Beginsel van subsidiariteit en het universele karakter van sociale openbare dienstverlening in de EU (debat) 
De Voorzitter
De vergadering is hervat.
Aan de orde is de mondelinge vraag (B7-0218/2010) van Jan Olbrycht en Lambert van Nistelrooij, namens de PPE-Fractie, Heide Rühle, namens de Verts/ALE-Fractie, Oldřich Vlasák, namens de ECR-Fractie, Peter Simon, Françoise Castex, Evelyne Gebhardt en Proinsias De Rossa, namens de S&D-Fractie, Ramona Nicole Mănescu en Olle Schmidt, namens de ALDE-Fractie, aan de Commissie, over het beginsel van subsidiariteit en het universele karakter van sociale openbare dienstverlening in de EU.
Jan Olbrycht
auteur. - (PL) Ik zou erop willen wijzen dat de mondelinge vraag die hier zonet is gesteld, werd geformuleerd naar aanleiding van een besluit van de Europese Commissie in verband met het bepalen van de groepen die in aanmerking komen voor sociale huisvesting in Nederland. Dit besluit heeft niet alleen aanleiding gegeven tot heel wat discussie, maar heeft ook de belangstelling gewekt van een groot aantal Parlementsleden, aangezien het belangrijke gevolgen heeft. We moeten ons er terdege van bewust zijn dat in de lidstaten van de Europese Unie verschillende definities in gebruik zijn voor sociale huisvesting die als een openbare dienst wordt beschouwd. Deze definities hebben ook betrekking op het feit dat we verschillende criteria hebben voor het gebruik van sociale huisvesting en dat er verschillen in verantwoordelijkheid zijn. De verantwoordelijkheid ligt bij de overheden, maar er zijn zowel publieke als private aannemers.
De belangstelling voor sociale huisvesting is enerzijds het resultaat van de regelgeving inzake overheidssteun, maar heeft anderzijds ook te maken met de definitie die wordt gebruikt voor het bepalen van de subsidiabele kosten voor structuurfondsen. Met het oog hierop zou het - als aanvulling op deze vraag - interessant zijn om van de Commissie te vernemen of zij van mening is dat er in de hele Europese Unie één enkele definitie zou moeten gelden. Moeten in alle lidstaten van de Unie dezelfde beginselen van toepassing zijn voor overheidssteun voor sociale woningbouw? Is de Commissie voornemens om geval per geval het toegestane niveau voor het inkomen van een gezin te bepalen, zoals ze in Nederland heeft gedaan? Is zij er zeker van dat een dergelijk optreden in overeenstemming is met het subsidiariteitsbeginsel dat in de Europese Unie van kracht is?
Heide Rühle
Mevrouw de Voorzitter, ik zou in willen gaan op een persverklaring die de Commissie vorig jaar op 19 december zelf verspreid heeft naar aanleiding van haar besluit over de subsidiëring van de sociale woningbouw in Nederland.
Ik citeer: "Met haar beslissing bevestigt de Commissie haar vaste beleidslijn dat de nationale autoriteiten een ruime beoordelingsmarge hebben bij het vaststellen van criteria en voorwaarden op het gebied van sociale huisvesting en andere diensten van algemeen economisch belang (DAEB).” Einde citaat.
Mijn vraag is nu: hoe laat deze uitspraak van de Commissie zich rijmen met het feit dat de Commissie Nederland met dit besluit vaste inkomensgrenzen voor de sociale woningbouw heeft opgelegd? Is de Commissie daartoe wel bevoegd en hoe verhoudt zoiets zich tot de subsidiariteit en proportionaliteit?
Daarnaast zou ik de Commissie willen vragen hoe zij enerzijds de noodzaak van sociale menging formeel kan erkennen en zich uitspreekt tegen segregatie, maar anderzijds een vast percentage van 10 procent boven de grens van 30 000 euro voorschrijft en daar nog aan toevoegt dat er elders in Nederland compensatie gevonden moet worden als er ergens een huis in de sociale woningsector wordt toegewezen terwijl sprake is van meer dan 10 procent boven deze inkomensgrens? Dat is wel een erg starre regeling als het om de vraag van sociale menging gaat!
Hoe valt dat te rijmen met de subsidiariteit en dat wat u in uw eigen persverklaring een "ruime beoordelingsmarge bij het vaststellen van criteria en voorwaarden op het gebied van sociale huisvesting en andere diensten van algemeen economisch belang (DAEB)” noemt?
Françoise Castex
auteur. - (FR) Mevrouw de Voorzitter, ook ik richt mij tot de Commissie met een opmerking over deze aanmelding door Nederland van steun voor sociale huisvesting, waarop de Europese Commissie antwoordt dat de mededingingsregels moeten worden geëerbiedigd. Zij pleit dus voor een ingrijpende hervorming van de sociale huisvesting en haar taken van algemeen belang en heeft naar mijn mening een beperkende definitie van de sociale diensten van algemeen belang gegeven.
De Commissie erkent het sociale karakter van deze openbare dienst, maar onderstreept dat deze moet worden gedefinieerd - ik citeer - "in directe relatie met sociaal kansarme groepen” en dat het aanbod van sociale huisvesting in Nederland derhalve veel te groot is als alleen naar de behoeften van sociaal kansarme groepen wordt gekeken. In het voorstel voor hervorming van de sociale huisvesting van de Nederlandse regering wordt het aantal sociale woningen dat aan andere sociale groepen mag worden toegekend, beperkt tot 10 procent, maar nog altijd op basis van sociale criteria en in volgorde van prioriteit.
Door deze beperking komt een andere taak van openbare dienstverlening van de sociale huisvesting in het gedrang, namelijk het doel van sociale en stedelijke vermenging dat de Nederlandse wetgever zich heeft gesteld. Mijn vraag, commissaris, leden van de Commissie, luidt dus als volgt: welke rechtsgrondslag in het Verdrag kan de Commissie hanteren om het universele karakter van de sociale diensten in gevaar te brengen en een lidstaat te dwingen de taken die hij aan een van zijn sociale diensten heeft toegekend, te herdefiniëren?
László Andor
lid van de Commissie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, de door de geachte Parlementsleden ingediende vraag omvat drie punten. Het eerste: of de Commissie van mening is dat binnen de EU één enkele definitie van sociale huisvesting moet worden gehanteerd. Het tweede: de kwestie van de beginselen van subsidiariteit en universaliteit. Het derde: de kwestie van inkomensgrenzen voor de toegang tot sociale huisvesting. Alvorens een antwoord te geven op deze vragen, benadruk ik dat de Commissie veel waarde hecht aan sociale huisvesting, die een sleutelrol speelt bij actief beleid voor sociale en economische insluiting in de Europese Unie.
Over het eerste en tweede punt kan ik bijzonder duidelijk zijn. De Commissie verlangt geen definitie van sociale huisvesting op EU-vlak en respecteert het subsidiariteitsbeginsel ten volle. De geachte Parlementsleden verwijzen terecht naar de beschikking van de Commissie uit 2005 inzake staatssteun voor bepaalde diensten van algemeen economisch belang. Deze beschikking biedt rechtszekerheid bij de verlening van de diensten en verlicht de administratieve last voor de overheden die deze financieren.
Uit hoofde van deze beschikking krijgt steun voor sociale huisvesting die voldoet aan de in deze beschikking vastgestelde voorwaarden een voorkeursbehandeling, aangezien deze - ongeacht de ermee gemoeide bedragen - ontheffing kan krijgen van de aanmeldingsverplichting. Krachtens deze beschikking is ontheffing mogelijk wanneer sociale huisvesting door de lidstaat in kwestie wordt aangemerkt als een dienst van algemeen economisch belang. Iedere lidstaat definieert de reikwijdte van sociale huisvesting conform zijn tradities, cultuur en overheidsinmenging.
Ook verwijs ik naar de Commissiemededelingen uit 2006 en 2007, waarin duidelijk werd gewezen op de verantwoordelijkheid en ruime bevoegdheid van de lidstaten met betrekking tot sociale diensten van algemeen belang. Dit punt is bovendien recentelijker benadrukt in het Protocol diensten van algemeen belang. Zoals de term "sociale huisvesting” suggereert, gaat het hier echter niet om huisvesting in het algemeen, maar om huisvesting op basis van sociale criteria.
Daarom wordt er in de overwegingen in de beschikking uit 2005 verwezen naar huisvestingsdiensten aan achterstandsgroepen of sociaal kansarme groepen die, door solvabiliteitsbeperkingen, geen huisvesting tegen marktvoorwaarden kunnen vinden. De lidstaten moeten derhalve een doelgroep vaststellen voor sociale huisvesting zodat deze op transparante wijze kan worden aangeboden en wordt voorkomen dat degenen bij wie de nood het hoogst is, worden uitgesloten.
De lidstaten hebben een grote manoeuvreerruimte bij de bepaling van de omvang van de doelgroep en de toepassing van de socialehuisvestingssystemen. De rol van de Commissie beperkt zich tot het controleren van deze definitie op aperte fouten.
Deze aanpak is bevestigd in een Commissiebesluit uit december 2009 inzake volkshuisvesting in Nederland. Ook sluit deze benadering helemaal aan bij artikel 34 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, waarin wordt verwezen naar sociale bijstand en bijstand ten behoeve van huisvesting voor al diegenen die niet over voldoende middelen beschikken.
Een duidelijke definitie van sociale huisvesting zorgt er ook voor dat staatssteun niet kan worden aangewend voor de financiering van commerciële activiteiten buiten het bestek van diensten van algemeen economisch belang.
Het tweede punt van de vraag van de Parlementsleden verwijst ook naar het universele recht op huisvesting. Zoals ik reeds heb gezegd, is huisvesting in het algemeen echter niet hetzelfde als sociale huisvesting. Duidelijke en transparante ontvankelijkheids- en toewijzingscriteria voor sociale huisvesting zijn in het belang van de begunstigden en vormen een waarborg voor de correcte aanwending van openbare middelen.
Ik wil eveneens bijzonder duidelijk zijn over het derde punt, waarin de geachte Parlementsleden vragen waarom alleen huishoudens met een inkomen van minder dan 33 000 euro toegang hebben tot sociale huisvesting. Op EU-vlak is er geen inkomenslimiet vastgesteld voor toegang tot sociale huisvesting.
Dit bedrag geldt voor één lidstaat, namelijk Nederland. Het was een van de door de Nederlandse autoriteiten doorgevoerde veranderingen om het nationale socialehuisvestingssysteem in overeenstemming te brengen met de Europese staatssteunregels. De Nederlandse autoriteiten hebben deze limiet ingesteld om de doelgroep voor sociale huisvesting in Nederland te bepalen. De Commissie heeft geen fouten ontdekt in deze definitie van sociale huisvesting en de Nederlandse staatssteunregeling dus goedgekeurd. Ik voeg hieraan toe dat de door de Nederlandse autoriteiten gedefinieerde doelgroep bijzonder breed is en 43 procent van de Nederlandse bevolking omvat.
Lambert van Nistelrooij
namens de PPE-Fractie. - Juist op het moment van crisis en van debatten over hoe wij een duurzame samenleving en concurrentiekracht overeind kunnen houden, praten wij over een schijnbaar detail, dat volgens mij toch wel de kern van de zorg van veel mensen raakt.
Het gaat om de vraag: wie krijgt een woning toegewezen? Juist in een tijd waarin banken veel terughoudender zijn dan toen het debat startte - in Nederland startte het debat in 2005 in een heel andere situatie - dan constateer je nu dat een aantal mensen echt in de problemen komt. De grens die nu is vastgelegd is 33 000 euro. Deze voorstellen moeten nog aan de leden van de Tweede Kamer ter goedkeuring worden voorgelegd, die zonder meer zullen zeggen dat die grens eigenlijk in overeenstemming moet zijn met de ziekenfondsgrens in Nederland, te weten zo'n 40 000 euro.
Dus het debat in Nederland is nog volop gaande, het is niet zo dat iedereen er inmiddels mee instemt. Naar mijn gevoel zit er onvoldoende flexibiliteit, onvoldoende maatwerk in. Een lidstaat moet kunnen meeveren. Die 10 procent is zeer gering. Na mijn afstuderen kwam ik ook boven die inkomensgrens, maar ik heb wel mijn huurwoning toen nog wel een aantal jaren kunnen aanhouden, waarna ik definitief besloten heb om te kopen en op een andere plek te gaan wonen.
Het gaat hier om flexibiliteit, er is onvoldoende bandbreedte, hetgeen wat mij betreft tot de conclusie leidt dat de subsidiariteit, het feit dat de landen een en ander zelf in een veel bredere range mogen regelen, hier onvoldoende recht wordt gedaan. Na het debat van vandaag moeten wij bekijken of wij nog eens terugkomen met een resolutie. In algemene zin vind ik dat de Commissie het goed doet, maar ik vind dat de bandbreedte van de lidstaten teveel wordt ingeperkt, en dit ten nadele van mensen die voor hun huisvesting daarvan afhankelijk zijn.
Evelyne Gebhardt
Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, geachte collega's, ik merk aan de discussie dat er toch zeer veel onzekerheid heerst over de manier waarop het recht op dit terrein toegepast zou moeten worden. U, mijnheer Andor, zei zojuist dat er in geen enkele Europese regeling een grens van 33 000 euro gehanteerd wordt. Onze Nederlandse collega's hebben deze grens echter vrijwillig bepaald, waarschijnlijk omdat ze bang waren dat de Europese Commissie anders op het opstellen van heldere criteria aan zou kunnen dringen.
Deze onzekerheid leidt in de lidstaten tot ongelooflijk veel moeilijkheden als men zelf een besluit wil nemen dat ook werkelijk tegemoet komt aan de behoeften in de sociale woningbouw. We hebben het daar immers over mensen die niet genoeg geld hebben om zich vrij te vestigen.
Daarom is het zo belangrijk dat we een juridisch kader en rechtszekerheid scheppen door er geen twijfel over te laten wat de mogelijkheden zijn. Diensten van algemeen economisch belang verdienen inderdaad bescherming. Ze worden in de lidstaten op lokaal niveau aangeboden en zijn universeel. We moeten er dan ook voor te zorgen dat werkelijk alle mensen er gebruik van kunnen maken.
Daarom zouden we ook moeten overwegen - ik weet dat hier in de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken over nagedacht wordt - om bij de Europese Commissie aan te dringen op een wettelijk kader ter bescherming van diensten van algemeen economisch belang, vooral op het gebied van de sociale zekerheid. Het lijkt mij een goede zaak dat dit er komt.
Isabelle Durant
namens de Verts/ALE-Fractie. - (FR) Mevrouw de Voorzitter, commissaris, er wordt hier gesproken over een rechtsgrondslag; dat is natuurlijk erg belangrijk, maar daarnaast wil ik nog even duidelijk voor het voetlicht brengen dat huisvesting, en dan met name sociale huisvesting, geen markt of commerciële activiteit als alle andere vormt. Sociale huisvesting omvat overigens veel meer dan woningen voor mensen die een laag inkomen hebben of armoede lijden.
We hebben het al gehad over sociale vermenging, maar het gaat ook om integratie van deze woningen en de bewoners daarvan in hun wijk en hun stad, soms in het centrum, soms aan de rand. Samen met de huurders moet veel werk verricht worden verricht om integratie en solidariteit te bewerkstelligen, ook tussen de verschillende generaties die in deze wijken en huizen wonen. Volgens mij is er echt een andere aanpak nodig.
Verder gaan we tijdens deze zittingsperiode de diensten van algemeen belang onder handen nemen. Mijns inziens geven we een slecht signaal af als we hier problemen in verband met de steun aan sociale huisvesting of met de beperkte toegang tot die huisvesting benadrukken. En de inkomensgrens die door andere collega's is genoemd en die op 33 000 euro is gesteld, vormt volgens mij een probleem: er zijn vele zeer verschillende gezinsvormen, eenoudergezinnen, bejaarden, samengestelde en uiteengevallen gezinnen. Hoe kan dan hun inkomen worden berekend? Gezien dit alles pleit ik net als anderen voor meer flexibiliteit en subsidiariteit, als wij echte sociale projecten in deze wijken willen realiseren.
Patrick Le Hyaric
namens de GUE/NGL-Fractie. - (FR) Mevrouw de Voorzitter, commissaris, u hebt zojuist gezegd dat de Commissie een groot belang aan sociale huisvesting hecht. Het betreft een grondrecht dat in onze staten niet wordt toegepast. Dat werpt een nieuwe smet op het blazoen van ons huidige model van Europese opbouw.
Wat de rest van uw antwoord betreft, commissaris, hebt u het gebruikelijke verhaal van de Commissie afgedraaid. De ervaring heeft echter geleerd dat de Commissie, uw Commissie, en het Europees Hof van Justitie op basis van de Europese Verdragen rechtspreken en daarbij uitgaan van een dodelijk principe, dat van vrije en niet-vervalste mededinging, met als gevolg dat er een illegale toegang tot woningbouw en tot de huisvesting zelf wordt gecreëerd. Erger nog: in 2005 heeft de Europese Commissie besloten sociale huisvesting uitsluitend te reserveren voor - ik citeer - "achterstandsgroepen of sociaal kansarme groepen”. De Commissie moedigt dus de vorming van getto's voor armen aan, waardoor verschillende sociale groepen juist niet gaan mengen.
Zoals veel collega's steun ik het idee van een nieuwe positieve en vooruitstrevende kaderrichtlijn, maar ik vrees dat het in de Verdragen vastgelegde mededingingsbeginsel zelf op de schop moet.
Vandaag heeft de Raad Ecofin de uitspraken van voorzitter Barroso bekrachtigd, waarin hij in beginsel adviseert de begrotingen te controleren. Ik vrees dat door deze uitspraken de uitgaven voor de woningbouwstichtingen die goedkope woningen verhuren, en vooral voor de sociale huisvesting zullen worden beperkt. Ik geloof beslist dat Europa een nieuwe basis nodig heeft.
Frank Engel
(FR) Mevrouw de Voorzitter, ik sluit mij aan bij het standpunt van mevrouw Durant, die terecht heeft opgemerkt dat sociale huisvesting geen sector vormt die op dezelfde wijze als andere sectoren aan commercie en mededinging is onderworpen. Commissaris, volgens mij zijn we het op dit punt eens.
Er worden hier vraagtekens gezet bij overheidssteun. Ik vraag mij af hoe een sector als sociale huisvesting überhaupt zonder overheidssteun zou kunnen functioneren. Het gaat immers om overheidssteun voor mensen die in sociale woningen zijn gehuisvest - niet voor bedrijven. Per slot van rekening verleent men steun omdat die nodig wordt geacht; mededingingskwesties spelen daarbij geen rol.
Ik stel vast - en ik kan alleen spreken vanuit mijn ervaringen in eigen land - dat de omstandigheden van sociale huisvesting zo verschillen dat we eigenlijk blij moeten zijn dat de Europese Commissie, de Europese instellingen, Europa en Brussel geen precieze omschrijving van steun mogen geven en ons niet mogen vertellen welke burger welke steun en onder welke omstandigheden kan ontvangen. En dat besef dateert niet van vandaag of gisteren.
Waar het hier om draait, zijn de specifieke lokale omstandigheden en de ontwikkelingen in de gezinssituatie van ieder individu. Stelt u zich eens voor: iemand heeft een gezin, waarvan de status vervolgens verandert. Zijn inkomen is variabel, à la de heer van Nistelrooij. Krachtens bepaalde criteria krijgt hij op een gegeven moment recht op sociale huisvesting. Enige tijd later wordt dat recht ingetrokken. Is dat reëel? Ik vind van niet en onder deze omstandigheden moet de Commissie mijns inziens niet opnieuw uit haar rol stappen en ons regels voorstellen en uiteindelijk opleggen die noodzakelijkerwijs flexibiliteit en vermoedelijk ook menselijkheid ontberen.
Proinsias De Rossa
(EN) Mevrouw de Voorzitter, ik neem deel aan dit debat als rapporteur van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken over de toekomst van sociale diensten van algemeen belang. Met deze mondelinge vraag wordt beoogd van de Commissie te vernemen welke voorstellen zij heeft voor de oplossing van een ernstig probleem met betrekking tot het aanbieden van sociale huisvesting aan burgers.
Ik betreur het dat de commissaris met geen enkel voorstel is gekomen, maar eerder het bestaande systeem heeft geprobeerd te rechtvaardigen. De Commissie weigert pertinent de noodzaak in te zien van het creëren van juridische duidelijkheid en flexibiliteit voor de lidstaten, niet alleen ten aanzien van de verlening van bestaande openbare diensten - en met name sociale diensten -, maar ook voor wat betreft het voldoen aan nieuwe sociale behoeften. We moeten niet alleen een vangnet kunnen bieden aan burgers in tijden van nood, maar ook een sterk sociaal kader kunnen creëren dat alle burgers dient. Gezondheidszorg, huisvesting en onderwijs zijn diensten die natuurlijk op universele basis moeten worden verleend en niet simpelweg volgens de grillen van de markt. De markt is vanzelfsprekend niet in staat universaliteit te bieden op basis van gelijkheid en gelijke kwaliteit op deze gebieden.
Dit zijn allemaal diensten die verdergaan dan het winstmotief en sociale waarde hebben, die niet kan worden opgenomen in een winst-en-verliesrekening. Zij zijn toevallig ook nodig voor het leggen van een stevig fundament voor een moderne economie. Er moet zo snel mogelijk een einde worden gemaakt aan de huidige juridische onvolkomenheid met betrekking tot hetgeen regeringen op zowel nationaal als lokaal niveau mogen doen bij de verlening van diensten die als essentieel voor het welzijn van de samenleving worden beschouwd.
Sophie Auconie
(FR) Mevrouw de Voorzitter, commissaris, dames en heren, ik wil allereerst iets vaststellen: er bestaat geen communautaire bevoegdheid wat betreft het huisvestingsbeleid in het algemeen en sociale huisvesting in het bijzonder.
In de beschikking waarvan wij in deze mondelinge vraag melding maken, geeft de Commissie echter wel een definitie van sociale huisvesting. Het is al meerdere malen gezegd, maar sociale huisvesting en de toegang tot huisvesting vormen in deze periode van crisis een groot probleem, commissaris. Laten we een klein beetje meer menselijkheid in onze technische, juridische, ja zelfs technocratische debatten brengen.
Behalve voor het wonen als zodanig verschaft sociale huisvesting de basis voor werkelijke sociale integratie van de betrokkenen. De definitie die de Commissie daaraan in het kader van haar toezicht op overheidssteun heeft gegeven, is absoluut discutabel. Descartes, de grote Franse filosoof die in mijn regio, het Loiredal, is geboren, zei: "Het algemeen belang is een cirkel waarvan men wel het middelpunt maar niet de omtrek kent”, mijnheer de commissaris.
Ik ga u dan ook twee vragen stellen. De eerste is eenvoudig: wat is de juridische waarde van deze definitie? Geldt zij voor alle lidstaten?
De tweede vraag is een meer algemene vraag. Waar begint volgens de Commissie de communautaire bevoegdheid betreffende de organisatie van openbare diensten en waar eindigt deze? Deze vraag is immers uiteindelijk van belang. Ze gaat over het universele karakter en de toegankelijkheid van openbare diensten.
Peter Simon
(DE) Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, geachte collega's, overal in Europa hebben steden en gemeentebesturen te kampen met probleemwijken. Overal in Europa proberen we dat op te lossen door de achterstandswijken en de mensen die daar leven in contact te brengen met het normale leven in de rest van de stad.
Als we echter in de sociale woningbouw criteria opstellen van het soort dat de Commissie hanteert, criteria die het - zoals een aantal collega's reeds opgemerkt heeft - uitdrukkelijk onmogelijk maken de bevolkingssamenstelling van zulke wijken te beïnvloeden, dan ondergraven we daarmee alle inspanningen die de verantwoordelijken ter plaatse zich de laatste tientallen jaren getroost hebben. Het ondergraaft overigens ook de maatregelen die de Europese Unie in de vorm van de communautaire initiatieven Urban en Urban II zelf genomen heeft.
Als we hier besluiten om de criteria voor overheidssteun aan de sociale woningbouw dusdanig in te perken, dat feitelijk alleen nog de armsten van de armen, de meest achtergestelden onder de achtergestelden ervoor in aanmerking komen, dan verhinderen we juist deze dringend noodzakelijke menging in de achterstandswijken. Dat leidt dan tot een verhoogde sociale uitsluiting onder juist deze bevolkingsgroepen en zal de problemen in onze steden alleen nog maar vergroten. Wat dat aangaat dienen we een brede definitie te hanteren en ook het subsidiariteitsbeginsel breed op te vatten. Ik zou de Commissie erkentelijk zijn als zij hier nog kort op in zou willen gaan.
Joachim Zeller
(DE) Mevrouw de Voorzitter, het gaat hier om een vrij algemene vraagstelling, die betrekking heeft op het subsidiariteitsbeginsel en de universaliteit van sociale openbare dienstverlening in de gehele EU. Maar met het Nederlandse voorbeeld wordt de sociale woningbouw tot kern van het debat gemaakt. Dat is geen op zich staand geval, want al jaren koesteren met name huurdersorganisaties de verdenking dat het Europese concurrentievoorwaardenbeleid erop uit is om de sociale woningbouw in Europa te beknotten, zo niet compleet onmogelijk te maken.
De behoefte aan onderdak behoort, naast de behoefte aan voedsel en kleding, tot de menselijke basisbehoeften en daarom geldt wonen ook als sociaal goed en is het voorkomen van dakloosheid een maatschappelijke uitdaging.
Dat komt tot uitdrukking in het feit dat in landen die zich om het welzijn van hun inwoners bekommeren ofwel de woningbouw gesubsidieerd wordt, ofwel er in individuele gevallen een inkomensafhankelijke tegemoetkoming in de woonlasten gegeven wordt. De toetreding van veel Oost- en Midden-Europese landen heeft in de Europese Unie tot een bijzondere situatie geleid, want door de verschillen in de woningbouwstructuren tussen oost en west is na de laatste uitbreidingsronde in de Europese Unie de behoefte toegenomen om de subsidiestructuren in de volkshuisvesting te vergelijken.
De manier waarop de woonruimte in veel Oost- en Midden-Europese staten direct na de politieke omwentelingen geprivatiseerd is en met name het daar geconstateerde gebrek aan woonruimte was voor het Europees Parlement aanleiding om structuurmiddelen voor de woningbouw in deze landen ter beschikking te stellen.
Desondanks blijft volkshuisvestingsbeleid steeds een reactie op nationale, regionale en vooral lokale omstandigheden, wat het tot een klassiek geval van een subsidiair beleidsterrein maakt, dat het zonder supranationale regelgeving kan stellen en zich daaraan ook onttrekt. Op het wonen als sociaal goed zijn, met het algemeen belang voor ogen, de marktwetten slechts in zeer beperkte mate van toepassing.
Evelyn Regner
(DE) Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, openbare diensten en sociale diensten hebben het als gevolg van gigantische economische en politieke omwentelingen zwaar te verduren en komen nog eens extra onder druk te staan door de bezuinigingsmaatregelen in de lidstaten. De inkomensongelijkheid in de Europese Unie neemt toe. Sociale stabilisatoren echter zijn in tijden van onzekerheid, economische crisis en angst voor de toekomst belangrijker dan ooit.
In mijn woonplaats Wenen is de achterliggende gedachte van sociale huisvesting dat betaalbare woningen toegankelijk moeten zijn voor brede bevolkingsgroepen en niet - zoals de Commissie bepaalt - voor enkel kansarme burgers of sociaal zwakkere bevolkingsgroepen. Dat is de opmaat naar gettovorming. Ik zal mijn standpunt in dezen niet verhelen: er moet een beginsel of recht van plaatselijk zelfbestuur worden vastgesteld op grond waarvan sociale dienstverlening, en daarmee ook de sociale huisvesting, op lokaal niveau kan worden ingevuld en de sociale dienstverlening uit het concurrentie- en subsidierecht kan worden gehaald.
Het is in ieder geval nodig dat er in de Europese Unie juridische duidelijkheid wordt geschapen en dat er een communautair rechtsinstrument wordt gecreëerd dat de sociale diensten adequaat definieert en vastlegt.
Seán Kelly
(EN) Mevrouw de Voorzitter, ik bedank om te beginnen de commissaris voor het ophelderen van enkele in de vragen aangekaarte punten. Er moet gezegd worden dat huisvesting voor iedereen een absolute noodzaak is, met name in de moderne welvaartsstaat. Het is absoluut van essentieel belang om een dak boven je hoofd te hebben; het is een recht en iedereen zal het erover eens zijn dat dit ofwel door eigen middelen ofwel via bijvoorbeeld overheidsinstanties binnen handbereik moet liggen.
Dit gezegd zijnde, moet er een debat worden gevoerd over de vraag welk aandeel de regering van een land zou moeten hebben in het aanbieden van huisvesting. In mijn eigen land werd de vastgoedzeepbel gecreëerd door - te genereuze en onvoldoende doordachte - belastingprikkels voor aannemers om huizen te bouwen en door hen - soms zelfs voor schorgebieden, die sindsdien zijn overstroomd - bouwvergunningen te geven en door land opnieuw te bestemmen waar dit niet had moeten gebeuren. Daarna droegen de banken natuurlijk hun steentje bij door genereuze leningen te verstrekken aan aannemers, die deze niet konden terugbetalen, en aan individuen, om huizen te kopen die zij niet konden terugbetalen.
Daarom hebben we nu deze crisis. Er zijn dus heel wat vragen over hoe betrokken de staat zou moeten zijn bij de hele vastgoedontwikkelingssector.
Wat echter het aanbieden van sociale huisvesting betreft, denk ik dat het gewoon te verplichtend is en - om de door velen genoemde redenen - onzinnig om dit in de eerste plaats te baseren op inkomen. Hier ligt volgens mij zeker een rol voor de Commissie in bredere zin, misschien door richtsnoeren op te stellen voor het aanbieden van sociale huisvesting, maar het heeft geen zin om te verplichtend te zijn met betrekking tot zaken als bijvoorbeeld inkomen; dit zal niet werken en zou niet geprobeerd moeten worden.
Silvia-Adriana Ţicău
(RO) Sociale woningbouw valt inderdaad onder de diensten van algemeen belang. Helaas is echter de jeugdwerkloosheid in de Europese Unie tot 20 procent gestegen.
De Europese verordening staat de lidstaten toe om 4 procent van de subsidie uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling te gebruiken ter financiering van de sociale woningbouw en het verbeteren van de energieprestaties van gebouwen. Helaas is door toedoen van de economische crisis de financiële situaties van de gezinnen in Europa verslechterd. Bovendien is de werkloosheid, die onder jongeren bijzonder groot is, een bron van zorg. Dit is dan ook precies de reden dat ik u, geachte commissaris, vraag om ons te steunen in het voornemen dit percentage in de komende begrotingsperiode naar 15 procent te verhogen.
In het merendeel van de lidstaten worden gezondheidszorg, onderwijs, sociale voorzieningen, jeugd- en bejaardenzorg door de overheid geregeld. Deze overheidsdiensten spelen een cruciale rol in de sociale bescherming en de maatschappelijke integratie van burgers, mits ze ook voor alle burgers toegankelijk zijn. Om ervoor te zorgen dat dit in de hele Europese Unie het geval is, doen we een beroep op de Commissie een kaderrichtlijn voor overheidsdiensten op te stellen en daar minimumvereisten in op te nemen, zodat de Europese burgers zeker kunnen zijn van een gelijke, algemeen geldige toegang tot deze diensten, alsmede van de goede kwaliteit en transparantie daarvan.
António Fernando Correia de Campos
(PT) Mevrouw de Voorzitter, commissaris, sociale huisvesting is een dienst van algemeen economisch belang, die een belangrijke rol speelt op de markt en positieve resultaten oplevert waar de hele samenleving van profiteert. In overeenstemming met protocol nr. 26 bij het Verdrag van Lissabon komt de organisatie en de verlening van dit soort diensten toe aan de nationale, regionale en lokale autoriteiten. Het is dan ook moeilijk te begrijpen dat de doelgroep wordt beperkt tot gezinnen met een inkomen van minder dan 33 000 euro. Armoede wordt dus gemeten aan de hand van absolute en zuiver financiële criteria, waarbij geen rekening wordt gehouden met de diversiteit in de 27 lidstaten. We kunnen de argumenten samenvatten als louter een kwestie van solventie.
Maar sociale huisvesting komt tegemoet aan culturele en sociale behoeften, aan de nood om dicht bij het werk te zijn, aan de hele nieuwe definitie van de rol van de vrouw op de arbeidsmarkt en aan de mobiliteit van de werknemers in de Europese ruimte. De strijd die de Europese Unie voert om een uitweg te vinden uit de huidige crisis, is er een die economische groei vereist. En dat betekent meer immigranten en etnische, economische en culturele minderheden die zich moeten kunnen integreren. Zelfs al hoort daar het risico van gettovorming bij, een situatie die we door middel van een juist evenwicht moeten bestrijden. Is dit geen bevoegdheid van de lidstaten en niet van de Commissie?
Zigmantas Balčytis
(EN) Mevrouw de Voorzitter, het Verdrag van Lissabon erkent het belang van de beschikbaarheid en toegankelijkheid van sociale diensten en de rol van de lokale en regionale autoriteiten bij de verlening ervan. De kwesties van sociale huisvesting zijn van wezenlijk belang voor mensen met lage inkomens en de realiteit is dat door de crisis veel mensen werkloos zijn geworden en een beroep moeten doen op sociale huisvesting.
De lidstaten hanteren momenteel verschillende normen bij de vaststelling van hun criteria voor sociale huisvesting. Het is begrijpelijk dat de economische en sociale situatie sterk verschilt per lidstaat. Om het recht op toegang tot universele diensten te waarborgen, lijkt het mij redelijk om algemene beginselen op te stellen en de aanbevolen bovengrens van het inkomen op EU-niveau vast te stellen. We moeten de lidstaten echter een ruime bevoegdheid laten om deze grens lager te leggen, rekening houdend met de economische en sociale verschillen.
Rareş-Lucian Niculescu
(RO) Ik bedank de commissaris voor de duidelijkheid die hij op dit punt geschapen heeft. Ik geloof ook niet dat er maar één definitie van sociale woningbouw zou mogen zijn. Zo'n definitie zou lastig te hanteren zijn bij grote verschillen in levensstandaard. De kwestie van de subsidiariteit is van belang in deze discussie. Daarom zou ik hier iets uitvoeriger op in willen gaan dan het onderwerp eigenlijk toelaat.
Ik denk dat er wel duidelijkere normen moeten komen, maar op een ander terrein, bijvoorbeeld in situaties waar nieuwe regelingen toegepast moeten worden voor de aanspraken die gemarginaliseerde gemeenschappen op huisvesting kunnen maken. Het betreft hier een verordening die het Parlement in februari heeft vastgesteld en waar mevrouw Ţicău ook naar heeft verwezen. Ik ben het overigens met haar eens dat er meer middelen vrijgemaakt zouden moeten worden voor de uitvoering van deze verordening.
Frédéric Daerden
(FR) Mevrouw de Voorzitter, commissaris, ik wilde deze discussie alleen maar omdat ik me zorgen maak, net zoals anderen hier.
In diverse Europese regio's, waaronder de mijne, wordt momenteel nagedacht over de hervorming van het beleid voor de toewijzing van woningen in de sector sociale huisvesting om gettovorming en het bijeenplaatsen van achterstandgroepen in dezelfde flats en dezelfde wijken te voorkomen. Uw besluit druist in tegen dit beleid van herstel van het sociale evenwicht en noodzakelijke sociale desegregatie.
Commissaris, het is geen goede zaak dat de Commissie de lidstaten verhindert een beleid van sociale desegregatie te voeren. Aan de ene kant is het helemaal niet zo vreemd als maatschappelijke diensten van algemeen belang op huisvestingsgebied slechts voorbehouden zijn aan bepaalde groepen, maar aan de andere kant moet er ook een zekere beleidsruimte blijven bestaan om die diensten binnen het bereik van andere inkomensgroepen te brengen en zo de sociale segregatie in onze wijken te lijf te gaan.
Hoe dan ook moet de juiste balans tussen deze twee aspecten worden gevonden door of met de lidstaten en de regio's, en niet door de Commissie.
Ilda Figueiredo
(PT) Mevrouw de Voorzitter, we weten allemaal dat het recht op huisvesting een grondrecht is. Daarom zijn de lidstaten van de Europese Unie verplicht om iedereen die het nodig heeft een sociale woning te garanderen. In tijden van diepe sociale crisis, wanneer steeds meer personen en gezinnen met hoge schulden kampen en moeite hebben hun hypotheek af te betalen of een hoge huurprijs moeten betalen, is het des te noodzakelijk om die personen en gezinnen ten volle te ondersteunen die zich geen geschikte woning kunnen veroorloven die over de nodige faciliteiten en nutsvoorzieningen beschikt.
Daarom is het essentieel dat de lidstaten Europese en nationale middelen kunnen gebruiken om sociale woningen te bouwen en de grondrechten te garanderen waarop alle burgers recht hebben, teneinde een einde te maken aan de sociale ongelijkheid en de sociale inclusie te bevorderen. Het is dringend tijd dat de Europese Commissie ook op dit gebied optreedt, zonder het beginsel van de subsidiariteit in gevaar te brengen, maar ter ondersteuning van het universele karakter van de sociale openbare dienstverlening.
Anna Záborská
(SK) Soms gaat de Europese centralisering vergezeld van triomfantelijk tromgeroffel, zoals onlangs bij de goedkeuring van het Verdrag van Lissabon, maar soms komt ze evenzogoed op kousenvoeten aangeslopen. Zo heeft de uitvinding van de verschillende steunfondsen van de EU, die veelal tot vervorming van de marktwerking leiden, geleid tot de invoering van de verplichting tot aanmelding van staatshulp.
Daarna bleek dat er nog weer uitzonderingen nodig waren op het gebied van de sociale huisvesting. En zo zitten we via een achterdeurtje opgezadeld met alweer een Europese definitie. En zo worden er van boven af telkens weer allerlei verplichtingen opgelegd en is het voor degenen onderaan een kwestie van stikken of slikken. Hoezo subsidiariteit?
De bevoegdheid voor sociale huisvesting ligt volledig bij de binnenlandse, regionale en lokale overheden. Laten we vooral niet denken dat de lidstaten en de lokale gemeenschappen niet in staat zijn hun eigen problemen op te lossen. Zij kennen de problemen per slot van rekening van binnenuit en zijn dus ook het beste in staat daar de oplossingen voor aan te dragen.
Wojciech Michał Olejniczak
(PL) Het is overduidelijk dat we hier te maken hebben met een probleem dat in nagenoeg elke lidstaat verschillend is.
In de nieuwe landen van de Europese Unie, waaronder Polen, is er een groot aantal regio's waar heel veel inwoners geen woning hebben omdat ze een bijzonder laag inkomen hebben. Deze mensen worden voornamelijk opgevangen door lokale overheden. Het is de taak van de lokale overheden en regionale instanties om deze personen zo snel mogelijk te helpen. Zonder extra financiële middelen voor deze lokale overheden en zonder publieke steun is het onmogelijk om hulp te bieden aan mensen die zich in deze uiterst moeilijke situatie bevinden. Tegelijkertijd dienen wij ons ook af te vragen hoe we, door het uitwerken van een gemeenschappelijk beleid en een gemeenschappelijke definitie op dit gebied, in de toekomst extra middelen kunnen vrijmaken die door regionale overheden gebruikt kunnen worden. Zij zouden dit geld gebruiken en er sociale woningen mee bouwen, want daarvan zijn er in een groot aantal Europese landen echt veel en veel te weinig.
László Andor
lid van de Commissie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, ik ben het er volledig mee eens dat we deze kwestie in een bredere context moeten bekijken, in dit geval tegen de achtergrond van de financiële en economische crisis. In de afgelopen twee jaar hebben we gezien dat het concurrentiebeleid hierdoor op de proef is gesteld of het nu ging om de financiële sector, de automobielsector of, zoals in dit geval, de huisvestingssector. Ook ons sociaal beleid, of het nu ging om kinderen, ouderen of daklozen, is erdoor op de proef gesteld.
In deze reeks vragen die ik heb ontvangen overlappen deze twee kwesties - concurrentie en sociaal beleid - elkaar. Daarom is het allemaal nog complexer dan het zonder de crisis al zou zijn geweest.
De crisis heeft geleid tot een enorme ontregeling van de markt, niet alleen in de financiële sector maar ook in de huisvestingssector, en het is heel duidelijk geworden dat met marktkrachten alleen deze problemen niet kunnen worden opgelost. Dat geldt niet alleen voor de allerarmsten, maar ook voor grotere lagen van de bevolking. Daarom zou ik ook sterk gekant zijn tegen elk beginsel dat het begrip sociale huisvesting zou beperken tot de armste maatschappelijke groepen, met name met het oog op de diversiteit van de Europese landen en het subsidiariteitsbeginsel. Ik zou er juist op aandringen om de definities in deze context aan de lidstaten zelf over te laten zoals ik al in mijn inleidende woorden heb gezegd.
Om terug te komen op het Nederlandse geval, waar tijdens deze discussie de nadruk op heeft gelegen, wil ik herhalen dat de Commissie de criteria die in de context van de Nederlandse situatie zijn vastgesteld, niet oplegt aan andere landen. De subsidiariteit bepaalt dat het aan de lidstaten is om te beslissen over de daadwerkelijke voorwaarden voor sociale huisvesting.
Dit wordt bevestigd door het besluit met betrekking tot de Nederlandse staatssteunregeling, en ik wil er nogmaals op wijzen dat de door de Nederlandse autoriteiten vastgestelde limieten - die alleen in Nederlands van toepassing zijn - betrekking hebben op 43 procent van de Nederlandse bevolking; het gaat hier dus beslist om veel meer dan de armste groepen. Het Nederlandse besluit heeft verder bevestigd dat het sociale evenwicht en de sociale samenstelling valide doelstellingen zijn van het overheidsbeleid om staatssteun te rechtvaardigen, en deze niet alleen voor te behouden aan degenen die in extreme armoede leven of die in die situatie dreigen terecht te komen.
Ik denk dat door de sociale problemen van de laatste jaren de maatschappij veel ernstiger uit balans is gebracht, en daarom moeten we daar rekening mee houden. Ik moet er ook nog aan toevoegen dat de Commissie alleen de steun aan woningcorporaties controleert. Subsidies die direct aan burgers worden verstrekt, vallen niet onder de regels voor staatssteun.
Tijdens de discussie is ook een bredere context ter sprake gekomen, namelijk die van de sociale diensten van algemeen belang. Daarom moet ik dit eveneens aan de orde stellen en benadrukken dat behalve huisvesting, ook andere diensten van algemeen belang, en in het bijzonder andere sociale diensten, een preventieve rol spelen en de sociale cohesie bevorderen. Dit alles geldt voor de gehele bevolking ongeacht bezit of inkomen. De Commissie heeft dit duidelijk gemaakt in haar mededeling van 2007 waarin de doelstellingen en beginselen van de organisatie van sociale diensten worden benadrukt.
De Commissie zet zich in voor het bevorderen van de kwaliteit van de sociale diensten. Wij steunen bijvoorbeeld de ontwikkeling van een kwaliteitskader voor sociale diensten van algemeen belang binnen het Comité sociale bescherming.
Tot besluit van dit antwoord nog een paar laatste gedachten. Aangezien sommige van de vragen betrekking hadden op een langere periode, die zich uitstrekt tot de volgende financiële vooruitzichten, kan ik het ermee eens zijn dat dit in uiteenlopende situaties van invloed zal zijn op de huisvesting; zo zal renovatie in de context van energie-efficiëntie - die vanuit onze optiek onder de categorie groene banen valt - zeker een terrein zijn waarop we actief zullen zijn, natuurlijk zonder dat we daarbij streven naar een gemeenschappelijk Europees huisvestingsbeleid.
Er zullen ook nog wel andere kwesties zijn als huisvesting voor de meest kwetsbare groepen in de maatschappij zoals de Roma, waar we inmiddels al mee begonnen zijn. Ik denk dat er blijvende steun zal zijn vanuit de structuurfondsen om huisvestingskwesties aan te pakken, in dit specifieke geval voor de extreem kwetsbare gemarginaliseerde groepen in diverse lidstaten. Dit benadrukt ook hoe belangrijk het is om een zeer gedifferentieerd standpunt in te nemen omdat landen van elkaar verschillen wat betreft hun sociale behoeften, en bepaalde besluiten en oplossingen die in landen met hoge inkomens worden toegepast niet per se hoeven te worden nagevolgd - en zeker niet worden opgelegd - in andere lidstaten.
De Voorzitter
Het debat is gesloten.
