Czarnogóra - Układ o stabilizacji i stowarzyszeniu WE/Republika Czarnogóry (debata)
Przewodniczący
Kolejnym punktem porządku dziennego jest wspólna debata w sprawie:
oświadczenia Komisji Europejskiej w sprawie Czarnogóry,
zalecenia przedłożonego przez pana posła Marcello Vernolę w imieniu Komisji Spraw Zagranicznych w sprawie projektu decyzji Rady i Komisji Europejskiej w sprawie zawarcia Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu pomiędzy Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, z jednej strony, i Republiką Czarnogóry, z drugiej strony - C6 0463/2007 -.
Olli Rehn
komisarz. Panie przewodniczący! Pragnę podziękować panu posłowi Vernoli za to bardzo rzetelne sprawozdanie, które ma zostać przyjęte na bardzo istotnym etapie naszych stosunków z Czarnogórą.
Chciałbym najpierw odnieść się do kwestii perspektywy europejskiej Bałkan Zachodnich. Zgromadzeni w poniedziałek na forum Rady ministrowie spraw zagranicznych państw członkowskich potwierdzili, że przyszłość Bałkan Zachodnich jest nierozerwalnie związana z integracją z Unią Europejską. W dowód tego w ostatnich dwóch miesiącach, podpisaliśmy z Czarnogórą Układ o stabilizacji i stowarzyszeniu, a także parafowaliśmy podobne układy z Serbią oraz z Bośnią i Hercegowiną.
Pragnę podziękować prezydencji portugalskiej za jej znaczący wkład w podjęcie tych zachęcających kroków. Mam nadzieję, że wkrótce będziemy mogli podpisać te dwa układy, o których powyżej mowa, kiedy spełnione zostaną już przez te dwa państwa niezbędne warunki.
Od czasu ogłoszenia swojej niepodległości, Czarnogóra poczyniła dobre postępy, w tym w zakresie rozwoju łagodniejszych, odpowiednio utrzymywanych stosunków z Serbią. Oczywiście punktem zwrotnym naszych stosunków z Czarnogórą było podpisanie przez UE i Czarnogórę 15 października Układu o stabilności i stowarzyszeniu. Z zadowoleniem przyjmuję jednomyślną ratyfikację tego układu przez Parlament Czarnogóry, co miało miejsce wkrótce potem. Układ ten zapewnia stabilne ramy dla rozwoju gospodarczego, politycznego i instytucjonalnego Czarnogóry, stanowiąc znaczący krok na drodze tego kraju do integracji z Unią Europejską, pod warunkiem, że układ ten zostanie należycie wykonany.
Jako kolejne pozytywne wydarzenie, z zadowoleniem przyjmuję także przyjęcie przez Czarnogórę konstytucji, w zaledwie kilka dni po podpisaniu Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Nowa konstytucja, która ogólnie rzecz biorąc jest zgodna z europejskimi standardami, przyczynia się do wzmocnienia instytucji demokratycznych tego kraju. Pełne wykonanie postanowień tej konstytucji wymagać będzie dalszych wysiłków i determinacji.
W swoim, przyjętym dnia 6 listopada sprawozdaniu okresowym, Komisji podkreśliła znaczenie tych pozytywnych zmian. Komisja chwali Czarnogórę za ustanowienie po ogłoszeniu niepodległości niezbędnych ram prawnych i instytucjonalnych. Komisja zwraca także szczególną uwagę na postępy poczynione przez Czarnogórę w przygotowaniach do wykonania Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu oraz we wzmacnianiu swojej zdolności administracyjnej. W naszym sprawozdaniu okresowym zwracamy uwagę na niektóre główne wyzwania, którym Czarnogóra będzie musiała sprostać w nadchodzących latach. Przykładowo zdolność administracyjna Czarnogóry jest nadal raczej słaba. Dlatego niezbędna jest kontynuacja reform na wszystkich szczeblach. Jeśli chodzi o zwalczanie korupcji, niezbędne jest podjęcie niezwłocznych działań w celu osiągnięcia konkretnych, namacalnych rezultatów. Zaniepokojenie budzą także kwestie prania pieniędzy i przestępczości zorganizowanej. Kwestie te zostały także słusznie podniesione w naszym sprawozdaniu.
Nowa konstytucja zwiększa niezależność organów sądowych ustanawiając nowy organ konstytucyjny, Radę Sądownictwa, odpowiedzialną za powoływanie na sędziego i odwoływanie sędziów. Rząd przyjął także strategię reformy sądownictwa na lata 2007-2012. Niewątpliwie wdrożenie tej strategii stanowić będzie poważne wyzwanie, ale oczywistym jest, że Czarnogóra musi zapewnić niezależność, odpowiedzialność i profesjonalizm swoich sędziów i prokuratorów.
Czarnogóra bierze aktywny udział we współpracy regionalnej. Państwo to utrzymuje dobre stosunki ze swoimi sąsiadami. Większość kwestii spornych pomiędzy Czarnogórą i Serbią, które pojawiły się w wyniku ogłoszenia przez Czarnogórę niepodległości została rozstrzygnięta. Czarnogóra przyjęła także konstruktywne podejście, jeśli chodzi o kwestię statusu Kosowa, zajmując stanowisko odzwierciedlające stanowisko UE w tej sprawie.
Obecnie szczególną uwagę należałoby zwrócić zarówno na wykonanie w pełni postanowień porozumienia przejściowego w sprawie przygotowań do wykonania wszystkich postanowień Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu, jak i na zastosowanie się do zaleceń partnerstwa europejskiego. Czarnogóra powinna dołożyć wszelkich starań, żeby osiągnąć konkretne rezultaty, jeśli chodzi o reformy oraz wykonanie odnośnych postanowień i zastosowanie się do odnośnych zaleceń. Jak na razie Czarnogóra ma bardzo dobre wyniki, jeśli chodzi o proces stabilizacji i stowarzyszania i mam nadzieję, że wysiłki podjęte już przez nią w tym zakresie będą stanowić dla niej podstawę do dalszych działań.
Z wielką niecierpliwością oczekujemy podjęcia jeszcze ściślejszej współpracy z rządem oraz Parlamentem Czarnogóry, innymi instytucjami i społeczeństwem obywatelskim tego kraju w zakresie agendy reform europejskich. Z przyjemnością zawiadamiam państwa, że od 1 października funkcjonuje nowe przedstawicielstwo Komisji Europejskiej, które przygotowuje się do przejęcia zadań i obowiązków związanych z pracami prowadzonymi przez Europejską Agencję Odbudowy, zgodnie z odpowiednim harmonogramem. Oczekuje się, że w najbliższych trzech latach, tzn. do 2009 r., Czarnogóra otrzyma blisko 100 mln euro w ramach instrumentu pomocy przedakcesyjnej. Środki te wykorzystane zostaną, żeby wesprzeć Czarnogórę w obszarach takich, jak budowa państwa prawa, wzmacnianie zdolności administracyjnej i wykonanie postanowień Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu. Niewątpliwie kolejnym priorytetem będzie rozwój gospodarczy i społeczny oraz budowa społeczeństwa obywatelskiego. Dlatego wierzę, że możemy liczyć na zdecydowane poparcie Parlamentu Europejskiego, które, jak zwykle jest niezwykle istotne.
Bernd Posselt
(DE) Panie przewodniczący! Ten punkt porządku dziennego miała stanowić debata lub oświadczenie Rady i Komisji Europejskiej. Chciałbym tylko zapytać, gdzie jest przedstawiciel Rady, a także, czy Rada będzie przynajmniej reprezentowana podczas tury pytań do Rady, czy może nawet w trakcie tej debaty?
Przewodniczący
Nasze służby poinformowały mnie, że przedmiotowa debata prowadzona jest w ten sposób zgodnie z decyzją Konferencji Przewodniczących, ponieważ Rada przygotowuje się do jutrzejszego zgromadzenia Rady w Lizbonie.
Marcello Vernola
sprawozdawca. (IT) Panie przewodniczący, panie i panowie! Obecnie powszechnie przyjętym jest, że przyszłość państw bałkańskich jest nierozerwalnie związana z integracją europejską, co zostało potwierdzone w 2003 r. na forum Rady Europejskiej w Salonikach, a także wielokrotnie potwierdzane przez nas na forum tego Parlamentu, kładąc kres wszelkim dalszym dyskusjom w tej sprawie.
Czarnogóra niewątpliwie zajmuje najlepszą pozycję startową na drodze do przystąpienia do Unii Europejskiej, co pokazują fakty. Po wystąpieniu w 2006 r. z unii z Serbią i ogłoszeniu niepodległości, w następstwie referendum przeprowadzonego zgodnie z zasadami demokracji i popisania odpowiedniego porozumienia z rządem Serbii, Czarnogóra wznowiła negocjacje dotyczące Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu, które zakończone zostały w nieco ponad dwa miesiące. Układ został parafowany dnia 15 marca 2007 r., ale niestety pojawiły się pewne problemy techniczne, co spowodowało spowolnienie dalszych postępów, choć zakończenie całego tego procesu wydaje się być blisko. Pan komisarz ogłosił właśnie, że w Podgoricy otwarto już biuro, co pochwalamy, a także, że zakończone zostały przygotowania umożliwiające ratyfikację Układu.
Postępy, jakie Czarnogóra poczyniła w ubiegłym roku, zobowiązania, które złożyła Wspólnocie Europejskiej i prowadzone obecnie w związku z przeprowadzaniem reform prace, nawet w ostatnich kilku dniach, skłaniają nas do przyjęcia, bez żadnego wahania, przychylnej opinii w sprawie zawarcia tego układu. Oczywistym jest jednak, że nie stanowi to celu ostatecznego, lecz jedynie punkt wyjścia.
Czarnogóra powinna teraz skoncentrować się na wdrożeniu wszystkich środków niezbędnych do dokończenia realizowanego już obecnie procesu reform, żeby wypełnić zobowiązania, które zaciągnęła zawierając Układ o stabilizacji i stowarzyszeniu. W tym kontekście, powinniśmy odnotować dobry klimat współpracy pomiędzy Parlamentem Europejskim i Parlamentem Czarnogóry, z którym spotkaliśmy się już wielokrotnie, a który odwiedzimy w przyszłym tygodniu w Podgoricy. Czarnogóra ma wszystko, czego jej potrzeba, żeby szybko doprowadzić ten proces do końca, począwszy od jej statusu jako państwa kandydującego do akcesji.
W ostatnich latach gospodarkę Czarnogóry cechuje wzrost, co przyczyniło się do przyciągnięcia olbrzymich inwestycji zagranicznych, częściowo na skutek wprowadzenia polityki podatkowej przychylnej przedsiębiorstwom. Skutkiem tego bezrobocie gwałtownie spadło z 33% do 12%.
Kilka miesięcy temu przyjęta została nowa konstytucja, wyraźna oznaka stopnia, do jakiego Czarnogóra wzmacnia prerogatywy demokratyczne, co wyróżnia ją na tle innych państw na Bałkanach. Władze Czarnogóry pracują szybko nad dostosowaniem swojego kraju do standardów europejskich. Najświeższe wiadomości skłoniły nas do zgłoszenia pięciu poprawek w celu wzięcia pod uwagę ostatnich zmian.
W ostatnich dniach podpisane zostało porozumienie o współpracy z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla Byłej Jugosławii w celu uregulowania kwestii pomocy technicznej w odniesieniu do tego Trybunału. Powinniśmy pamiętać, że bezwarunkowa współpraca z Trybunałem ad hoc w Hadze ma zasadnicze znaczenie dla wszystkich państw, które powstały w wyniku rozpadu Jugosławii. Powinniśmy także pamiętać, że Czarnogóra nigdy nie uchylała się od wypełnienia swoich międzynarodowych zobowiązań i rzeczywiście zawsze była chwalona za efektywną współpracę z organami wymiaru sprawiedliwości i innymi organami zagranicznymi.
Czarnogóra powinna podjąć dalsze wysiłki w celu zwalczania i położenia kresu przestępczości zorganizowanej w dziedzinie nielegalnego handlu transgranicznego. Parlament Europejski uważa także, że korupcja w organach administracji publicznej i organach sądowych musi być zwalczana. Czarnogóra reaguje pozytywnie na wezwania organów europejskich, a przejawy tej postawy dostrzec można w nowej konstytucji, która wprowadza mechanizmy ochrony autonomii i niezależności organów sądowych.
Zdolność klasy rządzącej zostanie także wzmocniona poprzez udział we wspólnotowych programach twinningowych i wymianach z państwami członkowskimi. W ramach niektórych z tych programów wspierany będzie rozwój młodzieży i naukowców. Promowanie swobody przepływu osób, a zwłaszcza studentów i naukowców jest celem, który jest realizowany, między innymi poprzez uproszczenie procedur wydawania wiz krótkoterminowych, w odniesieniu do których we wrześniu ubiegłego roku podpisane zostały z Unią Europejską odrębne umowy. Ostatecznym celem jest pełna liberalizacja reżymu wizowego w celu pełnego urzeczywistnienia swobody przepływu osób, kolejnego istotnego elementu Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu, a także w celu otwarcia kanałów wspierania wzrostu gospodarczego i rozwoju edukacji. Uważamy, że niezbędne jest zapewnienie organizacjom kultury możliwości rozwoju, np. poprzez wspieranie sektora wolontariatu i ochronę przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego. Niezbędne jest zagwarantowanie wolności myśli oraz prawa do informacji.
Na szczególną uwagę zasługuje środowisko naturalne. Przyjęta wcześniej konstytucja określała Czarnogórę jako republikę proekologiczną, pierwsze państwo na świecie, które określiło się takim mianem. Przyroda szczodrze obdarzyła tej kraj, poczynając od pięknego wybrzeża po naturalną Zatokę Kotoru i masyw górski Durmitor, uwzględniony na Liście światowego dziedzictwa UNESCO. Dziedzictwo to należy ochronić szczególnymi przepisami prawa, które w wielu przypadkach zostały już przyjęte, ale nie są jeszcze ściśle stosowane, często ze względu na brak środków finansowych.
Czarnogóra czerpie znaczne dochody z turystyki, ale niestety turystyka może mieć niekorzystny wpływ na środowisko naturalne, ponieważ dostępna baza turystyczna nie została wyposażona w odpowiednie systemy umożliwiające radzenie sobie ze znacznym napływem turystów, z ekologicznego punktu widzenia. Dlatego zwróciliśmy się do pana komisarza Rehna, żeby w ramach innego forum, Komisja Europejska zwróciła szczególną uwagę na promowanie polityki przyjaznej dla środowiska naturalnego, szczególnie, jeśli chodzi o odnawialne źródła energii, gospodarkę odpadami i gospodarkę wodną oraz ochronę wybrzeża. Czarnogóra jest świadoma istnienia tego problemu i kontynuuje prace nad opracowaniem i wdrożeniem odpowiednich zasad zarządzania zasobami naturalnymi. Ostatnio zatwierdzony został plan zagospodarowania przestrzeni regulujący prace budowlane tak, żeby nie zniszczyć krajobrazu wybrzeża.
Doris Pack
w imieniu grupy PPE-DE. (DE) Panie przewodniczący! Występując w imieniu grupy PPE-DE, oczywiście z zadowoleniem przyjmuję postępy, jakie Czarnogóra poczyniła od czasu ogłoszenia swojej niepodległości, które bardzo szybko doprowadziły do zawarcia Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu.
Oczywistym jest, że obywatele Czarnogóry nie powinni spoczywać teraz na laurach, lecz w pełni wykonać postanowienia podpisanego przez siebie układu. Powinni stosować się do wytycznych, które sami dla siebie ustanowili i umożliwić organom administracji swojego kraju wprowadzenie w życie i stosowanie przyjętych przepisów prawa. Obywatele Czarnogóry powinni zapewnić, żeby system sądowy spełniał odpowiednie kryteria, a także, żeby podjęte zostały działania mające na celu zwalczanie korupcji, szczególnie, jeśli chodzi o organy administracji i sądownictwo.
Zdaję sobie w pełni sprawę z tego, że szczególne warunki, które panowały w tym regionie w latach 90. umożliwiły zakorzenienie się korupcji, a także tego, że bardzo trudno jest dziś ją wyplenić, ale na tle państw Unii Europejskiej nie służy reputacji Czarnogóry, kiedy państwo to pojawia się stale w kontekście przemytu, korupcji i prania pieniędzy. Politycy Czarnogóry muszą zrobić wszystko, co w ich mocy, żeby zmienić ten wizerunek. Przecież kiedyś obywatele Unii Europejskiej mają powitać Czarnogórę w gronie państw członkowskich. Dlatego koniecznym jest, żeby proces rozwoju demokracji i gospodarki rynkowej realizowany był przez Czarnogórę w rzeczywiście przejrzysty sposób.
Nie mam zamiaru odnosić się ani do każdej, podniesionej już tutaj dzisiaj kwestii, ani do każdej kwestii, która zostanie tutaj dzisiaj jeszcze podniesiona. Nie będę się także odnosić do wszystkiego, co zostało zawarte w naszym sprawozdaniu. Niemniej jednak chciałabym podkreślić, że krajobraz Czarnogóry to klejnot i niezbędne są szczególne środki w celu zachowania jego unikalnej rzeźby. Jak powiedział to już pan poseł Marcello Vernola, oznacza to, że zawarte w nowej konstytucji postanowienie, stanowiące, że Czarnogóra jest państwem proekologicznym nie może oznaczać pustej obietnicy. Wybrzeże i tereny znajdujące się w głębi lądu muszą być objęte ochroną i należy zapobiec realizacji megalitycznych projektów inwestycyjnych. Osobliwości przyrody oraz miejsca o znaczeniu kulturowym i historycznym muszą zostać zachowane w celu zapewnienia, że Czarnogóra nie roztrwoni swoich unikalnych zasobów, co uczyniłoby ją nieatrakcyjną dla turystów. W Europie Zachodniej istnieje wiele przykładów takiego zeszpecenia, które to przykłady powinny stanowić ostrzeżenie.
Należy zapobiec masowej wyprzedaży działek, zarówno na wybrzeżu, jak i w głębi lądu, a nakazem chwili jest zapewnienie zrównoważonego rozwoju turystyki i rozważnej gospodarki gruntami. Istnieje pilna potrzeba zapobieżenia nadmiernemu zabudowaniu wybrzeża, a spekulowanie nieruchomościami, w tym działkami musi zostać pohamowane. Z zadowoleniem przyjmuję przyjęcie planu zagospodarowania przestrzeni dla tego regionu. Z zadowoleniem przyjmuję także nawiązanie współpracy z MTKJ, tzn. Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla Byłej Jugosławii i mam nadzieję, że w przyszłości doprowadzi to do aresztowania pana Karadżića.
Moim szczerym pragnieniem jest także, żeby Czarnogóra stworzyła wreszcie krajową agencję, która umożliwiałaby studentom i stażystom z tego kraju uczestniczenie w programach edukacyjnych Erasmus i Leonardo.
W nadchodzącym tygodniu przyjmować będziemy delegację naszych kolegów z Parlamentu Czarnogóry i będziemy ich zachęcać do popierania swojego rządu w wysiłkach związanych z podążaniem drogą konwergencji z Unią Europejską oraz zwalczaniem wszelkich nadużyć, o których żeśmy wspomnieli.
Vural Öger
w imieniu grupy PSE. (DE) Panie przewodniczący! W czerwcu 2003 r., na szczycie UE w Salonikach, głowy państw i szefowie rządów potwierdzili swoje poparcie dla rozwoju perspektywy europejskiej dla Bałkan Zachodnich, gdzie Czarnogóra jest najnowszym państwem, które powstało na gruzach byłej Jugosławii, deklarując w 2006 r. swoją niezależność od Serbii.
Od tego czasu stosunki Czarnogóry z Unią Europejską stale się zacieśniają, a państwo to wyraźnie wybrało drogę integracji europejskiej. Ze szczególnym zadowoleniem przyjmuję zawarcie 18 października Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu, co stanowi punkt zwrotny w stosunkach pomiędzy Czarnogórą i UE. Zawarcie tego układu przyniesie temu niewielkiemu państwu bałkańskiemu korzyści, szczególnie, jeśli chodzi o gospodarkę i handel, ponieważ układ ten przewiduje ustanowienie strefy wolnego handlu oraz ułatwienie współpracy inwestycyjnej i gospodarczej.
Dnia 19 października 2007 r., tzn. z upływem nie wiele więcej niż roku od ogłoszenia niepodległości, zrealizowany został kolejny istotny cel, kiedy Parlament Czarnogóry przyjął pierwszą konstytucję tego kraju, która będzie odgrywać szczególnie ważną rolę w budowie tożsamości tego młodego narodu. Konstytucja ustanawia Czarnogórę jako demokratyczne, liberalne i proekologiczne państwo, funkcjonujące zgodnie z zasadą państwa prawa. Jest to wielkie osiągnięcie. Czarnogóra ma nadal wiele do zrobienia na drodze do członkostwa w UE, ale istniejące obecnie przeszkody usuwane są jedna po drugiej.
Szczególnie, ciągle jeszcze niezbędne jest osiągnięcie postępów w zwalczaniu szarej strefy i korupcji. Funkcjonowanie wolnego i niezależnego systemu sądowego, współpraca z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla Byłej Jugosławii i przede wszystkim proces reform w zakresie demokratyzacji, praw człowieka i ochrony mniejszości są niezbędne dla Czarnogóry i jej przyszłości. Priorytetem wstępnym powinno być skuteczne przeprowadzenie reform przewidzianych w Układzie o stabilizacji i stowarzyszeniu.
Dnia 1 stycznia 2008 r., Słowenia, kolejne państwo Byłej Jugosławii, przejmie prezydencję Rady Unii Europejskiej. Cieszy to, że jednym z priorytetów prezydencji słoweńskiej będzie zajęcie się sytuacją na Bałkanach Zachodnich. Bezpieczeństwo i stabilność Bałkan Zachodnich stanowią podstawowy przedmiot zainteresowania państw tego regionu oraz pozostałych państw Europy.
Demokratyczna i stabilna Czarnogóra może i powinna odgrywać znaczącą rolę w realizacji tych celów. Na zakończenie chciałbym podkreślić, że perspektywa przystąpienia Czarnogóry do UE, pewnego dnia, choć w bardziej odległej przyszłości, stanowi podstawową siłę napędową procesów dalszych reform. My, posłowie Parlamentu Europejskiego powinniśmy wspierać Czarnogórę na jej drodze do integracji z UE.
Jelko Kacin
w imieniu grupy ALDE. (SL) Ponad sto lat temu Czarnogóra była królestwem obecnym na mapie politycznej Europy. Państwo to cieszyło się uznaniem i było cenione zarówno pod względem kultury, jak i znaczenia na arenie politycznej.
Część wybrzeża, tzn. Zatoka Kotor, stanowiła nierozerwalną część Austro-Węgier, zapewniając im wtedy wraz z Hercegowiną dostęp do morza. Czarnogóra stanowiła kiedyś część nowoczesnej Europy, a obecnie przygotowuje się do podjęcia pełnej współpracy z Unią Europejską oraz do członkostwa w UE.
Od maja 2006 r., kiedy, Czarnogóra stała się nowym państwem Europy, państwo to osiągnęło znaczące postępy, jeśli chodzi o realizację agendy europejskiej. Czarnogóra zasługuje na szczere gratulacje za podpisanie Układu o stabilizacji i stowarzyszeniu oraz za przyjęcie w październiku nowych przepisów prawa. Podgorica zasługuje również na uznanie za współpracę z Trybunałem w Hadze, a także za odgrywanie pozytywnej roli i wnoszenie wkładu w zapewnienie stabilności w regionie, w dłuższej perspektywie.
Jednakże począwszy od dziś, nasza Unia Europejska będzie inna, ponieważ kilka godzin temu, na tej sali byliśmy świadkami niezwykle historycznego wydarzenia, tzn. podpisania karty praw podstawowych. Na wzrost demokracji, wzrost szacunku, wzrost różnorodności i wzrost pewności prawnej zasługują także obywatele Czarnogóry. Podstawowe wyzwania, którym musi sprostać to młode państwo związane są ze zwalczaniem przestępczości zorganizowanej i korupcji, gdzie niezbędne i możliwe jest podjęcie dalszych działań. Apeluję do właściwych władz o zwiększenie swojej aktywności w zwalczaniu korupcji i przestępczości zorganizowanej oraz handlu ludźmi, bronią i narkotykami.
W tym kontekście z zadowoleniem przyjmuję przyjęcie stabilnych ram prawnych. Chciałbym jednak podkreślić, że stosowanie przepisów prawa w praktyce stanowi proces wymagający także odpowiednich zasobów administracyjnych i politycznych. Nadal jestem bardzo zaniepokojony brakiem przejrzystości i kultury politycznej, zarówno, jeśli chodzi o struktury polityczne, jak i gospodarcze. Uniemożliwia to Czarnogórze rozwój społeczeństwa demokratycznego i wolnego rynku.
Czarnogóra powinna wzmóc swoje wysiłki, jeśli chodzi o wolność, pluralizm i profesjonalizm środków masowego przekazu. Czarnogóra powinna w pełni wykonać przyjęty plan reform i zapewnić niezależność swojego radia i swojej telewizji.
Wyrażam ubolewanie, że nadal nie ma żadnych wyników śledztwa w sprawie zamordowanego dziennikarza Duško Jovanovića, który publikował właśnie serię artykułów dotyczących przestępczości zorganizowanej w Czarnogórze.
Dziennikarze i społeczeństwo obywatelskie odgrywają ważną rolę w rozwoju demokracji, szczególnie, kiedy zwracają uwagę na drażliwe problemy społeczne. Dlatego apeluję do rządu Czarnogóry o wzmożenie wysiłków mających na celu rozwiązanie tych problemów oraz o podjęcie współpracy ze społeczeństwem obywatelskim, zasięganie jego opinii i zapewnienie mu lepszych warunków funkcjonowania.
Gisela Kallenbach
w imieniu grupy Verts/ALE. (DE) Panie przewodniczący! Niech mi będzie wolno złożyć gorące podziękowania panu posłowi Vernoli za sporządzenie sprawozdania oraz za współpracę na forum Komisji Spraw Zagranicznych w trakcie prac nad tym sprawozdaniem. Z jeszcze większą wdzięcznością chciałabym jednak pogratulować naszym kolegom z Czarnogóry oraz Komisji Europejskiej, która po raz kolejny udowodniła, że perspektywa europejska przyczynia się do rozwoju demokracji, budowy państwa prawa i zapewnienia stabilności.
Jednakże uważam, że w rzeczywistości proces ten przebiega zbyt wolno. Dlatego apeluję do obydwu stron, a przede wszystkim do nas, instytucji europejskich o nie zapominanie, że Czarnogóra, a w rzeczywistości wszystkie państwa Bałkan Zachodnich stanowią część Europy. W naszym interesie leży, żeby zapanował tutaj trwały pokój i demokracja. Powinniśmy pogłębić nasze zaangażowanie w całym regionie. Nasza propozycja przyjęcia odrębnej agendy na rzecz ścisłego partnerstwa z państwami Bałkan Zachodnich, jeśli chodzi o gospodarkę i ochronę środowiska powinna zostać przyjęta. Zlikwidujmy wymóg posiadania wizy możliwie jak najszybciej.
Wzywam Czarnogórę do zapewnienia, żeby okresowe sprawozdania nie musiały już dłużej, jak to miało miejsce w przeszłości, zawierać doniesień o niedostatecznych wysiłkach, jeśli chodzi o zwalczanie korupcji i przestępczości zorganizowanej, czy doniesień o braku odpowiednich zdolności, jeśli chodzi o instytucje publiczne. Czarnogóra powinna wzmóc swoje wysiłki, jeśli chodzi o wyznawanie wartości europejskich. Wartości te obejmują zapewnienie atmosfery otwartości, w której może się rzeczywiście rozwijać działalność społeczeństwa obywatelskiego, a nieograniczona wolność środków masowego przekazu jest rzeczą oczywistą.
Wreszcie, Czarnogóra musi wziąć na siebie bardziej znaczącą rolę, jako konstruktywna siła w całym tym regionie oraz w wysiłkach mających na celu rozstrzygnięcie kwestii statusu Kosowa. Może Czarnogóra mogłaby także przemyśleć na nowo niektóre kroki, których podjęcie doprowadziło do uzależnienia się w niektórych obszarach od państw spoza Europy. Takie kroki obejmują zarówno podpisanie ze Stanami Zjednoczonymi dwustronnego porozumienia w sprawie immunitetów, jak i przyjęcie aktów prawnych umożliwiających niezdrową spekulację działkami i budynkami, która osłabia wysiłki na rzecz ochrony środowiska i uniemożliwia rzeczywiście zrównoważony rozwój olśniewająco pięknego regionu przybrzeżnego Czarnogóry.
Ostatnio, ważny krok stanowi przyjęcie celów planowania przestrzennego. Dlatego jeszcze raz pragnę pogratulować i zachęcić do podjęcia dalszych działań na drodze do członkostwa w Unii Europejskiej.
Helmuth Markov
w imieniu grupy GUE/NGL. (DE) Panie przewodniczący, panie komisarzu!, W 1918 r. niezależna Czarnogóra podjęła dobrowolnie decyzję o zjednoczeniu się z sąsiednimi państwami, tzn. z Serbią, Chorwacją, Bośnią-Hercegowiną i Słowenią. Po rozpadzie Jugosławii, w 2006 r. mieszkańcy Czarnogóry postanowili w drodze demokratycznych wyborów, że nie chcą, by Czarnogóra pozostała członkiem unii z Serbią. W ten sposób Czarnogóra stałą się 49. niezależnym państwem Europy, państwem zamieszkiwanym w większości przez Słowian, z wyjątkiem regionów leżących przy granicy z Albanią i Kosowem, gdzie większość stanowią etniczni Albańczycy.
Jeśli chodzi o bieżącą politykę, kwestią o podstawowym znaczeniu jest, żeby Czarnogóra nie stała się oazą dla obcokrajowców pragnących płacić niższe podatki i prać nieuczciwie zdobyte pieniądze. Czarnogóra musi znaleźć rozwiązania, jeśli chodzi o problemy związane z zanieczyszczeniem środowiska i trudną sytuacją przebywających w tym kraju od dłuższego już czasu uchodźców z Serbii i Kosowa.
Niezbędne jest wznowienie komunikacji kolejowej i zwalczanie przemytu. Moja grupa z zadowoleniem przyjmuje, że Komisja Spraw Zagranicznych przyjęła nasze poprawki dotyczące warunków życia i pracy uchodźców. Osoby niebędące obecnie obywatelami żadnego kraju nie mogą pozostawać na zawsze bezpaństwowcami, a Czarnogóra musi zastosować się do odpowiedniej wytycznej Rady Europy.
Przyjęta została również nasza propozycja wznowienia komunikacji kolejowej na liniach do Nikšić, na granicy z Bośnią, a także do Shkodër, w Albanii. Niezbędne jest podjęcie niezwłocznych działań w celu położenia kresu brakowi zainteresowania wznowieniem komunikacji kolejowej na linii północ-południe i brakowi równowagi spowodowanemu decyzją wykorzystywania do celów transportu na tej trasie wyłącznie samochodów osobowych i ciężarowych oraz autobusów.
Z zadowoleniem przyjmujemy także, że sprawozdawca nie uwzględnił w sprawozdaniu wezwania uwzględnionego w poprzednim sprawozdaniu w sprawie Czarnogóry, dotyczącego szybkiego przyjęcia tego państwa do NATO. Przystąpienie do NATO nie może być warunkiem przystąpienia do UE.
Należy docenić także to, że w sprawozdaniu tym nie uwzględniono żądania, żeby Czarnogóra realizowała jakąś formę neoliberalnej polityki gospodarczej, która byłaby jeszcze bardziej daleko idąca niż polityka realizowana w Unii Europejskiej. Czarnogóra ma możliwość stania się państwem członkowskim UE. Jest to istotne nie tylko dla Czarnogóry, ale także dla innych państw byłej Jugosławii, które, jak Czarnogóra, dążą do przystąpienia do UE.
Bastiaan Belder
w imieniu grupy IND/DEM. (NL) Panie przewodniczący! Pan poseł sprawozdawca Vernola słusznie zauważa, że przyszłość Czarnogóry to przystąpienie do Unii Europejskiej. Ale proces integracji europejskiej nie jest ścieżką wysłaną różami. Sposób, w jaki rozwija się to nowopowstałe na Bałkanach państwo budzi niepokój. Teoretycznie rzecz biorąc Czarnogóra może być i jest państwem znakomicie radzącym sobie z ochroną środowiska, państwem rozwijającym się w idealny sposób, ale powinna kontynuować wysiłki w tym zakresie w dłuższej perspektywie. A obecne praktyki wydają się być mocno ugruntowane.
Przykładowo, jednym z zagrożeń jest niestabilny, gwałtowny wzrost cen nieruchomości na Złotym Wybrzeżu, w rejonie Kotoru. Ponadto szybko rozwijające się i niekiedy nielegalne budownictwo nadmiernie obciąża systemy wodno-kanalizacyjne tego kraju. Pan poseł Vernola wspomniał o tym, ale nie dość stanowczo, biorąc pod uwagę wagę tego problemu.
Olbrzymi potencjał wzrostowy turystyki w Czarnogórze ma także swoje negatywne strony. Podczas gdy niewielki region wybrzeża Adriatyku rozwija się gwałtownie, stopa bezrobocia na północy wynosi ponad 20%, a stopa ubóstwa kształtuje się na poziomie powyżej średniej krajowej.
Ponadto ciągle jeszcze widoczne są ślady niedawnych działań wojennych. Infrastruktura ograniczona jest do minimum, a w niektórych miejscowościach ludność cierpi na brak wody pitnej i doświadcza przerw w dostawie prądu. Obywatele Czarnogóry ciągle jeszcze nie inwestują dostatecznie efektywnie w swoją gospodarczą przyszłość, opartą na zdrowych podstawach. Jeśli chodzi o rozwój, jeśli chodzi o przystąpienie do Unii Europejskiej, Czarnogóra potrzebuje dobrze przemyślanej strategii wzrostu gospodarczego dla całego kraju. Nie może być mowy o nierozważnych działaniach, jeśli chodzi o nowe "Europejskie Złote Wybrzeże”.
Alojz Peterle
(SL) Cieszę się, że mogę poprzeć zgodę na konkluzję dotyczącą Umowy o Stabilizacji i Stowarzyszeniu pomiędzy Unią Europejską a Republiką Czarnogóry, która stała się jednym z niezmiernie istotnych wydarzeń w południowo-wschodniej Europie w ostatnich miesiącach. Umowa ta jest zwieńczeniem wysiłków Czarnogóry oraz zobowiązaniem kontraktowym do kontynuacji działań na drodze do pełnego członkostwa w duchu perspektywy z Salonik.
Umowa wyszczególnia kluczowe priorytety w dziedzinach polityki i gospodarki oraz w innych. Jestem zadowolony z jasnego związku przedmiotowej umowy z priorytetami rozwoju w dziedzinie turystyki, ochrony środowiska, transportu i energetyki. Wszystkie te priorytety są ściśle powiązane i jest bardzo ważne, aby Czarnogóra przeprowadziła reformę administracyjną, aby być w stanie zapewnić szybki rozwój oraz spełnić warunki dla pozyskania statusu kandydata. Naprawdę życzę Czarnogórze sukcesu w tej sprawie, jako że wdrożenie, o którym wspomnieli mówcy przede mną, od tego zależy.
Jestem przekonany, że pod przywództwem prezydencji słoweńskiej Unia Europejska odnotuje postęp ze strony Czarnogóry w kwestii dostosowania się do zobowiązań wynikających z porozumienia. Postęp ze strony Czarnogóry leży w szczególnym interesie Europy południowo-wschodniej, a więc także całej Unii Europejskiej.
Hannes Swoboda
(DE) Panie przewodniczący, panie komisarzu, panie i panowie! Czarnogórę można podziwiać. Można podziwiać tamtejsze krajobrazy, ale także sposób, w jaki została przeprowadzona separacja z Serbią, gdzie Czarnogóra i Serbia działały bardzo odpowiedzialnie. Muszę także wyrazić mój podziw dla polityki tego kraju wobec mniejszości, która pozwala im czuć się w Czarnogórze, jak w domu. Te i inne rzeczy zasługują na nasz podziw.
Są jednak i ciemne strony, które spędzają mi sen z powiek, a o których wspomnieli już inni mówcy. Jedną z nich jest aktywność inwestorów zagranicznych, a w szczególności tych z Rosji. Nie mam nic przeciwko rosyjskim inwestycjom w Czarnogórze lub jakimkolwiek innym państwie. Jednak obywatele Czarnogóry powinni być świadomi braku równowagi, który uzależnia ich od innego państwa. To, co mówię dotyczy zależności od jakiegokolwiek państwa, a nie tylko od Rosji. Niektóre z tych inwestycji zagrażają naturalnemu pięknu Czarnogóry oraz jej malowniczym krajobrazom.
Szczególnie zasmuca mnie zjawisko korupcji, o którym wspomnieli już niektórzy posłowie. Jesteśmy w posiadaniu wielu sprawozdań z zaufanych źródeł medialnych. Myśleliśmy, że przypadki ogromnej korupcji w związku z przemytem papierosów oraz inne tego rodzaju przypadki należą do przeszłości. Proszę, aby Komisja potraktowała te sprawy priorytetowo. Jeśli korupcja byłaby jedynym kryterium, to nie poparlibyśmy przedmiotowej Umowy o Stabilizacji i Stowarzyszeniu dzisiaj, ani w przyszłości. Poparliśmy ją jednak, a mówię tutaj także o Grupie Socjalistycznej, ponieważ chcemy pomóc Czarnogórze w procesie reform.
Oczekujemy jednak od Komisji oraz od samego zainteresowanego państwa, aby zrobiły wszystko w celu wyeliminowania korupcji, która niestety ociera się również o sfery polityczne. Pocieszające jest, że przynajmniej politycy zdają sobie sprawę, że zjawisko korupcji istnieje. Podobnie jak pan Kacin, chciałbym podkreślić fakt, że sprawa morderstwa Duško Jovanovića nie została jeszcze rozwiązana. Zastanawiam się, czy fakt, że on i jego koledzy pisali wiele o przestępczości zorganizowanej jest tylko zbiegiem okoliczności. Mam szczerą nadzieję, że związku nie ma i to tylko faktycznie zbieg okoliczności. Mam nadzieję, że władze Czarnogóry rozwiążą wkrótce tą sprawę i poczynią dalsze kroki w kierunku zwalczania korupcji.
Ewa Tomaszewska
Panie Przewodniczący! Wniosek w sprawie podpisania układu o stabilizacji i stowarzyszeniu Wspólnoty Europejskiej z Republiką Czarnogóry dotyczy sytuacji szczególnej. Pierwszy raz mamy do czynienia z krajem, który uzyskał niepodległość poprzez referendum.
Byłam obserwatorem pierwszych w Montenegro, już po referendum, przeprowadzonych wyborów do parlamentu, wówczas jako przedstawiciel zgromadzenia parlamentarnego Rady Europy. Zarówno delegacja Rady Europy, jak i OECD potwierdziły demokratyczny charakter wyborów. Zafascynowana byłam aktywnością obywatelską w obserwacji przebiegu wyborów. Przedstawiciele organizacji pozarządowych, mężowie zaufania obecni byli we wszystkich odwiedzanych przez nas komisjach wyborczych. Wszędzie widoczne było wielkie zaangażowanie członków komisji wyborczych, by wszystkie procedury były wypełnione. Wypada także zauważyć, że środkiem płatniczym w Montenegro jest euro.
Zwracając uwagę na postępy w kierunku integracji z Unią Europejską, popieram przedstawiony wniosek o zatwierdzenie układu. Mam nadzieję, że proces dostosowawczy pomoże Czarnogórze poprawić warunki życia jej mieszkańców.
(Przewodniczący odebrał głos mówcy.)
Jaromír Kohlíček
(CS) Panie i panowie! Związek Unii Europejskiej z Bałkanami jest delikatną sprawą, częściowo dlatego, że największe państwa członkowskie, zgodnie ze swoją polityką "dziel i podbijaj”, przyczyniły się znacząco do rozpadu byłej Jugosławii, która od pierwszej wojny światowej była kluczowym czynnikiem stabilizacyjnym w regionie. Z wyjątkiem Słowenii wszystkie te państwa charakteryzują się niestabilnością, niepokojami etnicznymi, migracją, wysokim poziomem korupcji i bezrobocia, słabymi strukturami państwowymi oraz ograniczonym wpływem wybranych parlamentów. Takie środowisko jest wylęgarnią nielegalnego handlu oraz przemytu broni, ludzi, narkotyków, alkoholu i produktów tytoniowych. W takich warunkach ciężko jest planować w dziedzinie transportu, energii oraz rozwoju gospodarczego. Ciężko jest także chronić środowisko naturalne. Nie powinno być to dla państwa niespodzianką, że widzimy te zjawiska, które również przeważają w Czarnogórze, jako kwestie globalne zagrażające całej ziemi. Rezolucja jest jedynie słabym substytutem tego, co powinniśmy zrobić, aby odkupić winę niektórych posłów odpowiedzialnych za te dziedziny. Czy Parlament zdaje sobie z tego sprawę?
Georgios Georgiou
(EL) Panie przewodniczący! Pan poseł Vernola znakomicie przedstawił obraz Czarnogóry, która pozostaje najbardziej czarującym regionem Bałkanów. W legendach bałkańskich istniała historia o starożytnym królestwie, któremu udawało się istnieć wraz z pięcioma sąsiadami. Tak wielu sąsiadów! Czarnogóra dzieli granice z Bośnią, Chorwacją, Serbią i Albanią oraz z Kosowem, które będzie stanowić poważny problem, ponieważ zamierza ogłosić niepodległość.
Może to być problem Czarnogóry, która jest obecnie domem dużej ilości Albańczyków. W moim przekonaniu podpisanie umowy akcesyjnej na początku negocjacji jest bardzo dobrym posunięciem i okaże się pomocne w przeprowadzaniu reform administracji publicznej oraz władz sądowniczych, ale przede wszystkim pomoże w walce z korupcją. Mam nadzieję, że przedmiotowy dokument powstrzyma tendencje powstające w społeczeństwie albańskim.
Jacek Protasiewicz
Panie Przewodniczący! Sytuacja polityczna na Bałkanach od lat jest przedmiotem szczególnego zainteresowania naszego Parlamentu. Cieszymy się, że po okresie krwawych konfliktów pokój i współpraca między narodami stają się w tym regionie praktyką dnia codziennego.
Nawet najbardziej drażliwe kwestie, takie jak ogłaszanie niepodległości przez nowe państwa, odbywa się obecnie, czy potrafi się odbywać, w formie i trybie zgodnym z najwyższymi międzynarodowymi standardami. To właściwy kierunek ewolucji politycznej na Bałkanach, który stwarza szansę na realizację celu strategicznego dla większości żyjących tam narodów, czyli bliższej współpracy z Unią Europejską, do pełnego członkowstwa włącznie.
Czarnogóra jest tej ewolucji znakomitym przykładem. Po ogłoszeniu niepodległości zachowała dobre relacje z najbliższymi sąsiadami, w tym z Republiką Serbską, z którą tworzyła wcześniej federację. Natychmiast rozpoczęła intensywne negocjacje w sprawie umowy o stabilizacji i stowarzyszeniu, zakończone jej podpisaniem 15 października tego roku. Równolegle podpisała z Unią porozumienie o wolnym handlu, które wejdzie w życie w styczniu przyszłego roku.
W trakcie tego krótkiego, trwającego zaledwie półtora roku okresu, Czarnogóra dokonała zauważalnego postępu. Pozytywnie należy ocenić zmiany w obszarze polityki fiskalnej, podatkowej oraz w budowie gospodarki rynkowej opartej o konkurencję i wolność przepływu kapitału.
Wiele jest jeszcze do zrobienia, szczególnie w obszarze polityki socjalnej i zatrudnienia, w dziedzinie energii, w ochronie środowiska, jak również w kwestiach związanych z bezpieczeństwem i wolnościami obywatelskimi. Szczególnie ważne zadania stojące przed rządem Czarnogóry to skuteczna walka z korupcją i zorganizowaną przestępczością oraz pełna współpraca w Międzynarodowym Trybunałem w Hadze.
Nie są to jednak wyłącznie problemy stojące przed Czarnogórą. Przed podobnymi wyzwaniami stoją wszystkie kraje Bałkanów aplikujące o członkowstwo w Unii Europejskiej. Czarnogóra jest jednym z liderów tego procesu i chciałbym w tym miejscu wyrazić nadzieję, że tak pozostanie. Unia jest gotowa na włączenie krajów bałkańskich do wspólnoty. Czy tak się stanie i kiedy to nastąpi, zależy dziś przede wszystkim od elit i mądrości polityków bałkańskich.
Libor Rouček
(CS) Panie komisarzu, panie i panowie! Czarnogóra poczyniła duży postęp podczas swojego krótkiego istnienia. Położono fundamenty dla nowego państwa, przyjęto nową konstytucję. Gospodarka kraju wzrasta w tempie 8%, a wewnętrzne inwestycje sięgnęły w tym roku 700 milionów euro. Podpisano Umowę o Stabilizacji i Stowarzyszeniu i Czarnogóra wykonała pierwsze kroki w kierunku pełnego członkostwa w Unii Europejskiej. Jeśli jednak ta ścieżka do członkostwa w UE ma być jak najszybsza, to Podgorica powinna podjąć kilka fundamentalnych decyzji. Ważnym jest, aby wzmocnić działanie rządów prawa i zagwarantować niezależne sądownictwo. Ważnym jest również, nawet bardziej niż dotychczas, aby zwalczyć korupcję i zwiększyć przejrzystość procesu decyzyjnego w strukturach politycznych i gospodarczych, aby zagwarantować demokratyczne i sprawiedliwe funkcjonowanie gospodarki rynkowej. Turystyka ma duże znaczenie dla gospodarki Czarnogóry. Jej trwałość musi być zagwarantowana poprzez przyjęcie jednolitych ram legislacyjnych dla ochrony środowiska naturalnego oraz linii brzegowej.
Panie i panowie! Proces akcesyjny Czarnogóry oraz jej sąsiadów umożliwia znacznie szerszy rozwój współpracy regionalnej. Jestem przekonany, że współpraca regionalna w kontekście CEFTA również pomoże w rozwiązaniu wielu problemów natury politycznej, gospodarczej i społecznej w całym regionie. Chciałbym zakończyć moją wypowiedź zapraszając Czarnogórę oraz inne państwa Bałkanów Zachodnich do rozwijania współpracy regionalnej, głównie w obszarze energii, transportu i środowiska.
Ryszard Czarnecki
Panie Przewodniczący! Przed chwilą pan poseł Swoboda mówił słusznie o wielkiej korupcji w Czarnogórze. Mogę tutaj, dla poparcia tej tezy, przytoczyć dane Transparency International, która stwierdziła, że w skali od 0 do 10, 10 to brak korupcji, Czarnogóra ma 3,3 punkta, a więc rzeczywiście jest w czołówce krajów, gdzie korupcja stanowi wielki problem.
Dodałbym tutaj również, że kwestia przemytu jest dramatycznym problemem tego kraju. Pod tym względem ten kraj tak naprawdę nie ma granic. Niedawno zaproponowano tam inicjatywę, aby zakazać palenia papierosów w miejscach publicznych, gdy tymczasem w centrum stolicy można kupić tysiące paczek papierosów pochodzących właśnie z przemytu i oczywiście pod tym względem Czarnogóra jest na dość długiej drodze prowadzącej do Unii Europejskiej.
Z drugiej strony trzeba jednak dopingować ten kraj, aby jak najszybciej spełniał kryteria, których Unia wymaga. Cieszę się, że gdy chodzi o kwestię na przykład sądownictwa, gdy chodzi o kwestię jednak funkcjonowania administracji, ten postęp jest zauważalny. Trzeba docenić to, co Czarnogóra zrobiła w tym zakresie od momentu, gdy tak dość niespodziewanie ogłosiła po referendum niepodległość.
Uważam, że Unia Europejska powinna dać jasny sygnał, że po spełnieniu odpowiednich kryteriów droga do Unii Europejskiej się jednak skróci. Trzeba dać realną perspektywę członkowstwa, oczywiście nie za dwa, za trzy, za cztery lata, ale jednak musi to być pewien doping dla społeczeństwa Czarnogóry, aby coraz bardziej te standardy europejskie w tym kraju były realizowane.
Bernd Posselt
(DE) Panie przewodniczący! Czarnogóra nie jest jedynie jednym z najpiękniejszych krajów świata; jest to również państwo bałkańskie z najstarszą tradycją niepodległości okresu nowożytnego. Gdy tworzono Belgię, Czarnogóra była już niepodległa od wieków i posiadała cechy państwa. Podkreślam to, ponieważ Czarnogóra jest zawsze opisywana niepoprawnie, jako przykład niepotrzebnego, małego państwa, który nagle otrzymał niepodległość w wyniku zrządzenia losu.
Pozwolę sobie powiedzieć panu Markovowi, że Czarnogóra została zaanektowana przez swojego serbskiego sojusznika zaraz po pierwszej wojnie światowej. Nie było wówczas mowy o dobrowolnym zjednoczeniu. Odbyło się parlamentarne głosowanie pro forma i wszystko. Stworzono silny ruch wyzwoleńczy, który działał w latach dwudziestych i trzydziestych. Później Tito przywrócił niezależność Czarnogóry wewnątrz Jugosławii i w jugosłowiańskiej konstytucji Czarnogóra miała zagwarantowane prawo do secesji. Kiedy jednak Czarnogóra zdecydowała się skorzystać z tego prawa, to zaczęto jej to utrudniać. Dzisiaj Czarnogóra jest niezależnym państwem zmierzającym ku członkostwu w Unii Europejskiej.
Musimy wspierać siły demokratyczne w tym państwie. Jak to już zostało wspomniane, traktowanie mniejszości w Czarnogórze jest przykładem dla innych państw regionu i dlatego właśnie mniejszości wypowiedziały się za niepodległością. To co jeszcze jest potrzebne, to silniejszy system niezależnej edukacji, taki jak ten wprowadzony przez franciszkańskie centrum edukacyjne w Tuzi, niedaleko Podgoricy. Prywatne inicjatywy edukacyjne są niezbędne, aby uwolnić ten kraj od skostniałych ram.
Wzywam rząd do szybkiego wykonywania dalszych kroków w kierunku pluralizmu nie tylko w gospodarce, ale również w edukacji oraz konstytucyjnych i demokratycznych strukturach państwowych.
(Oklaski)
Józef Pinior
Panie Przewodniczący! Nie ulega wątpliwości, że Czarnogóra jest przykładem pozytywnej ewolucji na Bałkanach, budowy państwa, konstytucji, rządów prawa, wejścia na rynek globalny i budowy gospodarki rynkowej. Bez wątpienia więc Parlament Europejski powinien poprzeć układ o stabilizacji i stowarzyszeniu pomiędzy Unią Europejską a Republiką Czarnogóry.
Jednocześnie jednak musimy pamiętać o tym, że Czarnogóra musi bardzo wiele zmienić, dokonać, przede wszystkim w dziedzinie rządów prawa oraz walki z korupcją. Chcę zwrócić uwagę na to, że Czarnogóra podpisała w kwietniu w 2007 r. dwustronne porozumienie ze Stanami Zjednoczonymi o wyłączeniu spod jurysdykcji Międzynarodowego Trybunału Karnego. Jest to niestety porozumienie, które sprzeciwia się wspólnemu stanowisku i zasadom przewodnim Unii Europejskiej. Międzynarodowy Trybunał Karny jest instytucją bardzo ważną w perspektywie polityki Unii Europejskiej. To porozumienie było więc nieprzyjemnym zgrzytem w perspektywie tego porozumienia.
Nie mówię o tym, aby zniechęcać Parlament Europejski w stosunku do Czarnogóry, wręcz odwrotnie, uważam, że Komisja Europejska, wszystkie instytucje Unii Europejskiej powinny w tej chwili dokonać wiele, aby pomóc Czarnogórze w dobrym przygotowaniu do bliższych stosunków z Unią Europejską, przede wszystkim na poziomie walki z korupcją, wzmocnienia rządów prawa, budowy gospodarki rynkowej, poradzenia sobie z drugą gospodarką, podziemną gospodarką i marszu w kierunku Unii Europejskiej.
Paul Rübig
(DE) Panie przewodniczący, panie komisarzu, panie i panowie! Na przykładzie Czarnogóry widać, jak ważna jest instytucja referendum. W tym kontekście rozumiem dlaczego dało się dzisiaj zauważyć tutaj w Izbie liczne plakaty wzywające do referendum, jako że traktat lizboński daje nam opcję zaoferowania Europejczykom takiego referendum. Wierzę, że jest to bardzo ważne, aby społeczeństwo brało udział w procesie konsultacyjnym oraz aby miało możliwość przedstawienia swoich postulatów.
W Czarnogórze istnieje również potrzeba poprawy struktur gospodarczych. Jak to już wspomniał pan Posselt, przedsięwzięcia edukacyjne oraz programy Unii Europejskiej są szczególnie istotne w tej kwestii. A jeśli chodzi o energię, wydajność energetyczna oraz materiały odnawialne stanowią duże wyzwanie oraz nieprzecenione możliwości.
Również w sektorze telekomunikacyjnym byłoby korzystne dla Czarnogóry, aby przenieść dyrektywę w sprawie roamingu do prawa krajowego, co mogłoby przyczynić się do lepszej komunikacji z państwami europejskimi oraz do obniżenia cen usług.
Środowisko naturalne jest jednym z głównych wyzwań, a kwestia zarządzania odpadami oraz oczyszczanie ścieków stanowią poważny problem. Jeśli mówimy o nieskalanym pięknie naturalnym, to musimy wprowadzić tutaj najnowsze standardy. Unia Europejska oferuje projekty wsparcia dla środowiska, które mogłyby zostać zaimplementowane tak szybko, jak to tylko możliwe.
Justas Vincas Paleckis
(LT) Dziękuję bardzo sprawozdawcy, który miał tę przyjemność przedstawić w swoim sprawozdaniu nowe, a jednocześnie stare państwo Europy. Po "jedwabnym rozwodzie” z Serbią, Czarnogóra otrzymała możliwość zademonstrowania nieograniczonego potencjału małego, dumnego państwa. Z drugiej strony, Czarnogóra powinna przewodzić w rozwoju współpracy regionalnej, zwiększać prawa mniejszości i brać udział w przeistaczaniu regionu z beczki prochu w ogród narodów.
Podobnie jak to ma miejsce w przypadku innych państw, których nazwy niedawno pojawiły się na mapie, Czarnogóra ma przed sobą wiele niebezpiecznych wyzwań: głęboko zakorzenioną korupcję, nielegalny biznes, czarny rynek, itd. Smutne jest to, że niektórzy inwestorzy zagraniczni, a szczególnie ci z Rosji, zainteresowani są tym młodym państwem głównie dlatego, że oferuje ono możliwości przeprowadzania nielegalnych transakcji finansowych. Decyzja o nieprzekazywaniu pracowników amerykańskich Międzynarodowemu Trybunałowi Sprawiedliwości w zamian za pomoc wojskową podważa wiarygodność Czarnogóry w kwestii pokojowej współpracy z sąsiadami oraz oddanie sprawie europejskiej.
Dzisiaj, wyłaniając się z cienia przeszłości, Czarnogóra, podobnie jak niektóre państwa sąsiadujące, zainteresowana jest możliwością członkostwa w Unii Europejskiej. Już sama perspektywa członkostwa zachęca do rozwoju demokracji, praw człowieka i lepszego życia dla obywateli. Wdrożenie Umowy o Stabilizacji i Stowarzyszeniu będzie jak europejski wiatr w żaglach reform Czarnogóry. Kraj ten może czerpać z doświadczenia zebranego w drodze do członkostwa w Unii przez swojego sąsiada - Słowenię oraz inne kraje, które dołączyły do Unii Europejskiej w XXI wieku.
Inicjatywa Czarnogóry, aby określić siebie jako ekologiczną republikę, jest chwalebna, jednakże ścieżka do osiągnięcia tego celu może być długa.
Dobrze, że zdarta została zasłona izolacji otaczająca wizy do Czarnogóry oraz innych państw bałkańskich. Komisja i Rada nie powinny ociągać się w połowie drogi, ale dalej starać się niszczyć tą przeszkodę oraz bariery finansowe i biurokratyczne, a w tym samym momencie utrzymywać wysoki poziom ochrony przed przestępczością.
Olli Rehn
komisarz. - Panie przewodniczący! Chciałbym rozpocząć od podziękowań dla posłów za bardzo konkretną i solidną debatę oraz dla pana Vernola za jej prowadzenie.
Większość posłów słusznie podkreśliła konieczność walki z korupcją i z przestępczością przy zapewnieniu, że praworządność zostanie wzmocniona w Czarnogórze. W pełni się z tym zgadzam: Praworządność jest niezmiernie istotna dla wszystkich sektorów społeczeństwa i podtrzymuje funkcjonowanie społeczeństwa oraz gospodarki. Dlatego właśnie Komisja nalega na przeprowadzenie reformy sądowniczej już na początku procesu przed-akcesyjnego. W Czarnogórze oraz w innych państwach Zachodnich Bałkanów. Jest to jedno z najważniejszych politycznych kryteriów dla przystąpienia i powinno ono być rozpatrywane w pierwszej kolejności i najistotniejsze.
Pan Vernola oraz wielu innych posłów podkreślali również wagę ekologii i środowiska naturalnego. Komisja pomaga temu starożytnemu królestwu w przekształcaniu się w republikę ekologiczną w ogrodzie narodów, jak to ujął pan Paleckis, poprzez wzmacnianie zdolności administracyjnych Czarnogóry, co z kolei odzwierciedla się poprzez to, jak Czarnogóra dostosowuje swoje prawo do naszego. Przykładem tutaj może być oczyszczanie ścieków oraz przetwarzanie wody.
Jest to jednak również związane z kwestią korupcji i chciałbym tutaj zacytować sprawozdanie okresowe Komisji. "Nie ma postępu w czynnościach wycelowanych w korupcję polityczną...Zarządzanie majątkiem publicznym pozostawia wiele pytań. Jest dużo miejsca na korupcję, szczególnie w dziedzinie konstrukcji oraz planowania przestrzennego, prywatyzacji, koncesji oraz przetargów publicznych”. Jest to bardzo poważna sprawa i dlatego właśnie Czarnogóra potrzebuje zająć się korupcją w trybie priorytetowym.
Pozwolę sobie również poinformować państwa, że Komisja zamierza przyjąć komunikat na początku przyszłego roku, prawdopodobnie w marcu, który dotyczyć będzie rozwoju, jaki miał miejsce od spotkania w Salonikach i Salzburgu w zeszłym roku i dawać wskazówki na przyszłość. Jedną tego typu sprawą jest liberalizacja wiz, słusznie wspomniana przez wielu z państwa. Komisja zainicjuje dialog nad planami związanymi z podróżowaniem bezwizowym, co powinno pomóc państwom Zachodnich Bałkanów dokonać postępu tak, aby sprostać wymaganiom, które w konsekwencji doprowadzą do zniesienia wiz dla obywateli podróżujących do Unii Europejskiej.
Chciałbym również zaznaczyć, że nie leży to w kompetencjach Komisji, ale w rękach rządów narodowych państw UE, ministerstw i ministrów spraw wewnętrznych, którzy są tu głównymi graczami. Połączmy więc siły i zacznijmy w skuteczny sposób lobbować wśród ministrów spraw wewnętrznych oraz państw związanych z Bałkanami Zachodnimi, ponieważ musimy być pewni, że wszystkie wymogi bezpieczeństwa, takie jak wydawanie dokumentów oraz kontrole graniczne zostały spełnione tak, aby można było poczynić kroki w kierunku zniesienia wiz.
Na koniec chciałbym dodać, że miło mi słyszeć o owocnej współpracy parlamentarnej pomiędzy parlamentem Czarnogóry a Parlamentem Europejskim. Wiem, że jest to bardzo ważny element integracji politycznej i że pomaga w rozwoju czarnogórskich instytucji. Ufam, że jesteśmy w stanie pracować razem nad wzmocnieniem instytucji demokratycznych oraz zdolności administracyjnych Czarnogóry. Cieszę się, że idziemy krok w krok w kierunku przyszłego rozwoju Czarnogóry ukierunkowanym na członkostwo w UE.
(Oklaski)
Przewodniczący
Otrzymałem wniosek w sprawie rezolucji w celu rozpoczęcia debaty nad oświadczeniem Komisji.
Wielostronna debata została zamknięta.
Głosowania nad wnioskiem w sprawie rezolucji oraz sprawozdaniem pana Vernola odbędą się w czwartek, 13 grudnia 2007 roku.
Oświadczenia pisemne (art. 142 Regulaminu)
Bogdan Golik  
na piśmie. - Panie Przewodniczący! Jako poseł do Parlamentu Europejskiego witam dziś z wielkim zadowoleniem zgodę na zawarcie układu o stabilizacji i stowarzyszeniu między Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi a Republiką Czarnogóry.
Wierzę, że współpraca między Unią Europejską a Republiką Czarnogóry przyniesie w przyszłości obopólne korzyści, szczególnie dzięki stopniowo tworzonej dwustronnej strefie wolnego handlu. Cieszę się również z postępów czynionych przez Republikę Czarnogóry w celu realizowania zobowiązań nałożonych na nią przez Unię Europejską.
Chciałbym jednak krótko zwrócić uwagę na kwestie, w których, zgodnie z postanowieniami zalecenia Komisji Europejskiej, strona czarnogórska powinna kontynuować swoje starania, jeśli pragnie dalszego zbliżenia do Unii Europejskiej. Najważniejszą z nich jest poprawa przez Czarnogórę funkcjonowania zasady praworządności poprzez przeprowadzenie reformy administracji publicznej w celu wzmocnienia instytucji na wszystkich jej szczeblach, a także realizowanie efektywnej walki z jej upolitycznieniem. Znam i doceniam wysiłki legislacyjne poczynione przez Czarnogórę w tym zakresie, jednakże bardzo ważne jest to, aby miały one z czasem większe przełożenie praktyczne. Władze czarnogórskie muszą także zwiększyć przejrzystość w kwestiach dotyczących kontroli budżetowej, w zarządzaniu środkami publicznymi oraz przy procedurze koncesyjnej.
Wierzę, że wdrożenie przez Republikę Czarnogóry wszystkich zaleceń Komisji Europejskiej umożliwi w przyszłości szybkie wejście tego kraju na prostą drogę w kierunku akcesji.
