Niezbędne usprawnienia w przepisach dotyczących dostępu do dokumentów w związku z wejściem w życie traktatu z Lizbony (debata) 
Przewodniczący
Kolejnym punktem porządku dziennego jest wspólna debata w sprawie
- pytania ustnego do Rady, skierowanego przez Michaela Cashmana w imieniu Komisji Swobód Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych, w sprawie niezbędnych usprawnień w przepisach dotyczących dostępu do dokumentów w związku z wejściem w życie traktatu z Lizbony - B7-0230/2009);
pytania ustnego do Komisji, skierowanego przez Michaela Cashmana w imieniu Komisji Swobód Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych, w sprawie niezbędnych usprawnień w przepisach dotyczących dostępu do dokumentów w związku z wejściem w życie traktatu z Lizbony - B7-0231/2009).
Michael Cashman
autor. - Panie przewodniczący! Chciałbym rozpocząć od wyrażenia zadowolenia z obecności w tej Izbie pani komisarz Wallström, jak również pani Cecylii Malmström, reprezentującej prezydencję rotacyjną, ponieważ obie panie były zaangażowane w tę sprawę od samego początku, od 1999 roku.
Interesujące jest podkreślenie, że nasze osiągnięcia w ramach porozumienia z maja 2001 roku miały w pewnym sensie charakter historyczny, wśród piętnastu państw członkowskich przechodzących z różnych tradycji i kultur oraz różnych podejść do otwartości i przejrzystości. Udało się nam osiągnąć porozumienie, a co interesujące, w znacznej mierze zawdzięczamy to determinacji ówczesnej prezydencji szwedzkiej.
Również dzięki determinacji Komisji udało się uznać, że wszystkie trzy instytucje powinny przejść zmianę kulturową. Musieliśmy zobaczyć na własne oczy, że otwartość i przejrzystość nie przeszkadzają w rozwoju demokracji, a raczej ją ulepszają. Przyniosły one odpowiedzialność. Dały obywatelom możliwość zobaczenia, co zostało zrobione w ich imieniu - i prawdopodobnie pomogły nam podnieść zasłonę i raz na zawsze dowieść, że w sejfach Komisji czy Rady - nie jestem tego aż tak pewien w odniesieniu do Parlamentu, ale mam nadzieję, że również w sejfach Parlamentu - nie kryją się żadne straszliwe tajemnice!
Chciałbym podziękować w szczególności pani komisarz i - jeżeli można - mojej szanownej byłej koleżance, pani Cecylii Malmström, za to zaangażowanie. Teraz potrzebujemy go po raz kolejny. Jaki już powiedziałem, wiele udało się nam już osiągnąć. Mamy rejestr dokumentów. Mamy orzecznictwo ETS, obecnie określające i zmieniające to, co pierwotnie zostało uzgodnione w sprawie dostępu do dokumentów. Zaakceptowaliśmy zasadę, że wszystkie dokumenty powinny pozostać dostępne, oraz tę, że w przypadkach, kiedy dostęp nie jest zapewniony, należy to jasno i konkretnie uzasadnić poprzez odwołanie albo do art. 4 - wyjątków - albo do art. 9 - dokumentów zastrzeżonych.
Jednakże wraz z rozwojem sytuacji Parlament wielokrotnie wzywał do przeprowadzenia zmiany. Uważam, że zmiana, którą Komisja przedłożyła Parlamentowi, a w sprawie której głosowaliśmy następnie w ramach komisji i której pierwsze czytanie zostało odroczone w marcu bieżącego roku, nie jest wystarczająca, i wiem, że nasze opinie w tej sprawie się różnią. Podobnie pojawiły się obawy - a te obawy są nadal żywe w tej Izbie - że doszło do próby ograniczenia dostępu do dokumentów, zarówno przez zmianę definicji dokumentów - klauzulą umożliwiającą wykluczenie całych spraw - jak i przez próbę zmiany klauzuli w sprawie sprzeciwu strony trzeciej.
Rzecz interesująca: naszym obywatelom, którzy siedzą na galerii, musi się wydawać, że dyskutujemy o sprawach, które rozgrywają się w innym świecie - artykułach, sprzeciwach strony trzeciej - ale w rzeczywistości to, o czym obecnie rozmawiamy, to prawo umożliwiające im upewnienie się, że jesteśmy odpowiedzialni; że jesteśmy parlamentarzystami odpowiedzialnymi za to, co robią we własnym imieniu, Komisją, która odpowiada za to, co robi we własnym imieniu, i analogicznie w przypadku Rady. Jak oni i organizacje pozarządowe mogą to uczynić, jeżeli sposób naszej pracy i podział obowiązków pomiędzy poszczególnymi jednostkami pozostaje dobrze strzeżoną tajemnicą, otwartą jedynie dla tych lobbystów i prawników, którzy mają tę wiedzę?
Właśnie to, moim zdaniem, leży u sedna traktatu lizbońskiego. Zgodnie z nim powinniśmy w dalszym ciągu rozwijać demokrację. Właśnie z tego względu Parlament, za pośrednictwem tego pytania ustnego, wzywa o przyjęcie całego szeregu zaleceń. Zasadniczo chodzi o to, aby prawa, którymi dysponujemy, były rozwijane, a nie ograniczane, oraz o uznanie, że na mocy traktatu lizbońskiego nie chodzi już wyłącznie o te trzy instytucje, ale o wszystkie ustanowione przez nie agencje i organy, w tym w niektórych przypadkach o Europejski Bank Centralny, Europejski Trybunał Sprawiedliwości, Europejski Bank Inwestycyjny, Europol i Eurojust. Te wszystkie instytucje podlegają obecnie nadzorowi na mocy rozporządzenia (WE) nr 1049/2001.
Uważamy, że projekty przedłożone po wejściu w życie traktatu lizbońskiego nie są zgodne ani z duchem, ani z literą tego traktatu, ani też ze zobowiązaniami, które naszym zdaniem znajdują się w pierwotnym rozporządzeniu (WE) nr 1049/2001, określającym - z korzyścią dla naszych słuchaczy - warunki publicznego dostępu do wszystkich dokumentów, które znajdują się w dyspozycji trzech instytucji, zostały przez nie otrzymane lub sporządzone.
Cecilia Malmström
Panie przewodniczący! Jak państwo wiedzą, zwiększony zakres przejrzystości to niezwykle istotne zagadnienie z punktu widzenia prezydencji szwedzkiej. W naszych unijnych instytucjach przeszliśmy już dość długą drogę ku przejrzystości. Jednakże nie dotyczy to wyłącznie praw i przepisów. Przejrzystość dotyczy również postaw i sposobu, w jaki prawa i przepisy są stosowane w praktyce.
Dziś rano miałam ogromną przyjemność spotkania wiceprzewodniczącej Komisji, pani Margot Wallström, oraz wiceprzewodniczącej Parlamentu, pani Diany Wallis, na spotkaniu Międzyinstytucjonalnego Komitetu ds. Publicznego Dostępu do Dokumentów. Posiedzenie odbyło się z inicjatywy prezydencji szwedzkiej. Komitet nie spotykał się od dwóch lat. Przeprowadziliśmy bardzo pożyteczną i konkretną dyskusję na temat tego, w jaki sposób możemy zwiększyć możliwości obywateli w zakresie praktycznego dostępu do dokumentów instytucji. Takie spotkania powinny odbywać się częściej, co było również jednym z naszych wspólnych wniosków.
Cieszę się, że w traktacie lizbońskim kładzie się duży nacisk na przejrzystość, kontrolę publiczną i demokrację. Przyjmujemy to z zadowoleniem. W odniesieniu do zmiany rozporządzenia (WE) nr 1049, które określamy mianem rozporządzenia w sprawie przejrzystości, prezydencja chciałaby skoncentrować się przede wszystkim na nowych podstawach prawnych rozporządzenia. Są one zawarte w art. 15 ust. 3 traktatu lizbońskiego. Najważniejszą zmianą w ramach nowych podstaw prawnych jest rozszerzenie zakresu instytucjonalnego. W prostych słowach, oznacza to, że podczas gdy poprzedni artykuł odnosił się wyłącznie do dokumentów Parlamentu, Rady i Komisji, w nowym artykule rozszerza się zakres publicznego prawa dostępu do dokumentów na wszystkie instytucje, organy, urzędy i agencje Unii Europejskiej. Obowiązują pewne ograniczenia w odniesieniu do dokumentów Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Europejskiego Banku Centralnego i Europejskiego Banku Inwestycyjnego, ale zakres i tak jest o wiele szerszy niż uprzednio.
Komisja poinformowała, że przedłoży Parlamentowi i Radzie propozycję służącą dostosowaniu obecnego rozporządzenia w sprawie przejrzystości do nowych przepisów traktatu.
W międzyczasie działania Rady dotyczące zmiany rozporządzenia w sprawie przejrzystości będą w dalszym ciągu opierać się na wniosku, jaki Komisja przedłożyła Parlamentowi w maju 2008 roku.
Od maja 2008 roku grupa robocza Rady ds. informacji dwukrotnie sprawdziła cały projekt. Drugi przegląd techniczny został zakończony w czerwcu i lipcu bieżącego roku i obejmował wiele poprawek, które Parlament przyjął na posiedzeniu plenarnym w marcu 2009 roku. W maju Parlament podjął decyzję, aby nie przeprowadzać formalnego czytania wniosku Komisji na forum Parlamentu Europejskiego. Chciałabym przypomnieć Parlamentowi, że moja koleżanka, pani Beatrice Ask, minister sprawiedliwości Szwecji, wyjaśniała Komisji Swobód Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych w dniu 2 września 2009 r., na początku prezydencji szwedzkiej, że jest gotowa rozpocząć dyskusję pomiędzy instytucjami. Zadała ona konkretne pytanie, czy nowo wybrany Parlament ma zamiar kontynuować prace na podstawie 92 poprawek, które zostały przyjęte przez Parlament w marcu 2009 roku. Przyczyną zadania przez nią tego pytania był fakt, że jako prezydencja musimy znać stanowisko Parlamentu, nawet jeżeli niekoniecznie musiało ono być wyrażone w formie zakończonego pierwszego czytania.
Jak rozumiem, nowy Parlament nie miał jak dotąd możliwości poddania wniosku Komisji pod debatę, ale zamiast tego skoncentrował się na ewentualnym wpływie traktatu lizbońskiego na toczący się proces zmiany.
W Radzie czekamy na projekt Komisji, o którym poinformowano, odnoszący się do wpływu traktatu lizbońskiego na rozporządzenie w sprawie przejrzystości. Oczywiście w dalszym ciągu jesteśmy do dyspozycji, aby omówić z państwem obecny projekt, i nie trzeba mówić, że w ramach takiej dyskusji oczywistą rzeczą jest uwzględnienie skutków nowego traktatu.
Moim zdaniem art. 15 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej jest na mocy nowego traktatu całkowicie odpowiednią podstawą dla projektu. Inne przepisy, odnoszące się do ogólnej kontroli publicznej, lepszej komunikacji między instytucjami oraz dobrej administracji mają ogromne znaczenie dla pracy instytucji w celu wzmocnienia demokracji, skuteczności i legitymacji. Musimy również omówić, w jaki sposób należy realizować tego rodzaju cel. Nie jestem jednak przekonana, że miejsce na to istnieje w ramach rozporządzenia w sprawie przejrzystości. Dla zapewnienia jasności rozporządzenie powinno zawierać jasne zasady, odnoszące się po prostu do publicznego dostępu do dokumentów, a nie do wielu innych rzeczy.
Margot Wallström
wiceprzewodnicząca Komisji. - Panie przewodniczący, szanowni posłowie! Na wstępie chciałabym zwrócić się do pana posła Cashmana. Uważam, że jest to ostatnia szansa, czy okazja, aby panu podziękować. Faktycznie to pan reprezentuje walkę o to szczególne rozporządzenie oraz o otwartość i przejrzystość w Parlamencie. Stał się pan jej twarzą, symbolem i adwokatem.
Uważam, że wspólnie z panią minister Cecylią Malmström dysponujemy jako Szwedki ogromną wiarygodnością i nie uważam, aby ktoś mógł wątpić, że będziemy w dalszym ciągu walczyć o otwartość i przejrzystość. Jednocześnie musiałyśmy toczyć własne spory, ponieważ odgrywamy także inne role i czasami musimy podchodzić realistycznie do tego, co da się osiągnąć i walczyć w naszych instytucjach o nasze sprawy. To nie zawsze jest łatwe. Sądzę, że zmieniła się również ogólna atmosfera polityczna i równowaga polityczna, co miało wpływ na nasze dyskusje w tych sprawach.
Powiedziałabym jednak, że nasz wyjściowy punkt jest wciąż całkowicie ten sam i stwierdzamy także, że to szczególne rozporządzenie w sprawie dostępu do dokumentów służyło nam bardzo dobrze. Przez wiele lat było doskonałym narzędziem, i chcemy, aby było wykorzystywane nie tylko przez lobbystów i tych, którym płaci się za czytanie wszystkich dokumentów. Chcemy, aby opinia publiczna i dziennikarze mieli możliwość wykorzystania go i dysponowania pełnym dostępem do dokumentów. Takie jest moje założenie. Wiem, że pod tym względem nasze opinie - moja i pani minister - są zgodne, jak mieli państwo okazję usłyszeć.
Uważam również, że szwedzka prezydencja stanowiła doskonałą szansę, aby osiągnąć postęp w tej dziedzinie. Obecnie chciałabym naprawdę podziękować Parlamentowi za szansę przeprowadzenia tej debaty w sprawie przejrzystości i nowego traktatu lizbońskiego, ponieważ w tym kładzie się większy nacisk na otwartość i to, co nazywa się demokracją uczestniczącą. Wszyscy zgadzamy się, że to bardzo korzystny rozwój sytuacji.
Dzisiaj mamy do czynienia z konkretnym pytaniem: jakie działania podejmie Komisja w odniesieniu do zmiany rozporządzenia (WE) nr 1049/2001?
Jak państwo wiedzą, dzięki traktatowi lizbońskiemu prawo dostępu społeczeństwa do dokumentów zostało rozszerzone, co usłyszeliśmy od pani minister, na dokumenty wszystkich instytucji, organów, urzędów i agencji Unii, chociaż istnieją pewne ograniczenia w odniesieniu do Trybunału Sprawiedliwości, Europejskiego Banku Centralnego i Europejskiego Banku Inwestycyjnego, wynikające z oczywistych przyczyn.
W odniesieniu do zmiany rozporządzenia (WE) nr 1049/2001 chciałabym zwrócić uwagę, że nowa podstawa prawna, art. 15 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, jest bardzo podobna do poprzedniego art. 255, a główna różnica polega na rozszerzeniu zakresu instytucji.
Komisja odniosła się do tego zagadnienia w swoim komunikacie z 2 grudnia bieżącego roku. Miało to na celu dostosowanie do nowego traktatu znajdujących się w procesie legislacyjnym wniosków dotyczących prawodawstwa wtórnego. (Niektórzy z tu obecnych mogą znać je pod potoczną nazwą unijną jako "akt omnibusowy” - proszę zapomnieć moment, kiedy o tym wspomniałam!).
Oznacza to, że każdy z prawodawców może obecnie wprowadzić zmianę rozszerzającą zakres rozporządzenia na inne organy i instytucje. Ma to na celu również poinformowanie Rady, że zostało to przedłożone i przyjęte przez Komisję.
Dalszy postęp procesu legislacyjnego, prowadzący do przyjęcia zmienionego rozporządzenia (WE) nr 1049/2001, znajduje się w gestii prawodawców: Parlamentu i Rady. Nadal znajdujemy się na etapie pierwszego czytania. Nie dysponujemy ani rezolucją legislacyjną, ani stanowiskiem nowego Parlamentu. Oczywiście Komisja w dalszym ciągu będzie się starała przyczynić się do osiągnięcia porozumienia - podobnie jak w innych procesach legislacyjnych.
Traktat lizboński ustanawia ramy prawne dla demokracji uczestniczącej. Komisja ze swojej strony już podjęła szereg inicjatyw służących usprawnieniu konsultacji publicznych i udziału w proponowanych nowych dziedzinach polityki. Na przykład dokonamy oceny wytycznych Komisji w sprawie prowadzenia konsultacji w kontekście nowych postanowień traktatowych i podejmiemy decyzję, czy konieczne są dalsze dostosowania w celu ich ulepszenia, a ponadto już zaczęliśmy prace nad inicjatywą obywatelską poprzez rozpoczęcie konsultacji publicznych, aby wysłuchać obywateli i zainteresowanych podmiotów przed przedstawieniem propozycji.
W zeszłym tygodniu również Rada Europejska uznała ogromne znaczenie inicjatywy obywatelskiej. A jeśli dobrze zrozumiałam, zbliżająca się prezydencja hiszpańska umieściła to zagadnienie wysoko na liście priorytetów swojego programu. Chce ona doprowadzić do szybkich efektów.
Jak już usłyszeliśmy, dziś rano na zaproszenie szwedzkiej prezydencji odbyło się spotkanie Międzyinstytucjonalnego Komitetu ds. Publicznego Dostępu do Dokumentów. Zadaniem tej grupy jest zbadanie najlepszych praktyk, rozwiązanie potencjalnych konfliktów i omówienie dalszych zmian w zakresie publicznego dostępu do dokumentów.
Podjęliśmy zatem wspólnie decyzję o ustanowieniu portalu internetowego "Otwartość”; zapewnimy komplementarność publicznych rejestrów naszych instytucji; zadbamy, aby nasze odpowiednie służby informatyczne spotkały się i skoordynowały swoje wysiłki w zakresie dostępu, a obecnie rozważymy zagadnienie wpływu tworzenia przez nasze instytucje elektronicznych systemów przechowywania lub ich zmiany na dostęp do dokumentów.
Wiem, że jest to ta pora roku, kiedy tworzą państwo listy prezentów. Uważam jednak, że jeśli chodzi o otwartość i przejrzystość, nie muszą państwo polegać na Świętym Mikołaju. Uważam, że osiągnięcie efektów naprawdę zależy teraz od nas: Parlamentu, Rady i Komisji. Rzeczywistych konkretów i bezpośrednich efektów. Sądzę, że już zaczęliśmy nad tym pracować i że musimy w dalszym ciągu podążać tą ścieżką, zatem z niecierpliwością oczekuję naszej debaty.
Renate Sommer
Panie przewodniczący! Wspólnie ze sprawozdawcą oraz kontrsprawozdawcami z pozostałych grup uzgodniliśmy, że przedłożymy pytanie ustne w sprawie statusu procedury i kolejnych działań. Na podstawie odpowiedzi Rady i Komisji zamierzaliśmy omówić, jakie dalsze działania należy podjąć. Zasadniczo właśnie otrzymaliśmy odpowiedź. Nie jest dla mnie całkowicie jasne, dlaczego sprawozdawca, wbrew uzgodnieniom między grupami, nagle przedłożył rezolucję, w której przedstawił swój punkt widzenia. Jakich odpowiedzi oczekuje od Komisji i Rady? Panie pośle Cashman! Mam dla pana ogromny szacunek, ale to wszystko wydarzyło się tak nagle i potajemnie, przy całkowitym braku przejrzystości. Tyle, jeżeli chodzi o pańską rzekomą walkę o przejrzystość. Starał się pan nas pominąć. Ponadto uważam, że legitymacja tej rezolucji jest nader wątpliwa w świetle Regulaminu. W każdym razie treść rezolucji stanowi powtórzenie istniejącego już pańskiego sprawozdania z poprzedniej kadencji i z tego względu jest ona całkowicie zbędna.
Wiem, że starał się pan wynegocjować z kontrsprawozdawcami przedłożenie wspólnej rezolucji, ale ja jestem całkowicie przeciwna tej rezolucji. Moim zdaniem wejście w życie traktatu lizbońskiego nie doprowadziło do tak wielkiej zmiany podstawy prawnej dla tego zagadnienia, aby efektem była zmiana roli Parlamentu Europejskiego. Sprawozdanie było i jest zagadnieniem podlegającym procedurze współdecydowania. Stanowi to również ilustrację obaw mojej grupy, dotyczących zgodności rezolucji z prawem w kontekście Regulaminu.
Nie chcę rozwodzić się nad treścią. Zbiera pan mnóstwo różnych kwestii, w tym cytaty z Traktatu o Unii Europejskiej, z traktatu lizbońskiego i z karty praw podstawowych, wszystkie wyrwane z kontekstu, aby uzasadnić swój projekt rezolucji. Z pewnością nie da się tego prawnie uzasadnić w bezwzględnej formie, w jakiej zostało to zaprezentowane. Nie wprowadził pan zobowiązania do zachowania poufności, które w oczywisty sposób jest potrzebne przynajmniej w pewnym zakresie. Jest ono niezbędne jako warunek sine qua non na przykład w kontekście porozumień międzynarodowych między krajami trzecimi. Wystarczyło pomyśleć tylko o porozumieniu ze Stanami Zjednoczonymi w sprawie SWIFT. Nie ma również rozwiązania polubownego, na przykład w postaci przejrzystości ex-post. Nie zapewnił pan tego. Ponadto pomija się inne uprawnienia chronione prawem, na przykład ochronę danych czy prawo do prywatności.
Nie powinniśmy przyjmować tej rezolucji. Otrzymaliśmy dobrą odpowiedź ze strony Komisji i Rady i powinniśmy w dalszym ciągu działać na tej podstawie, inaczej mówiąc - na podstawie odpowiedzi na nasze pytanie ustne. Zwracam się do pana, panie pośle Cashman, o wycofanie pańskiego projektu rezolucji.
Vilija Blinkevičiūtė
Dziękuję, panie przewodniczący! Panie i panowie! Całkowicie zgadzam się z opinią naszego kolegi, pana posła Cashmana, że po wejściu w życie traktatu lizbońskiego i zmianie sytuacji prawnej mamy teraz najodpowiedniejszy moment do ponowienia dyskusji na temat rozporządzenia z 2001 roku w sprawie udzielenia publicznego dostępu do dokumentów oraz zasadniczego usprawnienia i zmiany tego rozporządzenia.
Celem traktatu lizbońskiego jest zapewnienie zdecydowanie większej otwartości dla społeczeństwa, co oznacza, że decyzje powinny być podejmowane w możliwie jak najbardziej otwarty sposób i być możliwie jak najbardziej zrozumiałe dla obywateli. Tym bardziej, że ocena wszystkich działań Unii Europejskiej i zaufanie do nich uzależnione są od zrozumienia naszych obywateli i ich możliwości dostępu do działań Unii Europejskiej i przyjętych dokumentów.
W tym przypadku otwartość jest potrzebna w szczególności w celu wzmocnienia zasad demokracji i poszanowania praw podstawowych. Z tego względu możliwość dostępu przez społeczeństwo do wszystkich dokumentów powinna stać się podstawową zasadą, a klauzula poufności powinna mieć zastosowanie wyłącznie w wyjątkowych okolicznościach.
Parlament Europejski zrobił już wiele w tej dziedzinie. W marcu bieżącego roku opracował swoje sprawozdanie w sprawie wniosku Komisji dotyczącego zmiany obecnie obowiązującego rozporządzenia, a ten nowy projekt Parlamentu Europejskiego stanowi odpowiednią podstawę do nowych dyskusji. Nie możemy jednak zapomnieć, że debatujemy tutaj nad zmianą rozporządzenia i z tego względu nadrzędne znaczenie ma dalsza współpraca wszystkich instytucji europejskich oraz porozumienie w sprawie zmiany zasad dotyczących przejrzystości.
Ulepszone rozporządzenie zapewniłoby lepszy poziom przejrzystości. Ponieważ traktat lizboński wzmacnia zasady, które służą większej otwartości w Unii Europejskiej i ściślejszej współpracy z obywatelami, należy przyjąć konkretne środki i podstawowe zasady dotyczące zarządzania instytucjami Unii Europejskiej, aby osiągnąć ten cel.
Z tego względu wzywam nową Komisję do możliwie jak najszybszego przedstawienia wniosku i uzgodnienia wspólnego stanowiska z Radą, aby zapewnić w pełni otwarty i stały dialog z obywatelami oraz reprezentującymi ich stowarzyszeniami.
Diana Wallis
w imieniu grupy ALDE. - Panie przewodniczący! Bardzo się cieszę z pytania i jestem wdzięczna panu posłowi Cashmanowi za przedstawienie jego opinii. Faktycznie wydawało mi się, że wszystkie grupy polityczne w tej Izbie uzgodniły rezolucję. Powiedziano mi, że taki był efekt spotkania, które odbyło się dziś po południu.
Jasne jest, że po wejściu w życie traktatu lizbońskiego możemy iść naprzód ze stopniowymi zmianami w całej kwestii przejrzystości. Jako wiceprzewodnicząca tej Izby do spraw przejrzystości nie zawsze uznawałam to za łatwe zagadnienie, ale wierzę, że obecnie mamy szansę działać lepiej i wyjść jeszcze bardziej naprzeciw naszym obywatelom. W ramach tej Izby analizujemy swoje ustalenia dotyczące dostępu do dokumentów i informacji. Prawdziwą przyjemnością była dla mnie dziś rano możliwość spotkania z panią minister Cecylią Malmström i panią komisarz Margot Wallström, aby nasze trzy instytucje mogły wreszcie usiąść wspólnie i naprawdę osiągnąć pewien postęp. Już o tym wspomniano - a ja uważam, że to dla nas ogromny przełom - że zamiast spotkań tego organu międzyinstytucjonalnego co dwa czy trzy lata postawiłyśmy sobie za cel spotkanie się ponownie za sześć miesięcy i na podstawie o wiele bardziej regularnego harmonogramu. Traktujemy to poważnie, a nasze spotkanie stanowi poważny sygnał, że naszym celem jest portal dotyczący rzeczywistej przejrzystości między każdym z nas; że naszym celem jest zapewnienie, aby nasi obywatele mogli przyglądać się procesowi legislacyjnemu wraz z przebiegiem jego poszczególnych etapów i aby mogli mieć faktyczny wkład i faktyczny wgląd w to, co robimy.
Zatem moja grupa - i, jak wierzę, wszystkie grupy - uzgodniły zmiany, które będą odzwierciedlać osiągnięty dziś postęp. Pozostaje mi tylko powiedzieć w imieniu trzech kobiet "dziękuję”, że udało się nam osiągnąć pewien postęp w tej sprawie.
Zbigniew Ziobro
Panie przewodniczący! Zdaniem szeregu publicystów zajmujących się sprawami europejskimi przez wiele lat w instytucjach europejskich pojawiał się tzw. deficyt demokracji, zarzucany czasami niezasadnie, ale niekiedy były ku temu podstawy. Wskazywano wówczas, że kiedy to istotne decyzje są postrzegane jako podejmowane przez anonimowych urzędników europejskich gdzieś w odległej Brukseli, ten mechanizm demokratyczny nie działa właściwie. Dlatego trzeba podkreślić, że jawność jest niezwykle istotnym elementem działania Unii Europejskiej. Władza musi być odpowiedzialna przed społeczeństwem. Inaczej, jak to od zawsze udowadnia historia, władza się demoralizuje.
Na społeczeństwo europejskie składają się różne narody zamieszkujące poszczególne kraje. Dlatego też instytucje Unii Europejskiej muszą odpowiadać przed obywatelami każdego z państw członkowskich, a sposobem na zapewnienie ciągłej kontroli wszelkiej władzy powierzonej Unii Europejskiej jest pełen dostęp do dokumentów. Chodzi tutaj przede wszystkim o dokumenty robocze, analizy, konsultacje przeprowadzane przez Komisję Europejską, czy Radę. Konieczne jest, aby wpływ grup interesów na kształtowanie regulacji był odnotowany i jawny dla każdego. Jest ważne, aby nie tylko Parlament miał pełen wgląd do takich dokumentów. Prawo demokratycznej kontroli powinni posiadać obywatele wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej, tak aby dotyczyło ono każdej zainteresowanej organizacji społecznej, czy dziennikarza. Tylko przejrzystość działania może zagwarantować, że władza i urzędnicy w Unii Europejskiej będą wykorzystywać własne kompetencje dla wspólnego dobra obywateli państw członkowskich.
Rui Tavares
Panie i panowie! Niniejsza debata obraca się wokół kwestii zaufania. Instytucje europejskie zawsze proszą obywateli, aby im zaufali. W trakcie procesu związanego z traktatem lizbońskim, na dobre i na złe, prosiły obywateli, aby im zaufali. Rozpoczął się kryzys finansowy, a one prosiły obywateli o zaufanie. Cóż, zaufanie to relacja dwustronna i nie możecie zawsze prosić obywateli, aby wam zaufali, skoro jednocześnie nie ufacie obywatelom na tyle, aby pokazać im wszystkie procesy i działania wewnętrzne, które napędzają Komisję. Osoby sprawujące władzę nie mogą narzekać, że obywatele nie ufają politykom, skoro sami politycy nie ufają obywatelom.
To problem demokracji; ale nie tylko; to również problem strat. Samo społeczeństwo jest ogromną skarbnicą wiedzy, która zostanie utracona, jeżeli nie zaangażujemy obywateli w proces przywództwa i rządzenia Unią Europejską. Nie mam zatem żadnych wyrzutów sumienia, kiedy mówię, że w pełni popieram wysiłki sprawozdawcy, że podejmuje on działania dla dobra demokracji i że powinniśmy dążyć nie tylko do przejrzystości, ale przede wszystkim do zapewnienia, by przejrzystość była nie tylko pięknym frazesem, ale oznaczała coś konkretnego.
William  Dartmouth
w imieniu grupy EFD. - Panie przewodniczący! W moim kraju, podobnie jak w innych, Unia Europejska ma dobrze ugruntowaną reputację w związku z podejmowaniem decyzji ukradkiem, potajemnie i dyskretnie. Z tego względu można by podejrzewać, że Komisja uczyni wszystko, co w jej mocy, aby być otwartą i przejrzystą. Zamiast tego Komisja opracowała niniejszy wniosek - wydaje mi się, że to numer 1049 - którego część w rzeczywistości ogranicza dostęp do dokumentów, które obecnie mają charakter jawny.
Oprócz tego istnieje pewna ważna obiektywna kwestia - pamiętam ją z czasu, który spędziłem na Uniwersytecie Harvard - a brzmi ona następująco: decyzje podejmowane bez przejrzystości i odpowiedniej kontroli publicznej wykazują immanentną tendencję do tego, by być złymi decyzjami. Należy zaakceptować fakt, że brak przejrzystości jest jedną z przyczyn tego, że Komisja przedkłada tak wiele nierozważnych, nieprzemyślanych, niewłaściwych i niedopracowanych wniosków, z którymi musimy sobie radzić w Anglii i innych krajach. Zatem w kwestii tych ram prawnych chciałbym zachęcić Komisję do ponownego przemyślenia, jeżeli ponowne przemyślenie jest w ogóle opcją możliwą do zaakceptowania dla skażonej instytucji w wadliwym systemie zarządzania.
Salvatore Iacolino
(IT) Panie przewodniczący, panie i panowie! Bardzo uważnie wysłuchałem wystąpień Komisji, prezydencji i moich koleżanek i kolegów posłów. Program sztokholmski faktycznie zapewnił dalsze wyjaśnienie znaczenia prawa dostępu do dokumentów opracowywanych przez instytucje UE.
Traktat lizboński także umacnia prawa dostępu do dokumentów dla osób fizycznych i prawnych, zapewniając mimo to ustanowienie uregulowań zawierających kryteria i ograniczenia zgodne z cechami każdego organu. Jak już wspomniano, w tym roku Parlament miał już okazję rozpatrywania zagadnienia dostępu do dokumentów, a wówczas opinie były dość rozbieżne.
Obecnie wszyscy jesteśmy zgodni co do potrzeby merytorycznego dostosowania rozporządzenia z 2001 roku, chociaż rozwiązanie zaproponowane przez pana posła Cashmana nie wydaje się przekonujące, ponieważ rozszerza poza wszelkie rozsądne limity możliwość dostępu do dokumentów, który w rzeczywistości czasami mógłby być sprzeczny z dominującym interesem publicznym. Chciałbym przywołać kilka przykładów: negocjacje z krajami trzecimi lub inne delikatne działania wymagają jasnego określenia, równowagi między uzasadnionym prawem do przejrzystości, jawności i wiedzy a odmową dostępu do dokumentów zgodnie z dominującym i uznanym interesem publicznym.
W dalszym ciągu jesteśmy przekonani o konieczności wspierana prawa dostępu do dokumentów dla osób fizycznych i prawnych, wiedząc, że musimy określić rozsądne zasady zrównoważenia sprzecznych potrzeb: zwiększenia roli europejskiego rzecznika praw obywatelskich, ustanowienia precyzyjnych i odpowiednich kryteriów dostępu i wprowadzenia przepisów przejściowych, które stopniowo doprowadzą do przyjęcia zasad odpowiadających potrzebom obywateli, zgodnych z właściwym funkcjonowaniem instytucji. Aby to osiągnąć, polegamy na roli obecnej prezydencji, prezydencji hiszpańskiej oraz działaniach Komisji.
Cornelis de Jong
(NL) Panie przewodniczący! Jakiego dokumentu dokładnie państwo poszukują? Jaki jest numer tego dokumentu? To tylko kilka z odpowiedzi, jakich obywatele mogą się spodziewać, kiedy zadają pytanie instytucjom europejskim. Obywatele domagają się jednak informacji, a nie materiałów promocyjnych czy nieczytelnych dokumentów politycznych, a zatem potrzebna jest radykalna zmiana kursu. Należy skoncentrować się na obywatelach. Stanowi to podstawę pytań zadawanych przez pana posła Cashmana, któremu chciałbym podziękować za jego doskonałą i - kieruję te słowa do pani poseł Sommer, która niestety już opuściła Izbę - niezwykle przejrzystą współpracę w ostatnich kilku miesiącach.
Chciałbym, aby część europejskiego budżetu informacyjnego była przeznaczana na zapewnienie, aby obywatele - za pośrednictwem zarówno cyfrowych mediów informacyjnych, jak i kontaktu z ludźmi - otrzymywali faktyczne, pełne informacje i odpowiedzi na takie pytania, jak: "Czy mogą mi państwo powiedzieć, jaki postęp faktycznie osiągnięto w przypadku decyzji podejmowanych przez Europę w sprawie europejskich wysiłków na konferencji klimatycznej w Kopenhadze?”. Właśnie tego chcą się dowiedzieć obywatele, zatem wzywam Komisję, Radę, a w szczególności posłów do PE, do wsparcia naszych inicjatyw na rzecz większej przejrzystości. To rzuca mi się w oczy jako jedyny naprawdę jasny przekaz.
Heidi Hautala
(FI) Panie przewodniczący! Publiczny dostęp do dokumentów oznacza prawo obywateli do uczestnictwa w podejmowaniu decyzji i uzyskania służących temu informacji. Traktat lizboński zatwierdza to podstawowe prawo obywateli UE. Jeżeli Parlament Europejski nie będzie bronił tego podstawowego prawa, to kto będzie?
Właśnie dlatego tak istotne jest przyjęcie na tym posiedzeniu silnego i jasnego stanowiska na rzecz przejrzystości. Nie powinniśmy zaakceptować żadnych kroków wstecz, ani też tych, które proponuje Komisja.
Mogę państwa zapewnić, że naokoło przewija się mnóstwo błędnych przekonań dotyczących podejmowanych przez nas tutaj decyzji. Nie chcemy tworzyć zagrożenia dla negocjacji międzynarodowych, ale uważamy, że obywatele mają prawo wiedzieć, jakie sprawy, mające wpływ na ich prawa, omawia się z obcymi mocarstwami. Nie chcemy również dojść do etapu, kiedy każdy poseł do Parlamentu Europejskiego będzie musiał upublicznić zawartość swojej skrzynki z korespondencją elektroniczną. Jeżeli ktokolwiek się tego obawia, to naprawdę nie ma ku temu żadnych podstaw.
Andreas Mölzer
(DE) Panie przewodniczący! Kwestia przejrzystości i dostępu obywateli do dokumentów w Unii Europejskiej niewątpliwie ma znaczenie z tego względu, że obywatele w całej Europie nadal są mocno niezadowoleni z polityki integracji europejskiej.
Tak dzieje się w przypadku Austrii, gdzie znaczna część społeczeństwa jest niezadowolona z Unii Europejskiej lub sceptyczna wobec niej, ponieważ wydaje im się, że brakuje przejrzystości i dostępu do polityki. Procesy opracowywania, a następnie przepychania traktatu lizbońskiego, wraz z wyborem przewodniczącego Rady Europejskiej i Wysokiego Przedstawiciela, wywołały u obywateli wrażenie, że nie są w stanie dostrzec, co się dzieje, że brakuje przejrzystości i że nie mają pojęcia, dlaczego robi się takie rzeczy. Uważam, że jeżeli traktat lizboński ma się okazać sukcesem z punktu widzenia obywateli Europy, należy dać im poczucie, że są w stanie stwierdzić, kto podejmuje decyzje w Unii oraz dlaczego i w jaki sposób są one podejmowane.
Michael Cashman
autor. - Panie przewodniczący! Uznałem, że konieczne jest wygłoszenie dwóch uwag.
Pani poseł Sommer jest nadal obecna w Izbie, a ja uznałem za właściwe, nawet jeżeli ona nie słucha, aby odpowiedzieć na to, co powiedziała. Wysunęła szereg oskarżeń. Jedno z nich dotyczyło tego, że nie działałem w sposób przejrzysty. Czy mogę sprostować zapis i stwierdzić, że wszystkie grupy polityczne i wszyscy sprawozdawcy byli zapraszani na wszystkie spotkania? Jeżeli nie mogli być obecni, to ich stanowiska były wiernie przedstawiane na tych spotkaniach. Wszyscy kontrsprawozdawcy i wszystkie grupy polityczne były informowane o wszystkich podejmowanych później decyzjach.
Pojawiła się sugestia, że w jakiś sposób powinniśmy wycofać ten projekt rezolucji, który według pani poseł Sommer jest niedemokratyczny i nieprzejrzysty - że jej grupa nic o nim nie wiedziała. Cóż, sądzę że to interesujące, skoro dzisiaj po południu prowadziłem negocjacje z jej grupą, PPE, w sprawie projektu rezolucji w sprawie pytania ustnego. Zatem mogę jedynie pomyśleć, że jest ona źle poinformowana i, wychodząc z tego wielkodusznego założenia, z niecierpliwością oczekuję możliwości szczerego negocjowania w dobrej wierze z PPE i wszystkimi pozostałymi grupami.
Wreszcie, wykazałem się tu pewnym niedbalstwem. To była ostatnia okazja do spotkania z panią komisarz Wallström w tej Izbie i chciałem po prostu, aby - jeśli można - znalazło się to w protokole, że ja i Parlament nigdy nie wątpiliśmy w pani zaangażowanie na rzecz otwartości i przejrzystości. Ma pani całkowitą rację: zawsze musieliśmy walczyć o nasze sprawy w ramach naszych własnych instytucji, a pani walczyła doskonale, ale nigdy nie odchodząc od zasady otwartości i przejrzystości.
Była pani i z pewnością pozostanie pani doskonałym funkcjonariuszem publicznym, z wzorcowymi aktami. Nigdy nie wzdragała się pani robić tego, co uważała pani za słuszne, sprawiedliwe i przyzwoite, a ja - w imieniu ludzi, których nigdy nie spotka przywilej spotkania pani - chciałbym pani podziękować.
Cecilia Malmström
Panie przewodniczący! Przepisy dotyczące publicznego dostępu do informacji, inaczej mówiąc to, co określamy tutaj mianem rozporządzenia (WE) nr 1049, służyły nam dobrze. Jestem bardzo dumna, że wspólnie z panem posłem Cashmanem oraz przy wkładzie ze strony Komisji za pośrednictwem pani komisarz Wallström odegrałam pewną rolę w jego opracowywaniu.
Traktat lizboński daje nam szansę, aby pójść krok dalej, ponieważ zakres został rozszerzony. To bardzo korzystne. Ubolewam, że tej jesieni nie udało się rozpocząć dialogu międzyinstytucjonalnego z Parlamentem Europejskim. Czekaliśmy na opinię Parlamentu Europejskiego, aby móc kontynuować nasze działania. Uważam, że również prezydencja hiszpańska będzie potrzebować pewnych wskazówek dotyczących stanowiska Parlamentu Europejskiego, aby móc kontynuować te rozmowy międzyinstytucjonalne.
W oczekiwaniu na to możemy wiele zrobić. Zarówno pani komisarz Wallström, jak i pani poseł Wallis wspominały o spotkaniu, jakie odbyłyśmy dzisiejszego ranka, stanowiącym konkretny sposób wspierania przejrzystości i dostępu do dokumentów oraz czynienia naszych instytucji bardziej przyjaznymi dla użytkowników. Jednym z zagadnień, które omawiałyśmy, był sposób wykorzystania naszych systemów komputerowych tak, aby obywatele, dziennikarze, organizacje pozarządowe i inne podmioty mogły śledzić postęp prac nad danym aktem prawodawczym, począwszy od wniosku Komisji aż po jego ostateczne przegłosowanie.
Uważam, że mogłoby to w ogromnej mierze pomóc zwiększyć poziom zrozumienia i wiedzy o UE, jak również zaufania do niej. Jak już tutaj powiedziano, przejrzystość jest dobra, konieczna i ważna. Zwiększa ona skuteczność podejmowanych decyzji, zwiększa zaufanie do decyzji i ogranicza ryzyko pojawienia się nieprawidłowości i podejrzeń.
Jeżeli UE będzie miała większą legitymację w odniesieniu do decyzji, będzie to korzystne również dla jakości naszych decyzji. Z tego względu doskonale się stało, że Parlament prowadzi tę debatę i mam nadzieję, że będzie ona kontynuowana, nawet jeżeli prezydencja szwedzka nie będzie miała okazji tego uczynić. Dziękuję bardzo panu posłowi Cashmanowi i Parlamentowi za poruszenie tej kwestii.
Margot Wallström
wiceprzewodnicząca Komisji. - Panie przewodniczący! To była bardzo skuteczna metoda rozmiękczenia mnie trochę, zanim wypowiem się po raz ostatni. Nie mogłam wybrać lepszego zagadnienia, w sprawie którego miałabym wygłosić moją ostatnią wypowiedź w Parlamencie Europejskim - co prawdopodobnie ma miejsce - niż otwartość i przejrzystość.
Chciałabym przywołać pewne podstawowe fakty. Komisja Europejska przedłożyła wniosek. To jedyny dostępny wniosek. Nadaliśmy mu formę zmiany, co oznacza, że uważamy, iż nasze podstawowe zasady zawarte w tym rozporządzeniu są słuszne, dobre. Możemy je wykorzystać, ale musimy je unowocześnić, ulepszyć i zwiększyć ich skuteczność. Na tym polegała cała koncepcja leżąca u podstaw zmiany.
Mamy pewne odmienne poglądy w kilku sprawach - w jaki sposób definiować dokumenty itp. - ale stanowią one nadal pewien rodzaj negocjacji, w których powinniśmy uczestniczyć i zapewnić, aby sprawy toczyły się naprzód. Aby tego dokonać, potrzebujemy pierwszego czytania w Parlamencie. To najważniejszy sygnał z naszej strony.
Na podstawie nowego traktatu uważamy również, że możemy to uczynić poprzez rozszerzenie zakresu obecnego rozporządzenia. Zdaniem Komisji to najważniejsza różnica. Teraz obejmie ono wszystkie organy, agencje itp. Unii Europejskiej. W tym punkcie znajdujemy się obecnie, mamy zatem nadzieję, że Parlament możliwie jak najszybciej doprowadzi teraz do pierwszego czytania. Następnie będziemy mogli uzyskać również opinię Rady, dzięki czemu będziemy mogli przystąpić do właściwych dyskusji i negocjacji i wreszcie podjąć decyzję.
W odniesieniu do wielu bardzo ważnych kwestii, które pan również poruszył w swoim sprawozdaniu, panie pośle Cashman, uważam, że istnieją inne sposoby, które możemy wykorzystać, ponieważ znajdują się one nieco poza zakresem niniejszego rozporządzenia. Pozostają one jednak ważnymi inicjatywami. Dotyczą one rejestrów, kwestii, które omawialiśmy - na przykład dzisiaj - w przypadku których możemy zwiększyć otwartość i przejrzystość za pomocą innych metod, a nie tylko za pośrednictwem rozporządzenia. Właśnie w tym zakresie będziemy kontynuować nasze działania. Wiem, że niezbyt się to państwu podoba, ale podjęłam inicjatywę służącą opracowania planu działań na rzecz otwartości, którego elementy dzisiaj omówiliśmy, w ramach którego możemy połączyć siły i podjąć wysiłki w celu kontynuowania działań w zakresie otwartości i przejrzystości oraz walczyć o to.
Tym pozytywnym akcentem - naprawdę chcę, aby był to pozytywny akcent - chciałabym wszystkim spośród państwa podziękować, jak również skorzystać z tej okazji, by życzyć państwu wesołych świąt i szczęśliwego nowego roku.
Przewodniczący
Chciałbym skorzystać z tej okazji, aby kolejny raz podziękować pani za całą współpracę przez tych wiele lat. Wesołych świąt i wszystkiego najlepszego.
Otrzymałem pięć projektów rezolucji, przedłożonych zgodnie z art. 115 ust. 5 Regulaminu.
Zamykam debatę.
Głosowanie odbędzie się w czwartek, 17 grudnia 2009 r.
Oświadczenia pisemne (art. 149 Regulaminu)
Bogdan Kazimierz Marcinkiewicz  
Panie przewodniczący! Poruszany dziś problem dostępu do dokumentów organów i instytucji unijnych uważam, za niezmiernie ważny w procesie legislacyjnym Unii Europejskiej. Zasadnicza jest tutaj przejrzystość, dzięki której każdy obywatel Unii posiada możliwości zapoznania się z dokumentami, które w rozumieniu art. 15 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej nie stanowią jedynie części obowiązującego porządku prawnego, ale również są projektami aktów prawnych. Tym samym każdy podmiot prawny mający siedzibę lub zamieszkały w UE, może mieć bezpośredni wpływ na nowo powstałe prawo stanowiąc swego rodzaju formę kontroli publicznej. Obecnie obowiązujące rozporządzenie 1049/2001 zapewnia odpowiedni dostęp do dokumentów wspólnotowych, nie mniej jednak wraz z wejściem w życie traktatu z Lizbony 1 grudnia 2009 roku stanęliśmy przed wyjątkowym wyzwaniem, gdzie rola i realne współuczestnictwo obywateli Unii Europejskiej uległa zwiększeniu. Nieograniczony dostęp do dokumentów stanowi, zatem istotny wyznacznik dla przyszłego kształtu i funkcjonowania UE.
