Demografische vraagstukken en solidariteit tussen generaties (korte presentatie) 
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag van Thomas Mann, namens de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken, over demografische vraagstukken en solidariteit tussen generaties.
Thomas Mann
rapporteur. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, dames en heren, de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken heeft een duidelijk geluid laten horen over de demografische veranderingen. Dit is het eerste gezamenlijke pakket voor jong en oud. De solidariteit tussen generaties is een innovatief concept. We denken niet langs elkaar heen, we denken naar elkaar toe. De lidstaten moeten generatiebalansen opstellen om een stabiele basis te leggen voor de discussie. Op die manier kunnen we betalingsstromen van iedere generatie betrouwbaar in beeld brengen en voorspellen. Voor de bureaus voor de statistiek is het heel makkelijk om te berekenen hoeveel belastingen en bijdragen aan de sociale zekerheid er worden geïnd, en hoeveel pensioenen er worden uitbetaald. We willen een generatiecheck invoeren om voor het eerst de gevolgen van wetten te beoordelen, om te zien wat de gewenste en ongewenste gevolgen zijn voor de last voor de verschillende generaties. We willen dat in alle lidstaten en in de hele Europese Unie voorschrijven.
Ook in verband met de pensioenen laten we de Europese Commissie en de Raad een duidelijk geluid horen. We hebben geen in heel Europa voorgeschreven pensioengerechtigde leeftijd nodig, we moeten voor het berekenen van de pensioenrechten juist rekening houden met de leeftijdsgrenzen die in de lidstaten gelden. We mogen oudere werknemers niet dwingen om te stoppen met werken, bijvoorbeeld door daarvoor een arbitrair vastgestelde pensioenleeftijd voor te schrijven. Ook het EHJ heeft in zijn arrest van oktober duidelijk gezegd dat werknemers niet mogen worden gedwongen om bij het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd ook daadwerkelijk met pensioen te gaan. Gepensioneerden mogen wel degelijk solliciteren, en mogen niet vanwege hun leeftijd worden benadeeld. Voor de ouderen eisen we een Europees Pact 50plus. Voor 2020 willen we drie doelstellingen bereiken. Ten eerste: we willen de participatie op de arbeidsmarkt van personen boven de 50 verhogen tot meer dan 55 procent. Ten tweede: we moeten in heel Europa geen werknemers meer met vervroegd pensioen laten gaan en prikkels voor vervroegd pensioen afschaffen. Ten derde: er moeten in de lidstaten middelen ter beschikking worden gesteld om burgers boven de 60 in staat te stellen om langer te blijven werken.
Aan het andere einde van de leeftijdsschaal staan de jongeren. Wij pleiten voor een Europese jeugdgarantie. Iedere jongere moet op zijn laatst na vier maanden werkloosheid een baan worden aangeboden, of een praktijkopleiding, of een andere vorm van opleiding. In dit kader moet het beginsel "stimuleren en eisen" worden toegepast. Dat geldt in beide richtingen. Wanneer de jongeren onvoldoende diploma's hebben, moeten ze de kans krijgen om die alsnog te halen, zodat ze een kans maken op de arbeidsmarkt. Ik heb met plezier vastgesteld dat de Europese Commissie één van de eisen in mijn verslag al heeft overgenomen. Een paar weken geleden heeft ze aangekondigd dat 2012 het "Europese Jaar voor actief ouder worden" zal worden. Dat is het juiste signaal op het juiste moment.
De enige wolk aan de horizon is het besluit van de meerderheid van de leden van de parlementaire commissie om meer voorschriften voor de strijd tegen de discriminatie te eisen. Op die manier wil men nieuwe criteria vastleggen voor het afsluiten van een verzekering, het boeken van een vakantie of het huren van een auto. Dat leidt alleen maar tot meer bureaucratie en hoge kosten, en dat staat haaks op de gedachte dat we de mensen op een doeltreffende manier willen beschermen tegen uitsluiting. Daarom heeft de PPE-Fractie een alternatieve ontwerpresolutie ingediend, die deze eis niet bevat. Verder waren we het in de Commissie werkgelegenheid echter met elkaar eens. We hebben allerlei gezamenlijke amendementen ingediend en 22 compromisamendementen uitgewerkt, en zo hebben we een brede consensus tot stand gebracht.
Ik zou alle collega's, ook die uit andere fracties, willen bedanken voor hun constructieve medewerking. We kunnen de belangen van jong en oud met elkaar verzoenen. Ik hoop dat we met dit verslag over de solidariteit tussen de generaties samen een belangrijke stap in de juiste richting hebben gezet.
Seán Kelly
(EN) Mijnheer de Voorzitter, ik bedank de heer Mann voor het samenvatten van deze zeer belangrijke voorstellen voor ons. Ik denk dat het belangrijkste punt wat de ouderen betreft, is dat we onze houding tegenover werk en pensioen moeten wijzigen. Idealiter zou er eerder van een geleidelijke en vrijwillige pensionering sprake moeten zijn dan van een gedwongen pensionering. Twee weken geleden kwam er iemand bij me die zei dat hij met pensioen was gegaan. Ik vroeg hem of hij vijfenzestig jaar was, en hij antwoordde "Nee, als ik tot volgend jaar zou wachten, zou ik weg moeten gaan. Ik ga nu op mijn eigen voorwaarden." Indien hij tot zijn vijfenzestigste of zeventigste had kunnen doorwerken, had hij dat gedaan. Ik denk dat dit een heel belangrijk punt is, dat we moeten begrijpen.
Ten tweede denk ik dat vooral jonge mensen worden benadeeld en jongeren in mijn land, Ierland, vormen de meest benadeelde groep ooit, omdat ze nu met de grote door de bankencrisis veroorzaakte schulden zitten en hun, ondanks hun hoge opleiding, slechts één mogelijkheid rest, indien ze willen werken, namelijk om een ticket naar het buitenland te kopen. Thuis zijn er geen banen voor hen.
We hebben behoefte aan innovatie als het gaat om de manier waarop we jonge mensen in dienst nemen. Ik juich vooral het voorstel van de heer Mann toe, dat hun ten minste wat werk moet worden geboden, indien ze een aantal maanden werkloos zijn. Dit zijn heel positieve voorstellen en ik juich ze toe.
Vilija Blinkevičiūt
(LT) Ik wil de rapporteur oprecht feliciteren, omdat ik het zeer zeker eens ben met vele van de overwegingen die worden uiteengezet bij het oppakken van de demografische uitdaging en het versterken van de solidariteit tussen de generaties. Wat de ouderen betreft kan ik het echter niet eens zijn met de schrapping van de overweging over pensionering voordat de normale pensioenleeftijd wordt bereikt. Ouderen worden heel vaak door omstandigheden gedwongen om vroeg met pensioen te gaan en doen dat vaak niet uit vrije wil. Gegeven de gevolgen van de economische crisis is de mogelijkheid om vroeg met pensioen te gaan voor ouderen die ontslagen zijn vaak de enige kans om te overleven. We moeten daarom, gegeven het feit dat de lidstaten verschillende nationale pensioenstelsels hebben, rekening houden met de praktijk in alle lidstaten en niet het voorbeeld van een of slechts enkele landen volgen.
Elizabeth Lynne
(EN) Mijnheer de Voorzitter, ik wil Thomas Mann graag hartelijk bedanken voor zijn werk en voor de goede samenwerking in de commissie. Ik ben verheugd dat zo veel van mijn amendementen in de commissie zijn aangenomen. We moeten onder ogen zien dat veel ouderen in veel lidstaten nog steeds slecht worden behandeld en ouderenmisbruik is hiervan natuurlijk het ergste voorbeeld.
Ouderen worden echter nog op andere manieren slecht behandeld, onder andere door leeftijdsdiscriminatie op de werkvloer. Daarom ben ik blij dat in dit verslag wordt geëist dat de werkgelegenheidsrichtlijn uit 2000 correct wordt uitgevoerd en dat ouderen bewust worden gemaakt van hun rechten.
Ik ben ook blij met de aanvaarding van mijn amendement waarin wordt gevraagd om de verplichte pensioenleeftijd af te schaffen, uiteraard met behoud van een vaste pensioenleeftijd op het niveau van de lidstaat. Het is verkeerd om ouderen te dwingen om met werken te stoppen indien ze door willen werken en hiertoe nog in staat zijn.
We moeten ook druk op de Raad blijven uitoefenen om de horizontale richtlijn inzake toegang tot goederen en diensten, waarin onder andere leeftijdsdiscriminatie wordt behandeld, vrij te geven. Het wordt tijd dat ouderen dezelfde rechten krijgen als ieder ander. Ik wil u vragen om alstublieft voor het oorspronkelijke verslag te stemmen en niet voor het amendement van de Fractie van de Europese Volkspartij (Christen-Democraten).
Peter Jahr
(DE) Mijnheer de Voorzitter, ik zou de rapporteur, de heer Mann, willen feliciteren met zijn uitstekende verslag. Ik denk dat de solidariteit tussen de generaties een belangrijk kenmerk van een ontwikkelde samenleving is. Dat betekent eigenlijk niet meer en niet minder dan dat geen generatie op kosten van een andere generatie mag leven. In het privéleven en binnen het gezin kan dat wel, daar is dat logisch en vanzelfsprekend, maar in de samenleving is dat eigenlijk niet mogelijk. Wanneer de staat kredieten opneemt die hij niet kan terugbetalen, legt hij de last op de volgende generatie. Wie roofbouw op de grondstoffen pleegt berokkent de volgende generatie schade. De spreuk "we hebben de planeet slechts geleend van onze kleinkinderen" beschrijft dit conflict heel treffend. Dat betekent voor mij dat we bij iedere wet, iedere verordening en iedere richtlijn ook moeten overwegen of die leidt tot meer solidariteit tussen de generaties. Dit verslag is volgens mij een grote stap in de juiste richting.
Olga Sehnalová
(CS) Het vraagstuk van de intergenerationele solidariteit is uiterst veelzijdig, zoals zo treffend beschreven in het verslag van de heer Thomas Mann. Een van de meest gewichtige aspecten ervan betreft de manier waarop voorzien wordt in de oude dag en een waardige oudedagsvoorziening ook op de lange termijn stabiel financierbaar is. Paragraaf 99 van het verslag is voor mij tegen die achtergrond problematisch. De rapporteur stelt daarin onder meer dat het op basis van het omslagprincipe functionerende stelsel moet worden vervangen door stelsels met kapitaaldekking.
De huidige crisis heeft ons namelijk met de neus op het feit gedrukt dat er ernstige problemen kunnen ontstaan met de solvabiliteit van private pensioenfondsen. Enkele daarvan kwamen ernstig in de knel als gevolg van de val van de rentestand en de daling van de waarde van hun investeringen. Zo verloren private pensioenfondsen in 2008 meer dan twintig procent van hun waarde. Als gevolg van de verslechtering van hun solvabiliteit zagen zij zich gedwongen een deel van hun activa met verliezen te verkopen. Talrijke fondsen komen nog altijd steeds gevaarlijker dicht in de buurt van het moment dat ze niet meer aan hun verplichtingen voldoen kunnen. Dat betekent dus dat het kapitaaldekkingsstelsel geen antwoord vormt op de demografische ontwikkeling. Private pensioenfondsen zijn in de allereerste plaats financiële producten, met alle niet verwaarloosbare risico's van dien. Het lijkt mij dan ook buitengewoon onverstandig om een dusdanig gewichtige maatschappelijke taak, te weten de verzorging van een waardig pensioen, onderhevig te laten zijn aan dergelijk grote risico's.
Miroslav Mikolášik
(SK) Demografische veranderingen zijn geleidelijk en fundamenteel van invloed op de bevolkingssamenstelling en de leeftijdspiramide. Het gemiddelde geboortecijfer in de Europese Unie is 1,5 en behoort duidelijk tot de laagste in de wereld. Als gevolg daarvan kunnen we grote problemen verwachten in verband met de demografische veroudering van de Europese samenleving.
Een van de redenen is volgens mij dat bepaalde structuren heel weinig zijn ontwikkeld, wat veel gezinnen ervan weerhoudt tot gezinsuitbreiding over te gaan. Een beleid dat gericht is op een goed evenwicht tussen werk en gezin, evenals het bieden van belastingkorting en andere voordelen, zijn een noodzakelijke voorwaarde om een verhoging van het geboortecijfer te stimuleren. Aan de andere kant moeten er juridische maatregelen worden genomen om de participatie van ouderen aan het actieve leven te verbeteren, wat gepaard moet gaan met de actieve bestrijding van onrechtvaardige leeftijdsdiscriminatie in de praktijk.
Ik sta vierkant achter het zogenaamde beleid voor actieve veroudering, met als doel om mensen in staat te stellen tot op hoge leeftijd gezond te blijven, deel te nemen aan het maatschappelijk leven en de kwaliteit van hun eigen leven en dat van de samenleving als geheel te verbeteren in een sfeer van solidariteit tussen de generaties.
Elena Băsescu
(RO) Het probleem op het moment is dat zowel jongeren als ouderen moeite hebben een baan te vinden. Recht doen aan de verschillende generaties is daarom een van de belangrijkste maatschappelijke uitdagingen waar men bij het ontwikkelen van Europees en nationaal beleid in de komende jaren te maken zal krijgen. Ik vind bevordering van het flexizekerheidsconcept en de werkgelegenheidsdoelstelling van 75 procent in de EU 2020-strategie een grote stap in die richting. Naar mijn mening zouden de Europese Commissie en de Raad een telling moeten organiseren van het aantal leden van de verschillende generaties als middel om informatie te verkrijgen. Het is ook absoluut nodig om in elke lidstaat de Eurostat-indicatoren voor duurzame ontwikkeling beter te verspreiden.
Ik wil afsluiten met een felicitatie aan het adres van de heer Mann, omdat hij in zijn verslag met succes verschillende heel aantrekkelijke oplossingen heeft vermeld, zoals het Europese initiatief voor een jeugdgarantie en het initiatief voor het werkgelegenheidspact voor vijftigplussers.
Petru Constantin Luhan
(RO) In de komende jaren zullen we, naast de gevolgen van de crisis, met talloze andere grote uitdagingen worden geconfronteerd. Een van de voornaamste daarvan is de verandering in de bevolkingssamenstelling en daardoor de ontvolking van bepaalde streken. De lidstaten zullen een grote rol moeten spelen bij het scheppen van omstandigheden die ervoor zorgen dat het effect daarvan op de burgers tot een minimum beperkt blijft. Zij zullen veel steun nodig hebben, die aan hun behoeften aangepast zal moeten worden, vooral door middel van geschikte financieringsinstrumenten van de EU als de structuurfondsen.
Om deze toekomstige uitdagingen aan te kunnen, denk ik dat we onze aandacht vooral moeten richten op jonge mensen door hen bij de samenleving te betrekken. We moeten in jongeren investeren en hun passend onderwijs aanbieden; daarna moeten we ze de gelegenheid geven een geschikte baan te krijgen of een carrière als ondernemer te maken. Daardoor zorgen we ervoor dat jonge mensen in de samenleving integreren en kunnen we, denk ik, iets doen aan een van de belangrijkste oorzaken van het dalende geboortecijfer en de sociaaleconomische ongelijkheid tussen de generaties.
Cecilia Malmström
lid van de Commissie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, ik wil graag allereerst de heer Mann bedanken en feliciteren met zijn zeer goede verslag. Hierin wordt een zeer diepgaande en uitgebreide analyse gegeven van de uitdagingen waar we op demografisch gebied voor staan. De Commissie is zeer verheugd dat in het verslag de aandacht wordt gevestigd op strategieën waarmee de lidstaten en de Europese Unie zich kunnen voorbereiden op de vergrijzing van de bevolking en dat wordt aangegeven hoe we de gevolgen hiervan op een betere manier te lijf kunnen gaan.
In uw verslag biedt u een groot aantal praktische oplossingen: het actieprogramma Senioren, de Europese jeugdgarantie, het initiatief Europees Pact 50plus, het initiatief AGE-sturing, het initiatief Tandem van generaties enzovoort. Het verslag bevat ook veel interessante voorstellen voor het definiëren en toepassen van het begrip "intergenerationele solidariteit", aangezien dit, zoals u al zei, een doelstelling voor de Europese Unie is na het van kracht worden van het Verdrag van Lissabon.
Zoals u weet, heeft de Commissie al twee belangrijke initiatieven op dit gebied aangenomen: ons Groenboek over pensioenen, dat volgend jaar zal worden gevolgd door een witboek waarin toekomstige activiteiten worden geschetst, en een voorstel - op grond van uw voorstel, mijnheer Mann - om 2012 aan te wijzen als het Europees Jaar van actief ouder worden.
De Commissie zal spoedig haar derde Europese demografische verslag presenteren, waarin de laatste bevolkingstendensen zullen worden weergegeven. Dit zal ook laten zien welke gevolgen de economische crisis heeft gehad voor het vermogen van de lidstaten om zich op vergrijzing van de bevolking voor te bereiden.
Het volgende decennium zal de Europese Unie met diepgaande demografische veranderingen te maken krijgen. De omvangrijke cohorten die tijdens de babyboom zijn geboren, naderen hun pensioen, terwijl de nieuwe cohorten die hun intrede op de arbeidsmarkt maken veel kleiner zijn. Bij de jongere generaties Europeanen is de kans bijvoorbeeld ook veel groter dat ze verschillende migratieachtergronden hebben, en deze transformatie brengt uitdagingen voor beleidsmakers in de lidstaten met zich mee.
Het zal heel moeilijk worden om de Europa 2020-doelstellingen te verwezenlijken, indien we er niet in slagen om ons onvoldoende benutte demografisch potentieel te mobiliseren. Om dit te bereiken moeten we ons inspannen voor de bevordering van actief ouder worden, de verbetering van de arbeidsmarktsituatie voor jonge mensen, een betere integratie van migranten en hun nakomelingen, alsmede de stimulering van arbeidsmigratie en het creëren van mogelijkheden voor de combinatie van werk en zorgtaken. De Commissie verheugt zich op een actieve samenwerking met het Europees Parlement bij dit gigantische karwei.
De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen, donderdag 11 november 2010, om 12.00 uur plaats.
Schriftelijke verklaringen (artikel 149)
Giovanni Collino
schriftelijk. - (IT) Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, in de geschiedenis van de mens zijn de grote veranderingen binnen de samenleving bepaald door de ontwikkeling van twee factoren: demografie en religie. In ons tijdperk staan deze twee factoren elkaar gevaarlijk in de weg. Terwijl we het tegenwoordig sinds enige tijd al hebben over de "botsing der beschavingen" en over hoe belangrijk het is dat Europa een voorbeeld is voor het naast elkaar leven van ogenschijnlijk tegengestelde culturen, stellen de progressieve vergrijzing van de Europese bevolking en de daling van het geboortecijfer ons voor de noodzaak om ook de factor productiviteit opnieuw onder de loep te nemen. Zolang onze ouderen de jongeren die geen werk vinden en steeds minder in aantal zijn financieel moeten onderhouden, zijn er slechts twee mogelijkheden: óf we staan toe dat andere niet-Europese bevolkingen voor onze groei zorgen, óf we geven ons over aan de motor van de internationale financiële sector, die ons kapitaal kan opleveren. Alleen als die twee generaties elkaar helpen en samenwerken aan een gemeenschappelijk ontwikkelingsplan kunnen we uiteindelijk spreken van een Europees groeiproces. Ik verzoek de rapporteur, u, mijnheer de Voorzitter, en alle andere collega's te overwegen om een zitting te houden over een nieuw Europees beleid voor economische ontwikkeling op basis van bijdragen van elke generatie, teneinde de bijdrage van zowel jongeren als ouderen aan de groei van de EU zo groot mogelijk te maken.
Corina Creţu
Ik spreek mijn steun uit voor het concept van het initiatief Europees Pact 50plus. Het kan een aanvulling zijn op de doelstellingen van de Europa 2020-strategie, waarbij oudere mensen aangemoedigd worden actief te zijn op de arbeidsmarkt. Volgens schattingen zal de beroepsbevolking in de komende tien jaar met drie miljoen mensen krimpen, juist nu de EU een van de laagste geboortepercentages in de wereld heeft. Het aandeel op de arbeidsmarkt van mensen boven de 55 jaar ligt onder het in de Lissabon-strategie vastgestelde doel van 50 procent. In een tijd waarin de leeftijdspiramide steeds sterker door de oudere generatie wordt gedomineerd, denk ik dat er concrete maatregelen nodig zijn om evenwicht te scheppen tussen de noodzaak van maatschappelijke solidariteit en de ondoelmatigheid van de socialezekerheidsstelsels in het licht van de nieuwe economische en demografische uitdagingen. Ik vind dat we de ervaring van oudere werkenden nodig hebben. Die wordt op het moment niet genoeg gebruikt, als gevolg van discriminerende vooroordelen die doeltreffender bestreden moeten worden.
Het laatste, maar niet onbelangrijkste probleem dat ik naar voren wil brengen is dat oudere vrouwen nog steeds op verschillende manieren gediscrimineerd worden, zowel vanwege hun geslacht als hun leeftijd. Er moet meer aandacht besteed worden aan de situatie van oudere alleenstaande vrouwen, die onder meer als gevolg van een hogere levensverwachting een steeds aanzienlijker percentage van de bevolking uitmaken.
Vasilica Viorica Dăncilă
Europa heeft met demografische veranderingen te maken en wordt geconfronteerd met de moeilijke taak een evenwicht te bewaren tussen enerzijds respect voor sociale rechten en voorzieningen en anderzijds het beginsel van een "samenleving voor iedereen". Ik denk dat de maatschappij als geheel ervan profiteert als ze gebruikmaakt van de vaardigheden van mensen aan het eind van hun loopbaan. Daarom is het nodig overheden, particuliere ondernemingen en ngo's die innovatieve programma's ontwikkelen, aan te moedigen oudere mensen bij allerlei activiteiten te betrekken. De belangrijkste middelen waarmee solidariteit tussen generaties opgebouwd kan worden, zijn nog steeds de maatschappelijke dialoog en de discussie met de betrokken groeperingen over het onderwerp. Er kunnen programma's voor ontworpen worden, bijvoorbeeld in het onderwijs. Daardoor kan de aandacht van jongeren op deze problemen gevestigd worden en het gesprek met ouderen vergemakkelijkt worden. Anderzijds is het gunstig om op het werk teams samen te stellen uit mensen van verschillende leeftijden en steun te verlenen aan bedrijven die dergelijke initiatieven ontplooien. De verschillen tussen de generaties bevorderen immers de concurrentiekracht en dragen bij aan een harmonieuzere economische groei. Door de sociale economie en de financiële steun van het Europees Sociaal Fonds komen er middelen beschikbaar voor de vorming en ontwikkeling van specifieke programma's die gericht zijn op actief ouder worden en op de bevordering van solidariteit tussen de generaties.
Robert Dušek
schriftelijk. - (CS) Het verslag over het demografische vraagstuk behandelt de sociaaleconomische gevolgen van de steeds snellere vergrijzende bevolking en de daarmee samenhangende torenhoge financiële lasten voor de toekomstige generaties. Intergenerationele gerechtigheid is een van de belangrijkste doelstellingen van het Europees sociaal beleid. De Europese bevolking wordt ouder. Het geboortecijfer in de Europese lidstaten blijft laag. In veel landen wordt de ontoereikende natuurlijke aanwas weliswaar verzacht door immigratie, maar dat kan toch moeilijk een succes genoemd worden. Het overgrote deel van immigrantenkinderen blijft namelijk laaggeschoold en belandt welhaast onvermijdelijk in de werkloosheid. Bovendien creëert een groot deel van de immigranten eigen maatschappelijke netwerken en integreren zij dus niet in de samenleving. Ik ben het eens met de rapporteur dat geslaagde migratie alleen mogelijk is indien immigranten bereid zijn zich aan te passen en de oorspronkelijke bewoners bereid zijn hen te ontvangen. Een ander verborgen probleem betreft de maatschappelijke samenstelling van de nieuwgeborenen. Naast de vele immigrantenkinderen zijn dat voor het leeuwendeel kinderen uit de zwakkere en de zwakste sociale lagen van de samenleving. Helaas is het regel geworden dat goed opgeleide mensen met een verantwoorde levenshouding veelal slechts één kind krijgen, terwijl de onaangepasten en sociaal zwakkeren gemiddeld zo'n vier kinderen krijgen. Dit doen ze veelal om het geboortegeld, dat ze dan gebruiken ter dichting van hun acute financiële gaten. Ik zou dan ook naast de door de rapporteur bepleite financiële middelen willen pleiten voor programma's ter verhoging van het geboortecijfer onder goed opgeleide mensen met een verantwoorde levenshouding en dus niet het geboortecijfer bij met name de meer onaangepaste lagen, zoals op dit moment vooral het geval is.
Edite Estrela
(PT) De demografische veranderingen vormen één van de grootste uitdagingen voor de Europese Unie. Honderd jaar geleden vertegenwoordigde de Europese bevolking 15 procent van de wereldbevolking. In 2050 zou dit naar verwachting slechts 5 procent zijn. De situatie is ernstig en heeft nu al negatieve gevolgen voor de economie, de sociale voorzieningen en voor het karakter van de maatschappij. Daarom is het dringend noodzakelijk maatregelen te nemen die de toename van het geboortecijfer bevorderen. Volgens de beschikbare onderzoeken is er een grote onbalans tussen het door families gewenste kindertal en het daadwerkelijke aantal kinderen: respectievelijk 2,3 en 1,5. Om een antwoord te hebben op de uitdaging van een vergrijzende samenleving moet Europa een beleid voeren die het werken voor vrouwen van alle leeftijdscategorieën stimuleert en het arbeidspotentieel van vrouwen en immigranten ten volle benut. Er bestaan goede praktijkvoorbeelden, met name in Portugal, die betrekking hebben op kinderdagverblijven en kleuterscholen, verbetering van moederschaps-, vaderschaps- en ouderschapsverlof, als ook beleid om het gezins- en beroepsleven beter met elkaar in evenwicht te brengen.
José Manuel Fernandes
schriftelijk. - (PT) Als de huidige demografische ontwikkelingen doorzetten, zal er binnen enkele jaren een fundamentele verandering plaatsvinden in de bevolkingsstructuur en de leeftijdspiramide. Men schat dat in 2050 het aantal jongeren, in de leeftijd tussen 0 en 14 jaar, van 100 miljoen (opgave 1975) naar 66 miljoen zal verminderen, en dat in 2050 de actieve bevolking van de huidige 331 miljoen naar 268 miljoen zal dalen. Daarnaast zal het aantal personen met een leeftijd hoger dan 80 jaar zich ontwikkelen van 4,1 procent in 2005 naar 11,4 procent in 2050. De vergrijzing van de bevolking is één van de grootste uitdagingen waarmee de EU wordt geconfronteerd. De EU en de lidstaten moeten snel en eensgezind handelen, temeer daar men al vandaag de dag een hoog werkeloosheidscijfer van jongeren vaststelt en de financieringsproblemen van het pensioenstelsel al merkbaar zijn. Het bevorderen van rechtvaardigheid en solidariteit tussen de generaties, die fundamentele waarden zijn, zal dus moeten worden uitgevoerd met afstemming van de stelsels van pensioenen, begroting, schulden, zorg en re-integratie, bevordering van geboorten en gezinswaarden, en beleid tegen discriminatie. Dit moet worden gerealiseerd door middel van een weldoordachte, duurzame en allesomvattende groei, conform de Europa 2020-strategie.
Tunne Kelam
schriftelijk. - (EN) Een menswaardige samenleving kan alleen op grond van het principe van intergenerationele rechtvaardigheid en solidariteit functioneren. Zonder solidariteit kan er geen sprake zijn van rechtvaardigheid. Europa moet twee problemen de baas worden - het hoge werkloosheidscijfer onder de jonge generatie en de onzekerheid over de financieringsmogelijkheden van pensioenfondsen. Het aandeel van mensen boven de zestig jaar zal elk jaar met twee miljard toenemen (vanaf 2015). Tegelijkertijd is het van essentieel belang dat het dalende geboortecijfer wordt aangepakt - een proces dat al decennialang gaande is. Dit legt een steeds zwaardere druk op de jonge generatie, die in aantal afneemt, en kan leiden tot conflicten over lastenverdeling. Ouderen moeten worden gezien als mensen die een waardevolle bijdrage leveren. Op ieder niveau moet hun ervaring en bereidheid om actief deel te nemen aan de opbouw van de maatschappij worden aangemoedigd. Lidstaten zouden de informele activiteiten van miljoenen oudere familieleden die zowel voor jongere als oudere leden van de maatschappij zorgen en daarmee de intergenerationele solidariteit versterken, moeten waarderen en erkennen. Een van de belangrijkste oplossingen is een betere participatie van het maatschappelijk middenveld, dat een lange traditie van het organiseren van sociale steun kent. Ik steun ook het initiatief van het AGE-platform om het jaar 2012 tot Jaar van de intergenerationele solidariteit uit te roepen.
Elisabeth Köstinger
schriftelijk. - (DE) Het verslag van de heer Mann maakt duidelijk dat er problemen bestaan waarvan we ons sterker bewust moeten worden. Nu wordt duidelijk dat de structuur van de Europese bevolking sterk aan het veranderen is. Het geboortecijfer ligt in de EU op dit moment bijvoorbeeld bij 1,5 kinderen per vrouw, en met dat feit moeten we werkelijk rekening houden in ons beleid. Aan de ene kant moeten we nadenken over het belang van opleiding en werkgelegenheid voor jongeren, en ik vind het voorstel om een Europese jeugdgarantie te bieden interessant, waardoor jongeren op zijn laatst na vier maanden werkloosheid een baan, een opleiding of een andere vorm van scholing wordt aangeboden, daar moeten we nader op ingaan. Aan de andere kant moeten we ook wijzen op de betekenis van "actief ouder worden" en van solidariteit tussen de generaties. Dat moet de basis voor ons toekomstige beleid blijven. Ik stem voor het verslag van de heer Mann.
Elżbieta Katarzyna Łukacijewska
schriftelijk. - (PL) Geachte dames en heren, demografische veranderingen, de afname van het aantal werknemers en het dalende geboortecijfer veroorzaken dat er in de wereld een nieuwe tweedeling ontstaat op basis van leeftijd. Het nemen van een intergenerationeel initiatief gericht op ouderen lijkt noodzakelijk, evenals verbetering van de relatie tussen ouderen en de rest van de samenleving. We moeten daarnaast bijzondere aandacht besteden aan verbeterde huisvesting en gezondheidszorg voor ouderen, vooral in regio's waar de bevolking met 20 tot 30 procent afneemt. In Bulgarije bijvoorbeeld bedraagt het gemiddelde pensioen ongeveer honderd euro, waardoor de noodzaak ontstaat om te zorgen dat gepensioneerden een beter en waardiger bestaan krijgen. Ik wil erop wijzen dat het opstellen van een catalogus van de belangrijkste problemen essentieel is om concrete oplossingen te kunnen ontwikkelen. Verder is het noodzakelijk om in regio's die het probleem en de gevolgen van de vergrijzende samenleving goed aankunnen, voorbeelden te vinden en te benutten van goede praktijken, vooral in het licht van het Europees Jaar voor actief ouder worden. Dank u wel.
Iosif Matula
Het probleem van de verandering van de bevolkingssamenstelling is, tegen de achtergrond van een krimpende en vergrijzende bevolking in de meeste lidstaten, een enorme uitdaging. De demografische risico's die eraan verbonden zijn, zijn een prioriteit voor het sociaal beleid op EU-niveau. In een periode waarin de bevolking steeds meer vergrijst, het geboortecijfer daalt en er demografische ongelijkheid heerst, moeten de beleidsmakers specifieke maatregelen treffen om de gevolgen tegen te gaan. In de afgelopen twintig jaar is de plattelandsbevolking in de convergentieregio's aanzienlijk afgenomen, vooral onder de jongeren. Jonge mensen moeten een belangrijke rol spelen bij het verkleinen van de ongelijkheid tussen stedelijke en plattelandsgebieden en bij het in evenwicht brengen van de demografische ongelijkheden. Dat is een voorname doelstelling van het cohesiebeleid. We moeten de voordelen van het platteland in de praktijk brengen, van steun aan investeerders tot aan het aanleggen van breedbandinternet. Volgens Eurostat zal de gemiddelde leeftijd van de werkende bevolking in 2060 met zeven procent zijn toegenomen. De lidstaten moeten duidelijk, samenhangend beleid ontwikkelen om solidariteit tussen de generaties te creëren en de bevolking op veel hogere leeftijd dan nu bij de arbeidsmarkt te betrekken.
Rareş-Lucian Niculescu
Ik ben blij met het verslag van Thomas Mann. Uit statistieken blijkt dat slechts 7 procent van de Europese boeren onder de 35 jaar is, terwijl er in de komende tien jaar 4,5 miljoen boeren met pensioen gaan. We lopen het risico dat de arbeidsbevolking in plattelandsgebieden gaat dalen. De effecten daarvan zullen een negatieve invloed hebben op de productiviteit in de landbouw.
Er zijn nieuwe middelen nodig om de demografische problemen in plattelandsgebieden aan te pakken. Een zaak van fundamenteel belang is toegang tot het onderwijs, zodat jongeren in plattelandsgebieden een beroepsopleiding kunnen volgen en in de landbouw kunnen gaan werken. Een andere belangrijk aspect is dat lidstaten maatregelen treffen in verband met vroegtijdige pensionering van boeren en daarnaast maatregelen om jonge boeren te helpen voor zichzelf te beginnen. Door beide maatregelpakketten uit te voeren, kan het beheer van landbouwbedrijven aanzienlijk verbeterd worden, doordat het aantal hoofden van landbouwbedrijven steeds weer aangevuld wordt. Het laatste, maar niet onbelangrijke, aspect dat ik aan wil roeren is de steun aan ondernemers bij de toegang tot fondsen voor landbouwprojecten, die beschouwd moeten worden als een stimulans, vooral om de landbouw aantrekkelijk te maken voor jongeren.
Kristiina Ojuland
schriftelijk. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, ik verwelkom het verslag van mijn collega Thomas Mann, waarin verschillende cruciale kwesties worden behandeld waarmee de Europese Unie in de nabije toekomst, en misschien zelfs nu al, zal worden geconfronteerd. De recente protesten in Frankrijk tegen de verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd duiden op een duidelijke tegenstelling tussen de verwachtingen van Europese burgers en de algemene demografische tendensen. De levensverwachting in Europa is steeds gestegen, terwijl de bevolking afneemt. De combinatie van deze beide tendensen leidt onvermijdelijk tot een hogere belastingdruk voor toekomstige generaties, tenzij de pensioenstelsels ingrijpend worden herzien. Het verschil van mening dat in Frankrijk door de pensioenhervorming is ontstaan, is op emotioneel niveau wel te begrijpen. Indien we echter naar de demografische situatie in Europa kijken, moet worden opgemerkt dat het voorstel van de Franse regering en de uiteindelijke beslissing van het parlement het enige juiste antwoord is om te voorkomen dat de toekomst voor zowel werkende als gepensioneerde Fransen armzalig zal zijn. De regeringen van de lidstaten van de Europese Unie moeten een verdere dialoog aangaan met de burgers om ze bewuster te maken van de demografische veranderingen en de sociaaleconomische uitdagingen die deze met zich meebrengen. Om noodzakelijke, maar impopulaire hervormingen door te voeren, is consensusvorming van essentieel belang.
Siiri Oviir
De bevolking van Europa wordt elk jaar ouder, ondanks de grote immigratie en een licht gestegen geboortecijfer, en daardoor krijgen wij met nieuwe problemen en uitdagingen te maken. Als wij de demografische piramide van Europa bekijken, dan is het duidelijk dat wij in de toekomst meer aandacht moeten besteden aan de arbeidsmarkt voor ouderen. Ik ben het met de rapporteur eens dat de vergrijzing ook grote mogelijkheden biedt om het concurrentie- en innovatievermogen te verbeteren en om op die manier de economische groei en de werkgelegenheid te bevorderen. Het is beslist zeer belangrijk om de werkgelegenheid onder ouderen te verbeteren, maar wij moeten ons meer met de oorzaken dan met de gevolgen bezighouden en dus moeten wij prioriteit geven aan het verhogen van het geboortecijfer. De ervaring van Europa met de integratie van immigranten toont aan dat de oplossing niet ligt in het aanmoedigen van immigratie, maar juist in het tegenovergestelde. De grote immigratiegolf naar Europa heeft bij de autochtone bevolking de angst gewekt dat zij een minderheid in eigen land zullen worden en dat immigranten niet de lokale taal en cultuur zullen overnemen. Als tegenreactie zijn veel Europeanen helaas extreem rechts gaan steunen, waarvan de beginselen indruisen tegen de Europese waarden. Kijkend naar de situatie van de vergrijzing van Europa is het betreurenswaardig en tegenstrijdig dat er onder jonge mensen een hoge werkloosheid heerst, vooral in Oost-Europa, en dat wij niet in staat zijn jongeren voldoende te waarderen. Rechtvaardigheid tussen generaties moet beslist worden gewaarborgd om conflicten met betrekking tot lastenverdeling te voorkomen.
Rovana Plumb
Europa vergrijst sneller dan de andere werelddelen. Het is een onrustbarend feit dat de verhouding tussen het aantal mensen ouder dan 65 jaar en het aantal werkenden (de bevolkingsgroep tussen de 15 en 64 jaar) in 2060 verdubbeld zal zijn (van 25,4 tot 53,5 procent). In Roemenië is deze toename alarmerend. De verhouding zal daar toenemen van 21,3 procent in 2008 tot 65,3 procent in 2060.
Gezien de schaal waarop en de snelheid waarmee de bevolking vergrijst, moeten de lidstaten in hun werkgelegenheidsbeleid rekening houden met het genderaspect, met nieuwe manieren om het werk in bedrijven te organiseren, maar ook met methoden om flexibele formules mogelijk te maken voor geleidelijke uittreding, betere arbeidsomstandigheden en de bevordering van antidiscriminatoire werkwijzen op het gebied van werving en beroepsonderwijs.
Tegelijkertijd dring ik er bij de lidstaten op aan om:
een cultuur te bevorderen waarin het mogelijk is de vergrijzing bij bedrijven te beheersen en de verschillende aspecten ervan naar hun hand te zetten, met name door middel van gefaseerde uittreding, waarbij rekening gehouden wordt met de zwaarte van het werk, de arbeidsomstandigheden en de gezondheid en veiligheid op het werk;
de mogelijkheid van vroegtijdige uittreding voor bepaalde groepen werknemers te handhaven, afhankelijk van hun arbeidsomstandigheden en in bijzondere omstandigheden als ontslag wegens boventalligheid of herstructurering.
Joanna Senyszyn
schriftelijk. - (PL) De Europese Commissie moet dit bijzonder belangrijke verslag benutten bij het vaststellen van de prioriteiten en maatregelen voor 2012, het Europees Jaar voor actief ouder worden en van de solidariteit tussen de generaties. Ik heb het thema actief ouder worden al meerdere malen aangekaart in het Parlement. In de komende jaren zou dit een prioriteit moeten zijn van de Europese Unie en alle lidstaten.
We kunnen de demografie niet veranderen. In een vergrijzende Europese samenleving is het noodzakelijk om mensen van pensioengerechtigde leeftijd te activeren om te blijven werken. We mogen hun ervaring en wil om verder te werken niet afwijzen. Daarom steun ik de initiatieven die door de rapporteur zijn voorgesteld, in het bijzonder het Europees Pact 50plus en het initiatief "Actief ouder worden". Ook het initiatief "Waarborging behoorlijk pensioen" is van belang. In navolging van dit verslag doe ik een beroep op de Raad en de lidstaten om alle Europeanen een behoorlijk pensioen te garanderen, waarmee een waardig leven geleid kan worden en dat niet slechts net boven de armoedegrens ligt. We moeten actie ondernemen tegen alle vormen van discriminatie van ouderen. Veel mensen gaan uit van de misvatting dat ouderen minder behoeften hebben. Problemen bij het afsluiten van kredieten door senioren en discriminatie op de arbeidsmarkt zijn algemeen gangbare verschijnselen. Regelmatig komen absurde situaties voor, waarin bijvoorbeeld een veertigjarige vrouw te oud geacht wordt om te werken en tegelijkertijd van afgestudeerden wordt verwacht dat zij al een aantal jaren werkervaring hebben.
Anna Záborská
schriftelijk. - (SK) De uitweg uit de demografische crisis vormt het gezin, aangezien de verzwakking van de rol van het traditionele gezin ons in deze crisis heeft gestort. Een verhoging van het aandeel oudere werknemers en vrouwen op de actieve arbeidsmarkt is slechts een kortetermijnoplossing. Dat geeft ons een beetje tijd, die we moeten gebruiken om vooral jongeren te motiveren om een gezin te stichten en kinderen groot te brengen. Onze kortetermijnstrategie mag echter niet recht indruisen tegen wat we op de lange termijn willen bereiken. Om ervoor te zorgen dat de moeders van kleine kinderen terug kunnen keren naar de arbeidsmarkt moeten we voorzien in voldoende instellingen voor voorschoolse opvang. We vergeten echter dat een kind tijdens de eerste drie jaar van zijn leven de belangrijkste sociale vaardigheden opdoet, dat kinderen in crèches eerder leren voor zichzelf op te komen door te krijsen dan mensen te respecteren en dat kinderen de gedragspatronen die ze zich in die periode eigen maken de rest van hun leven zullen blijven toepassen. Ouderlijke zorg is voor een kind geen luxe, maar de natuurlijke standaard. Crèches en peuterspeelzalen zijn een compromis en zullen dat altijd blijven. Zoals voor elk compromis geldt ook hier: zodra de draaglijkheidsgrens wordt overschreden, zullen de gevolgen erger zijn dan we ons nu kunnen voorstellen. Kunnen we er zeker van zijn dat de generatie kinderen die meer tijd met vreemden doorbrengen dan met hun eigen ouders op een dag even bereid zal zijn om de verantwoordelijkheid voor ouderen, zieken en gehandicapten op zich te nemen als wij nu?
