouden worden. Ten derde dat we al onze invloed moeten aanwenden in de internationale handelsbesprekingen om een uitzondering te maken voor de landbouwsector, zodat landen het recht krijgen de landbouwers die hen voeden te beschermen.
Dit is de geest waarin onze Landbouwcommissie haar amendementen heeft ingediend, mijnheer de Voorzitter. Zij zijn overgenomen door de Commissie ontwikkelingssamenwerking, en ik roep u op ze te steunen.

Keppelhoff-Wiechert (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, geachte commissaris, allereerst wil ik collega Khanbhai hartelijk danken voor zijn initiatiefverslag. Als lid van de ACS-delegatie van het Europees Parlement houdt deze thematiek mij al jaren bezig. Duurzaam landbouwbeleid, landbouwhervorming en plattelandsontwikkeling vormen een belangrijke politieke uitdaging met betrekking tot de zelfstandigheid van de ontwikkelingslanden. Waarom heeft onze uitgebreide financiële steun geen grotere verbetering gebracht in de omstandigheden in de armste landen? Ik vraag me voortdurend af: Wat doet Europa verkeerd? Wat doen de rijke landen verkeerd? Maar ook: Wat hebben de arme landen te winnen als ze zichzelf meer inzetten? Naar mijn mening moeten we deze kwesties veel voortvarender aanpakken, want - zo blijkt ook uit concrete voorbeelden - de wereldbevolking zal dit onrecht niet langer accepteren. Dankzij onze politieke betrokkenheid bij het Europese landbouwbeleid weten wij maar al te goed dat het gemeenschappelijk landbouwbeleid van de Europese Gemeenschap regelmatig scherp wordt bekritiseerd vanwege het effect ervan op de landbouw van de armste landen, zoals we ook vanavond in dit debat weer hebben gezien.
Naar mijn mening is het echter wel zo dat die kritiek vaak een tikje te gemakkelijk is, want het is een misverstand dat een grotere openstelling van de handel per se leidt tot een betere voedselvoorziening in de ontwikkelingslanden. Het is al vaker gezegd: de EU is nu al de grootste importeur van voedingsmiddelen ter wereld, en dat betekent dat de landbouwproblematiek van de grote meerderheid van de ontwikkelingslanden niet alleen kan worden opgelost door meer handel en deregulering van de landbouw. Het is zelfs verkeerd - en dit wil ik ook mevrouw Kinnock op het hart drukken - om algehele liberalisatie te bevorderen door de nationale quota in de ontwikkelingslanden los te laten. Dat zou slechts leiden tot een keiharde concurrentievervalsing die de kleine boeren zonder meer de kop zou kosten.
Tot slot wil ik een drietal zaken vermelden: de productie in de ontwikkelingslanden dient te worden aangewend voor autonome voedselvoorziening en voor de export na reorganisatie van het landeigendom, er moet meer werkgelegenheid komen, er moet een duurzaam beheer van natuurlijke rijkdommen komen. En we moeten nieuwe wegen zoeken en gaan bewandelen.

Wallström
Mijnheer de Voorzitter, wij kunnen wel de hele avond door blijven discussiëren over plattelandsontwikkeling, landbouwsubsidies, gelijke kansen voor vrouwen en mannen, landhervorming, meer officiële ontwikkelingshulp (ODA) in het kader van de plattelandsontwikkeling, enzovoort, maar ik weet zeker dat dit niet uw bedoeling is, ook al verdienen deze serieuze vraagstukken zeker onze volle aandacht. De discussie zal echter ook na deze vergadering doorgaan. Wij hebben deze bijzonder gevoelige en belangrijke vraagstukken nog slechts terloops aangeroerd. Zoals uit de evaluatie blijkt, gaat het met de landbouwhervorming de goede kant op. Op de lange termijn zal dat echter zeker niet voldoende zijn.
Ik was heel gelukkig met het feit dat tijdens de Wereldtop over duurzame ontwikkeling in Johannesburg de armoedebestrijding zoveel aandacht kreeg. Dat zal een steun zijn bij onze toekomstige discussies. Dit verslag levert een waardevolle bijdrage voor de uitvoeringsfase en voor het vervolg van de Top. Dat geldt ook voor de mededeling over de plattelandsontwikkeling die mijn collega, de heer Nielson, heeft ingediend. Ik dank u voor dit zeer belangrijke en interessante debat.

De Voorzitter.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.30 uur plaats.
SCHRIFTELIJKE VERKLARING (ARTIKEL 120)

Piétrasanta (Verts/ALE)
De subsidies aan de grootschalige Europese landbouw vormen niet alleen een handicap voor onze eigen kleinschalige landbouw, maar ook voor de kleinschalige landbouw in ontwikkelingslanden. Deze zijn immers niet toegerust om een dergelijke concurrentie het hoofd te bieden.
Het gemeenschappelijk landbouwbeleid moet op dit punt herzien worden. Er moeten maatregelen komen om deze landen in staat te stellen een concurrerende landbouw te ontwikkelen met concurrerende productiekosten en een concurrerende productkwaliteit. We moeten er dus voor waken dat de landbouw het milieu aantast, omdat anders de landbouwgronden achteruitgaan door intensieve teelten, intensief gebruik van kunstmest en pesticiden en vervuiling van landbouwproducten met ggo's. Dit zal ons in staat stellen een gezonde en biologisch verantwoorde productie gaande te houden. Met name door samenwerking met het gemeenschappelijk onderzoekscentrum zullen we bijzondere aandacht aan dit soort kwesties kunnen besteden.
Waterbeheer en rationeel waterverbruik zijn eveneens van het grootste belang voor deze landen. De programma's SMAP, MEDA en alle andere samenwerkingsprogramma's van de Europese Unie met derde landen kunnen eveneens in die zin worden ontwikkeld.

De Voorzitter.
Aan de orde is de verklaring van de Commissie over de twaalfde vergadering van de Conferentie der Partijen bij de Overeenkomst inzake de internationale handel in bedreigde in het wild levende dier- en plantensoorten (CITES).

Wallström
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, omdat de Europese Unie een van de grootste afzetmarkten is voor bedreigde diersoorten en hun producten, hebben wij een speciale verantwoordelijkheid om duurzame handel te garanderen in deze diersoorten. Daarnaast moeten wij de ontwikkelingslanden helpen effectieve strategieën te ontwikkelen voor de bescherming van wilde diersoorten.
Zoals u weet heeft de Commissie in september richtsnoeren voor de Gemeenschap voorgesteld voor de conferentie in Santiago. Ons voorstel was gebaseerd op respect voor de wetenschappelijke criteria die bepalen in welke bijlage van CITES de verschillende diersoorten worden opgenomen. Onder deze criteria valt ook het voorzorgsbeginsel.
Ik merk met tevredenheid op dat het standpunt van de Commissie zich nauwelijks onderscheidt van de standpunten van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbeleid. De Commissie neemt de aanbevelingen over wat betreft de walvissen, de zoetwaterschildpadden, de zeeschildpadden en de zeepaardjes. Ik ben ook blij dat de parlementaire commissie heeft besloten een aanbeveling te doen voor de ratificatie van het amendement van Gabarone, dat de Gemeenschap de mogelijkheid biedt een verdragsluitende partij te zijn in CITES.
De Commissie steunt de opneming van commerciële vissoorten in de bijlagen als zij aan de betreffende criteria voldoen en als hun beheer op internationaal niveau elders niet voldoende is gereguleerd. Met het oog hierop wil ik mij aansluiten bij uw steun aan de opneming van de reuzenhaai en de walvishaai in bijlage II van CITES.
Hetzelfde beginsel ligt ten grondslag aan het standpunt van de Commissie over het voorstel om diersoorten zoals de Patagonische en Antarctische ijsheek op te nemen in Bijlage II. Ik realiseer me dat er belangrijke biologische redenen zijn voor dit voorstel. Tegelijkertijd ben ik mij er van bewust dat het gebruik van deze diersoorten momenteel wordt gereguleerd door de Commissie voor de instandhouding van de levende rijkdommen in de Antarctische wateren (CCAMLR), waarvan de Gemeenschap lid is. Hoewel deze slechts een beperkt aantal leden behelst, bevat het documentatieplan van de CCAMLR met betrekking tot de visvangsten bepalingen die veel overeenkomsten vertonen met de bepalingen in CITES. Ik ben van mening dat de invoering van de CITES-lijst gesteund moet worden als zij de uitvoering van dit plan kan bevorderen en andere landen kan stimuleren dit ook te doen. De Commissie is echter van mening dat de huidige formulering van het voorstel dit doel niet dichterbij zal brengen. Ik hoop dat men het tijdens de conferentie eens kan worden over de amendementen die het voorstel effectiever maken.
Ik kan ook bevestigen dat de Commissie tegen een hervatting van de commerciële handel in ivoor is zolang niet duidelijk is aangetoond dat deze handel niet leidt tot meer stroperij of een negatief effect op de olifantenpopulatie. Tot dusver biedt de bewijsvoering op dit gebied geen mogelijkheid om conclusies te trekken. Daarom is het zinvol een werkwijze te kiezen die gebaseerd is op het voorzorgsbeginsel.
Wij moeten echter onderscheid maken tussen commerciële handel in ivoor en de vraag op welke CITES-lijst olifanten thuishoren. Wij kunnen niet voorbijgaan aan het feit dat er in zuidelijk Afrika een groot aantal Afrikaanse olifanten is, waarvan de populatie momenteel wordt behelsd door Bijlage II. Deze populaties worden goed beheerd en nemen toe. Daarom is het voorstel van Kenia en India om alle populaties van de Afrikaanse olifant op te nemen in bijlage I niet gerechtvaardigd in het licht van de relevante wetenschappelijke criteria die in CITES zijn vastgelegd. In plaats van het conflict nieuw leven inblazen, kan de Unie naar mijn mening beter oplossingen proberen te zoeken die bijdragen aan het behoud van de olifant in zijn hele verspreidingsgebied en door alle landen in dat gebied worden gesteund.

Tot slot, mijnheer de Voorzitter, wil ik het Europees Parlement meedelen dat er naast de punten die u aan de orde heeft gesteld in uw resolutie een groot aantal andere voorstellen is voorgelegd aan de organisatoren van de conferentie. Die voorstellen zullen positieve gevolgen hebben voor het behoud van de diersoorten en hebben de steun van de Commissie. Dit betreft onder meer een voorstel om echt mahoniehout op te nemen op de lijst in Bijlage II en voorstellen voor verbetering van de werkwijzen van CITES.

Corbey (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, bescherming van biodiversiteit is een van de belangrijkste maar ook een van de moeilijkste opgaven. Telkens weer komen we in een situatie terecht waarin blijkt dat het hier en nu even niet goed uitkomt om voor biodiversiteit te kiezen. Telkens weer zijn er goede redenen om hier en nu af te zien van strenge en duidelijke maatregelen om bedreigde diersoorten te beschermen. En dat is ook nu het geval. Ik beperk me nu even tot de Afrikaanse olifanten.
Ik denk dat er goede redenen zijn om de handel in ivoor niet volledig te verbieden. Ten eerste voldoet de Afrikaanse olifant volgens wetenschappelijke adviezen gewoon niet aan de criteria, de populatie groeit en is gezond. Ten tweede ben ik er niet van overtuigd dat een totaal verbod ertoe leidt dat het stropen ophoudt. Een verbod kan juist de illegale handel aanwakkeren en de prijs opdrijven. Daarmee is geen olifant gebaat. Ten derde stuit de vernietiging van ivoor op heel wat weerzin. Vernietiging druist in tegen alle ideeën van duurzaam gebruik. Waarom zou een natuurlijk, gewaardeerd en waardevol materiaal als ivoor vernietigd moeten worden?
Tenslotte ben ik er van overtuigd dat bescherming niet werkt zonder verbintenissen van lokale autoriteiten en lokale bevolking. Vanuit onze ivoren toren hier in Straatsburg kunnen wij proberen anderen de wet voor te schrijven. Vanuit onze ivoren kansel kunnen wij de moraal prediken, maar we moeten ons wel realiseren dat het zo niet werkt.
Vijf landen in zuidelijk Afrika hebben andere plannen gepresenteerd. Zij hebben ervaringen opgedaan en hebben ook succes gehad. We zouden hun argumenten in ieder geval serieus kunnen nemen. Natuurbescherming is niet iets dat de internationale gemeenschap kan opleggen en dat zouden we ook niet moeten willen. Er zijn dus goede redenen om de Afrikaanse olifant morgen niet naar Bijlage I te verplaatsen. Er zijn echter ook goede redenen om dat wel te doen, en dat is een politiek signaal geven. Het signaal dat het Europees Parlement bescherming van biodiversiteit serieus neemt. Dat het Europees Parlement zich nu ook verplicht om binnen de Europese Unie alles op alles te zetten om biodiversiteit te behouden.
Kortom, ik kan met heel veel moeite instemmen met deze resolutie, maar er hoort wat mij betreft ook een politieke belofte bij. De belofte dat we ook zelf werk moeten maken van biodiversiteit. Dat we ons moeten inspannen om een oplossing te vinden die ook voor de Afrikaanse bevolkingen werkt.

de Roo (Verts/ALE).
Ook ik wil het over de olifanten hebben. Vijf landen in zuidelijk Afrika willen hun voorraden ivoor verkopen. Dat zou zeer verkeerd zijn. Op de vorige Cites-conferenties is besloten de olifant niet langer te beschermen. Helaas gebeurde dat met instemming van de Commissie, met de meerderheid van de vijftien EU-regeringen, maar tegen de wil van het Europees Parlement. Dat is desastreus gebleken. Illegaal stropen van de olifant vindt nu op grotere schaal plaats, ook in zuidelijk Afrika. De Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbeleid stelt unaniem voor om de olifanten weer volledig te beschermen. De Commissie moet af van haar laffe, halfslachtige positie.
MIKE (monitoring of illegal killing of elephants) werkt niet. Laten we met Europees geld - tien à vijftien miljoen EUR is genoeg - de ivoorvoorraden van zuidelijk Afrika opkopen en vernietigen en als de meerderheid van de Europese regeringen dat niet wil, dan moeten de NGO's maar geld gaan inzamelen om de uitverkoop van de olifanten te stoppen. Er zijn nog slechts 10.000 olifanten in Azië en 300.000 olifanten in Afrika. In 1981, twintig jaar geleden, waren er nog 1.500.000 olifanten. Wie beweert dat het goed gaat met de olifant heeft het eenvoudig mis. Afschieten van olifanten doe je niet, dat is onbeschaafd. Ik ben benieuwd om te zien wie morgen voor het afschieten stemt.

Sandbæk (EDD).
Mijnheer de Voorzitter, ik denk dat wij het er hier allemaal wel over eens zijn dat er geen handel in ivoor zou mogen plaatsvinden. Dat laat echter onverlet dat de olifanten in zuidelijk Afrika niet mogen worden teruggeplaatst naar Bijlage I.
Ik weet niet of u de brief hebt gezien die wij deze week van de Europese deskundigengroep voor duurzaam gebruik hebben ontvangen. Die brief herinnert ons eraan dat een dergelijk besluit rechtstreeks zou indruisen tegen de wetenschappelijke adviezen die de IUCN, de officiële adviseurs voor de CITES-conferentie inzake voorstellen voor het op de lijst plaatsen van bedreigde plant- en diersoorten, aan de betrokken partijen heeft gegeven.
In dit advies wordt erop gewezen dat de olifantenpopulaties in de genoemde landen in zuidelijk Afrika niet voldoen aan de criteria voor Bijlage I, maar wel aan die voor Bijlage II. Wetenschappelijk gezien hebben wij dan ook geen enkele reden om ze te verplaatsen. En als wij de populaties in stand willen houden, moeten wij dat ook niet doen. Het is immers volstrekt duidelijk dat het gebruik van duurzame natuurlijke hulpbronnen in de vorm van in het wild levende dieren - en de olifantenpopulaties in zuidelijk Afrika zijn inderdaad duurzaam - een belangrijk instrument is voor de natuurbescherming. De sociale en economische voordelen die het gebruik van deze hulpbronnen oplevert, vormen voor de mensen daar een belangrijke stimulans om ze te beschermen.
In de huidige situatie zouden wij met terugplaatsing in Bijlage I een verkeerd signaal afgeven aan de landen met een kleine olifantenpopulatie. De boodschap aan hen zou zijn dat hun pogingen om te investeren in het behoud van hun olifanten hun uiteindelijk niets zullen opleveren. Zij geven hun geld dan weg om olifanten te beschermen, in plaats van het te besteden aan de bouw van scholen of ziekenhuizen. Zo worden de landen met kleine olifantenpopulaties niet bepaald gestimuleerd om die olifanten te beschermen.
Het is jammer dat er niet meer van u aanwezig waren bij de presentatie van de minister van Natuur en Toerisme van Botswana. Zij vertelde dat de mensen in Botswana van hun olifanten houden. Zij willen die olifanten behouden en dat kan het beste als die olifanten in Bijlage II blijven staan.

Miguélez Ramos (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, ik wil het hebben over paragraaf 3 van deze ontwerpresolutie, om precies te zijn over de soort die de wetenschappelijke naam Dissostichus draagt maar algemeen bekend staat als de Antarctische of Patagonische ijsheek. Dissostichus heeft aanzienlijke handelswaarde (hij wordt 'zwart goud? genoemd) en zijn bestand is bijzonder kwetsbaar.
De Visserijcommissie, waarvan ik lid ben, is bezig met de opstelling van drie verslagen over deze hulpbron; ik ben de rapporteur van het verslag over de opzet van een systeem voor vangstdocumentatie.
Ik wil hier vandaag voor deze Vergadering de keus bepleiten om deze soorten niet op te nemen in de lijst van CITES, en wel om de volgende redenen: we mogen niet vergeten dat er reeds een internationale organisatie bestaat - de Conventie voor de instandhouding van de levende rijkdommen in de Antarctische Wateren, ofwel CCAMLR - die zich sinds twintig jaar met succes bezighoudt met het behoud van deze en andere soorten in de Zuidelijke IJszee. De Gemeenschap is contracterende partij van die Conventie.
Het voorstel om Dissostichus op te nemen in CITES is niet van ons afkomstig maar van Australië. Noch wij noch - voor zover ik weet - de Commissie zijn hiertegen gekant, maar het lijkt ons zinniger als de CCAMLR daar zelf toe besluit op haar jaarvergadering, die deze en volgende week wordt gehouden in Chili, en waarbij het Europees Parlement zal worden vertegenwoordigd door de heer Stevenson, de voorzitter van de Visserijcommissie.
Na zware onderhandelingen is de CCAMLR er thans in geslaagd om Canada en Mauritius als geassocieerde leden op te nemen. Canada is naast de Verenigde Staten de voornaamste bestemming van Dissostichus, en Mauritius is een belangrijke doorvoerplaats. Door de toetreding van Mauritius tot de CCAMLR krijgt deze internationale organisatie de controle over 98% van de wereldhandel in Dissostichus. In onze ogen zou CITES een aanvullende bijdrage kunnen leveren aan de CCAMLR. Voorzichtigheid is echter geboden, want als we met ons besluit vooruitlopen op de natuurlijke gang van zaken zouden we ongewild een tegenovergesteld effect kunnen bereiken. We zouden een organisatie verzwakken die in de loop van haar langdurige bestaan haar verdiensten ten behoeve van het maritieme milieu in Antarctica ruimschoots heeft bewezen.
Het is zaak krachten te bundelen in plaats van ze op te splitsen, en onze aanwezigheid in de multilaterale visserijorganisaties te versterken. Dat is immers de enige manier om de uitdagingen aan te kunnen gaan waarvoor we ons op wereldschaal gesteld zien indien we bepaalde vissoorten willen behouden.

Isler Béguin (Verts/ALE).
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, zoals u en mijn collega's al hebben opgemerkt, zal de olifant opnieuw onderwerp van gesprek zijn op de komende CITES-conferentie. India en Kenia hebben verzocht de Afrikaanse olifant weer in Bijlage I op te nemen, maar zal dit volstaan om het tragische uitsterven van deze soort in sommige Afrikaanse landen te voorkomen, ook al neemt in andere landen het aantal olifanten weer toe? De meningen zijn verdeeld.
MIKE is een tot in de puntjes verzorgd stelsel, maar het heeft geen soelaas gebracht en zal dit volgens vele specialisten ook in de toekomst niet doen. Desalniettemin heeft het aanzienlijke financiële middelen opgeslorpt, middelen die beter hadden kunnen worden ingezet voor de bestrijding van stroperij of de opleiding van wildbewakers.
Olifanten worden gestroopt vanwege hun ivoor en hun verspreidingsgebied is aanzienlijk gewijzigd en ingekrompen. Als de verkoop van ivoor opnieuw zou worden toegestaan, hoe nauwkeurig omschreven en beperkend de voorwaarden ook, bestaat het risico dat de stroperij heropleeft en dat de olifant uiteindelijk zal uitsterven in een aantal Afrikaanse landen. De Europese Unie moet daarom elke hervatting van de handel in ivoor klaar en duidelijk van de hand wijzen.
Tegelijkertijd vraag ik mij af of het aan ons is om de les te lezen aan landen die een redelijke belasting heffen op hun fauna. Zelf zijn we, in Frankrijk bijvoorbeeld, niet eens in staat een handvol beren in de Pyreneeën of wolven in de Alpen voor uitsterven te behoeden.
Bij wijze van vergelijking mogen we Cuba lof toezwaaien voor het feit dat het zijn aanvraag voor de exploitatie van schildpadden heeft ingetrokken. De Europese Unie is het aan zichzelf verplicht de aanvraag te weigeren die in naam van de Caymaneilanden is ingediend om groene schildpadden in gevangenschap te mogen kweken. Goedkeuring zou immers de illegale handel in deze soort kunnen doen opleven. Willen we de broodnodige biodiversiteit op onze planeet handhaven, dan kunnen we niet anders dan rigoureuze en compromisloze maatregelen nemen die geen enkel achterdeurtje meer openlaten voor welke smokkelaar dan ook. Daarbij moeten we de plaatselijke bevolking de ruimte laten op duurzame wijze haar natuurlijke rijkdommen, inclusief fauna, te exploiteren, ook al lijkt het alsof we daarvoor soms water en vuur moeten verzoenen.

Wallström
Mijnheer de Voorzitter, ik wil graag afsluiten met twee korte opmerkingen over olifanten en over de ijsheek. Ten eerste wil ik u geruststellen dat de Commissie zich blijft verzetten tegen iedere maatregel die kan leiden tot een toename van het illegaal doden van olifanten. Ik heb al gezegd dat wij er niets voor voelen om de commerciële ivoorhandel weer toe te staan zolang niet kan worden aangetoond dat dit niet zal leiden tot een toename van de stroperij.
Tegelijkertijd erken ik dat een aantal landen in zuidelijk Afrika heeft bewezen uitstekend in staat te zijn om hun olifantenpopulaties te beheren. Het is heel begrijpelijk dat deze landen soms het gevoel krijgen dat zij voor hun inspanningen worden gestraft in plaats van beloond. Als aan hun zorgen niet wordt tegemoetgekomen, bestaat er een reëel gevaar dat deze landen niet langer de steun van hun bevolking zullen krijgen voor de bescherming van de olifant en voor CITES in het algemeen. Wij moeten maatregelen zoals de voorgestelde strengere classificatie voor olifanten in CITES vermijden. Die zullen immers de discussie alleen maar op de spits drijven, zonder dat dit tot extra bescherming van deze dieren leidt.
Wat de ijsheek betreft, moeten wij de bevoegdheid van de Conventie voor de instandhouding van de levende rijkdommen in de Antarctische wateren (CCAMLR) en andere visserijorganisaties respecteren. Tegelijkertijd moeten wij ons positief opstellen ten opzichte van ieder voorstel dat kan leiden tot betere bescherming van op commerciële basis gevangen vissoorten. Indien plaatsing van de ijsheek op de CITES-lijst het huidige beheer van deze soort onder de CCAMLR zou kunnen versterken en aanvullen, kunt u er van op aan dat zowel ik als de Commissie ons daar sterk voor zullen maken.

De Voorzitter.
Ter afsluiting van dit debat wil u mededelen dat ik overeenkomstig artikel 37, lid 2 van het Reglement ontwerpresolutie B5-0527/2002 heb ontvangen namens de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbeleid.
De stemming vindt morgen om 11.30 uur plaats.

De Voorzitter.
Aan de orde is de gecombineerde behandeling van de volgende twee verslagen van de heer Blokland, namens de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbeleid:
(A5-0291/2002), over het voorstel voor een verordening van de Raad betreffende de in- en uitvoer van gevaarlijke chemische stoffen (COM(2001) 803 - C5-0320/2002 - 2002/0026(CNS)),
(A5-0290/2002), over het voorstel voor een besluit van de Raad inzake de sluiting namens de Europese Gemeenschap van het Verdrag van Rotterdam inzake de procedure met betrekking tot voorafgaande geïnformeerde toestemming ten aanzien van bepaalde gevaarlijke chemische stoffen en pesticiden in de internationale handel (COM(2001) 802 - C5-0095/2002 - 2002/0030(CNS)).

Wallström
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, u heeft twee voorstellen van de Commissie voor u liggen betreffende het Verdrag van Rotterdam inzake de procedure met betrekking tot voorafgaande geïnformeerde toestemming (PIC-procedure) ten aanzien van bepaalde gevaarlijke chemische stoffen en pesticiden in de internationale handel. Het ene gaat over een besluit om namens de Europese Gemeenschap dit verdrag te ratificeren, het andere over de verordening die nodig is om het verdrag uit te voeren in de Unie. Het besluit tot ratificatie behoeft nauwelijks verdere uitleg.
Het voorstel van de Commissie voor een uitvoeringsverordening weerspiegelt het standpunt van de Commissie en de lidstaten dat de bepalingen meer moeten inhouden dan alleen een integratie van het verdrag, dat immers het resultaat was van een compromis tussen de onderhandelingspartners. De Unie heeft in bepaalde opzichten strengere bepalingen geëist, maar heeft hiervoor geen gehoor gevonden.
De Commissie vindt de voorstellen goed doorwrocht en denkt dat zij de Unie zullen helpen bij de verwezenlijking van haar doel om de gezondheid van de mens en het milieu in de invoerlanden - met name de ontwikkelingslanden - beter te beschermen tegen gevaarlijke chemicaliën zonder een soepele uitvoering van het verdrag in de weg te staan.
De Commissie is blij met de steun die de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbeleid heeft gegeven aan de voorstellen. Zij wil dat de Gemeenschap het verdrag in een vroeg stadium ratificeert, in overeenstemming met de gedachte achter de conclusies van de Top van Johannesburg. De Commissie hoopt daarom dat zij zo snel mogelijk een overeenkomst kan bereiken over de uitvoeringsverordening, die naar haar mening een voorwaarde is voor de voortzetting van het ratificatiewerk. In dit verband wil de Commissie de inspanningen noemen die de Raad en het Parlement hebben geleverd om de behandeling van de voorstellen te bespoedigen, en met name de compromissen die bereikt zijn als basis voor een eventuele overeenkomst tussen de Raad en het Parlement tijdens de eerste behandeling van het voorstel voor een uitvoeringsverordening.
Tot slot wil ik rapporteur Blokland hartelijk bedanken, iets waar ik eigenlijk mee had moeten beginnen.

Blokland (EDD)
Voorzitter, het gebeurt niet vaak dat ik 10 minuten spreektijd krijg maar ik hoop ze niet alle nodig te hebben. Voor ons, mijnheer de Voorzitter, liggen twee verslagen inzake de import en export van chemische stoffen.
Het eerste verslag beoogt het goedkeuren van het Verdrag van Rotterdam ten aanzien van bepaalde gevaarlijke chemische stoffen en pesticiden in de internationale handel. Ik stel voor om dit zo snel mogelijk te doen, aangezien het verdrag eerder in werking kan treden op het moment dat voldoende partijen het hebben geratificeerd.
In het verdrag gaat het vooral om de volgende drie hoofdpunten:
Allereerst kunnen partijen bij het verdrag alleen de chemische stoffen die in de bijlage zijn opgenomen, exporteren naar een andere verdragspartij als zij hiervoor vooraf toestemming hebben gekregen van het importerende land. Dit wordt de PIC-procedure genoemd: Prior Informed Consent.
Ten tweede kunnen nieuwe stoffen toegevoegd worden aan de bijlage waarvoor de PIC-procedure geldt.
Ten derde: in het geval dat een partij verboden of strikt gereguleerde chemische stoffen exporteert, dient deze partij informatie te geven aan de importerende partij. Bovendien dienen alle stoffen uit de bijlage waarvoor de PIC-procedure geldt, geëtiketteerd te worden.
Deze zaken zijn min of meer al geregeld in een verordening uit 1992. Bovendien is de chemische industrie in april van dit jaar al begonnen met een vrijwillige implementatie van het verdrag van Rotterdam. Er is dus geen enkele aanleiding meer om langer te wachten met de ratificatie van het verdrag.
Het tweede verslag beoogt de implementatie van het Verdrag van Rotterdam door middel van een verordening. Deze verordening gaat op een aantal punten verder dan het Verdrag van Rotterdam. Het is wat strikter, duidelijker en breder geworden en dit kan als een verbetering van de wetgeving worden gezien. Tevens wordt er meer gedaan voor de informatie aan derde landen, vooral ontwikkelingslanden.
Een moeilijker punt is dat in het oorspronkelijke voorstel van de Commissie, die Commissie zichzelf een monopolie wilde geven in de procedures. Dat is niet verstandig aangezien niet in alle lidstaten dezelfde wetgeving geldt voor chemische stoffen. Ik doel dan met name op pesticiden en biociden. Zoals u weet zal het nog wel vijf tot tien jaar duren voordat we hiervoor communautaire wetgeving hebben. Bovendien is het mogelijk dat ook na deze periode lidstaten gebruik zullen maken van uitzonderingsregelingen. Het is daarom goed om in deze verordening ruimte voor de lidstaten te laten.
In de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbeleid zijn 15 amendementen aangenomen. De rechtsgrondslag van de verordening is gewijzigd van interne markt naar milieu. Dit betekent medebeslissing voor het Europees Parlement. Tevens is er meer vrijheid voor individuele lidstaten gecreëerd, zodat individuele lidstaten verdergaande maatregelen kunnen treffen. Dit uit zich onder andere in het feit dat individuele lidstaten ook voorstellen mogen doen om nieuwe stoffen toe te voegen aan de lijst waarvoor voorafgaande geïnformeerde toestemming geldt. Het is namelijk zo dat er nog steeds een groep stoffen is waarvoor nog geen geharmoniseerde Europese wetgeving bestaat, zoals de bestrijdingsmiddelen.
Een andere verbeterpunt is dat de lijsten van gevaarlijke stoffen minimaal elk jaar bijgewerkt dienen te worden. Zeer belangrijk is dat de persistente organische stoffen zijn toegevoegd aan deze verordening. De afspraken die in het kader van het Verdrag van Stockholm zijn gemaakt, zijn in de lijst van verboden stoffen opgenomen.
Omdat bleek dat de Raad een vergelijkbare visie had als de Commissie milieubeheer heb ik als rapporteur geprobeerd om het wetgevingsproces in de eerste lezing af te ronden. Hiervoor heb ik het mandaat gekregen van de fracties. De onderhandelingen hierover zijn naar tevredenheid verlopen. De Raad heeft de meeste amendementen van de Commissie milieubeheer overgenomen. Daarnaast waren de veelal technische aanpassingen van Raad goed in te passen. Om deze reden zijn er 42 nieuwe amendementen gemaakt, die door de meeste fracties zijn ondertekend. De Raad heeft een brief gezonden waarin wordt toegezegd dat als het Europees Parlement het volledige compromispakket accepteert, de Raad het gemeenschappelijk standpunt overeenkomstig zal vaststellen. Dit betekent dus dat we in de eerste lezing al kunnen afronden, een aanzienlijke tijdwinst dus van zeker een jaar. Ik ben erg blij van mevrouw Wallström te vernemen dat ook de Europese Commissie daar van harte mee kan instemmen.
Speciale aandacht wil ik vragen voor amendement 22. Inzake het toepassingsgebied is er met de Raad overeengekomen dat de regels in elk geval gelden boven een hoeveelheid van 10 kg. Dit zal de werkbaarheid en controleerbaarheid in de praktijk zeer ten goede komen. Dit is ook onderdeel van het totale pakket.
Mijnheer de Voorzitter, het voorliggende compromis-pakket is een zeer bevredigend resultaat dat ik het Parlement van harte aanbeveel. De stemlijst bevat 4 blokken. Blok 1 bevat de compromisamendementen met de Raad. Als blok 1 is aangenomen vervalt blok 2. Blok 3 bevat de amendementen van de Commissie milieubeheer die door de Raad zijn overgenomen, daar moeten we dus vóór stemmen. Ten slotte bevat blok 4 3 amendementen die door het Parlement moeten worden verworpen, gelet op het totale compromis.
Tenslotte, wil ik de schaduwrapporteurs, de Commissie juridische zaken en interne markt en het Deense voorzitterschap van harte bedanken voor de goede constructieve samenwerking.

Redondo Jiménez (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, voor ons liggen twee voorstellen: een voorstel voor een besluit van de Raad en een voorstel voor een verordening van de Raad, beide betreffende de handel in en de in- en uitvoer van gevaarlijke chemische stoffen.
In het voorstel voor een besluit wordt verzocht om een zo snel mogelijke ratificatie van het Verdrag van Rotterdam, dat in de eerste plaats beoogt de internationale handel in gevaarlijke chemische stoffen aan regels te binden. Dit verdrag beoogt in de opvatting van dit Parlement echter ook de gezondheid van de mens en het milieu te beschermen, en het is hoog tijd dat hiervoor regels komen. Daarom hebben wij verzocht om wijziging van de rechtsgrondslag, in die zin dat artikel 133 van het EG-Verdrag waarin het handelsbeleid wordt geregeld, wordt vervangen door artikel 175 overeenkomstig de medebeslissingsprocedure.
In het voorstel voor een verordening, dat uitvoerig en bijzonder strikt is, wordt de intercommunautaire handel in pesticiden aan zeer strikte regels gebonden. Waar wij voor pleiten, is een zekere flexibiliteit. Zoals de heer Blokland al zei, zijn wij na uitvoerig overleg tussen alle fracties tot een belangrijk akkoord gekomen om ervoor te zorgen dat die pakketten amendementen na wijziging van de rechtsgrondslag zowel door de Commissie als door de Raad goedgekeurd en overgenomen kunnen worden, zodat het Parlement in een eerste lezing zijn definitieve standpunt kan bepalen en tot een conclusie kan komen waarin iedereen zich vinden kan.
Zoals ook werd opgemerkt door de heer Blokland, kennen de diverse landen verschillende regelingen inzake pesticiden, en mevrouw de commissaris weet heel goed dat die regels gelijk zullen worden getrokken, maar niet binnen een termijn van tenminste vijf à tien jaar.
De regelgeving inzake pesticiden en het onderzoek naar hun gelijkschakeling hebben een grote achterstand opgelopen, want van de achthonderd actieve stoffen waarvoor regels moeten komen, zijn er inmiddels nog geen honderd geanalyseerd. We kunnen dus aannemen dat dit dossier vertraging zal oplopen.
De door ons goed te keuren verordening, betreffende de procedure van voorafgaande geïnformeerde instemming, is van groot belang, omdat de ontvangende partij hierdoor in kennis wordt gesteld van wat haar naderhand door de verzendende partij zal worden toegestuurd. Dit zal niet alleen van toepassing zijn op de lidstaten van de Europese Unie maar ook op landen die geen lid zijn, waarvoor dezelfde vereisten moeten gelden.
Ik verzoek de leden van het Parlement om hun steun voor het verslag in zijn huidige vorm, inclusief de stemlijst zoals voorgesteld door de heer Blokland, die ik van harte gelukwens omdat hij een indrukwekkend stuk heeft opgesteld over een bijzonder omstreden en gecompliceerd onderwerp van uitgesproken wetenschappelijke aard.

Bowe (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, er hoeft niet zo heel veel meer gezegd te worden, want het meeste is immers al door de heer Blokland gezegd. Om te beginnen sluit ik mij graag aan bij de laatste spreker. Dit is een goed verslag en de rapporteurs hebben er bijzonder hard aan gewerkt.
Het liefst zouden wij zien dat dit verslag in eerste lezing wordt aangenomen, al is het nog niet helemaal zeker of dit ook gebeurt. Naar ons oordeel vormen de amendementen in het algemeen een goede aanvulling op de tekst. Wij zijn wel enigszins bezorgd over de voorstellen om ook de lidstaten de mogelijkheid te geven chemische stoffen te laten opnemen in de PIC-procedure. Als dat inderdaad doorgaat, moet er naar ons oordeel eerst goed met alle betrokkenen worden overlegd.
Wij zitten dringend op deze maatregel te wachten. De volksgezondheid en het milieu, zowel binnen als buiten de Europese Unie, zullen er zeker baat bij hebben. Wij vinden het heel belangrijk dat deze maatregel zo snel mogelijk wordt ingevoerd en wij zullen dan ook verreweg de meeste amendementen steunen en bij de stemming van morgen het advies van de rapporteur volgen. Wij willen dat er zo snel mogelijk een oplossing komt. Er moeten meer van dergelijke internationale overeenkomsten komen en daarbij is snelheid geboden. In het verleden heeft de tenuitvoerlegging van wetten op het gebied van chemische stoffen vaak veel te lang geduurd.

Schörling (Verts/ALE).
Mijnheer de Voorzitter, commissaris, dames en heren, ik ben erg blij met dit compromis. Het betekent dat we tijdens de eerste lezing ook een compromis met de Raad kunnen bereiken. Ik wil rapporteur Blokland, het Deense voorzitterschap en de Commissie bedanken voor hun inspanningen om een goede en aanvaardbare oplossing te vinden voor ons allemaal, ook al zijn niet al onze amendementen aangenomen.
De intenties van het Verdrag van Rotterdam zijn belangrijk en het moet zo snel mogelijk geratificeerd worden. Het gaat per slot van rekening over handel in zeer gevaarlijke chemicaliën. Ook vind ik dat de Commissie zeer goed werk heeft geleverd toen zij dit voorstel voor een verordening indiende, dat ertoe moet leiden dat de huidige wetgeving voor gevaarlijke chemicaliën en pesticiden wordt vervangen door de bepalingen van het Verdrag van Rotterdam. Het voorstel is verregaander dan het verdrag, bijvoorbeeld omdat wordt voorgesteld dat ook de procedure voor kennisgeving van export uitgebreid moet worden met producten die chemicaliën in een niet gereageerde vorm bevatten en dat de uitvoer van bepaalde chemicaliën volledig verboden moet worden. Daarom ben ik zeer tevreden met het voorstel.
Het doel van al dit werk en het verdrag is een betere controle van de handel in gevaarlijke chemicaliën en meer gezamenlijke verantwoordelijkheid voor invoerende en uitvoerende landen. De bescherming van de gezondheid van de mens en het milieu is in het geding. Daarom is het mijns inziens ook billijk en correct dat de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbeleid samen met de Commissie juridische zaken en interne markt de rechtsgrondslag heeft gewijzigd van artikel 133 in artikel 175. Dit betekent immers dat het Europees Parlement medebeslissingsbevoegdheid krijgt zorgt er tegelijkertijd voor dat de lidstaten strengere regels kunnen hanteren. Daarom hoop ik oprecht dat wij morgen brede steun, wellicht zelfs unanieme steun krijgen voor dit verslag. Ik vind dat wij alle reden hebben om onszelf geluk te wensen.

Korhola (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, de onderhavige wetgevingsvoorstellen in het kader van het Verdrag van Rotterdam zijn een belangrijke stap in de richting van de bescherming van de volksgezondheid en het milieu in alle landen tegen de mogelijke gevaren van de handel in gevaarlijke chemische stoffen en pesticiden. Onze rapporteur, de heer Blokland, verdient onze dank voor het feit dat hij, zoals altijd, nauwkeurig en goed werk heeft gedaan.
Het doel van het verdrag is het vergroten van de gedeelde verantwoordelijkheid en de samenwerking tussen de partijen in de internationale handel in gevaarlijke chemische stoffen en pesticiden en op die manier het bevorderen van de bescherming van het milieu en de volksgezondheid. Het is tegelijkertijd de bedoeling een voor het milieu verstandige invoering van chemische stoffen te bevorderen door meer transparantie en informatie-uitwisseling.
Al deze initiatieven zijn, gezien de doelen van de Europese Unie, verstandig, maar de onderhavige regelgeving gaat gedeeltelijk zelfs verder dan het Verdrag van Rotterdam. Onder andere de regels voor het tijdstip en de frequentie van exportnotificaties en het niveau van de vereiste gegevens zijn geavanceerder dan de regels van het verdrag. Dat moet naar mijn mening ook zo zijn. De partijen bij internationale milieuovereenkomsten verschillen sterk qua toewijding en het niveau dat in het verdrag is aanvaard, is niet noodzakelijk voldoende voor de doelen van de Europese Unie. Daarom moeten milieuovereenkomsten naar mijn mening in de Europese Unie altijd op een ambitieuzer niveau worden ingevoerd dan ze op zich vereisen. Alleen dan bereiken we een dynamiek die de negatieve ontwikkeling op het gebied van milieu en volksgezondheid helpt om te buigen in een richting die gezonder is.
Wij moeten het voorstel van de rapporteur steunen dat in de ontwerpverordening rekening gehouden moet worden met het Verdrag van Stockholm over persistente organische stoffen dat in mei vorig jaar is gesloten. Het doel van de ontwerpverordening is de bescherming van het milieu en de volksgezondheid. Dat is ook het hoofddoel van het Verdrag van Rotterdam. Daarom heeft rapporteur Blokland zeer terecht voorgesteld artikel 133 van het EG-Verdrag over een gemeenschappelijk handelsbeleid te vervangen door artikel 175, dat geschikter is als rechtsgrondslag voor de voorstellen. De wetgevingsvoorstellen vallen op die manier ook duidelijk onder de medebeslissingsprocedure.

Wallström
Mijnheer de Voorzitter, ik zal over sommige amendementen die voor de stemming van morgen zijn ingediend enkele korte opmerkingen maken. De meeste daarvan betreffen het voorstel voor de uitvoeringsverordening.
In de eerste plaats wil ik iets zeggen over de rechtsgrondslag. De Commissie heeft al in de Raad te kennen gegeven dat zij meent dat artikel 133, en niet artikel 175, lid 1, de juiste rechtsgrondslag is. De Commissie moet zich het recht voorbehouden om van de haar ter beschikking staande wettelijke middelen ook gebruik te maken.
Gezien ons standpunt inzake de rechtsgrondslag kan de Commissie niet aanvaarden dat de door de lidstaten getroffen nationale regelgevende maatregelen slechts binnen het toepassingsgebied van de verordening en onder de procedures voor kennisgeving van export en voor PIC-kennisgeving vallen. Daarom kan de Commissie de amendementen 3, 6, 7, 8, 13, 16, 17, 20, 26, 33 en 34 niet aanvaarden. De Commissie erkent echter wel dat de communautaire antwoorden inzake de invoer van chemische stoffen die onder de PIC-procedure vallen een zo volledig mogelijk beeld moeten geven. Daarom kan de Commissie de amendementen 11 en 18 wel overnemen.
Amendement 28 betreft de rol van de Commissie met betrekking tot de deelname van de Gemeenschap in het verdrag. Gezien haar standpunt inzake de rechtsgrondslag kan de Commissie dit amendement niet overnemen. Artikel 14 van de Commissievoorstellen voorziet in de mogelijkheid van een verbod op de uitvoer van bepaalde in Bijlage V te noemen chemische stoffen. De Commissie kent de wens van het Parlement en de Raad om, overeenkomstig de bepalingen in de betreffende bijlagen bij het verdrag inzake de POP's, de onder dat verdrag vallende chemische stoffen aan Bijlage V toe te voegen. De Commissie kan echter amendement 56 in de huidige formulering en de ermee samenhangende amendementen 41 tot en met 46, 48, 50 en 53 wel accepteren.
De resterende amendementen zijn van technische aard en zijn vooral bedoeld om de formulering van enkele bepalingen nader te preciseren. De Commissie kan al deze amendementen aanvaarden.
Ik kom nu op het ontwerpbesluit voor de ratificatie. Hierover zijn drie amendementen ingediend. Om de redenen die ik zojuist heb toegelicht, kan de Commissie niet instemmen met de in amendement 1 voorgestelde wijziging van de rechtsgrondslag en datzelfde geldt ook voor het daaruit voortvloeiende amendement 3.
Tot slot amendement 2, dat pleit voor herinvoering van het beginsel dat de Commissie een sleutelrol moet vervullen in de communautaire inbreng in de verschillende instanties die zorgdragen voor de uitvoering van het verdrag. Dit amendement kan de Commissie aanvaarden.
Ik zal met uw goedvinden een samenvatting overhandigen van het standpunt van de Commissie over de mondelinge verklaringen.
Tot slot dank ik de heer Blokland nogmaals voor zijn uitstekende werk aan dit constructieve en waardevolle verslag.

De Voorzitter.
De gecombineerde behandeling is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.30 uur plaats.

De Voorzitter.
Aan de orde is de aanbeveling voor de tweede lezing (A5-0320/2002) van de heer García-Margallo y Marfil, namens de Economische en Monetaire Commissie, betreffende het gemeenschappelijk standpunt, door de Raad vastgesteld met het oog op de aanneming van de beschikking van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een communautair programma ter verbetering van het functioneren van de belastingstelsels in de interne markt (Fiscalis 2003-2007) (10612/2/2002 - C5-0383/2002 - 2002/0015(COD)).
Het woord is aan de rapporteur, de heer García-Margallo y Marfil.

García-Margallo y Marfil (PPE-DE)
Mijnheer de Voorzitter, commissaris, geachte collega's, het onderhavige gemeenschappelijk standpunt heeft een kort maar intensief traject achter de rug.
In 1998 hechtten dit Parlement en de Raad hun goedkeuring aan een programma ter verbetering van het functioneren van de belastingstelsels in de interne markt. Pas één jaar geleden, in 2001, is het functioneren van dit systeem gedurende zijn eerste drie jaar geëvalueerd. Met voldoening kan ik u zeggen dat de uitkomst positief was, en dat het programma zelf ook onderwerp is geweest van die evaluatie. Dit jaar kregen wij een voorstel van de Commissie voorgelegd om het programma, dat afloopt op oudejaarsdag van dit jaar, te verlengen met een periode van nog eens vijf jaar, dat wil zeggen tot het jaar 2007.
Ten opzichte van het vorige programma bevat het programma dat de komende vijf jaar van kracht wordt (Fiscalis 2007) mijns inziens twee nieuwe aspecten: het wordt uitgebreid zodat ook directe belastingen eronder vallen - wat goed nieuws is - en om in te spelen op de behoeften van de kandidaat-landen, wat nog beter nieuws is.
Het onderhavige programma Fiscalis 2007 heeft naar mijn idee drie algemene doelstellingen: in de eerste plaats wordt voorgesteld het functioneren van de belastingstelsels van de lidstaten te verbeteren. Het tweede voorstel is die verbetering te bereiken door middel van samenwerking tussen de met de uitvoering van het programma belaste belastingdiensten, en in de derde plaats wordt voorgesteld om dat betere functioneren van de belastingstelsels, bereikt door een betere samenwerking, te benutten voor het bestrijden van fraude.
Wat het eerste idee betreft, dat wil zeggen het betere functioneren van de belastingstelsels, gaat het er in dit programma niet om vooruitgang te boeken in de richting van belastingharmonisatie - dat is wat de Commissie en de Raad, de laatste in expliciete bewoordingen, hebben verklaard - ofschoon de lat op dit punt best wat hoger had mogen liggen, vind ik, en er duidelijker had mogen worden aangestuurd op communautaire harmonisatie.
In de tweede plaats is daar het voorstel met betrekking tot de samenwerking, een idee dat in alle documenten van de Commissie weerkeert. Er werd al gesproken van bestuurlijke samenwerking in de voorstellen van 1987 voor BTW-heffing bij de bron, in het programma voor 1996, in de nieuwe BTW-strategie voor 2000, in de code-Monti voor hervorming van de directe belastingen, enzovoorts. Steeds wordt hetzelfde doel nagestreefd. De term 'samenwerking? wordt daarbij steeds herhaald, als een soort magische bezwering, maar ik zou willen dat die 'samenwerking? eens wat meer concrete resultaten opleverde dan nu het geval is.
Ik kan die drie doelstellingen slechts volledig onderschrijven, maar ik zou wel een aantal opmerkingen willen maken over de speciale doelstellingen met betrekking tot de BTW en de directe belastingen.
In de eerste lezing hebben we een aantal amendementen voorgesteld die we in de tweede lezing hebben ingetrokken, de commissaris indachtig. Het onderhavige programma dient nu met spoed te worden goedgekeurd om op 1 januari 2003 in werking te kunnen treden - want anders zou het aflopen - en we hebben een aantal van onze, alleszins redelijke, aspiraties opgegeven, die ik hier echter wel wil noemen aangezien we ze te zijner tijd opnieuw zullen indienen.
Wat de BTW betreft wordt in het programma Fiscalis 2007 gesteld dat het van belang is te weten hoe de BTW geregeld is, en die hang naar kennis, samenwerking en coördinatie ligt in het verlengde van de vier doelstellingen waarop de BTW-strategie voor 2003 gebaseerd is, te weten: vereenvoudiging, modernisering, een zo uniform mogelijke regulering van deze belasting, en een intensievere samenwerking tussen de verschillende bestuurlijke instellingen.
Niettemin, mijnheer de commissaris, betreur ik het dat dit programma niet is benut om nog een stap verder te zetten in de overgang naar BTW-heffing aan de bron. In alle documenten van de Commissie wordt tot vervelens toe herhaald dat de interne markt alleen goed zal kunnen functioneren - of, zo u wilt, beter zal functioneren - als de BTW wordt geheven aan de bron. Er wordt ook gezegd dat als we geen vorderingen maken met de BTW-heffing aan de bron, dit te wijten is aan het feit dat de lidstaten geen vertrouwen hebben in het compensatiestelsel en het stelsel voor de terugbetaling van de gelden, dat aanvankelijk gebaseerd was op de verklaringen van de belastingbetalers en naderhand op statistische gegevens, maar waar de lidstaten hoe dan ook nooit blij mee zijn geweest. We hadden het onderhavige programma moeten aangrijpen om vooruitgang te boeken met het in kaart brengen van de gegevens en de structuren. Op die manier had niet alleen de compensatie maar ook de gewenste overgang naar BTW-heffing aan de bron kunnen worden geregeld.
Wat de directe belastingen betreft hebben we evenmin gebruik gemaakt van de gelegenheid - waarop werd gewezen in het amendement dat we niet opnieuw hebben willen indienen - om dieper in te gaan op het verband tussen het belastingbeleid en de overige communautaire beleidsvormen. Het is bekend dat het belastingbeleid een instrumentele rol speelt ten opzichte van andere beleidsvormen. Ik geef u slechts drie voorbeelden: het is de commissaris bekend dat in het actieplan voor de financiële diensten werd gezegd dat er parallel aan de liberalisering van deze sector vooruitgang moest worden geboekt op het gebied van de inspectie- en controleregels - die nu volop in de belangstelling staan, na het geval Enron - alsook van de harmonisatie van de indirecte belastingen. Dit om te voorkomen dat de liberalisering zou leiden tot centralisering van de financiële activiteiten in landen met een gunstig belastingklimaat.
Er bestaat een duidelijk verband tussen het belastingbeleid en de regelingen inzake mededinging - met name ten aanzien van de regelingen voor overheidssteun. In de gedragscode, die deel uitmaakt van het pakket-Monti, werd gewag gemaakt van het storende effect van het belastingbeleid op de werking van de eenheidsmarkt. Verder bestaat er een nauw verband tussen duurzame ontwikkeling - waarover we gedebatteerd hebben - en energieheffingen. Ons amendement bevatte dan ook de aanbeveling om dit programma voor de uitwisseling van informatie, kennis en scholing te benutten om de kennis over het verband tussen het belastingbeleid en de overige beleidsvormen van de Unie te vergroten.
De Commissie heeft deze reis niet aangegrepen om de informatie over de gegevens te bevorderen die een overgang naar BTW-heffing aan de bron mogelijk zouden hebben gemaakt, het verloren paradijs dat wij allemaal voor ogen hebben. Evenmin heeft zij de gelegenheid benut om de onderlinge verbanden, en de kennis daarover, tussen het fiscaal beleid en de overige communautaire beleidsvormen die het fiscaal beleid ten dienst staat, te verbeteren.
Zoals gezegd lijken de algemene doelstellingen van het programma mij echter goed: bevordering van de kennis over de werking van de belastingstelsels, en bevordering van de samenwerking tussen de bestuurlijke instanties om zo de fraude te bestrijden. Het lijkt mij een goede zaak als het onderhavige programma zo spoedig mogelijk van start gaat, en vandaar deze motie van vertrouwen, commissaris, van het vertrouwen dat wij in u hebben gesteld door de in eerste lezing ingediende amendementen in te trekken. Dit om de bemiddelingsprocedure te vermijden, en om ervoor te zorgen dat het onderhavige programma - dat ongetwijfeld met veel verantwoordelijkheidsgevoel zal worden beheerd door de commissaris - zo spoedig mogelijk van start kan gaan.
Ik zal de overige doelstellingen bij een andere gelegenheid beslist weer aan de orde stellen, maar op dit moment hebben voorzichtigheid en tijdnood mijns inziens voorrang op de betekenis en de afwerking van het programma.
Commissaris, ik wens u veel geluk met de uitvoering van het programma.

Bolkestein
Mijnheer de Voorzitter, ik wil om te beginnen graag de dank van de Commissie overbrengen aan de rapporteur, de heer García-Margallo y Marfil, voor zijn werk en zijn bijzonder constructieve opstelling. Ik wil ook graag onze waardering uitspreken voor het feit dat de heer García-Margallo y Marfil heeft besloten de amendementen die bij de eerste lezing van dit voorstel een rol hebben gespeeld, niet opnieuw in te dienen.
Ik heb met veel belangstelling geluisterd naar wat de heer García-Margallo y Marfil zojuist heeft gezegd. Veel van de zaken waarover hij sprak, zijn inderdaad heel belangrijk. Het Fiscalis-programma is op dit moment duidelijk beperkter dan hij graag zou willen. Het is echter van groot belang dat het programma wordt goedgekeurd voordat het huidige Fiscalis-programma afloopt, namelijk op 31 december van dit jaar. Ik ben daarom heel blij dat dit voorstel in tweede lezing de steun heeft gekregen van het Europees Parlement. Ik wil dan ook in het bijzonder mijn grote waardering uitspreken voor de positieve bijdrage van de rapporteur voor de Economische en Monetaire Commissie, de heer García-Margallo y Marfil.
U bent wellicht op de hoogte van de mededeling van de Commissie aan het Parlement inzake het gemeenschappelijk standpunt van de Raad. De Commissie heeft daarin haar tevredenheid uitgesproken over het feit dat de Raad de algemene aanpak steunt die de Commissie in haar oorspronkelijke voorstel heeft gekozen. De Commissie constateert dat de Raad heeft ingestemd met de voortzetting van de maatregelen zoals die momenteel krachtens het bestaande Fiscalis-programma worden uitgevoerd. De Commissie is vooral ingenomen met de steun van de Raad voor de uitbreiding van deze maatregelen tot het terrein van de directe belastingen.
Niettemin betreurt de Commissie in haar mededeling dat de begroting van 56 miljoen euro in het oorspronkelijke Commissievoorstel is verlaagd tot 44 miljoen euro. Ik ben tevreden dat het Europees Parlement, de Raad en de Commissie tot overeenstemming zijn gekomen, zodat het nieuwe programma binnenkort kan worden goedgekeurd. Voor die steun wil ik de leden van het Parlement, en zoals gezegd in het bijzonder de heer García-Margallo y Marfil, bedanken.

Honeyball (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, ook ik juich de vooruitgang toe die met dit verslag voor de komende vijf jaar is geboekt met betrekking tot het Fiscalis-programma. Ik wil in het bijzonder uw aandacht vestigen op de verklaring in het gemeenschappelijk standpunt. Ik ben daar heel blij mee. Zoals de rapporteur al opmerkte, wordt in deze verklaring benadrukt dat het hier geen politiek programma betreft, maar dat het programma bedoeld is om de administratieve samenwerking tussen de belastingambtenaren in de verschillende lidstaten te verbeteren. Het is van belang dat wij over dit doel heel duidelijk zijn. Wij hebben het hier over het verbeteren van de administratieve uitvoering van de belastingwetgeving en absoluut niet over belastingharmonisatie.
Het voorstel om het programma uit te breiden tot het terrein van de directe belastingen leidde aanvankelijk vooral in het Verenigd Koninkrijk tot grote bezorgdheid. De angst bestond dat dit zou leiden tot maatregelen om de directe belastingen te harmoniseren. Wij zijn dan ook zeer ingenomen met het feit dat in het gemeenschappelijk standpunt expliciet wordt gesteld dat dit niet aan de orde is.
Als ik nog een keer namens het Verenigd Koninkrijk mag spreken, wij zijn hier bijzonder blij mee omdat wij in de afgelopen jaren een van de meest actieve gebruikers van het Fiscalis-programma zijn geweest. Wij vinden het een zeer waardevol programma en ik zou mij dan ook grote zorgen maken als er iets gebeurde waardoor het programma minder goed zou functioneren, zodat het voor bepaalde lidstaten moeilijker zou worden om eraan deel te nemen.
Het programma heeft veel te bieden. Het heeft ertoe geleid dat ambtenaren worden uitgewisseld en seminars worden georganiseerd over belastingvraagstukken die voor iedereen van belang zijn. Als gevolg van het programma zijn multilaterale controles geïntroduceerd en beroepsopleidingen opgezet voor bijvoorbeeld auditvaardigheden. Ook is het taaltrainingsprogramma verbeterd en zijn de systemen voor communicatie en gegevensuitwisseling gehandhaafd en verder ontwikkeld. Dit zijn allemaal heel positieve dingen, die wij moeten toejuichen, voortzetten en verder verbeteren. Wij proberen in dit soort situaties altijd de manier waarop de stelsels functioneren te verbeteren en ervoor te zorgen dat zij nog beter gaan functioneren. Dit is ongetwijfeld een van de terreinen waarop het Fiscalis-programma inderdaad resultaat heeft gehad.
Het valt daarom te betreuren dat, zoals de commissaris zei, de begroting is verlaagd. Wij kunnen slechts hopen dat de begroting waartoe nu is besloten, voldoende zal zijn om het programma draaiende te houden. Over het algemeen genomen juich ik het gemeenschappelijk standpunt dan ook toe. Tot mijn genoegen ziet het ernaar uit dat wij overeenstemming zullen bereiken en dat het programma wordt uitgebreid. Het doet me ook deugd dat er nu duidelijkheid is over het feit dat dit absoluut niets te maken heeft met belastingharmonisatie, maar alleen met administratieve systemen.

Santos (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, als er geen interinstitutioneel akkoord bereikt wordt zou dat tot een delicate situatie leiden. De rapporteur erkent dat overigens. Het is van groot belang dat we zo spoedig mogelijk een nieuw kader aanleggen voor FISCALIS. Dat nieuwe kader zou op 1 januari 2003 in werking moeten treden. Het is jammer dat de overeenstemming tussen Raad en het Parlement slechts voor een bepaalde minimumperiode geldt. De Commissie erkent dat het FISCALIS-programma niet bedoeld is om de belastingwetgeving te harmoniseren. Het is daarom tekenend dat diezelfde Commissie zo ingenomen is met het feit dat er in de notulen een dienovereenkomstige verklaring is opgenomen. Het mag dan zo zijn dat het FISCALIS-programma niet meer is dan een instrument ter bevordering van de administratieve samenwerking, maar het Parlement zal zich toch moeten bezig houden met de politieke gevolgen van de toepassing van zo'n programma.
Het is waar dat belastingfraude en -ontduiking per land heel specifieke dimensies hebben, maar ze krijgen ook meer en meer een internationale dimensie nu er steeds verfijnder technieken en systemen worden gebruikt. Dit is een moment waarop de financiën onder de loep worden genomen, en daarom mogen we deze zaken niet veronachtzamen. We moeten de mogelijkheden voor het wijzigen en verbeteren van het belastingsysteem die zich nu aandienen dan ook zeker benutten. Daar komt bij dat de Unie op het punt staat een historische uitbreiding te ondergaan. Met de toetreding van nieuwe landen, die allemaal een eigen belastingregime hebben, zullen er nieuwe problemen ontstaan.
De reikwijdte van het nieuwe programma is overigens groter: het is ook van toepassing op rechtstreekse belastingen en de kandidaat-landen. Als we het functioneren van de belastingsystemen op de binnenmarkt willen verbeteren, dan is dat een lovenswaardig streven, maar de bestrijding van belastingfraude en -ontduiking en het creëren van een basis voor een minimumharmonisering zijn ook belangrijke doelstellingen. We mogen deze gelegenheid niet onbenut laten. Ik vind het daarom jammer dat de Commissie het niet aangedurfd heeft artikel 93 van het Verdrag als rechtsgrondslag te kiezen en in plaats daarvan gekozen heeft voor artikel 95. Met deze bedenkingen in het achterhoofd, en rekening houdend met de noodzaak dat dit nieuwe programma van kracht wordt, steun ik de aanbeveling van de rapporteur.

De Voorzitter.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.30 uur plaats.
(De vergadering wordt om 23.45 uur gesloten)

