2. Gwinea
Przewodniczący
Następnym punktem jest debata nad sześcioma projektami rezolucji w sprawie sytuacji w Gwinei.
Marios Matsakis
autor. - Panie przewodniczący! Gwinea ma za sobą bardzo burzliwą historię, przy czym kraje europejskie są w taki czy inny sposób uwikłane w jej tragiczną przeszłość. Została ona przejęta przez Portugalczyków w XV wieku, a jej obywatele byli ofiarami europejskiego handlu niewolnikami w XVI wieku, a także czasie późniejszym. W 1890 roku została skolonizowana przez Francję. Po uzyskaniu niepodległości w 1958 roku ustanowiono ścisłe powiązania ze Związkiem Radzieckim. Okres post-kolonialny był w dużej mierze zdominowany przez prezydencki totalitaryzm, a przywódców kraju wspierała jej, prawdę mówiąc, dosyć prymitywna armia.
Gwinea, chociaż ma bardzo bogate złoża kopalin, między innymi żelaza, aluminium, złota, diamentów i uranu, jest jednym z najuboższych krajów świata. Kopaliny te są wydobywane przez spółki z Rosji, Ukrainy, Francji, Brytanii, Australii i Kanady.
Wiadomo, że urzędnicy są mocno skorumpowani, a rządy krajów, do których spółki te należą, jak się zdaje nie dbają zbytnio o dobrostan obywateli Gwinei, zaś na przerażającą sytuację w tym kraju w dziedzinie praw człowieka zaczynają narzekać dopiero teraz, gdy zostały zakłócone lub są zagrożone ich interesy finansowe.
Tak czy inaczej u władzy jest w Gwinei obecnie jeszcze jeden dyktator, młody oficer armii, kapitan Camara. Stoi on na czele junty, która zobowiązała się oczyścić kraj z korupcji i podnieść jakość życia 10 milionów jego obywateli. W tym celu do rządzenia krajem powołano 32-osobową Narodową Radę Demokracji i Rozwoju.
Nie mam pojęcia, czy kapitan Camara jest szczery w swoich dążeniach ani czy uda mu się poprawić sytuację w Gwinei. Jedno jest jednak pewne: nie może być gorzej niż jest od kilkudziesięciu lat, podczas których Europa i reszta świata zadowalały się jedynie biernością, obserwowały i czerpały korzyści z eksploatacji kopalin Gwinei. A zatem, jakkolwiek a priori sprzeciwiam się dyktaturom wojskowym, mogę jedynie mieć nadzieję, że po krótkim czasie być może nastąpi przejście do demokracji.
Jean-Pierre Audy
Panie przewodniczący, panie komisarzu Špidla, panie i panowie! Dnia 22 grudnia 2008 r. prezydent Republiki Gwinei, Lanzana Conté, zmarł w wieku lat 74. Tej nocy, z 22 na 23 grudnia, pośród pogłosek o zamachu stanu, jego bliscy krewni zajęci byli dokonywaniem ustaleń dotyczących okresu przejściowego.
Czy w tamtej chwili mieli szczere intencje ludzie kierujący krajem uznanym przez organizację Transparency International za jeden z najbardziej skorumpowanych na świecie i powołujący się na praworządność i demokrację, które tak naprawdę nigdy nie istniały? Czy wspominali oni wówczas, w jaki sposób 24 lata wcześniej doszedł do władzy, po śmierci w 1984 roku marksistowskiego prezydenta Sékou Touré, generał Lanzana Conté, który w 1985 roku stał się ojcem niepodległości tego kraju? Czy sądzili w tamtym czasie, że zwykły oficer odpowiedzialny za zaopatrzenie armii w paliwo będzie zdolny przejąć władzę? Czy wtedy żałowali, że wcześniej nie starali się dostatecznie o ustanowienie praworządności i prawdziwej demokracji, co umożliwiłoby zorganizowanie tych cennych wyborów w ciągu 60 dni, jak stanowiła konstytucja?
Jeżeli rzeczywiście tego żałowali, odczucia kapitana Moussa Dadis Camara i jego przyjaciół miały zmienić się w ciągu kilku następnych godzin w wyrzuty sumienia. W środę 24 grudnia nieznany kapitan ogłosił się prezydentem Republiki, został powitany radośnie przez tysiące Gwinejczyków, a 25 grudnia publicznie przyjął deklarację lojalności złożoną przez rząd cywilny, który przystał na jego ultimatum. Obiecał walczyć z korupcją i zorganizować wybory przed rokiem 2010. Na premiera powołał przyzwoitego człowieka, urzędnika w międzynarodowej służbie cywilnej z Egiptu. Z zadowoleniem ogłosił, że nikt w Gwinei go nie potępia; ta sytuacja została zaakceptowana przez opozycyjne partie polityczne i społeczeństwo obywatelskie.
Czy w tych okolicznościach zamach stanu powinien być potępiony? Tak, panie i panowie, musimy go potępić! Grupa Europejskiej Partii Ludowej (Chrześcijańscy Demokraci) i Europejscy Demokraci, w imieniu których mam zaszczyt zabierać głos, potępia ten zamach stanu, chociaż nie jesteśmy naiwni; wiemy, że rozwiązania polityczne nigdy nie są proste, kiedy kraj wychodzi z dyktatury. Wzywamy państwa do głosowania za przyjęciem wspólnej rezolucji sześciu grup politycznych.
Erik Meijer
Panie przewodniczący! W dniu 15 lutego 2007 r. prowadziliśmy debatę o przemocy państwowej dyktatora Lansana Conté w Gwinei, którą uznaliśmy za sprawę pilną. Dyktator ten doszedł do władzy w wyniku zamachu stanu w 1984 roku i od tego czasu tę władzę sprawuje. Uważał ten kraj za prywatną własność. Miało to szczególne znaczenie ze względu na jego naturalne złoża złota, żelaza i boksytu. Większość partii nie wzięła udziału w wyborach zorganizowanych pod jego kontrolą, a oficjalna opozycja, tymczasowo reprezentowana w parlamencie, została później zmuszona do odejścia.
W następstwie tych zdarzeń konfederacje związków zawodowych CNTG i USTG stały się główną siłą w walce o demokrację. Prezydenckie siły bezpieczeństwa, na czele których stał syn dyktatora, odpowiedziały na ich wiec protestacyjny zorganizowany w dniu 22 stycznia 2007 r., zabijając 59 osób i raniąc 150 jego uczestników.
Ten przerażający reżim skończył się nieoczekiwanie wraz ze śmiercią dyktatora w grudniu ubiegłego roku. Na następnego premiera junta desygnowała bankiera. Powstaje więc teraz pytanie, z jakimi zamiarami junta wojskowa, która następnie doszła do władzy, tak naprawdę przygotowała miejsce. Czy jest to krok ku demokracji i równości dla wszystkich mieszkańców, czy też ten nowy zamach stanu utoruje drogę nowemu dyktatorowi, który tak jak jego poprzednik jest zainteresowany przede wszystkim zasobami naturalnymi kraju i perspektywą napełnienia własnych kieszeni?
Reakcje świata zewnętrznego są zróżnicowane. Zachodnioafrykański blok współpracy, ECOWAS, potępił najnowszy zamach. Nigeryjski prezydent chwali nieżyjącego dyktatora, ale na szczęście żąda płynnego przekazania władzy demokratycznie wybranemu rządowi. Francja i Senegal, także wywierają nacisk na to, aby wybory zostały przeprowadzone w ciągu roku.
Moja grupa zawsze, od wielu lat, popiera żądania demokratycznej opozycji Gwinei, która w dalszym ciągu wydaje się wykluczona z gry. Nie potępiamy tej zmiany władzy, ale potępiamy ewentualną kontynuację polityki bez demokracji w bliskiej przyszłości. Jak dotąd nie ma powodu do karania czy izolowania Gwinei, ale powinniśmy przypomnieć nowym przywódcom, że ich pięć minut w świetle jupiterów może trwać naprawdę bardzo krótko. Kraj ten nie potrzebuje kolejnego dyktatora, ale przywrócenia demokracji.
Filip Kaczmarek
Panie Przewodniczący! Panie Komisarzu! Minęły już na szczęście czasy, w których jedynym znanym sposobem zmiany rządu w zachodniej Afryce były wojskowe zamachy. Podczas gdy w krajach sąsiadujących z Gwineą - Sierra Leone, Wybrzeżu Kości Słoniowej, Senegalu czy Liberii - zapanowała polityczna odwilż, upadły wojskowe reżimy i powstaje młoda demokracja, Gwinea zastygła w przeszłości. Zmarły prezydent Conte sam objął władzę w wyniku przewrotu wojskowego, teraz mamy déjà vu. W dobę po ogłoszeniu śmierci prezydenta władzę w kraju przejęło wojsko, które zawiesiło konstytucję.
Jedyną dobrą wiadomością jest to, że zamach został potępiony przez kraje afrykańskie i Unię Afrykańską. Dalszą pomoc dla Gwinei Unia Europejska powinna bezwzględnie powiązać z przywróceniem ładu konstytucyjnego i jak najszybszym ogłoszeniem wyborów prezydenckich, których przebieg i uczciwość powinny obserwować niezależne organizacje międzynarodowe. Natomiast jeżeli kapitan Camara chce choć trochę być gwinejskim Obamą, to zakres korupcji i biedy w tym kraju musiałby się radykalnie zmniejszyć.
Ewa Tomaszewska
Panie Przewodniczący! Następnego dnia po śmierci pan prezydenta Lansany Conté, dnia 23 grudnia 2008 r., junta wojskowa pod przewodnictwem kapitana Camary przejęła władzę w Gwinei, zawieszając Konstytucję i prawo do działalności politycznej, a także rozwiązując rząd. Junta deklaruje zwalczanie korupcji, przeprowadzenie wyborów prezydenckich do grudnia 2010 roku, gdy dotychczasowe przepisy ustalały termin wyborów na 60 dni od wygaśnięcia mandatu.
Nie można jednak nie zauważyć, że ludność Gwinei okazuje aprobatę dla nowej władzy. Dnia 29 grudnia Unia Afrykańska zawiesiła członkowstwo Gwinei w organizacji, dając jej 6 miesięcy na przywrócenie porządku konstytucyjnego. Parlament Europejski winien wezwać władze Gwinei do przywrócenia prawa cywilnego i dokonania demokratycznych wyborów prezydenckich w możliwie najszybszym terminie. Oczekuję, ze Komisja Europejska udzieli pomocy humanitarnej ludności cywilnej i podejmie dialog z władzami Gwinei.
Charles Tannock
Panie przewodniczący! Prezydent Lansana Conté był archetypem afrykańskiego siłacza, skorumpowanego dyktatora, który rządził narodem Gwinei, stosując prawo żelaznej pięści. W gruncie rzeczy w ciągu pięćdziesięciu lat swojej niepodległości Gwinea nigdy nie cieszyła się prawdziwą demokracją.
Śmierć pana Conté stała się szansą na odwrócenie karty, ale wszelkie nadzieje na przejście do prawdziwej demokracji zgasły wraz z przewrotem wojskowym. Tak jak się spodziewano, reakcja Unii Afrykańskiej na ten przewrót była żałośnie słaba. Unia Afrykańska nie może oczekiwać, że będzie traktowana poważnie na arenie międzynarodowej, skoro w dalszym ciągu lawiruje i ociąga się z podjęciem konkretnych działań. Dlaczego my na Zachodzie mamy zadawać sobie trud, aby podejmować tę kwestię, jeżeli rządy państw afrykańskich wydają się tak obojętne?
UE powinna rozważyć powołanie się na postanowienia Porozumienia z Kotonu w odniesieniu do sankcji. Kapitan Camara i przywódcy przewrotu muszą zrozumieć, że UE oczekuje spełnienia pewnych podstawowych norm rządzenia, w zamian za stosunki handlowo-pomocowe. Jedyną drogą Gwinei do dobrobytu jest demokratyczny rząd cywilny.
Zdzisław Zbigniew Podkański
(PL) Panie Przewodniczący! Panie Komisarzu! Mamy kolejny przypadek, gdzie grupa oficerów przejmuje władzę. Junty wojskowe zachowują się podobnie: najpierw aresztowania, zawieszenie konstytucji, a później zapowiedź demokratycznych wyborów. W tym przypadku ta zapowiedź opiewa na dwa lata. Ale praktyka powoduje, że oficerowie wciągają się w sprawowanie władzy, podoba im się to, powoduje ucisk społeczny i bunty, łamanie praw człowieka i zasad demokracji. W tym przypadku mamy prawo podejrzewać, że może stać się tak samo, chociaż wszyscy żywimy nadzieję, że może to będzie inny, lepszy przypadek, lepsze rozwiązanie.
Myślę, że taką zapowiedzią pewnej presji i przemówienia do rozsądku jest zachowanie się wspólnoty gospodarczej państw Afryki Zachodniej oraz Unii Afrykańskiej, które zawiesiły udział Gwinei w swoich pracach. Myślę, że biorąc pod uwagę sytuację społeczną, spadający ciągle dochód na głowę mieszkańca, również władze Unii Europejskiej, Komisja Europejska, podejmą stosowne, rozważne, ale odważne działanie, żeby jak najszybciej unormować sytuację w tym państwie dla dobra mieszkańców, żeby uniknąć ludobójstwa i łamania praw człowieka.
Laima Liucija Andrikien
(LT) Omawiamy dziś zamach stanu w Gwinei, jednym z najbardziej skorumpowanych krajów w Afryce. Ponadto sytuacja społeczna i ekonomiczna w Gwinei jest nie do pozazdroszczenia, warunki życia ludzi są niezwykle trudne, brakuje podstawowych artykułów żywnościowych, prawa człowieka są łamane w rażący sposób, a z powodu całej tej sytuacji powstają warunki sprzyjające przejęciu władzy środkami niezgodnymi z prawem.
Bardzo dobrze wiemy, że przejęcia władzy w drodze wojskowego zamachu stanu stały się w Gwinei tradycją. Wybory parlamentarne nie zostały przeprowadzone z chwilą upływu kadencji Zgromadzenia Narodowego dwa lata temu. Wszystkie te okoliczności niewątpliwie niepokoją społeczność międzynarodową. W każdym kraju sytuacja taka wcześniej czy później prowadzi do zamieszek, niestabilności a często do rozlewu krwi.
Dlatego też zgadzam się w pełni z rezolucją, nad którą debatujemy, a w której wzywa się do zorganizowania wyborów parlamentarnych i prezydenckich, przestrzegania norm międzynarodowych i zapewnienia pomocy przez Unię Afrykańską oraz Wspólnotę Gospodarczą Państw Afryki Zachodniej. Ponadto przed wyborami musi zostać zagwarantowana wolność prasy, wypowiedzi i zgromadzeń, w przeciwnym razie wybory te będą jedynie farsą.
Leopold Józef Rutowicz
(PL) Panie Przewodniczący! Zamach stanu w Gwinei ma podobny scenariusz, jak większość takich zamachów w Afryce i na innych kontynentach. Odbywa się on zaraz po śmierci prezydenta Conté, który przejął władzę w wyniku zamachu 24 lata wcześniej. Sytuacja gospodarcza i polityczna tego bardzo biednego kraju determinuje jego społeczność do wystąpień pacyfikowanych przez wojsko, które utrwala korupcję władzy i podział na tych, którzy się bogacą, i tych, którzy umierają z głodu.
Pozytywnym działaniem w tej sytuacji jest zawieszenie stosunków z juntą przez Unię Afrykańską i Wspólnotę Gospodarczą Państw Afryki. Naciski zewnętrzne mogą zmusić juntę do ogłoszenia demokratycznych wyborów. Nauką, którą można wyciągnąć z tej sytuacji, jest to, że dla demokracji w Afryce powinien być ustalony scenariusz działań Unii Państw Afrykańskich, który zapobiegałby zamachom, w wyniku których obywatele tego biednego obszaru świata ponoszą ogromne straty. Popieram rezolucję.
Vladimír Špidla
Panie przewodniczący, panie i panowie! Kilka godzin po wiadomości o śmierci gwinejskiego prezydenta, Lansany Conté, która dotarła rankiem 23 listopada 2008 r., nastąpił przewrót wojskowy dokonany przez juntę. Powołała ona Narodową Radę Demokracji i Rozwoju i ogłosiła zawieszenie konstytucji oraz rozwiązanie instytucji rządowych.
Komisja Europejska gorąco popiera deklarację prezydencji UE, w której potępia się to gwałtowne przejęcie władzy i wzywa władze Gwinei do przywrócenia cywilnego, konstytucyjnego i demokratycznego rządu w możliwie najkrótszym czasie. Pozytywne przyjęcie, z jakim spotkał się wojskowy reżim ze strony ogółu ludności w Gwinei, szczególnie partii politycznych i związków zawodowych, wyraźnie dowodzi, że poziom życia Gwinejczyków obniżył się tak znacznie, iż nawet przewrót wojskowy jest postrzegany jako zmiana na lepsze i wydarzenie budzące optymizm co do przyszłości. Świadczy to także o tym, iż poprzedni reżim utracił zaufanie Gwinejczyków do tego stopnia, że woleli oni, aby rządy przejęły jednostki wojskowe, a nie jego oficjalni następcy.
W tej niejasnej sytuacji ważne jest, aby przyjąć z zadowoleniem szybkie i skuteczne inicjatywy podjęte przez Wspólnotę Gospodarczą Państw Afryki Zachodniej (ECOWAS) i jej przewodniczącego, pana Chambasa, jak również determinację i zdecydowanie Wspólnoty oraz Unii Afrykańskiej, które zawiesiły członkostwo Gwinei w swoich organizacjach i potępiły gwałtowne przejęcie władzy w tym kraju. Komisja jest zdecydowana popierać wysiłki ECOWAS i Unii Afrykańskiej oraz ich działania na rzecz stworzenia możliwości szybkiego powrotu do cywilnego, konstytucyjnego i demokratycznego rządu wyłonionego w drodze wolnych i przejrzystych wyborów.
Wyzwaniem, wobec którego stoi społeczność międzynarodowa w następnych miesiącach, jest wspieranie Gwinei w jej przechodzeniu do demokracji oraz organizowaniu wolnych i demokratycznych wyborów do zgromadzenia ustawodawczego i prezydenta.
Panie i panowie! Jak wiecie, w marcu 2004 roku, po wyborach, w których nie przestrzegano zasad demokratycznych i które odbywały się z naruszeniem podstawowych ustaleń Porozumienia z Kotonu, postanowiliśmy rozpocząć konsultacje między Gwineą a Unią Europejską na mocy art. 96 Porozumienia. Postęp został osiągnięty w następujących obszarach: wybory powszechne w 2006 roku, liberalizacja mediów, zmiany w systemie wyborczym, które miały zostać wprowadzone wspólnie przez rząd i opozycję oraz ulepszenia ram makroekonomicznych.
Nie tracimy nadziei. Głęboko wierzymy, iż proces wyborczy, który rozpoczął się w październiku ubiegłego roku może zostać z powodzeniem wznowiony. W najbliższą środę wyjeżdża do Gwinei wspólna misja prezydencji i Komisji. W skład misji wchodzą grupy z ECOWAS oraz Unii Afrykańskiej, a jej celem będzie ocena sytuacji w kraju i zaproponowanie odpowiednich działań wspierających Gwineę w jej przechodzeniu do demokracji.
Przewodniczący
Zamykam debatę.
Głosowanie odbędzie się podczas kolejnej sesji.
