Śródokresowy przegląd Europejskiego planu działania na rzecz środowiska i zdrowia na lata 2004-2010 (debata)
Przewodnicząca
Kolejnym punktem porządku obrad jest sprawozdanie pani poseł Frédérique Ries złożone w imieniu Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności w sprawie śródokresowego przeglądu Europejskiego planu działania na rzecz środowiska i zdrowia na lata 2004-2010.
Frédérique Ries
sprawozdawczyni. - (FR) Pani przewodnicząca, panie sekretarzu stanu! Pragnę wyrazić nasze uznanie, że zadała sobie pani trud przybycia tutaj na czas debaty. Panie komisarzu Dimas, panie i panowie! Zdrowie i środowisko to kwestie, które nie zawsze dają się ze sobą pogodzić, zwłaszcza dziś na początku XXI wieku. Nasi obywatele są narażeni na zanieczyszczenia w różnych formach, które coraz częściej stanowią połączenie różnych czynników, bez względu na to, czy żyją w mieście, czy na wsi, nad morzem czy w górach.
A zatem nieprzypadkowo najświeższe statystyki Eurostatu podają, że sześciu na dziesięciu Europejczyków uważa, iż jest wysoce lub stosunkowo prawdopodobne, że zanieczyszczenie środowiska negatywnie wpływa na ich zdrowie, jak również, co jest istotne, że Unia Europejska nie wykazuje wystarczającej aktywności w tej dziedzinie, co jest przedmiotem całej naszej porannej debaty.
Przede wszystkim, pragnę podziękować moim współpracownikom, a w szczególności sprawozdawcom pomocniczym, którzy pracowali nad przedmiotowym sprawozdaniem - pani poseł Ferreira, panu profesorowi Trakatellisowi, pani poseł Breyer, pani poseł Belohorskiej i pani poseł de Brún za znakomitą współpracę, jaką utrzymywaliśmy od rozpoczęcia tego szczególnego projektu, czyli od 2003 r. W istocie to w 2003 r. Komisja Europejska uruchomiła inicjatywę SCALE, która dotyczyła głównie zdrowia dzieci, a następnie plan działania, którego realizacja przewidziana jest do roku 2010. Jest to inicjatywa, którą uważamy za nieadekwatną pod względem jej zakresu. Na posiedzeniu w lutym 2005 r. Parlament przyjął rezolucję utrzymaną w tonie krytycznym, przyjmując za punkt wyjścia stwierdzenie, że plan działania ze swojej natury nie może mieć na celu wyłącznie zwiększenia liczby badań i danych, nawet jeśli mają one charakter kluczowy. Byliśmy zatem rozczarowani, tym bardziej, że państwa członkowskie jedno po drugim zaczęły wdrażać własne ambitne plany krajowe na rzecz zdrowia i ochrony środowiska. Dotyczy to zwłaszcza Francji i jej ogólnokrajowego planu dotyczącego opieki zdrowotnej i środowiska, wielu niemieckich krajów związkowych, Belgii, Luksemburga, Niderlandów itp.
Trzy lata później jak daleko zaszliśmy w ograniczaniu chorób, które można przypisać wpływowi zanieczyszczeń środowiska? Na szczeblu wspólnotowym wydaje mi się, że niezbyt daleko. Dlatego też pragnę teraz przedstawić prawidłowy śródokresowy przegląd obecnej sytuacji. Z pewnością Unia Europejska, jak powtarzaliśmy wielokrotnie, może poszczycić się swoimi osiągnięciami w zwalczaniu różnych form zanieczyszczeń. Nie sposób wymienić je wszystkie, wspomnę tylko, że obejmują one nowe przepisy dotyczące jakości otaczającego powietrza, które zawdzięczamy w dużej mierze pani wysiłkom, panie komisarzu, pakiet w sprawie pestycydów będący na ukończeniu oraz oczywiście inicjatywę REACH, która poddaje kontroli ponad 10 tys. substancji chemicznych i proponuje zastąpić te, które stwarzają najwięcej problemów, innymi. Pragnę także wspomnieć o innym ważnym aspekcie, mianowicie finansowaniu przez Komisję w ciągu ostatnich trzech lat ponad 38 projektów poświęconych środowisku i zdrowiu w ramach szóstego ramowego programu badań, co daje szacowaną łączną kwotę ponad 200 mln EUR. Pod innymi względami i zważywszy na trudności w cenie skutków tego planu, który dotychczas nie spełnił oczekiwań, powiedziałbym, że ogólnie mamy na jego temat mieszane wrażenia.
W związku z powyższym nasz dzisiejszy projekt rezolucji koncentruje się na potrzebie przywrócenia zasady ostrożności, która jak wiem jest droga pani sekretarz stanu. Podobnie jak ona jestem szczerze przekonana, że musimy przywrócić stosowanie zasady ostrożności, której istotą, jak wcześniej wspomniałem, jest działanie, a nie zaniechanie działania. Musimy zapewnić, aby była ona stosowana w ramach polityki wspólnotowej, jak przewiduje artykuł 174 ust. 2 naszego Traktatu, i stale stanowiła precedens Trybunału Sprawiedliwości. Kontynuując ten temat, uważam, że powinniśmy dążyć do przeniesienia ciężaru dowodu w przypadku wszelkiego prawodawstwa dotyczącego produktów, co przewidujemy w pkt 13 naszej rezolucji, gdyż jest to jedyne słuszne rozwiązanie. Oczywiste jest, że producenci i importerzy powinno odpowiadać za udowodnienie, że produkt jest nieszkodliwy. Dodam, że, o ile się nie mylę, tak właśnie uważa większość konsumentów.
Drugim, nie mniej ważnym tematem budzącym zaniepokojenie, objętym punktami 23-25, są zmiany klimatyczne. Zbadaliśmy tę kluczową kwestię w ścisłej współpracy z ekspertami z WHO. Zjawiskiem najczęściej opisywanym przez tych ekspertów jest zwiększenie stopnia nasilenia i częstości fal upałów. Jak możemy zapomnieć, że na skutek fali upałów w lecie 2003 r. w dziesięciu krajach europejskich odnotowano ponad 70 000 przypadków zgonów? Wygląda na to, że należy ustanowić system środków zapobiegawczych, obejmujący mniejsze narażenie na upał, system wczesnego ostrzegania i oczywiście pomoc osobom starszym. Pragnę także zauważyć, że zwiększenie poziomów temperatury pociąga za sobą szerzenie się określonych wirusów, takich jak wirus chikungunya, który zaatakował Włochy w 2007 r. Mimo że był to jedynie epifenomen, przynajmniej jak twierdzą eksperci, można go uznać za wczesny sygnał ostrzegający przed licznymi epidemiami w Europie. Niewątpliwie wymaga to reakcji adekwatnej do potencjalnej skali problemu, a przynajmniej prawidłowego systemu koordynacji działań pomiędzy Komisją, Europejskim Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób w Sztokholmie i różnymi stolicami europejskimi.
Na koniec mojej prezentacji wspomnę o zjawisku, które dla sektora zdrowia jest niczym opera mydlana, czyli o tym, co działo się na szeroką skalę latem 2008 r. - we Francji, Belgii i wielu innych krajach. Mówię o powodzi informacji, artykułów i wyników badań, w większości ze sobą sprzecznych, dotyczących ryzyka, udowodnionego lub nie, jakie dla zdrowia stanowią telefony komórkowe, a zwłaszcza zagrożenia, jakie powodują one dla grup najbardziej narażonych, szczególnie dzieci. W tej sprawie David Servan-Schreiber, człowiek obdarzony wysoko, jeśli nie nadmiernie rozwiniętą świadomością medialna, nie był pierwszym, który uderzył jako pierwszy na alarm. W ustępach 21 i 22 naszej rezolucji stwierdzamy po prostu, że wszystkie te badania wykazują, że pola elektromagnetyczne mają negatywny wpływ na zdrowie ludzkie. Co więcej, należy przypomnieć, że od 1999 r. dopuszczalne wartości miar ekspozycji obywateli na pola elektromagnetyczne nie były dostosowywane i nadal stanowią obowiązujący standard Unii Europejskiej, a jednocześnie mamy całkowity brak zgody wśród badaczy odnośnie do tego, czy fale GSM stanowią zagrożenie dla zdrowia.
Istnieje prawdopodobieństwo, że ta niepewność naukowa będzie się utrzymywać. Nadejdzie czas, gdy osoby odpowiedzialne za wyznaczanie kierunków polityki będą musieli podjąć decyzję, co właśnie czynimy w rezolucji prezentowanej w dniu dzisiejszym.
Nathalie Kosciusko-Morizet
urzędująca przewodnicząca Rady. - (FR) Pani przewodnicząca, panie komisarzu, pani poseł Ries, panie i panowie! Obywatele europejscy w każdym kraju są całkiem słusznie zaniepokojeni jakością środowiska, a związek pomiędzy środowiskiem i zdrowiem budzi coraz większe ich obawy.
Ministrowie ochrony środowiska mieli możliwość zajęcia się tą sprawą w grudniu ubiegłego roku, a Rada obecnie przywiązuje do niej coraz większą wagę. Mamy tu do czynienia z różnymi rodzajami patologii i choć występują one w dużej liczbie, fakty i związki pomiędzy zanieczyszczeniem środowiska a zdrowiem jak dotąd nie zostały prawidłowo ustalone. Mamy tu na myśli choroby układu oddechowego, astmę, alergie, nowotwory i zakłócenia w funkcjonowaniu układu hormonalnego, zwłaszcza te, które dotykają najbardziej narażonych grup ludności, czyli, jak wspomniała już pani poseł Ries, dzieci, kobiety ciężarne, osoby starsze i będące w niekorzystnej sytuacji.
Nowa strategia Unii Europejskiej promująca zrównoważony rozwój, przyjęta przez naszych szefów państw lub rządów w czerwcu 2006 r., całkiem słusznie uwzględnia zdrowie publiczne jako jedno z głównych wyzwań, przed którymi stoimy. Jej celem jest promocja zdrowia bez dyskryminacji oraz poprawa ochrony przed zagrożeniami dla zdrowia, a wszystko to mamy osiągnąć - do czego jeszcze wrócę - przy zastosowaniu solidnych środków zapobiegawczych.
Jest szereg sposobów na poprawę obecnej sytuacji i o wszystkich już wspominaliśmy. Jednym z nich jest lepsza współpraca pomiędzy sektorem zdrowia i środowiska, które niestety czasami mają skłonność do rozwijania się w przeciwnych kierunkach. Istnieje potrzeba poprawy jakości środowiska i to właśnie robimy, zwłaszcza pracując na dyrektywą IPPC i wnioskiem dotyczącym dyrektywy w sprawie jakości gleby, o której będziemy za chwilę mówić, jak również potrzeba poszerzenia specjalistycznej wiedzy Wspólnoty w tej dziedzinie. Są prace, które prowadzimy razem na szczeblu międzynarodowym, a zwłaszcza w obrębie Światowej Organizacji Zdrowia. Wreszcie, jest cel, do którego osiągnięcia dążymy w bardzo praktyczny sposób, mianowicie włączenie w lepszy sposób środowiska jako nieodłącznego elementu każdej stosownej polityki, planu i programu, zwłaszcza w trakcie trwania programu działań na rzecz zdrowia i środowiska, którego okres realizacji obejmuje lata od 2004 do 2010. Krótko mówiąc, ważne jest, abyśmy doprowadzili ten śródokresowy przegląd do szczęśliwego końca, aby zapewnić jak największą skuteczność podjętych działań.
Pani poseł Ries! Podobnie jak pani pragnę podkreślić potrzebę wprowadzenia środków zapobiegawczych w poszczególnych dziedzinach działania i we wszystkich sprawach poruszonych w pani pracy.
Rada w swoich konkluzjach z grudnia ubiegłego roku, podobnie jak dzisiaj Parlament, przyjmuje stanowisko, że działania należy podjąć tak szybko, jak to możliwe. Musimy działać szybko i wyprzedzać wydarzenia. Musimy działać zgodnie z zasadami prewencji i ostrożności, co niewątpliwie oznacza stworzenie nowych narzędzi do przewidywania i analizowania potencjalnych zagrożeń już w chwili ich pojawienia się lub wystąpienia podejrzenia. Ponadto musimy być w stanie dostrzec te rozmaite problemy na różnym tle, jak np. zmiany klimatyczne lub bezpieczeństwo ekologiczne, dwie dziedziny związane z ludzkim zdrowiem.
Stavros Dimas
Komisarz - (EL). Pani przewodnicząca, panie i panowie! Mija już prawie rok, odkąd Komisja przyjęła śródokresowy przegląd Europejskiego planu działania na rzecz środowiska i zdrowia na lata 2004-2010. Przegląd ten stanowi sprawozdanie z dotychczasowego wdrożenia planu działań.
Cieszy mnie pozytywna reakcja Parlamentu Europejskiego na ten śródokresowy przegląd, jak i to, że, podobnie jak Komisja, Parlament uważa wzajemne oddziaływanie na siebie sektorów środowiska i zdrowia za bardzo istotną sprawę. Ze szczególnym zadowoleniem przyjmuję fakt, że prezydencja francuska, zarówno dziś, jak i przy wcześniejszych okazjach, okazała pełne poparcie dla tego tematu, który ma tak wielkie znaczenie dla obywateli europejskich.
Jak państwo wiecie, celem Europejskiego planu działań. jeśli chodzi o relację pomiędzy środowiskiem i zdrowiem, jest poprawa w zakresie przepływu informacji oraz wsparcie badań naukowych w dziedzinie środowiska naturalnego i zdrowia ludzkiego w celu lepszego zrozumienia zagrożeń i czynników ryzyka, jakie dla ludzkiego zdrowia stwarza środowisko. A zatem przywódcy polityczni na szczeblu europejskim i krajowym będą w stanie stworzyć skuteczniejsze prawodawstwo i środki ochrony zdrowia obywateli europejskich.
Plan obejmuje 13 konkretnych działań na okres 2004-2010. Został on opracowany po konsultacjach przeprowadzonych na szeroką skalę z ekspertami i organami pracującymi w europejskich sektorach ochrony środowiska, zdrowia i badań naukowych.
W planie działań nacisk położono na pierwszorzędne znaczenie ścisłej współpracy pomiędzy departamentami środowiska, zdrowia i badań naukowych zarówno na szczeblu krajowym, jak i europejskim. Współpraca ta jest niezbędna, jeśli chcemy w jak najlepszy sposób uporać się z wzajemnym wpływem, jaki wywierają na siebie środowisko i zdrowie.
Po czterech latach od przyjęcia planu działań mam przyjemność oznajmić, że ta ścisła współpraca pomiędzy różnymi służbami została ugruntowana. Ewidentnie jest to bardzo pozytywna tendencja, co potwierdza ubiegłoroczny śródokresowy przegląd.
Podam państwu konkretny przykład. Obecnie państwa członkowskie pracują wspólnie nad skoordynowaniem europejskiego podejścia do kwestii biomonitoringu człowieka. W tę inicjatywę zaangażowane są ministerstwa badań naukowych, zdrowia i środowiska.
Myślę, iż należy dodać, że po zatwierdzeniu ubiegłorocznego sprawozdania okresowego Komisja podjęła także inne ważne działania, dotyczące zwłaszcza biomonitoringu człowieka, relacji pomiędzy zmianami klimatycznymi i zdrowiem, jakości powietrza wewnątrz budynków, badań w zakresie środowiska, zdrowia i pól elektromagnetycznych. Dlatego też cieszę się, że sprawozdanie Parlamentu Europejskiego obejmuje te kwestie.
Zrelacjonuję pokrótce najświeższe trendy i wydarzenia. Obecnie Komisja przyjmuje szersze podejście do sprawy jakości powietrza w budynkach. Podejście to jest zgodne z rezolucją Parlamentu Europejskiego z 2005 r. Podjęto wiele działań, które wykraczają poza konkretne cele planu działań. Na przykład, Komisja finansuje nowe projekty badawcze, powołano zespół ekspertów i zatwierdzono zieloną księgę na temat dymu tytoniowego oraz opinie naukowe. Pozostaje do podjęcia decyzja w sprawie prawnych środków zapewnienia jak najlepszej jakości powietrza w budynkach.
Odnośnie do biomonitoringu człowieka Komisja wyraża ubolewanie, że wniosek złożony przez konsorcjum złożone z 24 państw członkowskich nie został oceniony jako kwalifikujący się do finansowania na podstawie siódmego programu ramowego. W tym miesiącu zostanie opublikowane zaproszenie do składania wniosków dotyczących biomonitoringu człowieka.
W międzyczasie Komisja będzie kontynuować prace przygotowawcze do projektu pilotażowego w ramach sieci ERA-NET oraz w ramach uzgodnień administracyjnych ze Wspólnym Centrum Badawczym w Isprze w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi.
Jeśli chodzi o pola elektromagnetyczne, Komisja prowadzi ciągły monitoring trendów w rozwoju nauki poprzez komitet naukowy ds. pojawiających się i nowo rozpoznanych zagrożeń dla zdrowia, jak również poprzez sieć MNT ds. pól elektromagnetycznych - projekt realizowany w ramach 6 programu ramowego.
Komisja upowszechnia badania w najważniejszych obszarach tematycznych w celu ustalenia, czy dopuszczalne wartości miar ekspozycji ustalone w zaleceniu Rady wymagają przeglądu. Niedawno Komisja zwróciła się do każdego komitetu naukowego ds. pojawiających się i nowo rozpoznanych zagrożeń dla zdrowia o ponowne rozpatrzenie swojej opinii na podstawie najświeższych danych i sprawozdań.
Zgodnie ze śródokresowym przeglądem relacja pomiędzy zmianami klimatycznymi i zdrowiem wyraźnie nabiera coraz większego znaczenia. Relacja ta zostanie omówiona w białej księdze w sprawie dostosowania do zmian klimatycznych, która ma zostać przyjęta w najbliższym czasie.
Trendy te ukazują, że Komisja przywiązuje wielką wagę do tego, by wymiar zdrowia został wbudowany w jeszcze większym stopniu w europejską politykę ochrony środowiska. Ostatnio przyjęte przepisy prawne, jak te dotyczące produktów chemicznych, REACH oraz nowa dyrektywa w sprawie jakości otaczającego powietrza, wzmacniają ochronę środowiska i zdrowia, stanowiąc przykłady wzajemnie korzystnego sposobu radzenia sobie z problemami zdrowotnymi i środowiskowymi w interesie obywateli europejskich.
Na koniec pragnę podziękować sprawozdawczyni, pani Ries, za jej sprawozdanie, jej znakomitą pracę i ogromne zainteresowanie, jakie wykazała w sprawie relacji pomiędzy środowiskiem a zdrowiem. Ponadto potwierdzam, że Komisja zdecydowanie zamierza kontynuować swoje wysiłki na rzecz wdrożenia planu działania na rzecz środowiska i zdrowia. Komisja jest zdecydowana opracować skuteczne prawodawstwo w zakresie ochrony środowiska i zapewnić prawidłowe wdrożenie obowiązującego prawodawstwa w celu ochrony środowiska naturalnego i zdrowia obywateli europejskich.
Mając to na uwadze, Komisja odegra aktywną rolę w przygotowaniach do piątej konferencji ministerialnej na temat środowiska naturalnego i zdrowia, zaplanowanej na lipiec 2009 r.
Françoise Grossetête
w imieniu grupy PPE-DE. - (FR) Pani przewodnicząca! Przede wszystkim pragnę powitać panią poseł Kosciusko-Morizet, której przekonania i determinacja w tej dziedzinie są dobrze znane, podobnie jak pana komisarza. Oczywiście chciałabym także pogratulować pani poseł Ries za znakomitą pracę, którą wykonała zajmując się sprawą szczególnie istotną i drażliwą dla naszych obywateli. Hipokrates powiedział kiedyś, że aby studiować medycynę, należy badać klimat. Mimo, że niewątpliwie uznajemy wysiłki włożone przez Komisję Europejską od czasu uruchomienia w roku 2004 planu działania na rzecz środowiska i zdrowia, pewien żal budzi fakt, że inicjatywa ta nie została oparta na polityce zapobiegania zmierzającej do ograniczenia chorób wywołanych czynnikami środowiskowymi i nie ma jasno określonego, wymiernego celu. Dziesięć lat temu, kiedy debatowano nad zmianami klimatycznymi, nigdy nie wspominano o zagrożeniach dla zdrowia. Dziś częste występowanie fal upałów, powodzi, pożarów i wszelkiego rodzaju klęsk żywiołowych w Unii Europejskiej zmienia postać tych chorób, które są powodowane przez bakterie i wirusy i przenoszone przez niektóre owady. W związku z powyższym musimy doprowadzić do lepszego zrozumienia konsekwencji, jakie te wszystkie zjawiska mogą mieć dla zdrowia człowieka, a zwłaszcza szczególnie narażonych członków społeczeństwa, abyśmy byli bardziej zdolni do zarządzania ryzykiem z tym związanym. Podczas gdy program w dziedzinie ochrony zdrowia (2008-2013) ma na celu w szczególności działanie w zakresie tradycyjnych determinant zdrowotnych, takich jak odżywianie, spożywanie alkoholu, palenie papierosów i używanie narkotyków, przedmiotowy plan działania (2004-2010) powinien skupić się na nowych problemach sanitarnych oraz dodatkowo zająć się determinującymi czynnikami środowiskowymi mającymi wpływ na zdrowie człowieka. Mam także na myśli jakość powietrza, fale elektromagnetyczne - temat, który został już poruszony - niepokojące nanocząsteczki, jak widzieliśmy w programie REACH, substancje sklasyfikowane jako rakotwórcze, mutagenne lub działające szkodliwie na rozrodczość, substancje wywołujące zakłócenia w funkcjonowaniu układu hormonalnego oraz wszelkie inne zagrożenia dla zdrowia powodowane zmianami klimatycznymi. Mówiłam już o nich. Pragnę także zauważyć, że choroby układu oddechowego znajdują się na drugim miejscu wśród przyczyn śmierci, a pod względem częstości występowania, przewagi i kosztów w Unii stanowią one główną przyczynę śmierci dzieci poniżej 5 roku życia oraz że choroby te w dalszym ciągu się rozwijają, w szczególności z powodu zanieczyszczenia powietrza na zewnątrz i wewnątrz budynków.
W odniesieniu do kwestii zdrowia środowiskowego w obszarach miejskich, a w szczególności jakości powietrza wewnątrz budynków, Komisja powinna zintensyfikować swoje działania przeciwko zanieczyszczeniom pomieszczeń, ponieważ przeciętny obywatel europejski spędza 90% czasu wewnątrz budynków. Zdajemy sobie sprawę, że ta kwestia, ten związek pomiędzy środowiskiem a zdrowiem, jest szczególnie istotna i delikatna i musimy jak najszybciej znaleźć odpowiedni sposób reagowania na nią dla dobra naszych obywateli.
Anne Ferreira
w imieniu grupy PSE. - (FR) Pani przewodnicząca, pani poseł Kosciusko-Morizet, panie komisarzu, panie i panowie! Ja także pragnę wyrazić uznanie dla pracy wykonanej przez naszą koleżankę i determinację, jaką wykazała ona, analizując akta tej sprawy. Podzielam tę determinację, gdyż związek pomiędzy środowiskiem i zdrowiem, obecnie szeroko uznawany, daje nam podstawy do reagowania w formie naszych politycznych działań.
W związku z powyższym musimy poczynić krok do przodu, aby zaktualizować naszą wiedzę w tej dziedzinie, a zwłaszcza wdrożyć działania, których celem jest ograniczenie negatywnego wpływu naszego środowiska na zdrowie ludzkie.
Zidentyfikowano różne obszary tematyczne, które zostały objęte planem działania. Należy nie tylko uwzględnić efekty zmian klimatycznych i opracować metody oceny ryzyka, ale także przedyskutować inne czynniki, takie jak fale elektromagnetyczne.
Cieszy mnie także, że sprawozdanie zawiera odniesienie do dokumentu z 2007 r. sporządzonego przez Europejską Agencję Ochrony Środowiska, ukazujące, że zanieczyszczenia atmosfery, zwłaszcza związane z pyłami i ozonem na poziomie gruntu, stanowią poważne zagrożenie dla prawidłowego rozwoju dzieci i powodują skrócenie średniej długości życia w Unii.
Niemniej jednak ubolewam nad tym, że w tekście nie uwzględniono problemów związanych ze zdrowiem w środowisku pracy. Należy pamiętać, że obecnie miliony ludzi cierpi na choroby związane z ich środowiskiem pracy, powodowane wieloma różnymi przyczynami, takimi jak stres, przeciążenie pracą, rozmaite zanieczyszczenia, zaburzenia funkcjonowania układu mięśniowo-szkieletowego związane z nieodpowiednim przystosowaniem miejsca pracy itd. Mam nadzieje, że kwestia ta zostanie rozpatrzona w sposób bardziej dogłębny przez inne komisje.
Jak powiedziała pani poseł Ries, największym problemem jest to, że pozostajemy w tyle. Mam wrażenie, ze Komisja nie wykazuje wystarczającej aktywności w dotrzymywaniu podjętych przez siebie zobowiązań. Odniosę się tu, na przykład, do kwestii nanocząsteczek, która obecnie jest przedmiotem licznych raportów i budzi wiele pytań.
Na przykład, przeczytałam w komunikacie Komisji z 2007 r. dotyczącym celów na lata 2004-2006, że Komisja zamierza zbadać ewentualny wpływ nanocząsteczek na zdrowie i środowisko naturalne. Następnie, na okres 2007-2010 przewidziane są badania potencjalnego ryzyka, jakie stanowią nanocząsteczki dla zdrowia ludzkiego. Oznacza to trzy lata przyglądania się sprawie i kolejne trzy lata prowadzenia badań. Wydaje mi się, że moglibyśmy być bardziej skuteczni.
Niewątpliwie są powody uzasadniające to nieadekwatne podejście: brak zasobów ludzkich i brak środków finansowych. Jednakże czy Unia może się spodziewać, że utrzyma swoją wiarygodność, jeśli nie będzie dotrzymywać własnych zobowiązań? Wiemy, że w tych sprawach Europejczycy z uznaniem przyjmują wartość dodaną wymiaru europejskiego. Zatem nie rozczarujmy ich.
Zakończę pytaniem skierowanym do Rady i Komisji: nawiązał pan, panie komisarzu, do współpracy pomiędzy różnymi służbami i zespołami badawczymi, co jest bardzo pozytywne. Czy istnieje także koordynacja pomiędzy różnymi krajowymi planami w zakresie środowiska i zdrowia sporządzanymi na szczeblu rządowym a Europejskim planem działania? Wreszcie, pani minister, gdy ponownie zabierze pani głos, czy może pani nam powiedzieć, na przykład, czy Francja powiązała swoje wysiłki z działaniami prowadzonymi w ramach środowiskowego Grenelle?
Lena Ek
w imieniu grupy ALDE. - (SV) Pani przewodnicząca! Mam zwyczaj mówić, że UE musi stać się węższa lecz ostrzejsza, innymi słowy powinniśmy bardziej ukierunkować nasze działania przy poszanowaniu zasady pomocniczości. Ten plan działania jest właśnie tego rodzaju obszarem. Chciałabym poruszyć kilka kwestii, które nasza sprawozdawczymi, pani poseł Ries, uwzględniła w swoim sprawozdaniu. Jej krytyka braku wymiernych celów i wskaźników ma bardzo poważny wydźwięk. Musimy uzupełnić nasz plan działania. Skrytykowanie przez panią poseł Ries i kilku innych posłów faktu, że środki ostrożności są niewystarczające, to poważna sprawa. Jej uwagi dotyczą tego materiału i musimy je uwzględnić w naszej bieżącej pracy.
Pragnę zwrócić szczególną uwagę na trzy obszary: grupy szczególnie narażone, choroby endemiczne i związek pomiędzy klimatem a zdrowiem. Musimy lepiej zdać sobie sprawę z tego, że należy zróżnicować sposoby leczenia i leki podawane dorosłym i dzieciom, kobietom i mężczyznom. To skandal, że jeszcze nie jest to oczywiste i nie zostało to wdrożone w badaniach medycznych i leczeniu.
Rozpoczęte prace dotyczące mobilności pacjentów na rynku wewnętrznym są niezwykle istotne dla różnych grup pacjentów np. tych z urazami szyi, w przypadku których w poszczególnych państwach członkowskich obserwuje się różne standardy leczenia.
Z zadowoleniem przyjmuję skoncentrowanie się prezydencji francuskiej na chorobie Alzheimera, jednej z najcięższych chorób endemicznych. Jednakże potrzebujemy skoordynowanego podejścia także w przypadku cukrzycy, astmy i reumatyzmu, które to choroby - a jest ich więcej - w wielu przypadkach także są związane ze środowiskiem pracy.
Obecnie w Europie i na całym świecie obserwujemy tendencję do nasilania się epidemii i rozprzestrzeniania na większą skalę wirusów, bakterii i pasożytów w sposób niespotykany od bardzo wielu lat. Większość tych zjawisk jest naturalnie związana ze zmianami klimatycznymi.
Bakterie odporne na antybiotyki oznaczają, że leki i sposoby terapii nie działają i jest to jeden z naszych najpilniejszych problemów zdrowotnych. To wstyd, że największe firmy farmaceutyczne wstrzymały opracowywanie nowych antybiotyków. Mam nadzieję, że prezydencja i Komisja zajmie się tym bardzo poważnym problemem tak szybko, jak to możliwe.
Potrzebna jest nam także analiza różnych scenariuszy zmian klimatycznych. Jakie skutki dla zdrowia w Europie przyniesie globalny wzrost temperatury o dwa stopnie, cztery stopnie, a nawet więcej? Obecnie nie mamy takich materiałów. Jeśli mamy być w stanie podejmować konkretne i dobre decyzje dotyczące pakietu zmian klimatycznych, potrzebujemy rzetelnego materiału na temat różnych scenariuszy tych zmian, z jakimi przyjdzie nam się zmierzyć w przyszłości.
Zbigniew Krzysztof Kuźmiuk
w imieniu grupy UEN. - Pani Przewodnicząca! Zabierając głos w imieniu grupy UEN w debacie poświęconej przeglądowi działań na rzecz środowiska i zdrowia na lata 2004-2010, chcę zwrócić uwagę na następujące kwestie:
po pierwsze, słuszne postulaty dotyczące poprawy stanu środowiska naturalnego czy przeciwdziałania zmianom klimatycznym wymagają dodatkowych nakładów finansowych, co stawia w szczególnie trudnej sytuacji władze publiczne i podmioty gospodarcze w nowych krajach członkowskich, które z konieczności koncentrują się głównie na nadrabianiu zapóźnień rozwojowych w stosunku do najbardziej rozwiniętych krajów Unii Europejskiej.
po drugie, Unia Europejska stara się być liderem w zakresie, na przykład, ograniczenia emisji CO2, ale rozdział limitów emisji został dokonany przez Komisję bez uwzględnienia zapóźnień w poziomie rozwoju poszczególnych krajów członkowskich. W tej sytuacji, na przykład mój kraj - Polska - otrzymał zaniżony poziom limitów emisji CO2 a to natychmiast przełożyło się na wzrost cen energii elektrycznej o kilkanaście procent. Trudno jest mi sobie wyobrazić jak wzrosną ceny energii elektrycznej po roku 2013, kiedy całość limitów emisji elektrownie będą musiały kupować na wolnym rynku. Słuszny postulat ograniczenia emisji CO2 i zapobiegania w ten sposób zmianom klimatycznym staje się więc coraz bardziej uciążliwy dla konsumentów energii i powoduje coraz powszechniejsze niezadowolenie społeczne.
po trzecie, słuszne postulaty zawarte w sprawozdaniu o ochronie zdrowia wymagają także dodatkowych nakładów finansowych, co jest szczególnie trudne dla krajów o niższym poziomie rozwoju, które już w tej chwili mają poważne problemy ze sfinansowaniem usług zdrowotnych dla swoich obywateli na zupełnie podstawowym poziomie. Na koniec chciałbym pogratulować pani poseł Ries bardzo kompleksowego i wnikliwego sprawozdania dotyczącego wpływu środowiska naturalnego na zdrowie człowieka.
Hiltrud Breyer
w imieniu grupy Verts/ALE. - (DE) Pani przewodnicząca! Jesteśmy w połowie realizacji przedmiotowego planu działania i nadszedł czas jego przeglądu. Przeprowadzamy ewidencję tego, co zostało dotychczas zrobione. Pytanie, jakie musimy sobie zadać, brzmi: czy są jakieś widoczne rezultaty?
Komisja spoczęła na laurach twierdząc, że jest zadowolona z rezultatów. Jednakże powietrze, jakim oddychamy, i woda, jaką pijemy, sprawiają, że chorujemy. Najwyższy czas, by Europa podjęła działania i przejęła rolę siły napędowej stymulującej opracowanie nowego kompleksowego podejścia do takich zagrożeń dla zdrowia. Dlatego też planu działania nie można uważać jedynie za dodatek do obowiązującej polityki UE. Ten plan musi wyznaczać nowe standardy.
Z zadowoleniem przyjmuję fakt, że Komisja Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności przyjęła wysoce krytyczne stanowisko w stosunku do planu działania i zażądała wprowadzenia w nim większych poprawek. Jesteśmy mocno przekonani o tym, że plan działania jest skazany na niepowodzenie, jeśli nie zostanie oparty na proaktywnej polityce zapobiegania, a jedno jest jasne: bez wyraźnie określonych celów ilościowych pozostanie on "papierowym tygrysem”.
Z zadowoleniem przyjmujemy fakt, że sprawozdanie dotyczące środowiska jest utrzymane w tonie ekologicznym, zwłaszcza jeśli chodzi o nanotechnologię. Jasne jest, że w planie działania nie uwzględniono w adekwatny sposób potencjalnych nowych zagrożeń. Faktycznie jest to skandal, że gdy dochodzi do zagrożeń związanych z nanotechnologią, Komisja Europejska chowa głowę w piasek i twierdzi, że obecnie obowiązujące przepisy prawne są całkiem adekwatne. Wiemy, że jest całkiem odwrotnie. Pozwala się na rozwój nanotechnologii w warunkach, które faktycznie można nazwać próżnią prawną.
Następnie jest kwestia elektrosmogu: wiemy, że promieniowanie elektromagnetyczne stanowi poważny i nasilający się problem. Dlatego dla nas, jako dla Parlamentu Europejskiego, niedopuszczalne jest złagodzenie dopuszczalnych wartości miar ekspozycji, które i tak zostały ustalone na zbyt wysokim poziomie. Kolejną sprawą jest jakość powietrza w budynkach: UE ustaliła "kamienie milowe” w zakresie ochrony przed pyłem, ale co z jakością powietrza w budynkach, biorąc pod uwagę, że spędzamy większość czasu w pomieszczeniach zamkniętych? Komisja nie może nadal ignorować tej sprawy.
Wzywamy Komisję do przedłożenia jasnych wniosków legislacyjnych mających na celu poprawę jakości powietrza we wszystkich stosownych obszarach: projektach budowlanych, klejach używanych w meblarstwie itp.
Sprawą bardzo bliską naszemu sercu jest także osiągnięcie lepszej ochrony grup szczególnie narażonych, takich jak dzieci i kobiety ciężarne. W tych wszystkich obszarach wiodącą zasadą naszego prawodawstwa powinna być zasada ostrożności. Naturalnie chcielibyśmy osiągnąć więcej, ale mamy nadzieję, że Komisja na tym nie poprzestanie. Nie można dopuścić do zastoju w tej dziedzinie naszej pracy i wierzymy, że posuniemy tę sprawę do przodu.
Bairbre de Brún
Z zadowoleniem przyjmuję sprawozdanie pani poseł Ries.
Wzywam Komisję i państwa członkowskie do ponownego zobowiązania się w pełni do realizacji celów Europejskiego planu działania na rzecz środowiska i zdrowia na lata 2004-2010, a ponadto do udoskonalenia tego planu poprzez uczynienie go bardziej ambitnym i lepiej dostosowanym do naszych potrzeb. Z zadowoleniem przyjmuję zwłaszcza to, co powiedział pan komisarz Dimas. Wzrost przypadków niektórych rodzajów nowotworów ukazuje nam, że nie możemy pozwolić sobie na spoczęcie na laurach.
W szczególności chciałabym zwrócić uwagę na działania w dziedzinie zdrowia psychicznego będące sprawą pierwszorzędnej wagi. Zdrowie psychiczne jest głównym czynnikiem ryzyka samobójstw w Irlandii, zaś samobójstwa są najważniejszą przyczyną zgonów wśród młodych ludzi. UE powinna udzielić większego wsparcia w opracowaniu właściwych strategii zapobiegania. Wszelkie działania na szczeblu unijnym lub międzynarodowym mające pomóc nam w promocji zdrowia psychicznego będą przez nas mile widziane.
Ponadto popieram wezwania do działania w sprawie jakości powietrza w budynkach i bezpieczeństwa związków chemicznych wchodzących w skład mebli i wyposażenia pomieszczeń. Komisja podjęła pewne istotne działania, ale potrzebujemy kompleksowej polityki dotyczącej jakości powietrza w budynkach zważywszy na nasilenie chorób układu oddechowego w UE.
Musimy także udzielić wsparcia naszym MŚP, aby mogły one zachować zgodność z przepisami dotyczącymi zdrowia środowiskowego oraz podjąć kroki w celu poprawy ich oddziaływania na środowisko naturalne. W moim okręgu wyborczym wspaniały projekt związany z tym tematem uzyskał wsparcie programu Interreg.
Nasz klimat się zmienia, a to przynosi ze sobą nowe wyzwania w dziedzinie zdrowia i środowiska. Musimy stanąć z podniesioną głową twarzą w twarz z nowymi zagrożeniami dla naszego środowiska i zdrowia, powodowanymi przez zmiany klimatyczne, i sprostać im w efektywny sposób.
Wiele zostało już zrobione, ale przesłanie, jakie chcę przekazać dziś Komisji Europejskiej, brzmi: podejmijmy ambitniejsze i sensowne konkretne działania!
Irena Belohorská
(SK) Dziękuje panu, panie komisarzu i panu, panie ministrze, za przybycie tu, aby wysłuchać naszych opinii. Dziękuję pani poseł Frédérique Ries, sprawozdawczyni, za sporządzenie tego sprawozdania. Jest to bardzo ambitny program, którego ocena jest niezwykle trudna, a nawet niemożliwa. Co więcej, oceniamy wdrożenie ambitnych celów w wysoce zróżnicowanym środowisku 27 państw członkowskich posiadających różne systemy ochrony zdrowia i różne środowiska naturalne.
Tym, czego stale najbardziej się obawiamy, jest nowotwór. Często spotykamy się z prognozami na przyszłość, które są zatrważające. Niektóre statystyki świadczą o tym, że choroba ta powoduje ogromne straty w ludności głównie w wieku pracującym i emerytalnym. W wielu przypadkach wyraźnie wykazano wpływ środowiska na stan zdrowia ludności.
Nie mniej ważne jest dostarczanie ludności informacji dotyczącej zarówno wpływu środowiska na zdrowie i częstotliwości występowania poważnych chorób, jak również zdolności różnych organizacji pozarządowych do wspierania podejmowanych przez nas działań. Sprawozdanie potwierdza, iż nie bez powodu kładę nacisk na tę sprawę.
Każda moneta ma dwie strony: z jednej strony Unia Europejska i instytucje lokalne odgrywają istotną rolę w dostarczaniu informacji, lecz z drugiej strony ważne jest, by ludność miała do nich dostęp, wiedziała, jak uzyskać tego rodzaju informacje i fakty i co z nimi zrobić.
Prewencja jest skuteczna wyłącznie wtedy, gdy jest prawidłowo rozumiana i interpretowana, a jeśli te warunki są spełnione, można także monitorować reakcje w realnych wartościach liczbowych. Można ocenić plan z perspektywy krótkoterminowej, ale najważniejsze konsekwencje wdrożenia tych narzędzi najlepiej jest obserwować i wyliczać w perspektywie długoterminowej.
Avril Doyle
Pani przewodnicząca! Przyjmuję ten przegląd z dużym zadowoleniem, lecz myślę także, że musimy być bardziej szczerzy w naszej debacie i zaakceptować fakt, iż nie możemy ochronić ludzi - naszych obywateli - przed nimi samymi, ani też nie powinniśmy próbować tworzyć przepisów dla wszelkiego ryzyka, jakie niesie ze sobą życie. Możemy utracić szerokie poparcie, jakim powszechnie cieszy się projekt UE, jeśli wywrzemy wrażenie, że naszą misją jest uregulowanie dosłownie każdego aspektu naszego życia - a taka interpretacja panuje obecnie wśród ludności. Musimy zachować dużą ostrożność i komunikować dokładnie to, czego dotyczy projekt UE.
Chciałabym także usłyszeć zapewnienie, że większość tego planu nie jest jedynie przetworzeniem wcześniej zaplanowanych projektów pod innym hasłem. Potrzebujemy lepszego wdrożenia obowiązującego prawodawstwa UE na poziomie państw członkowskich oraz lepszego monitorowania i egzekwowania ze strony Komisji. Jeśli o mnie chodzi, uważam, iż rozszerzona ocena i debata na temat rozwoju i efektywności obowiązującego prawodawstwa jest naszym priorytetem.
Jeśli chodzi o nowe prawodawstwo w tej Izbie, priorytetem musi być pakiet dotyczący klimatu i energii. Zmiany klimatyczne będą wpływać na zdrowie na wiele sposobów, które obejmują nieprawidłowe odżywianie na skutek niedostatku żywności w różnych częściach świata; zgony i obrażenia ciała na skutek ekstremalnych warunków pogodowych i klęsk żywiołowych, takich jak fale upałów, powodzie, sztormy i pożary oraz wynikające z tego problemy społeczne; nasilenie chorób powodujących biegunki, zwiększenie częstości występowania chorób układu sercowo-oddechowego; poważne problemy z wodą - ponad 40% świata w ciągu 10 najbliższych lat częściowo będzie cierpieć na niedostatek wody - oraz z wodą pitną. Duże zadowolenie budzi fakt, że przedmiotowa rezolucja w sprawie śródokresowego przeglądu uznaje wpływ zmian klimatycznych na zdrowie, co szczerze pochwalam.
Inną, bardzo poważną sprawą, którą faktycznie nadal traktujemy jak "Kopciuszka” na szczeblu europejskim i państw członkowskich, jest cały obszar związany ze zdrowiem psychicznym w Europie. Jeden na czterech Europejczyków przynajmniej raz podczas swego życia cierpi na problemy zdrowia psychicznego. W samej tylko Irlandii szacowane koszty chorób psychicznych dochodzą do 4% naszego PKB, a tragedią jest to, iż tylko w ubiegłym roku odnotowano ponad 460 samobójstw. Liczba samobójstw zwiększyła się o 12% w stosunku do ubiegłego roku 2007 - w Irlandii, kraju, który w rankingach zajmuje drugie miejsce po Luksemburgu na liście krajów, w których najlepiej jest żyć (nie wiem, kto ustalał kryteria dla tych rankingów). Ale musimy to zakwestionować.
Sprawa zdrowia psychicznego w Europie i przewidywane w związku z tym problemy wymagają uwagi i odpowiednich strategii zapobiegania w tym najważniejszym obszarze. Prognoza pani sprawozdawczyni, że plan działania jest skazany na niepowodzenie, w całości lub części, jest niepokojąca, dlatego chciałabym usłyszeć od Komisji - ale także od prezydencji - zapewnienie, że tak się nie stanie.
Evangelia Tzambazi
(EL) Pani przewodnicząca, panie i panowie! Gratuluję pani sprawozdawczyni jej kompleksowego i spójnego sprawozdania, które stanowi obiektywną ocenę postępów we wdrażaniu Europejskiego planu działania na lata 2004-2010, zwracając jednocześnie uwagę na jego niedociągnięcia i nowe dane.
Pragnę zwrócić uwagę na niektóre kwestie dotyczące jakości powietrza w budynkach i jej wpływu na zdrowie człowieka, zwłaszcza grup najbardziej narażonych, jak dzieci i osoby starsze. Biorąc pod uwagę, że spędzamy 90% naszego czasu wewnątrz budynków, Komisja Europejska musi natychmiast przystąpić do opracowywania strategii w tym zakresie, koncentrując się zarówno na ustanowieniu wytycznych, jak i na ochronie obywateli, którzy są narażeni na wielorakie źródła zanieczyszczeń biologicznych i chemicznych.
Należy koniecznie ustanowić stosowne ramy w celu zredukowania stopnia narażenia na chemikalia. Szczególny nacisk należy położyć na warunki panujące w budynkach użyteczności publicznej, biurach i szkołach, abyśmy mogli zapewnić ochronę osobom najbardziej narażonym.
Janusz Wojciechowski
Pani Przewodnicząca! Związek między środowiskiem a zdrowiem jest oczywisty i również oczywisty jest związek między środowiskiem i rolnictwem, gdyż mądra, racjonalna gospodarka rolna służy ochronie środowiska.
Mamy niestety do czynienia ze zjawiskami w rolnictwie, które zagrażają środowisku: upadają niewielkie gospodarstwa rodzinne, następuje też bardzo niekorzystny proces farmeryzacji czy wręcz uprzemysłowienia rolnictwa europejskiego, a to dla środowiska nie jest dobre. Polityka rolna powinna w większym stopniu chronić niewielkie gospodarstwa rodzinne, bo one są bardziej przyjazne środowisku.
Zagrożeniem jest też coraz większa ekspansja technologii GMO, następująca mimo wielu poważnych ostrzeżeń o negatywnych konsekwencjach upraw GMO dla środowiska, dla zdrowia ludzi i zwierząt. W sprawie GMO Unia Europejska powinna zachować ostrożność. Bardzo popieram sprawozdanie pani Ries bardzo i gratuluję jego bardzo dobrego przygotowania.
Satu Hassi
(FI) Pani przewodnicząca, panie i panowie! Moje najszczersze podziękowania płyną ku sprawozdawczyni, pani poseł Ries, za jej wspaniałą pracę. Niestety muszę zgodzić się z krytycznymi uwagami na temat samego programu, jakie wielu z nas tu dziś poczyniło. Program opiera się na aktualnie stosowanych miernikach i nie ukazuje drogi postępu.
Raz po raz powtarza się sytuacja, że gdy ludzie stają się podekscytowani nowymi odkryciami, ignorowana jest zasada ostrożności. Wyraźnie widać to teraz na przykładzie nanomateriałów i pól elektromagnetycznych. Nanomateriały stają się coraz powszechniejszym zjawiskiem, nawet w artykułach konsumpcyjnych, lecz prawodawstwo nie nadąża za nimi, mimo ostrzeżeń naukowców, że nanomateriały mogą stać się szkodliwe dla zdrowia tak samo jak azbest, jeśli nie potraktujemy tego ryzyka poważnie. To samo dzieje się w przypadku pól elektromagnetycznych, na które narażone są setki milionów obywateli, choć bardzo niewiele wiemy na temat ich skutków. W niektórych krajach, takich jak Włochy, wytyczono 500 metrową strefę bezpieczeństwa pomiędzy stacjami bazowymi telefonii komórkowej a szkołami, zaś w Finlandii stacje bazowe usytuowane są nawet na dachach szkół. W tej dziedzinie pilnie potrzebne są nowe normy europejskie uwzględniające wyniki badań naukowców.
Jana Bobošíková
(CS) Panie i panowie! Zgadzam się w pełni z oceną planu działania na rzecz środowiska i zdrowia przez panią poseł Ries. Uważam, że plan ten jest niemożliwy do zinterpretowania i skazany na niepowodzenie. Niektóre z jego celów, takie jak zapobieganie samobójstwom lub strategia komunikacji dotycząca wpływu zmian klimatycznych na zdrowie ludzkie, są zdumiewające. Plan jest oparty na niewłaściwych założeniach finansowych, a zwłaszcza z punktu widzenia organizacyjnego. Przewidziane do realizacji działania są niekonkretne i zamiast dawać odpowiedzi rodzą raczej pytania i wątpliwości. Ponadto dokument powiela podobny plan opracowany przez Światową Organizację Zdrowia.
Niestety Europejski plan działania na rzecz środowiska i zdrowia jest kolejnym przedmiotem uzasadnionej krytyki jako przykład marnotrawstwa pieniędzy podatników i bezsensownej biurokracji panującej w Brukseli. Uważam, że Komisja powinna niezwłocznie zakończyć wdrażanie tego planu, nawiązać bliższą współpracę ze Światową Organizacją Zdrowia i definitywnie nie ogłaszać kolejnej fazy wdrażania planu działań na rzecz zdrowia na szczeblu europejskim.
Edite Estrela
(PT) Pragnę rozpocząć od pogratulowania pani poseł Ries jej pracy. Relacja pomiędzy złym stanem środowiska i ryzykiem dla zdrowia jest teraz jasna. Obecnie pojawia się więcej chorób powodowanych czynnikami środowiskowymi i zmianami klimatycznymi, takich jak choroby układu oddechowego, alergie i nowotwory.
Globalne ocieplenie jest źródłem nowych epidemii. Jak wynika z badań naukowych, susze i powodzie zabijają więcej ludzi niż wszelkie inne klęski żywiołowe. Zła jakość powietrza w szkołach i ośrodkach zdrowia także stwarza poważne problemy.
Coraz większa liczba ludzi zapada na choroby z powodu zanieczyszczenia powietrza w wielkich miastach i wewnątrz budynków, zanieczyszczenia wody a nawet wód gruntowych na skutek skażenia gruntów rolnych środkami ochrony roślin oraz braku oczyszczalni ścieków i zakładów utylizacji odpadów komunalnych. Należy podjąć odpowiednie środki w celu zapobieżenia problemom, jakie mogą wystąpić w przyszłości.
Luca Romagnoli
(IT) Pani przewodnicząca, panie i panowie! Sprawozdanie pani poseł Ries jest absolutnie bez zarzutu, zwłaszcza dlatego, że sprawozdawczyni monitoruje wdrożenie działań zaplanowanych przez Komisję, koncentrując na tym całą swoją uwagę, a także stawia pytania i żąda dalszych wysiłków w nadziei na opracowanie strategii zapobiegania, która musi charakteryzować działania prowadzone w ramach polityki europejskiej.
Pochwalam także skierowane do Komisji żądanie opublikowania zielonej księgi na temat jakości powietrza w budynkach i pragnę zwrócić państwa uwagę na wrażliwość, jaką wykazuje sprawozdawczyni, jeśli chodzi o wpływ pól elektromagnetycznych na zdrowie ludzkie.
Podsumowując, akceptuję wszystko, co zostało powiedziane przez panią poseł Ries, i mam nadzieję, że sprawozdanie to zyska jak najszersze poparcie Parlamentu.
Silvia-Adriana Ţicău
(RO) Zmiany klimatyczne znacznie wpływają na zdrowie ludzkie sprzyjając rozwojowi niektórych infekcji i chorób pasożytniczych, głównie z powodu wzrostu temperatury.
Częstość występowania fal upałów, powodzi i pożarów na nieużytkach może prowadzić do wystąpienia innych chorób, nieodpowiednich warunków sanitarnych i przypadków zgonów.
Latem Rumunia coraz bardziej borykała się z okresami upałów, powodziami i nawałnicami. Powodzie tego lata pozbawiły tysiące obywateli rumuńskich dachu nad głową i odpowiednich warunków sanitarnych.
Zwracam się do Komisji z prośbą o zapewnienie Rumunii adekwatnego wsparcia finansowego w celu złagodzenia skutków tych klęsk żywiołowych.
Zmniejszenie emisji przez transport, który jest odpowiedzialny za 70% zanieczyszczeń w miastach, przyczyni się do poprawy jakości powietrza. Dyrektywy, takie jak dotyczące jakości paliw, zmniejszenia emisji spalin z pojazdów drogowych i promocji pojazdów ekologicznych w transporcie miejskim, przyczynią się do zmniejszenia zanieczyszczenia środowiska naturalnego.
Niemniej jednak istotne znaczenie ma monitorowanie wdrożenia tych dyrektyw i osiągniętych rezultatów.
Daciana Octavia Sârbu
(RO) Międzynarodowy raport "BioInitiative” w sprawie pól elektromagnetycznych i ich wpływu na zdrowie ludzkie budzi zaniepokojenie. Raport ten stwierdza, że obecnie obowiązujące dopuszczalne wartości, jeśli chodzi o ochronę przed narażeniem na promieniowanie niejonizujące, są przestarzałe i wymagane jest podjęcie natychmiastowych działań w celu zmniejszenia ekspozycji ludzi na promieniowanie wytwarzane przez urządzenia stosowane przez operatorów telefonii komórkowej.
Badania naukowe wykazały, że te rodzaje promieniowania powodują problemy zdrowotne, takie jak zaburzenia snu, białaczkę u dzieci, znaczne nasilenie stresu, zaś korzystanie z telefonu komórkowego przez dziesięć lat podwaja ryzyko raka mózgu. Nowy plan działania na rzecz zdrowia musi uwzględnić te zagrożenia, które nasilają się w miarę rozwoju nowych technologii i przeważają na obszarach wiejskich i w krajach rozwijających się.
Musimy kontynuować badania w tej dziedzinie i w dziedzinie zaburzeń zdrowia psychicznego, takich jak stres i depresja, w celu ustalenia, czy naprawdę można je powiązać z promieniowaniem niejonizującym.
Genowefa Grabowska
Pani Przewodnicząca! Chcę pogratulować naszej sprawozdawczyni tego sprawozdania, które jest tak ważne dla nas wszystkich, dla każdego Europejczyka. Chcę zwrócić uwagę na jedną kwestię i podkreślić znaczenie biomonitoringu, czyli strategii, która mierzy zależność między zanieczyszczeniem środowiska a zdrowiem nas, Europejczyków. Na tę strategię nie należy żałować pieniędzy. Trzeba inwestować w te badania, ale trzeba także te badania wdrażać w życie. A zanim nie będziemy mieć pewności, jak negatywne skutki wywiera określony element środowiska na nasze zdrowie, nie tylko mówmy, ale stosujmy zasadę ostrożności. Ta zasada także zapobiega większej ilości chorób, zapobiegnie większej ilości alergii, poprawi życie i funkcjonowanie Europejczyków. Uważam, że w dziedzinie chorób środowiskowych Unia Europejska powinna uczynić więcej i działać skuteczniej dla obywateli. Tego oczekuję także od Komisji.
Miroslav Mikolášik
(SK) Chciałbym pogratulować sprawozdawczyni, pani poseł Ries, jej sprawozdania, które opisuje zakres wdrożenia planu działania i przedkłada wiele zaleceń dotyczących następnego etapu.
Z zadowoleniem przyjmuję środki wprowadzone przez Komisję Europejską w celu poprawy środowiska w budynkach. Jako lekarz uważam ten krok za bardzo istotny. Wszyscy spędzamy przeważającą część naszego czasu w pomieszczeniach zamkniętych - biurach, szkołach i domach. Wysoki poziom zanieczyszczeń może powodować choroby astmatyczne, alergie, a nawet nowotwory. Dlatego też popieram wniosek w sprawie opublikowania zielonej księgi i przyjęcia odpowiedniej strategii europejskiej w tym zakresie.
Ponadto uważam, że należy zwrócić państwa uwagę na promieniowanie elektromagnetyczne. Postęp techniczny, jeśli korzystamy z niego nadmiernie lub w sposób niewłaściwy, z pewnością może stanowić ryzyko dla zdrowia, w formie nieregularnych godzin snu, leukemii bądź innych zaburzeń. W związku z tym Wspólnota Europejska musi bardziej aktywnie zaangażować się i przyjąć stanowisko w odniesieniu do tego zagrożenia związanego z nowoczesnością, jak również podjąć konkretne działania.
Silvia-Adriana Ţicău
(RO) Chciałabym dodać, że ludność Unii starzeje się i uważam, że Europejski plan działania na rzecz środowiska i zdrowia powinien poruszać problemy, z jakimi spotykają się ludzie starsi.
Niemniej jednak do roku 2010 mamy jeszcze trochę czasu. Myślę, że potrzebujemy spojrzenia z długoterminowej perspektywy oraz odpowiedniej strategii. Nie powinniśmy także zapominać, że w ostatnich latach zmniejszyła się liczba urodzeń. W niektórych państwach członkowskich współczynnik umieralności wśród dzieci jest wysoki. Podstawą samowystarczalności gospodarczej Unii jest młode i zdrowe europejskie społeczeństwo, a w związku z tym Unia musi wystąpić z konkretnym planem działania w celu zapewnienia naturalnego wzrostu, jakiego to społeczeństwo potrzebuje.
Kończąc przypominam państwu o potrzebie przeprowadzenia, pod nadzorem Komisji, badań epidemiologicznych w celu ustalenia, jaki wpływ ma promieniowanie elektromagnetyczne na zdrowie ludzkie.
Nathalie Kosciusko-Morizet
urzędująca przewodnicząca Rady. - (FR) Pani przewodnicząca, panie komisarzu, panie i panowie! Pragnę podkreślić fakt, że każdy z wielu posłów, którzy przemawiali podczas tej debaty, skupił się na innym problemie środowiskowym. Wydaje mi się, że ich podejście jest słuszne i że to właśnie sprawia, że wzywacie nas państwo do większej koordynacji i integracji pomiędzy różnymi politykami w zakresie ochrony środowiska. Na przykład, odnotowałam nawiązanie do zmian klimatycznych przez panią poseł Ek, panią poseł Ţicǎu, a nawet pana posła Kuźmiuka, mimo że jego interwencja była skierowana w innym kierunku, jak również nawiązanie do problemów w rolnictwie przez pana posła Wojciechowskiego oraz nawiązanie do dyrektywy w sprawie ścieków komunalnych przez panią poseł Estrelę. Wszystkie te tematy są ze sobą wzajemnie powiązane, a ich ewidentnie złożony charakter musi dostarczyć nam dodatkowej motywacji potrzebnej do poszerzenia naszej wiedzy na temat zdrowia środowiskowego. Tak, pani poseł Doyle, prezydencja jest w pełni zdeterminowana do działania w tym kierunku. Osiągniemy to w drodze dyrektyw, nad którymi obecnie pracujemy, a mianowicie dyrektywy IPPC, wniosku dotyczącym dyrektywy w sprawie ochrony gleby oraz pakietu energetyczno-klimatycznego, gdyż przypomniano mi o powiązaniu ze zmianami klimatycznymi. Poprzez te dyrektywy w pewnym sensie odnosimy się do tych zagadnień, ustalając sposoby podejścia do różnych rozpoznanych patologii, takich jak nowotwory, o których wspomniała już pani poseł Belohorská.
Jednak pojawia się także wiele nowych problemów, które zostały poruszone przez kilku dzisiejszych mówców. Problem fal elektromagnetycznych do pewnego stopnia już zbadano. Mam na myśli zwłaszcza badania Interphone, ale nieustannie wchodzą na rynek nowe technologie, które w każdym przypadku zmuszą nas do podjęcia długoterminowego podejścia. Myślę także o jakości powietrza w budynkach - temacie poruszonym przez wielu z państwa, którego nie można traktować jako nowy, gdyż istniał on od zawsze. Niemniej jednak jest on w znacznie mniejszym stopniu zbadany niż problem jakości powietrza w budynkach, choć spędzamy 90% naszego czasu w pomieszczeniach zamkniętych.
Pani poseł Ferreira chciała wiedzieć, na przykład, czy na szczeblu krajowym we Francji był związek pomiędzy środowiskowym Grenelle a Europejskim planem działania. W kontekście środowiskowego Grenelle wykonaliśmy wiele pracy w zakresie zdrowia środowiskowego i napotkaliśmy takie same problemy, jak te, które państwo omówiliście w taki lub inny sposób. Przede wszystkim mamy rozpoznane patologie, te obszary, które zostały dobrze udokumentowane i w których należy poczynić dalsze postępy, włącznie z problemem nowotworów związanych z czynnikami środowiskowymi. Następnie mamy nowe problemy budzące obawy, gdzie musimy pójść o wiele bardziej do przodu w naszych działaniach. Na przykład w środowiskowym Grenelle przewidzieliśmy klasyfikację wszystkich nanocząsteczek w celu ustanowienia procesu obowiązkowego zgłaszania tych nanocząsteczek, które są wprowadzane do obrotu. W ten sposób chcemy zapewnić lepszy system regulacji i monitoringu powietrza w budynkach, a także wprowadzić skuteczniejsze środki kontroli wszelkiego wyposażenia i umeblowania wnętrz, gdyż niektóre z nich stwarzają problemy z jakością powietrza w budynkach.
Pani poseł Ferreira, zapytała pani o koordynację i czy faktycznie krajowe systemy środowiskowo-zdrowotne są w jakimkolwiek stopniu skoordynowane z Europejskim planem działania. Oczywiście każde powiązanie tego rodzaju będzie stwarzać problemy. Obecnie jesteśmy na etapie, na którym każde państwo członkowskie sporządza własny plan na podstawie swoich obszarów problematycznych. W związku z tym wydaje mi się, że należałoby wprowadzić pewien stopień koordynacji po zakończeniu etapu wstępnego, a to będzie stanowić podstawę do następnego etapu procesu. Na koniec, jeśli pani pozwoli, pani przewodnicząca, chciałabym poczynić pewną aluzję, nie chcąc obrazić posłów - przedstawicieli rodu męskiego, którzy także są tu obecni i którym pragnę szczerze podziękować za ich wkład w dyskusję. Jednak to głównie panie przemawiały dzisiejszego rana w tej Izbie. Postrzegam tę sytuację nie jako problem, lecz raczej możliwość i być może nawet znak nadziei.
Stavros Dimas
Pani przewodnicząca, panie i panowie! Dziękuję państwu za konstruktywną dyskusję, jaką przeprowadziliśmy w tej ważnej kwestii, jaką jest relacja pomiędzy środowiskiem a zdrowiem. Sądzę, że ta dyskusja była przydatna i dała nam możliwość wymiany poglądów na temat poczynionych postępów i badań przeprowadzonych w kluczowych dziedzinach w celu ustalenia, czy dopuszczalne wartości miar ekspozycji ustalone w zaleceniu Rady wymagają przeglądu.
Nie tak dawno Komisja poprosiła swój komitet naukowy o przedstawienie nowopowstałych i zidentyfikowanych w ostatnim czasie zagrożeń dla zdrowia, mając na względzie zrewidowanie swojej opinii celem uwzględnienia najświeższych informacji zawartych w sprawozdaniu.
Tendencje obserwowane w ostatnim czasie oraz inicjatywy podjęte przez Komisję w konkretnych sprawach dotyczących relacji pomiędzy środowiskiem a zdrowiem są bardzo istotne. Ukazują one, że równocześnie ze współpracą, która rozwija się na zasadzie średnio- i długoterminowej pomiędzy sektorami ochrony środowiska, zdrowia i badań naukowych możliwe jest niezwłoczne podjęcie środków w celu włączenia na stałe wymiaru zdrowia do polityki ochrony środowiska z korzyścią zarówno dla środowiska naturalnego, jak i zdrowia.
Przejdę teraz do koordynacji, o której wspomniała jedna z mówczyń. Koordynację pomiędzy różnymi krajowymi planami działania na rzecz środowiska i zdrowia osiągamy po pierwsze na forum ds. środowiska i zdrowia pod auspicjami Komisji Europejskiej, a po drugie poprzez WHO, dzięki aktywnemu uczestnictwu Komisji w stosownych działaniach tej organizacji.
Jeśli chodzi o nanomateriały, sześć tygodni temu, 17 czerwca 2008 r. Komisja przyjęła komunikat w sprawie zakresu stosowania prawodawstwa UE do nanomateriałów, co podkreśla wagę stosowania zasady zapobiegania w tej dziedzinie.
Być może prawodawstwo UE nie odnosi się bezpośrednio do terminu "nanomateriały”, ale należy zaakceptować fakt, że prawodawstwo to w szerokim zakresie obejmuje ryzyko związane z nanomateriałami. Komisja oczywiście wywnioskowała, że należy nasilić egzekwowanie obowiązujących przepisów prawnych i dokonać przeglądu odpowiednich tekstów, takich jak specyfikacje i instrukcje techniczne, aby można było je lepiej stosować w przypadku nanomateriałów. Niewątpliwie Komisja będzie także kontynuować wspieranie stosownych badań naukowych, aby uzupełnić braki w wiedzy.
Zgodnie z oceną okresową relacja pomiędzy zmianami klimatycznymi a zdrowiem wyraźnie nabiera coraz większej wagi. Cieszę się, że tak wielu mówców zwróciło dziś na nią uwagę. Temat ten zostanie ujęty w białej księdze na temat dostosowania się do zmian klimatycznych, która ma zostać wkrótce zatwierdzona.
Odnośnie do uwagi naszego kolegi, posła polskiego, która nie jest bezpośrednio związana z tematem, nad którym dyskutujemy, lecz jest bardzo istotna w kontekście pakietu energii i zmian klimatycznych. Muszę stwierdzić, bez żadnych wątpliwości, że jakikolwiek wzrost cen energii elektrycznej w Polsce i innych krajach, w których ceny te są regulowane, nie będzie spowodowany wprowadzeniem aukcji do europejskiego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych. Powodem tego wzrostu będzie potrzeba dalszych inwestycji w sektorze energetycznym, gdyż nie będzie inwestorów w przypadku braku szans na zyski z ich inwestycji w tym sektorze. Wzrost cen nastąpi także na skutek liberalizacji sektora energetycznego i ujednolicenia rynku energii UE.
Uczestnictwo w systemie handlu emisjami dwutlenku węgla w celu zwalczania zmian klimatycznych będzie stanowić około 15%. Niedawno czytałam oświadczenia polskich urzędników państwowych zamieszczone w wielu gazetach mówiące o tym, że uczestnictwo w tym systemie stworzy problemy gospodarcze w Polsce itd. Należy zauważyć - i muszę to bardzo wyraźnie podkreślić - że wszelkie środki pieniężne, jakie są potrzebne na zakup uprawnień do emisji dwutlenku węgla, pozostaną w zainteresowanym kraju, na przykład w Polsce. Poza tym Polska dodatkowo skorzysta ze środków w wysokości około 1 mld EUR pochodzących z redystrybucji wynikającej z aukcji uprawnień w krajach Unii Europejskiej, których dochód na jednego mieszkańca kształtuje się powyżej średniej w UE.
A zatem obawy te są bezpodstawne. Polska może jedynie zyskać na tym systemie i pakiecie, który zostanie przedyskutowany w Parlamencie Europejskim i w Komisji.
Plan działania stanowi skuteczny środek pokierowania wszystkimi podmiotami zaangażowanymi w prace sektorów ochrony środowiska, zdrowia i badań naukowych na szczeblu państw członkowskich i Wspólnoty w celu jeszcze skuteczniejszego uwzględnienia relacji pomiędzy środowiskiem i zdrowiem podczas formułowania polityki ochrony środowiska.
Należy jeszcze intensywniej dążyć do realizacji tego celu przy współpracy wszystkich zainteresowanych stron i wsparciu Parlamentu Europejskiego. Pragnę ponownie podkreślić, że cieszę się z naszej współpracy i z poparcia prezydencji francuskiej.
Frédérique Ries
sprawozdawczyni. - (FR) Panie przewodniczący! Pragnę pogratulować każdemu z obecnych tu posłów wysokiego poziomu dzisiejszej debaty. Uważam, że ta dziedzina leży w centrum zainteresowania Europejczyków i w sercu "Europy Narodów”. Ma ona znaczenie kluczowe. Pragnę podziękować każdemu z moich współpracowników i posłów za ich opinie i oceny, a także przedstawione przez nich propozycje, z których większość istotnie jest bardzo ambitna. Nie będę ich wszystkich tutaj streszczać, gdyż uczynił to już sekretarz stanu, pan komisarz Dimas.
Chciałabym tylko powrócić do jednej kwestii, jaką są pola elektromagnetyczne.
Pani poseł Kosciusko-Morizet wspomniała o badaniach Interphone, lecz naszą uwagę skupia następujący problem: wyniki tych badań nie zostały w pełni opublikowane dlatego, że niektórzy uważają je za pełne sprzeczności. Natomiast kilku ekspertów, którzy uczestniczyli w badaniach a obecnie pracują w Izraelu, wyraźnie podkreśliło związek między narażeniem na fale GSM a nowotworem ślinianki przyusznej. Dlatego też oczekujemy na konkretne dowody, zanim podejmiemy jakiekolwiek działania. Jak już wcześniej wspomniałam, gdy utrzymuje się niepewność naukowa, podjęcie decyzji należy do polityków.
Zakończę swoją wypowiedź nawiązując do naszej poprawki 1, przedłożonej na posiedzeniu plenarnym. Wzywam państwa do jej poparcia, gdyż została ona przedłożona przez większość grup parlamentarnych. Potwierdza ona zdecydowanie, że gdy technologie rozwijają się i ulegają zmianom, tak jak w przypadku tej konkretnej dziedziny, graniczne wartości narażenia także wymagają zmiany; w przeciwnym razie nie robimy nic, aby pomóc tym konsumentom, którzy mogą być zagrożeni. Mam głęboką nadzieję, że prezydencja francuska poprze tę propozycję poprawki do zalecenia z 1999 r.
Przewodniczący
Debata została zamknięta.
Głosowanie odbędzie się dziś o godz. 12.00.
Oświadczenia pisemne (artykuł 142 regulaminu wewnętrznego)
Gyula Hegyi  
na piśmie. - (HU) Sprawozdanie pani poseł Ries odnosi się do istotnych kwestii związanych ze śródokresowym przeglądem Europejskiego planu działania na rzecz środowiska i zdrowia. W mojej krótkiej wypowiedzi chciałbym poruszyć kwestię słodkich wód. Na Węgrzech i w wielu innych krajach Unii globalna zmiana klimatu oznacza przede wszystkim ekstremalne zmiany w układzie opadów.
Powodzie występują na przemian z miesiącami suszy, a to wymaga nowej strategii gospodarki wodnej. Musimy odpowiedzialnie gospodarować każdą kroplą słodkiej wody. Można to osiągnąć wyłącznie w drodze współpracy na szczeblu unijnym. Należy udostępnić znaczne zasoby wspólnotowe dla gospodarki wodnej najpóźniej w okresie budżetowym rozpoczynającym się w roku 2013. Wiążą się z tym takie problemy, jak zapewnienie wody pitnej na całym terytorium Unii oraz stosowanie wód leczniczych i energii geotermalnej jako źródeł ciepła.
Dziesiątki tysięcy obywateli europejskich zmarło na skutek fal upałów w miastach. Łagodzenie skutków upałów także wymaga wody. Wykorzystując doświadczenia projektów gospodarki wodnej w krajach rozwijających się, nasi wybitni eksperci mogą także udzielić pomocy w ramach projektów unijnych. Nie zapominajmy, że wody słodkie to być może najcenniejszy skarb XXI wieku!
Rareş-Lucian Niculescu  
Uważam za stosowne włączenie do sprawozdania odniesienia do zobowiązania Komisji i państw członkowskich wsparcia planu działania na rzecz środowiska i zdrowia dzieci w Europie. Sprawa zdrowia dzieci europejskich wymaga poświęcenia jej wszelkiej należytej uwagi, zważywszy na poważne problemy, z jakimi borykają się wszystkie państwa członkowskie.
Chciałbym poinformować państwa o niepokojących statystykach odnotowanych w tym roku w szkołach rumuńskich: jeden na czterech uczniów cierpi na choroby chroniczne. Zgodnie z oficjalnym raportem, ich głównymi przyczynami są niewłaściwe odżywianie, brak aktywności fizycznej i zbyt ciężkie teczki szkolne. Najczęściej występujące problemy zdrowotne to: zaburzenia wzroku, opóźnienia w rozwoju, deformacje kręgosłupa, zaburzenia mowy i anemia.
Wielu uczniów i dzieci w wieku przedszkolnym ma nadwagę, a żywienie się w barach szybkiej obsługi (fast-foodach) powoduje otyłość. Pomijając fakt, że dzieci te żyją w środowisku naturalnym, które jest coraz bardziej niebezpieczne dla ich zdrowia, wygląda na to, że środowisko społeczne, w którym dzieci się rozwijają, także nie jest najbardziej odpowiednie. Z tego powodu uważam, że cała Europa powinna bardzo poważnie zastanowić się nad problemami zdrowotnymi dzieci, zanim dojdziemy do sytuacji, że będziemy zastanawiać się, jak jutro będzie wyglądać Europa.
Bogusław Rogalski  
na piśmie. - Panie Przewodniczący,
Przestrzeganie praw człowieka, demokracji i praworządności to jeden z priorytetów Unii Europejskiej, która w celu egzekwowania wyżej wymienionych celów wprowadza, w razie zaistnienia potrzeby, środki restrykcyjne, zwane sankcjami. Sięganie po instrument, jakim są sankcje powinno być rozważane w przypadku poważnego naruszenia bezpieczeństwa oraz praw obywatelskich bądź w przypadku braku skuteczności działań umownych czy dyplomatycznych.
Wprowadzenie sankcji powinno być również uzasadnione w momencie wyrządzania nieodwracalnej szkody środowisku naturalnemu gdyż staje się zagrożeniem dla bezpieczeństwa, przez co narusza poważnie prawa człowieka. Wykluczone natomiast powinno być stosowanie "podwójnych standardów," czyli braku spójności oraz równości podczas nakładania oraz egzekwowania sankcji. Najczęściej stosowanymi sankcjami w Unii Europejskiej są zakazy przyznawania wiz oraz embarga na broń. Sankcje są również jednym z instrumentów w walce z terroryzmem.
Procedura sporządzania czarnych list z nazwiskami instytucji oraz jednostek związanych z działalnością terrorystyczna jest istotnym narzędziem polityki antyterrorystycznej UE.
A w celu zwiększenia skuteczności stosowanych sankcji potrzebna jest koordynacja działań międzynarodowych.
Unia powinna kontynuować stosowanie ukierunkowanych, inteligentnych sankcji w celu rozwiązania konkretnego problemu oraz minimalizacji konsekwencji humanitarnych, lub szkodliwych skutków dla osób, w które nie zostały one wymierzone.
