Plechtige vergadering - Italië
De Voorzitter
Mijnheer de president van de Italiaanse Republiek, het is mij een groot genoegen u welkom te mogen heten in het Europees Parlement, dat u goed kent omdat u er immers zelf een actief en gerespecteerd lid van bent geweest. Ik maak gebruik van de gelegenheid om uw echtgenote, mevrouw Napolitano, hartelijk welkom te heten,
(Applaus)
die u vandaag tijdens uw bezoek aan het Europees Parlement vergezelt en op de tribune heeft plaatsgenomen. U hebt met wijsheid en doeltreffendheid de Commissie constitutionele zaken van ons Parlement geleid en daarbij, net als in uw huidige functie van Italiaans staatshoofd, blijk gegeven van een overtuigd geloof in de Europese zaak.
Ik ben daarnaast verheugd iedereen in Italië te begroeten die ons via een rechtstreekse televisieverbinding volgt, en de studenten en docenten van vele Italiaanse universiteiten die in het kader van het project 'Naar een grondwet voor Europa' via satelliet met het Europees Parlement verbonden zijn.
ijnheer de president, vandaag wil ik u, mijnheer Napolitano, de toegewijde Europeaan, van harte welkom heten in het Europees Parlement waarvan u als afgevaardigde deel hebt uitgemaakt.
(Applaus)
Vijftig jaar na de ondertekening van de Verdragen van Rome laat u, zowel persoonlijk als in uw ambt van de hoogste vertegenwoordiger van Italië, zien welke centrale rol uw land altijd heeft gespeeld in het Europese eenwordingsproces. U belichaamt de Europese traditie van Italië, die teruggaat tot Alcide de Gasperi.
'Van Rome naar Rome', met die zinsnede wordt vijftig jaar Verdragen van Rome vaak kort samengevat. Echter, niet alleen Rome, maar ook andere Italiaanse steden vormen het hart van de Europese geschiedenis. De Conferentie van Messina in 1955 had als doel het nog jonge verenigde Europa uit de crisis te voeren die was ontstaan door de mislukking van de Europese Defensiegemeenschap. De Europese Economische Gemeenschap werd nog geen twee jaar later opgericht.
Mijnheer de president, Italië was en is nog steeds een van de pijlers van het Europese integratieproces. We vertrouwen erop dat met uw inzet en die van uw land dit proces weer meer vaart kan krijgen. Mijnheer de president, het woord is aan u.
(Applaus)
Giorgio Napolitano
Mijnheer de Voorzitter, hartelijk dank voor de hoffelijke en vriendelijke woorden die u tot mij en tot Italië hebt willen richten. Zij zijn een weergave van ons gemeenschappelijk denken en handelen in de periode waarin we het nauwst hebben samengewerkt. Wij hebben, elk in onze eigen functie, vooral samengewerkt aan de totstandkoming van het Grondwettelijk Verdrag, waaraan u nu opnieuw uw overtuigde steun geeft. Ook ik wil u daarom hartelijk feliciteren en mijn steun betuigen aan het begin van uw belangrijke mandaat.
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de vice-voorzitter van de Commissie, mijnheer de fungerend voorzitter van de Raad, geachte afgevaardigden, ik voel mij hier in dit Parlement, nu ik hier opnieuw het woord voer, net zo thuis als in de periode dat ik zelf lid was: ik hoor thuis in het Parlement en ik hoor thuis in Europa. Ik ben tientallen jaren lang lid geweest van het nationale parlement van mijn land, maar toen ik werd verkozen in dit Parlement en mijn mandaat aanvaardde, voelde ik me onmiddellijk op mijn gemak. Ik voelde me op mijn gemak omdat het Europees Parlement, in elk geval sinds 1979, dezelfde waardigheid, hetzelfde gezag en dezelfde democratische legitimiteit bezit als elk ander rechtstreeks en vrij gekozen parlement. Ik voelde me niet bezwaard, want ik heb altijd geloofd - en geloof nog steeds - dat er tussen de nationale parlementen en het Europees Parlement geen plaats is voor onbegrip en rivaliteit maar alleen voor wederzijds respect en vruchtbare samenwerking.
Vooral ben ik er steeds van overtuigd geweest dat eenieder de standpunten en de belangen van zijn eigen land net zo goed in het Europees Parlement als in zijn nationale parlement kan vertegenwoordigen. Hier, in de zalen van Straatsburg en Brussel, moeten die standpunten en belangen worden gezien in een ruimer kader van problemen en keuzes, in een Europese dimensie, hetgeen ook in het belang is van onze nationale samenlevingen. Wat ons allen verbindt, is immers ons Europese huis, een gemeenschappelijke erfenis van waarden en opvattingen, van tradities en verwachtingen, en de opbouw van een nieuwe, politieke en institutionele entiteit die opgewassen is tegen de uitdagingen van onze tijd en de voorzienbare toekomst.
Dat verklaart de bijzondere ervaring van het Europees Parlement. Hier zien wij politieke vertegenwoordigingen aan het werk die niet gehoorzamen aan begrensde en uiteenlopende nationale belangen, die natuurlijk van mening kunnen verschillen, ook op belangrijke punten en bij gewichtige stemmingen, maar die zich allen in vergaande mate kunnen scharen achter dezelfde visie op de fundamentele doelstellingen die moeten worden nagestreefd bij de versterking van de opbouw van een verenigd Europa.
Als gekozen moet worden tussen enerzijds voortgang en versterking en vergroting van het verenigd Europa, en anderzijds stilstand of zelfs achteruitgang - zoals in de loop van decennia zo vaak is gebeurd - heeft het Europees Parlement steeds de rol van voortrekker gespeeld en zich duidelijk, met grote meerderheid, uitgesproken vóór de verdere ontwikkeling van een gemeenschappelijk bouwwerk en voor de verbreding van de horizon en de ambities.
Al vanaf de eerste algemene rechtstreekse verkiezingen van het Europees Parlement in 1979 leek de weg van de parlementaire en constitutionele ontwikkeling van de Unie een onontkoombaar vooruitzicht te zijn, teneinde de democratische grondslagen van het integratieproces te kunnen versterken, de rechten te kunnen waarborgen en de burgers de mogelijkheid te bieden om te participeren. In die geest heeft het Europees Parlement op 14 februari 1984 - precies 23 jaar geleden - het ontwerpverdrag tot oprichting van de Europese Unie aangenomen. Dat ontwerp was opgesteld en behandeld op initiatief van Altiero Spinelli, maar is helaas nooit een verdrag geworden. Ondanks de lange en niet onvruchtbare weg die het vervolgens aflegde, en die vaak in het teken stond van de voorstellen van hetzelfde ontwerp-Spinelli, bleven veel vragen open en rezen er nieuwe.
Toen de regeringen dus op het moment van de ondertekening van het teleurstellende Verdrag van Nice met elkaar tot de slotsom kwamen dat het noodzakelijk was om de grote thema's voor de toekomst van Europa aan te snijden en een echt grondwetgevend proces op gang te brengen, spande het Parlement zich tot het uiterste in om een bijdrage te leveren en mee te zoeken naar bevredigende oplossingen voor de knelpunten die in de Verklaring van Laken van december 2001 waren aangewezen.
Het Europees Parlement kan trots zijn op de stimulerende rol die het, in die fase meer dan ooit, heeft vervuld, vooral tijdens de Europese Conventie, in haar werkgroepen en in haar plenaire vergaderingen en praesidium.
Geachte afgevaardigden, in 2001, 2002 en 2003 werd er zonder ophouden serieus, oprecht en grondig nagedacht. Het resultaat dat aan de Intergouvernementele Conferentie werd voorgelegd met het oog op de slotbeslissingen was bijzonder rijk aan analyses. Het was een tekst waarover lang was nagedacht en gediscussieerd. Het resultaat was natuurlijk een compromis, maar geen benedenmaats compromis. Er werd een snijpunt gevonden van de uiteenlopende standpunten. Elke partij - ook het Europees Parlement - leverde een deel van haar eisen en voorstellen in om tot een akkoord te kunnen komen, een akkoord dat hoe dan ook de zaak van de Europese eenheid en integratie vooruit kon helpen.
Geachte afgevaardigden, kunnen we dan nu luchthartig verklaren dat dat Verdrag - niet toevallig 'Grondwettelijk Verdrag' genoemd - dood is? Dat die uitzonderlijke en langdurige, politieke en culturele inspanning gedoemd is vruchteloos te blijven? Dat de handtekeningen van zevenentwintig staatshoofden of regeringsleiders onder de tekst van geen waarde zijn? Natuurlijk weten wij ook welk trauma is veroorzaakt door de stem tegen de ratificatie van het Grondwettelijk Verdrag tijdens de referenda in twee van de zes oprichtingslanden van de Europese Gemeenschap. We weten ook welke problemen wij het hoofd moeten bieden tengevolge van de toenemende twijfels en scepsis over het parcours dat Europa moet volgen, over de huidige situatie en de vooruitzichten van de Europese Unie, ook in andere landen.
In werkelijkheid zijn dit de consequenties van het gebrek aan inspanningen om de burgers bij de belangrijke keuzes van de Europese integratie en eenwording te betrekken, om de publieke opinie in alle landen ervan te doordringen welke uitzonderlijke resultaten er in de afgelopen vijftig jaar zijn bereikt, welke vorderingen er zijn geboekt en welke nieuwe, steeds zwaardere eisen er aan de versterking, de samenhang en de slagvaardigheid van de Europese Unie worden gesteld. Dat alles mag echter niet leiden tot een onderwaardering van de ratio van het Grondwettelijk Verdrag, dat in oktober 2004 in Rome werd ondertekend, noch de daarin vervatte oplossingen. Dat waren al concrete, zij het dan gedeeltelijke antwoorden - die we meer bekendheid moeten geven en waarvoor we meer waardering moeten afdwingen - op de vragen die de burgers hebben opgeworpen, waaronder het verzoek om meer transparantie en democratie in de Unie.
Het Grondwettelijk Verdrag was over het geheel genomen een goed compromis, maar we moeten wel beseffen dat een goed compromis een kwestie is van geven en nemen. Dat mogen we niet vergeten als wordt voorgesteld de tekst van 2004 open te breken: het is uit den boze te denken dat men het bereikte evenwicht kan verleggen ten gunste van zijn eigen stellingen. Een hervatting van de onderhandelingen kan betekenen dat de doos van Pandora wordt geopend, dat we het risico lopen opnieuw bij nul te moeten beginnen, dat een confrontatie met onvoorziene resultaten en termijnen op gang wordt gebracht.
Achttien van de zevenentwintig lidstaten, die samen 275 miljoen burgers vertegenwoordigen, hebben het Verdrag geratificeerd. Zij verdienen respect voor het nakomen van de toezegging die zij in Rome hebben ondertekend. Het moge duidelijk zijn dat ook de uitslagen in tegengestelde zin van de referenda in Frankrijk en in Nederland in acht genomen moeten worden, en dat we moeten zorgen voor alle verduidelijkingen die noodzakelijk zijn om tegemoet te komen aan de zorgen waaruit die afwijzing is voortgevloeid. Het is echter tijd dat Europa uit de impasse raakt. We kunnen niet ernstig volhouden dat het kader van de waarden en de doelstellingen van de Unie, na de grote uitbreiding, geen herdefinitie behoeft en dat het institutionele bestel geen hervorming behoeft. Het werk aan een ontwerpgrondwet voor Europa was geen loze exercitie, het was geen gril of luxe: het was een reactie op een diep gevoelde behoefte van Europa op dit moment in zijn geschiedenis.
Het is evenmin mogelijk om het Europa van de projecten of de resultaten voor te stellen als een alternatieve visie of strategie. Zeker, in de afgelopen twee jaar heeft de Unie niet stilgestaan. Zij heeft het grootste bewijs geleverd van wat haar rol op het internationale toneel zou kunnen zijn, toen ze erin slaagde met een stem te spreken over de oorlog in Libanon en een nieuwe, zware vredesmissie voor de regio en het gehele Midden-Oosten op te zetten. Naast dit hernieuwde politieke initiatief kunnen we op het conto van deze periode ook enkele belangrijke richtlijnen en het akkoord over een zij het dan beperkte versterking van de magere financiële vooruitzichten voor 2007-2013 schrijven. Daaraan heeft het Europees Parlement dankzij zijn bevoegdheden in de medebeslissingsprocedure een substantiële bijdrage kunnen leveren.
Op de weg van de resultaten, geachte afgevaardigden, komen we echter met het huidige institutionele kader niet ver. Het is beslist van groot belang dat we de grote lijnen van nieuwe gemeenschappelijke beleidsmaatregelen uitzetten. Dat heeft de Commissie onlangs gedaan op het terrein van de milieu- en energieproblemen, want die zijn nu door de klimaatverandering en de spanningen waarmee de aardolie- en aardgasvoorziening gepaard gaat, in al hun hevigheid losgebarsten. We weten echter uit ervaring dat documenten, mededelingen en andere wetgevingsvoorstellen van de Commissie soms weinig resultaten opleveren, of maar zeer langzaam voortgang boeken. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de moeizame weg die jarenlang met het oog op een Europees immigratiebeleid is afgelegd. We weten ook dat de geboorte van de gemeenschappelijke munt niet gevolgd werd door een gemeenschappelijk economisch beleid, dat eveneens nodig is om ervoor te zorgen dat de doelstellingen van het grote project van de Strategie van Lissabon daadwerkelijk worden bereikt.
Wat is dan van doorslaggevend belang als wij de projecten nieuw leven willen inblazen en een echt Europa van de resultaten willen doen ontstaan? De kracht van de instellingen en de politieke wil zijn doorslaggevend. De Unie moet zichzelf voorzien van instellingen die sterker zijn dan de weerstand van lidstaten die volharden in het verdedigen van anachronistische voorrechten en ijdele nationale pretenties. Het Grondwettelijk Verdrag heeft de angst voor een gecentraliseerde superstaat en de verdenkingen van een ommezwaai in die richting teniet gedaan. Het heeft de bevoegdheden duidelijker verdeeld en inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel gegarandeerd. We kunnen echter wel stellen dat er te weinig is gedaan om de regels voor de werking en de besluitvormingsprocedures aan te passen aan de uitdagingen van de uitgebreide Unie, en om de noodzakelijke, nieuwe gemeenschappelijke beleidsmaatregelen van de grond te krijgen.
Met het Grondwettelijk Verdrag zijn de meest vastberaden stappen vooruit gezet in de richting van een gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, van een daadwerkelijke ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid, van een gestructureerde samenwerking op het gebied van defensie en een versterkte samenwerking op andere terreinen. Als echter nieuwe onderhandelingen zouden worden geopend en deze vernieuwingen door sommigen ter discussie zouden worden gesteld - en dan denk ik om te beginnen aan de instelling van een Europese minister van buitenlandse zaken en een Europese dienst voor extern optreden - kan men er zeker van zijn dat andere partijen zullen aandringen op voltooiing en aanvulling van het Verdrag van 2004 met nieuwe, moedigere en coherentere keuzes voor de ontwikkeling van het integratieproces. Dan zou natuurlijk opnieuw worden voorgesteld om de beleidsterreinen waarover binnen de Raad bij gekwalificeerde meerderheid van stemmen wordt beslist, verder uit te breiden, ook omdat de afschaffing van de unanimiteitsregel en vetorecht allesbehalve uitsluit dat wordt gestreefd naar brede overeenstemming en naar een mogelijkheid om vlot voor iedereen aanvaardbare akkoorden te sluiten. Ook zou dan opnieuw worden voorgesteld om voor toekomstige hervormingen van de Verdragen en hun inwerkingtreding de vereiste van unanimiteit af te schaffen, en ook op dit punt zouden de onderhandelingen opnieuw worden geopend.
Alle partijen moeten dus realistisch zijn, realistisch en tegelijkertijd vastbesloten om niet toe te geven aan de tendens - die zich opnieuw manifesteert - om de keuze die meer dan vijftig jaar geleden werd gemaakt, af te zwakken of te laten verwateren. Indertijd werd gekozen voor het vooruitzicht van een integratiebekwaam, eengemaakt en pluralistisch Europa, van een Europa met verscheidenheid dat zich bewust is van het erfgoed van zijn gemeenschappelijke beschaving en sterk is in het combineren van samenwerking tussen nationale regeringen en een nieuwe supranationale dimensie. We staan op het punt de vijftigste verjaardag van de Verdragen van Rome te vieren. We moeten deze gelegenheid aangrijpen om dit vooruitzicht en deze keuze te bevestigen door de nieuwe grondslag en de nieuwe ambities ervan duidelijk te maken.
Reeds in 1950 werd in Parijs de 'communautaire gedachte' geboren, waarmee het perspectief van de Europese Federatie, de Verenigde Staten van Europa, aan de verre horizon verscheen. Uit Parijs verwachten we nu een constructieve bijdrage om de crisis te boven te komen, die met de gemankeerde ratificatie van het Verdrag van 2004 is ontstaan. Frankrijk neemt zijn rol in Europa en in de wereld hoog op en zal niet verzuimen om een beslissende bijdrage te leveren.
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, ik heb uw aandacht gevestigd op enkele wezenlijke elementen van het kader waarin de beslissingen van de nabije toekomst genomen moeten worden, zonder in te gaan op de talrijke scenario's die onlangs op juridisch, technisch en politiek vlak naar voren zijn gebracht om te proberen een uitweg uit de institutionele impasse te vinden. Italië heeft vertrouwen in het engagement van het Duitse voorzitterschap, op grond van de beginselen en de waarden waar kanselier Merkel zich in haar toespraak tot dit Parlement op heeft beroepen en van haar herhaalde toezegging dat zij een Grondwettelijk Verdrag wil sluiten.
Hoe de routekaart waar vandaag sprake van is, er ook uit moge zien, het is van belang dat er overeenstemming is over de noodzaak de kiezers bij de verkiezingen van 2009 een in werking getreden Grondwettelijk Verdrag voor te leggen, met de bijbehorende boodschap en het bijbehorende programma.
Mijn boodschap is een appel aan het verantwoordelijkheidsgevoel en de politieke wil van allen die een leidende rol vervullen in onze landen. Niemand ontkent het belang van de nieuwe bedreigingen, uitdagingen en mogelijkheden die voor ons liggen. Europa kan invloed uitoefenen op de internationale betrekkingen en de mondiale ontwikkelingen. Het kan zijn elan en dynamiek herwinnen en een rol spelen op het wereldtoneel, mits het zijn cohesie en eenheid versterkt en, als Unie, snel de noodzakelijke instellingen en middelen vindt.
Het alternatief is bekend: een dramatische achteruitgang van de rol van al onze landen, van de historische rol van ons werelddeel. Ik wil hier de woorden herhalen waarmee Jean Monnet in 1976 zijn memoires afsloot: "We kunnen niet stil blijven staan terwijl rondom ons de hele wereld in beweging is.” Dertig jaar later gelden deze woorden meer dan ooit. Ze klinken als een voortdurende aanmaning, waaraan we niet kunnen ontkomen. De politieke krachten die in al onze landen regeren, moeten laten zien dat ze opgewassen zijn tegen deze verantwoordelijkheid, dat ze een nieuwe Europese politieke wil weten te smeden, en het Europees Parlement moet zijn stem verheffen en, net als in het verleden, aanzetten tot coherentie en tot moed.
Italië zal niet ontbreken op het appel, mijnheer de Voorzitter, zoals het van meet af aan in het integratieproces zijn bijdrage heeft geleverd, een bijdrage die wordt gesymboliseerd door Alcide De Gasperi, een staatsman met een vooruitziende blik, en door Altiero Spinelli, een hartstochtelijk voorvechter van en strijder voor de Europese idee, die dit jaar honderd jaar geleden werd geboren. Ik haal hen aan als voorbeelden voor de Europese betrokkenheid van Italië, omdat ik weet dat ik daarmee alle politieke krachten van mijn land en de diepgewortelde overtuiging van zijn burgers verwoord. Tegelijkertijd heb ik mij tot u, geachte afgevaardigden, willen wenden met een persoonlijk relaas, ingegeven door de emoties van iemand die er in deze banken en in dit Parlement steeds meer van overtuigd is geraakt dat de zaak van onze volkeren, onze landen, onze gemeenschappelijke toekomst, alleen kan worden gediend door te werken aan een verenigd Europa.
De Voorzitter
Mijnheer de president, hartelijk dank voor uw belangrijke toespraak. We hebben vertrouwen in Italië.
Mijnheer de president, wij danken u heel hartelijk voor de grootse redevoering die u zojuist hebt gehouden. U volgt de traditie van de grote persoonlijkheden van Italië die zich hebben ingezet voor de eenheid van ons continent. Dat doet u niet alleen in de parlementen, maar u gaat ook naar buiten om met jonge mensen te spreken, zoals een paar dagen geleden op de Universiteit van Tübingen in Duitsland. Voor deze enorme toegewijdheid willen wij u van harte bedanken, en wij wensen u veel kracht en gezondheid voor de toekomst, zodat wij ons samen met dezelfde toegewijdheid kunnen blijven inzetten voor de eenheid van ons continent.
Wij danken de president van de Italiaanse Republiek. Hartelijk dank, Giorgio Napolitano.
(Applaus)
