Terugvordering van subsidies (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag van Paulo Casaca, namens de Commissie begrotingscontrole, over de terugvordering van subsidies.
Paulo Casaca 
rapporteur. - (PT) Mijnheer de Voorzitter, mevrouw Grybauskaité, als wij verdwenen communautaire begrotingsgelden willen terugvorderen, is er dringende behoefte aan een correcte vaststelling, administratie, transparantie, strengheid, evenredigheid en harmonisering van de regels en procedures. Helaas zijn we daarvan nog ver verwijderd
De Europese instellingen kunnen zich niet in een wereld van regels en verordeningen opsluiten, terwijl ze negeren hoe men zich in de werkelijkheid gedraagt. Daarom gaat het verslag over de terugvordering van subsidies uit van een concreet voorbeeld, waarbij het terug te vorderen bedrag van naar schatting 100 miljoen euro het grootste is. De ernst van de feiten is nog groter.
Het gaat hier om een misdrijf van een criminele organisatie, waarbij talrijke Europese bedrijven betrokken waren. Dankzij het onderzoek en de medewerking van de Italiaanse autoriteiten is daarover gedetailleerd verslag uitgebracht aan de Europese instanties. Het onderzoek van de Guardia di Finanza betrof de invoer van gesmokkelde boter door onder controle van de Napolitaanse camorra staande bedrijven; de vervalsing van de boter met rundervet, plantaardige oliën en de chemische stof lipostrol; de verkoop van tienduizenden tonnen eindproduct aan verschillende Europese bedrijven; en tot slot het frauduleus aanwenden van dat product voor het verkrijgen van exportrestituties en afzetsubsidies voor banketbakkersproducten. De resultaten van dat onderzoek zijn via de daarvoor bestemde kanalen overhandigd aan de betrokken communautaire en nationale autoriteiten.
Zeven jaar na het Italiaanse onderzoek kunnen we de volgende balans opmaken. In één van de betrokken lidstaten hebben de autoriteiten pas vier jaar na het eerste Italiaanse rapport besloten een onderzoek te starten en zij hebben nog geen enkele euro kunnen terugvorderen van de geraamde 40 miljoen die ontbraken. In een andere lidstaat heeft het onderzoek helemaal geen vervolg gehad en is er dus van de meer dan 50 miljoen euro niets teruggevorderd. De derde lidstaat heeft het louter als een administratief probleem behandeld en de hoogte van de opgelegde boetes is bijna symbolisch te noemen.
In Italië zijn door het daar verrichte onderzoek tientallen mensen aangehouden op verdenking van moord, illegaal wapenbezit en lidmaatschap van een criminele vereniging en er lopen nog ingewikkelde rechtszaken. Wat betreft de andere landen die bij dit schandaal betrokken zijn, kunnen we realistisch gezien niet de verwachting koesteren dat er iemand veroordeeld zal worden of dat het communautaire geld zal worden teruggevorderd. Alles wijst erop dat daar de gehele zaak zal verjaren.
Vanwege de geheimhoudingsplicht van de nationale rechterlijke macht zijn tot op heden de meeste voor de voedselveiligheid verantwoordelijke nationale autoriteiten niet op de hoogte gebracht van deze fraudezaak. Terwijl de communautaire en nationale autoriteiten met zo weinig ijver en coördinatie optreden jegens een misdrijf van een dergelijke omvang, ken ik talloze voorbeelden van eerlijke boeren die het slachtoffer zijn van gedwongen teruggave van subsidies, waardoor ze soms volledig aan de grond komen te zitten. Op grond van de discretionaire bevoegdheden die verstrekt zijn met het oog op de terugvordering van communautaire subsidies, treedt men tegen deze boeren op om procedurele redenen die niet eens altijd op waarheid berusten, zonder dat er sprake is van substantiële redenen. Voor deze boeren zijn het vermoeden van onschuld, het recht op informatie over de aanklacht, de evenredigheid en de garantie van gepaste middelen voor hun verdediging een dode letter. Het probleem is dat artikel 280 van het Verdrag wordt genegeerd. De samenwerking tussen de Commissie en de lidstaten is een fictie. Er is voor de burgers geen sprake van doeltreffende en gelijkwaardige bescherming van die financiële belangen.
Gezien die omstandigheden dienen we de situatie radicaal te wijzigen, hetzij via het herdefiniëren van de taken van Eurojust, hetzij via het instellen van een Europees openbaar ministerie, hetzij zij via enig ander doeltreffend middel. We hebben een Europees initiatief nodig, waardoor de justitiële samenwerking ter bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap werkelijkheid wordt en niet meer de fictie is die we bij deze grootste fraudezaak met communautaire subsidies hebben kunnen vaststellen.
Dalia Grybauskaitė
lid van de Commissie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, ik dank de heer Casaca voor dit voortreffelijke, boeiende en nuttige verslag waarin rekenschap wordt gegeven van het direct beheer, dat in de eerste plaats de verantwoordelijkheid is van de Commissie, en het gedeelde beheer, dat de Commissie deelt met de lidstaten.
Wat terugvordering in het kader van het directe beheer betreft: de Commissie dankt de rapporteur voor zijn steun voor de huidige, reeds ingediende, herziening van het financieel reglement, met name voor de voorstellen die gericht zijn op een eensluidende verjaringstermijn van vijf jaar, en natuurlijk voor het toekennen van een bevoorrecht karakter aan communautaire schuldvorderingen in verband met belastingschulden in de nationale wetgeving, waaraan de Raad, tot onze spijt, liever geen steun gaf.
Wat terugvordering in het kader van gedeeld beheer betreft: de Commissie is het ermee eens dat de nadruk wordt gelegd op de verantwoordelijkheid van de lidstaten, aangezien het grootste deel van de communautaire uitgaven daaronder valt. De Commissie deelt de analyse van de rapporteur over het lage bedrag aan terugvorderingen door een aantal lidstaten. In één specifiek geval ging het om een bedrag van 95 miljoen euro.
Ik wil echter wel kwijt dat deze Commissie bijzondere nadruk legt op terugvorderingen. De Commissie is erin geslaagd om het bedrag aan terugvorderingen tussen 2003 en september van dit jaar terug te brengen van 553 miljoen euro naar slechts 160 miljoen euro. Het specifieke geval van 95 miljoen euro heeft te maken met een strafrechtelijk onderzoek in een lidstaat waarbij een andere lidstaat betrokken is. In feite moet op korte termijn iets minder dan honderd miljoen euro worden teruggevorderd en nog eens 95 miljoen euro als het onderzoek is afgerond.
We zijn heel tevreden met het verslag als geheel. We werken samen met het Parlement, met name met de rapporteur voor het financieel reglement. We werken op dat terrein nauw samen met de Commissie begrotingscontrole. Er volgt nog een passende schriftelijke reactie op uw verslag en uw aanbevelingen.
Ingeborg Gräßle
namens de PPE-DE-Fractie. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, dames en heren, allereerst wil ik namens mijn fractie de rapporteur bedanken voor dit bijzonder interessante en belangwekkende verslag, want met de terugvordering van communautaire subsidies is het droevig gesteld, met name op het niveau van de lidstaten. Wat dat betreft, vind ik het zeer betreurenswaardig dat de Raad schittert door afwezigheid.
Mevrouw de commissaris, we merken dat het beter gaat sinds u de zaak ter hand hebt genomen, maar ik denk wel dat er de komende maanden nog heel wat stappen ter verbetering gezet moeten worden. Met name bij het landbouwbeleid, het belangrijkste terrein als het gaat om de terugvordering van subsidies, moet nog veel gebeuren, want het percentage oude schuldvorderingen uit de periode 1971-2002 bedraagt daar 70 procent. Het gaat om een bedrag van 3,1 miljard euro waarvan 70 procent nog steeds niet ingevorderd is. Het is te gek voor woorden dat het cumulatief invorderingspercentage lager is dan een vijfde van de 6 miljard euro aan uitstaande schuldvorderingen in het jaar 2002.
De president van de Rekenkamer - mijnheer de Voorzitter, eigenlijk teken ik protest aan tegen het tijdstip van deze vergadering, omdat in de Commissie begrotingscontrole op dit moment een heel belangrijk verslag wordt gepresenteerd - heeft verklaard dat de terugvordering steeds moeizamer verloopt en dat de sancties volledig ontoereikend zijn. Het probleem ligt bij de lidstaten; volgens mij is het hele Parlement het hierover eens. Mevrouw de commissaris, wij zullen in ieder geval het voorstel om de belastingschulden gelijk te stellen met de schuldvorderingen ter sprake brengen bij de beraadslagingen over het Financieel Reglement. Dat is voor ons een heel belangrijk punt.
Een ander belangrijk punt is dat we betere steun moeten verlenen aan het werk van de controleurs ter plekke, en met name de controleurs moeten steunen die deel uitmaken van nationale bestuursorganisaties. Zij lopen namelijk gevaar door hun eigen organisaties gestraft te worden voor de fouten die de organisaties zelf maken en daarom verdienen zij onze bescherming.
Dan is er nog een probleem in de Commissie. Tot voor kort was het onmogelijk om de actuele schuldensituatie op te vragen. Ik hoop dat door de modernisering van de boekhouding verbetering komt in deze situatie. Al met al zullen wij ervoor zorgen dat dit thema op de agenda blijft.
Jeffrey Titford
namens de IND/DEM-Fractie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, volgens mij is dit verslag een lang uitgerekte rechtvaardiging voor de instelling van een Europees openbaar ministerie. Uit de toon van het verslag maak ik op dat de heer Casaca het ronduit schandalig vindt dat de wetgeving van een lidstaat prevaleert boven die van de Commissie, iets wat God verhoede! Om het probleem te omzeilen moeten we volgens dit document een juridische functionaris instellen die de bevoegdheid heeft om de wetten van de lidstaten ter zijde te schuiven. Dit maakt het mogelijk de procedure beter te "bundelen”. De andere belangrijke reden die wordt aangehaald, is dat het zal zorgen voor een vermindering van het veelvoud aan verbindingen.
Als fervent voorvechter van de nationale staat ben ik fel gekant tegen de instelling van een Europees openbaar ministerie. Iedereen in dit Parlement die oprecht in de democratie gelooft en niet slechts lippendienst aan de democratie bewijst, zou daar tegen moeten zijn. Ik roep met name de Parlementsleden uit mijn eigen land op om samen met mij op te komen voor de Britse wet.
Andreas Mölzer
(DE) Mijnheer de Voorzitter, de verspilling van EU-gelden is kennelijk voor velen een geringe zonde die men de daders niet hoog aanrekent, anders laat het zich niet verklaren dat er van de 3,1 miljard euro die de afgelopen dertig jaar onregelmatig zijn uitbetaald, slechts 17 procent is teruggevorderd. Ontoereikende controleprocedures en de schending van EU-voorschriften lijken schering en inslag te zijn.
Het is al erg genoeg dat met miljarden aan EU-gelden wordt gefraudeerd, maar als dan ook nog in de zeldzame gevallen waarin onregelmatige betalingen aan het licht komen, de terugvordering zo gebrekkig of traag verloopt dat de daders een veilig heenkomen kunnen zoeken en het geld verdwenen is, kan ik alleen maar concluderen dat de Europese Unie kennelijk lijdt aan welhaast georganiseerde onverantwoordelijkheid.
Het is onaanvaardbaar dat er in sommige landen voortdurend laks met EU-middelen wordt omgesprongen zonder dat dit consequenties heeft. Lidstaten die niet binnen een termijn van maximaal drie jaar alles in het werk stellen om uitstaande vorderingen op te eisen moeten naar mijn mening zelf voor de schade opdraaien.
Simon Busuttil
(EN) Mijnheer de Voorzitter, zoekgeraakt of onverantwoord EU-geld is vaak voorpaginanieuws. Het is jammer dat de inspanningen die worden gedaan om te voorkomen dat geld zoek raakt - en om zoekgeraakte subsidies terug te vorderen - maar al te vaak te technisch en te saai zijn om over te schrijven, laat staan dat ze de voorpagina halen. Maar er worden inspanningen gedaan om subsidies terug te vorderen en die moeten worden gesteund, hoewel er meer moet gebeuren, zoals de rapporteur duidelijk aangeeft.
Er moet met name meer gebeuren om subsidies terug te vorderen als er sprake is van gedeeld beheer. We moeten kunnen vertrouwen op de volledige medewerking van de nationale autoriteiten. Soms heb ik het idee dat, als we het over communautaire subsidies hebben, nationale autoriteiten niet staan te trappelen om hun steentje bij te dragen. Eigenlijk zeggen ze: "De nationale begroting is onze verantwoordelijkheid en meer niet.” Maar dat is niet zo. Als EU-geld op nationaal niveau wordt uitgegeven, zijn nationale autoriteiten hier duidelijk actief bij betrokken. Nationale autoriteiten dragen ook een zware verantwoordelijkheid als het gaat om het voorkomen van fouten, onregelmatigheden of zelfs fraude bij de besteding van communautaire subsidies. Als daar sprake van is, wordt actie ondernomen om de subsidies terug te vorderen.
In het verslag worden de lidstaten terecht opgeroepen om in actie te komen en hun steentje bij te dragen en om zichzelf beter te organiseren en beter met de Commissie samen te werken zodat de terugvordering van subsidies op doeltreffende wijze verloopt en een afschrikmiddel op zich wordt.
Markus Pieper
(DE) Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, dames en heren, ik neem met grote voldoening kennis van het verslag van collega Casaca. Als lid van de Commissie regionale ontwikkeling voel ik mij zeer betrokken bij dit onderwerp; de gevallen van fraude en inhoudelijke schendingen nemen hand over hand toe.
Het schadevolume bij het structuurbeleid steeg van 480 miljoen euro in 2003 naar 694 miljoen euro in 2004. Dat betekent dat in het laatste verslagjaar, 2004, circa 70 procent van de onregelmatig betaalde bedragen op het conto kwam van het structuurbeleid. Daarbij moeten we ook nog rekening houden met een grijs gebied. Als wij er - zoals in het initiatiefverslag wordt beschreven - onvoldoende in slagen de onregelmatig betaalde bedragen in te vorderen, werpt dat een smet op het blazoen van de Unie. Een totaal aan uitstaande schuldvorderingen van circa miljard euro - dat is bepaald niet mis!
Afgezien van de financiële schade die de Unie lijdt, werkt een slecht functionerende invordering van de bedragen misbruik van steunmiddelen in de hand. Of er nu fraude is gepleegd of fouten zijn gemaakt, de invordering van onregelmatig betaalde bedragen moet zonder strubbelingen verlopen! Ook als de procedure in een enkel geval buitensporig lijkt, moeten de lidstaten er uitvoering aan geven. Ik roep de lidstaten daarom op dit soort zaken harder aan te pakken en hun openbare ministeries dienovereenkomstig te coördineren. Ook roep ik de lidstaten op het Europese antifraudebureau OLAF intensiever bij de procedures te betrekken. De Commissie roep ik op het misbruik van subsidies meer aan de kaak te stellen.
Europa heeft transparantie nodig, en ook het Europees steunbeleid heeft transparantie nodig. Als middelen anders worden gebruikt dan voor het doel waarvoor zij zijn bestemd, dan moeten we dat aan banden leggen. Daarbij is het zaak dat de boel in de openbaarheid wordt gebracht. Ik bedank de rapporteur dat hij hier een bijdrage aan heeft geleverd.
Mairead McGuinness
(EN) Mijnheer de Voorzitter, ik dank de rapporteur voor de bijna forensische benadering waarmee hij aan dit verslag heeft gewerkt. Dit is niet alleen geldverspilling, wat vanuit de EU gezien een zeer ernstig probleem is, maar bovendien is het publiek zeer gefixeerd op signalen over fraude. In zekere zin is dat onredelijk en doet het afbreuk aan het uitstekende werk dat door middel van de begroting van de Europese Unie in alle de lidstaten wordt gedaan. Dat moeten we niet uit het oog verliezen als we ons op het huidige probleem concentreren. Helaas geeft het publiek die anonieme Europese Unie de schuld terwijl het probleem dichter bij huis ligt, in hun eigen lidstaat. Die boodschap moeten we ook zien over te brengen.
Het is onaanvaardbaar dat er zoveel geld moet worden teruggevorderd - zo'n 3,5 miljard gerekend vanaf juni 2002. Heel veel geld in de landbouwsector is gewoon niet teruggevorderd omdat we te kampen hebben met lidstaten die niet meewerken.
De hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid in 2003 zou moeten leiden tot een verbetering op het terrein van de landbouw: dankzij de invoering van de single farm payment en de koppeling aan maatregelen voor randvoorwaarden worden er alleen subsidies toegekend waar dat terecht is. Ik heb zo'n knagend gevoel dat we door het falen op het gebied van landbouw in het verleden nu extra strenge randvoorwaarden stellen. Ik heb boeren gesproken die zeggen dat controles niet worden aangekondigd en dat ze zware boetes krijgen opgelegd voor kleine fouten. Dat gaat te ver. We moeten oppassen dat we niet doorschieten. Er is geen kunst aan om een bedrag van vijf euro op te sporen, maar een bedrag van vijf miljard kan zomaar door de mazen van het net glippen. Ik ben blij dat commissaris Fischer Boel zich gaat buigen over de vraag hoe we tot een minder strenge uitvoering van de regels kunnen komen zonder daarbij de regels te overtreden.
Het geld moet terugkomen, maar tot besluit wijs ik erop dat de discussie en, naar ik hoop, de inspanningen om tot betere regelgeving te komen, tot een verbetering van de situatie zullen leiden.
De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt dinsdag om 12.00 uur plaats.
Schriftelijke verklaring (artikel 142)
Véronique Mathieu
schriftelijk. - (FR) Het moet gezegd: het terugvorderen van communautaire subsidies, naar aanleiding van onregelmatigheden of gevallen van fraude, laat nog altijd te wensen over. Het financieel reglement moet dan ook strikter worden toegepast en waar nodig worden herzien.
Het Parlement is dan ook van mening dat onze acties zich primair moeten richten op het vereenvoudigen van de terugvorderingsprocedures en op een betere coördinatie tussen de diensten van de Commissie en de bevoegde diensten in de lidstaten. Het grootste probleem is dat geen enkele nationale instantie volledig verantwoordelijk is voor de kwaliteit en het toezicht op de nationale controle, terwijl de uitvoering van de communautaire begroting voor 80 procent een taak is van de lidstaten omdat ze die begroting gezamenlijk beheren. De complexiteit van de mechanismen maakt verder dat de media de verantwoordelijkheid voor de problemen met illegale operaties, en dus ook voor het terugvorderen, bij de Commissie neerleggen terwijl deze problemen vooral op het niveau van de lidstaten liggen.
Nauwere samenwerking tussen OLAF, Eurojust en Europol, een bredere toepassing van de gerechtelijke terugvorderingsprocedure en het verzoek van het Parlement aan de Commissie om een regelgevend kader vast te stellen voor de administratieve verantwoording van de onregelmatigheden en om regelmatig per DG te rapporteren over de voortgang van de terugvorderingen, zijn stuk voor stuk belangrijke maatregelen om de procedures transparanter en doeltreffender te maken.
