Normy jakości i bezpieczeństwa narządów ludzkich do przeszczepów - Plan działania dotyczący dawstwa i przeszczepiania narządów (2009-20015) (debata)
Przewodnicząca
Kolejnym punktem porządku obrad jest wspólna debata na temat:
sprawozdania w sprawie wniosku dotyczącego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie norm jakości i bezpieczeństwa narządów ludzkich do przeszczepów, opracowanego przez pana posła Miroslava Mikolášika w imieniu Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności - C6-0480/2008 -,oraz
sprawozdania w sprawie komunikatu Komisji zatytułowanego: Plan działania dotyczący dawstwa i przeszczepiania narządów (2009-2015): zacieśnianie współpracy między państwami członkowskimi, opracowanego przez pana posła Perello Rodrigueza w imieniu Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności.
Miroslav Mikolášik
Jest mi bardzo miło, że mogę dziś przed państwem wystąpić, aby opowiedzieć o postępach, które osiągnęliśmy w toku negocjacji w Parlamencie oraz w trakcie trójstronnych rozmów poświęconych tak ważnej sprawie, jaką jest dawstwo i przeszczep narządów.
Osobiście uważam ten projekt za niezwykle istotny, nie tylko jako główny sprawozdawca, lecz także jako lekarz. Jestem głęboko przekonany, że nowa dyrektywa w zasadniczy sposób zmierzy się z największym wyzwaniem, wobec którego stanęliśmy w dziedzinie dawstwa i przeszczepów narządów, a mianowicie z niedoborem narządów, na które muszą oczekiwać pacjenci.
W kontekście zadania, jakim jest zapewnienie jak najlepszej ochrony zdrowia obywateli UE, naszym celem jest zagwarantowanie bezpieczeństwa i wysokiej jakości narządów przeznaczonych do przeszczepów.
Komisja Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności głosowała 16 marca nad projektem sprawozdania, który w odpowiedzi na zalecenie posła sprawozdawcy został wówczas przyjęty większością głosów. W konsekwencji udało nam się skutecznie sfinalizować trzy intensywne rozmowy trójstronne, prowadzone na szczeblu międzyinstytucjonalnym z udziałem Parlamentu, Komisji i Rady pod przewodnictwem hiszpańskiej prezydencji.
Chciałbym w tym miejscu wyszczególnić następujące punkty, które miały kluczowe znaczenie dla naszej dyskusji.
Po pierwsze, zasady regulujące dawstwo narządów.
Zasadę podstawową, której nie wolno pod żadnym pozorem podważać, stanowi dobrowolne i nieodpłatne dawstwo. Należy utrzymać altruistyczny charakter dawstwa, abyśmy mogli zapobiegać wszelkim formom komercjalizacji i finansowej motywacji dawców. Zarazem musimy zagwarantować możliwie najwyższy stopień ochrony żyjących dawców. Tu chciałbym przypomnieć burzliwą dyskusję, która rozgorzała po podjęciu tematu dawstwa narządów przez żyjących dawców. Metoda ta stanowi z jednej strony uzupełnienie procesu pozyskiwania narządów od nieżyjących dawców, z drugiej jednak strony przedstawia alternatywę kryjącą w sobie istotny potencjał.
Nie zamierzamy oczywiście blokować postępu w tej dziedzinie, musimy jednak zadbać, aby dawstwo narządów przez żyjących dawców, którzy nie są związani z biorcą więzami krwi, miało zawsze charakter dobrowolny i nieodpłatny. Zasada bezpłatności nie dotyczy przypadków stosowania tzw. rekompensat, w których żyjący dawca może otrzymać określoną sumę na pokrycie kosztów poniesionych w związku z dawstwem. Państwa członkowskie muszą jednak precyzyjnie określić warunki, na jakich można dokonywać tego rodzaju rekompensat, abyśmy uniknęli wszelkiego typu bodźców finansowych czy zysków po stronie potencjanych dawców.
Kolejne ważne kwestie w kontekście wspomnianych zasad obejmują kryteria przydziału - gwarantujące, że pobranie narządów nie nastąpi przed prawnym potwierdzeniem zgonu - oraz w pełni świadoma zgoda dawcy. Broniliśmy tych zasad we wprowadzającej części przepisów, określanej mianem punktów preambuły.
Druga zasada obejmuje identyfikowalność, ochronę danych osobowych i poufność. Państwa członkowskie mają obowiązek zagwarantować możliwość pełnego prześledzenia drogi, jaką narządy pobierane, przydzielane i przeszczepiane na ich terytorium przemierzają od dawcy do biorcy. Koncepcja ta zastąpiła pierwotny wniosek zakładający anonimowość, która jest sprzeczna z bezpieczeństwem procesu. Dane osobowe muszą pozostać danymi o charakterze poufnym.
Zasada trzecia dotyczy ram jakości i bezpieczeństwa. Jednoznacznie uzgodniliśmy, że państwa członkowskie powinny opracować krajowe ramy określające wszystkie organizacyjne etapy procesu, od dawstwa aż po przeszczep. Państwa członkowskie powiadomią następnie Komisję o podjętych działaniach i uzyskanych rezultatach w sferze wykonania przedmiotowych przepisów w ciągu trzech lat od momentu ich wejścia w życie. Oczekujemy na tym polu znaczącego postępu, szczególnie w przypadku krajów, w których system ten nie jest wystarczająco dobrze rozwinięty i które mogą istotnie zwiększyć liczbę dokonywanych przeszczepów poprzez wprowadzenie stosownych środków o systemowym charakterze.
Chciałbym szczególnie podkreślić rolę koordynatorów czy też zespołów koordynacyjnych ds. przeszczepów, których znaczenie nie ulega wątpliwości. Dowiodły one swej wartości w wielu krajach, w których działania przebiegają sprawnie i bez przeszkód.
Na koniec chciałbym przytoczyć szereg kryteriów, do których należy organizacja i gromadzenie zbiorów, określenie ról właściwych organów, włączenie krajów trzecich, wymianę narządów z państwami trzecimi oraz bezpieczeństwo samego procesu.
Poparliśmy tak zwane akty delegowane na mocy przepisów mających swoje źródło w traktacie lizbońskim. (Już kończę).
Na koniec chcę podkreślić, jak niesłychanie ważne jest podnoszenie świadomości w społeczeństwie, dlatego pragnę wezwać Komisję do podjęcia działań, które zachęcałyby państwa członkowskie do promowania dawstwa organów za pośrednictwem specjalnych programów. Dziękuję wszystkim, którzy przyczynili się do pomyślnego przebiegu negocjacji, wyrażając szczególne uznanie dla skutecznego i konstruktywnego podejścia ze strony hiszpańskiej prezydencji.
Andrés Perelló Rodríguez
Pani przewodnicząca, pani przewodnicząca Rady Jiménez García-Herrera, panie komisarzu! Minęły 43 lata od dnia, w którym dr Christiaan Barnard wypowiedział zdanie 'Jesus, dit kan werk', które w języku afikaans oznacza "Jezu, to będzie działać”, kiedy z niedowierzaniem obserwował pracę przeszczepionego przezeń mięśnia sercowego. W międzyczasie przeszczepianie użytecznego narządu od osoby, która go już nie potrzebuje, do organizmu osoby, dla której jest on niezbędny do przeżycia, stało się już powszechną praktyką.
Lecz prawdą jest, że fakt ten nie zapobiegł sytuacji, w której około 56 tysięcy Europejczyków wciąż figuruje na listach osób oczekujących na przeszczep, a 12 spośród tych osób prawdopodobnie umrze przed końcem tej debaty z powodu braku potrzebnego im narządu. Tu właśnie kryje się wyzwanie dla Parlamentu, który w toku tej sesji plenarnej ma przyjąć zarówno dyrektywę, którą tak sprawnie przedstawił dr Mikolášik, jak również plan działania.
Nie ulega wątpliwości, że musimy oferować wyraźne i skuteczne kanały wsparcia dla społeczeństwa europejskiego, aby żaden Europejczyk nie umierał z powodu braku narządu wynikającego z niedociągnięć systemu przeszczepów.
Coraz dłużej żyjący Europejczycy, ograniczenie ilości wypadków komunikacyjnych i postępy w dziedzinie badań naukowych - z tego należy się oczywiście cieszyć. Lecz to oznacza też, że trzeba będzie zapewnić więcej narządów do przeszczepów, bo jeszcze więcej ludzi będzie ich potrzebować.
Reakcje Europejczyków pytanych o to, czy są gotowi oddać swoje narządy dla ratowania życia innych ludzi, są zdecydowanie pozytywne. Fakt, że często nie przekłada się to bezpośrednio na ilość przeszczepów wykonywanych w poszczególnych krajach, ma swoje źródło niewątpliwie w tym, że musimy jeszcze dopracować podstawowe aspekty naszego systemu przeszczepów, takie jak koordynacja, wymiana informacji, profesjonalne szkolenia i edukowanie opinii publicznej.
W niektórych krajach odnotowujemy przykłady, które pokazują, że gdy koordynacja i szkolenia osiągają optymalny poziom, następuje wzrost ilości przeszczepów w przeliczeniu na milion osób. Jeżeli państwo pozwolą, chciałbym w tym miejscu przytoczyć jako przykład Hiszpanię, gdzie opracowano model, który powinien nam posłużyć jako wzorzec odniesienia.
Do gwarancji jakości i bezpieczeństwa przeszczepów, jak również uzupełniającego, nieodpłatnego i dobrowolnego charakteru przeszczepów pozyskiwanych od żyjących dawców, które zapisano w dyrektywie, dochodzą jeszcze zalecenia zawarte w planie działania, dotyczące potrzeby zapewnienia ciągłych szkoleń dla specjalistów oraz informowania i edukowania na ten temat społeczeństwa, bez czego trudno skutecznie działać.
Wszystko to stanowi podstawę optymalizacji tego, co moglibyśmy określić mianem zharmonizowanego europejskiego systemu przeszczepów, który służyłby wszystkim państwom członkowskim jako narzędzie do osiągnięcia celu, który sobie postawiliśmy. Naszym celem jest wypracowanie sytuacji, w której żaden Europejczyk nie umrze z braku koniecznego narządu, którego nie otrzymał z powodu niedoskonałości systemów.
W Europie dwudziestego pierwszego wieku nie możemy pozwolić, aby brak koordynacji czy też optymalnie działających systemów prowadził do zmarnowania narządu, uniemożliwiając wykorzystanie go z pożytkiem dla innego Europejczyka. Temu właśnie ma służyć przyjęcie przedmiotowej dyrektywy i planu działania, będących rezultatem wytężonej pracy.
Chciałbym skorzystać z okazji, aby podkreślić zaangażowanie i gotowość współpracy ze strony zarówno posłów sprawozdawców, w tym przypadku pana posła Mikolášika, jak i kontrsprawozdawców. Pragnę także zaakcentować fakt, że główny impuls do przyjęcia przedmiotowej dyrektywy i planu działania wyszedł od hiszpańskiej prezydencji reprezentowanej przez hiszpańskiego ministra zdrowia oraz dra Matesanza, dyrektora Hiszpańskiej Narodowej Organizacji ds. Przeszczepów, na których zawsze mogliśmy liczyć.
Chciałbym podkreślić, że osoby, które wykonały tak wytężoną pracę, zasługują na nasze podziękowanie, dlatego zwracam się do państwa o wyrażeniem im naszej wdzięczności poprzez jednogłośne przyjęcie przedmiotowego sprawozdania. Jako poseł do PE jestem wdzięczny za wykonaną pracę, zaś jako obywatel Europy odczuwam wdzięczność za podjęcie kroku zmierzającego do ratowania życia obywateli Europy, którzy każdego dnia mogą tego potrzebować.
Trinidad Jiménez García-Herrera
Pani przewodnicząca, panie komisarzu, panie i panowie! Bardzo się cieszę, że mogę być obecna na posiedzeniu plenarnym Parlamentu, aby wziąć udział we wspólnej debacie poświęconej dawstwu i przeszczepianiu narządów.
Jest to bez wątpienia bardzo ważna debata. Przede wszystkim dlatego, że wywrze ona bezpośredni wpływ na życie ludzi i na zdrowie tysięcy Europejczyków. W tym kontekście pragnę przypomnieć, iż mimo nieustannego wzrostu liczby udostępnianych i przeszczepianych narządów, jaki obserwujemy w ostatnich latach, szacuje się, że w Unii Europejskiej na przeszczep oczekuje obecnie około 56 tysięcy osób, i wielu z tych osób tego przeszczepu nie dożyje.
Drugim czynnikiem, który przesądza o wadze tej debaty, jest fakt, że pozwoli nam ona rozwijać wielkoduszność i solidarność naszego społeczeństwa. Pozwolą państwo, że podam przykład: obecnie w Unii Europejskiej na każdy milion mieszkańców przypada 18 dawców. Gdybyśmy zdołali zwiększyć tę liczbę do najwyższych osiąganych ilości, jak 34 w Hiszpanii lub ponad 30 w Portugalii, pozwoliłoby to dodatkowo uratować w Europie około 200 tysięcy istnień ludzkich.
Podobnie, gdyby udało się zwiększyć liczbę narządów oddawanych przez żyjących dawców w całej Unii Europejskiej do poziomu, jaki obserwujemy w krajach skandynawskich, Wielka Brytania i Holandia mogłyby rokrocznie uwolnić od dializy kolejne 2 tysiące osób. Panie i panowie! Nie powinniśmy zapominać, że jeżeli nie będzie dawców, nie będzie też przeszczepów.
Debata, którą przewidziano na dzisiejsze popołudnie, pozwoli nam wykonać zdecydowany krok w kierunku zainicjowania wspólnej europejskiej strategii, której celem będzie utworzenie najlepszej w skali globu struktury dawstwa i przeszczepów narządów. Co więcej, art. 168 niedawno przyjętego traktatu lizbońskiego stwarza nam możliwość stworzenia wspólnych, nacechowanych wysoką jakością i bezpiecznych ram dla całego procesu dawstwa i przeszczepiania narządów.
Mamy tu dziś przed sobą dwie bardzo ważne inicjatywy Komisji poświęcone temu zagadnieniu, które zostały przedłożone w 2008 roku i które w ubiegłych miesiącach były przedmiotem wytężonych i pełnych poświęcenia prac Rady i Parlamentu.
Pierwszą z nich stanowi wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie norm jakości i bezpieczeństwa narządów ludzkich do przeszczepów. Jak już wspomniałam, przedmiotowa dyrektywa ustanawia wspólne ramy prawne, które muszą dać nam możliwość ograniczenia pewnych zagrożeń występujących na wszystkich etapach procesu wykorzystywania narządów ludzkich do leczenia, poczynając od dawstwa aż po sam przeszczep. Należy tutaj zarówno zagwarantowanie jakości i bezpieczeństwa narządów, jak również ochrona dawców i biorców poprzez powoływanie właściwych organów władzy.
Po drugie, mamy dziś także plan działania, który pomoże nam zacieśnić współpracę między państwami członkowskimi, zakładając następujące trzy cele: po pierwsze, zwiększenie dostępności narządów; po drugie, poprawa skuteczności i dostępu do systemu przeszczepów; oraz po trzecie, poprawa jakości i bezpieczeństwa.
Panie i panowie! Te dwie inicjatywy tworzą wspólne ramy będące ramami europejskimi, które obejmują nie tylko najlepsze elementy wspólne, lecz także najlepsze z dobrych praktyk organizacyjnych i dobroczynnych, które poszczególne państwa członkowskie zdołały wypracować w tej dziedzinie. Innymi słowy są to ramy, których podstawę stanowią jakość, bezpieczeństwo i innowacyjne rozwiązania.
Nasz cel realizujemy poprzez budowanie europejskiego modelu dawstwa i przeszczepiania narządów wokół wartości i zasad, które wszyscy podzielamy. Do zasad tych należą: solidarność, sprawiedliwość i spójność, będące symbolami tożsamości Unii. Pomoże nam to osiągnąć samowystarczalność w dziedzinie dawstwa narządów i tym samym zwalczać też turystykę przeszczepową.
Jestem przekonana, że przyznają mi państwo rację, jeśli powiem, że wejście w życie przedmiotowej dyrektywy i poparcie przez Parlament planu działania już same w sobie wpłyną mobilizująco na wymianę narządów do przeszczepów między państwami członkowskimi i spopularyzują dawstwo narządów.
Po pierwsze, ustanawiamy ramy na szczeblu UE, aby umożliwić Europejczykom równoprawny dostęp do opieki zdrowotnej w rozumieniu ogólnym i do leczenia metodą przeszczepów w szczególności. Po drugie, skuteczniejsze ramy unijne przyniosą bezpośrednie korzyści tym pacjentom, którzy z racji swej specyficznej sytuacji mają mniejsze szanse na znalezienie narządu, który by odpowiadał ich potrzebom. W rezultacie uda się ograniczyć ilość narządów ulegających zmarnowaniu wskutek braku odpowiedniego biorcy na określonym obszarze geograficznym.
Panie i panowie! Zanim zakończę, chciałabym w imieniu hiszpańskiej prezydencji podziękować prezydencji czeskiej i szwedzkiej za ich wysiłki, które w roku 2009 zapoczątkowały negocjacje, tworząc warunki dla znacznego postępu, który dokonał się dzięki współpracy państw członkowskich i Komisji.
Hiszpańska prezydencja pragnie też podziękować Parlamentowi za wytężoną pracę, szczególnie zaś panom posłom sprawozdawcom, panu Mikolášikowi i panu Perello, za ich działania na rzecz wypracowania niezbędnych porozumień i zgodnego stanowiska.
To właśnie poprzez wspólną pracę wszystkich unijnych instytucji musimy osiągnąć porozumienie, które pozwoli nam uruchomić ogólnoeuropejski serwis, który zapewni blisko 500 milionom ludzi najlepsze gwarancje jakości i bezpieczeństwa, promując zarazem równoprawny dostęp do leczenia, od którego co roku zależy tak wiele istnień ludzkich, oraz solidarność naszego społeczeństwa. Postarajmy się umacniać to, co dziś symbolizuje Unia Europejska.
John Dalli
komisarz. - Pani przewodnicząca! W Europie na przeszczep narządów oczekuje obecnie 56 tysięcy obywateli. Dla wielu z nich udany przeszczep to kwestia życia i śmierci. Toteż spotykamy się dzisiaj w tym miejscu, aby zagwarantować wysoką jakość i bezpieczeństwo przeszczepów narządów w całej Europie. Temu służy opracowany przez Komisję wniosek dotyczący dyrektywy oraz plan działania. Dziękuję posłowi sprawozdawcy, panu doktorowi Mikolášikowi, i kontrsprawozdawcom za znakomitą pracę nad propozycją dyrektywy w sprawie jakości i bezpieczeństwa narządów ludzkich do przeszczepów. Pragnę też podziękować panu posłowi Perello Rodriguezowi za użyteczne sprawozdanie z własnej inicjatywy w sprawie planu działania dotyczącego dawstwa i przeszczepiania narządów
Niech mi będzie wolno przypomnieć, że najważniejsze cele obu inicjatyw skupiają się na poprawie jakości i bezpieczeństwa ludzkich narządów do przeszczepów, na zwiększeniu dostępności narządów oraz na takim udoskonaleniu systemów przeszczepów, aby stały się one bardziej wydajne i dostępne. Proponowana dyrektywa służy ustanowieniu ram prawnych dla wymogów jakości i bezpieczeństwa, zaś centralnym elementem planu działania jest zwiększenie dostępności narządów i wydajności systemów transportu.
Rozpisany na 6 lat plan działania określa 10 działań priorytetowych ukierunkowanych na zacieśnianie współpracy między państwami członkowskimi poprzez wspólne działania i dzielenie się najlepszymi praktykami.
Przyjmuję do wiadomości życzenie Parlamentu dotyczące włączenia do przedmiotowego planu działań, które nie mogłyby nabrać w dyrektywie charakteru zobowiązań prawnych z mocy art. 168 traktatu, szczególnie dotyczących kryteriów przydzielania narządów, odnotowywania życzeń potencjalnych dawców oraz kwestii związanych z praktykami medycznymi. Komisja jest gotowa wspierać państwa członkowskie w przedkładaniu tych istotnych kwestii pod rozwagę Parlamentu.
Co się tyczy dyrektywy, bardzo się cieszę, że jesteśmy bliscy osiągnięcia porozumienia w pierwszym czytaniu, co należy zawdzięczać sprawnemu i konstruktywnemu dialogowi między Parlamentem, Komisją i Radą. Wierzę, że będzie to pierwsze porozumienie, które zostanie osiągnięte w pierwszym czytaniu od czasu wejścia w życie traktatu lizbońskiego.
Jestem przekonany, że tekst, w którym zawarto proponowane poprawki, uwzględnia najważniejsze obserwacje Parlamentu opisane w sprawozdaniu pana dra Mikolášika. Niech mi będzie wolno odnieść się do kilku wybranych spraw.
Zdecydowanie popieram pełniejsze ugruntowanie zasad dobrowolnego i nieodpłatnego dawstwa, które mają fundamentalne znaczenie dla zapewnienia jakości i bezpieczeństwa organów. Z zadowoleniem przyjmuję także wyjaśnienie, że zasada nieodpłatności nie stoi na przeszkodzie otrzymaniu przez żyjących dawców rekompensaty, z zastrzeżeniem że jest ona ściśle ograniczona do pokrycia wydatków i utraty wynagrodzenia poniesionych w związku z dawstwem. W pełni podzielam troskę Parlamentu dotyczącą zwalczania nielegalnego handlu narządami. Niemniej zakres wniosku został ograniczony do kwestii jakości i bezpieczeństwa zgodnie z zapisem w artykule traktatu dotyczącym zdrowia publicznego. Toteż z zadowoleniem przyjmuję tekst, w którym zawarto stwierdzenie, że dyrektywa pośrednio przyczyni się dozwalczania nielegalnego handlu narządami, na przykład poprzez udzielanie zezwoleń ośrodkom transplantacyjnym, poprzez określanie warunków pobierania narządów i ustanawianie systemów zapewniających identyfikowalność narządów do przeszczepów.
Rozumiem także troskę Parlamentu o przejrzyste, niedyskryminacyjne i naukowe kryteria przydziału narządów do przeszczepów. Mimo że sprawa ta nie wpisuje się w sferę odpowiedzialności UE, mogę zaakceptować włączenie tej zasady do punktu preambuły. Przyjmuję z zadowoleniem dostrzeżenie w proponowanym tekście faktu, że w większości państw członkowskich dawstwo narządów od żyjących dawców istnieje równolegle z pozyskiwaniem narządów od osób zmarłych. Dawstwo narządów od osób żyjących przyczynia się do zwiększenia ilości dostępnych narządów, toteż cieszy mnie fakt, że tekst przewiduje intensyfikację działań na rzecz ochrony żyjących dawców jako sposób na zagwarantowanie jakości i bezpieczeństwa narządów do przeszczepów.
Jeżeli chodzi o przepisy regulujące systemy wyrażania zgody oraz wystawianie aktów zgonu, są to sprawy z zakresu prawa krajowego. Komisja może jednak, w duchu kompromisu, zaakceptować proponowane dodatkowe objaśnienia. Przyjmuję też do wiadomości życzenie Parlamentu, ażeby w planie działań ująć te działania, których nie można zawrzeć w przedmiotowej dyrektywie. Chodzi tu w szczególności o kryteria przydziału narządów, odnotowywanie życzeń potencjalnych dawców oraz kwestie związane z praktykami medycznymi. Komisja jest gotowa udzielać państwom członkowskim poparcia w rozwiązywaniu tych kwestii.
Niech mi będzie wolno podnieść jeszcze jedną sprawę: przyjęcie przepisów to dopiero pierwszy krok. Naprawdę ważne będzie rzeczywiste wdrażanie prawa. Dlatego Komisja nalega, aby państwa członkowskie składały sprawozdanie, jak transponują dyrektywy do przepisów prawa krajowego, przedkładając tzw. "tabele korelacji”. Parlament zawsze popierał takie rozwiązanie. Dlatego ubolewam, że Parlament po raz pierwszy nie opowiedział się za włączeniem do dyrektywy zapisu zobowiązującego państwa członkowskie do składania sprawozdań z transpozycji.
Szereg poprawek porządkuje wnioski dotyczące procedur komitologii zawartych w traktacie lizbońskim. Z zadowoleniem przyjmuję fakt, że Komisja uzyskała możliwość przyjmowania, w ściśle określonych przypadkach, aktów delegowanych w ramach procedury w trybie pilnym. Pragnę zadeklarować, że Komisja Europejska zobowiązuje się na bieżąco informować Parlament Europejski i Radę o możliwości przyjęcia aktu delegowanego w ramach procedury w trybie pilnym. Gdy tylko służby Komisji stwierdzą, że istnieje możliwość przyjęcia aktu delegowanego w ramach procedury w trybie pilnym, uprzedzą o tym nieoficjalnie sekretariaty Parlamentu Europejskiego i Rady.
Chciałbym także zadeklarować w imieniu Komisji, że przepisy przedmiotowej dyrektywy nie przesądzają o przyszłym stanowisku tych instytucji w odniesieniu do stosowania art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej lub poszczególnych aktów ustawodawczych zawierających takie przepisy
Na koniec dodam, że Komisja jest gotowa poprzeć kompromisowy pakiet.
Cecilia Wikström
Pani przewodnicząca! Chciałabym zacząć od podziękowań pod adresem pana posła Mikolášika za znakomitą i niezwykle konstruktywną współpracę przy redagowaniu tak ważnego sprawozdania.
W dziedzinie dawstwa i przeszczepiania narządów ludzkich istnieje wiele wyzwań. Ponosząc w tej kwestii odpowiedzialność, musimy sprostać oczekiwaniom bardzo wielu osób, które każdego dnia żyją w niepewności, oczekując na możliwość przeszczepu, który dla nich może oznaczać nowe życie. Nic bardziej niż przeszczep nie zakreśla dobitniej linii między śmiercią i życiem.
Do zadań Parlamentu Europejskiego należy też prowadzenie konsekwentnej walki z haniebnym nielegalnym handlem ludzkimi narządami. I to właśnie robimy. Ustanawiając jasne zasady etyki i bezpieczeństwa, możemy w skuteczniejszy sposób chronić oczywiste prawo człowieka do własnego ciała, jego integralność i prawo do samostanowienia. Bardzo się cieszę, że poglądy wyrażone w tym względzie przez Komisję Prawną zostały wzięte pod uwagę.
Trudno o lepsze zobrazowanie wspólnego celu niż ochrona życia osób zamieszkujących poszczególne państwa członkowskie. Przedmiotowe sprawozdanie kreśli ten obraz z dużą dosadnością.
Eva Lichtenberger
Pani przewodnicząca, panie i panowie! Tak, to prawda. To jest sprawa życia i śmierci. To właśnie jest przyczyną, że dzisiejsza debata ma tak emocjonalny charakter.
W poszczególnych krajach Europy funkcjonują całkowicie różne systemy regulujące przeszczepianie narządów, wyrażanie przez osoby zgody bądź braku zgody na wykorzystanie ich własnych narządów, czy też wyrażanie zgody na przeszczep przez członków rodziny. Zgodnie ze sprawozdaniem kraje, w których obowiązują bardzo restrykcyjne systemy, powinny w przyszłości poznać bliżej przykłady innych państw, by dostrzec także pozytywne skutki. Skoro tak wiele osób oczekuje na przeszczep, jest to dla nas sygnał, aby nie tylko zwiększać możliwości i osiągalność narządów, lecz także zapewniać także lepszą jakość, bezpieczeństwo i dostępność. Zyskalibyśmy także tym sposobem ważne narzędzie w walce z nielegalnym handlem narządami - działalnością doprawdy haniebną - oraz możliwość lepszych uregulowań dotyczących przeszczepów od żyjących dawców, które faktycznie winny pozostać nieodpłatne.
Peter Liese
w imieniu grupy PPE. - (DE) Pani przewodnicząca, pani przewodnicząca Rady Jiménez García-Herrera, panie komisarzu, panie i panowie! Hiszpanie są mistrzami Europy w piłce nożnej, o czym powszechnie wiadomo, i jest to pozytywne. Lecz nie tak ważne jak fakt, ze Hiszpanie są też mistrzami Europie w dziedzinie przeszczepiania narządów.
Kluczowym elementem hiszpańskiego modelu, co powinniśmy dogłębnie zrozumieć, jest organizacja szpitali. W pozostałych krajach Unii Europejskiej - co należy z przykrością przyznać - narządy nie są wykorzystywane nie dlatego, że członkowie rodzin nie chcą na to wyrazić swej zgody, że zmarły nie posiadał karty dawcy lub też uprzednio oświadczył, że nie odda swoich narządów. Większość narządów w Europie ulega zmarnowaniu z tej prostej przyczyny, że lekarze nie mają dość czasu, by się tym zajmować.
Hiszpania zorganizowała to znacznie lepiej, angażując koordynatorów przeszczepów. Wszędzie tam, gdzie ten system ten zostaje wdrożony, rośnie liczba uratowanych osób, które mogą prowadzić zdrowe życie bez konieczności dializ i innych przykrych doświadczeń. Dlatego powinniśmy bardzo mocno rekomendować państwom członkowskim ten punkt sprawozdania pana posła Perello.
W przedmiotowej dyrektywie podjęto przede wszystkim kwestie jakości i bezpieczeństwa, lecz zajęto się też konsekwencjami dla osób oczekujących na narządy. A to dlatego, że w obecnej sytuacji określony narząd w danym państwie może zostać niewykorzystany, bo nie można wystarczająco szybko znaleźć pasującego biorcy. Jeżeli będziemy mieli wspólne normy jakości i bezpieczeństwa, będziemy mogli udoskonalić transgraniczną wymianę narządów, aby w ten sposób pomóc ludziom. A to oznacza, że jest to również bardzo ważny punkt.
Kolejnym bardzo ważnym elementem dyrektywy jest konieczność walki z nielegalnym handlem narządami. To temat, którego nie wolno nam ignorować. Z tego powodu pozwoliłem sobie, wraz z kilkoma innymi posłami do PE, zaprosić do udziału w jutrzejszej debacie eksperta, który bada zjawisko nielegalnego handlu narządami oraz proceder umyślnych morderstw dokonywanych na obywatelach Chin, których celem jest pozyskiwanie narządów do przeszczepów. Zwracam się do wszystkich koleżanek i kolegów posłów o zainteresowanie się tą sprawą.
Opracowując dyrektywy i plan działania, wysyłamy bardzo czytelny sygnał. Dobrowolne i nieodpłatne dawstwo narządów zostało ujęte w prawnie wiążące ramy, dlatego pragnę podziękować wszystkim, którzy pomogli nam osiągnąć te cele.
Karin Kadenbach
Pani przewodnicząca, pani przewodnicząca Rady Jiménez García-Herrera, panie komisarzu, panie i panowie! Ja także chciałabym przyłączyć się do wypowiedzi moich przedmówców i zacząć od stwierdzenie, iż "życie jest piękne”. To zdanie słyszę wciąż na nowo od mojego dawnego kolegi, zastępcy gubernatora Ernsta Högera, który doznał ciężkiego uszkodzenia mięśnia sercowego w następstwie ukąszenia kleszcza, lecz miał to szczęście, że w grudniu 2004 roku skorzystał z przeszczepu serca od odpowiedniego dawcy. Ernst Höger jest nadal pośród nas, jest zdrowy, pełen życia i energii, i nie przestaje nam powtarzać, że "życie jest piękne”.
Padły tu dziś konkretne liczby: od 55 do 60 tysięcy Europejczyków wciąż oczekuje, aby móc pewnego dnia powiedzieć, podobnie jak Ernst Höger, że "życie jest piękne”. Każdego dnia średnio 12 z tych osób opuszcza nas na zawsze z tej prostej przyczyny, że nasze systemy nie dojrzały jeszcze do takiego etapu, na którym moglibyśmy dostarczyć tym osobom na czas niezbędne narządy z odległych miejsc, w których je pozyskano. Dlatego naszym zadaniem jest wdrożenie takiego systemu w praktyce. Uważam, że przedmiotowy plan działania jest czymś naprawdę ważnym, że mamy obowiązek zadbać o bezpieczeństwo dawstwa i przeszczepiania narządów, i że musimy także dać żyjącym dawcom, których również bardzo potrzebujemy - mówię to głównie z myślą o niezliczonych chorych wymagających dializy - musimy dać im pewność stosowania najlepszych medycznych standardów. Oraz musimy także z całą mocą zwalczać wszelkie przejawy nielegalnego handlu narządami. Mówiąc innymi słowy, dobrowolne i nieodpłatne dawstwo ma bezwzględnie istotne znaczenie.
Musimy też zagwarantować zgodę dawców. Musimy tak rozwinąć europejskie systemy, aby zasypać potężną przepaść między jednym przypadkiem darowania narządów przypadającym na milion obywateli, która to sytuacja ma miejsce w większości krajów europejskich, a blisko 40 przypadkami darowania narządów przypadającymi na milion mieszkańców Hiszpanii, naszego europejskiego lidera w tej dziedzinie. Powinniśmy zmierzać, we współpracy z naszymi krajowymi systemami opieki zdrowotnej, do jak najszybszego wdrożenia przedmiotowych planów działania oraz do zagwarantowania najwyższych standardów, aby 55 tysięcy osób oczekujących obecnie na przeszczep mogło pewnego dnia powiedzieć, że "życie jest piękne”.
Frédérique Ries
Pani przewodnicząca! Mamy nadzieję jutro przyjąć przedmiotową dyrektywę w sprawie dawstwa i przeszczepiania narządów, co jest sprawą niezwykle ważną. W Europie blisko 60 tysięcy osób oczekujących na przeszczep serca, płuca, wątroby czy nerki czekało na te przepisy od lat. Każdego dnia dwanaście z tych osób umiera, ponieważ czekały zbyt długo.
Podobnie jak moi przedmówcy, chciałabym podkreślić doskonałe rezultaty, które zdołaliśmy osiągnąć. Nie byłyby one jednak możliwe bez sprawnej współpracy między naszymi sprawozdawcami, panem posłem Perello Rodriguezem i panem posłem Mikolášikiem, naszymi kontrsprawozdawcami, do których mam przyjemność należeć, i hiszpańską prezydencją. Pragnę też skorzystać z okazji, aby wyrazić uznanie dla dra Matesanza, który towarzyszył nam jako znakomity przewodnik podczas naszej wizyty w Madrycie.
Nie popełnijmy jednak błędu w rozróżnianiu celów. Głównym priorytetem jest bez wątpienia zwiększenie liczby narządów udostępnianych w Europie do przeszczepu, przy równoczesnym podnoszeniu świadomości Europejek i Europejczyków, ponieważ różnice są rażące i mówią same za siebie: podczas kiedy w Hiszpanii na milion obywateli przypada 34 zmarłych dawców, to w mojej ojczystej Belgii jest ich już tylko 27, zaś w Rumunii zaledwie jeden. Dlatego musimy także przybliżać ludziom samą ideę oddawania narządów, ułatwiać potencjalnym dawcom dostęp do informacji, przełamywać bariery administracyjne, co jest bardzo istotne; ustanowić za pośrednictwem 27 państw członkowskich krajowy organ odpowiedzialny za kontrolę jakości i bezpieczeństwa narządów, poczynając od pobrania od dawcy aż po przeszczep; jak również - zgodnie z tym, co zostało powiedziane - poddawać pod rozwagę lepsze przykłady organizacji, w rodzaju tych funkcjonujących w Hiszpanii, gdzie postęp związany jest ze swego rodzaju systemem wczesnego ostrzegania, nieustannym wyprzedzaniem spraw w toku całego łańcucha zdarzeń, poczynając od zgonu dawcy aż po przeszczep.
Kompromis wokół naszej dyrektywy, nasza słynna poprawka 106, która stanowi podsumowanie wszystkich naszych starań, wysyła właściwe przesłanie do wszystkich pacjentów, przesłanie nadziei, poprzez usankcjonowanie - stanowiące rodzaj zwieńczenia bardzo dogłębnych dyskusji - stosowania w przypadkach skrajnej konieczności nieoptymalnego narządu, szczególnie poprzez zachęcanie do oddania narządu żyjących dawców, oczywiście tylko w przypadkach, w których jest to możliwe. Tu w gruncie rzeczy mówię o oddawaniu nerek czy wątroby, a więc rodzajach dawstwa, które są bardzo potrzebne, których szybko przybywa, do których zachęcają lekarze ogólni i specjaliści, lecz które - przynajmniej na razie - wciąż stanowią średnio zaledwie 5% wszystkich oddań narządów.
Rozwijać działania i umacniać współpracę: oto racjonalny sens planu działania opracowanego pod kierunkiem pana posła Perello Rodrigueza. Jednym z przykładów jest moja propozycja wpisywania się przez internet do rejestru dawców, rejestru krajowego bądź europejskiego, połączona z możliwością dodania adnotacji lub znaku na dowodzie osobistym lub prawie jazdy dawcy, które umożliwią identyfikację danej osoby jako dawcy, co pozwoliłoby przyśpieszyć obsługę procedury w przypadkach zaistnienia takiej konieczności.
Pozwolę sobie zakończyć zwięzłym stwierdzeniem, że wykonaliśmy bardzo dobrą pracę, przedkładając etykę nadziei nad etykę zakazów.
Satu Hassi
Pani przewodnicząca, panie panowie! Dziękuję panu posłowi Mikolášikowi i panu posłowi Perello Rodriguezowi za znakomitą pracę. Najtrudniejszym tematem rozmów była sprawa żyjących dawców. Z jednej strony mamy do czynienia z długą listą osób oczekujących na przeszczep nerki, z drugiej strony zachodzi konieczność ochrony żyjących dawców i zapobiegania nielegalnemu handlowi narządami i skrajnemu wykorzystywaniu ubogich osób, które często idzie z tym w parze.
Nie osiągnęliśmy niestety tak dobrych rezultatów, których oczekiwalibyśmy jako członkowie grupy Zieloni/Wolne Przymierze Europejskie. Rozwiązaniem najbezpieczniejszym z punktu widzenia praw człowieka przysługujących dawcom byłoby zobowiązanie państw członkowskich do wprowadzenia ścisłego systemu na poziomie krajowym, który zapobiegałby nielegalnemu handlowi narządami w przypadku zezwolenia na pobieranie narządów od osób żyjących, lecz niebędących członkami rodziny dawcy i nienależących do bliskich mu osób.
Mimo że tekst wynegocjowanego aktu prawnego zawiera nieco łagodniej nakreślone cele, mam jednak nadzieję, że wszystkie państwa UE podejmą radykalne środki w celu wykorzenienia nielegalnego handlu narządami. Jak podaje Rada Europy, 5-10% przeszczepów nerek pochodzi z nielegalnego handlu narządami, a to oznacza tysiące ofiar rocznie. Dobrowolne oddawanie narządów na zasadzie nieodpłatności jest opcją najbezpieczniejszą, nawet i dla biorców narządów.
Przestępstwa związane z nielegalnym handlem narządami nie znikną, dopóki będzie istniało zapotrzebowanie i pośrednicy. Opisy procederu kupowania narządów w ubogich krajach, w takich regionach jak Afryka, Azja czy nawet wschodnia Europa, budzą prawdziwe przerażenie. Najbardziej wstrząsające są sprawozdania opisujące zabijanie ludzi. I tak np. australijscy chirurdzy specjalizujący się w przeszczepach potępili praktyki uśmiercania więźniów w celu wykorzystania ich narządów, jakie mają miejsce w Chinach. My Europejczycy musimy uczynić wszystko, co w naszej mocy, aby zapobiec utworzeniu rynku dla tego rodzaju przestępstw.
Marisa Matias
Pani przewodnicząca, panie komisarzu, pani przewodnicząca Jiménez! Brak narządów do przeszczepów to poważny problem. Wspominano o nim już kilkakrotnie, gdyż jest to trudny problem, który rodzi dla nas pytania dotyczące zarówno zdrowia publicznego, jak też spraw z nim powiązanych, takich jak rozwój czarnego rynku i handlu narządami, przy czym ten ostatni jest wysoce szkodliwy dla naszych systemów opieki zdrowotnej i dla naszych obywateli. Dlatego musimy zwalczać tę przestępczą działalność, i jednym ze sposobów, który wydaje mi się sposobem najważniejszym i najbardziej odpowiednim, jest działanie poprzez prawodawstwo i wnioski legislacyjne w rodzaju tych, które są przedmiotem dzisiejszej dyskusji. Dlatego chciałabym skupić się na najważniejszych kwestiach, które podniesiono w obu wnioskach.
System, z którym mieliśmy do tej pory do czynienia, cechuje się występowaniem dużych nierówności, ponieważ brak mu obu wspomnianych propozycji. Nierówności między państwami członkowskimi, nierówności między istniejącymi systemami, nierówności w zakresie dostępu do narządów, nierówności między członkami społeczeństwa. Uważam, że tych nierówności nie możemy tolerować. Dlatego ważne jest, aby je w dalszym stopniu ograniczać, i temu właśnie mają służyć przedmiotowe wnioski. Uważam jednak, że dobrym rozwiązaniem dla tego problemu byłby system ogólnoeuropejski, w którym zachowano by niektóre ze specyfik wybranych państw członkowskich, aby nie zmuszać ich do wprowadzania bardziej restrykcyjnych systemów. Praca, którą wykonali posłowie sprawozdawcy, pan Mikolášik i pan Perello Rodriguez, jest niezwykle ważna, ponieważ stanowi wkład w rozwiązanie stojącego przed nami problemu.
Gdy omawiamy wnioski, dla których podstawę i oparcie stanowi dawstwo, dobrowolność, bezinteresowność, poufność, ochrona danych, identyfikowalność, odpowiedzialność - i tu uważam rzecz istotną, aby Parlament zainteresowany był pomocą choremu aż do momentu ozdrowienia, a nie jedynie samym dawstwem - jak również współpraca między państwami członkowskimi, to jesteśmy z pewnością na słusznej drodze.
Natomiast, jeżeli chodzi o dawstwo między żyjącymi osobami, to muszę dodać, że bardzo się cieszę, że do wspomnianych wniosków włączono takie rozszerzenie praw. Oczywiście przy zagwarantowaniu wszystkich należnych praw i spełnieniu wszystkich wymaganych warunków, lecz jest rzeczą niezwykle ważną, że udało nam się wyjść poza ograniczony krąg konwencjonalnie pojmowanej rodziny, ponieważ gdybyśmy tego nie zrobili, sprokurowalibyśmy inne formy nierówności. Dlatego promowanie dawstwa jako podstawowego źródła przeszczepów, jak też ochrona danych i bezpieczeństwa pacjentów, to w mym odczuciu aż nadto dobry powód, abyśmy dzisiejszego ranka wspólnie oddali głos za przyjęciem obu przedmiotowych wniosków, które są niesłychanie ważne dla całej Unii Europejskiej.
Anna Rosbach
w imieniu grupy EFD. - (DA) Pani przewodnicząca! Mam nadzieję, że nikt z nas tutaj obecnych nie będzie musiał nigdy skorzystać z zapisów przedmiotowej dyrektywy. Dwadzieścia siedem państw UE oznacza 27 różnych zestawów przepisów plus osoby spoza Unii, które zostały nielegalnie sprowadzone na jej teren i które z powodu swojego ubóstwa są gotowe oddać swoją nerkę za niewielką sumę pieniędzy. W ostatnich latach odnotowaliśmy niestety cały szereg przykładów spartaczonej pracy, powodującej negatywne skutki zarówno dla pacjentów, jak i dla dawców. Dlatego potrzebujemy koordynacji na szczeblu UE i musimy też bez wątpienia zadbać, aby zarówno biorcy, jak i dawcy otrzymywali jak najlepsze leczenie. W zaledwie kilku państwach członkowskich UE mieszkańcy mogą być dawcami już od urodzenia, natomiast w większości państw wymagana jest aktywna osobista decyzja obywatela. Toteż jesteśmy w sytuacji, w której mamy 27 różnych przepisów regulaminowych i systemów ubezpieczeń, które zgoła nie są czynnikiem sprzyjającym rozwijaniu kooperacji.
Mówimy o niezwykle złożonym problemie, ponieważ mamy obowiązek zadbać, aby jakość narządów była naczelnym priorytetem. Jest rzeczą ważną, byśmy podjęli temat nielegalnego dawstwa choćby ze względów zdrowotnych, ponieważ często nie znamy dawcy, i tym samym nie wiemy nic o jego stanie zdrowia. Byłoby niedobrze, gdybyśmy korzystali z nerek, serc lub innych organów pochodzących od osób cierpiących na infekcje, choroby zakaźne, białaczkę lub coś jeszcze gorszego. Dlatego powinniśmy sprawdzać pochodzenie narządów, zanim jeszcze zostaną wszczepione. Musimy być pewni, że wszelkie interwencje dokonywane są w sposób bezpieczny, innymi słowy, że członkowie zespołu odpowiedzialnego za operację są starannie wyszkoleni w swoich dziedzinach i że prowadzony jest ścisły monitoring.
Pilar Ayuso
(ES) Pani przewodnicząca, panie komisarzu, pani przewodnicząca Rady Jiménez García-Herrera! Chcę przede wszystkim podkreślić wysiłek posłów sprawozdawców, pana Mikolášika i pana Perello, i całość prac, które wykonali w celu osiągnięcia optymalnego kompromisu w odniesieniu do unijnej polityki w dziedzinie przeszczepów.
Chcę także zwrócić uwagę na wkład, jaki wniosła hiszpańska prezydencja oraz dr Matesanz, dyrektor Hiszpańskiej Narodowej Organizacji ds. Przeszczepów, jako że Hiszpania jest obecnie światowym liderem w dziedzinie dawstwa, wykonując średnio 34.4 przeszczepy na każdy milion mieszkańców. Taki wynik jest możliwy dzięki nieustannemu doskonaleniu organizacji, jak również podejmowaniu działań zmierzających do podnoszenia świadomości społecznej w zakresie dawstwa narządów.
Musimy zwiększyć liczbę oddawanych narządów; musimy zapewnić, aby wszystkie przeszczepy wykonywane były zgodnie z tymi samymi standardami jakości; musimy wspierać współpracę wszystkich państw członkowskich. Musimy osiągnąć te cele dla całej Unii Europejskiej.
Musimy zadbać, aby każdy przypadek dawstwa miał dobrowolny, nieodpłatny charakter - z kilkoma wyjątkami, o których wspomniał pan komisarz Dalli - aby skutecznie zwalczać nielegalny handel narządami, który bierze się głównie z braku narządów do przeszczepów. Może nam w tym dopomóc plan działania, poprzez rozwiązanie problemu niedoboru narządów i poprawę dostępu społeczeństwa do przeszczepów.
Bardzo ważne jest rozwiązanie, które przyjęto w odniesieniu do żyjących dawców, gdyż nie możemy zapominać, że dawstwo narządów od osób żywych ma charakter uzupełniający, i jak się okazuje, jest skuteczne również w tych przypadkach, w których dawca i biorca nie są genetycznie spokrewnieni.
Gilles Pargneaux
(FR) Pani przewodnicząca, panie komisarzu! Naszym celem jest zachęcanie do oddawania narządów oraz koordynowanie i nadzorowanie tego procesu. Dlatego tak ważne jest, że spotykamy się dziś w tym miejscu, aby umożliwić dalszy rozwój dawstwa i przeszczepiania narządów w Europie.
Obecnie na przeszczep oczekuje w Europie około 60 tysięcy osób, Europejek i Europejczyków. I jak wynika z naszych oszacowań, każdego dnia z braku możliwości przeszczepu umiera średnio 12 osób. A to dla tego, że choć 81% obywateli Europy deklaruje poparcie dla kart dawców narządów, to zaledwie 12% Europejczyków jest w ich posiadaniu. Toteż czołowym problemem jest zharmonizowanie istniejących praktyk, abyśmy mogli pójść za przykładem Hiszpanii, która jest absolutnym prymusem w gronie 27 członków UE. Wskaźniki dawstwa narządów w poszczególnych krajach znacznie się różnią. Dlatego jest to problem harmonizacji.
Jak pan wspomniał, panie komisarzu, jednym z wyzwań jest także utworzenie europejskiej sieci dawców narządów, dzięki której moglibyśmy lepiej zaspokajać potrzeby Europejskich obywateli.
Chodzi też o poprawę współpracy wszystkich państw członkowskich. Musimy umożliwić ustanowienie krajowych organów, które odpowiadałyby za nadzór nad jakością i bezpieczeństwo narządów, od momentu pobrania ich od dawcy aż do samego przeszczepu. Dla przykładu, osoba oczekująca na przeszczep wątroby we Francji mogłaby otrzymać spełniający wymogi zgodności narząd pochodzący z Niemiec lub Włoch, wiedząc, że w całej Europie obowiązują pewne minimalne standardy.
Należy też dobitnie potwierdzić, jak już powiedziano, dobrowolny i nieodpłatny charakter dawstwa jako bardziej skutecznego sposobu zwalczania nielegalnego handlu narządami oraz turystyki przeszczepowej, aby tym sposobem powstrzymać bogatych obywateli od udawania się za granicę - przykładowo do Chin - w celu otrzymania przeszczepu.
Podsumowując, z zadowoleniem przyjmuję plan działania zmierzający do rozwijania systemu przeszczepów w Europie, nad którym będziemy dziś głosować, oraz wyrażam głęboki podziw dla pracy posłów sprawozdawców, w tym w szczególności pana Perello Rodrigueza.
Miroslav Ouzký
Na początek chciałbym wyrazić moje zdumienie faktem, że wystąpienie reprezentanta mojej grupy zostało przerwane już we wstępnej części przemówienia w imieniu całego ugrupowania. Najwyraźniej była to jakaś pomyłka.
Chciałbym rozpocząć moje wystąpienie od słów pochwały pod adresem posłów sprawozdawców, których pracę uważam za niezwykle cenną. Nie ma chyba dziedziny opieki zdrowotnej i zdrowia publicznego, która miałaby bardziej europejski wymiar, niż dziedzina przeszczepów. Przedmiotowe normy stanowią logiczny i bardzo pożądany krok. Chciałbym także przyklasnąć decyzji sprawozdawców o wyłączeniu z opracowań elementu etycznego, który w sposób naturalny wpisuje się w zakres kompetencji państw członkowskich. Jak już powiedziano, są różne podejścia i tak na przykład w moim kraju obowiązuje wspomniana już zasada domniemanej zgody. Z kolei w innych krajach wymaga się zgody wyrażonej w jednoznaczny sposób.
Uważam, że jest dokument o fundamentalnym charakterze, który pozwoli nam udoskonalić i rozszerzyć zakres działania działającego już Intertransplantu. I skoro stwierdzono, że są to najwyraźniej pierwsze normy, które będą mogły zostać przyjęte w pierwszym czytaniu w następstwie przyjęcia traktatu lizbońskiego, to przyjmuję ten fakt z zadowoleniem. Moje zadowolenie jest tym większe, że natura omawianego zagadnienia jest na wskroś europejska. Przywiązuję do tego faktu ogromne znaczenie.
Przewodnicząca
Jak wynika z listy mówców, sprawa jest nadal badana.
Oreste Rossi
(IT) Pani przewodnicząca, panie i panowie! Zwiększenie dostępności narządów, poprawa ich jakości i zapewnienie do nich lepszego dostępu, jak również budzenie w tym zakresie świadomości społeczeństwa - oto postulaty Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności przy Parlamencie Europejskim, mające na celu skrócenie list osób oczekujących na przeszczepy.
Dlatego powinniśmy wspierać badania naukowe w dziedzinie biotechnologii i wymianę narządów w obrębie Unii Europejskiej, ale musimy także wprowadzić europejską kartę dawcy, musimy przeciwdziałać turystyce przeszczepowej, jak również silniej wyrazić nasz sprzeciw wobec nielegalnego handlu narządami poprzez nakładanie rygorystycznych kar na osoby odpowiedzialne za ten proceder. Jeżeli chcemy uniknąć nielegalnych praktyk, musimy traktować pobieranie narządów od żyjących dawców jako rozwiązanie ostateczne w sytuacjach, w których brakuje innych możliwości wyboru w rodzaju dawstwa post mortem. Żywy dawca nie może otrzymywać wynagrodzenia pod żadną postacią, z wyjątkiem rekompensaty na pokrycie niedogodności związanych z operacją, co powinno zostać uregulowane krajowymi przepisami.
Państwa członkowskie powinny także przyjąć bądź utrzymać w mocy rygorystyczne środki prawne dotyczące przeszczepów i żyjących dawców, którzy nie są krewnymi biorców, w celu zapewnienia przejrzystości systemu oraz wykluczenia możliwości bezprawnej sprzedaży narządów lub oddawania narządów pod przymusem. Muszą również zapewnić zwrot kosztów społecznych należny żyjącym dawcom oraz chronić ich przed dyskryminacją, szczególnie ze strony systemów ubezpieczeniowych.
Parlament podkreśla jednak, że dawstwo od żywych dawców należy traktować jako uzupełnienie dawstwa post mortem. Dawstwo narządów musi zachować absolutnie niekomercyjny charakter, wspomagając działania zmierzające do ochrony dawców i gwarantując, że dawstwo narządów będzie odbywało się w sposób dobrowolny z altruistycznych pobudek.
Przewodnicząca
Panie pośle Ouzký! Jeszcze raz dziękuję za zwrócenie naszej uwagi na zaistniały problem. Zbadaliśmy tę sprawę. Był to błąd dotyczący przydziału czasu wystąpień, spowodowany przez system komputerowy. Zostanie pan wymieniony w protokole jako mówca występujący w imieniu pańskiej grupy. Mam nadzieję, że takie rozwiązanie zażegna powstałe nieporozumienie. Dziękuję jeszcze raz za zwrócenie nam uwagi.
Elisabetta Gardini
(IT) Pani przewodnicząca, panie i panowie, panie komisarzu! Rozmawiamy dziś o przeszczepach narządów, które stanowią bez wątpienia jeden z najbardziej pozytywnych aspektów postępu w dziedzinie zdrowia. Niemniej niosą one ze sobą cały szereg problemów dotyczących praw dawcy i praw pacjenta, którymi trzeba się zająć na płaszczyźnie etycznej, społecznej, prawnej i ekonomicznej.
To kwestia wejścia na uczciwą ścieżkę, dzięki której uda się rozwiązać poważną dysproporcję między zapotrzebowaniem na narządy i ich ilością bez naruszania zasady nieodpłatnego, dobrowolnego dawstwa. Celem działań musi być zapobieganie wszelkim postaciom komercjalizacji i nielegalnego handlu, zagwarantowanie jakości i bezpieczeństwa narządów przeznaczonych do przeszczepów oraz wdrożenie środków, które pozwolą pogodzić poufność z identyfikowalnością. Jest rzeczą oczywistą, że w kontekście transgranicznej wymiany narządów oraz znaczących różnic między systemami przeszczepów stosowanymi w poszczególnych państwach członkowskich osiągnięcie tych celów będzie możliwe tylko poprzez promowanie koordynacji i kooperacji.
W tym względzie uważam za bardzo ważne ustanowienie europejskiej bazy danych oraz przyjęcie wspólnych norm jakości i bezpieczeństwa. Musimy jednak postępować uważnie, aby unikać wprowadzania niepotrzebnie rygorystycznych reguł bądź też tworzenia kolejnych biurokratycznych obciążeń, które narażałyby na szwank toczący się obecnie prawidłowo i skutecznie proces. Byłoby to nie tylko sprzeczne z naszymi celami ...
(Przewodnicząca wyłączyła mikrofon)
Kristian Vigenin
(BG) Pani przewodnicząca, panie komisarzu, panie i panowie! Prowadzimy dzisiaj dyskusję nad kwestią, która - w porównaniu z innymi zagadnieniami o istotnym znaczeniu dla opieki zdrowotnej w Unii Europejskiej - z natury rzeczy dotyka bezpośrednio ograniczonej liczby osób. Z drugiej strony jest to jednak temat budzący szczególne zainteresowanie z dwóch powodów. Pierwszy z nich wiąże się z faktem, że przeszczepy traktuje się jako koronne osiągnięcie nowoczesnej medycyny. Drugą przyczyną jest fakt, że praktycznie wszyscy obywatele są potencjalnymi dawcami, co rodzi wiele problemów o najróżniejszym charakterze.
Ponadto chciałbym zaznaczyć, że życie ludzkie jest wartością bezcenną, toteż dla jego ratowania należy podejmować wszelkie możliwe starania. Wyniki badań statystycznych pokazują, że sytuacja w poszczególnych państwach członkowskich jest bardzo różna. W niektórych krajach udało się utworzyć udane struktury obejmujące cały zakres środków, podczas gdy w innych systemy opieki zdrowotnej doświadczają ogromnych problemów, zaś przeszczepy zdają się raczej wpisywać w nurt "egzotycznej medycyny”. W krajach tych pacjenci wymagający przeszczepu muszą siłą rzeczy uciekać się do turystyki przeszczepowej, mając świadomość, że towarzyszy temu ogromne ryzyko oraz że naruszają prawo i zasady etyki, ponieważ ratowanie ich własnego życia odbywa się często za cenę życia bądź zdrowia innego człowieka padającego ofiarą przemocy.
Ważne, aby uniknąć komercjalizacji dawstwa narządów oraz zapewnić całkowicie nieodpłatny charakter dawstwa narządów od osób żywych, oczywiście przy zagwarantowaniu niezbędnej opieki i rekompensaty z tytułu utraconych zarobków. Sprawą o szczególnym znaczeniu jest ustanowienia przejrzystego systemu monitorowania narządów w obrębie Unii Europejskiej, obejmującego również czas po dokonaniu przeszczepu.
Uważam, że proponowana dyrektywa ułatwi dostęp do narządów obywatelom Europy, którzy wymagają przeszczepów, zwiększy poziom zaufania do systemu opartego na dawcach oraz stworzy zachętę do wymiany dobrych praktyk, które będzie można stosować na szczeblu ponadnarodowym.
Marina Yannakoudakis
Pani przewodnicząca! Wszyscy popieramy dyrektywy, które pomagają ratować ludzkie życie, toteż chciałabym pogratulować posłowi sprawozdawcy udanej pracy nad sprawozdaniem, które choć w gruncie rzeczy wydaje się proste, jest jednak skomplikowane pod względem szczegółów.
W dziedzinie dawstwa post mortem czeka nas rozwiązanie szeregu kwestii delikatnej natury, do których należą problemy etyczne, określenie położenia i roli rodziny zmarłego, jak też pytanie, czy karty dawców powinny mieć charakter obligatoryjny i czy w ogóle powinno się wprowadzać europejską kartę dawcy. Wszystkie te sfery należy traktować z szacunkiem, gdyż trudno tutaj mówić o prawidłowym bądź błędnym podejściu.
Największe wyzwanie stanowi bez wątpienia dziedzina dawstwa od osób żywych. Jest linia, której nie można przekraczać. Ta linia gwarantuje, że osoby żyjące mogą oddawać swoje narządy wyłącznie dobrowolnie, nie czerpiąc z tego zysków finansowych.
W ramach przedmiotowej dyrektywy udało się osiągnąć równowagę między dobrą jakością dawstwa post mortem oraz dostrzeżeniem potrzeby dawstwa od osób żywych. Siła przedmiotowego dokumentu polega na uznaniu faktu, że dawstwo post mortem nie może dostarczyć niezbędnej ilości potrzebnych narządów, dlatego ustanowiono w nim szereg kontroli i wytycznych, których celem jest zagwarantowanie, aby dawstwo od osób żyjących - jeżeli już ma być praktykowane - przebiegało prawidłowo, to jest w sposób gwarantujący ochronę dawcy i biorcy, oraz na zasadzie nieodpłatności i dobrowolności.
(Przewodnicząca wyłączyła mikrofon)
Horst Schnellhardt
(DE) Pani przewodnicząca, panie komisarzu, panie i panowie! Jeden z moich współpracowników doświadczył sytuacji, w której był uzależniony od przeszczepu. Pamiętam, jak się cieszył, kiedy mógł z niego skorzystać. Niemniej pamiętam też, jak na ten przeszczep oczekiwał i jak ograniczało to jego jakość życia. Dlatego ważne jest, abyśmy dziś przyjęli przedmiotowy wniosek. Każdego roku w Niemczech umiera blisko tysiąc osób - to niezbity fakt - ponieważ brakuje narządów, dlatego jest rzeczą ważną, aby uporać się z tym niedoborem i zagwarantować jakość. Jest to sprawa o dużym znaczeniu społecznym.
My tutaj w Europie mamy optymalne warunki, dzięki istnieniu rynku wewnętrznego i instytucji europejskich, które stwarzają nam możliwość osiągnięcia znaczącej poprawy. Wykorzystajmy te warunki. Bardzo się cieszę, że zastrzegliśmy w dyrektywie nieodpłatny i dobrowolny charakter dawstwa, stając tym samym w obronie ludzkiej godności.
Jeżeli chodzi o spadek liczby dawców, chciałbym zaapelować do Komisji, aby - jak wielokrotnie już udowodniła - zechciała krzewić kulturę dyskusji i informacji w Europie w celu podniesienia wśród obywateli poziomu akceptacji dla idei dawstwa. Nie sądzę, aby harmonizacja różniących się systemów była nam faktycznie potrzebna. Natomiast musimy je koordynować i dlatego uważam, że ustanowienie w szpitalach koordynatorów przeszczepów jest bardzo ważnym krokiem.
(Przewodnicząca wyłączyła mikrofon)
António Fernando Correia De Campos
(PT) Pani przewodnicząca, pani przewodnicząca Rady Jiménez, panie komisarzu! Możliwość zastąpienia schorowanych narządów ludzkich narządami pochodzącymi od innej osoby, i to w sposób zabezpieczający je przed odrzuceniem, stanowi jeden z największych sukcesów nowoczesnej medycyny. Analiza porównawcza na poziomie UE ukazuje różnice. Pokazuje bowiem, że kraje przeciętne w rodzaju Portugalii wypadają w tego rodzaju porównaniach całkiem dobrze, zaś kraje duże jak Hiszpania są dzisiaj uznawane za liderów pod względem organizacji i najlepszych praktyk.
Są pewne zasady i praktyki, które należy chronić. Po pierwsze, propagowanie wiedzy naukowej i informacji, która skłaniałaby większą liczbę osób do oddawania narządów za życia, oraz upowszechnianie dawstwa post mortem. Po drugie, wprowadzenie zakazu odpłatnego dawstwa nie tylko państwach członkowskich, ale też poza ich granicami, prawne zakazanie turystyki przeszczepowej i zwalczanie nielegalnego handlu narządami. Po trzecie, proaktywne propagowanie dawstwa w szpitalach jako sposobu na przezwyciężenie problemu niedoboru narządów.
Pani przewodnicząca! Podsumowując, zagwarantowanie równoprawnego dostępu do przeszczepów wszystkim osobom, które go potrzebują i które kwalifikują się do zabiegu na podstawie zharmonizowanych kryteriów klinicznych, oraz poszanowanie zasady powszechnego dostępu do zdrowia to paradygmat społecznej Europy, z którego jesteśmy dumni. Gratuluję posłom sprawozdawcom wykonanej pracy.
James Nicholson
Pani przewodnicząca! Chciałbym rozpocząć od podziękowań pod adresem obu posłów sprawozdawców, którzy bardzo intensywnie pracowali nad sprawozdaniami i dokonali wspólnie znakomitego dzieła, w którym zawarli realistyczny plan dawstwa i przeszczepiania narządów w całej Europie.
Każdego roku tysiące osób w Europie potrzebują przeszczepów - te liczby są nam dobrze znane. W świetle tego faktu z zadowoleniem stwierdzam, że zamierzamy połączyć nasze wysiłki w celu zwielokrotnienia liczby rejestrów dawców narządów poprzez tworzenie zachęt do rozwijania różnych form systemów rejestracji oraz zacieśnianie współpracy transgranicznej w celu zapewnienia optymalnej zgodności narządu między dawcą i biorcą. Dla mnie sprawą kluczową jest podnoszenie poziomu świadomości społecznej i uważam, że przedmiotowe sprawozdania pomogą nam to osiągnąć.
Chcę też wyrazić moje zadowolenie z faktu, że uwypukliliśmy w przedmiotowych sprawozdaniach centralne zasady, w myśl których dawstwo narządów powinno mieć zawsze charakter altruistyczny, dobrowolny i nieodpłatny. Jest to rzecz ważna, jeżeli mamy zachęcać ludzi do oddawania narządów i zapewnić jakość i bezpieczeństwo systemu jako całości. Wiele istnień ludzkich zostało już uratowanych. Można uratować jeszcze znacznie więcej. Wyrażam przedmiotowemu sprawozdaniu moje uznanie i pochwałę.
Theodoros Skylakakis
(EL) Pani przewodnicząca! W miarę postępu w dziedzinie technologii medycznych i genetyki przedmiotowa dyrektywa, nad którą dziś debatujemy, będzie swą treścią dotyczyła coraz większej liczby osób. Doprawdy trudno dziś przewidzieć ilość przeszczepów, które będziemy zawdzięczali przedmiotowej dyrektywie, której znaczenie może znacznie przewyższyć nasze wyobrażenia.
Toteż dobrze, że przedmiotowy tekst zasadza się na solidnych fundamentach, do których należy altruizm i dobrowolne dawstwo, i że zawarto w nim postulat, aby każde państwo członkowskie przyjęło ścisłe procedury obejmujące całe zamierzenie.
Niemniej kompromis, który będzie przedmiotem naszego głosowania, ma tę jedną wadę, że w porównaniu z tekstem, nad którym pierwotnie głosowaliśmy, pomniejsza znaczenie nadzoru, przewidując kontrolę bądź "audyt”, podczas kiedy pierwotny tekst przewidywał zarówno kontrolę, jak i ocenę organizacji, które będą wykonywały przeszczepy i dostarczały narządy. Jest to słaby punkt i mam nadzieję, że nie będzie on miał poważnych skutków. Uważam jednak za istotne, aby o tym wspomnieć, ponieważ przejrzystość jest kluczowym elementem w kwestii przeszczepów.
Zbigniew Ziobro
(PL) Pani przewodnicząca, transplantacja i transplantologia wymagają od nas dużego wsparcia, a w pierwszej kolejności lepszej organizacji i koordynacji w ramach służby zdrowia. Jednak niezwykle istotne jest też zwiększenie społecznego zaufania do tej gałęzi medycyny. Zwłaszcza, że do wiadomości opinii publicznej w Europie przebijają się co jakiś czas informacje o różnych nieprawidłowościach, w tym o nielegalnym handlu organami pochodzącymi z nieznanych źródeł.
Jako prokurator generalny nadzorowałem w Polsce śledztwo, w którym stwierdzono szereg nieprawidłowości w pozyskiwaniu organów, w tym nielegalne płacenie lekarzom, których w ten sposób motywowano do pozyskiwania informacji o dawcach, których podejrzewano o śmierć mózgu. Za przekazanie informacji o pojedynczym dawcy lekarz mógł zarobić więcej, niż przez jeden miesiąc swojej pracy w Polsce.
W sprawie transplantacji społeczeństwo musi mieć pewność, że wszystko dzieje się zgodnie z prawem, transparentnie i bezinteresownie, że nie kryją się za tym szlachetnym procederem medycznym inne względy, niż ratowanie życia ludzkiego. Zaufanie jest absolutnie konieczne.
Françoise Grossetête
(FR) Pani przewodnicząca, pani minister, panie komisarzu! Dzisiejsza debata dobitnie pokazuje, że posiadane dane są alarmujące i aby móc sprostać takiemu wyzwaniu, należy usprawnić transgraniczną wymianę narządów, aby skuteczniej dobierać dawców do biorców. Zważywszy, jak długie są listy osób oczekujących na przeszczepy, debata uświadamia też, że jeśli nie podejmiemy tego rodzaju działań, pacjenci będą mieli nikłe szanse na otrzymanie niezbędnych narządów.
Dlatego należy bezwzględnie przyjąć wspólne wiążące normy jakości i bezpieczeństwa dawstwa we wszystkich 27 państwach członkowskich, ażeby usprawnić transgraniczną wymianę narządów i zwiększyć wskaźniki dawstwa. Z tego względu konieczne są europejskie ramy regulujące tę kwestię.
Musimy oczywiście być niezmiernie czujni, jeżeli chodzi o nielegalny handel narządami. Należy wdrożyć wszelkie możliwe środki w celu zwalczania sieci działających w stylu mafii i turystki przeszczepowej. Nie wolno jednak utrudniać dawstwa od osób żyjących, które musi wynikać z dobrowolnego i opartego na pełnym poinformowaniu wyboru. Musimy zagwarantować zasadę nieodpłatnych przeszczepów i zapobiegać wywieraniu na potencjalnych dawców jakiejkolwiek presji.
Musimy zatem zachęcać tych pacjentów, którzy są skłonni dobrowolnie oddać swoje narządy dla ratowania życia innych, ponieważ ryzyko odrzucenia tych przeszczepów jest znacząco niższe niż w przypadku narządów pochodzących od zmarłych dawców.
Chciałabym zarazem ostrzec te osoby, które kierując się względami etycznymi chciałyby ograniczyć dawstwo od osób żyjących w Europie, że zachodzi ryzyko nielegalnego handlu narządami. Oddawanie narządów przez osoby żyjące musi podlegać przede wszystkim rygorystycznym regulacjom, i to jest jedyne rozwiązanie.
David Casa
(MT) Pani przewodnicząca! Jak wspomniał pan komisarz, na zabieg przeszczepienia narządu oczekuje aktualnie około 56 tysięcy obywateli Unii Europejskiej. Dla wielu z tych osób, jak już powiedziano, może to być kwestia życia i śmierci. Dlatego uważam, że są to ważne zjawiska, które zasługują na dalszą dyskusję. Podejmowane działania nie zwiększą bezpośrednio ilości narządów przeznaczonych do przeszczepów, niemniej wdrożenie wspólnych praktyk w obrębie państw członkowskich powinno podnieść poziom wzajemnego zaufania i pewności pomiędzy tymi państwami, co z kolei zaowocuje zwiększeniem ilości przypadków oddawania narządów w obrębie tych państw i pomiędzy nimi.
Niektórym problemom wymienionym w sprawozdaniu, takim jak nielegalny handel narządami, nie można zaradzić w sposób bezpośredni. Doceniam jednak starania sprawozdawcy na rzecz zwiększania świadomości tego problemu, i mam nadzieję, że zostaną one w niewiążący sposób dołączone do ostatecznego dokumentu. Podsumowując, gratuluję panu komisarzowi Dalli i posłom sprawozdawcom rzetelnej pracy, którą wykonali w tak delikatnej materii.
Daciana Octavia Sârbu
(RO) Przeszczepy i dawstwo narządów każdego roku ratują i przedłużają życie tysięcy Europejczyków. Jest rzeczą godną ubolewania, że tysiące innych pacjentów oczekujących na przeszczep umiera, mimo że w Unii Europejskiej istnieją odpowiadający ich potrzebom dawcy. Jest to trudny i kontrowersyjny problem, który rodzi szereg ważnych pytań. Przyjmując przedmiotowe sprawozdanie, Parlament potwierdza wspólny punkt widzenia, zgodnie z którym jakikolwiek elementy omawianego procesu mające charakter komercyjny, które mogłyby prowadzić do sprzedaży i kupowania narządów, są niezgodne z prawem.
Jest sprawą żywotnej wagi, abyśmy jak najszybciej przyjęli i wdrożyli skuteczny system - nie tylko dlatego, że będziemy dzięki niemu ratować ludzie życie, ale i dlatego, że system ten zmniejszy zapotrzebowanie na narządy, które w innym wypadku będą pozyskiwane nielegalnie z chęci zysku, a nawet wbrew woli dawców.
Izaskun Bilbao Barandica
(ES) Pani przewodnicząca! Pragnę pogratulować wszystkim tej inicjatywy, ponieważ oznacza ona również poprawę oczekiwanej długości życia wielu osób i nadaje realne kształty takim słowom jak solidarność i braterstwo.
Kraj Basków - Euskadi - ma na swym koncie rekord świata w dziedzinie dawstwa narządów. W 2009 roku na każdy milion mieszkańców przypadało u nas 38,5 dawców. A to oznacza, co roku w przeliczeniu na każdy milion mieszkańców wykonujemy 60 przeszczepów nerek i 30 przeszczepów wątroby. W Stanach Zjednoczonych liczby te wynoszą odpowiednio 54,7 i 21,4, w Europie 35,1 i 13.4, a w Hiszpanii 48,8 i 24,6.
Sukces ten zawdzięczamy protokołowi stosowanemu w szpitalach, który pozwala nam zapewnić dawców, oraz procesowi organizacji i zwiększania świadomości - dwóm ideom, które powinniśmy popierać. Zawdzięczamy go też pracom, które wzięły swój początek w roku 1986 wraz z utworzeniem regionalnego systemu koordynacji przeszczepów - oto kolejny przykład wkładu, jaki regiony mogą wnieść do Europy.
Frieda Brepoels
(NL) Blisko dwa lata temu Parlament Europejski przyjął sprawozdanie pana posła Adamou zdecydowaną większością głosów. W sprawozdaniu została po raz pierwszy omówiona polityka UE w dziedzinie dawstwa i przeszczepiania narządów. Z wielką przyjemnością współpracowałem wówczas przy tym sprawozdaniu jako jeden ze kontrsprawozdawców.
Dziś stwierdzam z ogromną satysfakcją, że sprawozdawca, pan poseł Mikolášik, wraz z kontrsprawozdawcami wykonali znakomitą pracę i choć czasu było niewiele, zdołali wypracować porozumienie z Radą w pierwszym czytaniu. Kluczowe elementy sprawozdania sprzed dwóch lat zostały w przeważającej części włączone do obecnego dokumentu i posłużyły jako fundament dla dalszych rozwiązań. Dlatego mam nadzieję, że przedmiotowa dyrektywa i plan działania zaowocują wzrostem liczby dawców narządów w Unii Europejskiej, aby pacjenci nie musieli trafiać na listy osób oczekujących.
Krisztina Morvai
Pani przewodnicząca! Oczekiwałabym od pana posła sprawozdawcy pewnych wyjaśnień w dwóch kwestiach. Pierwszą z nich jest sprawa systemu opartego na "domniemanej zgodzie” oraz systemu opartego na "domniemanym braku zgody”. Jeżeli dobrze rozumiem, oba te systemy nadal koegzystują w państwach członkowskich. W ramach pierwszego systemu zakłada się, że zmarły dawca zgodziłby się na przeszczep. Wydaje się być rzeczą oczywistą, że z punktu widzenia ilości dostępnych przeszczepów jest to znacznie bardziej skuteczny system. Zatem czy nie należałoby zalecić wszystkim państwom członkowskim stosowania systemu opartego na domniemanej zgodzie?
Sprawa druga to sprawa anonimowości i identyfikowalności. Wydaje się, że tkwi w tym pewna sprzeczność. O co tutaj chodzi? Na czym polega anonimowość, a na czym indentyfikowalność?
Alf Svensson
(SV) Pani przewodnicząca! 95% spośród nas deklaruje, że życzyłoby sobie otrzymać przeszczep, jeżeli miałby on przedłużyć nasze życie. Jednak jedynie połowa z nas byłaby skłonna oddać swoje narządy. Dlatego musimy wpływać na opinię publiczną w tej dziedzinie.
Czy można poprawić koordynację? Z całą pewnością. Serce pobrane od osoby zmarłej nadaje się do przeszczepu przez zaledwie cztery godziny. Tak było do tej pory. Dziś, jeśli posłużymy się nowoczesną techniką medyczną rozwiniętą na potrzeby transplantologii, serce może zachować swą żywotność aż do 24 godzin.
Dysponujemy dziś wiedzą medyczną, która pozwala nam, ujmując rzecz najprościej, "oczyszczać” bądź regenerować płuca, aby mogły służyć do przeszczepu, stosując sposoby, które w przeszłości były nie do pomyślenia. A powszechnie wiadomo, że płuca zachowują zdatność do przeszczepu przez jedynie dwie godziny od momentu zgonu.
Postarajmy się sprawić, aby ten faktyczny stan wiedzy znalazł swoje wykorzystanie w praktyce. Uważam, że jest to podstawowy warunek, aby koordynacja, o której rozmawiamy, stała się rzeczywistością, a nie pozostała jedynie pustym słowem.
Janusz Władysław Zemke
(PL) Chciałbym bardzo podziękować za możliwość zabrania głosu i chciałbym wrócić do - moim zdaniem - fundamentalnej sprawy.
Otóż w poszczególnych państwach Unii Europejskiej są bardzo różne modele, jeśli chodzi o dawców potencjalnych. W jednych krajach wymagana jest pisemna zgoda dawcy potencjalnego, w innych krajach przyjmuje się, że jeżeli nie ma sprzeciwu, to wówczas można od tego dawcy pobrać organ. Te rozwiązania mają oczywiście zasadniczy wpływ na liczbę dawców. Chciałbym się w związku z tym zapytać przedstawiciela Komisji Europejskiej, czy Komisja nie powinna aktywniej wspierać to drugie rozwiązanie, gdzie nie jest potrzebna pisemna zgoda? Wystarczy taka sytuacja, że ktoś nie wyraża sprzeciwu, wówczas liczba dawców byłaby radykalnie większa.
Angelika Werthmann
(DE) Pani przewodnicząca, panie i panowie! Ponad 55 tysięcy pacjentów figuruje na listach osób oczekujących na przeszczep narządu. Każdego dnia blisko 10 spośród tych osób umiera.
Przeszczepy narządów - tak, ale naprawdę tylko na zasadzie dobrowolności, za wyrażeniem zgody i całkowicie nieodpłatnie, abyśmy mogli skutecznie odpierać nielegalny handel narządami. I, ma się rozumieć, z zapewnieniem najwyższej możliwej jakości i bezpieczeństwa osób, których sprawa dotyczy.
Elżbieta Katarzyna Łukacijewska
(PL) Cieszę się, że kwestia dawstwa i transplantacji organów jest jednym z priorytetów prezydencji hiszpańskiej, gdyż można powiedzieć, że jest to temat życia i śmierci. Pomimo że co roku zwiększa się ilość przeszczepów, to liczba oczekujących na przeszczep nie maleje.
Mimo wzrastającej świadomości społecznej zauważalna jest ogromna dysproporcja pomiędzy krajami członkowskimi w obszarze dawstwa i transplantologii. Dlatego też oprócz stworzenia europejskiego modelu dawstwa i przeszczepu, gdzie wykorzystane zostaną najlepsze praktyki, najlepsze rozwiązania, bardzo ważna jest społeczna świadomość i akceptacja. Dlatego też cieszę się, że wzorcem dla proponowanych rozwiązań jest Hiszpania, która osiąga najlepsze efekty, zarówno jeżeli chodzi o ilość dawców i wykonanych przeszczepów, jak również o uzyskanie ogromnego społecznego poparcia dla idei transplantologii i dawstwa organów.
Ricardo Cortés Lastra
(ES) Pani przewodnicząca, panie przewodnicząca Rady Jiménez García-Herrera! Niech mi będzie wolno rozpocząć od informacji, że pochodzę z Kantabrii, niewielkiego regionu w Hiszpanii, w którym wskaźnik dawstwa narządów w przeliczeniu na jeden milion obywateli sięga 61. Jest to wynik najwyższy w całej Hiszpanii, i zarazem najwyższy w Europie. Gratuluję panu posłowi Perello i panu posłowi Mikolášikowi przedmiotowego sprawozdania oraz poparcia wniosku w sprawie dyrektywy, która stanowi odpowiedź na niedobór narządów do przeszczepów w Unii Europejskiej.
Sukcesem w przypadku Hiszpanii jest model, który może stać się użyteczny w pozostałych krajach Unii Europejskiej, z uwzględnieniem takich elementów jak właściwe władze krajowe, identyfikowalność narządów i żyjący dawcy.
Chciałbym także pogratulować hiszpańskiej prezydencji zdecydowanego poparcia, jakiego udzieliła temu zagadnieniu, traktując je jako jeden ze swoich priorytetów.
Panie i panowie! Jak państwu wiadomo, listy pacjentów oczekujących na przeszczep narządów sięgają obecnie blisko 56 tysięcy osób. Wskaźniki dawstwa i dostępności narządów w poszczególnych krajach Europy wykazują znaczne różnice. Brak narządów stanowi kluczowy problem dla programów przeszczepów. Dobra praktyka, którą można wypracować, przynosi w jednych krajach znacznie większe korzyści niż w innych. Dlatego zakończę konkluzją, że przyjęcie przedmiotowego sprawozdania ma zasadnicze znaczenie dla poprawy sytuacji we wszystkich państwach członkowskich.
Salvatore Iacolino
(IT) Pani przewodnicząca, pani przewodnicząca Rady Jiménez García-Herrera, panie komisarzu, panie i panowie! W dzisiejszych czasach ludzie często nie mogą skorzystać z prawa do przeszczepu. Brak zapewnienia im tego prawa stanowić może najbardziej nabrzmiały problem opieki społecznej, nie tylko z uwagi na jego społeczne konsekwencje, a dysproporcja między ilością osób oczekujących na przeszczep, a liczbą pacjentów, którzy korzystają z przeszczepu, wciąż się utrzymuje. Co więcej, procedura dawstwa jest bardzo precyzyjna w odniesieniu do spraw zdrowotnych i prawnych, i często bywa osłabiana w swojej skuteczności przez inne procedury, które generalnie są uciążliwe i powolne, podczas gdy my powinniśmy umacniać reakcję systemu opieki zdrowotnej.
Unia Europejska musi zatem zaangażować się w zapewnienie rzeczywistej solidarności i dobrowolności działań, nie liberalizując jednak w najmniejszym stopniu wspomnianych procedur, poprzez udoskonalenie profesjonalnego charakteru i kultury samego dawstwa. Przyjęcie wspólnych norm jakości stanowi zatem zdecydowany krok naprzód, który należy przyjąć z życzliwością jako element realizacji celu, do którego dalszy wkład może wnieść Światowa Organizacja Zdrowia.
Karin Kadenbach
(DE) Pani przewodnicząca! Śledziłam przebieg tej debaty bardzo uważnie. Słowa rysują w ludzkich umysłach konkretne obrazy. Dziś wielokrotnie już usłyszeliśmy słowa opisujące nielegalny handel narządami - nielegalną działalność i handel. Uważam, że przedmiotowa dyrektywa zawiera dość jednoznaczne stwierdzenie, że handel narządami stanowi działalność niezgodną z prawem. Nie wolno nam wysyłać sygnału, że handel narządami mógłby w niektórych okolicznościach stać się legalny.
Proszę szanownych posłów o mocne podkreślanie, w tym także w kontaktach z mediami, że opowiadamy się za dawstwem narządów jako za aktywnością, w ramach której jedna osoba jest gotowa pomóc przedłużyć życie innej osoby, lecz jedynym wynagrodzeniem za to może być tylko wdzięczność. Dlatego nie ma mowy o nielegalnym handlu narządami, ponieważ handel narządami jest zabroniony. Istnieje wyłącznie dawstwo narządów.
Trinidad Jiménez García-Herrera
Pani przewodnicząca, panie komisarzu, panie i panowie! Dziękuję wszystkim grupom politycznym oraz wszystkim osobom, które zabierały głos, za poparcie i konstruktywny ton ich wypowiedzi. Pragnę także wyrazić moje zadowolenie, ponieważ dzięki porozumieniu, które osiągnęliśmy w toku dzisiejszej debaty, zamykamy pewien proces.
Oprócz trudności w stanowieniu prawa regulującego aspekty techniczne, które mogą ulegać zmianom w miarę postępu w nauce, musieliśmy stawić czoła praktycznym trudnościom związanym z zastosowaniem postanowień traktatu lizbońskiego w toku bieżącej sześciomiesięcznej kadencji. Toteż hiszpańska prezydencja chciałaby serdecznie podziękować wszystkim europejskim instytucjom - Parlamentowi, Komisji i Radzie - oraz wszystkim państwom członkowskim za ich współpracę przy realizacji tego działania. Było to zadanie wymagające po pierwsze elastyczności i przystosowania, po drugie odpowiedzialności i chęci osiągnięcia konsensusu, czemu dano wyraz dzisiejszego popołudnia.
Panie i panowie! Udało nam się uczynić Unię bardziej skuteczną i bardziej odpowiednią w stosunku do oczekiwań społeczeństwa, i powinniśmy być z tego zadowoleni. Niemniej, jak państwo zapewne wiedzą, praca nie skończy się z chwilą przyjęcia dyrektywy. Wprost przeciwnie, musimy zmierzać do zagwarantowania, że duch ochrony zdrowia publicznego, którego poszukiwaliśmy i osiągnęliśmy, nie zatraci się z chwilą transpozycji.
Musimy kontynuować naszą pracę, aby generować więcej solidarności i utrzymać tę wartość społeczną, której życzyły sobie wszystkie osoby zaangażowane w tworzenie i inaugurację przedmiotowej dyrektywy. Przed nam jeszcze wiele pracy związanej z planem działania, który oferuje unikatową możliwość kształcenia ustawicznego, przystosowania i doskonalenia.
Dziękuję raz jeszcze wszystkim grupom parlamentarnym za wsparcie, za ton wypowiedzi i za konstruktywne podejście. Wspólnie osiągniemy nasz cel. Już go osiągnęliśmy.
John Dalli
komisarz. - Pani przewodnicząca! W następstwie bardzo dobrej współpracy między Komisją, Parlamentem i Radą jestem przekonany, że osiągnęliśmy obecnie porozumienie we wszystkich kluczowych sprawach. Raz jeszcze gratuluję doktorowi Mikolášikowi i panu Perello Rodriguezowi, i dziękuję im za ich wkład.
Uważam, że dzięki zagwarantowaniu wysokich norm jakości i bezpieczeństwa narządów ludzkich proponowana dyrektywa przyniesie europejskim pacjentom ogromny pożytek. Dyrektywa zapewni porównywalną normę bezpieczeństwa w całej Unii i większe zaufanie do systemów przeszczepów. Jestem przekonany, że proponowana dyrektywa ustanawia właściwą równowagę między ochroną danych o obywatelach i identyfikowalnością narządów, a także pośrednio przyczynia się do zwalczania nielegalnego handlu narządami.
Nie jest to rozwiązanie wszystkich problemów w dziedzinie przeszczepów narządów. Przedmiotowa dyrektywa tworzy jedynie ramy, określa granice odpowiedzialności i ustanawia pewne normy. Pozostaje jednak jeszcze sporo do zrobienia w dziedzinie organizacji naszych szpitali, zbierania i rozpowszechniania informacji, prawidłowej charakterystyki narządów oraz działań przeciwko nielegalnemu handlowi narządami. W kontekście ostatniego punktu, identyfikowalność narządów w pewnym stopniu ten handel ukróci, ale będzie to zależało od wdrożenia przepisów w państwach członkowskich.
Państwa członkowskie otrzymują dość znaczny margines elastyczności i mamy nadzieję, że wszystkie państwa członkowskie przypiszą tej kwestii znaczenie, na jakie ona zasługuje. Właściwe władze, które państwa członkowskie zobowiązane są powołać, powinny być odpowiednio wyposażone i zaopatrzone w środki, aby mogły zapewnić prawidłowe gromadzenie danych i nadzór, identyfikowalność, kontrolowane normy, charakterystykę narządów i przebiegu przeszczepu, jak również bacznie obserwować rozwój wypadków, aby przekazywać informacje o wszelkich ujemnych skutkach i reakcjach, które pomogą nam wszystkim w przyszłości zminimalizować ryzyko.
Pani przewodnicząca, pani urzędująca minister Rady, czcigodni posłowie! Z wypowiedzi posłów w toku tej debaty wynika niezbicie, że kompromisowy tekst, który jest przedmiotem dzisiejszych obrad, wychodzi naprzeciw troskom i obawom wszystkich tu obecnych. Dziękuję państwu za państwa wkład, za współpracę i za wsparcie.
Analytical Table of the Amendments on the Proposal for a European Parliament and Council Directive on standards of quality and safety of human organs intended for transplantation
- C6-0480/2008 -
Sprawozdawca: Miroslav Mikolášik (PPE)
Poprawki:
Podlegające bezpośredniemu przyjęciu: poprawka 106 (Tekst jako całość, blok nr 1, poprawka kompromisowa).
Komisja opowiada się za przyjęciem tekstu kompromisowego przez współdecydujące organy prawodawcze.
Miroslav Mikolášik
Pragnę podziękować państwu za wkład w dzisiejszą dyskusję i wyrazić moje głębokie przekonanie, które - jak mi się wydaje - wszyscy podzielaliśmy w toku negocjacji, że przedmiotowa dyrektywa wyrasta ponad spory polityczne, ponieważ służy ludziom, pacjentom i ratowaniu ludzkiego życia.
W moim przekonaniu, im więcej narządów i skutecznie wyleczonych pacjentów, tym więcej ludzi wróci do pełnego życia, do swoich rodzin, tym więcej osób podejmie nową pracę lub wróci do dotychczasowej, dokonując fundamentalnej zmiany jakości swojego życia.
Otwartość, dostępność, bezpieczeństwo, jakość, altruizm, większa liczba żywych dawców, bezpłatne i dobrowolne dawstwo - oto zasady, które zapisaliśmy w przedmiotowej dyrektywie.
Uważam, że przedmiotowa dyrektywa zapewni także większą liczbę narządów dzięki lepszej współpracy i transgranicznej między poszczególnymi krajami, oraz że połączy państwa członkowskie w nowy, zasadniczy sposób. Poprzez tę dyrektywę, jak sądzę, wszyscy wniesiemy to, co uzgodniliśmy już na samym początku: więcej zgody, więcej współpracy i przede wszystkim więcej zadowolonych pacjentów.
Andrés Perello Rodríguez
Pani przewodnicząca! Fakt, że w trudnych czasach kryzysu dotykającego obecnie Europę i cały świat, Parlament zdołał przyjąć pierwszą dyrektywę od czasu wejścia w życie traktatu lizbońskiego w pierwszym czytaniu, stanowi wymowny dowód wrażliwości tej Izby. Rodzi też większe zaufanie do instytucji demokratycznych i pokazuje, że posłowie do tej Izby pragną iść naprzód i dotrzymywać kroku postępowi w nauce, z tą samą chęcią działania i siłą solidarności co społeczeństwo europejskie.
Nie wiem, czy zrobiliśmy wszystko aż nadto dobrze lub czy może mogliśmy uczynić więcej, lecz chciałbym rozwiać wszelkie wątpliwości, które mogłyby się pojawić. Jestem pewien, że jeśli wdrożymy w praktyce wszystkie zapisy, które zamierzamy przyjąć w tej Izbie, podarujemy ludziom dłuższe życie i będziemy zapobiegać popełnianiu przestępstw związanych z nielegalnym handlem narządami na terenie Unii. Przestępstwa te mogą być popełniane gdziekolwiek w świecie, lecz absolutnie nie w Unii Europejskiej.
Dlatego jeśli wskutek którejkolwiek wypowiedzi ktokolwiek z państwa żywi jeszcze jakiekolwiek wątpliwości, jak zauważyli koledzy posłowie, chciałbym te wątpliwości wyjaśnić. To nie należało do naszych zadań. Staraliśmy się respektować głos sumienia każdej osoby, granice wyznaczone przez etykę i moralność, nie tracąc jednak z pola widzenia naszego podstawowego celu: aby ani jeden Europejczyk nie pozostał bez przeszczepu ratującego życie, ponieważ możemy osiągnąć większą liczbę przeszczepów i ograniczyć w ten sposób nielegalny handel narządami.
Dlatego - co chciałbym dodać na zakończenie - nie wiem, czy naszą pracą zdołaliśmy zaspokoić sumienia wszystkich osób, lecz jestem głęboko przekonany, że uratujemy wiele istnień ludzkich. Na tym polegało nasze zadanie i to zrobiliśmy.
Przewodnicząca
Zamykam debatę łączną.
Głosowanie odbędzie się w środę, 19 maja 2010 r.
(Posiedzenie zostało zawieszone o godz. 16.25 i wznowione o godz. 16.30)
Oświadczenia na piśmie (art. 149 regulaminu)
Jim Higgins  
na piśmie. - Z zadowoleniem przyjmuję nowe prawodawstwo, którego celem jest uregulowanie norm jakości i bezpieczeństwa dawstwa narządów w UE. Szczególnie zaś wprowadzenie praktycznych środków, które pomogą zadbać, aby nie dochodziło do marnowania narządów ratujących życie, jak na przykład utworzenie ogólnoeuropejskiej bazy danych. Nowe prawo pozwoli uratować wiele istnień ludzkich i zoptymalizować oddawane narządy poprzez zezwolenie państwom członkowskim na dzielenie się narządami. Do czasu uchwalenia tego prawodawstwa mieliśmy sytuację, w której wobec braku odpowiedniego biorcy w danym państwie członkowskim dany narząd przepadał. Obecnie będzie mógł trafić do jednego z 56 tysięcy obywateli Europy, którzy oczekują na przeszczep. Regulacja ta tworzy ważne ramy, które wymagają rozwinięcia przez poszczególne państwa członkowskie. Jeżeli chodzi o Irlandię, potrzebny nam jest niezależny organ, który będzie monitorował przeszczepy i dawstwo narządów. W chwili obecnej Irlandia i Malta to jedyne dwa kraje w UE, które nie posiadają krajowego organu władzy ds. przeszczepów, którego celem byłaby maksymalizacja wykorzystania narządów. Jeżeli chcemy zlikwidować listy pacjentów oczekujących na przeszczep, co jest jednym ze sztandarowych celów przedmiotowej rezolucji, musimy poprawić pozycję dawstwa narządów wśród obywateli UE. W Irlandii można by to osiągnąć poprzez wprowadzenie wspieranego przez rząd programu podnoszenia świadomości.
