Hervatting van de zitting
De Voorzitter
Ik verklaar de zitting van het Europees Parlement, die op vrijdag 15 januari 1999 werd onderbroken, te zijn hervat.

Schifone
Mijnheer de Voorzitter, ik wilde u en het Bureau vragen tijdens deze vergaderperiode ergens een ogenblik te vinden voor de herdenking van een jonge Europeaan die zijn leven opofferde voor de waardigheid van zijn volk en zijn vaderland. U zult waarschijnlijk al wel hebben begrepen dat ik spreek over Jan Pallach die in januari 1969 zichzelf veranderde in een levende fakkel uit protest tegen de onderdrukking van zijn volk door het interne en internationale communisme.
De delegatie van Alleanza Nazionale is van mening dat ook deze jonge man uit Praag een plaats en, indien mogelijk, een ereplaats moet krijgen onder de talrijke herdenkingen en prijsuitreikingen van dit Parlement. Hij heeft immers alles opgeofferd voor de vrijheid waar ook dit Parlement voorvechter van is.

De Voorzitter
Mijnheer Schifone, u begrijpt wel dat wat u zojuist gezegd hebt niets met de agenda te maken heeft, en daar op dit moment ook niet aan toegevoegd kan worden.

García Arias
Mijnheer de Voorzitter, in de vergaderperiode van december hebben de heer Pérez Royo en ik tijdens het vragenuur een vraag gesteld aan de heer Van Miert, over de steun die de Spaanse regering wil verlenen aan elektriciteitsbedrijven. En nu heeft een paar dagen geleden, op een vergadering van de Europese Stichting voor Energie, de directeur-generaal energie van de Europese Commissie gemeend kritiek te moeten leveren op "politiek exhibitionisme" en het feit dat er zaken in het openbaar zijn besproken die, volgens hem, discreet binnenskamers door de Europese Commissie hadden moeten worden behandeld.
Als hij daarmee doelde op de inhoud van de openbare debatten van het Europees Parlement over de parlementaire controle op de Commissie, dan wil ik u vragen om namens mij krachtig protest aan te tekenen bij de Europese Commissie tegen het feit dat een hoge ambtenaar van de Commissie zegt dat dit soort zaken niet in het openbaar moeten worden behandeld - hij zei letterlijk "op straat" - maar discreet binnenskamers door de Europese Commissie.
Ik vind het verwerpelijk om dit soort uitspraken te doen, in het openbaar en in een Europese instelling als de Europese Stichting voor Energie. En voor zover ze betrekking hadden op de openheid van de beraadslagingen van het Europees Parlement tijdens de vergaderperiode van december, verzoek ik u om bij de voorzitter van de Europese Commissie krachtig te protesteren tegen deze opmerkingen.

De Voorzitter
Ik zal ervoor zorgen.

Ford
Mijnheer de Voorzitter, ik zou een beroep willen doen op het Reglement inzake de opgave van belangen door de leden van de Commissie. Als voormalig vooraanstaand lid van de Commissie Reglement, onderzoek geloofsbrieven en immuniteiten zult u zich wel herinneren dat er enige tijd geleden bij de Commissie werd aangedrongen op een opgave van belangen door de leden van de Commissie. Die opgave werd uiteindelijk met tegenzin opgesteld maar vervolgens, naar goed Sovjetgebruik, voor iedereen geheimgehouden behalve voor de voorzitter en de secretaris-generaal van de Commissie. Dankzij de gebeurtenissen van de afgelopen week is ze nu eindelijk vrijgegeven, en zie: twintig nagenoeg lege velletjes, drie jaar te laat, die op zijn hoogst aantonen dat de Commissie zo saai en oninteressant is dat ze helemaal geen belangen heeft. Dit had zelfs ik niet verwacht.

De Voorzitter
Mijnheer Ford, deze kwestie komt vandaag niet voor behandeling in aanmerking. Als lid van de Commissie Reglement, onderzoek geloofsbrieven en immuniteiten weet u zelf heel goed dat u de Commissie vragen kunt stellen. Bij die gelegenheid kunt u de Commissie dus om uitleg vragen of verzoeken veranderingen door te voeren. Dit vraagstuk staat vandaag echter niet op de agenda.

Wegen naar een duurzame landbouw
De Voorzitter
Aan de orde is de mededeling van de Commissie over landbouw en milieu - Wegen naar een duurzame landbouw.
Het woord is aan de commissaris, mevrouw Bjerregaard.

Bjerregaard
Mijnheer de Voorzitter, commissaris Fischler en ik hebben vandaag in de Commissie een mededeling ingediend over de samenhang tussen landbouw en milieubeleid. De mededeling is het resultaat van een lange en vruchtbare samenwerking tussen onze diensten en ik maak van de gelegenheid gebruik om Franz Fischler hiervoor hartelijk te danken. Met de steeds luider klinkende eisen voor een beter milieu heeft de EU haar beleidslijn de laatste tijd moeten herzien. Er is een integratieproces aan de gang, dat zijn uitgangspunt heeft in het Verdrag van Amsterdam en geschraagd is op de conclusies van de topbijeenkomsten in Cardiff en in Wenen. Ook dit Parlement heeft steeds voor integratie gepleit.
Integratie kan ons veel verder brengen dan een traditioneel milieubeleid. De verhouding tussen natuur en landbouw is een goed voorbeeld om aan te tonen hoe moeilijk het is het juiste evenwicht te vinden met de traditionele middelen. Het landbouw- en milieubeleid hebben veel te lang elk hun eigen leven geleid. De gevolgen zijn op sommige plaatsen ernstig. De verontreiniging van het grondwater door nitraat en pesticiden alsook de erosie en verarming van de bodem in sommige Europese regio's zijn voor een deel het gevolg van intensieve landbouw. Andere gebieden hebben te kampen met een marginalisering van hun landbouwareaal en met ontvolking, wat ook ernstige gevolgen heeft voor de natuur en het landschap.
Parallel met deze evolutie binnen de landbouw heeft Europa een ambitieuze milieuwetgeving ontwikkeld, om tegemoet te komen aan de wensen van haar burgers die een schonere, gezondere en mooiere toekomst willen. Intussen is reeds duidelijk geworden dat juist de evolutie van de landbouw de naleving van de milieuwetgeving bemoeilijkt. Het recente verslag van het Parlement over de tenuitvoerlegging van de nitraatrichtlijn gaf dit probleem goed weer. Er zijn dus redenen genoeg om het milieu in het landbouwbeleid te integreren, en dat is nu precies de ambitie die de Commissie met de voorgestelde landhervorming koestert in het kader van Agenda 2000, die wij, zoals u weet, in maart 1998 hebben voorgelegd.
In het kader van dit integratieproject hebben landbouwcommissaris Franz Fischler en ik vandaag een mededeling ingediend over landbouw en milieu. In de mededeling wijzen wij erop dat het absoluut noodzakelijk is de milieuaspecten in het voorstel van de Commissie te behouden. Anders is de door de regeringen geformuleerde eis inzake integratie niets meer dan een holle frase. Vooraleer ik op enkele centrale aspecten van Agenda 2000 nader inga, wil ik onderstrepen dat de communautaire wetgeving - ook de wetgeving die niet onder het landbouwbeleid valt - de landbouwproductie in vele opzichten beïnvloedt. Zoals gezegd is de nitraatrichtlijn een mooi en algemeen bekend voorbeeld, maar er is ook communautaire wetgeving over pesticiden, genetisch gemodificeerde organismen en consumentenbescherming. De wetgeving op deze drie gebieden draagt ertoe bij de belasting van het milieu door de landbouw te beperken.
Wie landbouwbeleid en milieu zegt, komt niet om Agenda 2000 heen. Kort gezegd komt het erop neer dat de voorgestelde hervorming zo groen is dat het landbouwbeleid en het milieubeleid elkaar steeds meer gaan aanvullen. Ik zal enkele belangrijke elementen opsommen:
Ten eerste wordt de prijsgarantie voor rundvlees, graan en melk verlaagd. De prijsverlaging is nodig om een beter marktevenwicht te scheppen, maar lagere prijzen komen ook het milieu ten goede. Dit deel van het voorstel maakt korte metten met de kunstigmatig hoge prijzen, die jarenlang mede verantwoordelijk waren voor het overmatig gebruik van pesticiden, kunstmeststof en energie.
Ten tweede stelt de Commissie voor dat de lidstaten slechts inkomenssteun uitbetalen als de landbouwers zich aan de regels inzake milieubescherming houden. Dit zal een stimulans zijn om de ambitieuze, maar noodzakelijke EU-wetgeving in de praktijk ten uitvoer te leggen en ook hier kan ik weer de nitraatrichtlijn als voorbeeld noemen, maar ook de wetgeving op het gebied van natuurbescherming en pesticiden.
Ten derde wordt de steun voor specifiek milieuvriendelijke bedrijfstechnieken via de zogenaamde begeleidende maatregelen verhoogd. Het gaat om steun aan landbouwers die bereid zijn een positieve bijdrage te leveren aan een schoner milieu en verder willen gaan dan de minimumnormen die de wetgeving hun oplegt. Dit kan in de vorm van ecologische landbouw, extensivering van de landbouw en bebossing gebeuren. Het voorstel is een consolidering van de pioniersregelingen die in het begin van de jaren "90 met de MacSharry-hervorming werden ingevoerd.
Ten vierde worden er voor de veeteelt zogenaamde nationale budgetten ter beschikking gesteld met een som geld die de lidstaten naar eigen goeddunken binnen de sector kunnen verdelen. Een verdeling volgens de hoeveelheid grasland van een landbouwer in plaats van volgens het aantal dieren, zoals het nu is, zou milieuvriendelijker zijn. Indien deze budgetten goed beheerd worden, kunnen zij milieuvriendelijke teeltmethodes bevorderen en de druk van de veeproductie op gevoelige gronden verminderen. Voor de goede orde: niet alleen de Commissie, maar ook de lidstaten zullen moeten instaan voor een goed beheer.
Ten vijfde wordt voor landbouwers in Natura 2000-gebieden, die extra lasten te dragen hebben, de mogelijkheid geschapen om ook te profiteren van steun aan benadeelde gebieden. Op die manier moet deze grondpijler van de Europese natuurbescherming maximaal kunnen worden benut.
Tenslotte herinner ik u eraan dat ik in de lente van vorig jaar een strategie voor de biodiversiteit in Europa heb voorgesteld en dat deze goedgekeurd werd. Dit betekent dat er voor het einde van 1999 een actieplan dient te worden opgesteld, waarmee de landbouw haar bijdrage aan de biodiversiteit kan leveren. Eerst moet uiteraard de landbouwhervorming verwezenlijkt zijn.
Al deze elementen voor een nieuw landbouwbeleid passen zeer goed in de visie die een aantal groene NGO's en een groot aantal leden van het Europees Parlement verdedigd hebben. De landbouwhervorming in het kader van Agenda 2000 kondigt een duidelijke heroriëntatie van de steunverlening aan, naar een meer neutrale productiesteun en meer milieusteun. In de toekomst zal het gemeenschappelijk landbouwbeleid natuurwaarden en een verantwoorde landbouwbeoefening in toenemende mate belonen. Landbouwers die de milieu-uitdaging aannemen, moeten er economisch op vooruit gaan in vergelijking met het huidige systeem.
Zoals Franz Fischler meermaals heeft onderstreept, is de landbouw op lange termijn het meest gediend met een heroriëntatie van de steun. Ik denk dat het resultaat van de komende onderhandelingen in de Wereldhandelsorganisatie in dezelfde richting zal gaan. Het is een positieve ontwikkeling dat de grootste uitdaging erin bestaat ervoor te zorgen dat milieusteun meer dan een franje is die de traditionele geldstromen beschermt.
De hervorming biedt op lange termijn echter ook andere perspectieven. Indien het voorstel goedgekeurd wordt, verwacht ik dat de lokale invloed op het beleid aan belang zal winnen. Het landbouwbeleid zal in toenemende mate een zaak worden tussen de burgers en de landbouwers. Elke lidstaat, provincie en gemeente moet zelf eisen kunnen opleggen. Deze eisen moeten uiteraard garanderen dat de Europese en nationale wetgevingen nageleefd worden, maar ze moeten het tevens mogelijk maken dat meer met de lokale situatie rekening wordt gehouden dan met een centralistisch systeem mogelijk is. Dat is het subsidiariteitsprincipe in de praktijk. Natuurbeschermingsverenigingen, lokale autoriteiten, watermaatschappijen en andere belangengroepen zullen met de landbouwers om de tafel moeten gaan zitten om uit te zoeken hoe landbouw en natuur samen voor een duurzame ontwikkeling kunnen zorgen. Brussel moet nog steeds het kader bepalen, maar de burgers moeten het invullen.
Dit stelt uiteraard hoge eisen aan de burgers en de landbouwers. Er dient een dialoog tot stand te komen, wars van alle belangen. De burgers krijgen meer mogelijkheden om de ontwikkeling te beïnvloeden, maar het vereist wel dat zij zich engageren en dat zij bereid zijn de bijbehorende verantwoordelijkheid te dragen. Het is belangrijk dat alle EU-landen deze uitdaging aannemen.
Het voorstel dat de Commissie in maart 1998 voorlegde, is in aanwezigheid van commissaris Fischler in de Landbouwraad behandeld. Het is nog verre van goedgekeurd en het zou fout zijn te zeggen dat alle ministers het vooruitzicht van een groener beleid met open armen hebben ontvangen. Zoals bekend hebben de staatshoofden en regeringsleiders op de Top van Cardiff in juni vorig jaar besloten dat de landbouw een van de toonaangevende beleidssectoren moet zijn die de integratie in de praktijk illustreert. In Wenen werd deze eis herhaald en verzocht de Raad ons om tegen de top van Helsinki een verslag voor te bereiden. Dit verslag moet een tijdschema voor de integratie van het milieu in het landbouwbeleid bevatten en het moet duidelijkheid scheppen omtrent de indicatoren die in aanmerking komen om de toestand van het milieu te meten. Dit is een belangrijk probleem, omdat het moeilijk is milieudoelstellingen te verwezenlijken als er geen consensus bestaat over de manier waarop de verhouding tussen de landbouwproductie en de toestand van het milieu vastgesteld wordt.
Vooruitgang is uiteraard slechts mogelijk als de ministers van Landbouw het eens worden over het hervormingspakket. Het is niet voldoende te duimen voor een goed resultaat. Het milieu wordt gemakkelijk vergeten in de eindspurt om de vele miljarden. Ik beschouw het als een persoonlijke uitdaging ervoor te zorgen dat dit niet gebeurt en dat is de reden waarom Franz Fischler en ik vandaag onze mededeling voorleggen. Hierin wordt onder andere gesteld dat intensieve landbouw strijdig is met de milieuambities van de EU en dat er nieuwe inspanningen nodig zijn om het drinkwater en de biodiversiteit te redden. De mededeling wijst ook op de belangrijke rol van ecologische landbouw, omdat dit ook een oplossing kan zijn voor deze problemen.
De ministers van Landbouw dienen zich te houden aan de instructies die op de Top van Wenen en op eerdere topbijeenkomsten gegeven werden. Eerst en vooral moet het duidelijk zijn dat een hervorming zonder winst voor het milieu niet duurzaam is, noch voor de natuur noch in politiek opzicht. De Europese belastingbetalers verdienen en eisen dat de cheque van 40 miljard euro die de landbouwsector elk jaar krijgt, ook voor het milieu iets opbrengt.
Zoals Franz Fischler hoop ook ik dat het Europees Parlement dit initiatief zal begroeten en zal aanwenden om het noodzakelijke publieke debat over de landbouwhervorming en het milieu opnieuw te openen. Om te zorgen dat de landbouwhervorming op lange termijn succesvol is en op begrip kan rekenen, is een solide milieuprofiel even belangrijk als de prijs van graan en varkensvlees.

Cunha
Mijnheer de Voorzitter, ik wil met uw welnemen mijn lof over dit initiatief van de Commissie uitspreken. Gedurende de afgelopen jaren zijn mijns inziens grote vorderingen gemaakt met betrekking tot de milieudimensie van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en ik ben tevens van mening dat met de hervorming van 1992 en de daaruit voortvloeiende invoering van milieumaatregelen voor de landbouw en voor de bosbouw een belangrijke stap voorwaarts is gezet. De huidige mededeling van de Commissie gaat dezelfde richting uit en versterkt deze aanpak.
Ik zou nochtans een punt willen aanstippen dat mij eerder tegenstrijdig lijkt. Wanneer wij de voorstellen voor de hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, die wij momenteel bespreken in het kader van Agenda 2000, van dichtbij bekijken, valt het op dat de middelen die worden uitgetrokken voor milieumaatregelen voor de landbouw slechts met 5 % stijgen, hetgeen toch werkelijk als een bijzonder bescheiden of zelfs uiterst minieme toename moet worden beschouwd met het oog op de uitdieping van de milieudimensie van het GLB. Ik meen derhalve te mogen besluiten dat dit in zekere zin in tegenspraak is met de huidige politieke ambitie van de Commissie, die ik ten volle onderschrijf.
Ik zou mijnheer de commissaris dan ook om een verklaring willen verzoeken voor deze geringe stijging van 5 % van de middelen die worden vrijgemaakt voor milieumaatregelen in de landbouwsector.

Fischler
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, de heer Cunha heeft wel niet echt een vraag gesteld, maar ik ben het niet eens met zijn laatste opmerking. Ik wil daarom zeggen dat de uitgaven voor de milieumaatregelen van verordening 20/78 inderdaad slechts beperkt stijgen, maar dat er ook een aantal bijkomende uitgaven worden gedaan. Zo is er bijvoorbeeld een bijkomende stimuleringsmaatregel voor de extensivering van de rundvleesproductie. Tenslotte moet worden benadrukt dat voortaan voor alle directe betalingen in het kader van de steun voor de landbouw de voorwaarde geldt dat op de goede manier aan landbouw moet worden gedaan. Dat betekent in feite ook dat aan hogere milieueisen moet worden voldaan dan wij in onze regelgeving hebben bepaald.

Colino Salamanca
Mijnheer de Voorzitter, om te beginnen erken ik dat er vooruitgang is geboekt met de beoogde koppeling tussen landbouw en milieu. Desondanks denk ik dat de Commissie nog wat op twee gedachten hinkt, en er goed aan zou doen onderscheid te maken tussen maatregelen ter bevordering van een goede omgang met het milieu, en het voldoen aan bepaalde minimumverplichtingen. Nu is er een verordening van kracht geworden waardoor boeren steun kunnen mislopen als ze niet aan bepaalde minimumverplichtingen voldoen.
Maar de Commissie moet precies vastleggen wat die minimumverplichtingen zijn, want ze zijn her en der verspreid over de communautaire wetgeving. De stimuleringsmaatregelen zijn echter veel duidelijker beschreven; we zullen ze in de toekomst vast tegenkomen in de verordening over plattelandsontwikkeling, en ook in de GMO's voor enkele sectoren. De commissaris heeft bijvoorbeeld zojuist gezegd dat degenen die de extensiveringspremie van 100 ecu willen ontvangen, weten dat ze een bepaalde hoeveelheid vee moeten houden. Maar dat zijn maatregelen ten gunste van het milieu.
Ik zou graag zien dat de Commissie de maatregelen samenbundelt die ertoe kunnen leiden dat landbouwers steun mislopen, zonder de lidstaten de vrijheid te geven om te doen wat ze willen, want de Commissie lijkt in het voorstel al haar verantwoordelijkheid door te schuiven naar de lidstaten, terwijl ik denk dat het de plicht van de Commissie is om de minimumverplichtingen voor de gehele Gemeenschap correct vast te leggen.

Fischler
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, ik ben de heer Colino zeer dankbaar voor zijn opmerkingen. Ik wil echter nogmaals de zienswijze van de Commissie verduidelijken. Om te beginnen moeten wij een onderscheid maken tussen de maatregelen in de voorstellen die voor de landbouwer verplicht zijn en die welke vrijwillig zijn. De directe betalingen van het type compensatiebetaling blijven voor de landbouwers wel op hetzelfde niveau gehandhaafd, maar de zogenaamde gross compliance wordt een algemene voorwaarde en de lidstaten moeten daarvan gebruik maken.
In het kader van de uitvoeringsbepalingen zal ook het niveau van die voorwaarden zeker zo kunnen worden bepaald dat ze niet eenzijdig worden. De vrijwillige betalingen moeten extra zijn. Dat is een van de voorwaarden opdat van zulke betalingen sprake kan zijn. Het is echter ook duidelijk dat ze deel uitmaken van de tweede pijler, dat wil zeggen van het plattelandsontwikkelingsbeleid. Wij stellen voor dat er voor iedere plattelandsregio een plattelandsontwikkelingsbeleid moet zijn. In de voorstellen wordt echter ook geëist dat een programma alleen wordt aangenomen als het een hoofdstuk ?Milieumaatregelen voor de landbouw" bevat. Wat dat aangaat vind ik dat onze voorstellen grotendeels beantwoorden aan wat u hier hebt gevraagd.

Graefe zu Baringdorf
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer Fischler, bent u het ermee eens dat milieuvriendelijke landbouw nog steeds een uitzondering is, dat intensivering van de landbouw nog altijd de regel is en dat de prijsverlaging binnen het interventiesysteem tot intensivering van de productie aanzet? Ten tweede vind ik het heel verstandig als u zegt dat de tweede pijler een basisprogramma voor milieubeleid moet omvatten, maar de budgetten zijn te klein. Hoe wilt u het platteland met dit structuurprogramma helpen? Ten derde vraag ik mij af hoe, als u of mevrouw Bjerregaard het over subsidiariteit heeft, wij aan de basis kunnen weten wat wij moeten doen als wij geen Europese randvoorwaarden hebben? Dat is geen subsidiariteit maar een blanco cheque. Twee voorbeelden: bij braaklegging zijn industriegewassen toegestaan maar voedergewassen niet. Het andere voorbeeld...
Spreker wordt door de Voorzitter onderbroken

Fischler
Mijnheer de Voorzitter, ik zal het eerste deel van het antwoord geven. Mevrouw Bjerregaard zal zich, zoals de heer Graefe zu Baringdorf het wenst, met het tweede deel belasten. Mijnheer Graefe zu Baringdorf, wat het eerste deel betreft, ben ik het grotendeels met uw visie eens. Ik ben het er alleen niet mee eens dat prijsverlaging, meer bepaald verlaging van de garantieprijzen, automatisch tot intensivering leidt. Met de hervorming van 1992 hebben wij het tegenovergestelde vastgesteld. U kunt zelf nagaan dat de uitgaven voor onder meer meststoffen en pesticiden tussen 1992 en 1998 niet zijn gestegen maar gedaald. Uw veronderstelling is dus niet helemaal correct.

Bjerregaard
Laat mij hieraan toevoegen dat ik met mijn opmerking over subsidiariteit helemaal niet bedoelde dat men de milieuwetgeving niet hoeft na te leven. Integendeel, in mijn interventie zei ik duidelijk dat de naleving van de milieuwetgeving een voorwaarde was om over de landbouwhervorming te kunnen praten. Het positieve, nieuwe element in de voorstellen betreffende Agenda 2000 is dat er samengewerkt moet worden met de mensen die de problemen op lokaal niveau aan den lijve ondervinden. Ook in de mededeling is dit duidelijk terug te vinden. Ik denk dat iedereen het erover eens zal zijn dat de milieuwetgeving nageleefd moet worden en dat de mensen die de problemen dagelijks ondervinden meer betrokken moeten worden bij het zoeken naar goede oplossingen.

Olsson
Mijnheer de Voorzitter, als fervent voorstander van decentralisatie vind ik het uiteraard goed dat men decentraliseert. Ik ben echter verbaasd dat mevrouw Bjerregaard een decentralisatie van het milieubeleid aanprijst. Het is immers zo dat gedecentraliseerde beslissingen inzake het milieubeleid zullen leiden tot verschillende situaties in de lidstaten. Dit zal de concurrentie in negatieve zin verstoren, omdat degenen die het minst rekening houden met de milieueisen de beste concurrentiepositie zullen hebben. Dat kan binnen de Unie geen billijke situatie zijn.

Bjerregaard
Neen, mijnheer Olsson, dat ziet u verkeerd. De Europese milieuwetgeving dient nageleefd te worden. In mijn inleiding zei ik immers dat ik blij was met het verslag van het Parlement over de nitraatrichtlijn en dat wij concrete stappen ondernemen tegen de landen die deze richtlijn niet naleven. In mijn interventie zei ik letterlijk: ?... dat het landbouwbeleid een zaak tussen de burgers en de landbouwers zal worden. Elke lidstaat, provincie en gemeente moet zelf eisen kunnen opleggen. Deze eisen moeten de naleving van de Europese en nationale wetgevingen uiteraard garanderen, maar ze moeten het tevens mogelijk maken dat meer met de lokale situatie rekening wordt gehouden dan met een centralistisch systeem mogelijk is." Ik denk dus, mijnheer Olsson, dat onze standpunten op dit vlak nauwelijks uiteenlopen.

Barthet-Mayer
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, mijnheer de commissaris, de biologische landbouw is een mooi voorbeeld van duurzame landbouw.
In de gezamenlijke resolutie van het Europees Parlement over de biologische veeteelt wordt de Commissie en de Raad verzocht het voorstel van de Commissie, dat hier ter tafel is gebracht, aan te passen aan de technische vooruitgang. Wat betreft het zeer belangrijke punt van het veevoer mag het wat mij betreft nooit voor meer dan 10 % bestaan uit conventioneel voer, zoals voorgesteld. Kan er nog gesproken worden over biologische productie als we uitgaan van de 25 % die de Raad aanbeveelt? Aan de biologische landbouw worden immers zeer strenge eisen gesteld, en dat moet zo blijven. De consument moet er vast op kunnen vertrouwen dat biologisch gekweekte producten van onberispelijke kwaliteit blijven. Daar bent u het trouwens ook met mij over eens, daarvan ben ik mij terdege bewust.
Is de Commissie van mening dat een dier dat met 25 % conventioneel voer is gevoerd nog als ?biologisch product" kan worden bestempeld? Bovendien is niet geheel duidelijk waar dit conventionele voer uit bestaat. Het kan om producten uit de intensieve landbouw gaan. Kan er niet tenminste voor gezorgd worden dat die producten afkomstig zijn uit landbouwgebieden waar milieuvriendelijke maatregelen zijn getroffen of waar de conventionele landbouw wordt geïntegreerd met, of omgevormd in biologische landbouw?
Wat denkt...
Spreekster wordt door de Voorzitter onderbroken

Fischler
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, bij de vraag van mevrouw Barthet-Mayer moeten wij een duidelijk onderscheid maken tussen conventionele productie, geïntegreerde productie en biolandbouw. Dat zijn drie verschillende dingen. De Commissie heeft, zoals u weet, voorgesteld - mevrouw Barthet-Mayer, wij hebben daarover onlangs in het Parlement een debat gehad - gemeenschappelijke richtlijnen te formuleren die ook op dierlijke producten betrekking hebben, opdat er een gemeenschappelijke standaard zou zijn voor de omschrijving van biologische producten. Het voorstel ligt al verschillende jaren op tafel, en er wordt in de Landbouwraad intensief over vergaderd - de laatste keer op de zitting van december -, maar totnogtoe is over dit probleem nog geen akkoord bereikt. Over enkele netelige thema's moet volgens mij nog verder overleg plaatsvinden. Het kernprobleem, namelijk de vraag wat biologische producten nu eigenlijk zijn, mag echter niet uit het oog worden verloren. Een bijzonder thema, dat u hier ter sprake hebt gebracht, in verband met het gebruik van traditionele voedermiddelen is dat van de voedermiddelen die genetisch gemodificeerde organismen bevatten.
Dit probleem wordt momenteel ook besproken in samenhang met de herziening van verordening 220/90. Ik vind dat wij alle elementen die de consumenten meer duidelijkheid brengen, verder moeten ontwikkelen.

Hardstaff
Mijnheer de Voorzitter, zouden de commissarissen me kunnen verzekeren dat ze beiden tegenstander zijn van de invoer van rundvlees van vee dat hormonen toegediend heeft gekregen en van melk die met BST is geproduceerd?

Fischler
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw Hardstaff, hoewel dit niets met het onderwerp van dit debat te maken heeft, wil ik u het volgende zeggen: wij moeten en zullen onze risk assessment overeenkomstig de resultaten van het panel aan de WHO-bepaling aanpassen. De Commissie heeft daarom opdracht gegeven voor in totaal acht wetenschappelijke studies. Wij wachten nu op de resultaten van die studies. Ik hoop dat wij dan bij ons standpunt kunnen blijven, zoals wij trouwens steeds voornemens zijn geweest.

Goepel
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer Fischler, is het niet zo dat u Agenda 2000 eigenlijk hebt opgesteld om het concurrentievermogen van de landbouwers op de wereldmarkt te vergroten en dus niet om het gebruik van meststoffen en andere productiemiddelen te beperken? Dat is mijn eerste vraag. De redenen die mevrouw Bjerregaard opgaf, zijn eigenlijk de laatste waarom wij Agenda 2000 zouden moeten uitvoeren.
Tweede vraag: kunt u mij zeggen voor hoeveel procent de 20/78 van de lidstaten in aanmerking wordt genomen? In mijn regio is dat 100 %. Ik zou ook graag weten wat u concreet verstaat onder landbouwpraktijk? Maak alstublieft een onderscheid tussen de begrippen intensieve en aan de plaatselijke omstandigheden aangepaste landbouw.

Bjerregaard
Mijnheer de Voorzitter, wat ik vandaag in het Parlement gezegd heb, komt volgens mij overeen met de voorstellen die de Commissie in Agenda 2000 heeft gedaan. In de nieuwe mededelingen, die Franz Fischler en ikzelf samen hebben opgesteld, wordt erop gewezen dat er een samenspel moet zijn tussen milieubelangen en landbouwbelangen. Het is belangrijk dit nog eens te onderstrepen. Niemand van ons zal aanvaarden dat de milieuwetgeving niet nageleefd wordt. Wij moeten het beleid daarop afstemmen. Wij zijn beiden van oordeel dat dit mogelijk is en dat de lidstaten verstandige beslissingen zullen nemen. Het kan zijn dat wij hen moeten helpen om tot een constructief resultaat te komen. Wij hopen echter ook dat het Parlement aan dit debat zal deelnemen, zodat we zeker kunnen zijn dat we zowel voor de landbouw als voor het milieu een consequent beleid kunnen voeren.

Papayannakis
Mevrouw de commissaris, ik ga ervan uit dat uw bedoelingen goed zijn. Hetgeen u zei, was trouwens erg interessant. Ik wilde u er echter aan herinneren dat de landbouw niet op een eilandje zit in de economie. Ook de landbouw functioneert in een bepaalde omgeving. Hoe kunnen de landbouwers nu voor een milieuvriendelijke landbouw zorgen, als de bedrijven waar zij hun materiaal en dergelijke kopen en de bedrijven waaraan zij hun producten verkopen, hen min of meer dwingen tot milieuonvriendelijk gedrag? Hoe kunnen zij nu opboksen tegen de landen die ons voorzien van allesbehalve milieuvriendelijke producten? Deze producten komen trouwens niet van arme boeren, maar van boeren die hun land en hun dieren op de meest afschuwelijke manier uitbuiten. Hoe kunnen zij nu een milieuvriendelijke landbouw garanderen - en ik ken er velen in Griekenland die zich daarvoor inzetten - als zij enorme problemen ondervinden bij het in de handel brengen van hun producten? Die handel wordt namelijk niet met onze verordeningen bevorderd.
Misschien moeten wij deze problemen in een bredere context plaatsen. Misschien moeten wij in eerste instantie spreken over een milieuvriendelijke economie en pas dan over een milieuvriendelijke landbouw.

Bjerregaard
Mijnheer de Voorzitter, zoals de heer Fischler daarnet zei, behelst de hervorming veel meer dan alleen ecologische landbouw, die in de Europese landbouw slechts een klein aandeel vertegenwoordigt. Uiteraard is het wenselijk dit aandeel te verhogen, maar wij hebben ons op vele andere dingen geconcentreerd. Ik zal duidelijk zijn. Ik denk dat de Europese burgers schoon water wensen. Zij zijn niet bereid een andere situatie te aanvaarden. Ze kunnen niet begrijpen dat het onmogelijk zou zijn om een rationeel landbouwbeleid en schoon water met elkaar te verenigen. Ook wij denken dat dit mogelijk moet zijn en daarom hebben wij deze voorstellen ingediend. Wij zijn er bovendien ook van overtuigd dat de naleving van de milieuwetgeving en een goed landbouwbeleid in Europa verzoenbaar zijn. Het kan zijn dat wij hiervoor met de Amerikanen in de clinch moeten gaan, maar dat zullen we dan ook doen als het nodig is.

Robles Piquer
Ik wilde de Commissie vragen wat voor rol zij, binnen dit natuurlijke samenspel tussen landbouw en milieu, heeft toebedacht aan de niet voor voedingsdoeleinden bestemde landbouwproducten, en meer in het bijzonder de biomassa die kan worden gebruikt als hernieuwbare energiebron? Want dat lijkt me een natuurlijke bestemming voor een deel van de Europese landbouwoverschotten.

Fischler
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigde, over het tweede deel van uw vraag, of wij bereid zijn ook de teelt van biomassa en de productie van alternatieve energiedragers en hernieuwbare grondstoffen te bevorderen, wil ik het volgende zeggen. In de eerste plaats biedt ons voorstel de mogelijkheid om de teelt van graan en oliehoudende zaden te ondersteunen. In de tweede plaats bieden onze voorstellen de mogelijkheid om investeringen in plattelandsontwikkeling te steunen. Ten derde hebben wij in het deel over de plattelandsontwikkeling een uitgebreid hoofdstuk over de bosbouw opgenomen en zal in het kader van de steun voor de bosbouw ook meer steun voor hout als hernieuwbare grondstof kunnen worden verleend.

Myller
Mijnheer de Voorzitter, het is zeer belangrijk dat het milieubeleid in het landbouwbeleid wordt geïntegreerd, net zoals het belangrijk is dat het milieubeleid in elke beleidssector van de Europese Unie wordt geïntegreerd. Zoals hier al is gezegd, is voor het landbouwbeleid vooral de bescherming van het water van belang. Het is natuurlijk een vooruitgang dat men eist dat het respecteren van de milieunormen een voorwaarde moet zijn voor het verlenen van directe steun, maar aan de andere kant zou het zonneklaar moeten zijn dat er slechts steun wordt verleend als men zich aan de voorschriften houdt. We moeten echter verheugd zijn dat we zover zijn gekomen. Nu rijst de vraag hoe de lidstaten omgaan met deze stap vooruit - want dat is het naar mijn mening toch wel: hoe gaat de controle plaatsvinden, zijn er lange overgangsperioden nodig, hoe wordt er over gediscussieerd. Gaat men bijvoorbeeld gebruik maken van gebruiksregels voor de landbouw die in overeenstemming zijn met duurzame ontwikkeling, waaraan het gerealiseerde beleid eerst wordt getoetst om pas daarna directe inkomenssteun uit te betalen?

Fischler
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de afgevaardigde, in de eerste plaats zullen er natuurlijk controles zijn waarbij wij - zoals altijd bij zulke zaken - de verantwoordelijkheid zullen delen. De lidstaten zullen instaan voor de controle ter plaatse op de landbouwbedrijven. De Commissiediensten zullen ervoor moeten zorgen dat de lidstaten deze verplichting voldoende nakomen. U mag bovendien niet vergeten dat voor de toepassing van de landbouwpraktijken en de financiering van de directe betalingen middelen uit het Garantiefonds worden gebruikt. Dat wil zeggen dat de uitgaven ook onderworpen zijn aan de controle van het EOGFL. Als de lidstaten onvoldoende controles uitvoeren, kunnen wij de lidstaten die hun verplichtingen niet nakomen, bij de afrekening daarvoor beboeten.

Bjerregaard
Mijnheer de Voorzitter, ik kan onze aanpak van dit probleem goed illustreren met de nitraatrichtlijn. Op het ogenblik dat de lidstaten de nitraatrichtlijn in hun wetgeving hadden moeten omzetten, deden wij in alle lidstaten gewoon een onderzoek om te zien hoever ze ermee stonden. Wij publiceerden dit verslag en dienden, als ik het mij goed herinner, tegen twaalf lidstaten klacht in, omdat zij de richtlijn nog niet ten uitvoer hadden gelegd. Ik denk dat een dergelijke aanpak, waarbij we de situatie in alle lidstaten onderzoeken, ons toestaat de lidstaten meer onder druk te zetten om de wetgeving ten uitvoer te leggen. Zoals mevrouw Myller zegt, is het van groot belang voor de geloofwaardigheid van ons beleid dat de lidstaten ons beleid ook ten uitvoer leggen.

Florenz
Mijnheer de Voorzitter, als de heer Fischler en mevrouw Bjerregaard hier een gemeenschappelijke strategie voorstellen, ben ik op mijn hoede. In de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbescherming is de laatste vijf jaar op milieugebied van harmonisering immers geen sprake geweest. Het tegendeel is waar. De wetgeving van de laatste vijf jaar staat bol van vage rechtsbegrippen zoals beste beschikbare technologie, hoog milieubeschermingsniveau of goede landbouwpraktijk. Dat moet in een nationale wetgeving worden omgezet. Mijnheer Fischler, pas als iedereen hetzelfde doet, kunt u controleren.
Mevrouw Bjerregaard, bent u van plan die vele vage rechtsbegrippen met de hulp van Ispra concrete inhoud te geven?

Bjerregaard
Mijnheer Florenz, om te beginnen wil ik u zeggen dat ik het met een gerust hart aan collega Fischler overlaat om een definitie en nadere omschrijving te geven van het begrip "goede landbouwpraktijk" . In het licht van de vele discussies die ik met de milieucommissie gevoerd heb, kunnen we alleen maar tevreden zijn met de gezamenlijke mededeling over milieu en landbouw, die nu op tafel ligt. Ik ben er zeker van dat het Parlement, indien we dit probleem twee of drie jaar eerder hadden besproken, een document als Agenda 2000 met zoveel milieuaspecten in het landbouwbeleid niet voor mogelijk zou hebben gehouden. Uiteraard zijn er misschien gebieden waar we verder zouden kunnen gaan en waar specifieke behoeften bestaan, maar zoals mevrouw Myller ben ook ik van oordeel dat we blij kunnen zijn met het resultaat dat we tot nog toe hebben bereikt.

Campos
Mijnheer de Voorzitter, ik zou twee vragen willen stellen. In 1950 was 35 % van de totale Europese beroepsbevolking actief in de landbouw. Vandaag de dag is dit percentage teruggelopen tot 5 %. Ten gevolge van de hervorming die wij hier bespreken en de vergrijzing die kenmerkend is voor de desbetreffende sector zal dit cijfer in 2006 nog slechts 2, 5 tot 3 % bedragen. In de eerste plaats zou ik willen vragen of men het milieu beschermt door het platteland te ontvolken. Want dat is mijns inziens de richting die de hervorming uitgaat ...
Mijn tweede vraag luidt: hoe kan men de bescherming van het milieu bevorderen door 50 % van de begroting te besteden aan een sector die slechts 5 % van de bevolking uitmaakt en binnen afzienbare tijd zelfs tot 2, 5 % zal teruglopen? Bovendien wordt dan ook nog productiesteun door de producenten ertoe aan te zetten alle mogelijke productiebevorderende praktijken aan te wenden, dit alles zonder aandacht te besteden aan de werkgelegenheid, zonder op te komen voor de kwaliteit, zonder het milieu te beschermen en zonder zich te bekommeren om de veiligheid. Hoe denkt de commissaris het beleid dat hij zegt te willen voeren te verenigen met de ontvolking en de productiesteun?
Spreker wordt door de Voorzitter onderbroken

Fischler
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer Campos, wat de verhouding tussen de uitgaven en het procentuele aandeel van de landbouwbevolking betreft, moet u met alle openbare uitgaven rekening houden. Als u de nationale en de communautaire begrotingen optelt en dan het aandeel van de landbouwsector berekent, komt u op 2 % voor 5 % van de bevolking. Dat lijkt mij niet overdreven.
Wat de werkgelegenheid in de landbouw betreft, kan ik alleen maar het volgende zeggen: hoe milieuvriendelijker wij de landbouw maken, hoe meer banen dat oplevert, en niet omgekeerd. Het initiatief om meer milieuelementen in de hervorming op te nemen is dus in het belang van de landbouw en de werkgelegenheid. U mag ook niet vergeten dat wij, als wij van de Europese boeren meer verlangen dan van hun overzeese concurrenten, bereid moeten zijn daarvoor te betalen. Wij mogen dan ook niet zeggen dat de hervorming van de landbouw niets mag kosten.

Mulder
Mijnheer de Voorzitter, er is al een aantal keren gesproken over de uitvoering van de nitraatrichtlijn. Op een schriftelijke vraag van mijn kant heeft de Commissie onlangs geantwoord dat er geen uniforme regels zijn voor de bemonstering van grondwater om te kijken of de richtlijn goed wordt uitgevoerd. Dat lijkt mij een erg zwakke basis om wetgeving te controleren. Wanneer komt daar verbetering in?
Tweede vraag. Nitraat in grondwater kan niet alleen komen uit dierlijke mest. Het komt ook uit kunstmest en het zou ook kunnen komen uit fabrieken, waterzuiveringsinstallaties en noemt u maar op. Hoe denkt de Commissie het nitraat in het grondwater vanuit deze bronnen te onderscheiden van het nitraat van dierlijke mesten om aldus de onus niet volkomen op de landbouw te werpen?

Bjerregaard
Mijnheer de Voorzitter, het is uiteraard niet de taak van de Commissie om te oordelen welke bron de oorzaak is voor nitraat in grondwater. De Commissie moet controleren of de lidstaten de nitraatrichtlijn naleven. Dit betekent dat gecontroleerd wordt hoeveel nitraat het grondwater bevat. Dat is wat wij doen. Uit ons onderzoek is gebleken dat de gebieden die specifieke problemen hebben met de nitraatrichtlijn, juist die gebieden zijn waar intensieve veeteelt beoefend wordt. Het gaat zowel om runderen als om varkens, maar vooral de varkens hebben grote problemen teweeggebracht. Dat is de reden waarom bepaalde landen specifieke moeilijkheden hebben gehad om de nitraatrichtlijn ten uitvoer te leggen. Zoals gezegd, is het niet onze taak na te gaan waar het nitraat in grondwater vandaan komt. Wij moeten er alleen voor zorgen dat de richtlijn nageleefd wordt.

Sturdy
Mijnheer de Voorzitter, ik heb een vraag voor beide commissarissen. Morgen wordt er gestemd over een belangwekkend stuk wetgeving, betreffende het verslag van de heer Kindermann over het welzijn van dieren. Ik zou graag willen weten hoe de Commissie over dit vraagstuk denkt. In het Verenigd Koninkrijk heeft dit soort wetgeving onder varkensboeren al heel wat ellende veroorzaakt, en in Zweden wordt geschat dat de milieuwetgeving in dat land de prijs van een kilo vlees met een volle Zweedse kroon heeft verhoogd. Hoe denkt de Commissie de Europese landbouw te kunnen beschermen tegen invoer vanuit landen die dit soort wetgeving voor het welzijn van dieren niet kennen? En komt u alstublieft niet aan met het argument dat de consument uiteindelijk het laatste woord heeft. De consument kiest nu eenmaal het goedkoopste. Ik hoop een bevredigend antwoord te krijgen op mijn vraag.

Fischler
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, wat de dierenbescherming betreft, wil ik erop wijzen dat dit thema - om het argument van internationale concurrentievervalsing te weerleggen - aan bod zal komen in de volgende ronde van de Wereldhandelsorganisatie en in het kader van de komende onderhandelingen over de landbouw.
Ten tweede wil ik erop wijzen dat voorschriften voor dierenbescherming uiteraard moeten worden nageleefd. Het zou onaanvaardbaar zijn dat de wetgeving niet wordt gevolgd, of het nu gaat om het houden van dieren in de landbouw of elders. Wat de ondersteuning van investeringen in landbouwbedrijven betreft, hebben wij bepaald dat een landbouwer die in bijzonder diervriendelijke methodes investeert, meer steun krijgt dan een landbouwer die slechts bereid is aan de minimumnormen te voldoen.

Fantuzzi
Mijnheer de commissaris, ik heb op de Internetsite van DG XXIV het verslag gezien van het raadgevend comité voor consumentenzorg over de hervorming van het GLB. Dat liegt er niet om. Daarin staat het standpunt van de consumenten en dit standpunt wordt altijd vermeld in de adviezen van het BEUC. Ik wilde u dan ook vragen wat u daarvan denkt en of u van plan bent iets te ondernemen om die twee polen, de landbouw en de consumenten, met hun eisen dichter bij elkaar te brengen.

Fischler
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, ik kan het op dit punt alleen maar eens zijn met de heer Fantuzzi. Ik vind het eigenlijk erg jammer dat dit verslag voor een deel uitgaat van beweringen die niet met onze voorstellen of de stand van de discussie overeenstemmen. Ik stel voor dat wij, om te verhinderen dat de landbouw onterechte kritiek te verwerken krijgt, samen proberen de zaken objectiever te bekijken.

Lannoye
Mijnheer de Voorzitter, ik heb een vraag die met name voor mevrouw Bjerregaard is bestemd. Het doet mij uiteraard genoegen dat beide commissarissen samenwerken aan het vraagstuk inzake landbouw en milieu, maar ik maak me zorgen over het risico dat de ontwikkeling van deze sector met zich meebrengt voor het milieu.
Ik denk dat het behoud van de biodiversiteit van groot belang is. Als ik nu zie dat de Commissie, en in het bijzonder de dienst van mevrouw Bjerregaard, overwegend positief staan tegenover het gebruik van genetische technologieën en het op de markt brengen van GGO's, zonder dat we beschikken over een grondige evaluatie van de gevolgen hiervan voor de biodiversiteit, wordt mijn vertrouwen er niet groter op.
Ik zou willen weten of mevrouw Bjerregaard bereid is de vergunning voor een aantal GGO's in te trekken als zou blijken dat deze vergunning negatieve gevolgen heeft voor de biodiversiteit.

Bjerregaard
Mijnheer de Voorzitter, met betrekking tot het probleem van de genetisch gemodificeerde organismen wil ik erop wijzen dat de Commissie gepoogd heeft een situatie te vermijden waarin ze bepaalde stoffen aanvaardt en andere verwerpt. Wij hebben er in eerste instantie voor gezorgd dat alle mensen die op de hoogte dienden te zijn, dit ook waren door in een zeer vroeg stadium de etikettering van de producten in te voeren.
Daarnaast hebben wij ook het tweede probleem aangepakt, namelijk dat van de effecten van de GGO's. Wij zijn ons bewust van het verband met de biodiversiteit. Dit wil zeggen dat wij in het nieuwe voorstel, dat door het Parlement behandeld moet worden, een duidelijk standpunt hebben ingenomen met betrekking tot de risicoanalyses. Wij hebben tevens aandacht besteed aan de effecten op lange termijn en de vraag die gesteld werd, had vast betrekking op dit probleem. Wij moeten uiteraard nagaan wat het betekent om dergelijke producten in omloop te brengen en of dit op lange termijn gevolgen kan hebben. Wij besteden hieraan alle aandacht en zoals de vraagsteller allicht weet, staat in voorstel 90/220 dat de GGO's niet voor onbepaalde duur zijn goedgekeurd, maar dat zij opnieuw geëvalueerd moeten worden, omdat men niet kan uitsluiten dat wij intussen meer te weten komen over de effecten op lange termijn of dat wij andere, nieuwe informatie opdoen. Al met al proberen wij zo voorzichtig mogelijk te zijn. Ik verheug mij overigens op het debat met het Parlement dat in februari zal plaatsvinden.

De Voorzitter
Ik bedank de Commissie voor haar bijdrage.
Hiermee is dit punt afgesloten.

Defensie-industrie
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0482/98) van de heer Titley, namens de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid, over de mededeling van de Commissie "De tenuitvoerlegging van de strategie van de Unie inzake de defensie-industrie" (COM(97)0583 - C4-0223/98).

Titley
Mijnheer de Voorzitter, de industrie, wetenschap en technologie zijn cruciaal voor de veiligheid van de Europese Unie. Deze sectoren garanderen de capaciteit en slagvaardigheid die de basis vormen voor de politieke en militaire pijlers van de Europese defensie-identiteit, zoals die tot uitdrukking komt in het GBVB, de WEU en de NAVO.
Dit geldt vandaag nog even sterk als twee jaar geleden, toen ik er in mijn eerste verslag naar verwees. Desalniettemin wordt die basis steeds verder ondermijnd, ondanks de excellente kwaliteit van een aantal Europese bedrijven. De werkgelegenheid in deze sector is de afgelopen tien jaar met de helft afgenomen. De waarde van de invoer vanuit de Verenigde Staten in de EU bedroeg in 1995 maar liefst 6 keer de waarde van de uitvoer vanuit de EU; in 1985 was die verhouding nog 4: 1. Mijn eerste verslag geeft duidelijk aan hoe het zover heeft kunnen komen; ik zal het hier kort samenvatten op basis van wat cijfers. We hebben in de EU 43 bedrijven in de defensiesector en een totale defensiebegroting van 94, 5 miljard euro. De Verenigde Staten hebben slechts 14 bedrijven in die sector, maar een defensiebegroting van 212 miljard euro. Daar komt nog eens bij dat 75 % van onze invoer uit de Verenigde Staten afkomstig is. Zelfs de intracommunautaire handel stelt niet veel voor, en neemt slechts 4 % of 5 % van de totale inkoop voor zijn rekening.
Deze scheefgroei is genoegzaam bekend, dus daar kan het niet aan liggen. De afgelopen drie jaar heb ik talloze conferenties bijgewoond, en keer op keer blijkt dat iedereen het probleem onderkent, dat de meesten het ook wel eens zijn over de oplossing, maar dat bijna niemand bereid is de noodzakelijke maatregelen te nemen. Dit is een van die gebieden waarop het bijna altijd bij mooie woorden blijft. De betrokken partijen lijken met grote omzichtigheid om elkaar heen te blijven cirkelen, als in een zwaar gestileerde achttiende-eeuwse dans, terwijl we vandaag de dag juist behoefte hebben aan een stevige dosis rock-and-roll. Ik ben ervan overtuigd dat commissaris Bangemann de aanzet tot zo'n swingpartij wel wil geven.
Er is natuurlijk wel enige vooruitgang geboekt. Ik noem als voorbeelden de oprichting van POLARM, het onderdeel over bewapening voor defensiedoeleinden in het Verdrag van Amsterdam en de oprichting van OCCAR: verschillende staatshoofden hebben het belang daarvan bevestigd. Ik noem ook de intentieverklaring die op 6 juli door zes ministers van Defensie is ondertekend en die kan worden gezien als een cruciale stap in de goede richting, en dat geldt ook voor de gedragscode inzake de wapenverkoop. In november van het vorig jaar kwam de WEAG met haar actieplan, hoewel dat niet altijd tot daadwerkelijke maatregelen heeft geleid. Vorig jaar werd ook aangekondigd dat er een Europees luchtvaart- en defensiebedrijf zou worden opgericht, maar over de precieze aanpak lopen de meningen uiteen. In het ene kamp zweert men bij grote investeringen door de overheid, terwijl men in het andere kamp vindt dat het een particuliere onderneming zou moeten zijn.
Hoewel we het er al een hele tijd geleden over eens waren dat Airbus als een afzonderlijke naamloze vennootschap zou moeten optreden, is de overeenkomst daartoe nog altijd niet getekend. Het lijkt wat dat betreft veel op een opvoering van Wachten op Godot, van Samuel Beckett. Het was de bedoeling dat Westland en helikopterbouwer Agusta zouden fuseren, maar ze zijn nog steeds aan het ruziën over simpele aspecten van de waardebepaling. Ook British Aerospace en DASA zouden fuseren, maar die konden het niet eens worden over de verdeling van de aandelen. En dan is er nog het herhaaldelijk voorgestelde maar nooit daadwerkelijk voltrokken huwelijk tussen Aérospatiale en Dassault.
In Europa kost een fusie drie keer zo veel tijd als in de Verenigde Staten en leidt ze bovendien tot minder indrukwekkende resultaten. British Aerospace/Matra heeft een totale omzet van 1, 5 miljard dollar, en dat is vergeleken met de omzet van 5 miljard dollar van haar voornaamste concurrent in de Verenigde Staten een bescheiden bedrag. Ik zal maar niets zeggen over de vervolgverhalen over de Euro-fighter, de Horizon of het multifunctionele gepantserde voertuig: alles bij elkaar een nogal triviaal menuet vergeleken bij het rock-and-roll-feest in de Verenigde Staten, waar sinds 1992 de ene fusie na de andere heeft plaatsgevonden en waar in feite slechts 3 ½ grote bedrijven zijn overgebleven.
Het is daarom van essentieel belang dat we nu actie ondernemen. We moeten al onze middelen aanwenden en al dat institutioneel gekissebis laten voor wat het is. We moeten ermee ophouden ons overal te goed voor te voelen en eens leren wat minder te hechten aan de vorm. De mededeling die de Commissie onlangs heeft gedaan is vooral zo belangrijk omdat de Commissie zich bereid toont gebruik te maken van alle middelen die ons ter beschikking staan, of ze nu van communautaire aard zijn of op lidstaatniveau vrijkomen. Ten eerste dient het bedrijfsleven de kans te krijgen fusies te bewerkstelligen volgens de logica van de markt. De overheid dient terug te treden en artikel 223 alleen te gebruiken als dat absoluut noodzakelijk is.
Dit is precies de koers die British Aerospace heeft gezet. Deze onderneming komt door de samensmelting en fusies met bedrijven als Saab en Matra wellicht het dichtst in de buurt van de in leer gehulde rocker. De recente fusie die ze met GEC/Marconi zijn aangegaan is een hele goede zet, omdat men daarbij is uitgegaan van de waarde van de aandelen. Een goede financiële basis is belangrijk als we de belastingbetaler waar voor zijn geld willen geven. Bovendien hebben we kunnen zien hoe bedrijven in de Verenigde Staten telkens twee aan twee in een fusie worden opgenomen, net als de dieren op de Ark van Noach. Men probeert daar niet al te veel bedrijven tegelijkertijd in elkaar te laten opgaan. Dat is een andere reden waarom ik denk dat de fusie van British Aerospace en Marconi verstandig was.
Ten tweede moeten we nu gevolg geven aan het actieplan van de Commissie en waar mogelijk uitgaan van het principe van de interne markt. Ook moeten we binnen het GBVB een gemeenschappelijk standpunt zien te formuleren over samenwerking op bewapeningsgebied. Dat standpunt dient echter flexibel genoeg te zijn om recht te kunnen doen aan de specifieke behoeften van deze sector. Daarnaast dient er meer duidelijkheid te worden geschapen omtrent het GBVB en de Europese defensie-identiteit. Dat is ook waarom het initiatief van de Britse premier en de Overeenkomst van San Malo zo belangrijk zijn. We moeten nauwkeurig aangeven wat voor consequenties de Petersbergtaken voor onze strijdkrachten zullen hebben, zodat men in de sector precies weet aan welk materieel er behoefte bestaat. Wat inkoop betreft moeten we kijken of we een Europees bewapeningsbureau zouden kunnen oprichten waarin de OCCAR en de WEAG in los verband zouden kunnen worden ondergebracht. Er is op dit vlak en op het gebied van onderzoek behoefte aan een betere coördinatie. We moeten het zo regelen dat de beste leverancier uiteindelijk het contract krijgt. We mogen niet langer vertrouwen op het juste retour- principe.
Het komt er dus op neer dat we door de Amerikanen onder de voet gelopen zullen worden als we zelf niet in beweging komen. Daarmee wil ik overigens niet suggereren dat dit verslag een anti-Amerikaanse houding zou weerspiegelen. We hebben gewoon een sterke industrie nodig als we op gelijke voet met de Amerikanen willen kunnen concurreren of samenwerken, en als we willen voldoen aan de eisen die de NAVO aan ons stelt teneinde de Europese defensie-identiteit te kunnen waarmaken. We moeten ons in eerste instantie richten op samenwerking met de Amerikanen. We hebben het per slot van rekening over een wereldwijde sector. Europese bedrijven zijn natuurlijk geen echt Europese bedrijven meer; ze investeren in de Verenigde Staten, net zoals Amerikaanse bedrijven als Boeing in Europa investeren. We moeten dit kunstmatige onderscheid dus laten varen en voortbouwen aan een sterke Europese industrie die kan samenwerken met de Amerikanen. Wat ik nu ga zeggen zal me in de sector niet in dank worden afgenomen, maar het logische gevolg van de fusie tussen Boeing en McDonnell Douglas is dat Airbus zich lieert aan Lockheed Martin. Dan zal er sprake zijn van daadwerkelijk wereldwijde concurrentie in de lucht- en ruimtevaartindustrie.

Cars
Mijnheer de Voorzitter, democratie en vrijheid zijn het waard verdedigd te worden. Indien in Europa en Amerika de wil hiervoor niet had bestaan toen het nodig was, dan zouden wij hier nu niet zitten. Wij, Europeanen, weten ook dat een goed defensiebeleid oorlog verhindert en bewerkstelligt dat machtige dictaturen van binnenuit in elkaar storten. Met de bescherming van een goede defensie kan de vrijheidsgedachte circuleren en zelfs de dikste muren afbreken.
De mannen en vrouwen die de taak op zich hebben genomen om in te staan voor de verdediging van Europa hebben het recht over moderne wapens te beschikken. De vraag die wij ons vandaag moeten stellen, is of het belangrijk is dat een gedeelte van deze wapens in Europa ontwikkeld en geproduceerd wordt. Het antwoord van mijzelf en van de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid op deze vraag is ondubbelzinnig ja . Het is belangrijk dat Europa vooroploopt en op vele gebieden zelfs de absolute koploper is. Als wij zelf als producent iets te bieden hebben, worden wij ook als klant gerespecteerd. In het andere geval zijn wij afhankelijk van de goede wil van de handelaars tegen prijzen die zij billijk achten.
In een tijd van langdurige vrede - waar wij nu op durven hopen - is het vanzelfsprekend dat wij de kosten voor defensie beperken. Het wordt dan ook des te belangrijker dat wij de krimpende Europese defensie-industrie coördineren, zodat deze haar concurrentiepositie kan handhaven en onze strijdkrachten de nodige wapens kan verschaffen en zodat het voor de Verenigde Staten interessant is om met ons ervaringen en defensiemateriaal uit te wisselen.

Swoboda
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, door het hartstochtelijke pleidooi van de heer Titley is het bijna overbodig nog nader op dit verslag in te gaan. Ik wil in de eerste plaats de heer Titley danken voor zijn verslag. Hij heeft zich op een onvermoeibare manier verdiept in een erg belangrijk onderwerp, dat zowel het economische als het defensie- en veiligheidsbeleid betreft. Over de economische kant van de zaak mogen wij ons geen illusies maken. De Verenigde Staten, die altijd voor volledige vrijhandel en vrije economische ontwikkeling opkomen, zijn er altijd als de kippen bij om hun eigen industrie te verdedigen en hun positie op de wereldmarkt veilig te stellen.
Dat is zeker het geval als het gaat om hun defensie- en vliegtuigindustrie. Wij mogen niet naïef zijn en moeten daar een Europees antwoord op formuleren. Ook de heer Titley heeft dat duidelijk gemaakt. De Commissie heeft zich bereid getoond om op dit soort concurrentie een antwoord te formuleren zonder daarom nieuwe monopolies te creëren. Deze concurrentie is echter wel wereldwijd. Daar moeten wij een antwoord op vinden.
Ten tweede spreken wij met betrekking tot defensie van een Europese defensie-identiteit. Voorlopig blijft het bij woorden, maar hopelijk komen er snel concrete daden. Wij hebben het erover dat Europa bepaalde taken op zich moet nemen, zonder steeds naar de NAVO en vooral naar de Verenigde Staten te kijken. Een Europese identiteit op het gebied van defensie kan geen volledige onafhankelijkheid betekenen. Een minimum aan eigen wapenindustrie, natuurlijk naast samenwerking met de Amerikanen, is echter noodzakelijk. Ik hoop dat de heer Titley gelijk heeft en dat de ontwikkelingen tussen Britse en Amerikaanse ondernemingen onderling de beslissingen en fusieplannen op Europees niveau niet in de weg staan. Dit zorgt integendeel waarschijnlijk voor druk om snel beslissingen te nemen en een Europese industrie uit te bouwen, niet als tegenstander van de Amerikaanse industrie, maar als sterke partner.
Om af te sluiten wil ik nog eens benadrukken - zoals dat zijdelings ook in het verslag gebeurt - dat wij het in het Parlement, als wij over defensie spreken, ook altijd over ontwapening moeten hebben. Al deze inspanningen voor een Europese identiteit op het gebied van defensie en een Europese defensie-industrie zijn voor ons, sociaal-democraten, niet in tegenspraak met verdere ontwapening. Die blijft aan de orde. De veiligste wereld is een wereld waarin ontwapening met een hoofdletter wordt geschreven. Daarom mogen wij defensie en ontwapening niet tegenover elkaar stellen. Jammer genoeg is in deze wereld bewapening noodzakelijk, zodat wij verder moeten moderniseren. Wij moeten dat doen op Europees niveau en er tegelijkertijd voor zorgen dat er wereldwijd ontwapend wordt.

De Melo
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, wij zijn reeds gewend aan de uitstekende verslagen en uiteenzettingen van onze collega Titley met betrekking tot de defensie-industrie. Het door de heer Titley geleverde werk dient ongetwijfeld te worden beschouwd als een lovenswaardige inspanning van ons Parlement om de aandacht van de Europese instellingen te vragen en een wijziging van het ontoereikende beleid inzake militair materieel te eisen voor de strijdkrachten van de landen die deel uitmaken van de Europese Unie. Mijnheer Titley, uw verslag draagt zowel mijn volledige goedkeuring weg als die van mijn fractie.
Toch bespeur ik een zeker pessimisme wat betreft de weerslag van het Europese bewapeningsbeleid op de evolutie van het gemeenschappelijk defensiebeleid en hiermee verwijs ik naar punt 3 van uw verslag. Ik ben daarentegen van mening dat een doelmatig gemeenschappelijk defensiebeleid ons in staat zal stellen op een verantwoorde wijze de juiste weg in te slaan naar de tenuitvoerlegging van een harmonieuze strategie voor de Europese bewapeningsindustrie. Mijns inziens zullen er nog vele jaren verstrijken voordat wij over concrete gemeenschappelijke optredens op het gebied van het defensiebeleid zullen beschikken. Inzake defensie voelen wij ons weliswaar beschermd door de Amerikaanse paraplu, maar anderzijds betreuren wij het ten zeerste dat wij in buitenlandse aangelegenheden slechts een secundaire rol spelen. Zolang deze situatie aanhoudt, vrees ik dat toch zeker een aantal lidstaten van de Unie geen aanstalten zullen maken om een communautaire strategie betreffende militair materieel uit te stippelen of goed te keuren.
Dan wil ik het nu kort hebben over de bilaterale en multilaterale samenwerkingsverbanden waarvan ik het belang geenszins wil onderschatten. Dit zijn eveneens prijzenswaardige initiatieven die in vele gevallen de steun van de WEU genieten. Jammer genoeg ontbreekt het deze sporadische en schuchtere pogingen vaak aan de nodige communautaire politieke wil. Ieder jaar wordt wat de kwaliteit van het militair materieel betreft de afstand tussen de Europese Unie en onze Amerikaanse bondgenoten groter. Hetzelfde geldt voor alles wat met defensie te maken heeft. Dat is de reden waarom wij op wereldvlak een ondergeschikte en geen leidinggevende positie innemen. De grootste verdienste van het verslag van de heer Titley is wellicht dat het de Unie op deze problemen wijst en daarom verdient het onze onvoorwaardelijke steun.

Bertens
Mijnheer de Voorzitter, terecht heeft de Commissie prioriteit gegeven aan de ontwikkeling van een Europees beleid inzake wapenindustrie. De Europese industrie is versnipperd en verliest de concurrentiestrijd met de Amerikaanse concurrenten. Gelukkig neemt die industrie zelf af en toe een initiatief tot samenwerking, fusie of schaalvergroting. Maar toch, regelgeving kan niet achterblijven.
De lidstaten hebben een grote fout gemaakt door de wapenindustrie, ook in Amsterdam, nog steeds uit te sluiten van de interne markt. Uit verdediging van hun eigen nationale industrie tekenen onze regeringsleiders zo het doodvonnis van diezelfde industrie. Hopelijk kunnen de huidige voorstellen van de Commissie daar een verandering brengen. Maar europeanisering van de industrie betekent ook europeanisering van de exportcontroleregels. De gedragscode van juli jongstleden was een kleine eerste stap en nu zijn verdere stappen nodig.
Mijn fractie, de liberale fractie, steunt de voorstellen van het Duitse voorzitterschap om deze gedragscode ook juridisch om te zetten binnen de regelgeving. Het gaat niet alleen om de industrie maar ook om de regelgeving. Verder wens ik mijn collega Titley te bedanken voor de vele uren die hij ons gegeven heeft zodat wij konden debatteren over zijn verslag, zowel in de subcommissie veiligheid als in de commissie buitenlandse zaken. Mijn complimenten.

Alavanos
Mijnheer de Voorzitter, de heer Titley doet goed werk in de commissie buitenlandse zaken en als coördinator van de socialistische fractie speelt hij daar een belangrijke rol. Wanneer het echter om bewapening gaat, komt er plotseling een zekere passie bij hem boven. Dan wordt hij gegrepen door, ik zou haast zeggen, een soort fanatisme. Het zou echter beter zijn indien hij in plaats daarvan wat meer realiteitszin en koelbloedigheid aan de dag legde. Mijns inziens zou de Europese Unie er verkeerd aan doen een meedogenloze concurrentieslag met de Verenigde Staten te beginnen in de bewapeningssector, zeer zeker nu het in de Europese Unie nog ontbreekt aan beginselen en mechanismen voor een echt buitenlands beleid.
Bij werkelijk belangrijke zaken, zoals de recente aanval op Irak, zien wij immers verdeeldheid. Er zijn landen die achter de Amerikanen staan, landen die als struisvogels de kop in het zand steken en landen die voorzichtig kritiek leveren. Waar moet een dergelijk bewapeningsbeleid dan op gegrondvest zijn? Mijn inziens begeven wij ons op glad ijs. Laten wij eerst de beginselen en de grondslag voor ons buitenlands beleid vaststellen! Daarna kunnen wij praten over economische en andere aspecten van de veiligheidsbewapening.
Ik ontken geenszins dat er in het verslag van de heer Titley heel nuttige opmerkingen staan. Wij zullen die dan ook, ondanks ons principiële standpunt, steunen. Ik noem bijvoorbeeld de voortzetting van het KONVER-programma, de anti-persoonsmijnen, de gedragscode voor wapenexport, alhoewel wij vrezen dat deze code niet meer dan een algemeen beginsel zal blijven. Wij weten heel goed dat de landen van de Europese Unie niet vrijuit gaan. Zij blijven wapenen uitvoeren naar verschillende landen rondom Europa die niet zelden gebukt gaan onder de meeste wrede en bloeddorstige regimes.

Schroedter
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, bent u vergeten dat de koude oorlog voorbij is? Europa is alleen omringd door vrienden. Dit is een tijd van vrede en een tijd voor ontwapening. Het is de wapenindustrie die niet bereid is zich aan te passen en die alarm slaat. Ze eist industriële concentratieprocessen die wij in de civiele industrie nooit zouden aanvaarden. Ze eist subsidies, politieke steun voor de wapenuitvoer en versoepeling van het mededingingsbeleid. Waarom zouden wij die eisen moeten inwilligen, als wij weten dat dit zinloos is en de wereldwijde problemen van de mensheid - werkloosheid, armoede en verandering van het klimaat - niet oplost? Vergeet niet dat wij het programma voor de omschakeling van militaire bases en van de wapenindustrie niet in het leven hebben geroepen om de bewapening aan te vullen maar om ze te vervangen. Daarom zullen de groenen tegen dit verslag stemmen.

Maes
Mijnheer de Voorzitter, ik zal mij aansluiten bij de kritische stemmen die hier vandaag gehoord worden bij dit verslag en bij de mededeling van de Commissie. Er zijn teveel wapens in de wereld, de nucleaire moeten compleet uitgebannen worden en de klassieke moeten drastisch verminderen. Er worden veel te veel wapens verhandeld naar kwetsbare zones al dan niet legaal en dat doet het geweld en de onveiligheid in de wereld alleen maar toenemen. De gedragscodes zijn onvolkomen en worden slecht toegepast.
Als u vraagt naar een Europees beleid dan zeggen wij "ja" voor een Europees buitenlands politiek beleid en een Europees veiligheidsbeleid dat met die voorgaande prioriteiten akkoord gaat. Wij willen wapens in zoverre zij absoluut noodzakelijk zijn. Het enige waaraan ik dan ook voluit mijn steun kan toezeggen is, en dat is mijn persoonlijke mening, de afstemming van de vraag binnen een gemeenschappelijke Europese ruimte. Voor de rest heb ik andere prioriteiten.
Ik wens een gemeenschappelijk ontwapeningsbeleid. Ik wens de omschakeling van de eigen wapenindustrie tot een industrie met vreedzame doelstellingen. Ik wens dat zo weinig mogelijk arbeidskrachten hun bestaan afhankelijk moeten zien van de wapenproductie. Ik vraag een juridisch bindende wapenexportregeling op Europees niveau. Ik sluit mij zeker aan bij de vraag om een jaarlijks geconsolideerd verslag over de wapenexport door de Raad voorgelegd aan dit Parlement over de toepassing van de gedragscodes.
Inmiddels moeten wij vaststellen dat bij de herstructureringen die op dit moment aan de gang zijn er bijzonder weinig Europese inspiratie schijnt te zijn.

Féret
Mijnheer de Voorzitter, de Europese Commissie wil een Europees beleid inzake de defensie-industrie ten uitvoer brengen. Dat is een goede zaak. Het is nooit te laat voor dergelijke goede voornemens. In zijn verslag wil de heer Titley de Europese identiteit op veiligheids- en defensiegebied bevestigen. Tot hier juich ik zijn plannen toe. Hij wil dit echter binnen het kader van de NAVO doen en daarover ben ik minder enthousiast.
Ik geef toe dat ik hier nogal sceptisch tegenover sta. De dreiging van de Sovjet-Unie dwong de Europese landen destijds tot samenwerking, waardoor de tegenstrijdige belangen tussen Europa en de Verenigde Staten mijns inziens uit het oog werden verloren. Met de Europese eenwording zijn deze tegenstellingen alleen maar groter geworden. Alleen een aanval van buitenaardse wezens zou me vandaag de dag doen kunnen doen vergeten dat Europa de belangrijkste concurrent van de Verenigde Staten is, en dat de VS onze voorspoed alleen maar heeft gedwarsboomd.
Ik wil hier nogmaals stellen dat een vrij Europa niet mogelijk is als we geen "nee' tegen de NAVO zeggen.

Speciale
Mijnheer de Voorzitter, de heer Titley heeft een goed verslag geschreven dat hier op een belangrijk moment ter behandeling wordt voorgelegd. Dit verslag strookt mijns inziens met de opvattingen van velen onder ons. Door het probleem van de controle op wapenproductie en -export aan de orde te stellen, doen wij reeds een poging om te voorkomen dat wapens en wapenproducenten de politiek gaan bepalen. Dat willen wij immers juist niet. Ik wil drie redenen noemen waarom dit mijns inziens een belangrijk verslag is. Hierin wordt ten eerste nagegaan hoe men de Europese defensie-industrie kan bevorderen en Europese bedrijven kan vormen die in staat zijn het hoofd te bieden aan andere bedrijven en met name Amerikaanse bedrijven. Ook wordt hierin steun gegeven aan onderzoek en technologische ontwikkeling en gesproken over de noodzaak van coördinatie tussen de lidstaten, van de vaststelling van een referentiekader.
Ten tweede wordt met dit verslag duidelijk gemaakt dat, als men over de defensie-industrie spreekt, men onmiddellijk ook stuit op de noodzaak van een gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid. Zonder een dergelijk beleid kan de Europese Unie nooit geloofwaardig worden in de wereld. Mijns inziens moet men ook nadenken over een mogelijke coördinatie met de kandidaat-landen voor toetreding.
Ten derde wordt in dit verslag gesproken over een gedragscode. Mijns inziens is een gedragscode voor de uiterst delicate kwestie van wapenexport absoluut noodzakelijk. Deze code moet zorgen voor transparante en moreel aanvaardbare regels en voorkomen dat wapenexport geschiedt op een voor de Europese Unie onaanvaardbare wijze. Het Duits voorzitterschap heeft kortgeleden verklaard dat het van plan is de gedragscode op een stevigere juridische leest te schoeien. Dat is mijns inziens de juiste weg.
Tot slot wil ik er nog op wijzen dat in het verslag van de heer Titley ergens in een paragraaf wordt verwezen naar de noodzaak van toetreding van alle landen tot het Verdrag van Ottawa over de anti-persoonsmijnen.
Alles in aanmerking nemend kunnen wij zeggen dat dit een belangrijk verslag is.

Frischenschlager
Mijnheer de Voorzitter, ik zou het met betrekking tot dit verslag in de eerste plaats over het veiligheidsbeleid en dus niet zozeer over het economisch beleid willen hebben. Dit verslag is immers een belangrijke stap naar een gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid, dat langzamerhand wel door iedereen als politiek noodzakelijk wordt erkend. Daar is nu eenmaal, jammer genoeg, ook een op Europees niveau gecoördineerd bewapenings- en aankoopbeleid voor nodig. Ik ben ervan overtuigd dat het belangrijk is dat Europa met betrekking tot de aanschaf van militaire goederen een zekere onafhankelijkheid bewaart. Ik vind daarbij niet zozeer de economische concurrentie dan wel onze onafhankelijkheid tegenover de Verenigde Staten belangrijk.
In de tweede plaats is het ook erg belangrijk dat wij de overcapaciteit van de wapenindustrie in Europa op gecoördineerde wijze afbouwen en zo de onterechte toewijzing voorkomen van gelden voor wapenorders die onder het motto ?meer werkgelegenheid door meer werk" worden geplaatst. Wij allemaal kennen daarvan voorbeelden in ons eigen land. Het lijkt mij ook belangrijk dat de Midden- en Oost-Europese landen daar op consequente wijze bij worden betrokken. Die hebben de grootste problemen en ik vind het, vooral met het oog op de uitbreiding van de Europese Unie en de NAVO, belangrijk dat wij ze hierbij betrekken. Ik betreur het dat het programma voor de omschakeling van militaire bases en van de wapenindustrie niet wordt voortgezet en ben het dus met de strekking van dit verslag eens. Wij moeten op de voortzetting van dat programma aandringen.
Het gaat tenslotte niet om de markt. Wapens zijn geen marktartikel. Volgens mij is het veiligheidsbeleid het belangrijkste. Daarom moeten wij, in het belang van het buitenlands en veiligheidsbeleid, de wapenindustrie en de aankoop van wapens in Europa coördineren.

Elmalan
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, in het verlengde van haar mededeling van 1996 heeft de Commissie in 1997 een voorstel gedaan voor een actieplan voor de defensie-industrie. Ze wenst geen rekening te houden met het specifieke karakter van deze sector - met name wat betreft de nauwe verwantschap tussen defensie en soevereiniteit - en wil het beginsel van de vrijheid van mededinging toepassen. Dit zou het concurrentievermogen moeten verbeteren. De Commissie gaat zelfs verder en opent de weg naar een Europees bewapeningsbeleid waarin de nadruk komt te liggen op het creëren van een Europese identiteit op veiligheids- en defensiegebied.
De richtsnoeren bevinden zich op het terrein van het herstructureringsbeleid dat in de lidstaten ten uitvoer wordt gebracht. Deze richtsnoeren zijn door de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid goedgekeurd. De herstructureringen voltrekken zich in de vorm van fusies en acquisities die op wereldwijd niveau plaatsvinden. De logica achter deze herstructureringen is meer van financiële dan van puur industriële aard. De herstructureringen hebben overigens ernstige economische, sociale en regionale gevolgen. De Franse regering brengt bijvoorbeeld met haar herstructurering en privatisering van de bewapeningsindustrie meer dan 50.000 banen in gevaar.
Als overtuigde voorstanders van vrede en ontwapening staan de Franse afgevaardigden van mijn fractie positief tegenover een vermindering van de defensie-uitgaven. Dit geldt met name voor de uitgaven op nucleair gebied. We stellen voor een internationale conferentie te beleggen over de noodzaak tot terugdringing van de wapenhandel. Deze conferentie zou kunnen uitmonden in een internationale overeenkomst. We verzetten ons tegen de herstructureringen en privatiseringen die ten koste gaan van de werkgelegenheid. Momenteel voorzien de wapenfabrieken en overheidsbedrijven slechts in 5 % van de bewapeningsbehoeften van Frankrijk. Wij zijn daarom van mening dat de levering van wapens die voor onze defensie benodigd zijn, door nationale bedrijven gewaarborgd moet worden. Ik ben het dus niet eens met de Commissie die op het gebied van militaire voorzieningen de regels voor de vrije markt had willen toepassen.
Nationalisering van de industriële activiteiten kan overigens hand in hand gaan met een verbeterde samenwerking op Europees gebied, maar deze samenwerking mag niet ten koste gaan van onze eigen sterke punten, technologieën en knowhow. Europese samenwerking zal pas echt doelmatig zijn als ze gepaard gaat met een daadwerkelijke communautaire preferentie op het gebied van wapenaankopen. We moeten hiermee het hoofd bieden aan de Verenigde Staten die een dominante positie op dit gebied inneemt en 50 % van de wereldmarkt in handen heeft. Een andere rechtvaardiging voor de richtsnoeren die hier ter tafel liggen, is dat 75 % van de belangrijke conventionele wapens die de Europese landen kopen, uit de Verenigde Staten afkomstig is.
Het is verder van belang dat we het proces van diversificatie en van de overheveling van een aantal militaire activiteiten naar de civiele sector van start laten gaan en voortzetten. Dit geldt met name voor de lucht- en ruimtevaartindustrie en de elektronica-industrie. Zoals de Franse vakbond voor overheidspersoneel CGT het al benadrukte, beschikken de ingenieurs en technici die in de wapenfabrieken werkzaam zijn over kwaliteiten en industriële apparatuur en gebruiken ze technologieën die zeer goed in dienst kunnen worden gesteld van de civiele industrie.
Deze diversificatie zal alleen doelmatig zijn als ze wordt vergezeld van sociale maatregelen zoals arbeidstijdverkorting en verbetering van de opleiding. Alleen dan kan de werkgelegenheid behouden worden voor de regio's waar het economische en sociale leven vrijwel geheel afhankelijk is van de wapenindustrie.

Theorin
Mijnheer de Voorzitter, de algemene doelstelling van het veiligheidsbeleid is mondiale ontwapening. Dit veronderstelt dat de wapenproductie en -verkoop dalen. De EU moet het voorbeeld geven wat ontwapening en beperking van de wapenhandel betreft. Dit moeten we in elke discussie over de Europese defensie-industrie voor ogen houden. De internationale wapenhandel is een wereldprobleem. De lidstaten van de EU zijn samen de op één na grootste actor op de internationale wapenmarkt en dragen een bijzondere verantwoordelijkheid.
De heer Titley heeft beslist goed werk geleverd, maar ik ben het niet eens met paragraaf 3 van het verslag, waarin staat dat een Europees defensiebeleid een fundamenteel onderdeel is van de bevestiging van de Europese identiteit op veiligheids- en defensiegebied binnen de NAVO. Zweden is een neutraal en niet-gebonden land, dat geen lid is van de NAVO en niet zal deelnemen aan een gemeenschappelijke defensie. Ik vind het dan ook verkeerd nu al instrumenten voor de defensie-industrie te ontwikkelen vooraleer besloten is of er een gemeenschappelijke defensie komt.
Met betrekking tot artikel 223 van het Verdrag van Rome ben ik van oordeel dat wapens niet zomaar te vergelijken zijn met andere goederen of producten die vrij verhandeld kunnen worden. Voor wapens zijn speciale regels vereist. De EU moet een actieve rol spelen, niet door de defensie-industrie meer rechten te geven om wapens te produceren en te exporteren, maar door het opstellen van strengere regels voor de beperking van wapenverkoop en -export.

Sjöstedt
Mijnheer de Voorzitter, gelukkig leven wij in een tijd met weinig militaire bedreigingen jegens onze landen en met ruimte voor ontwapening en voor een ontspanningspolitiek in Europa. Dit perspectief is in het verslag-Titley echter nergens terug te vinden. Integendeel, het verslag beoogt de totstandbrenging van een gemeenschappelijk defensiebeleid en de ontwikkeling van een gemeenschappelijk beleid voor wapenindustrie en -export. Een dergelijk verslag zou een gemeenschappelijk plan voor de omschakeling van militaire naar civiele productie moeten bevatten. Met een agressievere en actievere wapenexport vanuit de Europese Unie maken we de conflicten in de wereld alleen maar erger.
Het in paragraaf 2 geformuleerde voorstel om EU-onderzoeksmiddelen voor militaire doeleinden te gebruiken kan ik evenmin steunen. Het zou immers juist omgekeerd moeten zijn. Wij zouden de aanzienlijke middelen die nu aan militair onderzoek verkwist worden, aan civiel onderzoek moeten besteden, zodat het mensen ten goede komt.
Voorts houdt het verslag totaal geen rekening met het feit dat meerdere lidstaten geen lid zijn van de NAVO noch van de WEU. Toch probeert het deze structuren in de West-Europese Unie te integreren in samenwerking met de NAVO.
Ik betreur ten zeerste de gevolgen van de toetreding van de landen in Oost- en Centraal-Europa tot de NAVO, omdat deze landen zich nu weer sterk bewapenen, wat op zijn beurt nog meer landen tot bewapening kan aanzetten. Dit dreigt de spanningen in Europa verder aan te wakkeren in plaats van te bedaren, ook al zullen sommige wapenfabrikanten zich in de handen wrijven.
Wat ik op dit gebied aanvaardbaar vind, zijn intergouvernementeel vastgestelde minimumregels om de wapenexport te beperken, maar dit verslag gaat veel verder. Daarom stem ik tegen dit verslag, dat in wezen zeer reactionair is.

Bangemann
Mijnheer de Voorzitter, ik dank de heer Titley, niet alleen omdat zijn verslag inhoudelijk op de voorstellen van de Commissie aansluit, maar ook voor zijn realisme en de moed die nu eenmaal nodig is om in een zo moeilijke zaak realistisch te blijven. Ik wil daarom, voor de heer Sjöstedt ons verlaat, beginnen met een eenvoudige vaststelling. Het is de gebruikelijke gang van zaken dat een afgevaardigde tijdens het debat iets zegt en dan weggaat zonder nog te luisteren naar wat de anderen zeggen.
Applaus
Ik begin met de eenvoudige vaststelling dat hier in het Europees Parlement weinig onenigheid over de noodzaak van een gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid bestaat. Zoals de naam het zelf zegt, is een gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid geen agressief beleid. Het gaat erom dat wij in een wereld waarin wij met uitsluitend vreedzame methoden geen vrede kunnen garanderen, een systeem tot stand moeten brengen waarmee wij de bevolking kunnen laten zien dat wij ons kunnen verdedigen. Dat is de reden waarom zelfs in het neutrale Zweden de eigen nationale defensie niet ter discussie staat.
Mijnheer Sjöstedt, om verhoudingsgewijs evenveel wapens uit te voeren als Zweden zou de Europese Unie haar uitvoer drastisch moeten opvoeren. Als de houding van de NAVO anders is tegenover Zweden dan tegenover Letland, Estland en Litouwen, dan is dat voor een deel omdat Zweden nooit deel uitmaakte van de Sovjet-Unie. Wij moeten dus nuchter blijven en beseffen dat wij ons moeten verdedigen. Dat is het eerste punt. Het tweede punt is dat wij misschien nog vijf of zes jaar nodig hebben om tot een gemeenschappelijk veiligheidsbeleid te komen, wat politiek niet eenvoudig is. Als dat gemeenschappelijk beleid er dan eindelijk komt, kunnen wij, als wij geen gemeenschappelijke wapenindustrie meer hebben, echter zelf geen wapens meer produceren.
Voor wie dat niet inziet, kan geen hulp meer baten. De Commissie heeft het Parlement en de lidstaten er daarom op gewezen dat wij iets moeten doen. Eén ding is immers duidelijk: tot nu toe was de wapenindustrie een zuiver nationale aangelegenheid. Zo kan het niet verder. Ik denk dat het juist is dat wij in de Europese Unie gestaag terrein verliezen aan de Amerikaanse export, iets wat hier, ook door mevrouw Elmalan, werd gehekeld. Dat is een gevolg van de versnippering van de Europese industrie in de lidstaten, waardoor ze de slagkracht van sommige Amerikaanse bedrijven mist.
Als alle wapenbedrijven in Europa zouden fuseren, zou de daaruit resulterende onderneming nog altijd minder groot zijn dan de grootste Amerikaanse wapenfabrikant. Ook dat is een probleem waarmee ons industriebeleid wordt geconfronteerd. De oplossing ligt niet alleen bij de Commissie, het Europees Parlement en de Europese Unie, maar ook bij de lidstaten. Alle lidstaten hebben verklaard dat ze een hervorming van de industrie noodzakelijk vinden. Dat geldt ook voor Airbus. Onlangs nog zijn de zes bij Airbus betrokken landen bijeengekomen. Het probleem is eenvoudig. Elk land verdedigt eerst zijn eigen belangen, en voor een deel ook zijn eigen beleid. Frankrijk heeft met de privatisering van Aerospaciale geen grote problemen omdat Aerospaciale dwarsligt, maar omdat de huidige Franse regering het met die privatisering moeilijker heeft dan een andere regering. In Groot-Brittannië zijn twee Britse firma's gefuseerd omdat een grotere onderneming meer eisen kan stellen als de fusiegolf bij de luchtvaartondernemingen op gang komt. Het gaat dus eigenlijk om een soort machtsstrijd. Het zou naïef zijn daar de ogen voor te sluiten.
Wat nu gebeurt, bewijst dat de industrie en de lidstaten weten dat er iets moet gebeuren. Wat ik in het verslag van de heer Titley zo bemoedigend vind, is dat het Europees Parlement over zo een moeilijk probleem debatteert. Het is nogal gemakkelijk te zeggen dat we eigenlijk moeten ontwapenen, zoals enkelen, onder wie zelfs de heer Frischenschlager, hier hebben gedaan. Als wij dat wereldwijd konden doen, zou de Europese Unie ongetwijfeld de eerste zijn om daarmee akkoord te gaan. Jammer genoeg is dat onmogelijk en moeten wij het dus anders doen.
Wij hebben een actieplan voorgelegd dat de mogelijkheden duidelijk aangeeft. Ik kan u verzekeren dat de Commissie dit jaar op basis van dat actieplan zal voorstellen en uitvoeren wat nodig is. Het eerste wat wij nodig hebben, is standaardisering. Wat mevrouw Elmalan over openbare aanbestedingen heeft gezegd, is de gebruikelijke reactie in bepaalde lidstaten: bij problemen verbergt men zich achter protectionisme en een Europees quotum. Dat is bij wijze van spreken hetzelfde als het landbouwbeleid toepassen op de wapenindustrie. Dat is het laatste wat wij mogen doen. Zo komen wij niet verder.
Wij moeten met andere woorden structuren opzetten die tegen de concurrentie kunnen optornen. Dat betekent een standaardisering en gemeenschappelijke aanbestedingen op communautair niveau, omdat de Europese wapenindustrie alleen op die manier concurrerend kan worden, en gemeenschappelijke voorschriften voor de interne wapenhandel en voor de wapenexport. Het Europees Hof van Justitie heeft al in meerdere arresten gezegd dat ook de wapenuitvoer onder de bevoegdheid van de Gemeenschap valt. De Commissie zal alles doen om op dit gebied vooruitgang te boeken. Als wij immers nu niet handelen is het onze eigen schuld als wij over vijf jaar niet eens onszelf kunnen verdedigen. Ik bedoel maar dat wij naar goede Europese traditie zelf voor onze eigen verdediging moeten kunnen zorgen. Dat is het doel van de Commissie, en ik ben blij dat ook de heer Titley dat inziet en steunt.

Sjöstedt
De commissaris richtte zich toch tot mij om commentaar te geven op de Zweedse wapenexport. Ik ben het met hem eens dat de Zweedse wapenexport een afschrikwekkend voorbeeld is en getuigt van onverantwoord optreden, bijvoorbeeld de wapenexport naar Indonesië of de zeer agressieve export van gevechtsvliegtuigen. Ik kan dit niet goedkeuren en wil vermijden dat op EU-niveau dezelfde fouten worden gemaakt door het risico op herhaling te beperken.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 9.00 uur plaats.

Milieu, veiligheid en buitenlandse zaken
De Voorzitter
Aan de orde is het debat over het verslag (A4-0559/98) van mevrouw Theorin, namens de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid, over milieu, veiligheid en buitenlandse zaken.

Theorin
Mijnheer de Voorzitter, de situatie op veiligheidsgebied is sterk veranderd. De koude oorlog is afgelopen en een grote oorlog lijkt vandaag de dag in Europa uitgesloten. De conflicten die we vandaag zien, spelen zich binnen de naties af en worden veroorzaakt door etnische, religieuze en sociale tegenstellingen. Anderzijds duiken andere bedreigingen op zoals enorme vluchtelingenstromen, terrorisme, internationale misdaad en vooral milieubedreigingen en natuurrampen. Dergelijke conflicten kunnen met kogels en kruit niet worden verhinderd.
Een aantal milieurampen heeft de mensheid nieuwe problemen bezorgd, bijvoorbeeld de terugkerende overstromingen in Europa, het ongeluk met de dam in Spanje en nu onlangs de enorme aarderosie in Centraal-Amerika. Het is duidelijk dat er onvoldoende middelen waren om deze rampen te voorspellen of te verhinderen. Doordat milieubedreigingen geen nationale grenzen kennen, moeten de landen samenwerken. Er groeit een internationaal bewustzijn over de omvang van de milieuproblemen. Dit is gebleken op de verschillende VN-conferenties over water, woestijnvorming, milieu en ontwikkeling alsook over de klimaatverandering. De milieuproblemen kunnen zo ernstige moeilijkheden veroorzaken dat ze de veiligheid van mensen en staten in gevaar brengen.
De drinkwaterreserves zijn zeer ongelijk verdeeld. Minder dan 10 landen bezitten 60 % van het totaal aantal watervoorraden op aarde en meerdere staten in Europa zijn afhankelijk van waterimport. Bij toekomstige conflicten kunnen aanvallen op drinkwaterbronnen niet alleen een doel op zich, maar ook de oorzaak van een conflict zijn. Naar schatting 300 rivieren, meren en bodemwaterbronnen bevinden zich in internationale grensgebieden. In het Midden-Oosten is er in 9 van de 14 landen watertekort. Lokale en regionale ecologische problemen kunnen belangrijke gevolgen hebben voor de internationale betrekkingen, bijvoorbeeld weinig waterreserves of grote milieuvluchtelingengroepen. Het aantal milieuvluchtelingen wordt nu geschat op 25 miljoen tegenover 22 miljoen ?traditionele" vluchtelingen. Men verwacht dat het aantal milieuvluchtelingen in 2010 verdubbeld zal zijn.
Met deze nieuwe oorzaken voor conflicten moet rekening worden gehouden in het buitenlands, veiligheids- en defensiebeleid en in de manier waarop de landen de vrede en veiligheid bewaren en tot stand brengen. Er moeten middelen gevonden worden om de milieu-uitdaging te kunnen aangaan. De vereiste inspanningen zijn zeer groot, terwijl de reserves en middelen sterk beperkt zijn. Tegelijkertijd heeft de gewijzigde situatie op het gebied van veiligheidsbeleid geleid tot militaire ontspanning en ontwapening. Doordat militaire middelen vrijgekomen zijn, hebben de strijdkrachten nu een unieke mogelijkheid en voldoende capaciteit om de toenemende milieubedreiging op te vangen. De strijdkrachten zijn in de eerste plaats goed georganiseerd en beschikken over aanzienlijke technische faciliteiten die zonder al te veel kosten voor milieubescherming aangewend kunnen worden.
Teneinde milieucrises te kunnen voorkomen, zijn infrastructuur, organisatie en meer hulpmiddelen vereist. Deze zijn bij het leger aanwezig, weliswaar niet in alle landen op dezelfde manier, maar ze bestaan hoofdzakelijk uit gekwalificeerd personeel, technici, geavanceerde technologische uitrusting, organisatiemogelijkheden, militair onderzoek en ontwikkeling. Het militair personeel is goed getraind om in rampsituaties in te grijpen en opgeleid om in extreme omstandigheden op te treden.
De militaire industrie is echter ook verantwoordelijk voor grote milieuproblemen. Milieuverontreiniging is sinds de oudheid een gevestigde methode om oorlog te voeren. Oorlog is ook veruit de belangrijkste dreiging voor het milieu. Bovendien is het leger verantwoordelijk voor de uitstoot van verschillende broeikasgassen, fossiele brandstoffen, freonen, stikstofoxiden en zwaveloxiden. Kernwapens, chemische wapens en landmijnen zijn onmiskenbaar wapensystemen die ook in vredestijd schadelijke effecten op het milieu hebben.
Op een publieke hoorzitting is onze commissie meer te weten gekomen over de ontwikkeling van zogenaamde niet-dodelijke wapens en HAARP, een onderzoekprogramma op het gebied van hoogfrequente straling. Ik vind het werkelijk jammer dat de VS geen afgevaardigde naar de hoorzitting hebben gestuurd noch de gelegenheid te baat hebben genomen om het voorgestelde materiaal te becommentariëren.
Er zijn twee openbare hoorzittingen geweest om de ingewikkelde technische en juridische aspecten van de niet-dodelijke wapens en HAARP toe te lichten. Er werd ons een economisch en praktisch opleidingsplan voor milieubeschermingssoldaten voorgesteld. Mijn oorspronkelijk verslag is in de Hughes-procedure behandeld en de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbescherming heeft er op een verdienstelijke manier voor gezorgd dat de milieuaspecten behouden werden. Na deze uitvoerige achtergrond te hebben geschetst, stel ik nu mijn resolutie voor over milieu, veiligheid en buitenlands beleid en wil ik graag een aantal voorstellen doen betreffende maatregelen op Europees en op nationaal niveau. De resolutie beveelt de lidstaten aan hun militaire middelen voor milieubescherming aan te wenden door onder andere milieubeschermingssoldaten op te leiden, met de bedoeling een gecoördineerde Europese milieubrigade op te richten, een inventaris te maken van hun milieubehoeften enerzijds en militaire middelen anderzijds, en deze middelen te gebruiken voor nationale milieuplannen, maar ze ook ter beschikking te stellen van de VN en de EU in geval van milieurampen of in het kader van het partnerschap voor de vrede. Tevens wordt erop aangedrongen dat de strijdkrachten zich aan de bestaande milieuregels houden en dat ze de beschadigingen die ze het milieu eerder toebrachten, rechtzetten.
De voor de burgermaatschappij geldende milieuwetgeving dient op alle militaire activiteiten te worden toegepast. Wij verzoeken de Commissie, zoals voorzien in het Verdrag van Amsterdam, aan de Raad en het Parlement een gezamenlijke strategie voor te stellen, waarin de GBVB-aspecten van het beleid van de EU worden gecombineerd met het communautair beleid op het gebied van handel, bijstand, ontwikkelingssamenwerking en internationale milieuproblemen. De resolutie stelt vast dat milieupreventie een belangrijk instrument van het veiligheidsbeleid is en verzoekt de lidstaten daarom hun doelstellingen op het gebied van milieu en volksgezondheid in hun langetermijnstrategie voor defensie en veiligheid te definiëren.
De resolutie behandelt ook het ongecontroleerd, onveilig en onprofessioneel opslaan en dumpen van atoomduikboten en oppervlakteschepen met hun radioactieve brandstof en lekkende kernreactoren. In de resolutie eisen wij tevens dat de Commissie een grondige studie maakt van de milieuproblemen die de veiligheid in Europa bedreigen en een groenboek opstelt over de invloed die militaire activiteiten op het milieu uitoefenen. Ook de juridische aspecten van militaire activiteiten komen in het verslag aan bod. Het verslag verzoekt de EU ervoor te zorgen dat nieuwe technieken voor zogenaamde niet-dodelijke wapens in internationale conventies behandeld en geregeld worden.
Het risico dat kernwapens per ongeluk gebruikt worden, zal blijven bestaan zolang er kernwapens zijn. Dit risico kan op korte termijn aanzienlijk beperkt worden als de atoommachten de zes stappen van de Commissie van Canberra zo snel mogelijk ten uitvoer leggen.
Om af te sluiten wil ik nog zeggen dat er dagelijks milieurampen gerapporteerd worden, die vermeden hadden kunnen worden indien wij de bestaande hulpmiddelen verstandig hadden gebruikt. Deze hulpmiddelen bevinden zich bij de strijdkrachten. We hoeven ze hen niet af te pakken, ze moeten ze zelf gebruiken. Het enige wat nu ontbreekt, is de politieke wil.

Olsson
. (SV) Mijnheer de Voorzitter, de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbescherming heeft dit verslag behandeld en een advies geformuleerd dat ik graag even wil toelichten. Om te beginnen wil ik zeggen dat wij de volledige achtergrondsbeschrijving die mevrouw Theorin in haar verslag geeft en hier in de Vergadering naar voren heeft gebracht, steunen. Aan het eind van mijn interventie zal ik echter enkele punten opnoemen, waarover wij het niet met haar eens zijn.
Het is duidelijk dat Europa vandaag geen directe militaire bedreiging meer kent. Er zijn andere, grotere gevaren zoals bijvoorbeeld de achteruitgang van het milieu, drinkwatertekort, de woestijnvorming, klimaatveranderingen, ongelukken in de chemische industrie, kerncentrales enzovoort. Daarom is het belangrijk dat we ons over het begrip defensie bezinnen en ook de milieubedreiging erin opnemen. Deze resolutie doet dit grotendeels ook.
Het is enorm positief dat de voor de burgermaatschappij geldende milieuwetgeving ook op militaire activiteiten moet worden toegepast, maar dat is vandaag eigenlijk een noodzaak geworden. Het is in dit verband belangrijk hoe we afgedankte kernwapens hanteren en verwijderen. In het verslag-Theorin wordt een omscholing van de strijdkrachten voorgesteld zodat zij zich met milieukwesties kunnen bezighouden. Dit is beslist voor een deel een mogelijke oplossing. Indien de strijdkrachten over teveel hulpmiddelen beschikken, wat vandaag hoogstwaarschijnlijk het geval is, dan vindt de milieucommissie dat zij deze hulpmiddelen moeten afstaan aan de milieusector, aan reddingsdiensten, rampenfondsen, water- en bodemsanering, preventieve milieumaatregelen enzovoort. Wij denken dat dit nog belangrijker is dan de vorming van speciale strijdkrachten voor milieudoeleinden. Toch is de milieucommissie van oordeel dat dit laatste ook een bruikbare mogelijkheid is.

Titley
Mijnheer de Voorzitter, ik hoop dat mijn collega's zich bewust zijn van het belang en de betekenis van dit verslag. Ik doel daarbij niet alleen op de kwaliteit van het werk van mevrouw Theorin, waarmee ik haar overigens wil gelukwensen, maar ook op het feit dat dit verslag door de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid is geproduceerd. Hiermee geeft het Parlement aan te erkennen dat het begrip veiligheid sinds het einde van de koude oorlog een geheel nieuwe inhoud heeft gekregen, en dat de zorg voor het milieu van essentieel belang is voor vrede en welvaart in de toekomst. Het lijdt geen twijfel dat de schaarste en afbraak van natuurlijke hulpbronnen in de toekomst tot conflicten zullen leiden als we niet alle mogelijke middelen aanwenden om dat te voorkomen.
Als ik dan kritiek zou moeten leveren op het verslag in zijn uiteindelijke vorm, dan betreft dat het feit dat het door zowel de commissie buitenlandse zaken als de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbescherming ingrijpend is gewijzigd en dat we de hele santenkraam aan aandachtspunten erin hebben willen verwerken. Dat was een vergissing. Het is veel zinvoller ons op de kernpunten te richten, en dat zijn voor de meeste mensen de lucht die ze inademen, het voedsel dat ze eten en het water dat ze drinken - hetzelfde water waar het voedsel dat ze eten van afhankelijk is.
Ik zou me willen toespitsen op dat ene vraagstuk: water. Water wordt wellicht het belangrijkste veiligheidsvraagstuk van de volgende eeuw. Als we bijvoorbeeld kijken naar de regio van de Kaspische Zee, dan zien we daar een gigantische olievoorraad die tot grote welvaart zou kunnen leiden. Tegelijkertijd weten we dat er zich in dat gebied ieder moment een ramp kan voltrekken, met name in de republieken van Centraal-Azië. We weten allemaal wat er met het Aralmeer is gebeurd. Daarnaast kampt men met zowel de erfenis van het sovjetsysteem, waarin waterverspilling normaal was, als met de problemen die zijn ontstaan na de ineenstorting van dat systeem en de chaos in de waterdistributie die daarop volgde.
Zo vormen de waterkrachtcentrales van Kirgizstan een bedreiging voor de landen verder stroomafwaarts. Het illegale aftappen van water en vraagstukken inzake de toegang tot watervoorraden vormen, in combinatie met nationalistische sentimenten in de regio, een hoogst explosief mengsel.
Ook problematisch is de situatie op het Indiase subcontinent, waar de bevolkingsgroei gepaard gaat met ontbossing. Dit leidt tot overstromingen waar de dijken noch de watervoorziening tegen bestand zijn. De bronnen van verschillende rivierstelsels bevinden zich in Kasjmir, en ik hoef u niet te vertellen wat voor veiligheidsrisico's dat met zich meebrengt. Een van de fundamentele vraagstukken in het vredesproces in het Midden-Oosten is de toegang tot het water van de Jordaan, vooral in connectie met de Golanhoogten. In de betrekkingen tussen Israël en Jordanië heeft water altijd een centrale rol gespeeld.
Ik ben dus blij dat we nu eindelijk hebben besloten aandacht te besteden aan deze vraagstukken. Ik deel de hoop van mevrouw Theorin dat we al onze middelen - met name militaire middelen, zoals satelliet-spionagesystemen, enzovoorts - kunnen inzetten om de milieutechnische veiligheidsvraagstukken tot een oplossing te brengen. Als we hierin falen staan er de wereld nog heel wat conflicten te wachten.

Stenzel
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, in het verslag van mevrouw Theorin over milieu, veiligheid en buitenlands beleid worden problemen behandeld die relevant zijn voor het milieubeleid. In het verslag wordt dat aspect van de veiligheid echter al te zeer beklemtoond. Daarom wordt de rol van de strijdkrachten in het veiligheidsbeleid in dit verslag vooral vanuit dat standpunt bekeken en wordt geprobeerd de taak van het leger te veranderen. Dat het leger tot de milieuverontreiniging kan bijdragen is gebleken in de voormalige landen van het Warschaupact, waar de sovjettroepen bij hun aftocht een sterk verontreinigd milieu hebben achtergelaten. Niet onderhouden en wegroestende atoomduikboten zijn een gevaar voor de zeeën, voormalige kazernes staan op grond die vervuild is door olie. Men kan zich afvragen wie in die landen voor de opruiming van het militaire schroot zal zorgen.
Wie dit als excuus aanvoert om het leger voortaan uit milieuoogpunt te bekijken en onderzoek te belemmeren omdat het niet milieuvriendelijk is, ondergraaft de rol van de strijdkrachten in het veiligheidsbeleid. Aangezien het einde van de koude oorlog nog geen vrede heeft gebracht, moeten wij dit uitgangspunt van het verslag afwijzen. Het leger voor milieuschade aansprakelijk stellen is verkeerd omdat dit het toch al beperkte defensiebudget al te zwaar zou belasten. Het is daarentegen wel belangrijk en gerechtvaardigd dat de regeringen de kosten van de milieuschade dragen en dat hierbij het principe geldt dat de vervuiler betaalt.
Ondanks dit onrealistische uitgangspunt zijn er enkele punten in het verslag die onze steun verdienen. Zo moet er bij militair onderzoek rekening worden gehouden met milieuaspecten, moet de wapenindustrie steeds meer op civiele productie overschakelen, moet het verbod op anti-personeelsmijnen van kracht worden, moet het Verdrag van Ottawa onverwijld worden ondertekend, moet er controle komen op biologische en chemische wapens en afvalproducten uit de kernwapenindustrie, moet het aantal kernwapens verder worden teruggebracht en moet het non-proliferatieverdrag zeker worden nageleefd.
Het is erg gevaarlijk dat onverantwoordelijke despoten of terroristische organisaties zulke wapens in hun bezit kunnen krijgen. Een net van internationale verdragen en desbetreffende controles moet dit onmogelijk maken. De vraag om soldaten voor milieubescherming op te leiden met het oog op de oprichting van een Europese milieubeschermingsbrigade, gaat voorbij aan het eigenlijke onderwerp van dit verslag. Nu al wordt zowel bij de nationale strijdkrachten als bij de NAVO met het milieuaspect rekening gehouden. Ook het leger moet voorbereid zijn op milieurampen. Dat is echter niet zijn eerste opdracht.

Bertens
Mijnheer de Voorzitter, milieu moet een belangrijke factor zijn binnen het buitenlands en het veiligheidsbeleid. Dat is de centrale boodschap van dit verslag. Ik dank mevrouw Theorin voor haar energie die zij erin gestoken heeft. Het zou inderdaad goed zijn als de Unie daar een gemeenschappelijke strategie zou ontwikkelen. Er zijn nu reeds veel conflicten die hun wortels vinden in milieuproblemen. De heer Titley heeft het reeds gezegd: water in het Midden-Oosten, overbevolking als een conflictsfactor in het Grote Meren-gebied, ontbossingen, overstromingen in Zuid-Azië.
Bovendien moet het ook duidelijk zijn dat de strijdkrachten een onderdeel uitmaken van de maatschappij, van de samenleving waarbinnen die milieubescherming een belangrijke prioriteit krijgt. Waar mogelijk moeten wij militairen inzetten om milieuproblemen op te lossen. De controle bijvoorbeeld uit de lucht op illegale lozingen door tankers in de Noordzee is een goed voorbeeld van een nuttige inzet van militairen. De inzet van milieubeschermingssoldaten zou dan ook goed mogelijk zijn geweest tijdens de branden in Indonesië.
Maar in dit verslag staan ook veel irrealistische en onnodige zaken. Laten wij niet opnieuw centra gaan opzetten en talrijke groenboeken gaan schrijven en nieuwe brigades oprichten. Bovendien moeten wij het aan de nationale overheden overlaten om fondsen uit hun begroting over te hevelen uit de defensiesector. Het is niet aan dit Parlement om de regeringen op te leggen het leger milieubeleid te laten voeren. Laat elke lidstaat zijn begroting herschikken zoals hij dat wil en dan komt het milieu vanzelfsprekend aan de orde.
Mijn fractie, de liberale fractie, wil het verslag graag terugbrengen tot zijn essentie. Wij zullen een aantal paragrafen laten vervallen via amendementen. In functie daarvan zal mijn fractie beslissen of wij dit verslag zullen steunen of niet.

Gahrton
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw Theorin heeft een belangrijk verslag geschreven dat de parlementaire commissie verbeterd heeft, maar dat op bepaalde punten nog te zwak is, bijvoorbeeld wat betreft de verantwoordelijkheid die de strijdkrachten dragen voor de achteruitgang van het milieu in vredestijd, de schadeclaims aan de strijdkrachten, vooral met betrekking tot de ruimtewapensystemen.
Er is een opmerkelijke tegenstelling tussen de toelichting van het verslag en de resolutie zelf. In de toelichting bestempelt men het HAARP, High Frequency Active Auroral Research Project, als een onderzoek van zuiver militaire aard, een soort ?star wars" , dat het milieu ernstige schade berokkent en onoverzichtelijke gevolgen heeft voor het menselijk leven, uit juridisch oogpunt twijfelachtig is en waarschijnlijk een inbreuk op de democratie vormt. In de resolutie is dit nauwelijks terug te vinden en heeft men het alleen over nieuwe onderzoeksbehoeften. De liberale fractie is van oordeel dat het hoog tijd is om duidelijke taal te spreken. Dit soort onderzoek moet worden stopgezet, en dat eisen wij met onze amendementen.

Kronberger
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, het is goed dat de nauwe samenhang tussen buitenlands en veiligheidsbeleid en milieu wordt erkend. Belangrijk is ook de gevolgtrekking dat militaire activiteiten verstrekkende gevolgen hebben voor het milieu. Ik wil echter nog op een ander feit wijzen waaraan wij in ons toekomstig veiligheidsbeleid meer aandacht moeten besteden. In Afrika, het Midden-Oosten, Zuid-Amerika en de landen van de voormalige Sovjet-Unie wordt vandaag om olie en andere grondstoffen gevochten. Pas als wij erin slagen die hoofdoorzaak van de oorlogen van deze eeuw weg te nemen door op hernieuwbare energiebronnen over te schakelen, zullen wij de vrede voor het eerst op een ecologische duurzame wijze kunnen handhaven.
Daarbij vind ik het bijzonder belangrijk dat de Europese Unie een offensief begint tegen het feit dat in de strijd om grondstoffen steeds vaker huurlingen worden ingezet. Huurlingenlegers moeten wereldwijd worden verboden en hun Europese hoofdkwartieren moeten strafrechterlijk worden vervolgd.

Spencer
Mijnheer de Voorzitter, ik onderschrijf de conclusies van dit verslag. Het lijkt me evident dat het milieu een onmiddellijke en aanzienlijke invloed heeft op veiligheidsvraagstukken, een invloed die bovendien steeds groter wordt. Ik ben het volstrekt eens met de opmerkingen van mevrouw Theorin en de heer Titley over de watervoorraden en de relevantie daarvan voor de planning van ons gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid de komende tien jaar. Ook heb ik weinig toe te voegen aan hetgeen er is gezegd over de gevolgen van militaire activiteiten op het milieu. Die gevolgen zijn bijvoorbeeld op het Kola-schiereiland duidelijk merkbaar, maar laten zich ook raden als we de veiligheidssituatie in ogenschouw nemen van nucleaire terreinen in de voormalige Sovjet-Unie van het type waar generaal Lee Butler ons op heeft gewezen.
Ik wil echter wel graag wat zeggen over het HAARP-project waar de heer Gahrton het over had. Na de hoorzitting te hebben bijgewoond en ook zelf nogal wat werk op dit gebied te hebben verricht, ben ik tot de slotsom gekomen dat er heel wat risico's kleven aan experimenten met polair elektromagnetisme en dat zelfs een milieuramp daarbij niet kan worden uitgesloten. Ik heb het dan nog niet over de potentiële militaire toepassingen van deze technologie, als wapen waarmee het klimaat in vijandelijke gebieden in de war kan worden geschopt, voor gebruik in niet-dodelijke wapens door het leger of bij civiele aangelegenheden of, zo mogelijk nog gevaarlijker, als gecamoufleerde voortzetting van het veiligheidsbeleid onder het Star Wars-programma.
Iedereen die zich in dit vraagstuk verdiept en de hoorzitting over HAARP heeft bijgewoond zal het met me eens zijn dat het allemaal soms veel weg heeft van pure science fiction. Maar ook deze science fiction kan vroeg of laat een grote en zeer reële bedreiging gaan vormen. Net als voorgaande sprekers betreur ik het dat de Amerikaanse regering het, ondanks de contacten die op zeer hoog niveau en in NAVO-verband zijn gelegd, niet zinvol achtte een afvaardiging naar dit Parlement te sturen om haar opvattingen kenbaar te maken. Mij rest alleen te zeggen dat het Parlement dit als een zaak dient te beschouwen die ons allen aangaat en waar we tijdens de volgende zittingsperiode dan ook op terug moeten komen. Er zijn nog altijd vragen niet beantwoord, terwijl dit Parlement het recht heeft op antwoorden, zowel van de Amerikanen als van de wetenschappers die zich met deze vraagstukken bezighouden.

Bjerregaard
Mijnheer de Voorzitter, om te beginnen wil ik de rapporteur, mevrouw Maj Britt Theorin danken voor haar grote inzet, die - sta mij toe deze persoonlijke opmerking te maken - geheel in de lijn ligt van de politieke werkzaamheden die mevrouw Theorin vroeger deed. Het verslag betreft weliswaar een aantal andere gebieden dan die waarmee ik dagelijks bezig ben, maar ik zal het verslag als geheel beschouwen.
De Commissie heeft het verslag van het Parlement met zijn ontwerpresoluties over milieu, veiligheid en buitenlands beleid met belangstelling gelezen. Zoals vandaag reeds werd onderstreept, gaat het om een zeer ingewikkeld en belangrijk thema, dat de internationale samenleving aan het wakker schudden is. Het verslag verdient lof, omdat het duidelijk wijst op de bestaande of mogelijke samenhang tussen milieu, een tekort aan hulpbronnen en veiligheid. Ook tijdens het debat hoorden wij een aantal voorbeelden zoals vluchtelingenproblemen en overbevolking of, meer specifiek op het gebied van milieu, water en klimaat.
De diensten van de Commissie hebben een aantal veiligheidsproblemen en hun economische gevolgen in een bredere context onderzocht. In dit verband hebben wij een aantal seminars georganiseerd, onder andere over milieu en veiligheid. Er werd besloten dat de Commissie naar aanleiding van deze seminars een werkdocument diende op te stellen over het samenspel tussen buitenlands beleid, veiligheid en duurzame ontwikkeling, met de bedoeling een debat op gang te brengen met de betrokken partijen en de beleidsmakers in heel Europa. Daarom buigen mijn eigen diensten zich nu reeds over bepaalde punten in het verslag van het Parlement betreffende de risico's die met de globale klimaatverandering en de uitputting van hulpbronnen verbonden zijn en die kunnen leiden tot een toenemend aantal vluchtelingen, crisissituaties en directe conflicten, zoals mevrouw Theorin onderstreepte.
In DG XI zijn de werkzaamheden betreffende milieu en veiligheid aan de gang. Wij concentreren ons daarbij op problemen zoals watervoorraden en -tekorten, waarover de heer Titley het had, of het nu de Kaspische Zee, het Aralmeer of de Zwarte Zee betreft, zoals de heer Spencer en ikzelf enige tijd geleden van dichtbij hebben kunnen vaststellen. Wij zullen ons ook bezighouden met de krimping van aardbodem, het tekort aan natuurreserves, grensoverschrijdende problemen in verband met ontbossing, de biologische diversiteit en de veiligheidsproblemen die hierdoor kunnen ontstaan. Hierbij zullen wij tevens onderzoeken welke gevolgen dit heeft voor het beleid op andere gebieden zoals bijvoorbeeld handel, ontwikkelingshulp en samenwerking. Deze werkzaamheden omvatten een aantal voorstellen die ook door het Parlement zijn ingediend, meer in het bijzonder de zeer belangrijke paragraaf 1 van de resolutie.
De Commissie heeft bij verschillende gelegenheden haar bezorgdheid geuit over de ontbossing en woestijnvorming in Afrika. Een groot deel van de noodhulp in het kader van het Lomé-programma werd voorbehouden voor de bestrijding van deze beide fenomenen, die uiteraard meerdere oorzaken hebben, maar waarvan sommige duidelijk van militaire oorsprong zijn. De Commissie heeft echter geen bevoegdheid noch expertise op militair gebied. Wij hebben ook geen vat op militaire activiteiten of hulpbronnen, aangezien deze tot de bevoegdheid van de nationale autoriteiten behoren. Daarom zal de Commissie geen gevolg kunnen geven aan bepaalde punten in de resolutie, met name paragraaf 18 en 29. De Commissie neemt als volwaardige partner deel aan het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. In overleg met het voorzitterschap van de Raad zullen wij dan ook proberen de standpunten die in de resolutie naar voren worden gebracht in de verschillende internationale veiligheidsfora, waaronder de VN, te verdedigen.
Tenslotte, mijnheer de Voorzitter, vindt de Commissie het positief dat het Parlement deze resolutie en dit verslag heeft opgesteld. Wij delen de bezorgdheid van het Parlement over de samenhang tussen de achteruitgang van het milieu en de toekomstige risico's op het gebied van veiligheid. Zoals gezegd zijn wij met de werkzaamheden betreffende alle aspecten van deze problemen reeds gestart, meer in het bijzonder de werkzaamheden die rechtstreeks het milieu aanbelangen. Met deze opmerkingen, mijnheer de Voorzitter, wil ik de rapporteur, mevrouw Maj Britt Theorin nog eens danken voor het uitstekend verslag en voor het debat van vandaag.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 9.00 uur plaats.

Omvattend partnerschap met China
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0479/98) van de heer Bernard-Reymond, namens de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid, over de mededeling van de Commissie - Voor een omvattend partnerschap met China (COM(98)0181 - C4-0248/98).

Bernard-Reymond
Mijnheer de Voorzitter, het onwrikbare maar toch zo dynamische China heeft ons opnieuw kennis laten maken met zijn tegenstellingen en moeilijkheden. Nadat het land de mensenrechten schoorvoetend leek te aanvaarden, brengt een aantal processen, waarin snelrecht is toegepast, ons nu in herinnering - voor zover dit nog nodig is - dat China jammer genoeg nog altijd een gevangene is van een politiek regime dat de beginselen van vrijheid, democratie en mensenrechten met voeten treedt.
De afgelopen tijd hebben er heel wat bemoedigende gebeurtenissen plaatsgevonden: de ondertekening van twee VN-Verdragen over de economische, sociale en culturele rechten en over de civiele en politieke rechten; het aangaan van indirecte contacten met de vertegenwoordigers van het Tibetaanse volk; het bezoek dat een vertegenwoordiger van de Taiwanese regering aan Peking heeft gebracht; het vrijlaten van politieke gevangenen; het bezoek van de trojka aan Tibet; het bezoek aan Peking van de hoge commissaris van de mensenrechten van de VN, Mary Robinson, en het openbare overleg tussen de president van de Verenigde Staten en Jiang Zemin, dat door de Chinese televisie werd uitgezonden.
Wij zijn zeker niet zo naïef om te denken dat deze gebeurtenissen op zichzelf het bewijs van een geheel nieuw beleid vormen, maar het feit dat ze hebben plaatsgevonden en dat de autoriteiten in Peking ze dus noodzakelijk vonden, vormt op zichzelf een aanmoediging ons beleid voort te zetten en de dialoog te verdiepen. Om die reden wilde de Commissie een nieuwe mededeling naar buiten brengen en de Raad heeft deze mededeling goedgekeurd. Het Parlement is overigens niet in de gelegenheid gesteld zich hierover uit te spreken, wat China niet bepaald een goed voorbeeld geeft van hoe een democratie behoort te functioneren.
De Commissie heeft vijf richtsnoeren overgenomen. Deze richtsnoeren zijn u bekend en uw Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid heeft ze goedgekeurd. Het doet mij genoegen dat deze richtsnoeren zo'n belangrijke plaats innemen in de politieke dialoog en in de steun die China is aangeboden om een rechtstaat tot stand te brengen conform de internationale normen terzake. De politieke dialoog moet worden aangegaan met deze belangrijke toekomstige speler in de huidige multipolaire wereld, deze Aziatische grootmacht die een stabiliserende rol in haar regio kan spelen. De politieke dialoog is evenwel ook nodig om China ervan te overtuigen dat het de universele waarden moet naleven als het op internationaal gebied een sleutelrol wil spelen. In dit opzicht zijn we verheugd over het justitiële en juridische samenwerkingsprogramma dat door de Commissie is voorgesteld en waarvoor een bedrag van 13 miljoen ecu, verspreid over 4 jaar, is vrijgemaakt. De naleving van de rechten van de burger en die van de vakbonden moet voorrang krijgen in het programma, hoewel de juridische zekerheid van het bedrijfsleven ook van groot belang is, met name waar het gaat om de bescherming van investeringen en van de intellectuele eigendom.
We buigen ons echter over deze richtsnoeren juist nu Xu Wenli, Wang Youcaï en Qin Yongmin weer in de gevangenis zitten en we ons - gezien de golf van arrestaties en de talloze processen - moeten afvragen waartoe deze verharding in de houding van de Chinese autoriteiten zal leiden. Zeker, we weten dat de autoriteiten in Peking met het oog op de tiende verjaardag van de gebeurtenissen die op het Tienanmenplein hebben plaatsgevonden extra op hun hoede zijn, maar we vrezen dat deze verharding ook andere oorzaken heeft.
Op economisch gebied hebben zich in China grote veranderingen afgespeeld. Dit land heeft de afgelopen twee decennia ontdekt dat de markteconomie grote voordelen biedt en heeft daarom besloten zich naar de rest van de wereld te openen en haar planeconomie om te vormen tot een socialistische markteconomie. China is zich snel bewust geworden van de voordelen die dit met zich meebrengt: een groeipercentage dat langere tijd op 10 % of zelfs nog hoger lag; aanzienlijke valutareserves; flink toegenomen investeringen vanuit het buitenland en een snel groeiende handel met het buitenland. Ook heeft men uiteindelijk het inflatiepercentage onder controle gekregen.
De Commissie wil deze ontwikkelingen begeleiden door middel van samenwerking op zeer verschillende gebieden zoals de opleiding van personeel, de bestuurlijke hervorming, de sociale bescherming, de hervorming van de financiële sector, de armoedebestrijding en het verkleinen van de regionale ongelijkheden, de overdracht van knowhow op het gebied van de energievoorziening, de samenwerking op wetenschappelijk en technisch gebied en de bescherming van het milieu.
Zoals altijd worden de bestaande maatschappelijke verschillen door deze ingrijpende veranderingen vergroot en worden er nieuwe aan toegevoegd. Het gaat bijvoorbeeld om verschillen tussen de stad en het platteland, tussen de kustgebieden en het binnenland, tussen de regering in Peking en de plaatselijke overheden, tussen de armen en de nieuwe rijken, tussen de werkenden en de werklozen en op het gebied van het milieu. De autoriteiten willen deze verschillen overbruggen zonder de eenheid van China in gevaar te brengen en zonder de stabiliteit van het land te ondermijnen. Deze wens is legitiem, maar de vraag is of Peking met haar beleid de problemen niet juist vergroot, in plaats van ze te verkleinen.
Een maatschappij die aan verandering onderhevig is, heeft behoefte aan souplesse, decentralisatie, initiatief en debat; kortom: aan democratie. Onbuigzaamheid, autoritair gedrag, centralisatie kunnen een tijd lang de waarheid verbloemen, maar in een maatschappij die economisch in beweging is, loopt een dergelijk beleid altijd stuk en zal het leiden tot een uitbarsting, verharding of isolement. Europa wil graag een constructieve dialoog aangaan, want een dergelijk doemscenario wenst het China beslist niet toe. De EU koestert de wens dat China geleidelijk wordt opgenomen in de internationale politieke en economische gemeenschap en steekt dit land graag de helpende hand toe. Maar daarvoor is het wel nodig dat China op politiek gebied evenveel moed opbrengt als het op economisch gebied heeft getoond. Wij moedigen China hiertoe graag aan, want we weten dat volkeren alleen in vrijheid aan hun toekomst kunnen bouwen.

Seppänen
Mijnheer de Voorzitter, drie economische regio's ter grootte van Europa en zelfs groter zijn in anderhalf jaar tijd ineengestort. In alle drie, Zuid-Oost-Azië, Rusland en Brazilië, is met weinig succes de neoliberale leer van het IMF toegepast. Het ziet ernaar uit dat het volgende slachtoffer van het internationale marktmechanisme China is. Dit is echter een in politiek opzicht stabielere vesting dan de voornoemde landen. De stabiliteit van China kan van levensbelang zijn voor de hele wereld, ook voor Europa en de Verenigde Staten. Het Europese en Amerikaanse concurrentievermogen zal ineenstorten als men zich genoodzaakt ziet de Chinese munt te devalueren.
In het verslag-Bernard-Reymond wordt welgemotiveerd de constructieve maar zeer kritische houding ten opzichte van de Chinese maatschappij onderstreept. Door het milieuprobleem brokkelt China van binnen uit af. Er wordt verwacht dat de bevolking van China snel naar anderhalf miljard zal groeien. Bij een snelle, zowel intensieve als extensieve economische groei, worden de natuur en het milieu aan een zeer grote belasting blootgesteld. De Chinese energie is voor 80 % afkomstig van steenkool en wat de andere energiebronnen betreft, is China van de import afhankelijk. De verbranding van steenkool in China vergroot de CO2 -uitstoot in de wereld; de uitstoot in China is na die van de Verenigde Staten de grootste ter wereld. China heeft zich echter niet verbonden aan de internationale klimaatovereenkomst en dat hoefde het als ontwikkelingsland ook niet te doen. Het is echter in zijn eigen belang de uitstoot te verminderen.
Dat het milieuprobleem er niet grondig genoeg in wordt behandeld, eigenlijk helemaal niet, is de zwakke kant van het verslag. De Commissie externe economische betrekkingen heeft de aandacht gevestigd op deze problemen die echter onvoldoende aandacht van de rapporteur hebben gekregen. De verkoop van moderne milieubeschermingstechnieken en innovatieve producten op het gebied van milieutechnologie zou voor Europese bedrijven een belangrijke groeisector kunnen zijn.

Dupuis
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, ik ben van mening dat rapporteur Bernard-Reymond werkelijk een overtuigend beeld heeft geschetst van het falen van de zogenaamde politieke dialoog die de Europese Unie nu al jaren met China voert.
De heer Bernard-Reymond heeft ons helpen herinneren aan alles wat er geheel of gedeeltelijk mis is gegaan, en we moeten daaruit concluderen dat het beleid volkomen gefaald heeft. We mogen niet vergeten dat de Unie en de lidstaten dezelfde neerbuigende houding aannamen jegens de burgers van de Sovjet-Unie. Al gedurende lange tijd benaderen we China op dezelfde wijze als destijds de Sovjet-Unie. We willen hetzelfde beleid voeren en ontkennen daarbij dat de Chinese burgers, net als wij, recht hebben op democratie.
Dit is heel ernstig, temeer daar China zich in een verschrikkelijke situatie bevindt, die veel ernstiger is dan vaak wordt beweerd. Door de sociale en economische tegenstrijdigheden dreigt voor tientallen miljoenen Chinese burgers de werkloosheid. In tegenstelling tot wat men ons wil doen geloven kan het communistische systeem - laten we het beestje maar gewoon bij zijn naam noemen - niet voor de stabiliteit zorgen waarnaar onze socialistische collega zojuist verwees. Alleen het democratisch systeem kan China van zijn tegenstrijdigheiden verlossen omdat het vangnetten en tegenwicht biedt en beschikt over controlemechanismen in de vorm van een volksvertegenwoordiging.
We zouden het democratiseringsproces in China moeten stimuleren door van dit land en zijn leidende communistische klasse te eisen - want om deze klasse gaat het, dat mogen we niet uit het oog verliezen - dat ze haar machtsmonopolie opgeeft en afziet van het dagelijks geweld waarvan tientallen, honderden miljoenen mensen het slachtoffer zijn. Volgens de officiële cijfers zijn er tienduizenden politieke gevangenen. Ik nodig alle collega's uit een moment stil te staan bij de erbarmelijke omstandigheden waarin de politieke gevangenen in China, Tibet, Binnen-Mongolië en Turkestan verkeren. We vergeten dit maar al te vaak. We luisteren naar dissidenten wanneer ze de gevangenis verlaten en we ontvangen ze met open armen, maar we vergeten dat tienduizenden andere politieke gevangenen ook nu, terwijl we over dit verslag debatteren, dezelfde verschrikkingen ondergaan zoals martelingen en ander geweld en vaak ten dode zijn opgeschreven.
Zo ziet het beleid van de constructieve dialoog die we met de Volksrepubliek China voeren er uit. We steunen dit beleid ook, maar het is bankroet. De geschiedenis biedt voorbeelden te over, zoals die van de Russische staatsleningen aan het begin van deze eeuw. Ook al kunnen we de vergelijking niet geheel doortrekken, toch denk ik dat we ons enigszins ongerust moeten maken over onze bedrijven, die enorme hoeveelheden geld in de Chinese economie geïnvesteerd hebben en daarmee risico's hebben genomen. Deze bedrijven zouden binnenkort wel eens kunnen beseffen dat ze hun investeringen als verloren moeten beschouwen.
Ten zuiden van China ligt India, de grootste democratie ter wereld. De Europese Unie doet alsof ze zich niet kan herinneren dat dit grote land, deze grote democratie bestaat en alsof ze er zich niet van bewust is dat ze op economisch gebied wel degelijk met de democratische leidende klasse van dit land kan samenwerken. Nee, ze houdt hardnekkig vast aan samenwerking met China, ze legt prachtige autowegen aan in de richting van de Volksrepubliek en vergeet landen als India. U sprak zojuist over de Aziatische tijgers, waarde collega van de socialistische fractie, maar u vergeet dat Zuid-Korea als gevolg van de huidige economische crisis, waardoor de groei van dit land stagneerde, zijn democratische instellingen heeft versterkt. U vergeet dat Taiwan, een deel van China, een democratisch systeem heeft dat steeds beter functioneert. U vergeet de positieve voorbeelden, maar u vergeet ook Noord-Korea, dat een vazalstaat van de Volksrepubliek China is. Over enkele jaren, als het Noord-Koreaanse regime om een of andere reden niet meer kan rekenen op de steun van de internationale gemeenschap, zal dit regime verdwijnen. Dan zullen we ontdekken dat dit regime miljoenen doden op zijn geweten heeft, maar doen alsof we dat nooit hadden kunnen vermoeden.
Met ons beleid van de constructieve dialoog moedigen we dergelijke regimes aan hun beleid voort te zetten. In de Volksrepubliek China hebben we geen enkele vooruitgang kunnen waarnemen. De rapporteur heeft de ondertekening van de internationale verdragen in herinnering gebracht, maar twee weken na de ratificatie van die verdragen worden er opnieuw dissidenten gearresteerd en naar de beruchte "lao-gaï', de Chinese concentratiekampen, gestuurd. Chinese jongeren die surfen op het Internet worden gearresteerd. Nu willen we uitgerekend de autoriteiten van dit China een hart onder de riem steken. Feitelijk doen we dat al met ons beleid van de politieke dialoog.
Het doet me genoegen dat Sir Leon Brittan hier vandaag aanwezig is, want het beleid dat ons Parlement in zijn dringende resoluties voorstelt wijkt enigszins af van dat van de Commissie. De afgelopen vijf jaar heeft dit Parlement ten minste 20 resoluties ingediend, waarin met name om de vrijlating van dissidenten werd verzocht. Geen van deze dissidenten is onder druk van de Europese Unie vrijgekomen. Onder Amerikaanse druk zijn er twee of drie vrijgelaten, zoals Wong Dan en Wei Jingsheng. Wijzelf hebben niets voor elkaar gekregen. De democratische leider van Binnen-Mongolië, de heer Ada, bevindt zich nog altijd in de gevangenis. Hetzelfde geldt voor de dissidenten van oostelijk Turkestan en tienduizenden politieke gevangenen. Ondanks het verzoek van het Europees Parlement hebben we geen hoge vertegenwoordiger van de Europese Unie in Tibet. Op het gebied van de mensenrechten en de politieke vrijheden hebben we niets voor elkaar gekregen.

Titley
Mijnheer de Voorzitter, ik zou direct duidelijk willen stellen dat de mededeling van de Commissie voor een omvattend partnerschap met China op de steun van de socialistische fractie kan rekenen. We willen daarbij de nadruk leggen op het woord partnerschap, dat verwijst naar een dialoog tussen twee partijen en niet naar een situatie waarin de ene partij voortdurend de les wordt gelezen door de andere. De heer Bernard-Reymond weet dat ik bij de eerste versie van zijn verslag nog bang was dat we het grootste deel van de tijd China de les zouden lezen. Ik zou hem willen danken en hem willen prijzen voor de manier waarop hij zich bereid heeft getoond amendementen over te nemen en zijn verslag aan te passen. Ik heb het idee dat het nu een veel evenwichtiger verslag is geworden.
Dat China van groot belang is, niet alleen voor de EU maar voor de wereld in het algemeen, zal niemand ontkennen. Dit werd maar al te duidelijk toen de Chinese munteenheid dreigde te devalueren en iedereen zijn hart vasthield. Maar dat is nog geen reden om de standpunten die we altijd hebben ingenomen, zomaar te laten varen. We hebben op het gebied van democratie en mensenrechten onze eigen normen en overtuigingen, en ik denk dat het zeer juist is dat we die tot uitdrukking brengen en van onze partners verwachten dat ook zij die principes huldigen. We mogen daarbij echter niet uit het oog verliezen dat je niet zomaar een heel systeem kunt veranderen en dat China in veel opzichten eigenlijk een ontwikkelingsland is.
We moeten daarom vooral proberen de vooruitgang en het hervormingsproces te stimuleren. Ik onderschrijf de zienswijze van de heer Dupuis dat politieke en economische hervormingen hand in hand gaan en niet afzonderlijk van elkaar kunnen worden bewerkstelligd. Plotselinge en ingrijpende omwentelingen, zoals de Culture Revolutie in China, komen uiteindelijk niemand ten goede. Ze gooien de samenleving in de war en doen de armoede alleen maar toenemen. Als het in China de goede kant op lijkt te gaan moeten we dat ook honoreren. Een voorbeeld is de overdracht van Hongkong aan de Chinese autoriteiten, die veel soepeler is verlopen dan verwacht. Dit succes moeten we onderkennen. We zouden China moeten aanmoedigen haar plaats in de wereld in te nemen, vooral als het gaat om haar lidmaatschap van de WHO. Op die manier kunnen we effectief optreden tegen de vervalsing van merkartikelen en het gebrek aan respect voor de intellectuele eigendom, vraagstukken die ons momenteel grote zorgen baren.
We mogen onze boodschap betreffende de mensenrechten natuurlijk nooit onder stoelen of banken steken, maar tegelijkertijd moeten we niet vergeten dat Mary Robinson door de autoriteiten is ontvangen en dat China nu bereid lijkt te zijn de VN-Verdragen te ondertekenen. Het is zaak dat China die verdragen inderdaad bekrachtigt. We hebben het harde optreden van de autoriteiten van onlangs terecht veroordeeld, want alles wat er de afgelopen twaalf maanden is bereikt dreigt weer ongedaan te worden gemaakt.
Als we kritiek uitoefenen op China moeten we tegelijkertijd ook kijken naar onszelf. Als Europese Unie dienen we met één stem te spreken in onze betrekkingen met China. Het gaat niet aan als een of twee lidstaten uit commerciële overwegingen tot een solo- optreden besluiten. De Europese Unie moet in haar betrekkingen met China uit kunnen gaan van een gemeenschappelijk beleid.
Tenslotte nog een punt aangaande Taiwan. Het doet me deugd dat we de opmerkingen in het verslag inzake de betrekkingen met Taiwan hebben kunnen aanpassen. Hoewel we ons niet moeten bemoeien met de betrekkingen tussen Taiwan en China is het namelijk wel van belang dat we een helder standpunt innemen terzake. Een oplossing voor het vraagstuk-Taiwan is pas aanvaardbaar als het internationaal recht en het recht op zelfbeschikking worden gerespecteerd. Als aan die voorwaarden is voldaan moeten we dit vraagstuk verder uiteraard geheel aan de Chinese autoriteiten overlaten.

Jarzembowski
Mijnheer de Voorzitter, de christen-democraten steunen de Commissie en onze rapporteur, en danken hem voor zijn goede verslag. Wij geloven dat alleen een dialoog ons vooruit kan helpen. Ik ben het op heel wat punten met mijn voorganger eens, maar onze spoedresoluties hebben tot niets geleid. Wij moeten een constructieve dialoog aangaan, en ik hoop dat de mensen aan de andere zijde, in de Volksrepubliek China, begrijpen dat wij bereid zijn hen tegemoet te komen als zij hetzelfde doen.
Beide zijden dragen een grote verantwoordelijkheid. Ten eerste hoopt de Europese Unie dat de Volksrepubliek China in eigen land de nodige stappen zal doen om zo snel mogelijk lid van de Wereldhandelsorganisatie te kunnen worden. Wij staan ook klaar om, indien gewenst, de Volksrepubliek China te steunen bij de verwerkelijking van haar eigen doelstellingen en bij de omvorming van haar bureaucratische planeconomie in een sociale markteconomie. Wij geloven dat de door de Volksrepubliek China gekozen weg, in het belang van de handel en de investeringen, naar hervormingen in het rechts- en belastingstelsel moet leiden. Anders kan de wereldhandel zich niet verder ontwikkelen.
Voor de mensenrechten en de democratie is de ondertekening van de VN-verdragen niet voldoende. Wij moeten onze vrienden duidelijk maken dat de principes van democratie en mensenrechten ook de erkenning vereisen van andersgezinde partijen, de culturele autonomie van regio's zoals Tibet, de erkenning van de persoonlijke burgerrechten en de vrijlating van mensen die werden opgepakt omdat zij van hun burgerrechten gebruik maakten. Die boodschap moeten wij vandaag laten horen.
Wat de vrede en stabiliteit in Azië betreft, wil ik nog opmerken dat de erkenning van Taiwan en het recht op zelfbeschikking van zijn burgers een basisvoorwaarde is voor de stabiliteit in de regio. De gesprekken tussen de vertegenwoordigers van de Volksrepubliek China en Taiwan zijn een hoopgevend teken dat beide zijden op een vreedzame oplossing aansturen.

Cars
Mijnheer de Voorzitter, de Zweedse auteur Per Ahlmark heeft samen met vooraanstaande vredeswetenschappers overal ter wereld op een overtuigende manier aangetoond dat democratieën nooit oorlog met elkaar hebben gevoerd en dat grote hongersnoden nooit voorkomen in landen met vrije media en een vrije markteconomie. De slachtoffers van dictaturen worden in onze eeuw op tientallen miljoenen geschat. Al deze mensen zijn door hun dictators in de oorlog gestort, gefusilleerd, in concentratie- of arbeidskampen opgesloten of uitgehongerd. Tot de echt grote massamoordenaars van onze tijd behoren Adolf Hitler, Stalin en Mao, maar zij hebben allemaal ergens een evenknie: Pol Pot, Verwoerd, Saddam Hoessein, Kim II Sung om er maar een paar te noemen.
Na de dood van Mao heeft China in vele belangrijke opzichten een koerswijziging gekozen. Samen met honderden miljoenen Chinezen die daardoor een beter leven hebben gekregen, juicht Europa dit toe. De overblijvende problemen in China zijn voor de Chinezen echter nog altijd even groot. China is nog lang geen democratie. De vrije meningsuiting en de vrijheid van vereniging zijn beperkt. Wie in China democratische en mensenrechten opeist, wordt tot levenslang veroordeeld. Terechtstellingen zijn schering en inslag, de Tibetanen worden onderdrukt en nu en dan worden aan het adres van Taiwan duidelijke dreigingen geuit. Zolang deze situatie blijft bestaan, moet de Europese Unie, niet het minst dit Parlement, verandering blijven eisen en alle middelen benutten om een verandering te bewerkstelligen. Dit dient uiteraard ons eigen belang, maar nog meer China en de Chinezen.

Ephremidis
Mijnheer de Voorzitter, de mededeling van de Europese Commissie, en dus ook dit debat, houden ternauwernood rekening met de geschiedenis en zijn dus onrealistisch.
U wilt blijkbaar niet beseffen dat dit grote land, dit grote volk pas vijftig jaar geleden een eind heeft kunnen maken aan de agressie van buitenaf, aan eeuwenlange kolonisatie en burgeroorlogen. Sedert vijftig jaar probeert dit volk een eigen weg te vinden, een eigen model te ontwikkelen, een model dat past bij zijn meer dan 5000 jaar oude geschiedenis en cultuur. Daarom is de mededeling van de Commissie ongeloofwaardig, arrogant en zelfzuchtig in haar doelstellingen. Het enige dat u interesseert zijn de Europese bedrijven. Hoe kunnen de Europese bedrijven een zo groot mogelijk stuk van de Chinese taart, van de Chinese markt bemachtigen?
Wat is het doel van deze mededeling? Helaas ben ik door mijn korte spreektijd gedwongen mij te beperken tot een klein aantal punten.
In deze mededeling staat ergens: ?...als de hervormingen doorgaan, zullen wij daarbij helpen" . Als inderdaad het doel van dit alles de ontwikkeling van China en het welzijn van het Chinese volk was, zou iedereen daar mee moeten instemmen. Dit is echter niet het doel! U wilt alleen via hervormingen China op de knieën dwingen en uw eigen model opleggen, een model dat op maat van de multinationals is gesneden!
Verder staat hier: ?...wij moeten de hervormingen ondersteunen om crisissen zoals in andere Aziatische landen te voorkomen" . Collega's, die landen die daarmee bedoeld worden, die drie landen die zojuist werden genoemd, zitten al jaren lang tot hun nek in uw eigen model, in uw eigen liberale stelsel. Dat heeft hen echter niet kunnen behoeden voor die crisissen! En nu wilt u China dezelfde richting uitsturen? Was er soms in uw eigen land ook geen crisis, ondanks het ongebreidelde liberalisme? Waar zoekt u dan de oorzaak van de crisis? Welke crisis wilt u in China met hervormingen voorkomen? Uw bewogenheid is ontroerend, maar de crisis zit in uw eigen systeem.
Ook staat in de mededeling iets dat een regelrechte inmenging in de binnenlandse aangelegenheden van China is. Hierin zegt men namelijk steun toe aan bilaterale handel, maar.....als daarbij Chinese bedrijven betrokken zijn die zich in China zelf niet strikt houden aan de vrije marktregels, worden zij bestraft met speciale anti-dumpingmaatregelen. Dit is een onverhuld, ongeoorloofd ingrijpen in de binnenlandse aangelegenheden.
Tot slot is hierin sprake van de rechtsstaat, de democratie, enzovoort. Want, zegt men, wij willen nauwe betrekkingen, een partnerschap, met China. Natuurlijk is dat lovenswaardig en een goede zaak voor het Chinese volk, de Europese Unie en de internationale gang van zaken. Maar waarom kijkt u maar één kant op? Waarom kijkt u niet ook naar dat piepkleine Letlandje, waar u al heel stevige banden mee heeft? Wringt u zich niet in allerlei bochten om dit land op te nemen in de Gemeenschap? Van de 2, 5 miljoen inwoners van dit land hebben echter 700.000 mensen geen rechten en zelfs niet het recht zich burger te noemen. En weet u waarom? Omdat zij de pech hebben Russisch te spreken! Waarom wilt u met dit land wel dergelijke betrekkingen? Waarom doet u hier een oogje dicht? Dit is dus niet alleen zelfzucht en arrogantie, maar ook je reinste schijnheiligheid. Een collega zei nota bene ook nog dat wij de mensen moeten leren hoe het hoort!

Van Bladel
Voorzitter, China heeft de deur op een kier gezet, maar tegelijkertijd wordt er van binnen uit met alle kracht tegenaan geduwd dat die deur niet te ver opengaat. China wil meedoen aan de economische sprong voorwaarts in de globale economie maar wil de consequenties die dat meebrengt om politiek ook te bewegen nog niet aanvaarden.
Democratie en naleving van mensenrechten worden vanuit angst behandeld. De rapporteur noemt het zelfs autoritair. In de praktijk zie je dan bijvoorbeeld dat de oprichter van de democratische partij in China elf jaar gevangenisstraf krijgt. Een ander voorbeeld: een simpele man die Internetadressen doorgeeft, krijgt daarvoor twee jaar gevangenisstraf. Er wordt een spelletje gespeeld. Aan de vooravond van het Amerikaanse bezoek en de besprekingen van het Internationaal Olympisch Comité worden de dissidenten vrijgelaten. Enkele weken daarna wordt een groot aantal andere dissidenten weer gevangengezet.
Een spelletje wordt gespeeld met de rest van de wereld. Een spelletje dat niet past in het omvattend partnerschap, zoals de Commissie dat voorstelt. Het past er niet in. Ik vind het zelfs onaanvaardbaar.
Het is waar dat iedere Europese lidstaat in de rij staat om zaken te doen met China. Maar ik ben het helemaal eens met de heer Dupuis. Deze investeringen kunnen alleen maar succesvol zijn als China een open en democratische samenleving wordt. Ons partnerschap kan daarin behulpzaam zijn.
Een constructieve dialoog wordt voorgesteld door de rapporteur, maar dat moet dan wel tot zinvolle stappen leiden op economisch en politiek gebied. Anders voorzie ik in dit Parlement een constant debat over de constructieve dialoog die tot niets heeft geleid, zoals wij dat bij de kritische dialoog rond Iran hebben gehad. Constructieve dialoog moet stappen vooruit geven. Het voorstel van de rapporteur om een mensenrechtenclausule in het te hernieuwen handels- en samenwerkingsakkoord met China op te nemen, is een stap in de goede richting. Mijn felicitaties aan de rapporteur.

Gahrton
Mijnheer de Voorzitter, wat er de laatste maanden in China is gebeurd, betekent een ernstige tegenslag voor het democratiseringsproces in China. Daarom heb ik als voorzitter van de China-delegatie samen met de overige leden van het Bureau en vele andere collega's een speciaal amendement ingediend, waarin wij niet alleen onze bezorgdheid uitdrukken, maar ook een duidelijk standpunt van de Chinese overheid vragen over een groot aantal, met naam gekende personen die de laatste tijd gearresteerd zijn. Het is zeer belangrijk dat wij op de Chinese autoriteiten druk blijven uitoefenen en hen niet laten geloven dat wij alleen maar hoopgevende signalen zien - dat is namelijk niet mogelijk.
Waarom gedragen de Chinezen zich op deze manier? Ja, de achtergrond hiervoor is zeer ernstig. Ik wil graag één zin citeren uit een rapport van de jaarlijkse conferentie die de European Union China Academic Network organiseert, en die deze keer in Madrid plaatsvond; dat was vorige week. In dit rapport schrijft de Franse professor Jean-Louis Rocker het volgende: ?De laatste jaren zijn er in de meeste grote steden petities, sit-ins en gewelddadige acties geweest uit protest tegen de achteruitgang van de leefomstandigheden" . De huidige sociale onrust in China wordt door de autoriteiten met geweld neergeslagen. De Europese Unie heeft redenen genoeg om haar beleid tegen China te herzien.

Swoboda
Mijnheer de voorzitter, wij moeten de heer Bernard-Reymond feliciteren met zijn voortreffelijke verslag. Wij hebben een aantal debatten gevoerd en er zijn amendementen ingediend. Ik meen dat dit verslag erg evenwichtig is. Wij willen China helpen, maar als afgevaardigden zitten wij - laten wij eerlijk zijn - in een zeer moeilijke situatie. De heer Gorbatsjov zei ooit dat wie te laat komt, door het leven wordt gestraft. China kan dit, gelet op de manier waarop de Sovjet-Unie uit elkaar is gevallen, van hem wellicht niet gemakkelijk aannemen. Het zou voor China en de wereld een ramp zijn als met dat land hetzelfde zou gebeuren. Daarom moeten wij de dialoog met de vertegenwoordigers van China voortzetten en hen ervan overtuigen dat het belangrijk is dat ze hervormingen uitvoeren, niet omdat hun dat van buitenaf wordt opgelegd maar omdat de democratische beweging in China zelf hen daartoe noopt.
Wij moeten daarbij drie belangrijke elementen voor ogen houden, namelijk het beleid, de economie en de mensenrechten. Laten wij niet zo naïef zijn te geloven dat wij voor de mensenrechten kunnen ijveren als wij niet tegelijkertijd ook de politieke dialoog voortzetten en de ontwikkelingen in China economisch ondersteunen. Vanuit politiek oogpunt is China een belangrijke partner. Juist diegenen die voortdurend herhalen dat wij de Verenigde Naties en de Veiligheidsraad nodig hebben om in de wereld veiligheidsmaatregelen te treffen en beslissingen te nemen, moeten goed weten dat deze politieke dialoog met China, zoals het nu eenmaal ook uit politiek oogpunt bestaat, onontbeerlijk is.
Wat de economie betreft, weet ik natuurlijk wel dat een aantal ondernemingen puur bedrijfseconomische of handelsbelangen nastreeft. Het is echter ook ons gemeenschappelijk doel dat de economische ontwikkeling in China vordert. Wij hebben er geen belang bij dat China implodeert. Wij willen integendeel dat China zich economisch ontwikkelt. De Europese Unie moet met betrekking tot de mensenrechten een onwrikbare houding aannemen en tegelijkertijd proberen China ertoe te brengen op het gebied van de democratie vooruitgang te boeken. Wij mogen beide echter niet tegenover elkaar stellen of het ene als vervangmiddel voor het andere aanvaarden. Hoeveel fouten de heer Gorbatsjov ook heeft gemaakt, op dit punt had hij gelijk. Voor China geldt hetzelfde, maar de gevolgen zouden voor heel de wereld veel catastrofaler zijn. Wie te laat komt, wordt door het leven gestraft.
China zal als eerste worden gestraft als het niet probeert tegelijkertijd vorderingen te maken op het gebied van de economie, de politiek en de mensenrechten. Daarom vind ik het zo belangrijk dat in het verslag wordt gepoogd China meer bij de dialoog te betrekken in plaats van het op een bijna imperialistische wijze voor te schrijven wat het moet doen. Wij nodigen China uit om, samen met ons, de wereld beter, rechtvaardiger en economisch welvarender te maken.

Cushnahan
Mijnheer de Voorzitter, het verslag van de heer Bernard-Reymond levert een waardevolle bijdrage aan het voortgaande en zich steeds verder verdiepende debat over de aard van de betrekkingen tussen China en de Europese Unie. Het is belangrijk dat we een op positieve leest geschoeide en constructieve relatie met China opbouwen, maar dat moet dan ook een open en eerlijke relatie zijn. De Europese Unie heeft haar opvattingen inzake de basisprincipes van democratie en respect voor de mensenrechten altijd consequent verdedigd.
Hoewel we in eerste instantie natuurlijk blij zijn met veel van de veranderingen die momenteel plaatsvinden in China, kunnen en mogen we onze ogen niet sluiten voor de voortdurende schendingen van de mensenrechten, met name de schandelijke behandeling van politieke dissidenten en aanhangers van bepaalde religieuze stromingen. Als we zouden verzuimen hiertegen te protesteren enkel vanwege het feit dat veel grote lidstaten van de Europese Unie grote commerciële belangen hebben in China, zouden we daarmee onze verantwoordelijkheid afleggen en afbreuk doen aan het morele gezag van de Unie inzake flagrante schendingen van de mensenrechten elders in de wereld. Bovendien zouden we daarmee ook verraad plegen jegens de filosofie van de oprichters van de Unie.
Wat Hongkong betreft ben ik blij dat de overdracht heeft plaatsgevonden zonder dat onze angstvisioenen bewaarheid zijn. We moeten de ontwikkelingen in Hongkong echter nauwgezet blijven volgen. Ik ben dan ook blij met de publicatie van het recente verslag van de Commissie over dat onderwerp, waar we naar ik hoop gevolg aan zullen kunnen geven. Er zijn met betrekking tot bepaalde voorvallen vraagtekens geplaatst bij de toepassing van het rechtsstaatprincipe en het respect voor de mensenrechten. We moeten antwoord krijgen op onze vragen daaromtrent en daarnaast aandringen op versnelde invoering van het algemeen kiesrecht.
Dit zijn de paar opmerkingen die ik wilde maken bij het voortreffelijke verslag van de rapporteur.

Brinkhorst
Mevrouw de Voorzitter, het verslag van de heer Bernard-Reymond laat zien dat er geen redelijk alternatief bestaat voor een evenwichtige en omvattende aanpak. Het vertegenwoordigt de opvattingen van een grote meerderheid van dit Parlement. Ik ben ook ingenomen met het feit dat we de eindeloze reeks afzonderlijke vraagstukken in het actualiteitendebat hebben ondergebracht in deze ene omvattende benadering. Dit Parlement moet kiezen voor een evenwichtige benadering, en dat is precies de koers die de heer Bernard-Reymond heeft aangegeven. Zoals we van de heer Gahrton al hebben vernomen heeft de Delegatie voor de betrekkingen met China amendement 11 ingediend, waarin wordt gewezen op de noodzaak een aantal van de negatieve ontwikkelingen die zijn ingezet tot stilstaan te brengen. Ik zou van Sir Leon Brittan graag willen horen hoe hij denkt over deze ommekeer op het gebied van democratie en mensenrechten. Dit is een belangrijke en zorgwekkende ontwikkeling.
Zoals andere sprekers al zeiden zijn er echter ook positieve ontwikkelingen te bespeuren. Het is zaak dat we er ons goed van bewust zijn dat China momenteel door een soort economische wervelstorm wordt geteisterd. Van de eventuele stormschade in China zullen ook wij de nadelen ondervinden. Ik wil erop wijzen dat de Chinese autoriteiten inmiddels heel wat moed hebben getoond op zowel economisch als politiek gebied. Anderen hebben al gezegd dat de overdracht van Hongkong soepeler is verlopen dan verwacht. Daarom wil ik met nadruk stellen de heer Bernard-Reymond de gulden middenweg aangeeft tussen enerzijds het extremisme van de heer Ephremidis en anderzijds de 26 amendementen die door de Fractie Europese Radicale Alliantie zijn ingediend maar, met mijn verontschuldigingen aan de heer Dupuis, uiteindelijk geen wezenlijk alternatief bieden.
Het is belangrijk dat we op het gebied van de mensenrechten druk uitoefenen op de Chinese autoriteiten, niet alleen omdat we de rest van de wereld zo graag onze eigen moraal opdringen, maar vooral omdat China daar uiteindelijk zelf beter van zal worden. De Chinese samenleving kan alleen daadwerkelijk tot ontwikkeling komen als ze bereid is het belang te onderkennen van pluriformiteit, mensenrechten en politieke oppositie. Dit is de enige weg voorwaarts, zoals we in Rusland hebben kunnen zien. Het is niet eenvoudig een model te vinden dat op een zo groot land als China van toepassing is. We hopen daarom dat de benadering die de heer Bernard-Reymond heeft voorgesteld op de steun kan rekenen van een grote meerderheid in dit Parlement.

Caccavale
Mevrouw de Voorzitter, waarde collega's, eens te meer laten wij in onze houding jegens China zien dat Europa sterk is tegen de zwakken en zwak tegen de sterken. Sierra Leone en Guinee-Bissau zijn een gemakkelijk mikpunt, maar met China ligt dat anders. Het is niet zo gemakkelijk de waarheid te vertellen over hetgeen daar gebeurt. Daar wordt elke vorm van oppositie en elke vrijheid van meningsuiting de kop ingedrukt. Het communistisch regime daar foltert en vermoordt zijn tegenstanders. Onlangs zijn elf vertegenwoordigers van wat misschien een oppositie kan worden genoemd, na schijnprocessen veroordeeld. Desalniettemin willen wij een inschikkelijke houding aannemen ten aanzien van China. Dit blijkt ook uit het onderhavige verslag. Ondanks de goede wil van de rapporteur, de heer Bernard-Reymond, laat Europa ook dit keer duidelijk zien dat maar één ding telt: handel.
Wij mogen niet zwijgen over hetgeen in de afgelopen weken is gebeurd. Als Europa nog waarde en zin heeft, moet het zijn stem laten horen en de rechten van de mens verdedigen, vooral wanneer het om sterke landen met een voortrekkersrol gaat. China is immers een leidinggevend land in Azië, en niet alleen in Azië. Gezien deze situatie vraag ik mij serieus af of men toekenning van financiële steun aan China eigenlijk wel in overweging kan nemen. Kan men betrekkingen onderhouden met regimes die politieke tegenstanders folteren en vermoorden? Ik vraag mij werkelijk af of het Europees Parlement niet een totaal andere houding moet aannemen jegens dit bloeddorstige en repressieve regime.

Barros Moura
Mevrouw de Voorzitter, waarde collega's, ik zou mij ook achter de op vijf richtsnoeren gebaseerde strategie van de Commissie willen scharen, die trouwens reeds de steun van de Raad heeft gekregen en die de geleidelijke integratie van China in de internationale samenleving tot doel heeft. In dit opzicht ben ik van mening dat de Europese Unie, ten behoeve van haar eigen belangen en gelet op de noodzaak die zij ondervindt een beleid te voeren dat een zekere onafhankelijkheid bewaart ten opzichte van de Verenigde Staten, de toegang van China tot de Wereldhandelsorganisatie feitelijk moet steunen zodra dit land aan de eisen van het lidmaatschap voldoet.
Ik stel met vreugde vast dat vooruitgang is geboekt in het hoofdstuk van de mensenrechten. Anderzijds meen ik dat de op economische en handelsbelangen gebaseerde Realpolitik van de Europese Unie, of beter gezegd van een aantal lidstaten van de Europese Unie, niet tot gevolg mag hebben dat wij China nu reeds als een rechtsstaat beschouwen, aangezien dit in strijd is met de werkelijkheid. Wij moeten echter wel onze steun verlenen aan de ontwikkelingen die deze richting uitgaan. Anderzijds geloof ik ook dat wij onze Chinese partners tot de orde moeten roepen op grond van de recente verscherping van bepaalde mensenrechtenproblemen, de vervolging van politieke tegenstanders en etnische en nationale minderheden en met name wat betreft de situatie van de werknemers die tot ontslag worden gedwongen zonder over vakbondsrechten, vakbondsvrijheid of stakingsrecht te beschikken.
Dit gezegd zijnde, mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, zou ik speciale aandacht willen vragen voor de kwestie-Macau. Mijns inziens heeft de rapporteur dit probleem naar behoren uiteengezet aangezien hij erin is geslaagd de specifieke omstandigheden van dit gebied te onderkennen, die voortvloeien uit de geschiedenis en de eigen kenmerken van deze regio. Macau zou de toegangspoort van China naar het Westen kunnen zijn en zou tevens een brug kunnen slaan tussen Europa, in al haar verscheidenheid, en China.
Met dit doel voor ogen, mijnheer de Voorzitter, geloof ik dat de Europese Unie bij het toezicht op het overgangsproces - dat eind dit jaar plaatsvindt - waarbij Macau aan de Chinese soevereiniteit wordt overgedragen dezelfde nauwkeurigheid en dezelfde veeleisendheid aan de dag moet leggen als zij in het geval van Hongkong heeft gedaan, teneinde de toepassing van het principe ? een land, twee systemen" te steunen. Er moeten nog heel wat problemen verholpen worden op het gebied van de fundamentele rechten en vrijheden, de nationaliteit, de garantie dat China het bestaande verbod op de doodstraf zal respecteren, de godsdienstvrijheid, de vrijheid van vereniging, de reglementering van de twee officiële talen van het gebied - Chinees en Portugees - en de noodzaak om zo spoedig mogelijk een onafhankelijk rechtssysteem in te stellen op basis van een plaatselijk gerecht in laatste aanleg.
Ik ben van mening dat de Europese Unie de ontwikkeling van de burgermaatschappij in dit gebied zal kunnen steunen. Ik verzoek de Commissie om, naar het voorbeeld van wat zij met betrekking tot Hongkong heeft gedaan, een mededeling op te stellen over de toekomstige betrekkingen tussen de Europese Unie en Macau en tezelfdertijd periodieke verslagen over deze situatie op te stellen. Mevrouw de Voorzitter, ter wille van het goede verloop van het overgangsproces is het noodzakelijk dat de Commissie een delegatie voor Macau opricht. In verband hiermee zou ik willen opmerken dat de huidige Delegatie in Hongkong er niet in is geslaagd de verantwoordelijkheid op zich te nemen voor de vertegenwoordiging van de Europese Unie in Macau. Ik zou de commissaris dan ook om een verklaring willen vragen voor deze onaanvaardbare houding van de afgevaardigde van de Europese Unie in Hongkong, die blijkbaar niet weet dat zijn taak ook de vertegenwoordiging van de Unie in Macau omvat.

Porto
Mevrouw de Voorzitter, de ontwikkeling van een omvattend partnerschap met China moet in alle opzichten worden toegejuicht, in ons eigen belang, in het belang van China en ongetwijfeld ook in het belang van de vrede en de welvaart in de wereld, zoals met recht wordt onderstreept in de mededeling van de Commissie en het verslag van collega Bernard-Raymond, die dan ook onze meest oprechte felicitaties verdienen.
Binnen dit kader dient speciale aandacht te worden besteed aan punt A-5 van de mededeling en aan paragraaf 41 van de aan te nemen ontwerpresolutie, waarin de wens wordt uitgesproken dat de hereniging van Macau met China op correcte wijze geschiedt. Dit zal niet enkel de bevolking van Macau maar ook de Chinese bevolking ten goede komen, aangezien die er alle belang bij heeft dat in dit gebied een welvarende en democratische samenleving bestaat die als de toegangspoort naar de rest van de wereld dienst kan doen.
De rol die aan Macau zal worden toegekend en die, zoals hier reeds is aangehaald, volledig onafhankelijk van de rol van Hongkong moet worden gezien, is echter ook van uitzonderlijk belang voor de Europese Unie. Als alternatief voor de vereniging met Portugal zal alleszins niet voor een aansluiting bij Hongkong worden gekozen aangezien de inwoners van Macau het volste recht hebben om zulk een verband te weigeren, daar zij vrezen op deze manier een tweederangspositie te bekleden en het niet ondenkbare risico te lopen hun eigen stem binnen het uitgestrekte Chinese grondgebied te verliezen.
Bovendien heeft Macau een eigen identiteit en maakt het deel uit van een gebied dat grondig verschilt van China, waardoor onze toenaderingsmogelijkheden nog worden vergroot. Deze identiteit en deze mogelijkheden hebben ervoor gezorgd dat Macau tot nog toe heeft kunnen deelnemen aan de Wereldhandelsorganisatie en zij liggen tevens aan de basis van de handels- en samenwerkingsovereenkomst tussen de Europese Unie en Macau, een akkoord dat niet tot stand is gekomen met Hongkong en dat ook na de teruggave aan China moet blijven voortbestaan. De Europese Unie zou blijk geven van een grote naïviteit indien zij geen gebruik maakt van de gelegenheid die haar wordt aangeboden. Door onverwijld een eigen vertegenwoordiging in Macau op te richten zou zij duidelijk maken dat zij bereid is de betrekkingen met dit gebied te handhaven en uit te diepen. Dit is geen onoverkomelijke investering en ik ben er zeker van dat de autoriteiten van Macau met alle plezier zullen bijdragen in de kosten. Is mijnheer de commissaris voornemens stappen in deze richting te ondernemen?

Sir Leon Brittan
Mevrouw de Voorzitter, ik ben blij met deze gelegenheid te kunnen reageren op het evenwichtige en goed doordachte verslag van de heer Bernard-Reymond. Het doet me deugd dat velen in dit Huis, en met name de heer Swoboda, de heer Brinkhorst en de heer Porto, de evenwichtige aanpak waar dit verslag van getuigt kunnen waarderen. De Europese Unie heeft enorme belangen bij de ontwikkeling van een stabiel, welvarend en open China dat de principes van politiek pluralisme, de vrije markt en de rechtsstaat aanvaardt en een bijdrage kan leveren aan stabilisering van de veiligheidssituatie wereldwijd. We hebben geluisterd naar de heer Dupuis en zijn medestanders, die beweren dat we ons wat de mensenrechtensituatie betreft te laks opstellen, en naar de heer Ephremidis, die weer voor een andere benadering kiest. Ik ben echter van mening dat geen van beide kampen een levensvatbaar alternatief biedt.
Het belangrijkste kenmerk van onze aanpak is dat we dit vraagstuk in een langetermijnperspectief plaatsen. We zullen er daarom zowel in goede als in slechte tijden aan moeten vasthouden, tenzij de situatie wezenlijk verandert. Het lijdt inderdaad geen twijfel dat de huidige situatie in China, zowel in politiek als economisch opzicht, ons minder reden geeft tot hoop dan de situatie van nog maar een jaar geleden. Ik denk echter niet dat dit voldoende reden is ingrijpende veranderingen door te voeren in de benadering die we hebben gekozen, en evenmin in de benadering die de heer Bernard-Reymond in zijn verslag en zijn toespraak heeft verwoord.
Dit verslag wordt op het goede moment aangenomen. China is onder premier Zu Rongji begonnen met de tenuitvoerlegging van een pakket belangrijke economische hervormingen. Het ziet er echter naar uit dat deze hervormingen, als gevolg van de crisis in Azië en de daaruit voortvloeiende terugval in economische groei, het komende jaar onder druk zullen komen te staan. Daarnaast hebben recente gebeurtenissen in China ons grote zorgen gebaard inzake het respect voor de mensenrechten in dat land. Onder dergelijke omstandigheden is het van belang, om niet te zeggen essentieel, dat we aan de Chinese autoriteiten het juiste signaal afgeven. In onze mededeling hebben we een aantal fundamentele doelstellingen uiteengezet.
Ten eerste streven we ernaar de positie van China in de internationale gemeenschap verder te verstevigen door middel van intensivering van de politieke dialoog. De afgelopen tien jaar heeft China prijzenswaardige stappen genomen op het gebied van de wapenbeheersing, de strijd tegen de verspreiding van kernwapens, de bescherming van het milieu wereldwijd en de bestrijding van internationale misdaad en drugssmokkel. We moeten dan ook voortbouwen op de wens van China erkend te worden als een verantwoordelijke mogendheid op het wereldtoneel, en een voortgaande dialoog tot stand brengen inzake internationale vraagstukken die ons beiden aangaan. De geschiedenis leert ons dat dit geen dagdromerij hoeft te zijn, maar tot tastbare resultaten kan leiden.
Ten tweede moeten we de integratie van China in de wereldeconomie voortzetten door het land verder te assimileren in het wereldhandelssysteem en de economische en sociale hervormingen die inmiddels zijn ingezet, te bevorderen. China is de snelst groeiende afzetmarkt voor Europese goederen en diensten. We hebben er dus zelf ook duidelijk belang bij als dit land verder wordt opgenomen in de wereldeconomie. De toegang tot de Chinese markt is momenteel nog te beperkt. We zijn er echter niet op uit om daar protectionistische maatregelen tegenover te stellen, want dat zou slechts leiden tot een neerwaartse spiraal. Integendeel, met de openheid van onze eigen Europese markt bieden we China de best denkbare remedie tegen de huidige crisis in Azië. Desalniettemin zullen we blijven streven naar verdere openstelling van de markt, ook die van China. Ik ben het ermee eens dat China de gelegenheid zou moeten krijgen zich bij de WHO aan te sluiten, maar daar moeten dan wel zorgvuldige zakelijke voorwaarden aan gesteld worden, waaronder het openstellen van de Chinese economie. Dat zou de juiste koers zijn voor een land met een dergelijke omvang en graad van economische ontwikkeling.
Ik schroom niet te verwijzen naar het vraagstuk van de omvang van China. In een land zo groot als China kunnen we uitsluitend veranderingen teweegbrengen als we een eerlijke en open dialoog tot stand brengen over zowel politieke als economische vraagstukken. Het heeft geen zin onaardige dingen te gaan zeggen of onaardige resoluties te gaan aannemen. Er is de Europese Unie veel aan gelegen China te steunen in de overgang naar een open samenleving die stoelt op respect voor het rechtsstaatprincipe en de mensenrechten. De huidige situatie in China stemt uiteraard niet tot tevredenheid. We hebben gekozen voor een pragmatische en resultaatgerichte aanpak, waarbij we de Chinese autoriteiten voor uitdagingen zullen plaatsen omtrent vraagstukken en gebeurtenissen die voor ons van belang zijn, zoals de plotselinge toename van processen tegen en aanhoudingen van dissidenten van de afgelopen tijd. We blijven dus geenszins zwijgend toekijken, maar proberen tegelijkertijd wel op steeds meer gebieden te gaan samenwerken. Deze doelstellingen gelden beide als zwaartepunt van ons beleid.
Er is een zinvolle dialoog over de mensenrechten op gang gebracht, maar we hebben de Chinese autoriteiten duidelijk te verstaan gegeven dat we nu specifieke en tastbare vorderingen moeten boeken wil de dialoog geloofwaardig blijven. De recente ontwikkelingen waar verschillende leden al naar hebben verwezen maken de noodzaak van die vorderingen alleen maar groter. We hebben de autoriteiten al verzocht om vrijlating van de dissidenten die tijdens de maatregelen van onlangs werden vastgezet, en we zullen op hun vrijlating blijven aandringen totdat er aan ons verzoek gehoor wordt gegeven.
Belangrijker nog is het feit dat we de Chinese autoriteiten hebben laten weten bepaalde criteria aan te leggen op basis waarvan de vooruitgang in de dialoog kan worden beoordeeld. Dit nieuwe instrument stelt ons in staat om waar nodig de druk op de ketel te houden en de vaart in de besprekingen te behouden. Wat zijn die criteria? Het gaat in ieder geval om de mate waarin aan bepaalde eisen wordt voldaan. Ten eerste hebben we meer gedetailleerde informatie nodig over politieke gevangenen, hun aantallen, de aanklacht op basis waarvan ze zijn veroordeeld en hun gezondheidstoestand. Ook dienen vertegenwoordigers van de Europese Unie en van niet-gouvernementele organisaties toegang te krijgen tot specifieke gevangenen.
Ten tweede eisen we dat er specifieke stappen worden genomen ter verbetering van de gevangenissen en hervorming van het strafrecht. Zo dienen de voorwaarden voor beroep en toegang tot rechtsbescherming in overeenstemming te worden gebracht met internationale maatstaven op dit gebied. Het punt van de rechtsbescherming is met name van belang met betrekking tot de doodstraf en de positie van dissidenten die voor zogenaamde contrarevolutionaire activiteiten zijn veroordeeld.
Ten derde zijn we ook van plan criteria op te stellen met betrekking tot de vorderingen die worden geboekt op het gebied van de bekrachtiging van de VN-Verdragen inzake de Rechten van de Mens. Hieronder vallen bijvoorbeeld de maatregelen die na het bezoek van Mary Robinson zijn genomen, maar ook intensivering van de dialoog met de Europese Unie inzake de mensenrechten.
Ten vierde wil ik weer een andere set criteria noemen, ditmaal met betrekking tot etnische minderheden in het algemeen en die in Tibet in het bijzonder. Hieronder valt een hele reeks vraagstukken, zoals de transparantie van demografische gegevens, het recht op gebruik van de Tibetaanse taal en openheid en heldere informatie omtrent voorvallen waar etnische minderheden en dissidenten bij betrokken zouden zijn.
Ondanks de onenigheid die er onlangs op het gebied van de mensenrechten is ontstaan, hoop ik dat u het met me eens bent dat er in het Europese beleid ten aanzien van China, zoals verwoord in de mededeling van de Commissie en het verslag van de heer Bernard-Reymond, de afgelopen jaren aanzienlijke vorderingen zijn geboekt. Ik vind het bemoedigend dat in onze mededeling en uw verslag in grote lijnen dezelfde doelstellingen worden onderschreven. Dat geldt overigens ook voor de kwestie-Hongkong. Ik kan u tot mijn spijt helaas niets beloven omtrent de oprichting van een delegatie in Macau op korte termijn. Het blijkt erg moeilijk de benodigde middelen en steun te vinden voor de verschillende op te richten delegaties. We zullen de suggesties die in het verslag worden gedaan in ieder geval zeker bestuderen en ze waar het maar enigszins mogelijk is verwerken in onze betrekkingen met China.
De ontwikkeling van een omvattende en sterke band tussen China en de Europese Unie geldt als een van de grote geostrategische uitdagingen van de volgende eeuw. Het is mijn overtuiging dat we nu een stevige basis hebben gecreëerd die het de Europese Unie van morgen mogelijk zal maken die cruciale uitdaging aan te gaan, en dat we standvastig moeten zijn in ons optreden, openhartig in onze kritiek maar evenwichtig in ons beleid.

De Voorzitter
Sir Leon Brittan, ik dank u.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 9.00 uur plaats.

Regionaal beleid en mededingingsbeleid
De Voorzitter
Aan de orde is het gecombineerd debat over de volgende verslagen:
A4-0412/98 van de heer Azzolini, namens de Commissie regionaal beleid, over de mededeling van de Commissie aan de lidstaten over het regionale beleid en het mededingingsbeleid (COM(98)0673 - C4-0247/98) en-A4-0421/98 van mevrouw Riis-Jørgensen, namens de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid, over het XXVIIe verslag van de Commissie over het mededingingsbeleid - 1997(SEC(98)0636 - C4-0379/98).
Azzolini
Mevrouw de Voorzitter, mevrouw de commissaris, het verheugt mij ten zeerste dat vandaag ?mijn" commissaris hier zit, mevrouw Wulf-Mathies. Ik weet dat mijn woorden bij haar in goede aarde zullen vallen en op begrip kunnen rekenen.
Het is mijn plicht in eerste instantie mijn commissie, de Commissie regionaal beleid, te bedanken. Na het verslag "Cohesie- en cultuurbeleid: een bijdrage aan de werkgelegenheid" van twee jaar geleden, van 1997, vertrouwde de commissie mij het verslag "Regionaal beleid en mededingingsbeleid, overheidssteun" toe. Dit zijn twee uiterst belangrijke thema's die een meerwaarde hebben ten opzichte van de andere vraagstukken die ook door vooraanstaande leden van dit Parlement op uitstekende en interessante wijze zijn behandeld.
Mevrouw Wulf-Mathies weet heel goed welke moeilijkheden er in de lidstaten bestaan bij het omzetten van richtlijnen en verordeningen. Het zal de ingewijden niet onbekend zijn dat van de vijftien lidstaten er slechts vijf de communautaire regelgeving op systematische en correcte wijze in hun eigen recht opnemen. Dit betekent in feite dat in de meeste landen er nog nauwelijks sprake is van een regelrechte cultuur op dit gebied. Commissaris Wulf-Mathies heeft ons meerdere malen in de commissie gezegd dat er grote behoefte is aan communicatie, aan echte communicatie. Ik wil niet simplistisch zijn, maar men zou kunnen zeggen dat bepaalde landen maar niet willen begrijpen waar het om gaat. Zij willen niet hun best doen en daardoor blijven zij in zekere zin tegen de stroom in zwemmen.
Ik wil als Italiaans rapporteur niet alleen met een beschuldigende vinger naar Italië wijzen. Ik betreur ten zeerste dat in bepaalde lidstaten, ondanks alle voordelen van het EU-lidmaatschap, de ter beschikking gestelde middelen niet goed worden gebruikt. Als alles goed gaat, is er een bestedingspercentage van 52 % en dat is ons inziens veel te weinig. Ook daaruit blijkt dat er een kloof bestaat tussen het geheel, de "Unie" en de onderdelen, de "lidstaten" . Ik geloof dat wij hier allen over moeten nadenken. Dit is een uiterst belangrijk aspect. Het doel bij uitstek van de Unie is immers de bewerkstelliging van de economische en sociale samenhang.
Ik ben het ermee eens dat de mededingingsregels moeten instaan voor een correcte en transparante werking van de interne markt en dat de door de lidstaten gewenste uitzonderingen op de vrije concurrentie enkel en alleen gemotiveerd mogen zijn door de noodzaak van economische en sociale samenhang.
Ik ga ook akkoord met hetgeen de Commissie in haar mededeling zegt over een multisectorale aanpak van de regionale steun voor grote investeringsprojecten. De bedoeling is deze steun te beperken tot kapitaalintensieve projecten die zonder ernstige concurrentieverstoring te veroorzaken een sterke regionale impact kunnen hebben door de bevordering van de directe en indirecte werkgelegenheid.
Ik wil echter verzoeken deze momenteel nog experimentele procedure binnen niet al te lange tijd - en ik wend mij wat dat betreft tot u, mevrouw de commissaris - uit te breiden tot andere sectoren. Ik heb het daarbij met name over een aantal gevoelige sectoren waarvoor momenteel nog specifieke voorschriften betreffende overheidssteun bestaan. Ik noem als voorbeeld de scheepswerven, de automobielindustrie, de metaalindustrie en de textielindustrie. Al deze sectoren bevinden zich in een diepe crisis en juist hier moet men streven naar sociale en economische samenhang. Desalniettemin zijn mijns inziens bepaalde voorschriften, zoals bijvoorbeeld de voorschriften inzake de toelaatbare intensiteit van de steun aan de gebieden van doelstelling 1 en doelstelling 2, te streng. Ook moet men bij de toepassing van de mededingingsvoorschriften rekening houden met de noodzaak van versterking van de samenhang, om te voorkomen dat vervangende belastingmaatregelen zich als een olievlek gaan uitbreiden. Alhoewel deze schadelijk zijn voor de interne markt, zullen de lidstaten niet aarzelen dergelijke maatregelen te treffen, juist omdat het hun aan de zojuist door mij genoemde cultuur ontbreekt.
Op dit verslag zijn 25 amendementen ingediend door mijn collega's en ik dank hen daarvoor. Een aantal daarvan vinden mijn instemming, anderen niet. Ik wil met name de Commissie de boodschap meegeven dat wij volledig achter de inhoud van die mededeling staan en daaraan niet mag worden getornd met de opneming van allerlei dingen die hier niets mee hebben uit te staan en elders thuis horen.
Ik wil absoluut niet onbeleefd zijn jegens de collega's wier amendementen ik van de hand moet wijzen. Ik moet mij nu eenmaal houden aan het onderwerp van mijn verslag en dat is de mededeling van de Commissie. Anderzijds vraag ik wel de Commissie om onze suggesties over te nemen. Ik hoop dat na de beproevingen en de spanning van de afgelopen vergaderperiode tussen het Parlement en de Commissie er weer aandacht kan worden besteed aan de sociale samenhang en de noodzakelijke economische grondslag daarvoor. Daarom hoop ik van ganser harte dat de Commissie haar werk vastberaden zal voortzetten en daarbij rekening zal houden met de voorstellen en suggesties van het Europees Parlement.

Riis-Jørgensen
Mevrouw de Voorzitter, ik had het voorrecht om voor de tweede keer tot rapporteur verkozen te worden sinds ik lid ben van het Parlement. Om te beginnen wil ik de Commissie danken voor het goede werk dat zij op het gebied van concurrentiebeleid presteert. Ik heb de samenwerking met de commissaris zeer gewaardeerd en vind dat de samenwerking tussen de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid en de commissaris fantastisch verlopen is. Ik zal mij nu beperken tot de vijf verbeteringen die ik in mijn verslag voorstel en ik ben benieuwd wat het commentaar van de commissaris hierop zal zijn.
Het eerste voorstel betreft de democratische controle op het concurrentiebeleid. In mijn eerste verslag stelden wij een bepaalde procedure voor, waarbij de commissaris en de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid om de drie maanden bijeenkomen om het concurrentiebeleid toe te lichten. Dit functioneert goed en wij zijn tevreden met deze gang van zaken. Onze commissie wenst nu een vastere en gestandaardiseerde procedure met dezelfde eisen als voordien, maar in een meer geformaliseerde vorm tussen de commissie, het Parlement en de commissaris.
Het tweede punt betreft de kleine en middelgrote ondernemingen, die een centrale rol spelen in het concurrentiebeleid. De commissie vindt het belangrijk dat kleine en middelgrote ondernemingen hun rechtspositie kennen en zelf weten waar ze staan ten opzichte van de concurrentieregels, met andere woorden: of ze de concurrentieregels al dan niet overtreden. Ik ben zelf jurist, maar ik vind het niet erg dat kleine en middelgrote ondernemingen het geld sparen dat ze anders aan juristen zouden moeten betalen die hun vertellen of ze de concurrentieregels al dan niet overtreden. Daarom verzoek ik de Commissie voorstellen te doen of richtsnoeren op te stellen voor de toepassing van de zogenaamde de minimi-bekendmaking. Dit heb ik in paragraaf 10 behandeld.
Het derde punt heeft ook betrekking op de kleine en middelgrote ondernemingen en wordt behandeld in paragraaf 15. Het betreft eveneens de vraag hoe de kleine en middelgrote ondernemingen kunnen weten of ze de communautaire concurrentieregels overtreden of niet. Ook hier wens ik dat de Commissie richtsnoeren en criteria opstelt om te bepalen welke markt relevant is en hoe men de relevante markt definieert. Dit waren dus de twee zaken betreffende kleine en middelgrote ondernemingen.
Dan is er het probleem van de overheidssteun. Ik weet dat de commissaris het met de commissie eens is dat er in Europa nog altijd veel te veel overheidssteun wordt verleend. Wat kunnen we daaraan doen? Wij moeten steeds voor ogen houden dat het de lidstaten zijn die de steun uitbetalen. Niet de EU, maar de lidstaten zijn de schurken. Ik denk dat het belangrijk is dat het Parlement en de Commissie als geallieerden de strijd tegen de overheidssteun aangaan. De commissie stelt voor de steunverlening doorzichtiger te maken, zodat derden kunnen zien hoeveel overheidssteun er verleend wordt. Ik stel voor dat men een register aanlegt, waarin de overheidssteun genoteerd wordt, en dat dit register op de website van de Commissie komt, zodat iedereen probleemloos toegang heeft tot een dergelijk register en kan zien aan wie en hoeveel overheidssteun verleend wordt. Ook de overheidssteun die via de zogenaamde groepsvrijstellingsverordening wordt toegekend moet in dit register opgenomen worden, kortom alle soorten overheidssteun, om het even of die door de Commissie zijn goedgekeurd of louter nationale aangelegenheden zijn. Voor de ondernemingen, groot of klein, is het immers belangrijk dat zij kunnen nagaan of zij te kampen hebben met oneerlijke concurrentie. Met behulp van het Internet kan elke onderneming zelf controleren hoeveel overheidssteun uitbetaald wordt en heeft ze bovendien de mogelijkheid om op een eenvoudige manier, via het Internet dus, een klacht in te dienen bij de Commissie. Dat hoop ik althans.
Ik heb nog een voorstel betreffende overheidssteun. Ik kreeg hiervoor inspiratie van de commissaris voor de interne markt, Mario Monti, die voor de interne markt een soort scorebord heeft opgesteld, waarop de goede en slechte leerlingen genoteerd worden. Zouden wij niet hetzelfde kunnen doen met het concurrentiebeleid en een scorebord bijhouden van de goede en slechte leerlingen op het gebied van overheidssteun?
Dit waren de voorstellen die ik heb gedaan om de concurrentiesituatie te verbeteren en de situatie voor de kleine en middelgrote ondernemingen doorzichtiger en transparanter te maken. Ik hoop ten zeerste dat de commissaris bereid is tot een dialoog over deze voorstellen. Nog eens hartelijk dank aan Karel van Miert voor zijn eerlijkheid en voor het enthousiasme waarmee hij de Europese belangen op dit gebied behartigt. Los van dit alles wil ik hem danken voor zijn fantastische inzet waarmee hij een einde heeft gemaakt aan het verwarmingsbuizenkartel in Denemarken en in Europa, waardoor de consumenten vrije en lage prijzen hebben gekregen, want zij vormen uiteindelijk de belangrijkste doelgroep van het concurrentiebeleid. Het gaat erom de consumenten lage prijzen en meer waar voor hun geld te garanderen.

Sierra González
Mevrouw de Voorzitter, als rapporteur voor advies over het zevenentwintigste verslag van de Commissie over het mededingingsbeleid, wil ik allereerst opmerken dat het mededingingsbeleid van de Gemeenschap in toenemende mate wordt gekenmerkt door doorzichtigheid en, juridisch gesproken, door een grotere doeltreffendheid en een betere uitvoering van de regels. Dat is ongetwijfeld te danken aan de toegenomen decentralisatie, waardoor bepaalde mededingingsregels nu worden toegepast door de bevoegde nationale instanties, en aan het terugdringen van onnodige kennisgevingen. Als deze weg verder wordt bewandeld, zal dat de doeltreffendheid en de doorzichtigheid zeker ten goede komen. De gewenste decentralisatie wordt ernstig belemmerd door het feit dat sommige lidstaten deze communautaire wetgeving niet toe kunnen passen omdat zij niet over de daarvoor noodzakelijke wetgeving beschikken, of omdat hun nationale recht de directe toepassing van Gemeenschapswetgeving niet toestaat.
Naast deze problemen in verband met de rechtsmacht bestaan er echter ook nog andere, die zeker zo belangrijk zijn, op het gebied van steunverlening door de overheid. Afhankelijk van welk recht men daarop toepast, het nationale recht of het Gemeenschapsrecht, kan de rechtsbescherming afnemen. Zo genieten bedrijven en particulieren op basis van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag meer nationale rechtsbescherming, en hebben bijgevolg meer beroepsmogelijkheden in overeenkomst met hun nationale recht, dan waar ze recht op zouden hebben op basis van de artikelen 92 en 94 van het Verdrag. En er is nog niet bepaald welk recht in zulke gevallen voorgaat. Dat is een situatie die op een oplossing wacht, en ondertussen voor conflicten zorgt.
Tenslotte wil ik nog opmerken dat de procedure die wordt gevolgd om staatssteun met een regionaal karakter te controleren, ondergeschikt zou moeten zijn aan de dwingende hoofdregel van sociale en economische cohesie, en dat een ultraperifere ligging als juridisch begrip zou moeten worden opgenomen in de methode die wordt gebruikt om de financiële middelen te bepalen.

McCarthy
Mijnheer de Voorzitter, het verslag-Azzolini over de mededeling van de Commissie aan de lidstaten inzake regionaal beleid en mededingingsbeleid komt op een zeer gelegen tijdstip, slechts enkele maanden voordat de lidstaten worden geacht DG IV hun lijst te overleggen met gebieden die voor overheidssteun in aanmerking komen. Bovendien is dit ook de periode waarin de lidstaten belangrijke beslissingen moeten nemen inzake de toekomstige verdeling van de structuurfondsen voor doelstelling 1- en doelstelling 2-gebieden. Laten we hopen dat er tijdens de top van Berlijn in maart knopen zullen worden doorgehakt.
Ik zou me binnen het kader van dit debat echter willen beperken tot het vraagstuk van de coherentie en de verbanden tussen het regionaal beleid en het mededingingsbeleid. Iedereen weet dat concentratie momenteel een hot item is in zowel het communautair mededingingsbeleid als met betrekking tot de steun uit de structuurfondsen. In de mededeling van de Commissie wordt coherentie uiteraard als een van de doelstellingen gepresenteerd. Wij onderschrijven de opvatting dat concentratie en coherentie centraal moeten staan. Misschien verschillen we echter van mening omtrent de manier waarop we die samenhang kunnen bereiken en hoe we deze vraagstukken met een zekere mate van flexibiliteit kunnen benaderen. Ik vind het nogal teleurstellend dat er met bepaalde amendementen op dit verslag wordt gepoogd vrijstelling te verkrijgen voor gebieden krachtens artikel 92, lid 3, sub a), die op deze manier mijns inziens via een achterdeur doelstelling 1-status proberen te verkrijgen. Mijn fractie zal die specifieke amendementen niet steunen. Het Parlement wordt gevraagd rekening te houden met het belang van deze concentratie en we zijn er ook voor de coherentie te verbeteren. De doelstelling 1-gebieden krachtens artikel 92, lid 3, sub a) bieden daar een goed voorbeeld van: dit uitgangspunt wordt daar nauwgezet gevolgd. Desalniettemin is het belangrijk dat de Commissie in haar voorstellen, net als in haar mededeling, erkent, ik citeer, dat ?de lidstaten een zekere bewegingsruimte dienen te krijgen om beleidsdoelstellingen na te streven die specifiek zijn voor hun eigen situatie, naast de gebieden die op gemeenschappelijke basis worden aangewezen in het kader van het communautair en regionaal beleid. De Commissie is er zich van bewust dat de lidstaten verschillende doelstellingen nastreven met hun beleid voor nationale en regionale steun. We dienen die diversiteit in doelstellingen te respecteren en een evenwicht proberen te vinden tussen diversiteit en coherentie" .
De context van concentratie en samenhang, verwijzend naar gebieden onder artikel 92, lid 3 sub c), is daarom enigszins beperkend. Ik zal u zeggen hoe dat komt. Door het tijdschema waarbinnen de lidstaten de lijsten van de betreffende gebieden aan DG IV overleggen komt automatisch vast te staan welke gebieden op de kaart van de structuurfondsen doelstelling 2-status verkrijgen. Ik kan u daar een goed voorbeeld van geven: tijdens de hervormingsperiode van 1994 tot 1999 heeft de toenmalige conservatieve Britse regering een lijst met gebieden aan DG IV overgelegd in de hoop dat die gebieden daarmee automatisch de doelstelling 2-status zouden verkrijgen. Gelukkig had de Labour-commissaris Bruce Millan dit in de gaten, en liet hij er geen misverstand over bestaan dat deze gebieden onmogelijk in aanmerking zouden kunnen komen voor een doelstelling 2-status, als gebieden waar de economische en sociale samenhang werd bedreigd. Daarom hechten we zoveel waarde aan flexibiliteit. We vinden eigenlijk dat deze gebieden niet op dezelfde kaart zouden moeten voorkomen, zelfs niet met de mate van flexibiliteit die de Commissie heeft voorgesteld. In bepaalde opzichten is de mededeling van de Commissie door de feiten ingehaald. Het doet me bijzonder veel deugd dat het gezond verstand deze week in de Raad Algemene Zaken heeft kunnen zegevieren.
Ik denk dat dit een zinvol debat is geweest. De lidstaten dienen zich in te spannen voor verbetering van de coherentie, maar tegelijkertijd moet er voldoende flexibiliteit zijn om te kunnen garanderen dat de overheidssteun en een doelstelling-2 status aan die gebieden worden verleend die dat verdienen. In dat opzicht is het nu tijd voor verandering en concentratie. Het zou echter onverstandig zijn als de Commissie een en ander zou compliceren of aanvullende beperkingen zou opleggen die zouden leiden tot gedwongen integratie van deze gebieden op basis van voorgeschreven mechanismen. De Commissie heeft er goed aan gedaan de lidstaten een zekere mate van bewegingsruimte toe te staan en hen op die manier aan te moedigen de coherentie van die kaarten te vergroten.

Hatzidakis
Mevrouw de Voorzitter, als lid van de Commissie regionaal beleid wil ik graag het woord voeren over het verslag van de heer Azzolini. Ik wil de rapporteur eerst van harte bedanken voor zijn werk. Hij had geen gemakkelijk opgave, daar hij geconfronteerd was met tegen elkander indruisende belangen die ik niet nader hoef toe te lichten. Het woord ?overheidssteun" zegt wat dat betreft voldoende.
Ook wil ik de Commissie gelukwensen met haar, algemeen gesproken, moedige houding ten aanzien van dit vraagstuk. Steun van lidstaten aan regio's kan inderdaad aanleiding geven tot concurrentieverstoring en dus tot verstoring van de goede en soepele werking van de interne markt. Daarom moet men bij de verlening van overheidssteun een fundamentele regel toepassen, dat namelijk overheidssteun slechts bij uitzondering mag worden toegekend aan andere dan de onder de activiteiten van de structuurfondsen vallende regio's. Staatssteun is met andere woorden slechts geoorloofd als hiermee versterking van de economische en sociale samenhang wordt beoogd. Juist daarom moet er een nauwere band worden gelegd tussen het mededingingsbeleid en het regionaal beleid van de Europese Unie.
Ik ga dan ook akkoord met het plan van de Commissie om de voor communautaire regionale steun in aanmerking komende bevolking te verminderen van 51 % tot 35 à 40 %. Deze vermindering beantwoordt volledig aan de vermindering van de in de toekomst voor structurele steun in aanmerking komende bevolking.
Ik stem er verder mee in dat op overheidssteun dezelfde criteria moeten worden toegepast als op communautaire steun. Ik verzet mij echter wel tegen de beperking van de toegestane nationale steun tot enerzijds 50 % van de cofinanciering, in de regio's van doelstelling 1 die beneden de 60 % van het communautaire gemiddelde liggen, en anderzijds 40 % in de regio's van doelstelling 1 die daarboven liggen.
Alhoewel 66 % van de staatssteun terecht komt in de minst ontwikkelde gebieden, mogen wij niet vergeten dat bepaalde rijke lidstaten met hun omvangrijke financiële middelen regio's kunnen subsidiëren die weliswaar nationaal gezien tot de minder ontwikkelde gebieden behoren, maar niet onder de benadeelde gebieden van de Unie vallen. Dit druist in tegen zowel de mededingingsregels als de noodzaak van economische en sociale samenhang. Dat zou namelijk betekenen dat de reeds rijke gebieden nog rijker zullen worden en de kloof tussen deze gebieden en de minder ontwikkelde gebieden van de Europese Unie nog groter wordt.

Vallvé
Mevrouw de Voorzitter, mevrouw de commissaris, ik zou in de eerste plaats de heer Azzolini willen complimenteren met zijn verslag, want ik denk dat het over een moeilijk en ingewikkeld onderwerp gaat. We hebben het hier over mededingingsbeleid, en in dat kader past een verbod op staatssteun als garantie voor het functioneren van de vrije markt. Staatssteun moet gereguleerd worden, en dat geldt ook voor regionale steun in lidstaten met regio's die de bevoegdheid hebben om zulke steun te verlenen. De afbakening van de gebieden waarin zulke staatssteun mag worden verleend - wat wordt geregeld door artikel 92, lid 3, sub a) en c) van het Verdrag - moet aansluiten bij de staatssteun voor doelstelling 1- en 2-gebieden.
Over die laatste, de zogenaamde "omschakelingsgebieden" van doelstelling 2 - wil ik het nu concreet hebben. Staatssteun moet vooral terecht komen in die omschakelingsgebieden: plattelandsgebieden in een omschakelingsfase, gebieden met een lage bevolkingsdichtheid, gebieden die kampen met leegloop en vergrijzing. Daar moet staatssteun mogelijk zijn.
Andere omschakelingsgebieden maken een of andere industriële crisis door die industriële herstructurering nodig maakt, en laten hoge werkloosheidscijfers zien die alleen maar stijgen.
In deze gevallen is staatssteun belangrijk om de economische en sociale cohesie en de ruimtelijke samenhang van de betrokken gebieden te garanderen en aan te vullen.
Voor ik afsluit, wil ik nog mijn steun uitspreken voor wat mijn collega mevrouw Riis-Jørgensen heeft gezegd over de noodzakelijke transparantie van de steunverlening. Ik vind dat die steun gegeven moet worden, maar steeds met een hoge mate van doorzichtigheid en de zekerheid dat die steun in geen geval ten koste zal gaan van de vrije mededinging en de eenheid van de markt die binnen de Europese Unie dient te bestaan.

Novo
Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, waarde collega's, de cruciale vraag die in het document van de Commissie wordt opgeworpen heeft betrekking op het feit of de overheidssteun, de staatssteun en de regionale steun in territoriaal opzicht al dan niet moeten worden beperkt, waarbij, zoals de Commissie voorstelt, wordt uitgegaan van een toenemende en nagenoeg onvermijdelijke overlapping van de gebieden die in aanmerking komen voor doelstellingen 1 en 2 en de gebieden die eventueel aanspraak kunnen maken op overheidssteun. Wij gaan niet akkoord met deze zienswijze, aangezien wij van mening zijn dat sectoren die met problemen op het gebied van de maatschappelijke duurzaamheid te kampen hebben steeds moeten kunnen terugvallen op de overheidssteun, in het bijzonder wanneer de werkgelegenheid op het spel staat en vooral wanneer de economische en sociale samenhang in het gedrang komt, ongeacht de geografische situatie van de bestaande problemen. Het lijdt geen twijfel dat in dit opzicht de nodige controle en het nodige toezicht mogen en moeten worden uitgeoefend om misbruik en concurrentievervalsing te vermijden, hetgeen echter niet mag worden verward of worden vertaald door een universeel en algemeen verbod op de toekenning van overheidssteun indien die althans voldoet aan de zonet aangehaalde voorwaarden.
Het verslag van de heer Azzolini - ik maak van de gelegenheid gebruik om mijn collega te feliciteren - gaat in onze ogen niet duidelijk en diep genoeg in op deze kwestie. Het besteedt echter wel voldoende aandacht aan de noodzaak de besluitvorming te flexibiliseren naargelang de specifieke situatie van elke regio. Bepaalde amendementen - die onze steun krijgen - zullen het niveau en de reikwijdte van deze flexibiliteit ongetwijfeld verdiepen en verruimen indien zij worden aangenomen.
Andere belangrijke aspecten die in het verslag-Azzolini ter sprake komen zijn onder meer de tendens om de meest achtergestelde regio's te begunstigen ten behoeve van de economische en sociale samenhang, de opneming in het overzicht van de mogelijke overheidssteun van de regio's die in het eerstvolgende communautaire bestek in een situatie van phasing-out zullen komen te verkeren en de afwijzing van het voorstel van de Commissie om de overheidssteun aan regio's en sectoren die deze nodig hebben en voldoen aan de vereisten om deze in ontvangst te nemen drastisch in te krimpen.
Tot slot zou ik nog even willen ingaan op de positieve verwijzing naar de noodzaak om toezicht en controle uit te oefenen op de aan de transnationale ondernemingen toegekende overheidssteun teneinde paal en perk te stellen aan het gevaar van bedrijfsoverplaatsingen en te vermijden dat deze ondernemingen voordeel halen uit de overheidssteun zonder evenwel regionale economische activiteiten op lange termijn tot stand te brengen.

Baggioni
Mevrouw de Voorzitter, waarde collega's, de doelstellingen van het regionale beleid en het mededingingsbeleid zijn niet hetzelfde. Bij het mededingingsbeleid is overheidssteun aan bedrijven uit den boze. De ontheffingen van artikel 92, lid 3, sub a) en sub c) voorzien in enkele uitzonderingen en zijn in beperkte mate van toepassing op gevallen waar sprake is van vrije concurrentie op de interne markt. De achterliggende gedachte van het regionale beleid is dat de regionale ontwikkeling wordt gestimuleerd door steunfondsen die worden gecreëerd na herverdeling van de communautaire begroting. Dit beleid vertaalt zich in financiële steun voor de projecten ten behoeve van alle sociaal-economische actoren van een regio. Onder deze actoren vallen ook de bedrijven, maar deze zijn in de minderheid.
Versterking van de samenhang is weliswaar wenselijk, maar we mogen niet de ogen sluiten voor de twee systemen van gebiedsindeling wanneer uit studie naar bepaalde gebieden blijkt dat dit voor deze regio's gunstig is. De lidstaten moeten de vrijheid behouden hun eigen ontwikkelingsbeleid voor bedrijven te formuleren. Als dit eigen ontwikkelingsbeleid geheel overeen zou komen met het regionaal beleid, dan zou het bijzondere karakter van de gebiedsindeling verdwijnen op basis waarvan steun voor regionale doeleinden wordt toegekend en rekening wordt gehouden met de specifieke problematiek van de ruimtelijke ordening.
De lidstaten moeten zelf beoordelen hoe hoog de mate van samenhang zou moeten zijn. Deze lidstaten moeten immers de voorstellen voor de kaarten waarover wordt onderhandeld aan de Commissie voorleggen. De Commissie moet er tevens op attent worden gemaakt dat ze met haar voorstellen waarin ze de intensiteit en de duur van de toegestane steun op basis van artikel 92, lid 3 drastisch wil beperken, een aantal nog zwakke regio's schade kan berokkenen. Dit geldt met name voor de regio's die zullen worden onderworpen aan een " phasing out' periode.
Ik wil de Commissie tot slot met klem verzoeken de mogelijkheid te overwegen de regio's, waarvan het Verdrag van Amsterdam heeft erkend dat hun beperkingen structureel van aard zijn, aan de lijst van regio's toe te voegen die steun ontvangen op basis van artikel 92, lid 3. Het gaat hierbij om de eilandgebieden, met inbegrip van die eilanden die niet voor doelstelling 1 in aanmerking komen.

Schroedter
Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, mevrouw de commissaris, mijnheer de commissaris, de regeringen van de lidstaten en ook u, dames en heren, hebben in het kader van Agenda 2000 steeds opnieuw benadrukt dat het nieuwe structuurbeleid van de Unie moet uitgaan van de principes concentratie, efficiëntie en een goede bestuurlijke regeling. Ook transparantie moet een van die principes zijn. De Commissie heeft een voorstel gedaan om deze beginselen te realiseren en de steun uit de structuurfondsen en de nationale steun grotendeels te doen overeenstemmen. Dat is een consequente en verstandige oplossing. Ik hoop dat de lidstaten die even consequent zullen uitvoeren.
Alleen zo kunnen concurrentie met normen en misbruik van subsidies worden ingedijkt. Wij zullen ook moeten vaststellen dat verschillende goedkeuringstermijnen de lidstaten de mogelijkheid bieden dit alles te omzeilen. Ik vraag de Commissie dus ons te zeggen welk tijdschema ze wil hanteren om dat te voorkomen.
Ik zou er nog op willen wijzen dat in het voorstel van de Commissie het probleem van de subsidy shopping niet wordt aangepakt. Nationale ondernemingen kunnen nog steeds ongecontroleerd subsidies krijgen en regio's schade toebrengen. In dat opzicht vertoont het voorstel leemten. Wat wilt u daaraan doen?

Raschhofer
Mevrouw de Voorzitter, de voorstellen in Agenda 2000 en in dit verslag strekken ertoe de complementariteit van het regionale en het mededingingsbeleid te versterken. Als argumenten daarvoor worden de steeds meer uit elkaar groeiende beleidsterreinen en de overlappingen van de verschillende ondersteunde regio's aangevoerd. De pleitbezorgers van deze handelwijze vergeten echter dat de nagestreefde congruentie van nationale en Europese steunmaatregelen het de lidstaten en regio's moeilijker maakt om hun eigen probleemgebieden met eigen middelen te steunen. Op die manier wordt de positieve discriminatie van de meest benadeelde regio's nog versterkt.
De doelstellingen van Agenda 2000, namelijk meer concentratie en coherentie, zijn nadelig voor de meest succesvolle regio's. Hun ook nog het instrument van de nationale subsidies afnemen is niet alleen onzinnig, maar ook strijdig met het subsidiariteitsbeginsel.

García Arias
Mevrouw de Voorzitter, ik wil de rapporteurs, de commissaris en de diensten van de Commissie bedanken voor hun verslagen. Het mededingingsbeleid wordt door de burger soms gezien als een in wezen economische aangelegenheid, als een instrument om de spelregels vast te leggen waaraan bedrijven op een vrije markt zich te houden hebben. En dat is ook zo. Maar het ontgaat mensen soms welke gevolgen deze regels hebben voor hun dagelijks leven als consument of werknemer en, vooral, als burger. De controle op concentraties en machtsposities zal immers steeds belangrijker worden vanwege het proces van globalisering of mondialisering en de ontwikkeling van nieuwe technologie, vooral op gebieden als energievoorziening, telecommunicatie, de informatiemaatschappij en de audiovisuele industrie: op die gebieden is niet alleen sprake van concentratie, maar zijn bedrijven ook steeds meer onderling verweven, en met financiers die uiteindelijk de touwtjes in handen hebben.
Daarom zijn de uitspraken die de directeur-generaal energie van de Commissie laatst in het openbaar heeft gedaan ook zo buitengewoon schandalig, en zorgwekkend voor iedere rechtgeaarde democraat, en wil ik daar een antwoord op geven. Die opmerkingen getuigen namelijk van een verwerpelijke filosofie binnen de Europese Commissie van opzettelijke geheimhouding en vertrouwelijkheid, in de verkeerde zin des woord, met betrekking tot zaken die, zoals ik al zei, consumenten en burgers zeer direct raken en die dus ook - en waarom ook niet? - besproken moeten worden in het openbaar: "op straat" en met het grootst mogelijke "exhibitionisme" , om de woorden te gebruiken die de heer Benavides laatdunkend in de mond nam om te verwijzen naar het parlementaire debat dat hierover in Spanje wordt gevoerd.
Het zal voor groepen met grote economische en strategische belangen, die we eufemistisch "lobby's" noemen, vaak makkelijker zijn om bij de Commissie binnen te komen dan voor een doorsnee consument of burger. Ik zeg het niet graag omdat het hier een Spaanse ambtenaar betreft, maar ik denk dat we in dit geval wel mogen zeggen dat de directeur-generaal energie het beginsel van neutraliteit en objectiviteit met voeten heeft getreden in zijn behandeling van de zogenaamde "overgangskosten" die zijn verbonden aan de liberalisering van de Spaanse elektriciteitsmarkt. Ik vind dat de commissaris voor energie hem, als politieke autoriteit, onmiddellijk de verantwoordelijkheid voor dit dossier moet ontnemen omdat dit al de tweede keer is dat hij duidelijk aan externe druk heeft toegegeven en omdat er, wat deze kwestie betreft, in Spanje ernstige twijfel bestaat aan zijn objectiviteit en evenwichtigheid.
Ik zal niet vragen om een reactie van de commissaris die verantwoordelijk is voor het mededingingsbeleid, en die deze kwestie ook zal bestuderen, want ik ben ervan overtuigd dat hij de wettigheid van deze steun zorgvuldig en objectief zal onderzoeken. En hij zal daarbij vast ook de consumenten en kleine ondernemers in gedachten houden die verondersteld worden uiteindelijk de voordelen te ervaren van de vrije markt en de liberalisering, en die zich in dit geval unaniem hebben uitgesproken tegen deze steun - die illegaal is, naar mijn mening -, die zij, als moderne horigen, verplicht zullen moeten betalen via de elektriciteitsrekening. Zij zullen op moet draaien voor de inkomsten die de geprivatiseerde elektriciteitsbedrijven zogenaamd zullen mislopen in de komende 10 of 15 jaar vanwege de directe concurrentie, en bovendien gebeurt dat ook nog eens op basis van het juridische argument dat de elektriciteitsbedrijven een verworven recht kwijt zouden raken waar een schadevergoeding of compensatie tegenover moet staan.
Dit zou, naar mijn mening, een gevaarlijke juridisch precedent opleveren voor geprivatiseerde bedrijven: er is al mee geschermd door Telefónica, het bedrijf dat tot voor kort het monopolie op de telefoondienst bezat in Spanje.
Mevrouw de Voorzitter, ik denk dat het bij liberalisering uiteindelijk draait om de consument en de burger. Als de Europese Unie niet garandeert dat zij niet het kind van de rekening worden van het liberalisatieproces, dan zullen wij, als Europese instellingen, steeds verder van de burgers af komen te staan.

Rack
Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, ik wil mij tot twee aspecten beperken. In de eerste plaats ben ik het volkomen eens met wat in de paragrafen 17 tot 20 van het uitstekende verslag van de heer Azzolini voor het eerst in zoveel woorden wordt gezegd: toerisme is goed! Voor veel streken in Europa is toerisme van levensbelang. Subsidietoerisme is echter verkeerd en onaanvaardbaar, omdat daardoor geen duurzame structurele verbeteringen tot stand worden gebracht maar alleen massaal Europees geld wordt verspild. Als een sterk gesubsidieerd bedrijf verhuist, laat het meestal meer puin dan welvaart achter. Het moet daarmee dan ook maar eens afgelopen zijn. De Commissie moet haar wijsheid gebruiken om tot goede oplossingen te komen.
Wij hebben ook goede oplossingen nodig - dat is het tweede aspect waarover ik het hier wil hebben - voor heel Agenda 2000, in het bijzonder voor de hervorming van de structuurfondsen. Wij hebben die goede oplossingen snel nodig. Volgens het nieuwste plan van het Duitse voorzitterschap hebben wij nog amper twee maanden. Wij moeten die tijd gebruiken. De Commissie en het Europees Parlement hebben de voorbije maanden samen goed werk geleverd. De Raad moet nu laten zien dat hij tot een consensus kan komen. Het zal beslist niet eenvoudig zijn vijftien opvattingen over dit moeilijke onderwerp met elkaar in overeenstemming te brengen. De Raad moet zich echter ook bereid tonen om samen te werken met de Commissie en het Europees Parlement. Dat heeft tot nu toe op een zeer verantwoordelijke manier meegewerkt, heeft zich ingespannen om gemeenschappelijke, verstandige en praktische oplossingen te vinden en moet er nu op staan dat het ook bij de uiteindelijke beslissingen wordt betrokken.
Wij kunnen niet nog eens zeven jaar wachten tot de bepalingen in het Verdrag van Amsterdam over de instemming van kracht worden. Wij willen nu meedoen.

Gallagher
Mijnheer de Voorzitter, ik zou ten eerste beide rapporteurs willen gelukwensen met de presentatie van hun verslagen, en uiteraard met de manier waarop die zijn opgesteld. Ik onderschrijf natuurlijk de gedachte dat de interne markt voor het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal op een evenwichtig manier dient te functioneren. Het is voor het succes van die interne markt noodzakelijk dat alle Europese regio's in staat worden gesteld effectief binnen die markt te kunnen concurreren.
Een aantal regio's in mijn eigen land en elders in Europa vertoont momenteel echter economische cijfers die onder het Europese gemiddelde liggen. Ik acht het volkomen juist dat het de arme, achtergestelde en perifere delen van Europa, ofwel de regio's van doelstelling 1, toegestaan moet blijven steun te bieden aan ondernemingen die zich binnen hun grenzen vestigen, tot het maximum van 40 % of, indien nodig, zelfs nog meer. De Commissie heeft nieuwe en herziene richtsnoeren voor overheidssteun bekendgemaakt die inmiddels door de 15 lidstaten van de Unie zijn goedgekeurd. Krachtens die richtsnoeren is het doelstelling 1-regio's toegestaan steun te verlenen aan bedrijven die zich binnen hun grenzen vestigen en daar eigen investeringen aantrekken, tot een maximum van 40 %. Regio's die buiten doelstelling 1 vallen mogen het bedrijfsleven steun verlenen tot een maximum van 20 %, terwijl regio's binnen de Unie wier resultaten het communautair gemiddelde overschrijden slechts 10 % steun mogen verlenen.
Dit lijkt op het eerste gezicht misschien oneerlijke concurrentie, maar de maatregel is nodig om de minder bedeelde regio's op het gemiddelde van de Unie te krijgen. Ik kan instemmen met de richtsnoeren voor overheidssteun. Het gunstige beleid voor overheidssteun aan doelstelling 1-regio's, waaronder mijn eigen kiesdistrict, Connaught-Ulster, zal uiteraard een grote bijdrage leveren aan de ontwikkeling van duurzame werkgelegenheid in de betreffende gebieden. Daarnaast is het van belang dat dit beleid wordt ondersteund door een hogere aanvullende financiering uit het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling. Zo kunnen we er zeker van zijn dat eventuele gebreken in de infrastructuur voor ons vervoersnetwerk in de nabije toekomst zullen worden verholpen.

Holm
Mijnheer de Voorzitter, ik dank de heer Azzolini voor zijn goede verslag. Het voorstel van de Commissie betreffende regionale steunverlening vind ik onaanvaardbaar en absurd, omdat zij voorstelt dat alleen de gebieden die EU-steun krijgen voor regionale steun van de lidstaten in aanmerking mogen komen. Dit betekent dat de lidstaten het recht niet meer mogen hebben om een eigen regionaal beleid te voeren in het belang van het land en zijn burgers. Alles dient centralistisch in Brussel door de EU beslist te worden. In het verslag is over decentralisatie en flexibiliteit niets terug te vinden. Het is niet zo dat ik tegen regionale EU-steun ben, maar dat de lidstaten niet langer zelf regionale steun kunnen verlenen, vind ik onaanvaardbaar.
In Zweden bestaat een lange traditie van regionale steunverlening teneinde een beter evenwicht te scheppen en de verschillen tussen de Zweedse regio's af te zwakken. Dit gebeurt in een geest van solidariteit en vereist grote financiële middelen. Het is echter de moeite waard en ik vind het goed dat deze vorm van steunverlening bestaat. Het voorstel van de Commissie maakt een dergelijke economische en sociale samenhang onmogelijk, wat verkeerd zou zijn. De rapporteur heeft gepoogd de ergste tekortkomingen in het document van de Commissie recht te zetten en de heer Macartney heeft goede amendementen ingediend, die ik zal steunen en die het verslag aanzienlijk verbeteren.

Moretti
Mijnheer de Voorzitter, helaas wordt de daadwerkelijke situatie maar al te vaak ontregeld door de toepassing van strakke, theoretische en op concurrentiekracht afgestemde, economische beleidsvormen. Voor het Europees Parlement is de economische en sociale samenhang een prioriteit. Dit doel dreigt echter op het tweede plan te komen en zelfs geheel te verdwijnen. De regio's die daarvan de dupe zullen worden, zijn met name de gebieden van doelstelling 2. Volgens het plan van de Commissie moet de aandacht nu worden toegespitst op de kandidaat-landen voor toetreding. Deze zullen nu moeten gaan profiteren van de voordelen. In doelstelling 2 zijn echter regio's opgenomen met sterk uiteenlopende eigenschappen en behoeften. De aangekondigde beperkingen zullen dan ook met name de benadeelde gebieden en alle gebieden van doelstelling 2 treffen, of het nu gaat om stads-, industrie-, plattelands-, berg- of visserijgebieden. In het Parlement groeit het koor van stemmen die roepen om wijziging van de Commissieaanpak en ik hoop dan ook dat wij erin zullen slagen de Commissie eindelijk te overtuigen.

Karamanou
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, waarde collega's, een regionaal beleid en een mededingingsbeleid die elkander aanvullen, gelijke ontwikkelingskansen voor alle regio's en economische en sociale samenhang: dit zijn drie noodzakelijkheden waaraan, denk ik, niemand zal twijfelen. Anderzijds moet de Europese economie zich echter ook aanpassen en zich sterk maken voor het nieuwe mededingingsklimaat in de wereld.
Een Unie met enorme interne verschillen in sociale en economische ontwikkeling kan noch geloofwaardig, noch levensvatbaar, noch concurrerend zijn. Dit is voor iedereen duidelijk. Daarom moet de ontwikkeling van de Unie gegrondvest zijn op efficiënte beleidsvormen voor economische en sociale samenhang, voor reële convergentie van de staatshuishoudingen, voor vermindering van de regionale ongelijkheden, voor concentratie van financiële middelen in de armste gebieden van de Unie en voor solidariteit onder de Europeanen. Hoe eerlijker de economische ontwikkeling wordt verdeeld, des te efficiënter en concurrerender de Unie zal zijn.
Het is een feit dat het Europees regionaal beleid de ontwikkeling van gebieden heeft versneld die vroeger een groot gebrek aan macro-economisch evenwicht en een zwakke concurrentiepositie vertoonden, zoals bijvoorbeeld Griekenland. Ondanks de economische groei in deze gebieden, zijn er echter nog steeds grote regionale verschillen die gedoemd zijn groter te worden met de komst van de Economische en Monetaire Unie en de uitbreiding van de Europese Unie. Voor de bevordering van de economische en sociale samenhang is een langademig en vastberaden beleid noodzakelijk, maar dit beleid moet wel, wil het zoden aan de dijk zetten, compatibel zijn met het mededingingsbeleid.
Wij weten echter allen dat een groot aantal lidstaten nationale programma's volgen en een eigen subsidiebeleid toepassen. Deze nationale beleidsvormen zijn meestal onverenigbaar met het Europese cohesiebeleid ter bestrijding van de regionale ongelijkheden. Als wij een blik werpen op alle horizontale, sectorale en regionale subsidies, stellen wij vast dat de rijke gebieden uiteindelijk aan het langste eind trekken en de meeste voordelen krijgen, en niet de achtergebleven gebieden.
De voorstellen van de Commissie en met name de inspanningen van commissaris Wulf-Mathies ter bevordering van een nieuw, billijk en rendabel stelsel van regionale steun gaan mijns inziens dan ook de goede richting uit. Wij geven daar dan ook onze steun aan. Ik heb echter wel een klein voorbehoud ten aanzien van de voorgestelde vermindering van de toelaatbare intensiteit van de steun aan doelstelling 1. Dat zou een averechtse uitwerking kunnen hebben op de verwezenlijking van de economische en sociale samenhang, zoals de heer Azzolini terecht in zijn uitstekende verslag opmerkt. Ik dank hem daarvoor.

Thyssen
Mijnheer de Voorzitter, het 27ste verslag van de Commissie over het mededingingsbeleid biedt naar jaarlijkse gewoonte een goed overzicht van de visie en van de concrete beleidsdata van de Commissie op dit terrein. Een soepele werking van de interne markt kan, zeker nu de euro in voege is, alleen maar gerealiseerd worden indien de concurrentieverhoudingen niet alleen in rechte maar ook in feite eerlijk zijn en indien de ondernemingen effectief gelijke kansen krijgen.
Het optreden van de Commissie om de vrije concurrentie op de interne markt te verzekeren, is dan ook van essentieel belang. De Commissie doet terzake goed werk en dat de beslissingen soms moeilijk verteerbaar zijn voor door haar berispte lidstaten doet aan deze waarheid niets af.
Ik zou de rapporteur, collega Riis-Jørgensen willen feliciteren met het geleverde werk. Ik dank haar voor de fijne en constructieve samenwerking en eigenlijk kan ik alleen zeggen dat wat in haar verslag staat, ook wij namens de EVP hierover wilden zeggen. Ik heb daar dus eigenlijk verder niets aan toe te voegen.
Alleen aan de Commissie heb ik nog een vraag, een heel specifieke vraag. Het Hof van Justitie heeft in de loop van vorig jaar, in juni 1998, in een zaak tegen de Italiaanse Nationale Raad van de douane-expediteurs geoordeeld dat de beoefenaars van vrije beroepen ondernemers zijn, zoals iedereen, en onderworpen zijn aan artikelen 85 en 86 van het Verdrag. Ik had graag van de commissaris vernomen of die uitspraak gevolgen heeft voor álle gereglementeerde vrije beroepen. De EVP denkt dat toch rekening gehouden moet worden met de bijzondere rol van sommige vrije beroepen in het algemeen belang van de samenleving. Wij hadden graag hierover de visie van de Commissie gekend. Ik kan begrijpen dat ik de commissaris hiermee een beetje overval. Ik kan aannemen dat ik hier nu direct geen antwoord op krijg, maar misschien kan het schriftelijk. Mijn excuus commissaris dat ik nu niet wacht op uw antwoord want er is een groep van 100 mensen die op 50 kilometer hier vandaan op mij wacht. Ik moet helaas onmiddellijk de zaal verlaten.

Hautala
Mijnheer de Voorzitter, naar mijn mening is het zeer belangrijk dat beide leden van de Commissie hier tegelijkertijd aanwezig zijn, zodat we tegelijkertijd over het regionaal beleid en het mededingingsbeleid kunnen spreken en we ook over regionale steun en overheidssteun kunnen spreken. De Commissie zou de doelmatigheid van haar werk moeten verhogen, zodat men ten opzichte van alle overheidssteun de grootst mogelijke openheid in acht zal nemen. Naar mijn mening is het in dit verband om het even of er sprake is van overheidssteun of regionale steun. De mogelijkheid moet worden geschapen dat elke burger en elk bedrijf op welk moment dan ook per project te weten kan komen hoeveel overheidssteun of regionale steun waarvoor is verleend.
Een tweede kwestie die ik naar voren wil brengen is dat het zeer belangrijk is dat ondernemingen verbonden worden aan de ontwikkeling van de regio. Dus als een onderneming steun krijgt, moet ze in de regio blijven. Ze moet daar minstens vijf jaar blijven en ervoor zorgen dat banen behouden blijven. Ze kan niet meteen haar koffers pakken, nadat ze overheidssteun heeft gekregen.

Cellai
Mijnheer de Voorzitter, er is ongetwijfeld behoefte aan een strategie ter verbetering van de coördinatie van het regionaal beleid met het mededingingsbeleid in de Europese Unie. De Commissie is van plan het bevolkingsaandeel dat gedekt wordt door regionale steunverlening in de periode 2000-2006 te verkleinen. Wij zijn voor geografische concentratie van de steun, mits een dergelijke concentratie leidt tot meer efficiëntie en positieve discriminatie van de meest benadeelde gebieden. In de huidige situatie komt immers 85 % van alle nationale subsidies aan regionale industrieprojecten uit de vier rijkste lidstaten en slechts 8, 3 % uit de vier minst ontwikkelde lidstaten.
In deze tijd van magere koeien voor de werkgelegenheid kan een goede coördinatie van nationale en communautaire steun nieuwe wegen openen en nieuwe verwachtingen wekken. Men zou bijvoorbeeld regionale subsidie kunnen geven aan productie-investeringen waarmee met name nieuwe, directe en indirecte werkgelegenheid wordt gecreëerd. Dergelijke investeringen ten behoeve van de werkgelegenheid moeten in de betrokken regio tenminste vijf jaar worden vastgehouden om te voorkomen dat met staatssubsidie bedrijfsverplaatsingen worden aangemoedigd.
Ik heb nota genomen van de richtsnoeren van de Commissie. Ten aanzien van een aantal punten daaruit heb ik echter voorbehouden. Hierin staan voorstellen die niet bevorderlijk zijn voor de economische en sociale samenhang, zoals terecht in het uitstekende verslag van de heer Azzolini wordt opgemerkt. Ik heb het vooral over de vermindering van de toelaatbare intensiteit van de regionale steun voor met name de gebieden van doelstelling 2. Voor deze gebieden zal de toelaatbare intensiteit worden verminderd van 30 % tot 20 % of zelfs 10 %. In dat geval zullen deze gebieden minder steun krijgen dan in het verleden.
Ook rijst er een probleem voor de ultraperifere en insulaire gebieden. Deze gebieden behoren door hun moeilijke geografische situatie en hun specifieke eigenschappen echter al tot de meest benadeelde gebieden van de Unie. Als gekozen vertegenwoordigers van de Europese burgers hebben wij de plicht onze stem te laten horen en de eisen van de burgers in de meest benadeelde gebieden naar voren te brengen. Ook moeten wij erop toezien dat in de beleidsvormen van de Unie altijd het grondbeginsel van de economische en sociale samenhang wordt geëerbiedigd.

Read
Mijnheer de Voorzitter, ik zou wat willen zeggen over het verslag over het mededingingsbeleid van mijn collega, mevrouw Riis-Jørgensen, die ik hierbij wil gelukwensen met de kwaliteit van het werk dat ze heeft geleverd. Ik ben met name vol lof over paragraaf 14, waarin ze de Commissie verzoekt oneerlijke praktijken te onderzoeken, en over paragraaf 22, betreffende de noodzaak voor meer coherentie tussen de nationale steunprogramma's, de steunmaatregelen van de Unie en het mededingingsbeleid. Verder heb ik speciaal veel waardering voor de amendementen die door mijn collega's de heer Hendrick en mevrouw García Arias zijn ingediend betreffende het mogelijke misbruik van dominante posities.
Overal in de Europese Unie is er sprake van een samensmelting van de oude openbare nutsbedrijven: telecommunicatie met omroepen, elektriciteit met telecommunicatie, spoorwegen die als telecommunicatienetwerk worden gebruikt, gasbedrijven die in waterbedrijven investeren en, in al die gevallen, banken die grote belangen in deze nutsbedrijven verwerven. Dit is op zich geen ongewenste ontwikkeling, maar door deze trend wordt wel het risico verhoogd dat teveel van deze essentiële nutsvoorzieningen in dezelfde handen terechtkomen. Dit is in strijd met de doelstelling van het liberalisatieproces, dat er juist op is gericht de consument en het bedrijfsleven op grote schaal te kunnen laten profiteren van efficiënte, scherp geprijsde en klantvriendelijke nutsvoorzieningen.
De berichten over de situatie in Spanje vervullen me daarom met grote zorg. Het zou volkomen indruisen tegen zowel de geest als de letter van de mededingingsregels van de Europese Unie, als de kosten van de overstap op een vrije elektriciteitsmarkt in eerste instantie uit publieke middelen zouden worden betaald en vervolgens weer op de consument zouden worden afgewenteld. Dit betekent een zeer ernstige schending van het vrijemarktprincipe, zeker als het geld vervolgens wordt gebruikt om een aandeel in andere markten voor nutsvoorzieningen te verwerven. Ik hoop dat de Commissie dit vraagstuk in behandeling zal nemen, want ik acht het van groot belang dat het de nodige aandacht krijgt en dat de reactie van de Commissie openbaar te boek wordt gesteld. In haar verslag verwijst de rapporteur naar de mogelijkheid lidstaten op basis van het beschikbare bewijsmateriaal aan de schandpaal te nagelen. In ieder geval is deze situatie ernstig genoeg om van de Commissie een weloverwogen reactie te verlangen. Ik ben ervan overtuigd dat ze aan dit verzoek gehoor zal geven. Ik kan helaas niet blijven maar heb u, mijnheer de commissaris, daarvoor al mijn verontschuldigingen aangeboden. Mijn collega's zullen tijdens uw reactie zorgvuldig aantekeningen maken. Ik weet dat we op dit vraagstuk terug zullen komen.

Baldi
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, ik wil allereerst de rapporteur, de heer Azzolini, van harte gelukwensen met zijn uitstekende werk.
In de jaren "60 begon de Europese Algemene Vergadering, het latere Europees Parlement, zich als eerste bezig te houden met de regionale ongelijkheden. Zij maakte een eerste ontwerp voor het regionaal beleid en bracht de procedures voor de tenuitvoerlegging daarvan op gang. Dertig jaar later staat de geografische verdeling van de economische welvaart, oftewel de verwezenlijking van de economische en sociale samenhang, in het Europees Parlement en in met name mijn fractie nog steeds in het middelpunt van de belangstelling.
Het mededingingsbeleid neemt sedert het Verdrag van Rome in de Europese economie een vaste plaats in. Dit beleid is van doorslaggevend belang voor het mededingingsvermogen van de Europese regio's, van zowel de meest als de minst ontwikkelde regio's. Voor het Verdrag van Amsterdam verliepen het mededingingsbeleid en het beleid ter bevordering van de economische en sociale samenhang min of meer langs parallelle wegen. Met het Verdrag van Amsterdam, dat momenteel wordt geratificeerd, is een nieuw evenwicht tussen beide beleidsvormen noodzakelijk geworden. Deze moeten elkander aanvullen, daar samenhang, oftewel de plicht tot solidariteit tussen de lidstaten, een prioriteit is geworden in de Europese opbouw.
Het gevaar bestaat echter dat in bepaalde gebieden de Europese regionale steun de markt zal verstoren. De rapporteur heeft daarom duidelijk gemaakt dat mededingingsvoorschriften die de interne markt transparant maken en correct doen functioneren, onontbeerlijk zijn. Tevens heeft hij erop gewezen dat uitzonderingen op de regels inzake vrije concurrentie alleen gerechtvaardigd zijn in de mate waarin deze noodzakelijk zijn voor de economische en sociale samenhang. Het structuurbeleid van de Europese Unie heeft weliswaar bijgedragen aan een vermindering van de economische verschillen in met name de cohesielanden, maar heeft ook geleid tot een veelvoud aan doelstellingen, programma's en communautaire initiatieven, tot een versnippering van de steun en tot inconsequente en ingewikkelde zone-indelingen.
Daarom moeten wij deze problematiek aanpakken aan de hand van de door de rapporteur gedane voorstellen. Ik hoop dan ook van ganser harte dat het Parlement hiermee in zal stemmen.

David
Mijnheer de Voorzitter, ik ben zeer ingenomen met het verslag-Azzolini en onderschrijf de voornaamste argumenten die daarin worden uiteengezet. Hoewel het mededingingsbeleid en het regionaal beleid van de Europese Unie een zeer verschillende achtergrond hebben, bestaat er nu een duidelijke behoefte aan meer coherentie en concentratie inzake de coördinatie tussen nationale steunmaatregelen, het mededingingsbeleid en het regionaal beleid van de Europese Unie.
Ik wil echter wel een voorbehoud maken, en wel omtrent de vermeende noodzaak van totale overeenstemming tussen de twee kaarten waar we het hier over hebben. Lopen we hier niet het risico naar uniformiteit te streven als doel op zich? Ik ben er echt van overtuigd dat we een zekere mate van flexibiliteit moeten inbouwen om recht te kunnen doen aan de specifieke omstandigheden in verschillende delen van de Unie.
Die flexibiliteit is vooral noodzakelijk omdat het hier gaat om twee verschillende soorten steun. Enerzijds bieden we steun ten behoeve van de ontwikkeling van de infrastructuur en menselijke hulpbronnen in de minder bedeelde regio's. Hier worden de structuurfondsen van de Europese Unie voor aangewend. Anderzijds gaat het om steunmaatregelen voor specifieke sectoren en ondernemingen, bijvoorbeeld de selectieve regionale steun in Groot-Brittannië. Dat is overheidssteun. Het spreekt voor zich dat deze twee soorten steun in veel gevallen samengaan. Soms moeten we echter onderkennen dat we, om bepaalde gebieden te kunnen helpen, steun moeten bieden aan ondernemingen die grenzen aan doelstelling 1 en 2-regio's.
Hoe komt dat? Een voor de hand liggende reden is dat het aantal forenzen dat dagelijks een aanzienlijke afstand moet afleggen, groeiende is. Teneinde de mensen in het ene gebied te kunnen helpen moet je soms toestaan dat ondernemingen in een ander gebied overheidssteun wordt geboden. In veel gevallen komt de ontwikkeling van het bedrijfsleven in een bepaalde regio natuurlijk ook aangrenzende regio's ten goede. Het heeft een stimulerend effect op de economische ontwikkeling. Er valt daarom veel te zeggen voor het inbouwen van flexibiliteit. Onder dit ene voorbehoud krijgt het verslag van de heer Azzolini echter mijn volledige steun.

McCartin
Mijnheer de Voorzitter, ik ben het met de heer Azzolini eens dat regio's die hun doelstelling 1-status moeten inleveren minder streng dienen te worden behandeld dan de Commissie heeft voorgesteld. Regio's die pas kort geleden een periode van achterblijvende economische ontwikkeling te boven zijn gekomen worden vaak juist gekenmerkt door een gebrekkige infrastructuur.
Zelf kom ik uit Ierland. Men schat dat het 10 miljard euro zou kosten om de kwaliteit van het Ierse wegennet op het EU-gemiddelde te brengen, zelfs nadat we zes jaar hebben kunnen profiteren van ruime toelagen uit de structuurfondsen. We mogen niet vergeten dat alle regio's in de EU waar de economie pas sinds kort is gaan opleven, nog altijd een zware last van het verleden met zich meesleuren. Zolang er geen sprake is van daadwerkelijke economische gelijkwaardigheid dient te Commissie ervoor te waken al te strenge harmonisatieregels op te leggen, opdat de vooruitgang die is geboekt niet weer ongedaan gemaakt wordt.
Daarnaast moet de Commissie niet vergeten dat lidstaten met belastingstelsels die zwaar drukken op de economische groei en de ontwikkeling van de werkgelegenheid hun misère soms aan zichzelf te danken hebben, omdat ze met hun beleid bepaalde ondernemingen wel dwingen zich elders te gaan vestigen. De Commissie moet belastingstelsels van dit type dan ook niet gaan opleggen als norm voor de hele EU. We moeten ons bij het vaststellen van zo'n norm juist richten op de belastingstelsels die vrucht afwerpen. Niet de stelsels die problemen veroorzaken, maar de succesvolle stelsels moeten als uitgangspunt dienen voor het Europese convergentiemodel.
Het is van belang dat we de burgers van de EU duidelijk maken dat ze de vruchten van de vrije markt alleen kunnen plukken als ze bereid zijn een instelling in het leven te roepen die waakt over de discipline en eerlijkheid van die markt. Er zullen altijd mensen blijven die iedere actie van de Europese Commissie bij voorbaat als bureaucratische bemoeizucht bestempelen, maar toch moeten we er bij onze burgers begrip voor kweken dat de interne markt pas voordelen voor de consument zal opleveren als er regels worden opgesteld die het eerlijke functioneren van die markt garanderen. Het lijkt me ook duidelijk dat de vormen van voorkeursbehandeling die op lidstaatniveau onaanvaardbaar worden geacht, zoals belastingvoordelen of steunmaatregelen, ook op het niveau van de Europese Unie ontoelaatbaar zijn. Of zo'n voorkeursbehandeling nu door de EU of door een afzonderlijke lidstaat wordt geboden maakt dus in principe niet uit.

Randzio-Plath
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, dames en heren, de verdieping van de interne markt, de totstandbrenging van de Economische en Monetaire Unie en de globalisering van de markten maken dat aan de mededinging en de spelregels van het mededingingsbeleid niet alleen op internationaal niveau maar ook bij ons andere eisen worden gesteld. In het verslag van de Commissie over de mededinging worden veel van deze nieuwe problemen behandeld en wordt ook onderstreept dat wij in deze tijd van globalisering met fusies van grote concerns en samenwerkingsverbanden rekening moeten houden. Ik vraag mij echter af of altijd een correct onderscheid wordt gemaakt tussen strategische allianties en mogelijke monopolievorming en derhalve het falen van het mededingsbeleid. Als ik de mededingingswetgeving van de Gemeenschap op bijvoorbeeld het gebied van het kartel- en subsidiebeleid bekijk, stel ik vast dat hier een voortdurende en ook onontbeerlijke herziening plaatsvindt.
Er zijn nog steeds overheidssubsidies. Enige kritiek op de zeer hoge subsidies in enkele lidstaten is zeker terecht. Ook terecht is de kritiek op het feit dat steeds minder middelen beschikbaar worden gesteld voor subsidies in het kader van de gemeenschappelijke markt, zoals voor kleine en middelgrote ondernemingen, milieubescherming, onderzoek en ontwikkeling, en steeds meer voor afzonderlijke ondernemingen. Dat is zeker niet in het belang van een efficiënte, vrije en eerlijke mededinging.
Op dit ogenblik zijn inbreuken op de mededinging in de vorm van belastingvoordelen belangrijker. Ze zijn een realiteit. Slechts zelden wordt ingegrepen. Steeds meer lidstaten willen ondernemingen aantrekken door ze belastingvoordelen te geven. Ze geven belastingvoordelen aan onder meer de financiële en de verzekeringssector. Dat leidt tot concurrentievervalsing. Ik denk dat in het kader van de subsidiewetgeving ook meer onderzoek naar dit soort inbreuken op het mededingingsrecht moet gebeuren. Ik verzoek de Commissie daartegen vaker op te treden. De huidige lijst van 85 gevallen van toekenning van belastingvoordelen, waarvan sommigen zelfs aan belastingparadijzen doen denken, spreekt boekdelen.
Ik vraag de Commissie mee te werken aan de voorbereiding van de volgende ronde van de Wereldhandelsorganisatie. Wij hebben immers ook internationaal een goed functionerende mededingingswetgeving nodig. De huidige GATT- en WHO-regels moeten tot een functioneel internationaal mededingingssysteem worden uitgebreid. Ik denk dat het belangrijk is dat er nationale verslagen over de mededinging komen, zoals er in het kader van de WHO ook nationale verslagen over de handel worden opgesteld. Ik vind dat wij ook moeten proberen te voorkomen dat de mededinging in gevaar komt door alle landen minimumnormen op te leggen en onafhankelijke mededingingsinstanties op te richten. Dat kan dan leiden tot een efficiënt internationaal mededingingssysteem, waarbij de ondertekenende landen zich ertoe verbinden hun nationale mededingingswetgeving ook op internationaal niveau toe te passen.

Viola
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, mevrouw de commissaris, waarde collega's, allereerst wil ik mijn collega, de heer Azzolini, van harte gelukwensen met het werk dat hij voor dit verslag over de mededinging en de samenhang heeft verricht.
Ik wil meteen met de deur in huis vallen. DG IV en DG XVI hebben elk een kaart getekend en deze twee kaarten moeten nu samenvallen. Dit doel zal echter pas volledig kunnen worden verwezenlijkt, indien de Europese Unie haar geo-economische problemen bij de toepassing van het mededingingsbeleid en het cohesiebeleid op gelijkaardige wijze en met inzet van al haar financiële en constitutionele instrumenten bij de horens vat. Als haar dat niet lukt, kan zij deze zaken beter overlaten aan de lidstaten. Dan moet zij de lidstaten vrijlaten om dat te doen wat de Unie niet kan doen, waarbij de lidstaten natuurlijk wel binnen de perken dienen te blijven die in de verordeningen voor de twee genoemde beleidsvormen zijn vastgelegd. Omgekeerd moet echter de Unie begeleidend werk verrichten voor de lidstaten en in hun plaats treden daar waar haar dit mogelijk is, dat wil zeggen als zij daarvoor de communautaire middelen heeft en daar waar dit noodzakelijk is, dat wil zeggen als zij daartoe wordt gedwongen in het kader van de toepassing van de gemeenschappelijke munt.
In het Verdrag van Rome was sprake van een mededingingsbeleid dat tot doel had verstoring van het vrije marktspel te voorkomen. In de tijd tussen Rome en Maastricht kwam daar het cohesiebeleid bij, waarmee men de minst begunstigde gebieden van de Unie wilde helpen. Met dat beleid beoogde men in feite hetzelfde als met het mededingingsbeleid, namelijk de totstandkoming van een homogene, gemeenschappelijk markt. In de tijd tussen Maastricht en Amsterdam werd men echter gedwongen zijn oogmerk enigszins te verplaatsen, daar men geleidelijk aan begon in te zien dat een vrije mededinging en een homogene markt alleen kunnen worden verkregen met een beleid voor economische en sociale samenhang waarin rekening wordt gehouden met de reële situatie in de regio's. Daarom werd in het Verdrag van Amsterdam ook een verwijzing opgenomen naar de insulaire regio's. Men wilde ook de eilanden op voet van gelijkheid stellen voor de mededinging en hen in staat stellen met gelijke wapens aan het marktspel deel te nemen.
Wij zien vandaag echter dat het mededingingsbeleid een zekere evolutie doormaakt. Het cohesiebeleid wordt nu zelfs in de belangrijkste verordening voor het mededingingsbeleid genoemd en men zou kunnen denken dat dit een stap vooruit is. In feite is dit echter een stap achteruit. De insulaire gebieden zullen namelijk overeenkomstig de plannen van de Commissie, in strijd met het advies van het Parlement, als enige buiten spel worden gezet. Ik weet niet hoe de Commissie zal verklaren waarom de eilanden moeten afzien van niet alleen communautaire steun maar ook nationale steun. Hoe kan men hen uitleggen dat zij niet alleen geen communautaire steun meer mogen verwachten, ofschoon het Verdrag daar uitdrukkelijk in voorziet, maar dat zij van DG IV ook hun eigen overheden niet meer om steun mogen vragen voor het opvangen van hun concurrentienadelen.

Metten
Voorzitter, regionaal beleid en mededingingsbeleid kunnen elkaar aanvullen en hoeven niet strijdig te zijn. Het zijn de rijke lidstaten die het meest gebruik maken van het instrument van overheidssteun en het terugdringen daarvan door een strengere toepassing van het mededingingsbeleid helpt onmiskenbaar de armere lidstaten door het creëren van een level playing field .
Toch kan regionaal beleid zelf wel degelijk ook tot onbedoelde concurrentieverstoringen leiden. Daarbij gaat het mij niet om de expliciete bevoordeling van de armste regio's, want dat is bedoeld. Maar het gaat er wel om dat er regio's zijn die volgens welke maatstaf dan ook niet meer hulpbehoevend te noemen zijn, maar nog wel veel steun ontvangen én discriminatoire belastingregimes mogen hanteren omdat zij in het verleden hulpbehoevend waren.
Ons regionaal beleid reageert dus veel te traag op veranderingen. Dat komt onder andere doordat wij maar eens in de zes of zeven jaar een besluit nemen over welke regio's voor steun in aanmerking komen en dan nog op basis van cijfers die al een paar jaar oud zijn. Zo kan het gebeuren dat Ierland anno 1999 nog steeds doelstelling 1-gebied is waarvoor het criterium is minder dan 75 % van het gemiddelde BBP van de Unie. Terwijl het Ierse BBP in 1997 al boven het Uniegemiddelde uitkwam en volgend jaar zelfs op 116 % van het Unie-BBP komt.
Ook voor een land als Ierland zeggen dat het eraan moet wennen dat het geen doelstelling 1-gebied meer zal zijn onder de nieuwe financiële perspectieven en dat het daarom nog enkele jaren zowel exploitatiesteun als investeringssteun mag geven, terwijl discriminerende belastingregelingen tot zelfs 2010 mogen doorlopen, is volgens mij te gek voor woorden. Want met die steun lokt Ierland wel bedrijven weg uit andere landen van de Unie die inmiddels armer zijn dan Ierland zelf.
De uitspraak in het verslag-Azzolini dat de regels voor afkickende steunontvangers die inmiddels te rijk zijn geworden te streng zijn, zal een deel van mijn fractie dan ook zeker niet voor zijn rekening kunnen nemen.

Fernández Martín
Mijnheer de Voorzitter, ik wil beide commissarissen, mevrouw Wulf-Mathies en de heer Van Miert, bedanken voor hun aanwezigheid. De interne markt - en het onvermijdelijke uitvloeisel daarvan, de Economische en Monetaire Unie - is zonder twijfel het meest briljante resultaat dat het Europese eenwordingsproces tot nog toe heeft opgeleverd. Dit succes was niet mogelijk geweest zonder een beleid dat is gericht op de instandhouding van concurrentie als de beste garantie voor economische groei en het scheppen van werkgelegenheid. Maar vrije mededinging en groei, dames en heren, mogen niet ten koste gaan van de economische en sociale cohesie, die behoren tot de hoekstenen van het communautaire acquis en doelstellingen zijn waar de Unie een flink deel van haar begroting aan besteedt.
Ik wil nu vooral aandacht besteden aan de netelige kwestie van de staatssteun. De regels van het systeem waarmee de concurrentie wordt bewaakt, beperken afspraken tussen bedrijven, misbruik van machtsposities en de verlening van ongerechtvaardigde overheidssteun. Maar welke steun is dan nog wel gerechtvaardigd? Een vraag die niet onbelangrijk is, maar die nog nooit duidelijk is beantwoord, ook al heeft de Commissie dat wel geprobeerd in 1975, 1979 en 1988. Vandaag de dag levert de interpretatie van artikel 92, lid1, artikel 92, lid 3, sub a) en artikel 92, lid 3, sub c) nog steeds heel wat problemen op. Maar voor de regio's die objectief en structureel het meest tekort komen, kan alleen een uitleg gelden die de best mogelijke ontwikkeling van die gebieden garandeert. Elke andere uitleg kan alleen worden opgevat als eurocentrisme dat moeilijk te rechtvaardigen is, en daarmee onaanvaardbaar.
De heer Van Miert is politicus en geen technicus. Hij begrijpt daarom wel dat ik geen goede politicus zou zijn als ik niet van zijn aanwezigheid gebruik zou maken om hem te vragen hoe het er op dit moment voorstaat met het probleem van de Spaanse overheidssteun aan de Canarische Eilanden, dat wordt bestudeerd door de Spaanse regering en de dienst van de heer Van Miert. Ik weet wel dat hij mij geen gedetailleerd antwoord kan geven, en ik weet wel dat dit niet het geschikte moment is, maar hij kan mij vast zijn mening geven over de stand van zaken om zo de publieke opinie gerust te stellen, die erg bezig is met deze kwestie.

Walter
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, mijnheer de commissaris, het verslag van de heer Azzolini over de band tussen het regionale beleid en het mededingingsbeleid is zeer belangrijk. Het gaat hier om de directe belangen van de mensen in de lidstaten en regio's. De ontwerpresolutie zal de hervorming van het regionale beleid weliswaar niet rechtstreeks beïnvloeden, maar toch hangt ze er nauw mee samen. Het gaat hier immers om de samenhang tussen de Europese en de nationale steun voor de regio's.
In veel lidstaten vormt het coherentievereiste, dat de Commissie ter beveiliging van de doelstellingen van haar mededingingsbeleid vooropstelt, geen probleem omdat hun gehele grondgebied voor Europese steun in aanmerking komt. In andere landen is de situatie echter anders. Men wil de Europese steun terecht concentreren op wat essentieel is en eist tegelijkertijd een zo groot mogelijke coherentie met de nationale steun. Dat legt sommige regio's een hoogst problematische dubbele last op. Hoe kan men de mensen in die regio's uitleggen dat zowel Europese als nationale steun verboden is, als daar acute werkloosheid dreigt en elk uitzicht op werkgelegenheid ontbreekt?
Het is absurd dat de Commissie bij de reductie van de Europese steun terecht in overgangsperiodes van verschillende jaren voorziet, zodat de regio's de kans krijgen zich aan te passen, maar bij de reductie van de nationale steun met de botte bijl te werk gaat en eist dat die steun zo snel mogelijk wordt teruggeschroefd. De flexibiliteitsmarge van 2 % is ontoereikend en weinig overtuigend. Er is ook geen reden om 2 % en niet meer of minder te nemen. Dit betekent niet dat de Commissie er verkeerd aan doet naar coherentie te streven. Op termijn moet de steun beter in overeenstemming worden gebracht om concurrentievervalsing te voorkomen. De Commissie houdt echter geen rekening met de bijzondere problemen van de regio's als ze alles aan de vrije mededinging ondergeschikt maakt, in de Europese steun snoeit en tegelijkertijd de lidstaten iedere mogelijkheid ontneemt om dat op te vangen. Op die manier krijgen sommige regio's gewoon geen kans meer om zich aan te passen.
Ik ben daarom blij dat de Raad en de Commissie naar elkaar toegroeien en het erover eens schijnen te worden om de flexibiliteit soepeler toe te passen, geen concrete streefdata te noemen en de lidstaten meer ruimte te geven om zelf te beslissen. Het debat in het Parlement is dus niet vruchteloos geweest.

Wulf-Mathies
Mijnheer de Voorzitter, wij hebben afgesproken dat ik eerst op het verslag van de heer Azzolini antwoord en dat de heer Van Miert vervolgens nader ingaat op de vele concrete vragen over het verslag over het mededingingsbeleid.
Ik dank de heer Azzolini voor zijn uiterst interessante en accurate verslag. Ik stel ook met voldoening vast dat wij het er tenminste in beginsel over eens zijn dat wij het nationale en regionale steunbeleid beter op elkaar moeten afstemmen. Zoals hier terecht is opgemerkt, rijzen daarbij evenwel verschillende problemen. In doelstelling 1 zijn de met Europees geld gefinancierde mededingingsmaatregelen en regionale steunmaatregelen met elkaar in overeenstemming. Hier kunnen dus geen problemen rijzen. Problemen doen zich voor waar de mededinging wordt ingeperkt en waar de sterkere geografische concentratie op basis van Agenda 2000 een vermindering aan beide zijden nodig maakt.
Toch meen ik de logica van ons beleid te moeten onderstrepen. Het heeft geen zin dat wij onze Europese gelden op een minimumaantal subsidiabele regio's concentreren, namelijk de regio's die de grootste structurele aanpassingen moeten uitvoeren, en dat wij niet alleen de Europese gelden, maar ook de extra steun aan die regio's geven. Het heeft geen zin dat wij met het Europese structuurbeleid de minder subsidiabele gebieden steunen en dat de nationale steunmaatregelen worden geconcentreerd op de gebieden die zich de grootste structurele aanpassingen moeten getroosten. Ik vind dat niet logisch. Wij stellen voor de regionale manoeuvreerruimte van de lidstaten te vergroten. De nationale steun in het kader van het mededingingsbeleid strekt zich in de regel immers uit tot grotere gebieden dan die welke uit de structuurfondsen kunnen worden ondersteund. Dat wil zeggen dat de lidstaten en regionale besturen bovenop de Europese structurele steun nog tal van andere mogelijkheden hebben om hun structureel zwakke gebieden te ondersteunen.
Mevrouw Randzio-Plath merkte zeer terecht op dat van de toegestane steunmaatregelen ter bevordering van de milieubescherming en de technologie veel minder gebruik wordt gemaakt dan van steun voor afzonderlijke ondernemingen, die bovendien zeer vaak geen enkele garantie bieden dat die investeringen tot een geïntegreerde regionale ontwikkeling leiden. Daarom heeft het volgens mij wel degelijk zin ook in de regio's van doelstelling 2 de doelstelling 2-steun beter met artikel 92, lid 3, sub c) in overeenstemming te brengen.
Verschillende sprekers wezen erop dat de Raad van ministers van Buitenlandse Zaken hierover op 25 januari een compromis heeft bereikt. Dat compromis is voor onze verdere debatten van groot belang en daarom zal ik het hier kort toelichten. De heer Rack zei dat het Parlement alleen een nuttige bijdrage aan het debat kan leveren en voor Agenda 2000 oplossingen kan zoeken als het over de nodige informatie beschikt. Daarom deel ik u mee wat in het compromis van de ministers van Buitenlandse Zaken staat: met het oog op een doeltreffende programmering moeten de regio's waar een economische en sociale omschakeling aan de gang is, grotendeels overeenstemmen met de regio's die de lidstaten op grond van artikel 92, lid 3, sub c) - volgens hun situatie op dat ogenblik - ondersteunen. De Gemeenschap moet ernaar streven dat de lidstaten de nodige inspanningen doen om tegen het einde van de periode 2000-2006 tot een grotere coherentie te komen.
U zult ongetwijfeld hebben gemerkt dat dit niet bepaald de meest directe manier is om te zeggen dat wij de situatie willen verbeteren. Het is ook geen geheim dat de heer Van Miert en ikzelf een grotere coherentie hadden gewild. Toch meen ik dat het in de Raad bereikte compromis wat meer flexibiliteit mogelijk maakt - wat ook het Parlement altijd heeft gevraagd - maar anderzijds de lidstaten - in het licht van wat mevrouw Schroedter heeft gezegd vind ik dat zeer belangrijk - er ook toe dwingt door deze verordening tot een sterkere concentratie bij te dragen. Mevrouw McCarthy is hier niet meer aanwezig, maar toch zou ik haar willen zeggen dat de consensus pas iets oplevert als wij inderdaad tot een grotere coherentie kunnen komen. Wij zijn geen puristen en nemen in de Commissie ook geen extreme standpunten in, maar alleen op die manier kunnen wij ons doel bereiken.
Wat het time management betreft, rijzen met betrekking tot het mededingingsbeleid inderdaad andere problemen dan in verband met het structuurbeleid. Wij gaan ervan uit dat de stemming over de mededeling ertoe zal bijdragen dat wij op beide beleidsterreinen - mededingings- en structuurbeleid - tot goede en degelijk gecoördineerde oplossingen komen. Wat de subsidy shopping betreft, wijs ik erop dat wij zowel in het regionale als het mededingingsbeleid eisen dat de investeringen voor enige tijd worden gedaan om te voorkomen dat ondernemingen na ontvangst van de subsidies naar een andere regio verhuizen en daar opnieuw nationale of Europese steun vragen.
Wat het structuurbeleid betreft, verwacht ik dat een betere evaluatie en een grotere rol voor de toezichtcomités, ook bij de selectie van projecten, tot gevolg zullen hebben dat over de duurzaamheid van de investeringen grondig wordt gedebatteerd en dat de gevraagde verankering van de ondernemingen in de regio een belangrijk punt wordt om steun toe te staan of te weigeren. Op die manier beschikken wij immers over een belangrijk instrument om de zaak bij te sturen. Ik hoop dat de toezichtcomités daarvoor in de toekomst zullen zorgen.
Nog kort iets over de concentratie van de steun op de minst begunstigde regio's. Vele sprekers noemden de concentratie de kern van de hervorming en zeiden dat de positieve gevolgen voor de armere regio's zonder die concentratie zullen worden uitgevlakt. Daarom vind ik het belangrijk dat wij onze eigen inspanningen niet tenietdoen door de 75 %-norm af te zwakken. Voor de ultraperifere regio's is er trouwens geen probleem. Die voldoen allemaal aan het strenge 75 %-criterium. Bij de regio's van doelstelling 6 moeten wij inderdaad een onderscheid maken, zoals bij de eilanden, omdat de graad van ontwikkeling van die regio's zeer sterk uiteenloopt en wij daarmee rekening moeten houden. Wij mogen geen uitzonderingen maken en voor iedereen een aparte regeling uitwerken, maar moeten ervoor zorgen dat de steun op de omvang van de problemen wordt afgestemd.
Daarom hoop ik dat wij tijdens de verdere debatten over Agenda 2000, maar vooral bij de uitvoering daarvan, samen voor de nodige coherentie kunnen zorgen, zodat de structureel zwakste regio's de andere kunnen bijbenen.

Van Miert
Mijnheer de Voorzitter, allereerst wil ik de beide rapporteurs Azzolini en Riis-Jørgensen heel hartelijk bedanken. Het is niet de eerste keer dat ik het genoegen heb direct te mogen debatteren met mevrouw Riis-Jørgensen over ons jaarlijks verslag. Ik ben werkelijk zeer ingenomen met de kwaliteit van beide verslagen, maar ook met het debat dat hier gehouden wordt. Het is daarom jammer, mijnheer de Voorzitter, dat ik zo weinig tijd heb om te reageren op de vele concrete opmerkingen en vragen. Wilt u mij daarom excuseren als ik me wegens tijdgebrek moet beperken tot een aantal zaken die ter tafel zijn gekomen?
Allereerst wil ik een antwoord geven op de vraag van mevrouw Riis-Jørgensen wat betreft de democratische controle en de transparantie. Het gaat om een zeer belangrijk vraagstuk aangezien de Commissie op dit gebied een directe en geheel eigen verantwoordelijkheid heeft. Ik vind het geheel logisch dat de Commissie op ieder moment bereid moet zijn voor dit Parlement of voor de bevoegde commissies verantwoording af te leggen over de beslissingen die ze al dan niet neemt.
Mevrouw Riis-Jørgensen, ik ben volkomen bereid om desnoods iedere maand, dus vaker dan drie keer per jaar zoals dat enkele jaren geleden gangbaar was, verantwoording af te leggen aan de bevoegde commissie. Ik zou niets liever willen. U hoeft het maar aan te geven en ik sta voor u klaar. Er zijn voldoende zaken en vraagstukken waarover gedebatteerd kan worden. Ik laat het dus van u afhangen. Als u me iedere maand uitnodigt, zal ik er ook iedere maand zijn.
Dit gezegd hebbende, wil ik kort wat zeggen over het verslag van de heer Azzolini, aangezien mevrouw Wulf-Mathies al op een aantal opmerkingen gereageerd heeft. We moeten overeenstemming bereiken over de doelstellingen van deze operatie. Op dit moment woont 51 % van de bevolking in gebieden die in aanmerking komen voor de structuurfondsen en 47 % in gebieden waarop nationale fondsen of regionale steun van toepassing zijn. Met de uitbreiding in zicht en wetende dat de toetredende landen voor steun in aanmerking zullen komen, denk ik dat het regionaal beleid zijn doel voorbij schiet. Het doel van dit beleid is immers steun te verlenen aan de regio's die hier het meest behoefte aan hebben. We moeten dus nu, zowel mevrouw Wulf-Mathies als wij allemaal, proberen het aantal regio's dat voor steun in aanmerking komt samen terug te brengen en te concentreren, waarbij we de samenhang niet uit het oog mogen verliezen. Ik ben blij dat we binnen de Commissie al overeenstemming hebben bereikt.
Het gaat dus om een nogal delicate operatie die soms politiek gezien moeilijk uitvoerbaar is. Zelfs als we het aantal regio's dat voor steun in aanmerking komt met 4 % willen terugbrengen - van 47 % naar 43 % of 42, 7 %, dat is toch heel bescheiden - leidt dat tot grote politieke onrust. Zelfs de kleinst denkbare reductie doet al heel wat stof opwaaien. De belanghebbenden zullen er alles aan doen om voor hun regio het volle pond aan steun te blijven ontvangen. Maar als we het aantal regio's niet terugbrengen, zijn we slecht voorbereid op de aankomende uitbreiding van de Europese Unie. Dit is dus waar we onze inspanningen op moeten richten. We moeten daarom ook een aantal gevolgen accepteren die dit beleid met zich meebrengt.
Om die reden moeten we ook de steunintensiteit terugbrengen. U heeft tot meerdere malen toe kritiek geuit op met name het verplaatsen van bedrijven. Deze verplaatsingen werden deels veroorzaakt door het feit dat de steunintensiteit in sommige regio's veel hoger was dan in andere regio's. Hierdoor kwam het nogal eens voor dat bedrijven bepaalde regio's die voor steun in aanmerking komen, verlieten voor andere regio's waar deze steunintensiteit veel hoger was. U heeft ons gevraagd hier iets aan te doen.
Wij stellen daarom voor de verschillen in de steunintensiteit te verminderen, waarbij we binnen zeer correcte grenzen blijven. Voor de A-regio's is deze grens 40 % of 50 %. Voor de ultraperifere regio's kan deze grens nog wat hoger liggen, maar voor de C-regio's is een intensiteit van 20 % naar mijn mening een toereikend maximum en deze intensiteit kan zelfs, al naar gelang de omstandigheden, zakken tot 10 %. Ik denk dat we zo een evenwichtiger verdeling kunnen bewerkstelligen. De nationale autoriteiten beschikken natuurlijk altijd over de mogelijkheid extra inspanningen te leveren ten gunste van de meest achtergestelde gebieden. Ons beleid zal in de toekomst dus veel evenwichtiger zijn dan tot dusver.
Dat is wat ik wilde zeggen over uw verslag, want een aantal vragen met betrekking tot het verslag van mevrouw Riis-Jørgensen wacht nog op een antwoord. De eerste vraag betrof de overheidssteun in het algemeen. Een aantal van u beweerde dat de landen die economisch het meest ontwikkeld zijn de meeste steun verlenen. Dat klopt. Om die reden willen we een veel strikter beleid voeren. Ik kan u mededelen dat we het afgelopen jaar een groot aantal verzoeken van overheden met betrekking tot steunverlening hebben afgewezen: 31 om precies te zijn, terwijl dit aantal in 1997 nog slechts 9 bedroeg. Dat laat zien dat we langzamerhand steeds strenger zijn geworden, zoals het hoort. U weet wat daarvan de gevolgen waren. In sommige gevallen leidde dit tot botsingen met regeringen en regionale overheden. Dat is de prijs die we moeten betalen als we willen streven naar een geloofwaardiger, consequenter en samenhangender beleid inzake de controle op overheidssteun. Een andere oplossing is er niet. We moeten weten wat we willen.
Dit gezegd hebbende denk ik dat we op dezelfde voet verder moeten gaan. Vooral de heer Metten heeft het over fiscale steun gehad. Mijnheer Metten, u weet dat we momenteel zo'n 30 van dergelijke gevallen moeten onderzoeken, maar mag ik u vragen waar we het personeel vandaan moeten halen om dit onderzoek uit te voeren? Nogmaals krijgen we er een extra taak bij, en hoewel we die taak met plezier zullen uitvoeren omdat we er immers de noodzaak van inzien, vraagt niemand binnen de Raad van ministers van Financiën zich af of het DG IV over de middelen beschikt om deze taak uit te voeren. Beschikt dit DG over de fiscale experts die hiervoor nodig zijn? Niemand stelt zichzelf die vraag. Dit is dus weer een extra taak die we graag willen uitvoeren, maar dan moet men voortaan wel iets consequenter zijn en ons de benodigde middelen in handen geven om dit soort werk te kunnen doen.
Ik wil ook snel iets zeggen over de overheidssteun en dan refereer ik graag aan het vraagstuk van de energiesector in Spanje. Ik weet dat deze kwestie zich aan het ontwikkelen is tot een politieke factor van betekenis. In de eerste plaats willen de Spaanse autoriteiten de energiesector liberaliseren, sneller dan door de overige lidstaten of een richtlijn was voorzien. Dit is uiteraard een welkome ontwikkeling. In de tweede plaats klopt het dat deze operatie, net als in veel andere lidstaten het geval was, veel zogenaamde "stranded costs' met zich meebrengt, ofwel kosten die niet meer kunnen worden teruggevorderd. Het gaat hier in beginsel om overheidssteun. Om al deze gevallen op coherente, maar ook individuele wijze te kunnen onderzoeken, moeten ze worden aangemeld bij de Commissie: bij DG IV en niet alleen bij DG XVII.
Na het contact dat ik enkele dagen geleden met de minister had, heeft de Spaanse regering ermee ingestemd dat ook dit vraagstuk bij de Commissie wordt aangemeld. Hierdoor kunnen mijn diensten deze zaak naar behoren onderzoeken, waarbij wordt uitgegaan van het beginsel dat alle "stranded costs' daadwerkelijke kosten moeten zijn die samenhangen met de verplichtingen die de autoriteiten in een eerder stadium in het kader van de openbare dienstverlening aan hun bedrijven hebben opgelegd. Door deze verplichtingen zouden de betrokken bedrijven nu, tijdens het liberaliseringsproces, wel eens verlies kunnen lijden. De gebeurtenissen kunnen dus tegen deze achtergrond worden geplaatst. Op dit moment kan ik er verder nog niets over zeggen. Na de officiële kennisgeving zullen we uiteraard proberen snel duidelijkheid in deze zaak te scheppen.
Een ander vraagstuk betrof de Canarische Eilanden. We hebben de zogenaamde REF al goedgekeurd. Nu is er een officiële bekendmaking over de ZEC gedaan. Doordat de Canarische Eilanden een A-regio blijven, kunnen ze uiteraard meer aanspraak maken op steun dan wanneer deze eilanden een C-regio waren geworden. Een bredere benadering ten opzichte van dit gebied wordt dus mogelijk. Maar we gaan nu onderzoeken wat de Spaanse autoriteiten ons bekend hebben gemaakt. Ik kan u vooralsnog niet meer zeggen.
Mijnheer de Voorzitter, ik zie dat ik mijn spreektijd al overschreden heb. Ik zou graag, bij wijze van conclusie, nog een vraagstuk willen benadrukken dat vandaag jammer genoeg nauwelijks aan de orde is gekomen en dat betrekking heeft op de modernisering van het mededingingsbeleid. Mevrouw Riis-Jørgensen, ik zou graag een onderwerp onder de aandacht van de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid willen brengen waarover we op een later tijdstip van gedachten kunnen wisselen. U weet dat we reeds een groot aantal maatregelen hebben genomen op het gebied van bijvoorbeeld de overheidssteun en verticale restricties. Maar er zijn ook andere terreinen waarover ik op zeer korte termijn met de bevoegde commissie van gedachten zou willen wisselen.
We zouden kunnen bezien, en hiermee sluit ik mijn betoog af, hoe we ons mededingingsbeleid transparanter, doelmatiger en geloofwaardiger kunnen maken. Verder moeten we onderzoeken hoe we dit beleid beter kunnen afstemmen op de uitdagingen waaraan we in de toekomst het hoofd moeten bieden, zoals de uitbreiding die van zeer groot belang is. We moeten echter, voordat het mandaat van deze Commissie afloopt, ook tegen elkaar kunnen zeggen: "we hebben alles gedaan om ons op deze toekomst voor te bereiden en we hebben de nieuwe Commissie in staat gesteld bij haar aantreden de draad direct weer op te pakken'.

De Voorzitter
Dank u wel, mijnheer de commissaris.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 9.00 uur plaats.

Klimaatverandering
De Voorzitter
Aan de orde is de verklaring van de Commissie over klimaatverandering.
Het woord is aan de commissaris, mevrouw Bjerregaard.

Bjerregaard
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, het verheugt mij dat ik vandaag verslag kan uitbrengen over de resultaten van de klimaatonderhandelingen in Buenos Aires en de opvolging door de Commissie tijdens de komende maanden. Het Parlement heeft een zeer interessante resolutie ingediend en ik stel tevreden vast dat wij het op de meeste punten eens zijn. Ik beschouw de conferentie van Buenos Aires als een succes, ook al was het algemene resultaat beperkt.
Ten eerste bereikte de Gemeenschap het minimum dat wij vooropgesteld hadden, namelijk een actieplan met een werkprogramma voor concrete beslissingen over kwesties die sinds het protocol en de Overeenkomst van Kyoto openstaan. Deze kwesties dienen zoals u weet, op de zesde conferentie over minder dan twee jaar behandeld te worden.
Ten tweede speelde de EU een belangrijke rol in de poging om de groep van 77 landen en China rond de onderhandelingstafel te brengen, zodat zij zich allemaal bij het proces betrokken voelen. Ik blijf het belangrijk vinden dat we betere betrekkingen met de ontwikkelingslanden aanknopen met het oog op de vijfde conferentie, in de eerste plaats door de concretisering van het mechanisme voor duurzame ontwikkeling, the clean development mechanism , alle prioriteit te verlenen.
Tenslotte heeft het Argentijnse voorzitterschap zich ertoe verplicht het politieke toezicht op het proces te versterken door op ministerieel niveau ad hoc bijeenkomsten te organiseren in het uitgebreide uitvoerend comité tussen de jaarlijkse bijeenkomsten van de partijen door. Ik denk dat dergelijke ad hoc bijeenkomsten belangrijk zijn om het proces in de juiste banen te houden.
In grote trekken vind ik dus dat de vierde conferentie erin geslaagd is vooruitgang te boeken wat betreft de tenuitvoerlegging van het protocol van Kyoto. Met betrekking tot bepaalde delen van het actieplan waartoe in Buenos Aires werd besloten, wil ik graag het volgende zeggen. We hebben heel wat werk voor de boeg om nauwkeurigere regels voor de mechanismen op te stellen, meer bepaald omdat meting en registratie noodzakelijk zijn om te voorkomen dat deze mechanismen gebruikt worden om de wetgeving te omzeilen. Ik acht het daarom belangrijk dat er op de zesde conferentie terzelfder tijd over de drie mechanismen een beslissing wordt genomen, zodat het pakket een sterk en coherent systeem voor toezicht op de mechanismen bevat.
Wij zullen het debat voortzetten over de manier waarop wij de einddoelstellingen van de overeenkomst kunnen bereiken, namelijk gevaarlijke klimaatveranderingen voorkomen en de lasten over alle landen gelijk verdelen, waarbij rekening wordt gehouden met een gemeenschappelijke, doch gedifferentieerde verantwoordelijkheid. Ik verzoek alle geachte afgevaardigden dan ook na te denken over een manier om dit moeilijke probleem op te lossen. De ontwikkelingslanden zijn immers niet bereid over hun eigen verplichtingen te onderhandelen, wat op de vierde conferentie ook weer is gebleken. Het is belangrijk dat we het beleid en de maatregelen ter bestrijding van de klimaatwijziging verder ontwikkelen, niet alleen op internationaal niveau, maar in de eerste plaats in de EU en de lidstaten. Ik ben het met het Parlement eens dat we concrete stappen moeten nemen om onze doelstellingen te bereiken, want met goede wil alleen komen we niet ver. De Commissie, het Parlement en de Raad moeten hun verantwoordelijkheid in alle ernst op zich nemen en tot concrete handelingen en beslissingen overgaan.
In dit verband wil ik graag onderstrepen dat er enkele belangrijke voorstellen zijn gedaan, waarover wij moeten beslissen, bijvoorbeeld het voorstel over de heffing op energieproducten. Ik verzoek het Parlement dringend nog vóór de Europese verkiezingen hierover advies uit te brengen, zodat de nieuwe slagvaardigheid, waarvan het Duits voorzitterschap blijk heeft gegeven, kan worden benut en op de bijeenkomst van de Raad van ministers van Economische Zaken en Financiën in mei een politieke consensus kan worden gevonden.
Op fiscaal gebied is de goedkeuring van het voorstel betreffende een energieheffing de eerste prioriteit, omdat een toenemend aantal landen ervan overtuigd blijkt te zijn dat een dergelijke heffing noodzakelijk is. Indien het Duits voorzitterschap er niet in slaagt een politieke consensus te bewerkstelligen - ik hoop uiteraard het tegengestelde - kunnen wij nog altijd overwegen of we iets kunnen doen met het voorstel betreffende een CO2 -heffing, dat de Commissie in 1992 op tafel heeft gelegd en, zoals u weet, nog steeds niet heeft opgeborgen.
Onze actieplannen, interne beleidsopties en maatregelen zijn bedoeld om het protocol van Kyoto zo snel mogelijk te bekrachtigen en in werking te laten treden. Ik pleit voor een snelle bekrachtiging, maar dit veronderstelt dat wij zelf intern orde op zaken stellen, zodat de bekrachtiging geen loos gebaar is. In dit verband is de positieve houding van bepaalde Amerikaanse industriële ondernemingen in de strijd tegen de klimaatverandering en ten gunste van de ondertekening van het protocol door de VS een stap in de goede richting. In Buenos Aires is gebleken dat bepaalde groepen in het Congres zich positiever zijn gaan opstellen. Het doel is echter helemaal niet bereikt en het Parlement kan een belangrijke rol blijven spelen, zoals in Buenos Aires het geval was, door de collega's in het Amerikaanse congres te overtuigen dat het protocol bekrachtigd moet worden. Hierbij wil ik opmerken dat ik eerder sceptisch ben wat betreft de verklaringen van Argentinië en Kazachstan dat zij zich op de vijfde conferentie tot bindende normen willen verplichten. Op lange termijn is het belangrijk dat de ontwikkelingslanden meedoen, maar wat vrijwillige verplichtingen echt betekenen kan pas blijken wanneer ze ten uitvoer zijn gebracht. Een land kan pas genieten van de voordelen van het protocol, als het dit ondertekend heeft en alle verplichtingen die eraan verbonden zijn, nakomt. Overigens moeten wij, zoals we eerder hebben gezegd, opletten dat we het systeem niet opblazen, om het zo te zeggen, met doelstellingen die niet ambitieus genoeg zijn.
Nu wil ik terugkeren naar ons eigen werkprogramma. Zoals ik in september reeds aankondigde, zal ik in het voorjaar van 1999 een mededeling voorleggen. Dit voornemen werd positief onthaald op de Europese Raad in Wenen, die besloten heeft om op basis van een verslag van de Commissie zijn standpunt vast te stellen inzake een uitgebreide EU-strategie voor de klimaatproblematiek tijdens de top van Keulen begin juni. Ik ben het eens met de Raad dat wij een uitgebreide strategie nodig hebben. Het lijkt alsof 2008 nog ver in de toekomst ligt, maar wij moeten nu handelen om onze doelstellingen te kunnen bereiken. In haar mededeling zal de Commissie zich concentreren op de elementen die voor de EU van belang zijn. Tot deze belangrijke elementen behoren het gemeenschappelijk en gecoördineerd beleid en dito maatregelen, de mechanismen van Kyoto en de betrekkingen met derde landen. In de mededeling zullen wij de gevolgen van de handel in emissierechten, de gemeenschappelijke tenuitvoerlegging en de mechanismen voor duurzame ontwikkeling grondig analyseren. Ik kan u verzekeren dat ik mijn uiterste best zal doen om de goedkeuring van deze mededeling te bewerkstelligen, zodat de tekst tegen de top van Keulen klaar zal zijn.
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, tot besluit kan ik u zeggen dat ik de resolutie van het Parlement steun en uitkijk naar het vervolg van de constructieve samenwerking in onze strijd tegen de klimaatverandering.

Graenitz
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw Bjerregaard, tussen zeggen en doen gaapt vaak een diepe kloof. Als wij het tijdschema van Buenos Aires willen respecteren en daarvoor ons eigen tijdschema willen opstellen, moeten wij die kloof zo snel mogelijk met zo concreet mogelijke maatregelen overbruggen. Anders blijven wij aan de ene kant, terwijl zich aan de andere kant de klimaatramp voltrekt.
Mevrouw Bjerregaard, wij moeten een aantal dingen op internationaal niveau doen. In de eerste plaats moeten wij de dialoog met de ontwikkelingslanden, die in Buenos Aires zo vlot is verlopen, voortzetten om de voorstellen voor het clean development mechanism samen met die landen te kunnen uitvoeren. Hoewel wij daaraan nooit veel genoegen hebben beleefd, meen ik toch dat wij in de Europese Unie zeer concrete voorstellen moeten formuleren, bijvoorbeeld over de wijze waarop de handel in emissierechten moet verlopen, hoe daarop kan worden toegezien en hoe de emissies en reductie van emissies moeten worden beoordeeld. Als het zover is, moeten wij daarmee klaar zijn.
Ik vind het ook onontbeerlijk dat wij de kandidaat-landen in het kader van de onderhandelingen beter bij onze strategieën betrekken. De landen van de eerste groep hebben zich in Kyoto tot dezelfde emissiereducties verbonden als de Europese Unie. Wij moeten die landen bij de voorbereiding betrekken om te voorkomen dat ze bij hun toetreding nog niet de nodige maatregelen hebben genomen en niet aan de verdeling van de lasten in Europa kunnen deelnemen.
Op de verdeling van de lasten in Europa zullen mijn collega's wellicht nader ingaan. Ik wil daarover alleen maar zeggen dat wij niet alleen de nationale plannen moeten coördineren, maar er ook voor moeten zorgen dat wij op het niveau van de Unie over de nodige rechtsgrondslagen beschikken en dat wij die anders zo nodig moeten creëren. Wij zullen onze doelstellingen van Kyoto immers alleen maar kunnen bereiken als wij al onze inspanningen bundelen.
Wij moeten ook preventiemaatregelen op het gebied van gezondheid, landbouw en bescherming van de ecosystemen voorbereiden. De steeds duidelijker wordende klimaatverandering doet gevaren ontstaan waaraan wij vroeger misschien niet hebben gedacht. Aan de vooravond van het nieuwe millennium kunnen wij tot een duurzame ontwikkeling, een technologische doorbraak en vooral een rechtvaardiger verdeling van de aardse rijkdommen komen. Ik hoop dat wij ook de kracht en de moed zullen hebben om dat te doen.

Spencer
Mijnheer de Voorzitter, voordat ik me uitlaat over de resolutie zou ik een vertaalfout willen rechtzetten. Volgens de Engelse vertaling van de woorden van de commissaris sprak hij over het voornemen van de Commissie de voorgestelde CO2 -heffing weer in te trekken, maar zo onverstandig is de Commissie niet. De commissaris had het niet over intrekking maar over wijziging van dat voorstel. Het gewijzigde voorstel ligt nog altijd ter tafel en ik hoop dat de Raad het in behandeling neemt. Ik ga er vanuit dat de woorden van de commissaris in de andere talen wel juist zijn weergegeven. Ik zou graag een Engelse vertaling van deze tekst krijgen.
Ik heb de eer gehad als voorzitter te mogen optreden van de delegatie die dit Parlement naar de conferentie in Buenos Aires heeft gestuurd. Het verslag dat ik met mijn collega's heb opgesteld is inmiddels beschikbaar voor de leden van het Parlement. Ik beschouw de vierde COP als een bescheiden succes dat op het nippertje kon worden gered uit de klauwen van een potentiële impasse in de onderhandelingen. Volgens het actieplan van Buenos Aires mogen we erop rekenen dat er tegen de tijd van de zesde COP, in het jaar 2000, enige vooruitgang geboekt zal zijn. Voor het eerst wordt er daadwerkelijk interesse getoond in de uitgangspunten van vermindering en convergentie en wereldwijde gelijkwaardigheid, waar dit Parlement zich zo regelmatig voor heeft uitgesproken.
In mijn verslag wordt de aandacht gevestigd op de constructieve rol die de Commissie tot mijn genoegen in Buenos Aires heeft gespeeld. Ook ben ik de Commissie dankbaar voor het respect waarmee ze dit Parlement heeft behandeld. Het verslag vestigt echter evenzeer de aandacht op het onvermogen van de Raad om EP-leden tijdens die conferentie op zinvolle wijze te raadplegen, gebruik van hen te maken of hun rol zelfs maar te onderkennen. De meest recente richtsnoeren van de Raad inzake de rol van EP-leden zijn ronduit beledigend voor dit Parlement. Ik heb de Voorzitter daar inmiddels over aangesproken en hoop dat de Commissie institutionele zaken dit probleem zal bekijken in het kader van de volgende Intergouvernementele Conferentie.
De Unie heeft na de teleurstelling van Kyoto haar les geleerd en nu contact gezocht met de Groep van 77 om bondgenoten te vinden in haar strijd voor het gezond verstand in de bescherming van het wereldklimaat.
Ik zou in de laatste paar seconden die ik heb een beroep op de Commissie willen doen. Ondanks de opmerkingen van de commissaris omtrent de politieke vooruitgang die tussen de COP's geboekt zou kunnen worden, ben ik voorstander van een structurele herziening van het hele proces dat aan de COP ten grondslag ligt. Zoals het momenteel is ingericht staat het te veel bloot aan het risico van technische problemen, waardoor politieke initiatieven worden tegengehouden. Door de huidige frequentie van de COP's is het moeilijk om tussentijds politieke initiatieven te ontplooien.
Gisteren heb ik in Bonn gesproken met Michael Zammit-Cutajar van het Secretariaat voor Klimaatverandering. Ik zei hem dat nu wellicht het moment is aangebroken voor een structurele heroverweging van de manier waarop dit hele proces wordt vormgegeven. Misschien zouden we de beproefde methode van de commissie van wijze mannen weer eens moeten gaan toepassen, of de commissie van wijzen of hoe we het tegenwoordig ook noemen. Die commissie zou tijdens de onderhandelingen afstand kunnen nemen van de details om te kijken of we nog wel op koers liggen. Ik heb al die COPs persoonlijk bijgewoond en het komt me voor dat we niet veel opschieten, omdat de soms moeizame onderhandelingen maar niet tot een einde komen terwijl we wel belast zijn met bestuurlijke verantwoordelijkheden. Ik hoop dat de Commissie mijn aanbeveling op dit punt ter harte zal nemen. Verder dank ik de commissaris voor haar verklaring en kan ik de resolutie aan dit Huis aanbevelen.

Kestelijn-Sierens
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, collega's, wij kunnen moeilijk Buenos Aires als een echt succes beschouwen. Waar men in Kyoto tot binnen de afspraken gekomen is voor de reductie van broeikasgassen is men spijtig genoeg niet tot gedetailleerde regels kunnen komen om dit akkoord concreet tot uitvoering te brengen.
Ik denk te mogen stellen dat de Unie gedaan heeft wat zij kon en ik wil commissaris Bjerregaard van harte feliciteren met haar inzet en haar vastberadenheid. Er is wel het actieplan van Buenos Aires en laten wij dit goed aanpakken opdat op de klimaatconferentie van het jaar 2000 terzake belangrijke beslissingen zouden worden genomen.
Twee zaken zou ik willen benadrukken. Ten eerste, wil het protocol van Kyoto van kracht worden dan moet het door minstens 55 van de betrokken partijen die verantwoordelijk zijn voor ten minste 55 % van de uitstoot worden geratificeerd. Wij moeten erop blijven hameren dat het noodzakelijk is dat de VS overgaat tot ratificatie. Indien de grootste vervuiler, de VS en bijvoorbeeld Rusland, niet ratificeren dan is Kyoto een maat voor niets.
Een tweede punt dat ik wil onderstrepen is dat de handel in emissierechten slechts geoorloofd is voor zover het gros van de inspanningen geleverd wordt op nationaal vlak. Ik ben het volledig eens met commissaris Bjerregaard dat wij daarom een maximum moeten bepalen voor de handel in emissierechten. Wij mogen bij wijze van spreken het probleem niet exporteren.
Hier staan de Unie en de VS lijnrecht tegenover mekaar. Terecht stelt de Unie dat de strijd tegen de klimaatverandering maar zin heeft indien iedereen een inspanning levert. Dit is ook steeds het standpunt geweest van het Parlement alhoewel het punt niet expliciet in de resolutie die voorligt is opgenomen.
Tenslotte nog dit, wat betreft de geharmoniseerde energietaks zijn ook wij voorstander van de invoering van zo'n taks, maar wel op voorwaarde dat deze fiscaal neutraal is. Wij hebben met de fractie twee amendementen ingediend om te pleiten voor een geharmoniseerde taks. Het is in die zin dat deze amendementen moeten worden gelezen.
Ik had nog een vraag aan de commissaris. Wat is het standpunt van de commissaris omtrent een kerosinetaks die op Europees niveau ingevoerd zou moeten worden? Sommigen beweren, misschien terecht, dat er eerder een oplossing moet worden gezocht in een betere technologie waarbij de uitstoot wordt gereduceerd. Maar met het toenemende luchtverkeer moeten ook in dit geval op ieder gebied maatregelen worden genomen.

González Álvarez
Mijnheer de Voorzitter, we kunnen het natuurlijk alleen maar eens zijn met de commissaris wanneer zij concrete maatregelen voorstelt, controlemechanismen, samenwerking met de ontwikkelingslanden en belastingheffing op brandstoffen. Ik denk dat wij het allemaal met haar eens zijn, vooral wanneer zij concrete maatregelen voorstelt om in de praktijk te brengen wat is afgesproken. Want in 1998 hebben volgens de wetenschap, en volgens het rapport van de Verenigde Naties, natuurrampen - die mij niet zo natuurlijk lijken - 50.000 levens geëist en hebben ze 12 biljoen peseta's aan schade veroorzaakt. Ik weet niet hoeveel dat in euro's is, maar 12 biljoen peseta's, dat is een hoop geld.
Ik denk dat, al was het alleen maar vanwege de economische gevolgen van deze natuurrampen, heel wat regeringen en organisaties met economische invloed maatregelen zouden moeten treffen. Maar wij gaan nog een stap verder: wij vinden werkelijk dat het voorstel van de Europese Unie, ook al was het dan het beste voorstel, toch erg voorzichtig was. Het Europees Parlement heeft het herhaaldelijk gezegd.
De wetenschappers zeggen ook dat, wil het echt een positief effect hebben op de klimaatverandering, de uitstoot met 50 à 60 % zou moeten worden teruggebracht ten opzichte van 1990. Wij proberen nu een vermindering van 8 % te bereiken met zes broeikasgassen. Als zelfs die 8 % niet wordt gehaald, dan zetten we daarmee de toekomst van de planeet op het spel.
Daarom, mevrouw de commissaris, lijken uw voorstellen ons goed als u er werkelijk voor zorgt dat de lidstaten zich er ook aan houden, en vooral als u ervoor zorgt dat ze rekening houden met een eerlijke verdeling van de lasten tussen industrielanden en ontwikkelingslanden. Wij zijn ertegen dat, zoals de Verenigde Staten zeggen, de ontwikkelingslanden moeten beginnen te betalen. Wij zijn degenen die moeten betalen.

Fitzsimons
Mijnheer de Voorzitter, ik maakte samen met de heer Spencer en de heer Linkohr deel uit van de EU-delegatie tijdens de conferentie in Buenos Aires. Over de resultaten van die conferentie zal iedereen het zijne denken. Volgens de heer Spencer was het een bescheiden succes, en ik kan met die kwalificatie wel instemmen. Ik herinner me dat commissaris Bjerregaard tijdens de persconferentie na afloop zei dat we weliswaar meer hadden willen bereiken, zoals altijd, maar dat dit resultaat het maximum was waartoe we de andere deelnemers aan de conferentie bereid hadden gevonden. De Europese Unie heeft bij deze gelegenheid op overtuigende wijze het voortouw genomen en kon daarbij rekenen op aanzienlijke steun vanuit de kandidaat-lidstaten, de G77 en China.
Ik herinner me ook de woorden van de fungerend voorzitter van de Raad, die erop wees dat we in Kyoto destijds overeenstemming hadden bereikt over concrete reductiedoelstellingen voor broeikasgassen waar de geïndustrialiseerde landen zich aan dienen te houden. In Buenos Aires hebben we die aanzet verder vormgegeven door een actieplan op te stellen, een van de doelstellingen van die conferentie, en door knopen door te hakken inzake andere maatregelen, zoals de uitwerking van een systeem voor toezicht op de naleving.
De internationale pers toonde zich nogal cynisch ten aanzien van deze conferentie, die door sommigen zelfs een fiasco werd genoemd. Het is waar dat niet alles even soepel is verlopen en er was inderdaad sprake van eindeloze onderhandelingen over van alles en nog wat en een hoop retoriek. Desondanks sluit ik mij aan bij de felicitaties van de heer Spencer aan het adres van de Commissie. Ook ben ik erg blij dat de Verenigde Staten hebben besloten het protocol te ondertekenen. Ik weet dat die ondertekening weinig meer is dan een diplomatieke formaliteit, zoals ook in de resolutie wordt gesteld, maar desalniettemin kan ze toch grote gevolgen hebben en geeft ze in ieder geval aan dat er in de Verenigde Staten een mentaliteitsverandering aan het plaatsvinden is.
Ook de gastlanden van de vierde COP, Argentinië en Kazachstan, verdienen lof voor hun toezegging zich bij COP V te zullen vastleggen op verdere reductie van hun uitstoot van broeikasgassen. Ook dat moeten we als een vooruitgang beschouwen, hoe bescheiden ook. De resolutie is dus tevredenstellend en draagt de goedkeuring weg van mijzelf en van mijn fractie en, naar ik hoop, samen met de heer Spencer, van dit Huis in zijn geheel.

De Voorzitter
Dames en heren, mijnheer Fitzsimons, ik moet u vragen om zich toch alstublieft aan de tijd te houden die u is toegekend. De diensten van het Parlement hebben mij gewaarschuwd dat we achterlopen op schema. Ik zal u echter niet het woord ontnemen, het is de bedoeling dat u zelf uw tijd in de gaten houdt. Ik weet dat u daarvoor verantwoordelijk genoeg bent, en daarom beperk ik mij tot deze waarschuwing. Namens de Fractie De Groenen in het Europees Parlement krijgt mevrouw Hautala nu voor één minuut het woord.

Hautala
Mijnheer de Voorzitter, de Europese Unie heeft een zeer positieve rol gespeeld in de wereldwijde onderhandelingen en naar mijn mening verdient de commissaris hiervoor persoonlijke erkenning. Maar tegelijkertijd wordt het met de dag pijnlijker, dat de Unie er zelf niet in is geslaagd besluiten te nemen die ertoe leiden dat ze in staat is ook haar eigen verplichtingen na te komen. Het is daarom zeer belangrijk dat we debatteren over energieheffing, een zaak die de commissaris zojuist noemde. Het is ook belangrijk dat de landen die verder willen gaan dan andere, bovendien het oorspronkelijke voorstel inzake CO2 - en energieheffing kunnen invoeren. Het zou interessant zijn te horen welke plannen de Commissie voor deze combinaties heeft. We moeten beseffen dat in het Verdrag van Amsterdam de mogelijkheid wordt gegeven sneller vooruitgang te boeken dan andere landen, als deze nog niet klaar zijn. Ik ben er echter zeker van dat ook de industrie inziet dat het klimaatbeleid haar concurrentievoordeel kan geven en hier moet men gebruik van maken.

Weber
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, waarde collega's, was de Conferentie van Buenos Aires een flop? Ik denk het niet. De Conferentie van Buenos Aires heeft alleen de schadelijke gevolgen ondervonden van de laatste avond van de Conferentie van Kyoto, toen de Amerikanen erin slaagden flexibele mechanismen in het protocol te introduceren. Alleen onder die voorwaarden waren ze bereid het protocol te ondertekenen. Ook moet gezegd worden dat de voorzitter van de Conferentie niet zo diplomatiek te werk ging als ambassadeur Estrada, die de onderhandelingen in Kyoto in goede banen heeft geleid. Maar dit laatste vormt slechts een detail.
Mijn fractie schaart zich achter de gedachte van een 50/50 %-verdeling in de flexibele mechanismen, wat er op neerkomt dat tenminste 50 % van de reductie thuis moet worden bereikt, alvorens men gebruik mag maken van de flexibele mechanismen. Dit standpunt moet de Europese Unie blijven steunen.
Ik ben het dus eens met de introductie van flexibele mechanismen. Dankzij deze mechanismen weten we hoeveel de uitstoot van een ton kooldioxide ons economisch gezien kost. Dat zal gevolgen hebben voor de fiscale stelsels van de geïndustrialiseerde landen, dat wil zeggen de landen die worden vermeld in Bijlage 1. Ik ben geheel niet geporteerd van de druk die de geïndustrialiseerde landen, en met name de Verenigde Staten, op de ontwikkelingslanden uitoefenen om hun uitstoot te verminderen. We mogen niet vergeten dat deze ontwikkelingslanden niet in Bijlage 1 vermeld staan, en dus zelfs geen quota te verhandelen hebben in het kader van artikel 6. Ik wil u de woorden van een Chinese afgevaardigde in Kyoto in herinnering brengen die zei: ?Luister, jullie Amerikanen hebben drie auto's per gezin; wij Chinezen gaan te voet naar ons werk en jullie Amerikanen en Europeanen willen ons zelfs niet het recht geven met de bus naar het werk te gaan." Laten we de realiteit met betrekking tot dit vraagstuk niet uit het oog verliezen en ons wat flexibeler jegens de ontwikkelingslanden opstellen.
Ik wil nog iets zeggen over een onderwerp dat mij zeer ter harte gaat, namelijk de bosbouw. Volgens het protocol van Kyoto kunnen er voor herbebossing leningen worden verstrekt, vooral waar het gaat om projecten waarbij de uitstoot van kooldioxide kan worden teruggedrongen. Dit geldt met name voor het CDM, het zogenaamde Clean Development Mechanism . Dit kan de geïndustrialiseerde landen ertoe bewegen herbebossingsprojecten in ontwikkelingslanden te financieren en te stimuleren. De NGO's die zich met milieubescherming bezighouden wijzen erop dat het van groot belang is dat alleen projecten waarbij aandacht wordt geschonken aan de biodiversiteit gesubsidieerd moeten worden. Projecten voor de aanleg van productiebossen die ten koste gaan van het behoud van de biodiversiteit moeten niet gefinancierd worden.

Blokland
Voorzitter, de uitkomsten van de klimaatconferentie van Kyoto in 1997 worden terecht gezien als een keerpunt, zij het slechts een eerste stap in de goede richting. Het is de aanzet tot het terugdringen van zes broeikasgassen om zodoende een door de mens veroorzaakte klimaatverandering tegen te gaan. Een spoedige ratificatie van het Kyoto-Protocol door alle partijen, en met name de Verenigde Staten en Rusland, is van groot belang. Vooral bij het bedrijfsleven in de Verenigde Staten is een positieve ontwikkeling gaande.
Het is duidelijk dat er na Kyoto nog veel aan de concrete invulling gedaan moest worden. De vervolgconferentie van Buenos Aires heeft geleid tot één gezamenlijk actieprogramma met toezeggingen en tijdschema's. Dat is een verheugende zaak.
Veel aandacht moet ook de dialoog met de ontwikkelingslanden krijgen. Het gevaar is echter dat zich dat beperkt tot het bereiken van overeenkomsten betreffende emissiehandel. Eerst, vind ik, moet de Europese Unie zélf werken aan de terugdringing van de uitstoot van broeikassen binnen de EU. Tegelijkertijd is hulp aan andere landen, door onder andere de overdracht van schone technologie als ontwikkelingssteun, van groot belang. Eventueel vindt er binnen het Europese continent emissiehandel plaats. Er vindt pas emissiehandel met landen buiten Europa plaats, als deze landen al daadwerkelijk aan de reductie van de broeikasgassen doen. Doordat de landen binnen de EU zelf inspanningen leveren, kunnen niet-Europese landen bewogen worden om ook een bijdrage te leveren aan de emissiereductie.
Voor deze emissiereductie is integratie van milieubeleid in andere beleidssectoren, zoals energie, vervoer en landbouw van belang. Bevordering van efficiënt energiegebruik, hernieuwbare energie en energiebelastingen zijn geschikte middelen. Nogmaals pleit ik voor het invoeren van een belasting op vliegtuigbrandstof.
Tenslotte, wij zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor deze problematiek, maar alle landen moeten ook individueel aansprakelijk zijn voor hun bijdrage aan de oplossing ervan. Deze aansprakelijkheid geldt ook zeker voor de individuele burgers. Er moet dus ook gewerkt worden aan een wereldwijd bewustzijn dat het zo niet verder kan en dat er een nieuw model van duurzame economische ontwikkeling nodig is, gebaseerd op respect voor de schepping en de Schepper van het leven.

Kronberger
Mijnheer de Voorzitter, de meer dan aarzelende aanzet van Buenos Aires om de emissies terug te dringen doet mij denken aan iemand die zich wil wassen zonder nat te worden. Een doeltreffend klimaatbeleid zal er pas komen als de reële kosten van de uitstoot van voor het klimaat schadelijke stoffen volledig aan de veroorzaker van die uitstoot worden aangerekend. Daarvoor hebben wij een wettelijk kader nodig. Wij horen vaak dat de reductie van de emissies te duur is. Dat is suïcidaal. Een samenleving die niet bereid is in haar eigen levensomstandigheden en daardoor ook in haar voortbestaan te investeren, is tot de ondergang gedoemd. De in Buenos Aires na onderhandelingen opgestelde lijst van emissies is geen goede basis om tot een oplossing te komen. Op lange termijn kunnen problemen alleen worden opgelost op de plaats waar ze ontstaan.

Linkohr
Mijnheer de Voorzitter, de debatten over het klimaatbeleid in het Parlement hebben ook een aangename kant, namelijk dat wij het altijd allemaal eens zijn. Als wij het resultaat vergelijken met wat wij eigenlijk wilden bereiken, ziet de situatie er echter minder rooskleurig uit. Ik heb hier de cijfers van de Commissie. In de Europese Unie steeg de uitstoot van CO2 van 1990 tot 1996 met 2 %. In 1997 was er een lichte daling, maar de winter was toen zacht en niets wijst erop dat die daling het gevolg was van structurele veranderingen. Ook voor de daling in de eerst helft van de jaren "90 - de uitstoot neemt nu weer toe - hebben wij een verklaring. Wij zijn in die periode minder steenkool en aardolie en meer gas gaan gebruiken, hebben na de Duitse hereniging een gehele regio gedeïndustrialiseerd en hebben bestaande installaties gemoderniseerd. Dat kunnen wij echter maar een enkele keer doen. Wegens de snellere economische groei zal de CO2 -uitstoot in de Europese Unie tegen 2000 meetbaar hoger zijn dan in 1990.
Mijn deelstaat, Baden-Württemberg, is vrij sterk geïndustrialiseerd. De CO2 -uitstoot per capita stijgt er vooral sedert 1995 aanzienlijk als gevolg van de economische groei. Van een ommekeer is dus geen sprake. Dat stemt ons tot nadenken. Wij kunnen nu zeggen dat wij grotere inspanningen moeten doen, maar de energie-efficiëntie in de Europese Unie is volgens de cijfers van de Commissie in de jaren "90 met slechts 0, 6 % verbeterd, terwijl ze aan het einde van de jaren "70 en in de jaren "80 met 2 % toenam.
Ook dat stemt tot nadenken. Dat betekent immers dat wij nu tot minder in staat zijn dan 10 of 15 jaar geleden. Wij hebben - ik wend mij nu tot de Commissie en natuurlijk vooral tot de Raad - een concreet en meetbaar actieplan nodig. Ik zou willen weten wat elk land en elke bedrijfstak moet doen en wat er in het vervoer en onze huishoudens moet gebeuren. Wij moeten ons vooral afvragen hoe wij dat alles moeten financieren. Tenslotte vraag ik dat de Commissie ons een voorstel voorlegt om met de banken tot een overeenkomst te komen om ook investeringen in de energiesector te kunnen prefinancieren. Dat dit nu niet kan, is volgens mij de belangrijkste oorzaak van het feit dat wij geen vooruitgang boeken. De technologie is meestal beschikbaar, maar het geld ontbreekt.

Pimenta
Mijnheer de Voorzitter, de heer Linkohr heeft maar liefst twee derde van mijn uiteenzetting gestolen. Ik ga werkelijk 100 % akkoord met wat hij zegt. In de eerste plaats zou ik mijn dank willen betuigen aan de Commissie en in verband hiermee zou ik in het bijzonder de commissaris willen danken voor haar werk en haar persoonlijke inzet, alsmede voor de manier waarop zij in Buenos Aires de vertegenwoordigers van het Parlement heeft ontvangen en met hen heeft samengewerkt. Jammer genoeg heeft de Raad in deze context een allesbehalve lovenswaardige houding aangenomen. Dit kan zo niet blijven doorgaan. Dit Parlement moet vanuit institutioneel oogpunt een standpunt tegenover de Raad en tegenover elk van de voorzitterschappen aannemen nog voor de volgende intergouvernementele conferentie plaatsvindt.
Het tweede punt dat ik zou willen aanstippen houdt verband met datgene wat de heer Linkohr met betrekking tot de policies and measures heeft gezegd. Ik zou mijn bezorgdheid willen uitdrukken over het feit dat in vele gebieden van de Europese Unie en in het grootste deel van de wereld geen energiebesparing wordt waargenomen. In mijn land bijvoorbeeld, in Portugal, bedroeg de toename van het verbruik van elektrische energie 6 %, dubbel zoveel als de groei van het product. Zo komen wij nergens. Het staat als een paal boven water dat dit niet de koers is die wij moeten varen!
Ik steun het initiatief van de Commissie om een richtlijn op te stellen - ik zou die hier trouwens graag zo spoedig mogelijk willen zien verschijnen - die bepaalde minimumniveaus vooropstelt voor het gebruik van hernieuwbare energiebronnen. Wij hebben met commissaris Papoutsis gesproken en zijn het ermee eens dat de richtlijn een dringend karakter heeft. De aanwezigheid van hernieuwbare energiebronnen op de markt is de afgelopen tijd teruggelopen ten gevolge van de daling van de aardolie- en de aardgasprijzen en tevens ten gevolge van de energiekosten zonder de kosten voor het milieu in rekening te brengen.
Laten wij vervolgens even stilstaan bij de structuurfondsen en het Europees vervoernetwerk, twee gebieden waarop de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling via de begroting enige inspraak heeft. De lidstaten moeten ertoe worden aangezet deze middelen aan te wenden om het gebruik van vervoersmogelijkheden te overwegen die minder energie verbruiken.
Wat de toetredingslanden betreft, dient gezegd dat noch PHARE noch TACIS een weerslag hebben op het energieverbruik van deze landen. Indien deze situatie aanhoudt, zal de waarschuwing van de heer Linkohr bewaarheid worden. Met andere woorden, zodra een einde komt aan de acute crisissituatie zullen de emissies toenemen.
Om af te ronden zou ik nog willen opmerken dat de Commissie misschien de initiatieven van bepaalde bedrijven, zoals bijvoorbeeld BP en andere ondernemingen, zou kunnen steunen. Deze nemen namelijk een positieve houding aan ten opzichte van de klimaatverandering, door in Brussel een indrukwekkend evenement te organiseren in verband met de positieve rol die de bedrijven in dit verband kunnen spelen indien zij maar de nodige bereidheid aan de dag leggen.

De Voorzitter
Dank u wel, mijnheer Pimenta. Na uw eerste woorden stond ik op het punt om u twee derde van uw spreektijd te ontnemen, maar uiteindelijk heeft u daar een minuut aan vastgeknoopt. Ik moet u allen nog eens vragen: alstublieft, houdt u zich aan de vastgelegde spreektijd, want de diensten van het Parlement wijzen mij erop dat we achterlopen. Ik weet dat u allemaal uiterst belangrijke dingen te zeggen hebt, maar ik wil u toch vragen om zich te beperken. En dat vraag ik in de eerste plaats aan mevrouw Breyer, die nu voor een minuut het woord krijgt.

Breyer
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, u had het over de rol van Amerika. Ik meen echter dat wij het hier vandaag moeten hebben over het feit dat de Europese Unie een pioniersrol moet spelen. Voor alle duidelijkheid: wij mogen ons niet aan onze verantwoordelijkheid onttrekken via achterpoortjes in het protocol zoals de handel in emissierechten. Dat brengt ons meteen bij de vraag waar de maatregelen blijven. Ik zou van u ook een concreet antwoord willen op de vraag hoe het met de uitvoering van het Witboek over hernieuwbare energiebronnen staat. U wees op het belangrijke punt van de energiebelasting. Wij hebben nu een voorstel voor een belasting op het energieverbruik, maar dat is slechts een kleine stap. De Commissie zelf heeft toegegeven dat de emissies ondanks dat voorstel tegen 2010 met 6 % zullen stijgen. Wat hebt u gezegd over het vervoer, waar de grootste problemen rijzen? Wij weten dat de CO2 -uitstoot door het vervoer tegen 2010 met 38 % zal toenemen. Ik verzoek u de vraag te beantwoorden die andere sprekers al hebben gesteld: wanneer komt er eindelijk een belasting op kerosine? Wanneer komt u de belofte na die u ons al vorig jaar hebt gedaan? Wij vragen maatregelen, geen teksten of holle woorden.

Pollack
Mijnheer de Voorzitter, we moeten ons niet blindstaren op fiscale maatregelen. We zitten ons hier handenwringend te ergeren aan de weerstand die er binnen de Raad bestaat tegen een energieheffing en andere fiscale maatregelen. Ik onderschrijf de opvatting van de commissaris dat de Commissie nu eerst maar eens zelf orde op zaken moet stellen op het gebied van de klimaatverandering. Ik verwacht dan ook gedetailleerde toezeggingen op dat punt.
Aan het begin van dit debat werden er mooie woorden gewijd aan de noodzaak van duurzame landbouw, en daar was ik erg blij mee. Ik zou van de Commissie echter graag willen vernemen op welke manier ze haar aanpak van de interne markt groener denkt te gaan maken, en op welke manier ze het milieu een rol laat spelen in de wijze waarop die interne markt wordt ingevoerd, in het functioneren van het mededingingsbeleid, in de wijze waarop steun wordt toebedeeld aan landen buiten de Unie, in haar handelsbeleid, tijdens de toetredingsonderhandelingen, waar zo veel collega's over hebben gesproken, in haar beleid inzake de structuurfondsen en in het GLB. We moeten met het oog op de klimaatverandering een actieve en strategische rol toebedelen aan milieueffecten en die gebruiken als toetssteen van het beleid op Europees niveau, vooral op het gebied van externe steun maar ook inzake het interne beleid van de Europese Unie.
Daarnaast dient er een gedetailleerd onderzoek te worden ingesteld naar de overdracht van schone technologie aan ontwikkelingslanden en de wijze waarop die overdracht zich verhoudt tot onze ontwikkelingshulp voor landen buiten de Unie. De actieve implementatie van CDMs wordt van doorslaggevend belang als we de ontwikkelingslanden zover willen krijgen het Protocol van Kyoto te steunen. Zolang die het uitgangspunt van billijkheid niet op de een of andere manier willen steunen, zullen de Amerikanen blijven weigeren het Protocol te bekrachtigen.
Als we een aantal van deze vraagstukken voortvarend aanpakken kunnen we het zelfvertrouwen van de Europese Unie vergroten en haar in staat stellen ook tijdens de vijfde en zesde COP het voortouw te nemen. We weten natuurlijk dat klimaatverandering een probleem is waar we niet zomaar van af zijn, en dat er voor een oplossing meer nodig is dan een stemming in dit Parlement over een bepaalde tekst. De Verenigde Staten zullen het Protocol ook niet bekrachtigen omdat wij dat toevallig zo graag willen. De ministers van Milieu hebben zich deze week op Antarctica laten afzetten om daar met eigen ogen te zien hoe het ijs onder hun voeten wegsmelt en om te bekijken hoe de problematiek zich zal ontwikkelen. We hebben een toezegging nodig van de Commissie, in welke vorm dan ook. Ik hoop dat zowel de Commissie als de Raad ons kunnen garanderen dat de Europese Unie alles zal doen om de punten die ik te berde heb gebracht in behandeling te nemen en zich niet tot het cliché van de energieheffing zal beperken.

Virgin
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, van alle uitdagingen waarmee we te maken hebben, is het klimaatprobleem de allergrootste en meest ingewikkelde. Alle landen hebben er immers onmiskenbaar mee te maken. De uitstoot bedreigt ons niet op korte termijn, maar vormt wel een ernstige bedreiging op lange termijn.
De eerste onzekere onderhandelingsronden zijn niet zonder slag of stoot verlopen. Aangezien de aangegane verplichtingen de nationale economieën ingrijpend kunnen beïnvloeden, is het belangrijk oplossingen te vinden die met zo weinig mogelijk kosten veel winst voor het milieu opleveren. De handel in emissierechten biedt ons zonder twijfel een dergelijke oplossing. Daarom is het naar mijn mening zeer belangrijk dat de Commissie een grondige studie maakt van het gebruik van dit instrument om het klimaatprobleem te helpen oplossen.
Uit een Noords onderzoek is gebleken dat de handel in emissierechten van koolstofdioxide voor het noorden een kostenbesparing van 50 % zou opleveren. Hoewel de controle op de uitstootvermindering met grote problemen gepaard gaat, blijkt uit dit onderzoek dat de winst van goede oplossingen zo groot is dat het de moeite loont zeer grote inspanningen te doen om duurzame systemen te ontwikkelen.
De EU heeft er ook alle belang bij om niet als enige partner economische maatregelen te nemen die onze producten duurder maken in de internationale concurrentie dan bijvoorbeeld de Amerikaanse producten. In de komende onderhandelingsronden dient men de fouten die in Kyoto gemaakt werden, recht te zetten. Dit betekent echter niet dat men de economische methoden die efficiënt gebleken zijn, nu moet verwerpen. Indien het voornemen om kernenergie af te schaffen uitgevoerd wordt, zullen er op dit gebied ernstige problemen ontstaan. Deze uitstekende energiebron moet juist verder ontwikkeld en verbeterd worden.

Baldi
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, na de Conferentie van Kyoto over het klimaat en de Conferentie van Buenos Aires van afgelopen november heeft de Europese Unie een actieplan opgesteld uitgaande van een aantal belangrijke vraagstukken. Ik wil er een paar noemen: ten eerste de instelling van financiële mechanismen om de ontwikkelingslanden in staat te stellen de uit de klimaatverandering voortvloeiende uitdagingen bij de horens te vatten; ten tweede de voorbereidende werkzaamheden voor de komende conferenties van de bij de kaderovereenkomsten van de Verenigde Naties aangesloten partijen en voor de daar op de agenda staande beleidsvormen en maatregelen; ten derde de ontwikkeling en overdracht van schone technologie om te voorkomen dat de ontwikkelingslanden de fouten herhalen van de ontwikkelde landen en ten vierde de grondregels voor de in het protocol van Kyoto genoemde flexibiliteitsmechanismen, ofschoon hiervoor een institutionele structuur noodzakelijk is.
Daarom is, zoals mijn collega's reeds zeiden, een dialoog onontbeerlijk. Ik wil echter ook in herinnering brengen dat over twee maanden de Paritaire Vergadering ACS-EU een resolutie zal aannemen waar haar werkgroep voor de gevolgen van de klimaatverandering voor kleine eilandstaten twee jaar lang aan heeft gewerkt. Deze resolutie is van groot belang voor de ontwikkelingslanden en zal zeker een belangrijke bijdrage zijn aan ons gemeenschappelijk doel. Daarom wil ik commissaris Bjerregaard vragen waarom de Commissie onze vragen niet beantwoordt. Wij hebben bijvoorbeeld gewezen op de noodzaak om de wetenschaps-, onderzoeks- en ontwikkelingsactiviteiten te coördineren met andere Directoraten-generaal, zoals DG VIII en DGXI. Wij zijn uiterst bezorgd voor de ACS-landen en hebben gevraagd om een fonds voor preventie van natuurrampen, daar volgens ons kleine insulaire landen uiterst kwetsbaar zijn voor klimaatverandering. Wij wachten echter nog steeds op een reactie van de Commissie. Daarom wend ik mij tot de commissaris en verzoek haar nu, of in ieder geval zo spoedig mogelijk, te antwoorden. Wij werken hier met onze partners intensief aan en wij moeten weten waar wij aan toe zijn, daar de crisissen in Afrika en de insulaire ACS-landen catastrofale gevolgen hebben.

Bjerregaard
Mijnheer de Voorzitter, ik dank het Parlement voor dit debat. Ik denk dat de heer Linkohr de stemming die er tijdens dit debat heerste, juist verwoord heeft. Het Parlement en de Commissie zijn het met elkaar eens, maar de werkelijkheid ziet er anders uit, of beter gezegd, onze partners, wier medewerking noodzakelijk is, zitten niet helemaal op dezelfde lijn als wij. Tijdens het debat zijn een aantal hints gegeven om onze partners aan te moedigen actiever bij onze visie aan te sluiten. Ik ben het dan ook met mevrouw Graenitz eens dat we ons op internationaal niveau moeten blijven inzetten, ook met betrekking tot de ontwikkelingslanden. Zoals mevrouw Graenitz en anderen, waaronder de heer Pimenta als ik het goed heb, opmerkten, is het ook belangrijk de kandidaat-landen bij dit proces te betrekken. Wij proberen dit constant te doen. Wij deden het ook in Buenos Aires, maar het is duidelijk dat er op het gebied van energiebeleid en de gevolgen van dit beleid in de kandidaat-landen veel werk aan de winkel is.
De heer Spencer merkte volkomen terecht op dat er een verkeerde vertaling werd gegeven, maar dat gebeurt wel vaker met een kleine taal. Ik bevestig daarom dat ik wel degelijk heb gezegd dat de in 1992 door de Commissie voorgestelde CO2 -heffing, was not withdrawn by the Commission. Wij moeten dus dringend nadenken over de manier waarop we ons zullen organiseren. In Buenos Aires hebben we het er even over gehad. Ik zei ook dat het Argentijnse voorzitterschap plannen had om eerder politieke maatregelen te nemen, maar ik wil graag mee onderhandelen over andere manieren van aanpakken.
Mevrouw Hautala onderstreepte, volgens mij terecht, dat wij onze eigen verplichtingen moeten nakomen. Indien wij de lijn willen doortrekken, moeten we ook zelf in staat zijn het voorbeeld te geven en dat zijn we ook van plan met onze mededeling en door het probleem op de agenda van de Raad te zetten. Dit betekent dus dat de Commissie nog een plan zal voorstellen en ik verheug mij er al op om dit nieuwe plan met het Parlement te kunnen bespreken.
Het probleem van de heffing op vliegtuigen en op kerosine, waarover we het reeds enkele keren hebben gehad, ligt iets moeilijker. Het is reeds in verschillende fora aan bod gekomen. De laatste keer dat ik er zelf bij was om dit voorstel te verdedigen, was op een bijeenkomst van de Raad van ministers van Milieu onder auspiciën van de OESO. Er rezen toen sterke protesten van de VS, Canada, Japan en andere landen. Het is daarom maar zeer de vraag of het met zo'n grote internationale tegenstand eigenlijk wel mogelijk is op Europees niveau iets te doen.
Ik ben het met mevrouw Pollack eens dat er enorm veel gebieden zijn die we moeten aanpakken. Wij zullen enkele voorstellen doen op het gebied van de interne markt. Later in het jaar, denk ik, zullen we de gelegenheid hebben om de problemen in verband met de WHO te bespreken. Ik denk dat het Parlement zich herinnert dat commissaris Sir Leon Brittan en ikzelf een gemeenschappelijke mededeling hebben gedaan. Wij zijn van plan deze samenwerking verder te zetten met het oog op de komende WHO-onderhandelingen. Gelukkig heeft het Duits voorzitterschap het voorstel betreffende de strategische milieubeoordeling onder haar prioriteiten ingedeeld, zodat we op dit gebied hopelijk vooruitgang kunnen boeken.
Mijnheer de Voorzitter, we zouden natuurlijk veel meer dingen moeten behandelen, maar om te eindigen dank ik het Parlement voor zijn steun en kijk ik uit naar onze verdere samenwerking. Wij moeten werkelijk alle krachten bundelen om onze partners ervan te overtuigen dat we de juiste weg hebben gekozen.

De Voorzitter
Dank u zeer, mevrouw Bjerregaard.
Ik heb overeenkomstig artikel 37, lid 2, van het Reglement een ontwerpresolutie ontvangen .
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 9.00 uur plaats.

Behandeling van voedsel met ioniserende straling
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0008/99) van mevrouw Bloch von Blottnitz, namens de delegatie van het Parlement in het bemiddelingscomité, over de door het bemiddelingscomité goedgekeurde gemeenschappelijke ontwerptekst van de richtlijn van het Europees Parlement en de Raad betreffende:
I.de onderlinge aanpassing van de wetgevingen van de lidstaten inzake de behandeling van voedsel en voedselingrediënten met ioniserende straling (3631/98 - C4-0021/99-97/0169(COD)); enII.de vaststelling van een communautaire lijst van voedsel en voedselingrediënten die mogen worden behandeld met ioniserende straling (3632/98 - C4-0022/99-97/0169B(COD)).Het woord is aan de rapporteur, mevrouw Bloch von Blottnitz.

Bloch von Blottnitz
Mijnheer de Voorzitter, ik stel met voldoening vast dat wij met de richtlijn over de behandeling van voedsel met ioniserende straling na tien jaar eindelijk tot een eenvormige regeling komen. Ik merk daarbij op dat het voorstel acht jaar bij de Raad heeft gelegen, wat nogmaals bewijst hoe omstreden deze methode is. Wij kunnen ons natuurlijk afvragen waarom voedsel wordt bestraald. Wij weten immers allemaal dat de vitamines in groenten en fruit daardoor worden vernietigd en dat bij de bestraling van vethoudende producten vrije radicalen ontstaan die kanker veroorzaken. Ik wil er echter ook aan herinneren dat wij tot nu toe bij gebrek aan een eenvormige regeling ook geen etiketteringsplicht hadden. Aangezien in verschillende landen, onder meer Frankrijk, België en Nederland, voedsel wordt bestraald, aangezien wij een interne markt hebben en aangezien die producten nu eenmaal in de handel zijn, heeft het geen zin meer aan ons vroegere standpunt vast te houden. Wij moeten het bestralen van voedsel verbieden. Mijnheer Bangemann, u hebt nog geen reden om te juichen.
Er komt nu verandering. Anderhalf jaar na de inwerkingtreding van de richtlijn komt er een etiketteringsplicht. Die geldt ook voor specerijen en andere ingrediënten, ook als die - wat uiterst belangrijk is - minder dan 25 % van het product uitmaken. Bovendien hebben wij bereikt dat vanaf 1 januari 2003 voedsel nog alleen mag worden bestraald als er genormaliseerde en gevalideerde detectiemethodes bestaan. Mijnheer Bangemann, op dat punt hebt u hard tegengestribbeld. Wij hebben dat tegen de wil van de Commissie in bereikt omdat de Raad voor een keer aan onze zijde stond. Dat was uiteraard een prettige ervaring. Belangrijk is ook dat bij de herziening van de positieve lijst tegen 31 december 2000 nog altijd de procedure op basis van artikel 100 A geldt.
Voorts mag de bestraling van voedsel geen vervangingsmiddel voor hygiëne zijn en mag ze niet de plaats innemen van een zorgvuldige productie en landbouwpraktijk. Vroeger werden producten die begonnen te bederven bestraald om het oog te misleiden. Dat wordt nu onmogelijk. Van het grootste belang is dat wij de consumenten duidelijk maken wat "met ioniserende straling behandeld' betekent. De gewone huisvrouw kan dat uiteraard niet weten. Ik hoop alleen maar dat de tekst niet in zulke kleine lettertjes zal worden gedrukt dat hij niet opvalt. Ik vind immers nog altijd dat voedsel niet hoeft te worden bestraald. Wij zouden beter eten wat in elk seizoen beschikbaar is. Het is niet absoluut nodig dat wij uien of aardappelen beletten te kiemen. Toch staan wij achter dit met veel moeite bereikte akkoord. Wij zullen nu alles doen om ervoor te zorgen dat de kopers van de producten ook weten wát ze precies kopen. Ik meen dat wij hiermee een goede gemeenschappelijke regeling hebben gevonden. Ik ben blij dat het eindelijk zover is. Het is goed dat wij allemaal ongeveer hebben gekregen wat wij wilden.

Graenitz
Mijnheer de Voorzitter, in sommige Europese talen is feliciteren een wederkerig werkwoord. Wij moeten vandaag niet alleen mevrouw Bloch von Blottnitz met haar verslag feliciteren, maar mogen ook onszelf, het Parlement, gelukwensen met het feit dat wij dankzij onze volharding en vastberadenheid een reeks verbeteringen in het oorspronkelijke voorstel van de Raad en in het gemeenschappelijk standpunt hebben kunnen aanbrengen.
Persoonlijk meen ik dat het niet nodig is veel voedsel te bestralen. Ik ben het er met mevrouw Bloch von Blottnitz over eens dat ter plaatse geproduceerde en op het juiste ogenblik geconsumeerde levensmiddelen de gezondste voeding vormen. Toch meen ik dat de etikettering voor de consumenten van groot belang is om te weten wat ze kopen en wat ze daarvan mogen verwachten. Belangrijk is ook dat bestraling niet de plaats van goede landbouwmethodes mag innemen. Dat betekent dat voedsel in elk geval in verse toestand moet worden bestraald. Belangrijk is ook dat detectiemethodes worden gevalideerd en genormaliseerd, zodat de lidstaten de levensmiddelen goed kunnen controleren en de consumenten uiteindelijk ook krijgen waar zij recht op hebben.
Nu over de voedselveiligheid wordt gesproken, is een richtlijn zoals deze onontbeerlijk. Gelet op het belang van de landbouw in de kandidaat-landen is het goed dat deze richtlijn nog voor de uitbreiding van de Unie wordt uitgevaardigd, zodat ze meteen ook in het communautaire acquis wordt opgenomen.

Schnellhardt
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, bestraling van voedsel is voor vele gewone mensen een schrikbeeld maar voor vele vaklui een zegen. Europa moet beide extreme standpunten met elkaar verzoenen en de praktische toepassing van ioniserende straling mogelijk maken. De behandeling van voedsel met ioniserende straling moet volgens ons worden toegestaan als ze zinvol en nodig is en niet als vervanging voor hygiëne en gezondheidsmaatregelen dient. Ik geloof niet dat bestraling, zoals mevrouw Bloch von Blottnitz zei, dient om verlepte producten weer vers te maken. Dat is met bestraling onmogelijk. Ook in de toekomstige richtlijn zal dat uitdrukkelijk worden bepaald. Dat is een belangrijk principe.
Dat voedsel uit het oogpunt van de gezondheid onberispelijk moet zijn, is voor mij vanzelfsprekend. Toch wil ik dat nogmaals onderstrepen, omdat wij hier vandaag eens te meer het tegendeel hebben horen beweren. Met ioniserende straling behandelde levensmiddelen zijn niet besmet. Wij, burgers van de EU, consumeren ze zonder zwaar ziek te worden. Daarom is deze harmonisering op Europees niveau dringend noodzakelijk. De wettelijke situatie in de lidstaten is al te verschillend. In Frankrijk, België en Nederland worden al sedert vele jaren levensmiddelen bestraald, terwijl dat in andere landen verboden is. Van een interne markt is hier dan ook geen sprake.
Het resultaat van de bemiddeling met de Raad is goed en draagt onze goedkeuring weg. De interne markt wordt ook voor met ioniserende straling behandeld voedsel stapsgewijs tot stand gebracht. De verplichte etikettering stelt de consumenten bovendien in staat te kiezen. Ik wijs op de bijzondere rol die mijn fractie heeft gespeeld bij de vermelding van genormaliseerde en gevalideerde detectiemethodes in de richtlijn. Zonder gevalideerde detectiemethodes kan van een geloofwaardige etikettering en dus ook van consumentenvertrouwen geen sprake zijn.
Wat dat consumentenvertrouwen betreft, moet ik er nogmaals op wijzen dat wij, zoals mevrouw Bloch von Blottnitz terecht opmerkte, het ons niet vaak meer kunnen veroorloven tien jaar op zulk een richtlijn te moeten wachten. Wij kunnen ons dat - ik richt mij hier tot de Commissie - in verband met de chocoladerichtlijn en de etikettering van alcoholhoudende dranken niet permitteren. Wij mogen daarmee niet hetzelfde meemaken als met deze richtlijn. Wij moeten snel handelen om de consumenten vertrouwen te geven.

Hyland
Mijnheer de Voorzitter, ik verheug me over deze richtlijn omdat hiermee een juridisch kader wordt geschapen voor de interne markt inzake voedingsmiddelen die met ioniserende straling zijn behandeld. De richtlijn legt strenge normen en strikte beperkingen op ten aanzien van de producten die op deze manier behandeld mogen worden. De productie van gevarieerder voedsel van hogere kwaliteit door het leveren van een toegevoegde waarde staat centraal in de hedendaagse voedingsmiddelenindustrie. Consumenten dienen echter te allen tijde toegang te hebben tot alle gegevens over de kwaliteit en de herkomst van het product en het proces waarmee de toegevoegde waarde is geleverd.
Nieuw bedachte of behandelde voedingsmiddelen mogen pas op de markt worden gebracht na uiterst zorgvuldig te zijn getest. De consument heeft te allen tijde het recht erop te kunnen vertrouwen dat nieuwe producten afdoende zijn getest. Kort gezegd dienen de volksgezondheid en bescherming van de consument prioriteit te hebben boven alle andere overwegingen die in de Europese levensmiddelensector een rol spelen. Dit Parlement heeft een sleutelrol gespeeld in de wetgeving die ertoe heeft geleid dat de bezorgdheid van de consument serieus wordt genomen en dat de eventuele risico's die de controlemechanismen met zich meebrengen tot een minimum worden teruggebracht. Als het om levensmiddelen gaat dienen zowel de EU als de nationale overheden zich met niets minder dan de allerstrengste kwaliteitsnormen tevreden te stellen.
Het doet me deugd te kunnen zeggen dat er in Ierland sprake is van een toenemende erkenning van de professionele rol van de landbouwer als leverancier van hoogwaardige grondstoffen voor een levensmiddelenindustrie die er alles aan gelegen is aan de eisen van de consument te voldoen.

Whitehead
Mijnheer de Voorzitter, ik zou mevrouw Bloch von Blottnitz ondanks haar afwezigheid willen gelukwensen met de wijze waarop ze deze moeizame bemiddelingsprocedure heeft geleid. Wel had het misschien wat sneller gekund. Zodra het woord straling opduikt ontstaan er aan alle kanten problemen, misverstanden en angsten. De vraag is hoe we het juiste gebruik van ioniserende straling zouden moeten definiëren. In principe moet het ten goede komen aan de veiligheid en de gezondheid van de consument. Deze behandeling kan niet worden gerechtvaardigd door het voordeel dat ze de producent kan leveren vanwege het cosmetische effect dat ze heeft op fruit en andere beperkt houdbare levensmiddelen.
Niemand heeft voordeel bij het eten van oude aardbeien die zodanig zijn behandeld dat hun natuurlijke houdbaarheidsperiode is verlengd. We hebben er echter wel degelijk voordeel bij als de natuurlijke houdbaarheidsperiode van specerijen die lange tijd in onze winkels worden bewaard, kan worden gegarandeerd. Er is een zorgvuldig opgestelde lijst van producten die overal binnen de interne markt kunnen worden verkocht, onder voorwaarden en waarborgen die in alle lidstaten uiteraard hetzelfde zijn. Met de uitbreiding in het vooruitzicht moeten we begrijpen dat dit een belangrijk referentiepunt is voor de kandidaat-lidstaten, waar de landbouwsector aan allerlei soorten verleidingen zal worden blootgesteld, zoals de heer Schnellhardt al zei.
Dit is misschien de eerste keer dat we erin slagen een vorm van consensus te bereiken omtrent een aspect van straling en behandeling op basis van straling. Het zal in ieder geval niet de laatste keer zijn.

Bangemann
Mijnheer de Voorzitter, het is altijd vervelend als je het gevoel hebt dat je gelijk hebt gekregen. Het is al te gemakkelijk te zeggen dat je al sedert tien jaar de juiste doelstelling nastreeft en dat de anderen dat nu eindelijk ook inzien. Wij moeten goed weten dat de Raad - ik heb dat tegen mevrouw Bloch von Blottnitz gezegd en misschien is dat niet in de eerste plaats de schuld van het Parlement - gedurende tien jaar niet heeft willen luisteren naar het argument dat mevrouw Bloch von Blottnitz hier heeft aangevoerd en dat ik de voorbije tien jaar op elke zitting van de Raad naar voren heb gebracht, namelijk dat de situatie voor de consument slechter was dan wat wij voorstelden. Wij hebben immers zeer strikt bepaald wanneer levensmiddelen mogen worden bestraald.
In de tweede plaats hebben wij altijd op etikettering aangedrongen, zodat elke consument zelf kan beslissen of hij al dan niet een bestraald levensmiddel wil kopen. De consument kan dat product dus ook laten liggen. Hij hoeft het niet te kopen. Er komt een etikettering. De afgevaardigde, die hier niet meer aanwezig is - mijnheer de Voorzitter, tijdens een van de volgende vergaderingen zal ikzelf eens weggaan om de afgevaardigden te laten zien hoe dwaas en trouwens ook onbeleefd tegenover de Commissie het is iets over chocolade te zeggen en dan weg te gaan zonder te horen wat het lid van de Commissie daarover te zeggen heeft...
Interruptie
U hebt inderdaad uw jasje aangetrokken. Daarstraks had u uw jasje niet aan en daarom dacht ik dat u hier niet langer aanwezig was. In verband met de chocoladerichtlijn rijst hetzelfde probleem. Wij hebben voorgesteld chocolade zo te etiketteren dat elke consument vrij kan beslissen of hij alleen chocolade wil kopen die uitsluitend van cacaobonen is gemaakt of ook chocolade waarin andere plantaardige vetstoffen zijn verwerkt. Mevrouw Bloch von Blottnitz heeft terecht gezegd dat wij een en ander aan de consument moeten overlaten. De Commissie vindt dat ook. Waarom laten wij de consument niet vrij beslissen wat hij wil? Iemand kan dan beslissen dat hij alleen chocolade met vetstoffen van de cacaoboon koopt, voor weer iemand anders maakt het misschien niets uit, en die koopt dan ook andere chocolade.
Dat was nu juist ook bij de bestraling het probleem. Zolang wij geen regeling hadden, werden in bepaalde lidstaten allerlei levensmiddelen bestraald zonder dat dit op het etiket werd vermeld. Dit is mijn elfde jaar als lid van de Commissie. Als het Parlement het mij toestaat, zal ik ook dit elfde jaar nog uitdienen. Maar als dat niet zo is, maakt dat voor mij niets uit. Ik verdedig deze richtlijn al sedert tien jaar tegenover de Raad. Sedert tien jaar voer ik, trouwens ook in vele parlementaire debatten, deze argumenten tevergeefs aan. Ik vraag mij dikwijls af of wij dan echt geen goede regeling kunnen vinden, ook al weet iedereen dat ze niet ideaal is. In een democratie bestaan ideale oplossingen trouwens niet. Als u honderd mensen bijeenbrengt, zijn er ten minste drie of vier verschillende meningen. Met een etikettering biedt u de consument evenwel de mogelijkheid zelf te kiezen. Als de meningen zo uiteenlopen, is er maar een enkele mogelijkheid, namelijk dat wij iedereen in staat stellen een goede keuze te maken. Daarom ben ik blij dat wij eindelijk zover zijn.
Ik zou in uw plaats echter drie keer nadenken alvorens de grootse prestaties van het Parlement te bejubelen.

De Voorzitter
Dank u, mijnheer de commissaris voor de openhartige manier waarop u het Parlement toespreekt. U heeft echter bij de heer Fernández Martin een reactie uitgelokt.

Fernández Martín
Mijnheer de Voorzitter, ik vind dat de houding van de commissaris, met de vergissing die hij heeft begaan en de opmerkingen die hij heeft gemaakt, hem ertoe noopt zijn verontschuldigingen aan te bieden aan het parlementslid dat hij zo onheus heeft behandeld en aan iedereen die hier naar hem zit te luisteren. Hij mag niet zomaar weglopen.

Bangemann
Mijnheer de Voorzitter, ik zal dat niet doen. In dit debat moeten wij eindelijk eens duidelijk maken hoe de politieke frontlijn loopt. Ik heb niet gezegd dat alleen het Parlement schuld draagt. Duitsland, mijn eigen land, heeft deze oplossing tien jaar lang tegengehouden. Ik verdedig al sedert tien jaar de argumenten die mevrouw Bloch von Blottnitz vanavond heeft aangevoerd. Ik denk er niet over mij te verontschuldigen, want dit is nu eens een echt democratisch debat. U hebt tien jaar lang ongelijk gehad en nu wilt u dat niet toegeven. Dat gaat niet. Huichelarij is de dood van de democratie!

De Voorzitter
Mijnheer Bangemann, u kent toch het verhaal uit de Bijbel over een zondaar die zich bekeert. Ik vind dat u mevrouw Bloch von Blottnitz zo moet zien.

Schnellhardt
Mijnheer de Voorzitter, nog een korte opmerking. Mijnheer Bangemann, ik weet echt niet waarom u zo tegen het Parlement tekeergaat. In verband met de chocoladerichtlijn bedoelde ik hetzelfde als wat u hebt gezegd. De Raad probeert ook die aangelegenheid voor zich uit te schuiven. Als u nu verwijst naar het Reglement of het Verdrag van Maastricht om te zeggen hoe het Parlement de zaak had kunnen bespoedigen, ben ik bereid daarmee bij de twee andere thema's rekening te houden. Ik ben het volstrekt met u eens. Wij, Commissie en Parlement, moeten boos zijn op de Raad. Iets anders heb ik niet gezegd.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 9.00 uur plaats.

Bijstand ten behoeve van ACS-leveranciers van bananen
De Voorzitter
Aan de orde is de aanbeveling voor de tweede lezing (A4-0012/99) van de Commissie ontwikkelingssamenwerking betreffende het gemeenschappelijk standpunt, door de Raad vastgesteld, met het oog op de aanneming van de verordening van de Raad tot instelling van een bijzondere kaderregeling voor bijstand ten behoeve van de traditionele ACS-leveranciers van bananen (10460/98 - C4-0583/98-98/0014(SYN)) (Rapporteur: de heer Liese).

Liese
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, tijdens het debat over het vorige verslag heb ik mij onder meer verbaasd over de uitlating van de heer Bangemann dat het voor hem niets uitmaakt of hij zijn ambtsperiode kan uitdienen. Als ik als lid van de Commissie verantwoordelijkheid voor Europa zou dragen, zou mij dat niet onverschillig laten. Ik zou mij in de Commissie inspannen om te voorkomen dat het Parlement nog langer op bepaalde dingen kritiek moet leveren.
Wat nu de bananen betreft, vindt ons debat over mijn verslag in tweede lezing over het bananengeschil plaats op een ogenblik waarop het probleem ook de internationale publieke opinie bezighoudt. Het geschil tussen de EU en de Verenigde Staten en enkele Latijns-Amerikaanse landen kan immers escaleren en tot een handelsoorlog leiden. Het verslag, dat de Commissie ontwikkelingssamenwerking eenparig heeft goedgekeurd, heeft betrekking op een deelaspect van het bananenprobleem. Het heeft wel iets met de WHO te maken, maar betreft uitsluitend de betalingen aan de ACS-bananenproducenten.
In 1997 wilden de Verenigde Staten en een aantal Latijns-Amerikaanse landen een WHO-panel. Dat WHO-panel oordeelde toen dat de geldende EU-marktordening niet met de WHO-regels strookte. Daarop diende de Commissie een voorstel in om die marktordening te wijzigen. Dat voorstel werd in 1998 goedgekeurd. Bovenop dat voorstel werd voorgesteld de ACS-bananenproducenten extra bijstand uit de EU-begroting te verlenen. Ook bij de WHO is nog niet uitgemaakt of de aanpassing van de eigenlijke marktordening aan de eisen van de WHO voldoet. Wellicht vertolk ik de mening van iedereen als ik zeg dat het niet de Verenigde Staten, maar de bevoegde WHO-instanties toekomt daarover te oordelen. Wij moeten altijd beklemtonen dat de Verenigde Staten geen unilaterale maatregelen mogen nemen. Ik spreek echter alleen uit eigen naam als ik zeg dat ook de Europese Unie bereid moet zijn de WHO-uitspraak te aanvaarden en eventueel nog andere correcties aan te brengen.
Dit verslag heeft echter alleen betrekking op de compensaties die de Commissie als pakket heeft voorgesteld, ook al hebben die juridisch geen verband met elkaar. De vraag is in welke vorm die compensaties moeten worden betaald. In welke vorm en aan welke producenten moeten die worden betaald? Ook hierover lopen de meningen in de Europese Unie uiteen. De Raad en het Parlement zijn het niet eens. De Raad heeft een aantal belangrijke amendementen van het Parlement in eerste lezing niet overgenomen. Voor mijzelf, als rapporteur, maar ook voor alle andere leden van de Commissie ontwikkelingssamenwerking is dat onbegrijpelijk.
Voor het Parlement was het uiterst belangrijk dat wij de fair trade-producenten ondersteunen. Voor het Parlement is dat altijd een prioriteit geweest. Ook bij de toewijzing van financiële middelen aan producenten moet dat een belangrijke rol spelen. In het gemeenschappelijk standpunt wil de Raad daaraan minder belang hechten. Wij zijn voorstander van minimumnormen inzake arbeidsvoorwaarden. De toekenning van bijstand moet daarvan afhankelijk zijn. Wij willen ook dat de organisaties van producenten en boeren bij de toewijzing van de gelden worden betrokken. De commissie heeft met een meerderheid beslist de kredieten voor het programma te verhogen en daarnaast - zie amendementen 19, 9 en 15 - ook andere steun uit de EU-begroting te verlenen. Ik heb mij daar als rapporteur tegen verzet, maar heb mij bij de meerderheid moeten neerleggen.
Belangrijk is voor mij het amendement dat ertoe strekt de multinationale ondernemingen van steun uit dit financiële instrument uit te sluiten. Iedereen zegt dat Europa met deze marktordening en met alle maatregelen in de bananensector de kleine en onafhankelijke producenten tegen de grote multinationale ondernemingen wil beschermen. Een amendement waarin juist staat dat de financiële bijstand niet naar de grote multinationale ondernemingen maar naar de kleine onafhankelijke producenten moet gaan, kan dus moeilijk van de hand worden gewezen. Toch hebben de Commissie en de Raad dat gedaan, hoewel het Parlement het amendement al in eerste lezing met een ruime meerderheid had aangenomen. De commissie heeft het amendement nu opnieuw ingediend. Ik verzoek de Commissie haar afwijzende houding te herzien. De Europese Unie verliest elke geloofwaardigheid als wij zeggen dat wij de multinationale ondernemingen wel kunnen ondersteunen als ze in de ACS-landen werken, maar dat ze in Latijns Amerika boosdoeners zijn en dat wij ze door allerlei bureaucratische maatregelen van de Europese markt moeten weghouden. Ik vind dat huichelarij. Daardoor wordt ons gehele beleid ongeloofwaardig. De Europese Commissie moet daarover een duidelijk standpunt innemen. Anders zal ik er nog meer van overtuigd zijn dat ons bananenbeleid voor een deel huichelarij is. Wij moeten consequent zijn.

Carlotti
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, ik schaar mij namens de socialistische fractie achter het verslag van de heer Liese over de instelling van een bijzondere kaderregeling voor bijstand ten behoeve van de traditionele ACS-leveranciers van bananen, teneinde deze leveranciers in staat te stellen zich aan te passen aan de nieuwe marktsituatie. Ik steun dit verslag omdat het rekening houdt met de belangen van de meest achtergestelde leveranciers. De kleine onafhankelijke producenten moeten met name geholpen worden en de multinationale ondernemingen, die over bananenplantages in verschillende landen beschikken, zouden deze steun niet moeten ontvangen. Ik kan mij in dit verslag vinden omdat daarin het belang wordt onderstreept van goede arbeidsomstandigheden, het behoud van het milieu en de naleving van de sociale regels, en omdat het bijzondere steunmaatregelen voor de bananensector voorstelt die de rechtvaardige handel moeten bevorderen.
De socialistische fractie wil dus dat de steun wordt aangewend ter verbetering van de kwaliteit en is van mening dat het noodzakelijk is te helpen bij de diversificatie van de bananenproductie. Voor veel ACS-landen is de banaan immers de enige bron van inkomsten. Ik denk dus dat de steun van de EP-leden, samen met de voorstellen die de Raad in eerste lezing heeft overgenomen, zoals bijvoorbeeld het in overweging nemen van de dramatische situatie in Somalië, kan leiden tot een zeer bevredigende regelgeving. Maar daarvoor is het ook nodig dat we een budget ter hoogte van 500 miljoen euro vrijmaken en dat we de ACS-landen voor langere tijd, dat wil zeggen meer dan tien jaar, blijven steunen. Dit is overigens afhankelijk van de ontwikkeling die deze landen doormaken en van de ontwikkelingen op de markt.
Zoals u al wel zult vermoeden, mijnheer de commissaris, maken wij ons zorgen over de nieuwe eisen die de Verenigde Staten hebben gesteld met betrekking tot de WHO. Door te dreigen met sancties tegen de leveranciers van vele Europese producten en vertragingstechnieken te gebruiken, bedienen de VS zich van methodes die een dergelijk groot land niet waardig zijn. Over enkele dagen doet de WHO een uitspraak over het invoerstelsel voor bananen en dus ook over de mogelijkheden tot het uitvoeren van sancties door landen die zich door dit stelstel benadeeld voelen. Ik ben bang dat ook deze beslissing van de WHO in eerste instantie de Amerikaanse belangen dient. Ik wil niet dat de Europese Unie deze beslissingen zonder slag of stoot over haar kant laat gaan. De Unie dient op zijn minst de politieke bereidheid te tonen de belangen van haar eigen producenten en die van de producenten uit de arme ACS-landen tegen iedere prijs te verdedigen. Ik denk dat onze handelsbetrekkingen met deze landen niet alleen uit handelsverdragen, maar ook uit morele verplichtingen bestaan.

Fernández Martín
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, mijnheer de commissaris, zoals ik in juni vorig jaar al zei tijdens het debat over dit verslag in de eerste lezing, is de Commissie gedwongen tot de voorliggende hervorming van de GMO voor bananen. Reden hiervoor is de beslissing die het panel van de Wereldhandelsorganisatie heeft genomen naar aanleiding van de klacht die was ingediend door Ecuador en drie andere landen.
In hoofdlijnen steunt het Parlement, net als toen, het voorstel van de Commissie met een ruime meerderheid, mits er enkele amendementen in worden opgenomen die wij in de tweede lezing graag zouden toevoegen. Maar tussen toen en vandaag heeft zich wel een fundamentele wijziging voorgedaan in het verloop van wat sommigen wel de "bananenoorlog" noemen, en inmiddels wordt er een meer politiek dan technisch debat gevoerd. Nieuw is dat de Verenigde Staten hun masker hebben laten vallen en nu de Unie direct bedreigen met het nemen van commerciële vergeldingsmaatregelen tegen een lijst van Europese producten als wij onze beschermingspolitiek ten gunste van de ACS-bananen niet bijstellen.
Doordat de Amerikaanse overheid is verzwakt door bepaalde gebeurtenissen in de binnenlandse en buitenlandse politiek van het land, heeft zij de enorme druk van enkele Amerikaanse bananenmultinationals niet kunnen weerstaan en maakt zij zich op om het recht in eigen hand te nemen. Gisteren waren wij in de Commissie externe economische betrekkingen getuige van een niet alledaags gebeuren: binnen de muren van dit Parlement liet de ambassadeur van de Verenigde Staten ons een staaltje zien van de wijze waarop de wereldmacht respect voor de regels van de WHO opvat, door te eisen dat ze worden nageleefd wanneer het hen van pas komt en ze te negeren wanneer het hen uitkomt.
Ik maak graag gebruik van deze gelegenheid om de energieke manier toe te juichen waarop commissaris Brittan gisteren in de Commissie externe economische betrekkingen de legitimiteit en wettigheid van onze regels verdedigde. En ik wil de Commissie vragen om, in een onzekere situatie als de huidige, de suggesties van het Parlement in de tweede lezing over te nemen zoals ze in het verslag van de heer Liese zijn geformuleerd.

Fassa
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, waarde collega's, ik wil de rapporteur, de heer Liese, ook namens mijn fractie van harte gelukwensen met de wijze waarop hij in dit verslag het standpunt van de Europese Unie ten aanzien van het steunstelsel voor bananenproducenten heeft weten te verdedigen. Hij spreekt hierin met name over de noodzaak van diversificatie, over de bijzondere situatie in Somalië en vooral ook over de noodzaak van een in sociaal opzicht duurzame productie en een billijke, solidaire handel.
Deze vraagstukken vormen de grondslag voor de filosofie van de Europese Unie en geven ons een juiste kijk op de vrije markt. Men moet namelijk niet denken dat een markt vrij is als er geen regels zijn en men ongeacht de machtsverhoudingen met elkaar in concurrentie kan treden. Een dergelijke vrije markt zou de sterke bedrijven of de economisch sterke landen oppermachtig maken ten opzichte van de kleine bedrijven en de economisch zwakke landen. Dat moet de Europese Unie nu juist met alle mogelijke middelen en met alle noodzakelijke, nuttige en mogelijke regelingen zien te voorkomen.
Dat is volgens ons de plicht van de vrije markt en daarom moet ik namens mijn fractie mededelen dat wij tegen amendement 9 van de radicale fractie op artikel 1, lid 2 in dit verslag zijn. In de oorspronkelijke tekst is sprake van een speciaal stelsel voor bananenproducenten dat vanaf 1 januari 1999 voor een periode van tien jaar van toepassing zal zijn. Deze tekst moet ons inziens worden gehandhaafd. Wij moeten de ACS-landen die bananen produceren, in staat stellen op eigen benen te staan. Wij verwerpen dit amendement daar hiermee deze landen voor onbepaalde tijd in een staat van afhankelijkheid worden gehouden.

Sierra González
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, de wijziging van de gemeenschappelijke marktordening voor bananen mag niet ten koste gaan van de communautaire producenten noch van de ACS-producenten. En hoewel het misschien nog te vroeg is om vast te stellen of de leveranciers van ACS-bananen nadeel hebben ondervonden van de doorgevoerde wijziging, moeten er maatregelen worden genomen om dat te voorkomen. Die maatregelen moeten zijn gebaseerd op het fair trade -beginsel, en moeten zich uitstrekken tot het bevorderen van alternatieve economische activiteiten voor de producenten die het minst in staat zijn zich aan te passen aan de nieuwe marktomstandigheden, en het verlenen van technische en financiële bijstand aan de ACS-producenten die wel in staat zijn zich aan te passen, zodat die aanpassing zo goed mogelijk kan verlopen.
Het is de bedoeling dat de bijzondere steunregeling niet alleen laat zien dat de Unie de wil heeft om haar bestaande verplichtingen tegenover traditionele leveranciers na te komen, maar ook een bijdrage levert aan de strijd tegen de armoede, en tegelijkertijd een duidelijke en niet mis te verstane boodschap overbrengt dat de Unie niet zal zwichten voor onaanvaardbare druk zoals die momenteel wordt uitgeoefend door de Verenigde Staten met hun lijst vergeldingsmaatregelen.
Ik verzoek de Commissie om de amendementen die in het verslag van de heer Liese worden voorgesteld in overweging te nemen, en in het bijzonder de amendementen die zijn gebaseerd op het fair trade -beginsel, omdat die in het gemeenschappelijk standpunt nauwelijks terug zijn te vinden. Dat is werkelijk bijzonder teleurstellend, net zo teleurstellend als het idee dat grote multinationals in de ACS-landen steun kunnen ontvangen ten laste van de financiële middelen van de Unie.
Het zou onbegrijpelijk zijn als wij de rijken zouden helpen, in plaats van de armen.

Martinez
Mijnheer de Voorzitter, vanavond behandelen we twee verslagen. Het eerste verslag dat door de heer Kindermann is opgesteld en dat de weerzinwekkende houderijsystemen voor legkippen aan de kaak stelt, gaat over een slechts op productievermeerdering gericht systeem. Het verslag van de heer Liese gaat over bananen en behandelt het thema van het mondialisme.
Dit tweede verslag behandelt een vraagstuk dat al dertig jaar speelt. De Europeanen produceren tussen de 800.000 en 830.000 ton bananen, die afkomstig zijn uit Guadeloupe, Kreta, Martinique, de Canarische Eilanden en Madeira. We kopen ongeveer 830.000 ton bananen van de ACS-landen, waaronder Ivoorkust en Kameroen. Verder hebben we nog de dollarbananen, waar met name de Duitsers dol op zijn, en de bananen die uit Midden-Amerika afkomstig zijn. Aanvankelijk ging het om ongeveer twee miljoen ton waarvan de douanerechten zijn verkwanseld, wat overigens ook geldt voor de graanvervangende producten. Vervolgens hebben we geaccepteerd dat er 2, 5 miljoen ton bananen uit Latijns Amerika geïmporteerd konden worden tegen gereduceerde douanerechten of zelfs zonder dat er douanerechten betaald moesten worden. De toetreding van Zweden, Oostenrijk en Finland tot de Europese Unie zou hiervoor de reden zijn geweest.
Maar dit alles was voor de Verenigde Staten nog niet genoeg. Ze hebben de WHO naar hun hand gezet. De panels werden in eerste instantie verdubbeld en onze wetgeving op verzoek aangepast. Opnieuw moet de WHO buigen voor de wil van de VS en vanavond, nu wij opnieuw door de knieën zijn gegaan, moeten we zelfs schadevergoeding betalen aan de arme ACS-landen die er door de nieuwe regelgeving op achteruit gaan.
Dit is je reinste hypocrisie. We praten over de verdediging van de financiële belangen van de Europese Unie en spreken mevrouw Cresson en de heer Marín erop aan dat ze een paar centen uit de kas hebben gehaald, wat voor een echte socialist de gewoonste zaak van de wereld is. In het onderhavige geval gaat het echter om 14 miljard frank die we aan de multinational Chiquita cadeau hebben gedaan. Hoe kunnen we dan nog beweren dat we de financiële belangen van de Europese Gemeenschap verdedigen?
We stellen ons regionaal beleid inzake Kreta, Madeira, de Canarische Eilanden, Guadeloupe en Martinique ter discussie, maar ook ons beleid van samenwerking met de ACS-landen, aangezien we vraagtekens plaatsen bij de invoervergunningen. Ook ons mensenrechtenbeleid wordt op de helling gezet, aangezien in Honduras de multinational United Brand - die door Chiquita is overgenomen - een politierol vervult. Het sociaal beleid van de Unie wordt om zeep geholpen, want deze bananen worden geproduceerd door slaven, voor 35 euro per maand. Het overwicht van het Europees recht wordt tenslotte in twijfel getrokken, omdat we ons aan de rechtsregels van Genève onderwerpen, dat wil zeggen aan het rechtsregels van de WHO.
Tenslotte, met betrekking tot Sectie 301, onderwerpt de EU zich aan wil van de Verenigde Staten. Het Europa dat 370 miljoen inwoners telt, het Europa van de euro, de nieuwe grootmacht Europa laat met betrekking tot Kosovo, Irak en dan nu het bananenvraagstuk, over zich heen lopen en treedt in de voetsporen van de Verenigde Staten. Ik hoop dat we over deze bananenschil uitglijden en daarna de juiste weg inslaan. Maar ik heb zo mijn twijfels of dit zal gebeuren.

Vecchi
Dit is nu de tweede lezing van de ontwerpverordening die wij na de besprekingen in de Wereldhandelsorganisatie gedwongen waren uit te vaardigen. Met deze verordening proberen wij te voorkomen dat de traditionele bananenleveranciers van de Afrikaanse, Caraïbische en Stille-Zuidzeelanden nog sterker worden benadeeld. Met het gemeenschappelijk standpunt van de Raad heeft men de oorspronkelijk ontwerpverordening kunnen verbeteren, hetgeen met name te danken is aan de eerste lezing van het Europees Parlement.
Ik wil in dit verband vooral wijzen op de mogelijkheid om een deel van de in de verordening opgenomen middelen te gebruiken voor onder andere productiediversificatie, indien voortzetting onder waardige omstandigheden van de bananenproductie niet mogelijk is. Er zijn echter andere punten waarop het Parlement amendementen heeft ingediend en ik noem hier met name de amendementen die financiering van kleine en zelfstandige producenten mogelijk maken. Ik wil graag dat het Parlement hierop aandringt.
In het gemeenschappelijk standpunt van de Raad is rekening gehouden met de amendementen van het Parlement betreffende de bijzondere situatie in Somalië en met de situatie van Somalische bananenproducenten. De banaan is het enige product dat Somalië naar de Europese markt kan uitvoeren. De handhaving en versterking van de bananenproductie zal dan ook voor een groot deel het lot van dit geteisterde land bepalen.
Ik moet er echter aan herinneren dat in de afgelopen jaren de Commissie, in weerwil van de duidelijke richtsnoeren van het Europees Parlement, herhaaldelijk de bananenexport uit Somalië heeft geboycot. Natuurrampen hebben de laatste twee jaar grote schade aangericht in de bananengebieden van Somalië. Het ongelooflijke is echter dat de Unie het niet noodzakelijk vond hulp te bieden.
Daarom moet de Unie ervoor zorgen dat de Somalische bananenproducenten onmiddellijk toegang krijgen tot de in de onderhavige verordening opgenomen hulp.
Zo kunnen wij Somalië op concrete wijze weer overeind helpen en voorkomen dat dit land eens en voor altijd uit de communautaire Banana's Club moet stappen.

Porto
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, nog afgezien van de meer of minder gefundeerde argumenten van de betrokken partijen blijft de bananenkwestie opzien baren wegens de buitensporige reacties van Amerikaanse zijde. De houding die momenteel in verband met dit product wordt aangenomen is des te onbegrijpelijker daar de Europese Unie vier decennia lang een protectionistisch landbouwbeleid heeft gevoerd met betrekking tot verschillende producten die op het grondgebied van de Verenigde Staten zelf werden voortgebracht. Het feit dat deze handelwijze geen soortgelijke reacties heeft uitgelokt, doet veronderstellen dat de regering van dit land meer begaan is met een of twee multinationale ondernemingen die de bananenproductie in Latijns Amerika exploiteren dan met zijn eigen landbouwers. Bovendien staat de reactie niet in verhouding tot de door de Europese Unie opgeëiste productie die een relatief kleine hoeveelheid uitmaakt en afkomstig is uit perifere regio's zoals Madeira en de Canarische eilanden of de arme ACS-landen, waar geen alternatieven beschikbaar zijn om de landelijke bevolking een enigszins menswaardige levensstandaard te garanderen.
Het betreft dus geen rijke landen, maar gebieden waar enige vorm van steun begrijpelijkerwijze gerechtvaardigd is. Zoals trouwens ook blijkt uit de financiële steun waarvan momenteel sprake is en die spoedig zal worden vastgesteld zodat er steeds minder reden is om de ernst van onze voornemens in twijfel te trekken.
Tot slot wil ik hieraan nog toevoegen dat ook de uitgevaardigde tegenmaatregel, die erin bestaat de invoer van allerhande producten te beperken en zodoende op willekeurige basis landen, regio's en sectoren bestraft die niets met bananen te maken hebben, volkomen onredelijk en misplaatst is. Een blik op de lijst volstaat om tot de conclusie te komen dat Europese sectoren die hoofdzakelijk worden vertegenwoordigd door kleine en middelgrote ondernemingen, welke bovendien voor het merendeel in de minder begunstigde landen en regio's zijn gevestigd, moeten wijken voor de belangen van een grote multinationale onderneming waarvan de naam reeds verschillende keren is gevallen. Wij verzetten ons eveneens tegen het gebrek aan tact waarmee wordt getracht binnen de Europese Unie verdeeldheid te zaaien door Denemarken en Nederland een speciale behandeling toe te kennen op basis van wat hun goed gedrag wordt genoemd terwijl het toch een gemeenschappelijk beleid betreft dat, zodra het is goedgekeurd, op solidaire wijze door alle lidstaten ten uitvoer wordt gelegd.
Los van deze betreurenswaardige episode - waarvan wij hopen dat zij spoedig in de vergetelheid geraakt - stellen wij ons de volgende dieperliggende vraag. Is dit de weg die wordt uitgestippeld door de twee belangrijkste wereldmachten die bijzonder speciale verantwoordelijkheden dragen op het vlak van de internationale handel?

Santini
Mijnheer de Voorzitter, ik wil mij in mijn spreekbeurt beperken tot een enkel thema dat zojuist ook al door de heer Vecchi werd genoemd: Somalië. Tot mijn voldoening wordt in deze verordening van de Raad eindelijk naar behoren rekening gehouden met het vraagstuk van Somalië. Ik was enige tijd geleden rapporteur voor de GMO voor bananen en toen heb ik tijdens de bespreking van de algemene problemen die daarmee verband hielden en waarin ook enkele bijzondere situaties aan de orde kwamen, herhaaldelijk, maar tevergeefs, het geval van Somalië genoemd. Somalië is de afgelopen jaren getroffen door catastrofale natuurrampen. In de periode van oktober 1997 tot januari 1998 is niet minder dan 70 % van de bananenplantages vernietigd door overstromingen. De planten zijn toen vier of zelfs vijf maanden onder water blijven staan en daardoor totaal vernietigd.
Ondanks de veelvuldige verzoeken om hulp vond de Europese Commissie het niet nodig om op te treden, noch met het Europees Sociaal Fonds, noch met de STABEX-middelen, noch op een andere manier. Reeds tijdens de besprekingen van de GMO voor bananen weigerde de Commissie de nu al dertig jaar durende endemische burgeroorlog te erkennen als overmacht, als een ramp, terwijl de producenten van de Caraïbische eilanden rijkelijk schadeloos werden gesteld bij vergelijkbare rampen.
Sedert juni van het afgelopen jaar is elke export van Somalische bananen stopgezet. Er zijn geen producten en de weinige producten die er zijn, leveren economisch niet veel op en zijn niet echt presentabel. Dankzij deze verordening kunnen de Somalische producenten eindelijk weer het hoofd opheffen. Zij moeten echter zelf rechtstreeks en onmiddellijk toegang krijgen tot de financiële voordelen en dat kan via hun vrije producentenvereniging. Deze vereniging werd opgericht om te voorkomen dat men het alibi zou gebruiken dat in het verleden de steun geen duidelijke en erkende bestemming zou hebben gehad.
Nu hebben wij deze op Afrikaans en internationaal vlak erkende Somalische producentenvereniging en daar zal met name DG VIII nu rekening mee moeten houden.

Pinheiro
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, ik zou ten eerste de Commissie ontwikkelingssamenwerking en in het bijzonder mevrouw Liese willen danken voor het vele werk dat ze in dit onderwerp hebben gestoken. Voordat ik me over de amendementen zal uitspreken, wil ik u even in herinnering brengen waarom de Commissie zoveel waarde hecht aan dit voorstel. Het afgelopen jaar heeft de Commissie de maatregelen ingevoerd die nodig waren om de gemeenschappelijke marktordening voor bananen in overeenstemming te brengen met de regels van de WHO. Die maatregelen zijn met ingang van 1 januari ingevoerd en zullen de markt voor de traditionele bananenleveranciers uit de ACS-landen ingrijpend veranderen. Wij vrezen dat ze er als gevolg daarvan niet in zullen slagen op de interne markt het hoofd boven water te houden, vooral ook omdat het speciale en belangrijke stelsel van invoervergunningen is afgeschaft en er dus geen mechanisme meer bestaat waarmee de kloof tussen de concurrentiepositie van ACS-bananen en dollarbananen kan worden overbrugd.
Teneinde de traditionele ACS-leveranciers in staat te stellen op de interne markt te kunnen blijven concurreren, zoals overeengekomen in de Overeenkomst van Lomé, heeft de Commissie parallel daaraan voorgesteld een speciaal kader voor technische en financiële steun op te stellen. Deze steun is nodig om de ACS-leveranciers te helpen zich aan de nieuwe marktomstandigheden aan te passen en met name om hun concurrentievermogen te vergroten. Ik geloof dat we het er allemaal over eens zijn dat deze verordening noodzakelijk is en zo snel mogelijk van kracht moet worden, zodat de traditionele ACS-leveranciers kunnen blijven werken aan de verbetering van hun concurrentiepositie. Deze stap is noodzakelijk, wat verder de resultaten van de voortgaande besprekingen in Genève ook mogen zijn.
Ik zou graag willen benadrukken hoe weinig de meningen over het onderhavige voorstel uiteenlopen. We hebben vier afzonderlijke amendementen overgenomen, maar ook op andere punten bestaat een grote mate van overeenstemming. Eén voorbeeld is diversificatie. We zijn destijds overeengekomen dat er middelen beschikbaar moeten worden gesteld voor diversificatieprojecten voor gevallen waarin er geen redelijke kans bestaat op duurzame verbetering van de concurrentiepositie. Het is duidelijk dat bepaalde delen van de bananenindustrie in de traditionele ACS-landen nauwelijks overlevingskansen hebben als de concurrentie op de interne EU-markt zich gaat verscherpen. De betreffende landbouwers dienen te worden gesteund bij de overschakeling op andere gewassen. De betreffende passage is nu zodanig geherformuleerd dat hierin kan worden voorzien.
Een ander voorbeeld is de milieuvriendelijke en sociaal verantwoorde bananenproductie, ofwel de zogenaamde fair trade-banaan. Dit is een belangrijk instrument waarmee een ACS-land zijn concurrentiepositie kan verbeteren. Er is aan het gemeenschappelijk standpunt dan ook een speciale passage over dit onderwerp toegevoegd, maar ik wil er met klem op wijzen dat deze verordening niet in eerste instantie over fair trade gaat. Er zijn talloze andere manieren waarop ACS-landen hun bananensector duurzaam kunnen verbeteren, bijvoorbeeld door de infrastructuur voor vervoer en distributie te verbeteren, nieuwe marketingstrategieën op te stellen of door de landbouwers op te leiden en hen technisch te ondersteunen. Ook wil ik erop wijzen dat de lijst met programmacriteria niet dwingend is en evenmin volledig, maar opzettelijk eenvoudig is gehouden om de noodzakelijke flexibiliteit te kunnen garanderen.
Ook omtrent de noodzaak van open en doorzichtige overlegprocedures zijn we het eens. Dit is onderdeel van de zogenaamde goede werkmethode, die ervoor zorgt dat producentengroeperingen en coöperatieven van bananenboeren worden betrokken bij het uitstippelen van de strategie voor hun eigen sector. We hebben inmiddels al actie ondernomen ter bevordering van die besprekingen, die overigens ook in het partnerschap tussen de ACS en de EU zijn geïntegreerd. Er hoeft op dit punt echter geen extra tekst aan de verordening te worden toegevoegd.
Er zijn ook een paar punten waar we wel enigszins van mening verschillen. De amendementen terzake die u hebt ingediend kunnen we dan ook niet overnemen, op basis van de argumenten die we ook bij de eerste lezing afgelopen juni hebben aangevoerd. Het gaat hierbij onder andere om de directe steun aan de landbouwers, ofwel een vorm van inkomenssteun. Die maatregel is niet in overeenstemming met onze algemene doelstelling om het concurrentievermogen van de bananenproductie in de traditionele ACS-landen te vergroten. Het bieden van inkomenssteun betekent voor de zwakkere producenten slechts uitstel van executie. Het is een maatregel die alleen op de korte termijn effect sorteert en niet bijdraagt aan de vorming van een gezonde sector. Er moet worden geïnvesteerd in de infrastructuur van de bananenindustrie om de knelpunten op te heffen en de ACS-landen in staat te stellen een efficiënte sector op te bouwen.
Ik zal u het voorbeeld geven van Saint Lucia, een van de grotere producenten wiens economie goeddeels afhankelijk is van de bananenindustrie. Voor de volledigheid: Saint Lucia is een erg heuvelachtig land waar het meer dan een uur kost om 20 kilometer te rijden. Een zorgvuldig bewateringssysteem is de sleutel tot verbetering van de concurrentiepositie en de productiviteit van de bananensector in Saint Lucia. Hiertoe is het noodzakelijk dat de kleine bananenverbouwers zich in grotere coöperaties verenigen. We hebben daarom al in een zeer vroeg stadium de aanzet gegeven tot de oprichting van een sterke coöperatie, zodat de aangesloten boeren gezamenlijk gebruik konden maken van zo'n bewateringssysteem. Een deel van de infrastructuur die voor dit grootschalige project benodigd is wordt met hulp van de overheid aangelegd. Als we nu inkomenssteun gaan bieden lopen we het risico dat onze eigen handelspartners die steun aan de kaak stellen als onverenigbaar met internationale handelsregels.
We zijn ook van mening dat er in de regelgeving geen specifieke begrotingscijfers moeten worden opgenomen, om niet vooruit te lopen op de jaarlijkse begrotingsbesprekingen zoals overeengekomen in de gemeenschappelijke verklaring van 1982. Het bedrag van 45 miljoen euro op jaarbasis is correct; er dienen geen aanvullende middelenen opzij te worden gezet voor urgente maatregelen. Hiermee zouden we alleen maar verwachtingen wekken. We zouden een precieze definitie van een urgente maatregel moeten opstellen, wat de tenuitvoerlegging van dit plan mijns inziens alleen maar zou vertragen.
Alle projecten dienen te worden geïntegreerd als onderdeel van een landenstrategie binnen het wereldwijde dossier dat we voor ogen hebben. Ook moeten we de mogelijkheid uitsluiten dat de steun langer zou duren dan de voorgestelde tien jaar. Dit zeg ik niet omdat ik er absoluut van overtuigd ben dat die periode van tien jaar voldoende zal zijn, maar omdat er op dit cruciale moment behoefte is aan een aantal ingrijpende veranderingen die op korte termijn worden doorgevoerd om het concurrentievermogen te vergroten. Als we nu al een eventuele verlenging in het vooruitzicht zouden stellen, zouden we een verkeerd signaal afgeven.
Tot slot zou ik het onder andere willen hebben over ons standpunt inzake de multinationale ondernemingen. Volgens mijn informatie gaat het in dit verband uitsluitend over de activiteiten van Fyffes in Suriname, Belize en de Bovenwindse Eilanden. Ik kan u duidelijk aangeven waarom we wat terughoudend zijn: niet omdat we dit soort rijke multinationals willen subsidiëren, maar omdat het in veel gevallen belangrijk is voor bepaalde projecten niet alleen een medefinancieringsstructuur te hanteren, maar ook, inzake de specifieke toewijzing van de middelen, de situatie van de ontvanger in ogenschouw te nemen, evenals de merites van het betreffende project. Dit uitgangspunt biedt meer flexibiliteit en leidt uiteindelijk tot een effectiever optreden met betrekking tot het land in kwestie. Als u me vraagt of ik verwacht dat de multinationals een groot aandeel zullen verwerven, dan zeg ik: nee. Toch moeten we ruimte bieden voor deze gezamenlijke inspanning als het bedrijf - Fyffes in dit geval - een bijdrage wil leveren. Ik zie niet in waarom zo'n onderneming niet als medefinancier zou mogen optreden.
Ook over Somalië wil ik nog even wat kwijt. Zoals u weet zit dit land al geruime tijd zonder een centrale overheid. Daarom heeft Somalië de destijds op Mauritius herziene Overeenkomst van Lomé IV niet kunnen bekrachtigen. Somalië kon dus in principe en in theorie geen aanspraak maken op steun vanuit de Europese Unie. Gezien de huidige omstandigheden in Somalië en het feit dat de situatie in bepaalde delen relatief rustig is en de bevolking bereid is zich voor deze zaak in te spannen, heeft de Commissie echter voorgesteld onze steun voort te zetten, ook ten aanzien van het bananenbeleid. En dat is dus ook gebeurd.
Het probleem waar we in Somalië momenteel voor staan is niet het vaststellen van een quotum of het vinden van middelen voor steun, maar het aanwijzen van de partij in Somalië die een uitvoervergunning voor bananen zou verlenen. Volgens onze gegevens is een van de strijdende partijen in Somalië wel geïnteresseerd in zo'n uitvoervergunning, maar dat zou betekenen dat we de oorlogsinspanningen van die partij zouden financieren. Zoiets is uiteraard ondenkbaar. Daarom zijn de besprekingen nog altijd gaande. We willen ervoor zorgen dat de vergunning door de coöperaties wordt verstrekt en niet door welke van de strijdende partijen in Somalië dan ook. Ik ben ervan overtuigd dat we met de steun van onze lidstaten en vooral met de inspanningen die Italië op dit terrein levert, deze moeilijkheden te boven zullen komen.
Mijn allerlaatste onderwerp betreft het WHO-panel. Ik ben het er volledig mee eens dat dit niet langer als een technisch probleem gezien moet worden. We hebben hier een duidelijk voorbeeld van de situatie waarin de economische belangen van verschillende kleine landen - en iedereen die ze bezoekt begrijpt onmiddellijk dat ze nauwelijks alternatieven hebben en dus in grote mate afhankelijk zijn van dit product - volledig het onderspit delven ten opzichte van de belangen van twee multinationale ondernemingen. Gezien het feit dat de Verenigde Staten niet bereid lijken te zijn de regels van de WHO te accepteren, moeten we het hele concept van wereldwijde liberalisatie bovendien nog eens ernstig heroverwegen. Als we dat zouden nalaten zouden we mijns inziens de belangen van de kleine en zwakke spelers veronachtzamen en zou Europa zich niet behoorlijk van haar taak kwijten. De Commissie heeft in dit conflict tot dusver overtuigend voet bij stuk gehouden, en Sir Leon Brittan verdient wat mij betreft dan ook alle lof. We moeten echter niet vergeten dat we onze positie sterk ondermijnen als we de gelederen niet sluiten, in het Parlement maar vooral ook in de Raad. Ik hoop dan ook oprecht dat we die eensgezindheid kunnen opbrengen.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 9.00 uur plaats.

Universele dienstverlening telecommunicatie
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0386/98) van mevrouw Read, namens de Commissie economische en monetaire zaken over de mededeling van de Commissie betreffende het eerste verslag over de universele dienst op telecommunicatiegebied in de Europese Unie (COM(98)0101 - C4-0249/98).

Read
Mijnheer de Voorzitter, ik zou ten eerste willen aangeven dat zowel het Parlement als de commissie economische en monetaire zaken onderkennen dat de invoering van deze universele dienstverlening zich in een zeer vroeg stadium bevindt. Ik hoop dan ook dat mijn kritiek, zoals uiteengezet in het verslag, in dat licht zal worden beschouwd.
Ook wil ik u allen eraan herinneren dat de steun van het Europees Parlement voor liberalisatie van de telecommunicatiesector verbonden is met de invoering en tenuitvoerlegging van een universele dienstverlening. Het is namelijk duidelijk dat de spelers op deze markt in ieder geval de eerstkomende tijd niet in staat zullen zijn dit soort universele diensten te bieden. Als hen dat volgend jaar wel lukt, zal ik de eerste zijn om hen te feliciteren en de aandacht op hun diensten te vestigen.
Mijn verslag maakt echter duidelijk dat we kampen met een tekort aan gegevens vanuit de lidstaten op basis waarvan we de vooruitgang kunnen beoordelen. Ik zal u een paar voorbeelden geven. Er is een gebrek aan geharmoniseerde nationale gegevens, en er is het een en ander misgegaan bij het invoeren van uniforme tarieven binnen operationele gebieden. Het is met name teleurstellend dat in de helft van de lidstaten de tarieven voor de thuisgebruikers aanzienlijk zijn gestegen. Dit is uiteraard met name nadelig voor de kleingebruikers, veelal oudere en aan huis gebonden mensen die zich genoodzaakt zien steeds minder te gaan bellen. Ook is het belangrijk de aandacht te vestigen op gehandicapte gebruikers. U zult zich herinneren dat het Parlement in de richtlijn inzake spraaktelefonie grote nadruk legde op het recht van gehandicapte gebruikers op toegang tot telefoondiensten, niet alleen uit sociaal oogpunt maar ook omdat het deze mensen de mogelijkheid biedt vanuit hun thuisbasis opdrachten te verwerven. Over het algemeen zijn er binnen de Gemeenschap nog altijd niet voldoende speciale regelingen voor gehandicapte gebruikers. Sterker nog, het ziet ernaar uit dat juist de thuisgebruikers zullen worden benadeeld. Hoewel de tarieven over de hele linie zijn gezakt, is de verlaging verreweg het grootst in de categorie internationale gesprekken, waar de zakelijke gebruiker uiteraard het meest van profiteert. Ik heb niets tegen die prijsverlagingen, maar wil er slechts de aandacht op vestigen dat de thuisgebruiker er relatief slecht van afkomt.
Ik wil met name wijzen op paragraaf 9 van het verslag betreffende het feit dat de lidstaten de betaalbaarheid van de dienstverlening niet nader hebben gedefinieerd. Hierdoor wordt de consument in feite de rechtsgrond ontnomen op basis waarvan hij zijn belangen kan behartigen. Ik weet hoe hard de Commissie eraan heeft gewerkt het juiste evenwicht te vinden tussen allerlei voorschriften en richtlijnen enerzijds en de individuele vrijheid van de lidstaten anderzijds. Desalniettemin ben ik bang dat er van die vrijheid bitter weinig overblijft als je ziet hoe weinig daadwerkelijke vooruitgang er is geboekt omtrent zoiets fundamenteels als de betaalbaarheid van de dienstverlening.
Nadat ik dit verslag had opgesteld kwam de BEUC, de consumentenorganisatie van de Europese Unie, met haar eigen analyse van de implementatie van de richtlijn inzake spraaktelefonie. Ook zij waren er zich van bewust dat we nog in een betrekkelijk vroeg stadium zitten. Desondanks is er, gezien de bevindingen van de BEUC en het gebrek aan toereikend bewijsmateriaal dat de Commissie ter hand is gesteld, wel degelijk enige reden tot bezorgdheid.
Ik zou graag met een persoonlijke anekdote willen afsluiten, omdat ik er werkelijk van overtuigd ben dat we de opvattingen van de consument op dit punt goed tot ons moeten laten doordringen. In eerste instantie was ik een klant van British Telecom, maar zo'n anderhalf jaar geleden ben ik overgestapt naar Ionica, een bedrijf dat tot mijn spijt inmiddels over de kop is. Ik heb destijds mijn nummer laten overschrijven, zoals voorgeschreven door mijn collega de heer Van Velzen en terecht voorgesteld door de Commissie. Als ik nu echter wil overstappen op een kabelexploitant krijg ik te horen dat ik mijn nummer niet meer kan meenemen. Als ik mijn nummer wil houden heb ik geen keus dan terug te gaan naar British Telecom, de oude publieke monopolist. Ik vond het heel heilzaam te moeten constateren dat de markt, ondanks alle inspanningen van de Commissie en het Parlement, in de praktijk nog altijd nauwelijks voorbeelden biedt van daadwerkelijk effectieve concurrentie, op plaatselijk niveau, ten voordele van de thuisgebruiker. Ik hoop vurig dat de commissaris dit verslag en de kritiek die erin is opgenomen zal goedkeuren, en dat het hem en zijn functionarissen als steun kan dienen bij het aansporen van de lidstaten om de universele dienstverlening op telefoniegebied nu daadwerkelijk in te voeren.

Camisón Asensio
Mijnheer de Voorzitter, om te beginnen wil ik mijn waardering uitspreken voor het sublieme parlementaire werk dat de rapporteur, mevrouw Read, heeft verzet gedurende de totstandkoming van dit verslag. Tevens doet het mij deugd dat praktisch al onze amendementen - acht in totaal - zijn goedgekeurd door de commissie economische zaken en industriebeleid. Die amendementen waren voor ons bijzonder belangrijk omdat we er daarin onder meer op aandringen de sociale ondersteuning van de meest kwetsbare gebruikers - de gehandicapten - te versterken, informatie te verstrekken aan de consument, de nodige aandacht te besteden aan de behoeften van de mensen met de laagste inkomens, en de vooroordelen te bestrijden waar particuliere abonnees op dit moment onder gebukt gaan.
Omdat de zo spoedig mogelijke totstandbrenging van een werkelijke informatiemaatschappij een doel is dat we steeds voor ogen moeten houden, zijn wij ook verheugd dat met dit initiatief de ondertekening van overeenkomsten over de onderlinge koppeling van computernetwerken een stap dichterbij wordt gebracht, waarmee het haalbaar wordt om speciale lage tarieven aan te bieden aan scholengemeenschappen, bibliotheken en soortgelijke instellingen. Ik heb het dan natuurlijk over Internettoegang.
Het blijft ons zorgen baren dat er in de Europese Unie nog altijd geen eensluidend antwoord is gegeven op de vraag hoe, met het grootst mogelijke respect, moet worden voorzien in de behoeften van gehandicapten. Vandaag de dag is het nog altijd zo dat één lidstaat voorstelt om de telefonische inlichtingendienst uitsluitend voor visueel gehandicapten gratis toegankelijk te maken, terwijl een andere lidstaat nog helemaal niets heeft voorgesteld. Ik weet dat er in de meeste lidstaten kortingen worden gegeven op de aansluitkosten of dat er gratis speciale apparatuur ter beschikking wordt gesteld. Ik weet dat er inderdaad al veel is verbeterd, maar het einddoel, het ideaal, is nog altijd niet bereikt. En als we werkelijk streven naar een steeds hechtere Europese Unie, dan wordt het ook steeds harder nodig om serieus werk te maken van de voorzieningen die moeten worden getroffen voor de gebruikers in dun bevolkte gebieden.
De universele dienstverlening in de telecommunicatiesector moet niet alleen kwantitatief worden uitgebreid, ook de kwaliteit moet omhoog. Zo zal bijvoorbeeld moeten worden aangedrongen op een algemene verkorting van de wachttijd om een telefoonaansluiting te krijgen en van de wachttijd bij reparaties, en iets dergelijks gaat ook op voor het verbeteren van de betaalbaarheid van de diensten en de kostenbeheersing, met name door het invoeren van termijnbetalingen, methoden om vooruit te kunnen betalen of om niet meteen afgesloten te worden, of de mogelijkheid om tegen redelijke prijzen slechts bepaalde nummers te kunnen kiezen; en voor de exploitanten, de mogelijkheid om verschillende formules aan te bieden die zijn afgestemd op de omstandigheden van verschillende soorten gebruikers.
Kortom, mijnheer de Voorzitter, met dit verslag wordt een belangrijke stap voorwaarts gezet, maar ook niet meer dan een stap.

Ribeiro
Mijnheer de Voorzitter, met betrekking tot het eerste verslag over de universele dienst op telecommunicatiegebied wordt aan de plenaire vergadering een voorstel van de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid voorgelegd waarin collega Read ons een voortreffende gelegenheid biedt om na te denken over de overgang van de overheidsdiensten, die oorspronkelijk deel uitmaakten van de overheidssector, naar de zogenaamde universele dienstverlening, die door privé-ondernemingen wordt verzorgd.
De meest pessimistische verwachtingen en vooruitzichten werden bewaarheid. De beloften en verbintenissen werden niet nagekomen. De liberalisering en privatisering van de sector heeft voor de minvermogende gebruiker niet de daling van de prijzen tot gevolg gehad die de universele dienstverlening geacht werd te garanderen op grond van de zo geroemde deugden van de concurrentie. Integendeel, de omvorming van het systeem heeft vooral voordelen voor de meer welvarende gebruikers en de multinationale ondernemingen opgeleverd. De privé-agenten die de sector in hun macht kregen, kwamen daarenboven ook nog in aanmerking voor andere begerenswaardige hulpmiddelen afkomstig uit de overheidsfinanciering, welke tot doel hadden paal en perk te stellen aan de ontwikkelingen die de universele dienstverlening zouden kunnen ondermijnen, om nog maar te zwijgen van de verplichtingen van de overheidsdiensten.
Het kan inderdaad niet ontkend worden dat de huidige concurrentie op het gebied van de mobiele telefoons niet enkel wijzigingen in het maatschappelijk gedrag teweegbrengt, maar tevens van invloed is op de kenmerken van de telecommunicatiemarkt. Dit rechtvaardigt echter niet de stijging van de abonnementsprijzen of van de lokale telefoontarieven, aangezien deze toestand kan ontaarden in een onnatuurlijke concurrentiestrijd, doordat namelijk de prijzen van reeds bestaande concurrerende producten worden opgedreven, om zo nieuwe en voordeligere producten op de markt te brengen.
Portugal en zijn Portugal Telecom, waarvan men in velerlei opzichten niet weet of het een originele versie of een kopie van andere Telecom-maatschappijen betreft, neemt in dit proces en in dit evaluatieverslag op het vlak van het sociale evenwicht en de sociale rechtvaardigheid een allesbehalve benijdenswaardige positie in. Toch zou dit aspect inherent moeten zijn aan eender welke vorm van universele dienstverlening, tenzij deze niet meer dan een gelegenheidsoplossing is om het afbouwproces van de overheidsdiensten op te vangen.
Portugal neemt deel aan de algemene ontwikkeling van de tariefstijgingen. Het is een van de negen landen waar de abonnementstarieven zijn gestegen, en Portugal en Duitsland zijn de enige twee landen die, naast de invoering van een aansluitingstarief, ook het installatietarief hebben verhoogd. Dit brengt vooral negatieve gevolgen voor de minder koopkrachtige gebruiker mee. Dit verslag biedt derhalve de mogelijkheid een proces te evalueren waarbij niet alleen de term "overheidsdiensten" wordt vervangen door "universele dienstverlening" , maar waarbij ook de hele onderliggende filosofie aan diggelen valt, nu aangetoond wordt hoe de afspraken die als rechtvaardiging of zelfs als voorwendsel dienst deden naar de achtergrond worden verdreven of zelfs genegeerd worden.

Crowley
Mijnheer de Voorzitter, ik sluit me aan bij de lof die mijn collega's hebben uitgesproken voor het verslag van mevrouw Read. Het biedt ons een goede gelegenheid het vraagstuk van liberalisatie te bekijken, en de gevolgen daarvan voor de universele dienstverlening.
Wat alle openbare nutsvoorzieningen in Europa oorspronkelijk gemeen hadden was dat ze werden opgericht teneinde de openbare voorzieningen op een sociaal rechtvaardige manier te kunnen distribueren. Het principe van universaliteit was algemeen, of het nu over telecommunicatie ging, de posterijen, de watervoorziening of wat dan ook. In welk deel van het land je ook woonde, je kon ervan op aan dat je van precies dezelfde diensten gebruik kon maken als alle andere burgers, tegen precies dezelfde prijs. Door de toenemende liberalisering en vrije concurrentie, verschijnselen die ik overigens welkom acht, laat dat gezegd zijn, hebben we lering kunnen trekken uit de vergissing die je maakt als je het liberaliseringsproces vrij spel geeft. Er blijft altijd behoefte aan bepaalde beperkingen en controlemechanismen waarmee die liberalisering in toom kan worden gehouden.
De belangrijkste aandachtspunten zijn door enkele collega's tot op zekere hoogte al besproken. Zelf zou ik de aandacht willen vestigen op vier afzonderlijke vraagstukken: ten eerste, voorkomen dat de spelers op de telecommunicatiemarkt er uitsluitend op uit zijn te profiteren van de meest lucratieve en eenvoudigst bedienbare regio's. Ten tweede, de speciale voorzieningen voor ouderen, die juist nu, in het Internationale Jaar van de Ouderen, des te meer van toepassing zijn. Gezien de toename van het aantal 55-plussers in de Europese Unie is het een sociaal vereiste geworden deze groep mensen van een goede toegang tot het telecommunicatienetwerk te voorzien tegen redelijke tarieven, of soms zelfs geheel gratis. Zo hoeven AOW-ers in Ierland geen telefoonabonnement te betalen. Dan zijn er de gehandicapten. Nieuwe technologieën bieden gehandicapten steeds meer mogelijkheden te communiceren met de rest van de samenleving. Die ontwikkeling moet worden gestimuleerd, en de betreffende tarieven dienen te worden verlaagd. Tenslotte moeten we ervoor zorgen dat we de burgers in staat stellen ten volle te profiteren van de mogelijkheden die door het Internet worden geboden, en dat die niet worden voorbehouden aan een selecte groep gebruikers.

Lukas
Mijnheer de Voorzitter, ik vind het goed dat mevrouw Read ook aandacht heeft geschonken aan de sociaal-politieke aspecten, die in de moderne informatiemaatschappij een nieuwe dimensie hebben gekregen. Ik steun ook de amendementen die daartoe strekken. Zo moeten wij er consequent naar streven dat voor gehandicapten regelingen worden uitgewerkt die aan hun bijzondere behoeften voldoen. De uitbreiding van de toegang tot het Internet voor bijvoorbeeld scholen en bibliotheken is een uiterst belangrijk thema, waarmee ook het Europees Parlement zich voortaan meer zal moeten bezighouden.
De informatiemaatschappij mag de sociale tegenstellingen niet vergroten. Als slechts een deel van de bevolking tot de informatiemedia toegang heeft of als die toegang wordt bemoeilijkt, ontstaan verschillen in ontwikkelingsniveau, waardoor ook de kansen op de arbeidsmarkt niet voor iedereen meer dezelfde zijn.

Rübig
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, de liberalisering van de telecommunicatiesector was een toekomstgerichte strategische keuze die meer was dan een verdere stap in de ontwikkeling van de interne markt tot een Europese thuismarkt. Bovendien heeft die liberalisering ook belangrijke gevolgen voor de werkgelegenheid. Bij de beoordeling van de uitvoering van de hervormingsmaatregelen werd op die ontwikkeling gewezen. In de Europese Unie is een kwart van de nieuwe banen aan de informatiemaatschappij toe te schrijven. Daarvoor moeten wij de Commissie en vooral de heer Bangemann erkentelijk zijn.
In dit verslag stelt mevrouw Read de toegang tot de basisdiensten tegen betaalbare prijzen en volgens afdoende kwaliteitsnormen als voorwaarde voor de ondersteuning van het liberaliseringsproces. Ik zou nog een stap verder willen gaan. De universele dienstverlening kan ook het logische gevolg en resultaat van de liberalisering zijn. Wat is universele dienstverlening eigenlijk? Algemeen wordt die omschreven als een minimum aan telecommunicatiediensten van een bepaalde kwaliteit die aan alle gebruikers tegen betaalbare prijzen ter beschikking worden gesteld. Daartoe behoort de toegang tot openbare telefoondiensten zoals noodnummers en nummers waarop inlichtingen worden verstrekt, openbare telefooncellen en bijzondere maatregelen voor benadeelde categorieën van personen.
Dit thema is daarom belangrijk voor het algemene vertrouwen in de toekomstgerichte Europese technologieën. Duidelijk is ook dat de vrije markt op bepaalde terreinen niet meteen alle mogelijke voordelen kan opleveren. Daarom werd terecht het concept van de betaalbaarheid ontwikkeld. Daardoor kunnen de lidstaten onder meer geografisch bepaalde gemiddelde prijzen opleggen en maximumprijzen vaststellen. Belangrijk daarbij is ook dat van de aanbieders van universele dienstverlening niet te veel wordt gevergd. Ik ben het er echter met de Commissie over eens dat zulke maatregelen alleen maar mogen worden toegepast totdat de mededinging zelf een efficiënte prijsbeheersing mogelijk maakt.

Porto
Mijnheer de Voorzitter, als vervanger van mijn collega Mendes Bota zou ik willen zeggen dat de telecommunicatiesector niet meer is weg te denken uit ons leven, dat hij onlosmakelijk verbonden is met de informatiemaatschappij waarin Europa zich steeds meer wil integreren en dat deze sector zich steeds verder in de richting van de globale markt beweegt, waarvan de Europese interne markt de voorhoede vormt.
Over een aantal punten dient echter dieper te worden nagedacht. Ten eerste stelt men vast dat er zeer uiteenlopende tarieven bestaan op het vlak van de installatie- en de abonnementskosten en dat ook de tarieven van de lokale, regionale, nationale en internationale telefoongesprekken sterk variëren. Er zijn landen die een dalende en landen die een stijgende tendens vertonen, maar het onderhavige verslag maakt geen duidelijke vergelijkende studie tussen de lidstaten wat de gebruikskosten van de Europese telecommunicatienetwerken betreft. Wij vertrouwen erop dat de markt zichzelf zal reguleren en een minimum aan harmonisering tot stand zal brengen binnen het Europese tariefsysteem, zodra zij wordt opengesteld voor de concurrentie met de privé-sector.
In de tweede plaats komt men tot de conclusie dat de consumenten met een laag inkomen en de meest perifere en afgelegen regio's het grootste nadeel ondervinden van de huidige tariefregelingen en dat de lidstaten dit aspect gewoonlijk veronachtzamen.
Ten derde wordt gewezen op het feit dat het gebruik van het Internet zienderogen toeneemt, zowel bij de gewone burger als bij de bedrijven en de instellingen. Dit medium is echter nog lang niet voor iedereen toegankelijk en kan derhalve niet worden beschouwd als een fundamenteel instrument op het gebied van de solidariteit en de kansengelijkheid. Hoewel er onderhandelingen over de opstelling van een Internetverklaring of -code aan de gang zijn, maakt het Internet nog steeds geen deel uit van de universele dienstverlening op telecommunicatiegebied.
Wij gaan volledig akkoord met het voorstel maatregelen te treffen die erop gericht zijn scholen, bibliotheken en non-profit onderzoeksinstellingen of vrijwilligersorganisaties speciale tarieven aan te bieden. De toegang tot het Internet moet worden opgevat als een burgerrecht en als een strategische positie in de strijd tegen een nieuwe vorm van analfabetisme die van toepassing zal zijn op al wie in de toekomst niet vertrouwd is met het gebruik van de moderne informatietechnologieën of geen toegang heeft tot deze nieuwe instrumenten.

Bangemann
Mijnheer de Voorzitter, ik dank mevrouw Read en alle deelnemers aan dit debat van ganser harte voor hun opmerkingen. De Commissie spant zich in om voor deze verschillende problemen goede oplossingen te vinden. Ons verslag is niet helemaal actueel. De toepassing van de spraaktelefonierichtlijn in haar gewijzigde vorm komt daarin nog niet aan bod. Als wij dit jaar de toepassing van de huidige richtlijnen beoordelen en een bijgewerkt verslag voorleggen, zullen wij beter op een aantal vragen kunnen ingaan.
Ik zou iets meer willen zeggen over vier punten die ook in het debat een rol hebben gespeeld. Ik ga eerst nader in op de vraag hoe de lidstaten hebben bepaald wat betaalbaarheid betekent. Enkele lidstaten hebben in het vooruitzicht van de gewijzigde spraaktelefonierichtlijn al strengere maatregelen genomen om de consumenten beter te beschermen. Er bestaan ook systemen van prijsbewaking en vooruitbetaling, vooral in de mobiele telefonie. Zes lidstaten, namelijk Denemarken, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Finland en het Verenigd Koninkrijk, hebben al meegedeeld dat ze de gewijzigde richtlijn toepassen. Van België, Griekenland, Ierland, Italië, Nederland, Oostenrijk en Zweden verwachten wij dat ze weldra maatregelen zullen nemen.
Wat de betaalbaarheid betreft, speelt het inkomensniveau in de verschillende lidstaten, zoals een spreker tijdens het debat heeft gezegd, een grote rol. Dat inkomensniveau is zeer verschillend. In sommige lidstaten ligt het 3 of 4 keer hoger dan elders. Daarom rekenen wij erop dat de lidstaten op dat punt overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel een grotere verantwoordelijkheid op zich nemen dan wij dat zelf kunnen doen. In het nieuwe verslag over de toepassing van de richtlijn zullen wij echter nader op de uitvoering van de strengere maatregelen tot bescherming van de consument ingaan.
Een tweede punt is de steun voor gebruikers met een laag inkomen, benadeelde en incidentele gebruikers. Wij hebben voor die gebruikers speciale tarieven aanbevolen om de aanvankelijk negatieve gevolgen van de liberalisering, die ook wij verwachten, op te vangen. Inmiddels zijn - mevrouw Read en de andere sprekers hebben allemaal aan dit verslag meegewerkt en weten dat dus ook - vooral voor mobiele telefonie de prijzen het afgelopen jaar drastisch gedaald en heeft dat ook de normale prijzen van de verbindingen tussen vaste toestellen beïnvloed. In de gewijzigde spraaktelefonierichtlijn zorgen wij nu in artikel 3 al voor speciale tarieven voor gebruikers met een laag inkomen, maximumprijzen en betaalbaarheid en in artikel 8 voor speciale maatregelen voor gehandicapte gebruikers en gebruikers met bijzondere sociale behoeften.
In het verslag staat dat alleen Frankrijk die maatregelen toepast. In werkelijkheid gebeurt dat nu al in vijf lidstaten, namelijk Frankrijk, Italië, Nederland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk. In het nieuwe verslag zullen wij onderzoeken hoe de situatie zich verder heeft ontwikkeld. De Commissie vindt het, net zoals het Parlement, ook belangrijk dat die maatregelen voor die categorieën van gebruikers reële voordelen opleveren.
Hoe moeten universele-dienstverleners worden geselecteerd? De Commissie heeft er geen enkel bezwaar tegen dat dit gebeurt op een manier die de gebruiker een kostenefficiënte universele dienstverlening garandeert. Dat kan door middel van een aanbesteding, maar ook door de berekening van de kosten en de vaststelling van prijzen waarin alleen de nettokosten worden verrekend. Wij willen geen voorkeur voor een bepaalde methode uitspreken.
Mijn laatste opmerking betreft de verruiming van de openbare toegang tot het Internet en vooral het gebruik van het Internet door openbare instanties. Wij hebben altijd gezegd dat die verruiming voor de ontwikkeling van de informatiemaatschappij uiterst belangrijk is. Wij hebben inmiddels tot onze voldoening kunnen vaststellen dat er concurrentie is ontstaan, waardoor de toegang tot het Internet niet alleen materieel eenvoudiger is geworden, maar ook de prijzen zijn gedaald. Mijnheer de Voorzitter, dat is echter niet overal het geval. Mevrouw Read leverde terecht kritiek op het feit dat bij de zogenaamde rebalancing de betrekkelijk lage prijzen voor lokale gesprekken werden verhoogd en de betrekkelijk hoge prijzen voor interlokale en internationale gesprekken werden verlaagd, zodat de toegang tot het Internet, waarvoor de lokale tarieven gelden, duurder werd.
Dat is nu voorbij. Er zijn prijsdalingen en speciale tarieven voor onder meer scholen. Die speciale tarieven stroken met de mededingingsregels en dragen dan ook onze goedkeuring weg op voorwaarde dat de marginale kosten gedekt zijn. Ik beloof het Parlement dat wij de universele dienst in het kader van de eind 1999 geplande controle op de toepassing van de rechtsbesluiten opnieuw zullen bekijken en het Parlement van onze bevindingen op de hoogte zullen brengen.

De Voorzitter
Dank u, mijnheer de commissaris.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 9.00 uur plaats.

Overheidsopdrachten
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0394/98) van de heer Tappin, namens de Commissie economische en monetaire zaken over de mededeling van de Commissie betreffende overheidsopdrachten in de Europese Unie (COM(98)0143 - C4-0202/98).

Tappin
Mijnheer de Voorzitter, zoals mijn collega's weten biedt dit verslag een algemeen overzicht van de vooruitgang die we hebben geboekt, en in de onmiddellijke toekomst zullen moeten boeken, omtrent het vraagstuk van de overheidsopdrachten. Globaal gezien toont de Commissie dat ze goed heeft geluisterd naar ons debat over het Groenboek. Het is nu zaak ervoor te zorgen dat we de globale aanpak op hoofdlijnen, die nu naar tevredenheid is uitgestippeld, voorzien van een gedetailleerde invulling, in eerste instantie met betrekking tot de gewenste sociale, milieutechnische en duurzaamheidscriteria.
Nu het Verdrag van Amsterdam, waarin de EU zich verplichtte tot het verhogen van het groene gehalte van het Europese beleid, is aangenomen, is de tijd gekomen om duidelijkheid te verschaffen omtrent de gevolgen van deze uitgangspunten voor de wetgeving inzake overheidsopdrachten. Wellicht kunnen de leden zich herinneren dat we de Commissie tijdens eerdere besprekingen over dit onderwerp hebben gevraagd ons te verzekeren dat er een horizontale harmonisatie van EU-richtlijnen zal plaatsvinden. Het is absurd als het ene DG niet weet wat het andere DG uitspookt. Dat geldt ook voor parlementaire commissies. Het is nog erger als we deze scheefgroei wel constateren maar niets ondernemen om er een einde aan te maken. Zo komen we voor een aantal problemen te staan als we binnen onze Unie een bepaald model willen invoeren dat niet altijd in overeenstemming is met de richtlijnen die we uitvaardigen.
Ook onze wereldwijde verplichtingen stellen hun eisen. Ik pleit hier niet voor een of andere specifieke beleidslijn, maar onderken slechts dat er behoefte is aan heldere wetgeving die op een stevig fundament kan rusten en van daaruit operationeel wordt gemaakt. Zolang we dit probleem, dat zich overigens niet beperkt tot overheidsopdrachten, niet aanpakken hebben we geen wezenlijk verweer tegen de bewering dat de regelgeving op lidstaatniveau zo klaar is als een klontje, en dat het juist de EU is die het hele stelsel in de war schopt.
We zijn ingevolge het Groenboek overeengekomen dat de aanbestedende overheden het recht hebben milieueisen te stellen als ze dat wensen. Dat betekent echter wel dat we precies moeten weten hoe die overheden van die rechten gebruik kunnen gaan maken zonder de mededingingsregels, die prioriteit hebben, te overtreden. Ik wil duidelijk zijn en nogmaals benadrukken dat we hier niet een specifiek beleid willen aanbevelen, maar uitsluitend een behoefte signaleren aan duidelijkheid, eenvoud en toepasbaarheid. Ook op het gebied van sociale vraagstukken en werkgelegenheid hebben we er steeds op gewezen dat overheidsopdrachten niet mogen worden gebruikt ter bevordering van een of andere beleidslijn. Wel moet worden gezegd dat naleving van de regelgeving inzake aanbestedingen niet mag botsen met het voeren van een goed werkgelegenheidsbeleid. Ook op dit punt hebben we dus duidelijke richtsnoeren nodig.
De Commissie heeft ons een verslag over dit onderwerp beloofd. We wachten met ingehouden adem, en zijn zeer benieuwd hoe de Commissie vorm geeft aan die principes van duidelijkheid, eenvoud en juridische toepasbaarheid en hoe ze ervoor zorgt dat er relevante en doeltreffende aanbestedingsregels worden ingevoerd die in onze moderne samenleving ook nog eens controleerbaar zijn. In alle wetgeving die vanaf nu wordt opgesteld dienen deze criteria verdisconteerd te zijn. Dit is een belangrijk punt. We zijn al aan het onderzoeken of de telecommunicatiesector van de aanbestedingsrichtlijnen kan worden vrijgesteld. Ik denk dat iedereen het ermee eens is dat de keuzemogelijkheden voor de gemiddelde gebruiker over het algemeen alleen maar toenemen. Er bestaan op nationaal niveau misschien nog wat verschillen, maar duidelijk is dat het liberaliseringsproces in deze sector onomkeerbaar is. We hebben het nu echter ook over de toekomstige liberalisering en de mogelijke vrijstelling die andere sectoren zou worden verleend.
We moeten op dit punt een aantal vraagstukken onderscheiden. Ten eerste wachten we op voorstellen van de Commissie inzake de procedure die ze voor die sectoren denkt te gaan gebruiken: op basis van welke artikelen en criteria wordt besloten wie er wel of niet een aanbesteding mag doen? Ten tweede keren we terug naar een van de uitgangspunten van de onderhandelingen betreffende het Groenboek, namelijk het vraagstuk van de concurrentiepositie. We moeten nooit uit het oog verliezen dat de aanbestedingswetgeving ten doel heeft de consument te beschermen en hem voordeel te bieden. Dat is ook de reden waarom we de concurrentie willen bevorderen. Concurrentie wordt geacht de gebruiker ten goede te komen. Beslissingen inzake concurrentie dienen dus te allen tijde uit te gaan van de consument en het recht van die consument die dienstverlening te kiezen die hem het hoogste rendement biedt. Of er werkelijke concurrentie bestaat zal dus vooral moeten blijken uit de mate waarin de consument zijn keuzemogelijkheden behoudt.
Zoals ik al zei mogen nieuwe en eenvoudige procedures de uitgangspunten van de meest effectieve werkwijze niet ondermijnen door de volledige concurrentie die ze met zich meebrengen. Ik ben me ervan bewust dat het geen sinecure is een precieze definitie te geven van het begrip concurrentie. We zijn er niet op uit een en ander moeilijker te maken dan het al is, maar als we het Europese bedrijfsleven willen verlossen van de eis het bestaan van concurrentie zowel de jure als de facto aan te tonen, kunnen we die uitdaging niet uit de weg gaan. We hebben daartoe een amendement ingediend en hopen dat dit Huis ons daarin steunt.
Ik zou morgen graag een enkel mondeling amendement willen indienen. Ik dank de Commissie voor haar aandacht. Ik heb buiten deze vergaderzaal met de heer Monti gesproken. Ik word nu elders verwacht en weet dat hij begrip zal hebben voor mijn vertrek.

Van Lancker
Voorzitter, collega's, mijnheer de commissaris, in de Commissie sociale zaken en werkgelegenheid hebben wij deze mededeling uiteraard vooral bekeken vanuit de band overheidsaanbestedingen enerzijds, respect voor sociale wetgeving en gebruik van sociale clausules anderzijds. Ik zou collega Tappin trouwens hartelijk willen danken voor de overname van veel van onze conclusies in zijn verslag.
Het is inderdaad niet de eerste keer dat wij ons over dit thema uitspreken. Mijnheer de commissaris, ik moet u eerlijk zeggen dat ik nogal teleurgesteld ben dat de Europese Commissie in haar mededeling het niet aandurft op dit thema een belangrijke stap voorwaarts te zetten en zich alleen maar voorneemt om met een interpretatieve mededeling te komen
Wij zijn er voor ons part van overtuigd dat soft law niet volstaat. De praktijken van sociale clausules in de verschillende lidstaten liggen zeer ver uit elkaar. Er zijn enorm veel interpretatiemoeilijkheden en dus denken wij dat klare regelgeving nodig is. Ik wil hier twee punten aanhalen.
Ten eerste, openbare aanbestedingen moeten inderdaad marktconform zijn maar de markt mag niet misbruikt worden om sociale wetgeving te ondermijnen. Daarom moeten aanbestedingsrichtlijnen expliciet vermelden dat zowel de internationale als de nationale sociale wetgeving én de CAO's gerespecteerd moeten worden en dit zowel voor de hoofdaannemers als voor de onderaannemers.
Ten tweede, heel vele lidstaten en lokale besturen gebruiken overheidsaanbestedingen om positieve acties te voeren voor langdurig werklozen, inschakeling van migranten, het inbrengen van buurtgerichte acties. Het Hof heeft duidelijk gesteld dat die positieve acties niet strijdig zijn met de mededingingsprincipes. Maar om onduidelijkheid te vermijden, mijnheer de commissaris, moeten die richtlijnen zeer expliciet vermelden dat positieve actie kan en op welke manier die sociale clausules dan ingebracht kunnen worden.
Ik denk dat nu ook het Verenigd Koninkrijk zijn positie op sociale clausules in overheidsaanbestedingen radicaal gewijzigd heeft onder Labour en dat ik met spanning kan uitkijken naar het gevolg dat de Commissie aan onze aanbevelingen zal geven.

Paasilinna
Mijnheer de Voorzitter, commissaris, collega's, de Commissie heeft een mededeling gedaan over overheidsopdrachten: ze wil een wettelijk kader, vereenvoudigde procedures en flexibiliteit in de marktsituatie. Behalve deze zaken is het tevens belangrijk de ruimere maatschappelijke doelstellingen in het oog te houden: menselijke principes, eisen van de burgermaatschappij, alsmede principes van de overheid; deze zijn niet altijd direct aan te passen aan de modellen van particuliere bedrijfsactiviteiten.
Ik bedank collega Tappin voor zijn uitstekende verslag. Volgens de rapporteur is het nodig de maatschappelijke principes van de Unie en het acquis communautaire samen te voegen. De rechten van werknemers, zoals minimumloon, arbeidstijden en veiligheid op de werkplek, zijn niet vanzelfsprekend voor de voordeligste aanbieders. Hoe is het anders bij de privatisering van bijvoorbeeld openbaarvervoersbedrijven mogelijk dat oude chauffeurs worden ontslagen, maar dat er wel oude bussen in gebruik worden genomen? Bij het ontwikkelen van een Europese aanbestedingswetgeving moeten de regels strenger worden. De controle op de implementatie moet doeltreffender worden. Blijkbaar waren er juist bij het in acht nemen van de richtlijnen problemen.
Er is reden om te veronderstellen dat er niet alleen sprake is van praktische problemen, bijvoorbeeld de complexiteit van de wetgeving of verschillende arbeidsmarktculturen. Wat als concurrentie bij overheidsopdrachten niet altijd samengaat met andere principes van de overheidssector? Openbare instanties moeten bij hun opdrachten in staat zijn algemene doelstellingen op het gebied van het maatschappelijk beleid te realiseren. De kwaliteit van diensten moet worden ontwikkeld, de werkgelegenheid verbeterd en milieuzaken behartigd. Ik wacht op de door de Commissie beloofde verklaring over het totale effect van de aanbestedingen.
Zowel de mededeling als het verslag-Tappin stellen dat het MKB meer in staat moet worden gesteld mee te doen op de openbare aanbestedingsmarkt. Dat is terecht. Het is belangrijk, omdat het erop lijkt dat concurrentie bij overheidsopdrachten het gevaar van kartelvorming met zich meebrengt. Wat het in acht nemen van de arbeidswetgeving en de milieunormen betreft, heeft vooral het MKB meer informatie en scholing nodig. Het is niettemin ook belangrijk voor het door de rapporteur genoemde in gebruik nemen van informatietechnologie, die dan ook op uitgebreide schaal toegepast moet worden, aangezien ze processen versnelt en vereenvoudigt.
Men moet ook beseffen dat gemeenten vanwege hun democratische karakter over het algemeen een betere moraal hebben dan de zakenwereld.

Peijs
Voorzitter, de richtlijnen voor overheidsopdrachten waren een belangrijke stap in het streven naar een meer concurrerende open Europese markt. Er is veel veranderd in Europa sinds de eerste richtlijn op dit gebied. Een sector als telecommunicatie werd geliberaliseerd en hier en daar waren er hoopvolle signalen te zien als het ging om overheidsopdrachten. Algemeen gesproken was er weer de nare bureaucratie. De procedures waar het bedrijfsleven mee te maken kreeg waren onvoorstelbaar ingewikkeld en inefficiënt. Wij praten over een markt van 720 miljard euro die werkelijk opengebroken moet worden, willen wij ooit van een echte interne markt kunnen spreken. Maar tot welke prijs?
De richtlijn voorziet in drempels waardoor het niet meer mogelijk is boven een bepaalde drempel onderhands of nationaal aan te besteden. In principe is dat een goede zaak. Het probleem is dat de onvoorstelbare bureaucratie ervoor zorgt dat het midden-en kleinbedrijf slechts met de grootst mogelijke moeite aan de bak komt. Immers, binnen het systeem zijn rekenvergoedingen er niet meer bij.
Grote bedrijven besluiten eenvoudig niet meer mee te doen met openbaar aanbesteden en bemoeien zich alleen maar met de gewone markt. Bovendien wordt het begrip "de economisch voordeligste aanbieding" vaak geïnterpreteerd als de goedkoopste offerte. Dat gaat ten koste van bijvoorbeeld duurzaam bouwen, omdat overheden slechts geïnteresseerd zijn in de laagste prijs. Veel overheden hebben immers geen kapitaaldienst, een kortzichtig en duur systeem voor de burger op de lange termijn. Een slecht systeem voor het midden- en kleinbedrijf dat niet de lange adem heeft van een groot bedrijf dat zijn winst kan calculeren uit het onderhoud. Het is dus terecht dat het MKB speciale aandacht krijgt van de Commissie.
Een groot of een middelgroot bedrijf kan inmiddels via digitale systemen informatie krijgen over de aanbestedingen die zijn gepubliceerd. Tussen het signaleren van een kans en het daadwerkelijk verkrijgen van een opdracht zitten echter nog veel stappen. Behalve de kostbare offerte moet het bedrijf of het consortium in kwestie ook aantonen dat het financieel solide is en over voldoende ervaring beschikt op het betreffende gebied van de aanbesteding.
Kwalificatiesystemen kunnen hier een oplossing vormen. Hierdoor hoeven de bedrijven maar een keer te laten zien dat het bedrijf solide en capabel is, maar voor een overheid die niet vaak aanbesteedt is het niet aantrekkelijk om zo'n systeem op te zetten. Daarom heb ik samen met Werner Langen en mijn fractie een amendement ingediend dat door de economische commissie werd aanvaard om de drempelbedragen te verhogen.
Hiermee valt een groter deel van de aanbestedingen buiten de richtlijnen. In mijn ogen zijn de drempels nu onaanvaardbaar laag in het licht van de enorme bureaucratie. Vandaar de verhoging.
De Europese Commissie kwam in 1996 met een Groenboek en nu met een mededeling. In de mededeling staan wel constructieve voorstellen, maar geen woord over drempelbedragen. Ik hoop dat het Parlement met dit verslag een duidelijk signaal geeft aan de Commissie dat daaraan iets moet veranderen en dat de Commissie dat punt zal oppakken.
Mijn fractie zal stemmen tegen amendement 5 van de heer Tappin. Het is onaanvaardbaar dat bedrijven op zwarte lijsten worden geplaatst op basis van beschuldigingen. In mijn land ben je onschuldig tot het tegendeel wordt bewezen. Concurrentie wordt op die manier wel erg makkelijk. Amendement 4 daar zijn wij tegen omdat wij er niets van begrijpen. Wij hebben al enkele split votes aangevraagd en verder kunnen wij de heer Tappin feliciteren met zijn verslag.

Schörling
Mijnheer de Voorzitter, ik vind dat de Commissie in haar mededeling hoofdzakelijk het belang van de vrije concurrentie heeft benadrukt. Ze heeft daarentegen minder aandacht besteed aan de mogelijkheid om bij de aanbesteding van overheidsopdrachten milieu- of sociale eisen te stellen. De rapporteur en de rapporteur voor advies van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken, mevrouw Van Lancker, hebben hierop gewezen. Zij stellen bepaalde wijzigingen voor, die sociale en milieuclausules in aanbestedingsprocedures integreren. Naar mijn mening had men dit nog scherper en duidelijker moeten formuleren, maar uiteraard zal mijn fractie voor de amendementen stemmen, die in elk geval verder gaan dan het voorstel van de Commissie enerzijds en het verslag anderzijds.
Het lijkt een wijdverspreide opvatting dat het recht om in aanbestedingsprocedures milieu- en sociale eisen te stellen, de vrije concurrentie zou uitsluiten. Niets is minder waar, want de naleving van milieu- en sociale wetgeving betekent meerkosten voor de individuele onderneming. De ondernemingen die deze extra kosten bij een openbare aanbesteding niet in rekening brengen, worden benadeeld, waardoor er geen vrije concurrentie meer is.

Secchi
Mijnheer de Voorzitter, ik wil allereerst ook namens mijn fractie steun betuigen aan het initiatief van de Commissie. Wij hebben waardering voor de pogingen van de Commissie om het communautaire wetgevingskader voor overheidsopdrachten te verbeteren. Zoals zojuist al werd opgemerkt is dit een uiterst belangrijke sector die niet minder dan 10 % van het communautaire BBP uitmaakt.
Er zijn enkele nieuwigheden. Er wordt bijvoorbeeld een ambitieus tijdschema voorgesteld en wij hopen natuurlijk dat de voorgestelde activiteiten in hoog tempo kunnen worden verricht.
Ik wil kort ingaan op twee vraagstukken. Het eerste vraagstuk behelst tegelijkertijd een verklaring van mijn amendement 1 op paragraaf 30, waarin ik voorstel de dialoogprocedure met en onder concurrenten uit te breiden. Ik ben tegen de mogelijkheid van onderhandelingen na gunning. Ook indien dergelijke onderhandelingen op transparante wijze zouden kunnen worden gevoerd - hetgeen mijns inziens hoe dan ook uiterst moeilijk is, daar dergelijke onderhandelingen niet over iets substantieels kunnen gaan en in feite dus alleen reclame kunnen beogen - zullen zij schadelijk zijn voor het beginsel van de gelijkheid en alleen degene die de opdracht heeft gekregen, voordeel opleveren. Daarom heb ik amendement 1 ingediend.
Ik heb ook nog een amendement 2 ingediend, dat ik echter hierbij intrek. Daarom zie ik af van een toelichting daarop. Ik handhaaf dus enkel amendement 1.
Ik wil nog van deze gelegenheid gebruik maken om te wijzen op de noodzaak van meer transparantie in de aanbestedingsprocedures op Europees vlak. Meer transparantie is een noodzaak voor de procedures zelf maar ook voor de informatie over de aanbesteding.
Bij al deze lovenswaardige pogingen mogen wij echter niet vergeten dat ook de bureaucratie en de procedures lichter en eenvoudiger moeten worden gemaakt. Daar spraken ook anderen reeds over, zoals mevrouw Peijs. Extra aandacht zal met name moeten worden besteed aan de toegang van het midden- en kleinbedrijf tot de interne markt.

Langen
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, ik zou het over een bepaald punt in het verslag van de Commissie willen hebben. De Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid heeft een duidelijke verhoging van de drempelwaarden gevraagd. Mijnheer Monti, de Commissie zou meer moed aan de dag moeten leggen. De huidige drempelwaarden zijn vaak veel te laag. De ervaring heeft ons geleerd dat slechts 3 % van alle overheidsopdrachten grensoverschrijdend wordt verleend en dat de daarmee verbonden bureaucratische rompslomp de moeite niet loont als de drempelwaarden te laag liggen en daardoor geen echte mededinging ontstaat.
Daarom stellen wij voor de drempelwaarden drastisch te verhogen en gemiddeld zelfs te verdubbelen. Wij verzoeken u daarop bij de volgende wijziging van de richtlijn in te gaan en niet te wachten tot op internationaal niveau iets verandert. Europa moet de moed hebben die drempelwaarden als eerste te verhogen. Het heeft immers geen zin dat wij voor alles een aanbesteding nodig hebben als er onvoldoende transparantie is, als de kleine en middelgrote ondernemingen niet kunnen meedoen en de drempelwaarden in Europa niet tot echte concurrentie leiden. Mijnheer Monti, daarom vragen wij u niet alleen de transparantie te verbeteren, maar ook een voorzet te geven voor de internationale onderhandelingen die in 2000 tijdens de volgende GATT-ronde van start gaan. Wij verzoeken u de drempelwaarden niet alleen voor diensten, maar ook voor bouwopdrachten drastisch te verhogen. Nu de telecomsector uit de sectorenrichtlijn is gehaald moet de Commissie ook door de verhoging van de drempelwaarden laten zien hoe Europa de overheidsopdrachten in de toekomst wil aanpakken.
Als het gebruik van moderne media, zoals het Internet, voor nog meer transparantie zorgt, zijn wij volgens mij op de goede weg. Ik ben ervan overtuigd dat de Commissie met de steun van het Parlement in haar opzet kan slagen.

Monti
Mijnheer de Voorzitter, ik wil allereerst het Europees Parlement en zijn rapporteur, de heer Tappin, van harte bedanken voor hun werk. Het onderhavige verslag is een belangrijke bijdrage aan onze pogingen om het aanbestedingsbeleid efficiënter te maken en aan te passen aan de behoeften van de moderne samenleving.
Zoals uit het verslag van de heer Tappin en uit de ontwerpresolutie blijkt, stemt het Parlement in grote lijnen in met het door de Commissie in haar mededeling over overheidsopdrachten aangekondigde actieprogramma. Uw waardering is een tastbaar bewijs van de vruchtbare samenwerking die de Commissie en het Europees Parlement in deze sector op gang hebben gebracht.
Ik ben voldaan over de in het verslag vervatte voorstellen en suggesties. Ik geloof dat onze twee instellingen het in grote lijnen daarover met elkaar eens zijn.
Zoals ook uit de mededeling blijkt, delen wij om te beginnen in ruime mate uw zorgen ten aanzien van het milieu en de sociale vraagstukken. Wij zijn van plan deze vraagstukken aandachtig onder de loep te nemen en te zoeken naar instrumenten die ons in staat stellen mededinging en transparantie, die het doel vormen van de voorschriften betreffende overheidsopdrachten, te verzoenen met de legitieme vereisten inzake milieubeheer en sociale bescherming. Deze laatste aspecten worden immers ook in het Verdrag van Amsterdam beklemtoond.
Ik moet echter wel vermelden dat ook de huidige regelgeving reeds concrete mogelijkheden biedt voor een goed niveau van niet alleen milieubeheer maar ook sociale bescherming, zonder daarbij het hoofddoel van het aanbestedingsbeleid, dat vooral van economische aard is, uit het oog te verliezen. Deze mogelijkheden zijn echter, zoals is gebleken, grotendeels onbekend en daarom is de Commissie van plan daar sterker de aandacht op te vestigen en de draagwijdte daarvan te verduidelijken. Daarom willen wij zo snel mogelijk de voor dit doel noodzakelijke instrumenten invoeren. Als deze niet voldoende mochten blijken te zijn, zullen wij niet aarzelen om over ingrijpendere voorstellen na te denken. De leden Van Lancker, Paasilinna en Schörling spraken over de sociale aspecten. Ten aanzien daarvan wil ik opmerken dat heel de bestaande wetgeving, dus ook de sociale wetgeving, moet worden nageleefd. Dit is echter geen zaak voor de onderhavig richtlijn, maar voor de lidstaten en hun rechtstelsel. Daar valt immers ook deze richtlijn onder. Positieve acties zijn wel degelijk mogelijk en zelfs in veel ruimere mate dan men gewoonlijk denkt. Natuurlijk moeten dergelijke acties stroken met de in het Verdrag neergelegde beginselen. Wij waren trouwens van plan dit alles nog eens duidelijk op een rijtje te zetten in de interpretatieve mededeling die wij gaan publiceren.
Ik wil hier nog aan toevoegen dat, op grond van de bestaande richtlijnen, kandidaten die de nationale sociale voorschriften niet respecteren, kunnen worden uitgesloten. Uit de jurisprudentie van het Hof van Justitie, en uit met name het arrest Benjes, blijkt dat sociale vereisten wel degelijk in ogenschouw kunnen worden genomen, mits in de algemene bepalingen betreffende de aanbesteding daarvan melding wordt gemaakt. Ik herhaal nogmaals dat de Commissie in haar interpretatieve mededeling daarop nader zal ingaan.
De heer Secchi sprak over de noodzaak van vereenvoudiging en versoepeling van de bestaande wetgeving en procedures en aanpassing daarvan aan de marktontwikkelingen. De Commissie is van plan de draagwijdte van een aantal nogal ondoorzichtige en ingewikkelde bepalingen te verduidelijken en, indien nodig, het huidige stelsel te wijzigen. Daarom hadden wij ook voorgesteld watervoorziening, energie, vervoer, telecommunicatie en/of de dienstverlening in deze sectoren van de werkingssfeer van richtlijn 93/38 uit te sluiten, daar deze sectoren reeds aan echte mededinging zijn onderworpen. Ook zijn wij van plan soepelere procedures in te voeren, zoals de dialoogprocedure met en onder concurrenten, en regels uit te vaardigen voor kaderovereenkomsten. Momenteel onderzoeken wij samen met de twee raadgevende comité's voor overheidsopdrachten de mogelijkheid van een nieuwe dialoogprocedure waardoor niet alleen meer flexibiliteit maar ook een optimale transparantie kan worden gegarandeerd.
In het verslag staat verder uitdrukkelijk dat de in de mededeling aangekondigde nieuwe initiatieven moeten bijdragen aan een echte, gezonde concurrentie tussen de bedrijven tijdens de gunningsprocedure. Deze eis strookt met het doel dat de Commissie altijd heeft nagestreefd bij overheidsopdrachten en zal zijn beslag vinden in de interpretatieve mededeling over concessies en andere vormen van openbaar/particulier partnerschap. U zult daar in de komende weken een ontwerp van krijgen.
Ik wil kort ingaan op het door mevrouw Peijs aangekaarte vraagstuk. Wij zijn ons bewust van de problemen die het midden- en kleinbedrijf momenteel ondervindt bij rechtstreekse deelneming aan met name grensoverschrijdende aanbestedingen. De Commissie is momenteel bezig met de opstelling van een mededeling voor juist die moeilijkheden. Wij hopen daarmee het midden- en kleinbedrijf een hart onder de riem te kunnen steken. In deze mededeling zullen wij duidelijk maken hoe de toegang van het MKB tot overheidsopdrachten in het algemeen kan worden verbeterd. Wij zullen daarvoor niet alleen de huidige wetgeving wijzigen maar ook de bestaande programma's onderzoeken op de daarin geboden mogelijkheden.
Op internationaal vlak zal de Commissie bij de onderhandelingen in de Wereldhandelsorganisatie over de wijziging en de vereenvoudiging van de overeenkomst betreffende overheidsopdrachten zich blijven inzetten voor het wederkerigheidsprincipe.
Ik ben het met de heer Tappin eens dat de Commissie zich in haar mededeling beperkt tot een algemene aankondiging van haar initiatieven en deze niet in detail behandelt. De heer Tappin heeft volkomen gelijk. Dat is echter altijd het geval met documenten waarin programma's worden aangekondigd en met deze mededeling wordt een programma aangekondigd. De details zullen worden verduidelijkt bij concrete invulling van elk initiatief. De wetgevingsinitiatieven zullen gebaseerd zijn op artikel 100 A van het Verdrag, hetgeen betekent dat actieve deelneming van het Parlement aan het besluitvormingsproces is vereist.
Tot slot was sprake van de interpretatieve instrumenten. De Commissie wenst duidelijk te maken dat het Verdrag de bevoegdheid daarvoor weliswaar aan de Commissie toekent, maar zij desalniettemin grote waardering heeft voor de bijdrage van het Europees Parlement. Ik had al het idee geopperd om in het Parlement een informele ad hoc discussiegroep op te richten. Deze discussiegroep moet zorgen voor de noodzakelijke wisselwerking met de betrokken diensten van de Commissie. Mijns inziens zou dit, met inachtneming van de respectievelijke bevoegdheden van onze twee instellingen, een goede zaak kunnen zijn.

Schäfer
Mijnheer de Voorzitter, ook op dit gevorderde uur moeten wij onze aandacht bij de zaak kunnen houden. Ik kon de interessante uiteenzetting van de heer Monti moeilijk volgen. Deze zaal heeft een voortreffelijke akoestiek, maar daardoor zijn persoonlijke gesprekken erg storend. Ik verzoek u ervoor te zorgen dat wij voortaan rustig kunnen luisteren naar wat de sprekers te zeggen hebben. Ik zou graag hebben dat u de afgevaardigden en medewerkers erop wijst dat gesprekken tussen meer mensen beter buiten de zaal plaatsvinden.
Interrupties

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 9.00 uur plaats.

Banen met toekomstperspectief
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0475/98) van de heer Mann, namens de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken over banen met toekomstperspectief in Europa.

Mann, Thomas
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, dames en heren, aan de basis van mijn verslag over banen met toekomstperspectief in Europa liggen een groot aantal studies en publicaties van ondernemersorganisaties, MKB-organisaties, vakbonden en openbare instellingen. Ik dank de leden van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken en van de Commissie rechten van de vrouw voor hun amendementen. Ik heb die grotendeels in mijn verslag verwerkt. Ook in de dikste brochures wordt alleen een balans opgemaakt van wat al is bereikt. Daarin ontbreekt een visie en concrete voorstellen voor de volgende tien à vijftien jaar. De globalisering, de scherpe internationale mededinging en het feit dat innovaties en beslissingen steeds sneller door de feiten worden achterhaald, veroorzaken van hoog tot laag, van het leidinggevend personeel tot de deeltijdwerkers, voortdurend onzekerheid.
Ook tijdens de hoorzitting in de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken, waaraan UNICE, het Europees Verbond van vakverenigingen, en voor het MKB de Europese Unie voor ambachten en het midden- en kleinbedrijf hebben deelgenomen, is duidelijk gebleken dat de structurele veranderingen op dit ogenblik zo snel gaan dat van langetermijnperspectieven geen sprake kan zijn. Welke tendensen kunnen wij voor de werkgelegenheid in de toekomst onderscheiden? In de eerste plaats hebben wij in de kennis- en informatiemaatschappij gekwalificeerde mensen nodig. Zij moeten feiten kennen, zich ook in hun vrije tijd voortdurend bijscholen en met technologische apparatuur kunnen omgaan. Alleen als zij over een uitgebreide kennis beschikken, kunnen zij zich in verschillende disciplines thuis voelen en van het beroep dat zij hebben geleerd in de loop van hun beroepsleven naar vier of vijf andere beroepen overstappen. Zij moeten zowel specialisten zijn als over een algemene kennis beschikken. Zij moeten over basiskwalificaties zoals interne en externe communicatieve vaardigheden, creativiteit en conflict oplossend vermogen beschikken en moeten in een steeds minder hiërarchisch gestructureerde omgeving verantwoordelijkheid op zich kunnen nemen en in teamverband kunnen werken, meertalig zijn en inzicht hebben in culturele verbanden.
De opleidings- en onderwijsprogramma's in de lidstaten moeten worden hervormd. Daarin moet meer aandacht gaan naar kennis van toegepaste techniek, verbreding van de opleiding, nieuwe beroepen en bereidheid tot levenslang leren. Wij mogen van de mensen niet teveel, maar ook niet te weinig vergen.
In de tweede plaats moeten wij, om een hoog niveau van werkgelegenheid te bereiken, niet alleen aandacht hebben voor die kwalificaties maar ook voor eenvoudige taken. In de verwerkende industrie en in arbeidsintensieve bedrijfstakken hebben wij mensen nodig om die taken uit te voeren. Miljoenen mensen dragen er tot de verbetering van de productiviteit bij.
Ik geloof niet dat de dienstensector een onuitputtelijke bron van nieuwe werkgelegenheid is. Niet alle werk dat thans kosteloos wordt verricht, kan in betaalde arbeid worden omgezet. De vraag naar diensten aan regio's en personen zal nochtans toenemen. Ik denk dan aan zorgdiensten, zorgpedagogiek, zorgmanagement, bejaardenzorg, thuiszorg en gezondheidsdiensten. Er bestaat economische dienstverlening, zoals verzekeringen en advies aan ondernemingen, dienstverlening op het gebied van de distributie, zoals handel en gastronomie, en dienstverlening in de vorm van advies, zoals personeels- en financieel beheer.
Het toerisme zal nog sterk groeien: ik denk aan reisbureaus, marketing voor doelgroepen, nationaal en cultureel toerisme. Om de toegang tot die banen met toekomstperspectief in de lidstaten te vergemakkelijken, moet de Europese Commissie, uiteraard met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel, een aantal initiatieven nemen.
Grote mogelijkheden bieden de biofarmaceutica en de agrobiotechnologie, maar die moeten door de bevolking eerst nog beter worden aanvaard. Niet omstreden is daarentegen de consequente toepassing van milieutechnologie, waarin wij in Europa nu al een leidende positie hebben. Uitbreidingsmogelijkheden zijn er voor onderzoek en ontwikkeling, die de ondernemingen in staat stellen met innoverende producten en productiemethodes wereldmarktniches te veroveren. Ook de beroepen in de sectoren telecommunicatietechnologie, media en elektronica zullen door de netwerkvorming en decentralisatie een hoge vlucht nemen.
Voor de banen met toekomstperspectief in de Europese Unie acht ik drie punten uiterst belangrijk. In de eerste plaats moet voor de Europese steunprogramma's - mijnheer Flynn, ik richt mij hier tot de Commissie - even veel geld beschikbaar blijven. Ik denk daarbij aan de oprichting van nieuwe kleine en middelgrote bedrijven, betere concurrentiemogelijkheden voor het MKB en maatregelen om de nog altijd benadeelde vrouwen beter op te leiden en gelijke kansen te bieden.
In de tweede plaats vergt de voor de banen met toekomstperspectief onontbeerlijke flexibiliteit een nieuwe arbeidsorganisatie. Er moeten in de bedrijven meer overeenkomsten worden gesloten over onder meer deeltijdarbeid om aan de behoeften van gezin en beroep te voldoen en voor voldoende sociale bescherming en kinderopvang te zorgen.
In de derde plaats moeten de lidstaten, in plaats van zich uitsluitend op de verdeling van de arbeid over zoveel mogelijk mensen toe te leggen, actieve maatregelen op het gebied van onderwijs en opleiding nemen. Het Duitse voorzitterschap van de Raad zou, in plaats van naar een nog zeer vaag Europees werkgelegenheidspact veel beter naar een veel realistischer en bovendien ook haalbaar toekomstpact kunnen streven. Vooral de uitgeslotenen en werklozen, jongere, oudere en vrouwelijke werknemers wachten op die ambitieuze, op de toekomst gerichte stap.

Weiler
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer Mann, dames en heren, de laatste opmerking van de heer Mann heb ik echt niet begrepen. Het werkgelegenheidspact dat de Duitse bondsregering op nationaal niveau en tijdens het voorzitterschap op Europees niveau probeert te sluiten, is beslist een zinvolle bijdrage om de werkgelegenheid te verbeteren. Uw opmerking verbaast mij dan ook ten zeerste. U weet toch dat wij principieel met uw verslag instemmen. Wij ondersteunen ook uw voorstellen voor een milieuvriendelijke arbeid en voor een jaarlijks scholingsverlof. Wij hopen dat uw fractie er niet in slaagt uw verslag uit te hollen.
Wij vinden dat het verslag van de heer Mann onderdeel is van het mozaïek van de inspanningen die het Europees Parlement al sedert vier jaar doet om de werkgelegenheid te verbeteren. Ik denk daarbij aan het werkgelegenheidsbeleid, dat wij op gang hebben gebracht, aan de Top van Amsterdam over de werkgelegenheid en aan de richtsnoeren van Luxemburg, al hebben enkele regeringen soms dwarsgelegen. Ik vind het goed dat u in uw verslag ook wijst op de kritische beoordeling van de nationale actieplannen door de Commissie. Wij moeten immers bereid zijn uit onze fouten te leren. Ik kan u ook zeggen dat het Duitse voorzitterschap van de Raad tot mijn groot genoegen vooral aandacht zal schenken aan de strijd tegen de werkloosheid onder de jongeren en vrouwen. Dat was niet zo vanzelfsprekend als u het daarnet voorstelde.
Ik steun uw verslag met betrekking tot de verschillende manieren om banen met toekomstperspectief te scheppen en uw twee bijzondere opties. De eerste optie is de verdeling van de beschikbare arbeid. Die optie is zeker niet nieuw, maar is voor een democratische samenleving toch belangrijk omdat ze moeders in staat stelt een beroep uit te oefenen en het vaders mogelijk maakt ook andere sociale taken op zich te nemen.
De tweede optie, namelijk de versterking van het groeipotentieel ter verbetering van de randvoorwaarden, verdient volgens mij onze bijzondere aandacht. Het gaat om de ondersteuning van nieuwe sectoren. Ik denk daarbij aan de derde sector, de zorgdiensten en uiteraard ook het MKB, onze grote hoop voor de toekomst. Met randvoorwaarden bedoel ik niet het op het aanbod afgestemde beleid dat tot nu toe in enkele landen is gevoerd, maar de voorwaarden voor modern onderwijs en een moderne beroepsopleiding. Tot mijn groot genoegen heeft minister Bulmahn dinsdagochtend in onze commissie gezegd dat de onderwijssystemen in vele lidstaten, waaronder jammer genoeg ook Duitsland, voor Europa niet deugen. Dat geldt vooral voor de voortgezette opleiding, die eigenlijk haaks staat op wat wij in verband met levenslang leren altijd vragen.
Belangrijk is zeker ook het verwerven van basiskwalificaties, het vermogen om in teamverband te werken en een helikoptervisie. Daarover zijn wij het eens. U weet dat ik het zeer belangrijk vind dat ook de mannen in onze samenleving in teamverband leren werken. Ik dank mevrouw Bulmahn, die heeft gezegd dat Duitsland in de volgende vijf jaar de kredieten voor onderzoek en opleiding op zijn minst zal verdubbelen. Daarop zullen wij haar beoordelen. Wij weten allemaal dat de in het hoger onderwijs verworven kennis niet snel genoeg bruikbare resultaten oplevert en in geen enkele lidstaat aan de behoeften beantwoordt. Wij verwachten vooral veel van de ondersteuning van de kleine en middelgrote ondernemingen, de krachtigste motor van de werkgelegenheid.
Ik zou hier nog willen wijzen op een doelgroep die in deze discussie vaak wordt veronachtzaamd, namelijk de vreemdelingen in onze EU-lidstaten, die als zelfstandigen voor heel wat werkgelegenheid zorgen. Ik moet eerlijk zeggen dat ik het schandelijk vind dat in mijn eigen deelstaat Hessen op dit ogenblik een campagne loopt waarin de vreemdelingen op onaanvaardbare wijze worden gediscrimineerd.
Mijn laatste opmerking betreft het feit dat te weinig aandacht gaat naar wat de vrouwen in het MKB kunnen bereiken. Hun vindingrijkheid en creativiteit komen daarin onvoldoende aan bod. Ik meen dat de Europese Unie de vrouwen ertoe moet aanzetten zich als zelfstandigen te vestigen en nieuwe bedrijven op te richten.

Pronk
Voorzitter, ik wil collega Mann hartelijk bedanken voor zijn verslag. Ik geloof dat hij een goede poging heeft gedaan om de aandacht te richten op een aantal nieuwe sectoren waar inderdaad arbeidsplaatsen gevonden kunnen worden. Hij heeft gewezen op het MKB. Hij heeft ook gewezen op de noodzaak om te leren. Leren, leren, leren, zou ik zijn verslag willen noemen, want alleen als wij een bevolking hebben die inderdaad in staat is om aan de nieuwe technologische uitdaging te voldoen, zullen wij in staat zijn voldoende arbeidsplaatsen te creëren. Ik denk dat dat heel belangrijk is en dat zit inderdaad in zijn verslag.
Wij kunnen natuurlijk als EVP dit verslag van harte steunen, maar het heeft toch wel een compromiskarakter. Ik denk dat mevrouw Weiler gelijk heeft als zij spreekt over een mozaïek. Ik moet zeggen dat sommige van de stenen in het mozaïek die er aan toegevoegd zijn toch wat minder zijn dan andere stenen. De stenen die met name door de rapporteur zelf zijn aangedragen, zijn wat beter dan de stenen die later toegevoegd zijn en dat is een gevaar.
Toen ik Duits moest leren had ik een boekje en dat heette: Schwere Wörter . Dat waren de moeilijke woorden, de verschillen tussen het Duits en het Nederlands. Op het ogenblik worden wij door de huidige Bondsregering geconfronteerd met schöne Wörter . Dat zijn geen nieuwe daden. Men gaat hoogstens zover als de vorige regering ging. Men doet niets nieuws. Absoluut niets nieuws in de praktijk. Maar men noemt het zo mooi. Men heeft prachtige nieuwe woorden voor begrippen. Ons gaat het om daden. Ik vind het belangrijk dat de rapporteur gewezen heeft op de daden, op de echte nieuwe arbeidsplaatsen en niet op allerlei verdelingswijzen en manieren van doen waar het om gaat en niet om de schone woorden van de bondskanselier. Het gaat om de daden en op de daden zullen wij uiteindelijk beoordeeld worden.

Lindqvist
Mijnheer de Voorzitter, banen zijn de achillespees van de EU. Economie en marktconcurrentie hebben de EU-samenwerking veel te lang beheerst. De EMU is voor de lidstaten een soort mantra waarmee ze inflatiebestrijding, convergentiecriteria, besparingen op de begroting en een beperking van de overheidsschuld ten koste van nieuwe werkgelegenheid hebben verwezenlijkt. Deze aspecten zijn ook belangrijk, maar te eenzijdig en te beperkt vanuit een Europees perspectief. De EMU maakt het in feite moeilijker om in de toekomst in banen te investeren. Ik denk dat vrede, werkgelegenheid en milieu de gebieden zijn waar de burgers in Europa het meest belang aan hechten.
Het hoofdstuk over werkgelegenheid in het Verdrag van Amsterdam is goed. De methode van intergouvernementele samenwerking met doelstellingen en richtsnoeren op Europees niveau, die de lidstaten het recht geeft om hun inspanningen te coördineren, goede voorstellen van andere lidstaten over te nemen, zoals bijvoorbeeld belastinghervorming, verkorte arbeidstijd, opleiding en studieverlof, biedt de lidstaten goede mogelijkheden om hun acties op elkaar af te stemmen.
Vervoer, milieu en energie zijn de sectoren van de toekomst. Zo zou het goed zijn dat de EU samen met de lidstaten zou investeren in een groot project om binnen de tien jaar benzine door milieuvriendelijke brandstof te vervangen. Dit zou een grote hoeveelheid milieuvriendelijke banen opleveren. Ethanol, methanol, elektrisch aangedreven voertuigen enzovoort - deze markt biedt toekomstperspectieven.
Vorige zomer bezocht ik een onderneming in Midden-Zweden, een kleinere papierfabriek met 300 werknemers. Ik vroeg de directeur wat zijn grootste probleem was op het gebied van arbeidskrachten. Ik dacht dat hij de lonen, belastingen en EU-regels zou noemen, maar hij antwoordde mij dat scholen, kinderopvang, gezondheidszorg en communicatiemiddelen de eerste dingen zijn die gevraagd worden. De basisdienstverlening in de maatschappij is van het allergrootste belang voor de vorming van nieuwe banen in vele gebieden, zoals die in het noorden van Europa. De liberale fractie steunt het verslag van de rapporteur.

Crowley
Mijnheer de Voorzitter, ik draag het verslag van mijn collega Thomas Mann een warm hart toe. Het is gericht op de toekomst en dat is waar we het hier ook over hebben. We moeten hier niet proberen oude en ondoelmatige systemen en mechanismen te recyclen, maar juist gebruik maken van de actuele mogelijkheden die zich aan ons voordoen. Nieuwe ontwikkelingen en technologieën brengen niet alleen risico's en gevaren met zich mee, maar bieden ons ook geweldige kansen om een aantal vergissingen die we in het verleden hebben begaan, te herstellen en binnen Europa een grotere sociale coherentie te bewerkstelligen.
Veel collega's hebben vanavond gesproken over het belang van permanente educatie en opleiding, een onderwerp dat ook in het verslag terugkomt en waar de commissaris het ook nog wel over zal hebben. Volgens een oud gezegde heeft iemand die je een vis geeft voedsel voor een dag, maar heeft iemand die je leert vissen zijn leven lang te eten. Als we meer investeren in daadwerkelijk onderwijs en daadwerkelijke opleidingen voor onze burgers, kunnen we er zeker van zijn dat ze zullen profiteren van de explosieve groei van de mogelijkheden die zich op de arbeidsmarkt zal voordoen.
Er loeren echter verschillende gevaren, niet alleen als afzonderlijke lidstaten naar eigen goeddunken maatregelen nemen, maar ook op het gebied van de belastingharmonisatie en het risico van belastingverhogingen. Belastingverhoging is de beste manier om investeringen af te houden en daarmee de ontwikkeling van de werkgelegenheid te blokkeren. We kunnen ons niet langer een omvangrijke overheidssector veroorloven die het overschot aan werkzoekenden absorbeert en hun nietszeggende baantjes geeft. Vandaag de dag verlangen mensen een zinvolle en waardige rol in de samenleving. Als dat betekent dat ze parttime moeten gaan werken, dan moet dat maar. Als dat betekent dat er meer vrouwen moeten gaan participeren in de arbeidsmarkt, dan moeten we daaraan werken. We mogen niemand de kans ontnemen zijn of haar rol in het leven ten volle te ontplooien. Maar evengoed mag niemand door omstandigeden of geldgebrek worden gedwongen een baan aan te nemen die niet voor hem of haar geschikt is. Laten we ons toeleggen op onderwijs en ons op die manier inspannen voor het algemeen nut.

Wolf
Mijnheer de Voorzitter, geen mooie woorden maar daden, daar gaat het inderdaad om, dat moeten we eerst maar eens duidelijk inzien. Een werkgelegenheidspact in plaats van een bondgenootschap ten behoeve van het goede, het schone, het ware, zonder duidelijke inhoud, lijkt mij dan de volgende stap, die we zeker moeten zetten. In het verslag van de heer Mann staat veel wat wij kunnen steunen, en wij zijn er dan ook op tegen dat de Europese Volkspartij het zijn glans ontneemt. Maar er staan ook dingen in die nogal onduidelijk zijn. Ter wille van de duidelijkheid wil ik toch maar eens proberen alles op een rijtje te zetten.
Er zijn twee categorieën maatregelen. Men kan extra vraag naar arbeidsvolume scheppen. Hiertoe behoren werkgelegenheidsbeleid op macroniveau, sociaal-ecologische veranderingen, ecologische belastinghervorming, ontwikkeling van de derde sector om maatschappelijke diensten te leveren die noodzakelijk zijn maar niet door de markt geleverd worden. Ten tweede kan het beschikbare arbeidsvolume verkleind worden. Hierbij kan men denken aan herverdeling van werk, arbeidstijdverkorting, deeltijdarbeid, reorganisatie van de arbeid, beperken van het aanbod van arbeid door individueel en collectief recht op time-out; de heer Mann heeft ook het sabbatsjaar genoemd, dat zijn fractie nu schrappen wil. Opleiding met het tweeledige resultaat dat we naderhand betere arbeidskrachten hebben en er op dit moment minder aanbod is. Deze maatregelen kunnen genomen worden en we kunnen het tekort aan arbeidskrachten in de Europese Unie opvullen; volgens de berekeningen van de Commissie gaat het om 27 tot 34 miljoen. Maar dan moeten we dit ook werkelijk aanpakken en we zijn het er toch wel over eens dat we daarvoor een werkgelegenheidspact nodig hebben dat inhoud heeft en niet alleen uit mooie woorden bestaat.

Damião
Mijnheer de Voorzitter, de grootste verdienste van dit mozaïekverslag is dat het vele bijdragen telt en vele onderwerpen aansnijdt. Het is geen verslag dat zich beperkt tot het opsommen van onze bekommeringen en er uitsluitend op gericht is met algemene stemmen te worden goedgekeurd door de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken - wij kunnen niet anders dan onze afkeuring uiten ten opzichte van de uitsluitingen van het actuele ontwikkelingsmodel. Het biedt tevens oplossingen aan die hier reeds zijn genoemd, zoals bijvoorbeeld de arbeidsverdeling. Wij weten nochtans maar al te goed dat de arbeidsverdeling een methode is die wellicht enkele resultaten op korte termijn kan opleveren, maar gezien de omvang van het probleem ontoereikend is. Dit probleem behoeft een andere aanpak. Wij moeten daarbij het belang erkennen van de oprichting van proximiteitsbedrijven die zich ertoe verbinden naar oplossingen te zoeken, zoals hier reeds is aangehaald, voor de problemen van de zogenoemde derde sector, de maatschappelijke dienstverlening, het milieu, en die in ruil daarvoor de nodige erkenning moeten krijgen en fiscale voordelen moeten genieten. Het betreft bedrijven van en voor burgers die een nieuwe taak op zich moeten nemen en daarbij beschermd en gesteund moeten worden.
Wij zijn ons ervan bewust dat de socialezekerheidsstelsels momenteel een functie vervullen die hun krachten te boven gaat en hun oorspronkelijke bedoeling overstijgt. Het is voor het eerst sinds de naoorlogse periode dat zoveel mensen volledig of gedeeltelijk afhankelijk zijn van deze stelsels. Er zal echter een dag komen dat zij de druk niet meer kunnen weerstaan. Daarom moeten wij ervan uitgaan dat de werkgelegenheid de enige factor is die een gepaste, duurzame en reële integratie in de maatschappij garandeert. Dit wil zeggen dat wij arbeidsplaatsen moeten creëren, hetgeen op zijn beurt betekent dat wij moeten zorgen voor convergentie en synergie op investeringsgebied, aangezien banen die nauwelijks in de maatschappijstatistieken worden opgenomen, die geen maatschappelijke waarde hebben, die geen toekomstperspectief hebben en die onwaardige samenlevingsvormen tussen burgers tot stand brengen geen onderdeel kunnen vormen van het maatschappijmodel dat wij in Europa wensen tot stand te brengen. Wij moeten ons er dan ook terdege van bewust zijn dat wij de problemen niet verhelpen door arbeidsplaatsen "voor de statistieken" te creëren en dat wij dit mozaïek, dat op een oplossing wacht, niet kunnen aanpakken door middel van opleidings- en bezigheidstherapieën.
Wij richten ons tot de Commissie nu wij weten dat met het Witboek de barrière van de onverschilligheid is doorbroken. Wij moeten in actie komen!

Hatzidakis
Mijnheer de Voorzitter, ik wil mijn vriend en collega Thomas Mann oprecht gelukwensen met zijn uitstekende werk, alhoewel mijns inziens het eindresultaat daarvan minder goed is dan hetgeen hijzelf aanvankelijk in de commissie sociale zaken had voorgesteld.
Desalniettemin is dit een uiterst belangrijk verslag en wel om twee redenen. Ten eerste zitten wij in een tijdperk van razendsnelle veranderingen. Dit is de tijd van de mondialisering, de biotechnologie, de informatiemaatschappij en daarom moet het Europees Parlement zich bezighouden met het onderhavige vraagstuk, met de beroepen van de toekomst. Ten tweede worden de werknemers in met name de Europese Unie getroffen door een ernstige werkloosheid. Daarom moeten wij nagaan hoe het hoofd kan worden geboden aan de toekomstige ontwikkelingen.
In een vrije economie kan de overheid natuurlijk nooit precies voorspellen wat er op til is. De overheid kan echter wel twee dingen doen. Ten eerste kan zij zorgen voor moderne en efficiënte scholing, bijscholing en herscholing van de werknemers en de werknemers voorbereiden op de nieuwe ontwikkelingen en ten tweede kan zij zorgen voor goed taalonderwijs en de mobiliteit van de werknemers op de interne markt bevorderen.
Het is dan ook niet moeilijk in grote lijnen de sectoren aan te geven waar extra aandacht aan moet worden besteed. In het verslag wordt als eerste sector de informatica en de elektronica-industrie genoemd. De tweede sector is die van het toerisme, het plattelandstoerisme en meer in het algemeen de vrijetijdsindustrie en dus voor mijn land van bijzonder belang. Ten derde moeten wij aandacht schenken aan de tertiaire sector, de dienstverlenende sector. Het is duidelijk dat de steun aan deze sector ten koste van de secundaire sector zal gaan. De vierde sector is tot slot die van het midden- en kleinbedrijf. Deze bedrijven zijn veel soepeler en kunnen, zoals is gebleken, zorgen voor aanzienlijke werkgelegenheid.

Heinisch
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, ik zou drie punten ter sprake willen brengen. In de toekomst zullen in Europa niet alleen de jongeren en volwassenen zonder enige opleiding een grote probleemgroep vormen maar ook de jongeren met een verouderde of achterhaalde opleiding. De aanpassing van het stelsel van beroepsopleiding en bijscholing aan de structurele veranderingen moet steeds sneller gebeuren. Gemeenschappelijke inspanningen van de lidstaten om tot innovatie op dit gebied te komen zijn bijzonder veelbelovend. Juist LEONARDO II zal hier voortreffelijke mogelijkheden tot samenwerking bieden waar dringend gebruik van zou moeten worden gemaakt.
Ten tweede: de burgers maken tot nu toe weinig gebruik van de arbeidsmarkt op Europees niveau. Amper 2 % woont en werkt langere tijd in een andere lidstaat. Mogelijkheden voor werk buiten de nationale grenzen zijn vaak nog te weinig bekend, belemmeringen op het gebied van mobiliteit voor opleiding en arbeid bestaan nog steeds. Initiatieven zoals EURES en CITIZENS FIRST zijn stappen in de goede richting, maar nog niet toereikend. Het is de taak van Parlement, Commissie en Raad verdere initiatieven te stimuleren. Als positief punt is de invoering van de Europas te noemen, die ervoor zorgt dat de in het buitenland verworven beroepskwalificaties transparant zijn.
Ten derde: In Europa kunnen extra arbeidsmogelijkheden gecreëerd worden wanneer nieuwe ondernemingen worden opgericht die uitgaan van een innovatieve technologie, nieuwe marketingmogelijkheden of dienstverlening. Voorwaarde daarvoor is dat de mogelijkheden op dat terrein juist bij jongeren ten volle benut worden. Al in de basisopleiding en verder tijdens het levenslange leerproces moeten ondernemerschap en kennis over het economisch leven overgedragen en bevorderd worden. Tegelijkertijd moet ook een einde worden gemaakt aan de overdaad aan wettelijke voorschriften, financiële belemmeringen en gebrek aan informatie. De beschikbaarheid van risicokapitaal bijvoorbeeld is daarbij een factor van belang. Tenslotte nogmaals heel hartelijk dank aan Thomas Mann voor zijn uitstekende verslag.

Rübig
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, enkele weken geleden is het aantal werklozen voor het eerst sinds lange tijd onder de 10 % gedaald. Dat is bemoedigend, maar niet genoeg. Het lijkt vooral belangrijk op positieve tendensen en de arbeidsmarkten van de toekomst te wijzen. Het uitstekende verslag van Thomas Mann levert daar een bijzondere bijdrage aan. Hij stelt zeer terecht vast dat de werkgevers verplicht zijn de permanente bijscholing van hun werknemers te garanderen. Daarbij wijzen wij erop dat het in de allereerste plaats in het eigen belang van de ondernemer is als medewerkers de noodzakelijke actuele kennis kunnen inbrengen. Daarom moet het levenslang leren als ons hoogste doel bij de vergroting van de werkgelegenheid in de Unie op de voorgrond staan, want alleen de consument schept arbeidsplaatsen. Daarom moeten producten en diensten worden aangeboden die ook gekocht worden.
Verder moet erop gelet worden dat bij overdracht van bedrijven de mogelijkheid bestaat de arbeidsplaatsen te garanderen en dan ook weer uit te breiden. Het verslag noemt ook de angst voor technologische veranderingen, waardoor meer banen overbodig worden dan er nieuwe ontstaan. Deze vrees moeten we vastberaden en consequent ontzenuwen. De informatiemaatschappij is bijvoorbeeld het meest dynamische onderdeel van de economie van de Europese Unie, en is al goed voor 5 % van het BBP. De sector groeit sneller dan alle andere en schept ook meer arbeidsplaatsen. Meer dan vier miljoen mensen in totaal werken al in ondernemingen op het terrein van de zogeheten informatie- en communicatietechnologie. Meer dan 300.000 nieuwe arbeidsplaatsen zijn in verband met de informatiemaatschappij tussen 1995 en 1997 geschapen. Dit potentieel is nog lang niet uitgeput. Ongeveer 500.000 niet-bezette arbeidsplaatsen wachten op vakmensen uit deze branche. Hier zijn er mogelijkheden te over. We hoeven ze alleen maar te grijpen.

Schiedermeier
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, mijnheer de commissaris, als laatste spreker wil ik het probleem wat anders belichten. Wat zijn arbeidsplaatsen met toekomst? Niet het soort werk dat gedaan wordt is beslissend, maar of de arbeidsplaatsen ook in de toekomst blijven bestaan, wat naar mijn mening betekent dat een deel van zulke arbeidsplaatsen al bestaat. Dus wil ik eens analyseren waarom deze reeds bestaande arbeidsplaatsen toekomst hebben. Dat is niet eens zo moeilijk. Het management, bij kleine bedrijven de chef, moet de marktkansen voor zijn producten en diensten bijtijds onderkennen en het aanbod snel aan de eisen aanpassen. Daarvoor heeft het goed geschoolde, sterk gemotiveerde medewerkers nodig, die zich steeds verder willen bijscholen. Zulke teams komen niet uit de lucht vallen. Ze moeten goed behandeld, goed geïnformeerd en goed betaald worden. Flexibilisering, niet alleen ten behoeve van het bedrijf, maar ook van de werknemers, is heden ten dage meer dan ooit noodzakelijk.
Moderne arbeidstijdmodellen mogen niet ten koste van de werknemers gaan, zoals het recente voorbeeld van VW in Wolfsburg aantoont. De eisen die het werk stelt mogen niemand uit de kring van het eigen gezin of de maatschappij uitsluiten. De nationale overheid moet met een doelmatig belastingstelsel en desnoods met adequate lastenverminderingen het hare doen en niet vervolgens door de knieën gaan, zoals, waarde collega, uw nieuwe regering dat bij de 630-mark-wet heeft gedaan. Tot zover mijn basisanalyse.
Gebrekkig onderwijs, ontbrekende beroepsopleiding, geen voortgezette opleiding en onvoldoende kwalificaties maken voor vele mensen een succesvolle start onmogelijk. De discriminatie van oudere werknemers en gehandicapten moet in de toekomst wettelijk onmogelijk worden gemaakt. Hier moeten wij in Europa van elkaar leren. De rapporteur, Thomas Mann, doet heel wat goede voorstellen. Het gebruik van de modernste technologieën en vooral de dienstverleningssector bieden mogelijkheden voor het creëren van arbeidsplaatsen met toekomst, zowel voor mannen als vrouwen. Ik zet me in voor de verdediging van de sociale markteconomie in Europa, maar ik wijs alle pogingen af om de mensen teveel te bevoogden, want dat zou het creëren van arbeidsplaatsen met toekomst belemmeren.

Flynn
Mijnheer de Voorzitter, werkgelegenheid heeft in Europa de allerhoogste prioriteit. Ik ben blij met dit verslag over banen met toekomstperspectief en wil de rapporteur graag danken voor het uitstekende werk dat hij geeft geleverd. Dank u wel, mijnheer Mann. Het moet uiteraard worden gezien in het verlengde van het verslag over de werkgelegenheidscijfers dat de Commissie in 1998 heeft gepubliceerd, waarin zowel de beperkingen van het huidige Europese werkgelegenheidsbeleid als de sectoren waarin de werkgelegenheid achterblijft bij het Europese gemiddelde, worden aangegeven. Ik kan vele aspecten van dit verslag volledig onderschrijven, en ben bijvoorbeeld blij dat de resolutie de weg aangeeft die Europa moet gaan. We moeten onszelf meer mogelijkheden geven om de hoogwaardige producten en diensten te kunnen leveren die de technologische ontwikkelingen mogelijk hebben gemaakt en die tot hoogwaardige banen leiden. De nadruk ligt op de mogelijkheden die we hebben om de werkgelegenheid te vergroten en de dienstensector te versterken, op de noodzaak van hervorming van de onderwijs- en opleidingsstelsels en aandacht voor permanent onderwijs, de rol van vrouwen en het MKB in het werkgelegenheidsbeleid, en op de noodzaak de sociale partners te betrekken bij het uitstippelen van het opleidingsbeleid en steviger dwarsverbanden aan te leggen tussen het bedrijfsleven en de instituten.
De Commissie wordt nu verzocht actie te ondernemen inzake een aantal punten in deze resolutie, en in dit verband zou ik een paar bondige opmerkingen willen maken, als u mij toestaat. In paragraaf 21 van de resolutie wordt het PHILOXENIA-programma genoemd. Dit is een programma voor toerisme dat in 1996 door de Commissie is voorgesteld maar nog steeds niet door de Raad is goedgekeurd. Ik wil hier duidelijk stellen dat de Commissie dit voorstel niet heeft ingetrokken en dat ook niet van plan is te doen. Ik ga ervan uit dat het Duitse voorzitterschap kans zal zien zich hierover te buigen.
Met betrekking tot paragraaf 24, in het kader van de commissie werkgelegenheid en arbeidsmarkt, is de Commissie begonnen met een reeks intercollegiale toetsingen om zo een beeld te krijgen van de beste werkwijze zoals die in de verschillende lidstaten wordt toegepast. De resultaten van die toetsingen worden opgenomen in het gezamenlijk werkgelegenheidsverslag voor 1999 en gebruikt bij het opstellen van de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid. Ik wil er wel graag op wijzen dat specifiek door de afzonderlijke lidstaten uit te voeren beleid ook het best op lidstaatniveau kan worden uitgestippeld.
Met betrekking tot de paragrafen 32 en 33 verheugt het me dat het Parlement vrouwen als een afzonderlijke doelgroep wil zien. Het werkloosheidspercentage is onder vrouwen hoger dan onder mannen, en bovendien hebben vrouwen over het algemeen veel lagere functies. Er bestaan natuurlijk al communautaire maatregelen ter bevordering van de werkgelegenheid voor vrouwen, zowel in het kader van de NOW als van doelstelling 3 van het Europees Sociaal Fonds. We kunnen echter meer doen, en er zijn inmiddels voorstellen gedaan tot hervorming van een sociaal fonds waar momenteel over wordt onderhandeld. Dat nieuwe fonds zal ook worden aangewend voor specifieke maatregelen ten behoeve van vrouwen, zodat ze alle nieuwe kansen die de arbeidsmarkt hun gaat bieden ten volle kunnen benutten.
Wat betreft het vraagstuk van de werktijden, waar paragraaf 16 over gaat, wordt het gewenste standpunt op Europees niveau weerspiegeld door de formulering die het Parlement heeft gegeven in zijn in oktober 1997 aangenomen resolutie inzake het voorstel dat het Parlement ter gelegenheid van de Werkgelegenheidstop in Luxemburg heeft ingediend. Daarin staat dat ?de lidstaten de bevordering van de flexibiliteit op de arbeidsmarkt inzake kantooruren, werktijden en carrièrepatronen, zoals loopbaanonderbrekingen en sabbatsverlof, moeten bewerkstelligen door middel van een niet-geformaliseerde en niet-verplichte procedure, die uitgaat van een sociale dialoog op het niveau van de afzonderlijke ondernemingen" . Ik ben het met de heer Mann eens dat combideeltijdfuncties zich zullen ontwikkelen tot de norm van de toekomst, waarbij mensen tijdens hun carrière drie of vier keer van baan veranderen. Dat kan alleen worden bewerkstelligd, mijnheer Mann, door het belang van permanente educatie te onderkennen en door, zoals de heer Crowley al zei, het hele onderwijs- en opleidingsstelsel opnieuw in te richten zodanig dat het iedereen de kans geeft te participeren in de arbeidsmarkt.
Verder zou ik mevrouw Weiler willen zeggen dat ik ervan uitga dat het Duitse voorzitterschap een aanzienlijk versterkt actieplan zal opstellen. Dit is de overtuiging die ik heb gekregen na mijn bezoek aan Bonn en mijn gesprekken met Duitse regeringsfunctionarissen over dit vaagstuk. Het Duitse voorzitterschap geeft hoge prioriteit aan de werkloosheid onder jongeren en de positie van vrouwen op de arbeidsmarkt. Wat die versterking van het Duitse plan betreft draait het er vooral om dat ze het geld, de miljoenen en zelfs miljarden Duitse marken beschikbaar zullen stellen voor de implementatie van de richtsnoeren. We zouden graag zien dat die implementatie in de andere lidstaten even voortvarend ter hand werd genomen.
Mijnheer Pronk, ik begrijp nu precies wat u bedoelt met uw opmerkingen over de nieuwe diensten. Het interessante is natuurlijk dat we te maken hebben met een grote kloof, niet in de landbouw, de nijverheid of de overheidssector, maar in de dienstensector: de gemeenschappelijke diensten, de zakelijke dienstverlening, de distributie van diensten en het hele vrijetijdsvraagstuk. Dit zijn de punten waarop we achter zijn komen te liggen op de Verenigde Staten. Het is zaak dat we die achterstand weer inhalen, aangezien ons werkloosheidspercentage al 25 jaar lang aan het toenemen is. Dat zal ons echter niet lukken, mijnheer Lindqvist, tenzij we bereid zijn zwaar te investeren in kinderopvang en in de mobilisatie van alle middelen die door de arbeidsmarkt worden geboden. Onderdeel daarvan is vergroting van onze aandacht voor vrouwen.
Mevrouw Heinisch, ik kan u zeggen dat het mobiliteitsvraagstuk een sleutelrol speelt in verband met de Europese arbeidsmarkt. Er valt wat dat betreft nog heel wat te doen, maar het EURES-netwerk is inmiddels operationeel. Dit is een systeem dat het mensen gemakkelijker maakt op verschillende plaatsen binnen de Unie te werken, en dat hopelijk zal bijdragen tot verdere uitbouw van die mobiliteit.
Tenslotte het volgende. Er zijn binnen de Europese Unie momenteel een half miljoen vacatures in de IT-sector. Inderdaad, mijnheer Rübig, een half miljoen. In de sector zelf heeft men het al over 1, 2 miljoen vacatures in Europa over een jaar of vijf, waar geen mensen voor te vinden zullen zijn. We kunnen dit probleem mijns inziens alleen effectief benaderen, mevrouw Weiler, als we de onderwijs- en opleidingsstelsels zodanig veranderen dat ze recht doen aan de razendsnelle technologische ontwikkelingen en, mijnheer Crowley, iedereen in staat stellen te participeren in de arbeidsmarkt van de Unie.

De Voorzitter
Dank u, mijnheer de commissaris.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 9.00 uur plaats.

Bescherming van legkippen
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0481/98) van de heer Kindermann, namens de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling over het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot vaststelling van minimumnormen voor de bescherming van legkippen in diverse houderijsystemen (COM(98)0135 - C4-0196/98-98/0092(CNS)).

Kindermann
Mijnheer de Voorzitter, het onderhavige Commissievoorstel beoogt de thans geldende richtlijn 88/166/EEG betreffende legbatterijen met ingang van 1 januari te vervangen door een richtlijn betreffende de bescherming van legkippen in diverse houderijsystemen. Het gaat hierbij slechts om minimumnormen. De Commissie voert daarmee de herzieningsclausule van de huidige richtlijn uit, die bepaalt dat zij op basis van een rapport van het Wetenschappelijk Veterinair Comité voorstellen tot veranderingen moet doen die rekening houden met de vooruitgang van de wetenschap. Alle nieuw in bedrijf te nemen houderijsystemen moeten in de toekomst legnesten, zitstokken en zandbaden hebben. Traditionele kooien zonder legnesten en strooisel kunnen bij wijze van uitzondering door de lidstaten verder worden toegestaan. Ze moeten echter een oppervlakte van minstens 800 cm² per kip hebben en overal tenminste 50 cm hoog zijn. Oude inrichtingen kunnen onder bepaalde voorwaarden nog tot uiterlijk 31 december 2008 in bedrijf blijven.
Onze commissie stemt in met het voorstel van de Commissie, omdat het de goede kant op gaat, namelijk naar een verbetering van de leefomstandigheden voor legkippen. In de eerste plaats moet hier de vergroting van de minimumoppervlakte per kip van 450 cm² naar 800 cm² worden genoemd, een maatregel die wij ten zeerste steunen, omdat de huidige regeling het volgens velen niet mogelijk maakt bepaalde vormen van aangeboren gedrag bij de dieren en daarmee een aan de soort aangepaste houderij te ontwikkelen.
Helaas is de Commissie bij het formuleren van minimumeisen voor andere houderijsystemen halverwege blijven steken. De regelingen voor systemen anders dan kooien in gesloten ruimten bevatten lacunes; zo ontbreken met name voorschriften over de bezettingsdichtheid. Regelingen voor het houden van dieren in de openlucht ontbreken volledig. Wij betreuren dat, omdat door de richtlijn de verschillende houderijsystemen onderling in versterkte mate met elkaar zullen concurreren. We verzoeken de Commissie dan ook op dit terrein op korte termijn voorstellen in te dienen. De commissie bekritiseerde ook dat de nieuwe zogenaamde verrijkte kooi met legnesten, zitstokken en strooisel, die immers in de toekomst de standaardkooi moet zijn, niet uitvoerig gedefinieerd is. Ik ben van mening dat wij voor dit probleem een oplossing aangeven.
Verder hebben wij voorgesteld de inwerkingtreding van de nieuwe richtlijn twee jaar uit te stellen, omdat het door de Commissie beoogde tijdstip volstrekt onrealistisch is. Voor die tijd zal er geen enkele kooi in de vereiste vorm voor commercieel gebruik op de markt zijn. Wij verlangen bovendien dat de bepaling over de controlerende taken van de Commissie wordt aangescherpt. Wie immers alleen de voorschriften voor de houderij strenger maakt en de plicht tot controle verandert in een mogelijkheid daartoe, voldoet niet aan zijn verplichting de uniforme toepassing van de richtlijn in de gehele EU te garanderen.
Dan kom ik nu bij de sociaal-economische overwegingen. De Commissie stelt voor om naast de facultatieve mogelijkheid tot investeringssteun in de vorm van cofinanciering in het kader van verordening (EG) nr. 950/97 betreffende de verbetering van de doeltreffendheid van de landbouwstructuur een tijdelijk en degressief subsidiestelsel in te voeren dat onafhankelijk is van de productie. Wij zijn van mening dat met dit fiscale instrument nog aarzelende lidstaten eerder over de streep kunnen worden getrokken om strengere normen op het terrein van dierenbescherming te aanvaarden, en vragen daarom Raad en Commissie grondig over dit voorstel na te denken.
De commissie verlangt bovendien dat ervoor wordt gezorgd dat de producenten in de Gemeenschap ten opzichte van de invoer uit derde landen niet benadeeld worden. Dit houdt vooral in dat deze op het gebied van dierenbescherming, op veterinair gebied en op dat van hygiëne aan dezelfde normen moeten voldoen als de producten van de EU. In dit verband wil ik nog iets zeggen naar aanleiding van de vooral door de dierenbeschermingsorganisaties gestelde eis tot algehele afschaffing van de zogenaamde batterijkooi. De commissie heeft het gebruik van de term batterijkooi in het nieuwe voorstel voor een richtlijn afgewezen, omdat deze term ondeugdelijk en verwarrend is. Er kunnen hier minstens drie soorten kooien onderscheiden worden en elk daarvan, ook de zogenaamde verrijkte kooi, is in een batterij te gebruiken. De term batterijkooi zegt daarom alleen iets over de wijze van gebruik van de kooi en niets over de eigenschappen ervan. Onze commissie stelt daarom voor over traditionele kooien te spreken indien de door de huidige richtlijn gedefinieerde kooien worden bedoeld.
Het verslag van het Wetenschappelijk Veterinair Comité van oktober 1996 komt inderdaad tot de slotsom dat de huidige kooisystemen door hun kleine ruimte en het gebrek aan prikkels onvermijdelijk grote nadelen voor het welzijn van de dieren hebben. De nadruk ligt echter op het woord huidig, want het veterinair comité stelt ook bij de alternatieve houderijsystemen vanwege het risico van verenpikken en kannibalisme ernstige nadelen...
Spreker wordt door de Voorzitter onderbroken

Needle
Mijnheer de Voorzitter, ik zou ten eerste willen zeggen hoe ingenomen ik ben met het constructieve en goed onderlegde werk dat de heer Kindermann heeft geleverd. Hij heeft significante verbeteringen aangebracht in de voorstellen van de Commissie, die in de optiek van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbescherming een zwak compromis vormen tussen de begrijpelijke ongerustheid van de producenten enerzijds en het welzijn van legkippen anderzijds.
Ik heb een foto meegebracht die afkomstig is uit een landelijk dagblad en die u een realistisch beeld geeft, op ware grootte, van de ruimte die kippen in een conventionele legbatterij tot hun beschikking hebben. Zo'n foto heeft meer zeggingskracht dan alle mooie woorden die we tijdens urenlange debatten aan dit vraagstuk zouden kunnen wijden. Mijn commissie heeft helaas moeten constateren dat de prijzenswaardige doelstellingen van de richtlijn waarschijnlijk niet kunnen worden bereikt als er in de lidstaten geen middelen beschikbaar komen om producenten te steunen die overschakelen op alternatieve methoden. Met dit compromis zal niemand zijn doelstellingen behalen: niet diegenen die streven naar de best mogelijke welzijnsnormen voor de dieren en evenmin diegenen die een realistisch kader willen scheppen waarbinnen de eierproducenten in de EU kunnen blijven concurreren of over kunnen schakelen op alternatieve fokmethoden, waarbij duurzame werkgelegenheid kan worden gegarandeerd.
Gezien die omstandigheden heeft de commissie ervoor gekozen de prioriteit te leggen bij de bestrijding van de ernstige nadelen van het legbatterijsysteem, zoals aangehaald in het verslag. De commissie heeft daarom voorgesteld dat er in de EU zo spoedig mogelijk een algeheel verbod op legbatterijen wordt afgekondigd. Tegelijkertijd dienen de lidstaten volgens de commissie wel een passende financiële regeling te treffen, met steun van de Commissie, om alternatieve systemen en het onderzoek daarnaar te financieren.
We dringen er bij de Commissie ook op aan haar standpunt inzake gelijke welzijnsnormen ten aanzien van geïmporteerde eieren en vooral eiproducten tijdens de komende WHO-onderhandelingen met verve te verdedigen, in overeenstemming met de aanbeveling van het Adviescomité voor Eieren en Pluimvee van de Commissie.
Ik hoop daarom, concluderend, dat het Parlement amendementen zoals de nummers 50 en 92, die door mijn collega de heer Watts en anderen zijn ingediend, morgen zal aannemen en dat we met het aldus gewijzigde en overigens uitstekende verslag van de heer Kindermann een positieve stap kunnen zetten op weg naar totale afschaffing van deze batterijkooien, of hoe we ze ook noemen, in de Europese Unie.

Watts
Mijnheer de Voorzitter, ook ik zou de rapporteur graag willen danken voor zijn verslag en voor de constructieve en omvattende wijze waarop hij dit zo gevoelige en controversiële vraagstuk heeft benaderd. Net als hij ben ik verheugd over het voorstel van de Commissie tot hervorming van het legbatterijsysteem. We zijn het er allemaal over eens, denk ik, dat de batterijkooi moet verdwijnen. Hoewel het voorstel mijns inziens niet ver genoeg gaat, kunnen we het wel zien als het begin van het eind van het legbatterijsysteem. En dat is hoog tijd.
Volgens het wetenschappelijk veterinair comité van de Europese Commissie kleven er aan het legbatterijsysteem ?inherente nadelen voor het welzijn van de kippen" . Mijn collega Clive Needle had het daar zojuist ook over. Gisteren nog werd er een nieuw rapport gepubliceerd waarin de benarde positie van de batterijkip aan de kaak wordt gesteld. Batterijkippen worden al in een kooi gepropt als ze amper 18 weken oud zijn. Ze hebben daar geen ruimte met hun vleugels te slaan of rechtop te gaan staan, en evenmin gelegenheid zich te krabben, te dutten of te baden. Na een jaar, aan het eind van hun productieve leven, worden de broodmagere en bijkans kale hennen geslacht en verwerkt in vleespastei, kippensoep of huisdiervoer. Een op de drie legkippen die worden geslacht heeft verse botbreuken en ze lijden bijna allemaal aan osteoporose. De batterijkooi is een van de meest verwerpelijke uitwassen van de bio-industrie.
Als we vinden dat de legbatterij wreed is, moeten we haar ook volledig afschaffen. Dat is dan ook wat er met mijn amendementen en die van anderen wordt beoogd. Vanaf 2009 behoort de eierproductie op basis van de batterijkooi definitief tot het verleden. Een afbouwfase van tien jaar is de beste manier waarop we het welzijn van legkippen kunnen bevorderen. Zo'n afbouwfase biedt de sector ook een eerlijke kans zich voor te bereiden op een duidelijke toekomst. Die toekomst ligt in de productie van scharreleieren. In Groot-Brittannië is al aangetoond dat het werkt. Dit systeem waarborgt het welzijn van de dieren, en het is winstgevend en populair. 89 % van de Britten vindt het houden van kippen in kleine kooien wreed. Bijna de helft van alle Britse huishoudens koopt inmiddels scharreleieren. Sommige supermarktketens, zoals die van Marks & Spencer, zijn al helemaal gestopt met de verkoop van eieren uit de bio-industrie en bieden uitsluitend nog scharreleieren aan. Het ziet er dus naar uit dat deze wrede praktijken snel tot het verleden gaan behoren, en dat is ook de toekomst waar we ons op moeten voorbereiden. Ik hoop dat iedereen daar morgen ook voor zal stemmen.

Sonneveld
Mijnheer de Voorzitter, de nieuwe richtlijn met betrekking tot de legbatterijen is een politiek onderwerp van de eerste orde. Wij krijgen hierover veel reacties van de burgers. Maar het betreft ook de bedrijven waarop heel veel EU-pluimveehouders hun inkomen verdienen.
Dat laatste verplicht ons om met onze regelgeving zorgvuldig te werk te gaan en daarmee de producenten een sterke stimulans te geven hun bedrijfssystemen te herzien, zodat er tegelijkertijd een hogere graad van dierenwelzijn wordt bereikt op bedrijven die binnen de Europese Unie economisch levensvatbaar zijn. Dat kan nooit een aanpak betekenen die inhoudt dat alle EU-pluimveehouders zouden moeten overschakelen op de productie van scharreleieren. Ook al zal deze methode verder aan belangrijkheid winnen. Maar het moet een alternatief blijven waarbij de dieren in sterk verbeterde kooien worden gehouden. Proeven met zulke systemen laten zien dat de welzijnssituatie zeer aanmerkelijk verbetert. Daarover zal het wetenschappelijk veterinair comité eveneens een uitspraak moeten doen, terwijl er naar andere aspecten gekeken moet worden, zoals milieuaspecten en arbeidsomstandigheden van de pluimveehouder. Wil men zulke sterk verbeterde systemen op korte termijn van de grond laten komen dan moet men de houderij van leghennen in de traditionele batterijkooien duurder maken door het voorgeschreven aantal vierkante centimeters per dier aanzienlijk te verhogen.
Welke van die twee productiewijzen de Europese pluimveehouder in de komende jaren ook kiest, uit het oogpunt van een eerlijke concurrentieoverweging moet men dan ook de productieomstandigheden van de eieren die ingevoerd worden vers of in de vorm van eiproducten, eveneens volledig bij de afweging betrekken. In ieder geval moet men iedere dreiging achterwege laten om het hele systeem van houderij ook in sterk verbeterde kooien met ingang van een bepaalde datum geheel te verbieden.
De EVP zal dan ook in meerderheid de lijn van het verslag-Kindermann volgen. Wij doen dit met veel dank aan de rapporteur. Wij hebben zijn deskundige leiding bij de behandeling van dit onderwerp zeer gewaardeerd.

Mulder
Mijnheer de Voorzitter, ik zou willen beginnen met de heer Kindermann te complimenteren met zijn verslag en het vele werk dat hij gedaan heeft. Ik denk dat hij een goed verslag heeft gemaakt.
De liberale fractie in de eerste plaats is van mening dat het in dit geval niet moet gaan om een richtlijn, maar om een verordening. Wij vinden het zeer belangrijk dat in alle landen van de Europese Unie dit voorstel in gelijke mate wordt uitgevoerd. Het mag niet zo zijn dat bepaalde landen teveel achterlopen. Dus dat is een heel belangrijk argument van de liberale fractie.
Ik moet u zeggen, Voorzitter, dat ik zelden zoveel post heb ontvangen in de laatste weken als over dit onderwerp. Mijn fractie is er al sinds jaar en dag voorstander van dat de consumenten bepalen wat zij willen eten en als zij eieren willen hebben die uit kooien komen met meer oppervlakte, dan zijn wij er sterk voor. Wij steunen dus ook in dit opzicht in grote lijnen het verslag-Kindermann van op het ogenblik 450 vierkante centimeter naar 800 vierkante centimeter.
Wij vinden dat in de tussentijd zo veel mogelijk onderzoek moet worden gedaan naar alternatieve systemen. Wij kijken dan ook met zeer veel belangstelling uit naar de rapportage van de Commissie op dit punt.
Een ding zit ons dwars. Een belangrijke exporteur naar Europa, de Verenigde Staten, daar is de ruimte voor de legkippen 350 vierkante centimeter. Er is in Amerika geen haan die daarnaar kraait. Het is natuurlijk volkomen oneerlijke concurrentie dat die onder de nieuwe WHO-regels volkomen vrij geïmporteerd zouden mogen worden en wij willen de Commissie dan ook sterk aanraden dit onderwerp sterk naar voren te brengen in de discussies in de Wereldhandelsorganisatie. Wij moeten gelijke concurrentievoorwaarden hebben. Wij zijn sterk voorstander van verplichte etikettering. De klant moet de keuze hebben. Wij zullen hopen dat zij precies doen wat zij ons ook schrijven.
Tenslotte, over het amendement van de heer Watts om in 2009 alle batterijkippen te verbieden, daarover zal mijn fractie verdeeld stemmen.

Bloch von Blottnitz
Mijnheer de Voorzitter, een kooi kun je geen leefruimte noemen. Daar zal zeker ook het geëngageerde verslag van de heer Kindermann niets aan veranderen, want het komt niet verder dan een verbetering van de kooien, en dat pas over tien jaar. Maar wij willen helemaal geen houderij in kooien en daarom hoop ik dat de amendementen van mijn collega Graefe zu Baringdorf morgen worden aangenomen. Want zolang we dieren alleen maar beschouwen als beperkt houdbare artikelen, die ons zo goedkoop mogelijke producten moeten leveren, zullen we dieren ook niet op een verantwoorde wijze houden. We moeten er eindelijk eens over na gaan denken of we de dieren niet kunnen beschouwen als wat ze zijn, namelijk levende wezens, en niet als artikel waar we naar believen gebruik van kunnen maken en vervolgens weggooien.
Daarom vraag ik de collega's om morgen voor onze amendementen te stemmen. Het zou ook de consumenten zeer ten goede komen, want het zou ook de gezondheid dienen. Alleen een verantwoorde dierhouderij kan ook gezonde producten leveren.

Nicholson
Mijnheer de Voorzitter, ik zou ten eerste de rapporteur willen gelukwensen met zijn verslag. Dit is een onderwerp waar vele burgers zich ernstige zorgen over maken. Het is echter uitzonderlijk moeilijk het juiste en gewenste evenwicht te vinden tussen alle factoren die bij dit vraagstuk een rol spelen. Ik denk dan ook dat de amendementen van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling zo ongeveer het beste zijn wat er momenteel inzit. Ik weet dat sommigen verder willen gaan en ook het tempo willen opvoeren, maar ik denk niet dat we ons die benadering momenteel kunnen veroorloven. Uiteindelijk moeten we natuurlijk al onze doelstellingen zien te behalen, maar samenwerking met de sector is daarbij nu eenmaal onontbeerlijk.
We moeten er zeker van kunnen zijn dat de sector voldoende financiële draagkracht heeft om de gevolgen van deze nieuwe regels, en andere die nog zullen volgen, te kunnen opvangen. De implementatie van die regels zal namelijk erg veel geld gaan kosten. De sector is momenteel niet in staat de uitdaging aan te gaan waarvoor ze is gesteld. De winstmarges zijn laag. Ik steun het amendement waarin wordt voorgesteld de sector hulp te verlenen bij de modernisatie zonder dat het aantal legkippen binnen de sector wordt vergroot.
Nu we onze eigen bedrijven met extra kosten opzadelen mogen we absoluut niet vergeten dat producenten buiten de EU niet door dergelijke eisen of druk worden gehinderd. We hebben deze scheefgroei gezien in de varkenssector, de rundvleessector en de melksector. Het is een van mijn stokpaardjes, ik weet het, maar desalniettemin ben ik er vast van overtuigd dat we onmogelijk zulke strenge criteria kunnen aanleggen en onze producenten zoveel bewegingsvrijheid kunnen ontnemen, als we niet tegelijkertijd maatregelen treffen tegen de invoer in de Europese Unie van producten die niet aan diezelfde criteria voldoen. Dat dient ons fundamentele uitgangspunt te zijn.
Ik dring er dan ook bij de commissaris op aan de belangen van de producenten in de Europese Unie krachtig te verdedigen. Wij zullen hem tegemoet komen, samen met de producenten, maar hij dient die producenten dan wel te beschermen tegen concurrenten elders in de wereld die op onze markten azen.

Flemming
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, ik ben ervoor een einde te maken aan het houden van legkippen in kooien. Natuurlijk verwelkom ik ook het initiatief van de Commissie om verbeteringen aan te brengen en een nieuwe richtlijn op te stellen, maar dat is niet voldoende. De huidige vorm van kooihouderij is immers zelfs volgens het wetenschappelijk veterinair comité een zeer problematische vorm van dierhouderij. Ikzelf beschouw het als een zeer wrede vorm, die zo snel mogelijk moet worden afgeschaft.
Natuurlijk zijn zitstokken, stofbaden en legnesten een verbetering, maar lokken wij daarmee niet weer investeringen door de producenten uit, waarbij dan al heel snel weer vraagtekens worden gezet? Want steeds meer consumenten in heel Europa vragen om een algeheel verbod van de kooihouderij. Die zal ooit worden afgeschaft, de vraag is alleen wanneer.
Er zitten 250 miljoen kippen in traditionele kooien, slechts 8 miljoen worden op de grond gehouden. Dat kunnen we zeker niet van vandaag op morgen veranderen, maar misschien wel in acht, negen of tien jaar; er zijn amendementen van Michl Ebner, van de heer Watts en van de heer Graefe zu Baringdorf, die alle in dezelfde richting gaan. De boeren van Europa hebben voldoende land voor de overschakeling, en de extra arbeidsplaatsen zullen we toch ook wel kunnen bezetten. Gezond kan zo'n kooisysteem toch ook niet zijn. Die arme beesten gaan doorgaans na een jaar dood, langer houden ze het niet vol, terwijl een normale soepkip het doorgaans tot vier à vijf jaar uithoudt.
De meerkosten voor de consument voor een verantwoorde kippenhouderij schat de Commissie - ik dank de Commissie voor de cijfers - op twee euro per hoofd per jaar. Iedereen die al eens een legbatterij heeft bekeken, eet voorlopig toch al geen eieren meer. De kritische consument betaalt echter heel graag iets meer en wil - en ook hier mag ik weer de Commissie citeren - een einde aan de kooihouderij. Geef daarom morgen uw stem aan de amendementen 52, 62 en 67. Bij het ontbijt zal uw eitje u allen dan wat beter smaken.

Tamino
Mijnheer de Voorzitter, de huidige wetgeving betreffende legkippen dateert al uit 1988 en had in 1993 moeten zijn herzien. Dit debat is dus minstens vijf jaar te laat. Toch is het herzieningsvoorstel van de Commissie, dat het welzijn van de dieren en de kwaliteit van de producten zou moeten garanderen, niet geheel tevredenstellend. Ik wil nog eens wijzen op de logica die aan het houden van legkippen in legbatterijen ten grondslag ligt. De kippen worden niet beschouwd als levende wezens, maar als dingen, als eiermachines en moeten daarom aan de lopende band produceren. Helaas wordt 93 % van de eieren in Europa op deze manier geproduceerd. De consument weet echter niet dat de eieren die hij koopt, uit eierfabrieken komen waar de legkippen in heel nauwe, ijzeren kooien zitten die soms tien verdiepingen hoog worden opgestapeld. Deze kooien doen denken aan concentratiekampen. In elke kooi zitten vier of vijf kippen die hun vleugels nauwelijks kunnen uitslaan, om van scharrelen en andere voor hen natuurlijke activiteiten maar te zwijgen.
Het probleem wordt echter niet met enkele vierkante centimeters méér opgelost. Daarom vragen de groenen alle collega's de amendementen aan te nemen die tot doel hebben het gebruik van dergelijke kooien in de komende jaren te verbieden en kippenhouderij op de grond, met een voor dit soort dieren geschikte dichtheid, mogelijk te maken. In Zwitserland zijn daar reeds voorschriften voor in werking getreden.
Wij steunen het verzoek aan de Commissie om etikettering van eieren zo spoedig mogelijk verplicht te maken. Dan zal de consument weten hoe de legkippen waar hij de eieren van koopt zijn gehouden.

Sandbæk
Mijnheer de Voorzitter, ik vind het betreurenswaardig dat dit Parlement dierenwelzijn alleen au sérieux neemt als het over wildklemmen of zeehondenvangst gaat, waarbij de oorspronkelijke bevolkingen hun welvaart, die soms lager ligt dan die van de dieren, moeten prijsgeven. 70 amendementen op een verslag over kippen, waarmee men probeert de omstandigheden voor legkippen te verbeteren door meer ruimte en prikkels te eisen. Niet helemaal logisch als we bedenken dat hun welzijn verstoord wordt door het feit dat ze hun natuurlijke legbehoeften niet kunnen ontplooien. Dit zal niet veranderen door de kippen meer ruimte te geven, integendeel, het zal de situatie voor vele jaren bestendigen. Wij zouden ambitieuzer moeten zijn en op korte termijn legbatterijen moeten verbieden. Om de ongemakken van de eierproducenten zoveel mogelijk te verhelpen, zou men premies kunnen uitbetalen aan de producenten die op alternatieve productiesystemen overschakelen. Noch in het document van de Commissie, noch in het verslag-Kindermann is sprake van een verbod. Ik doe dan ook een oproep tot de leden om de amendementen, die een verbod beogen, te steunen.
Indien de EU in de komende WHO-onderhandelingen de integratie van dierenwelzijn in de wereldhandel wil bepleiten, zal een EU-verbod op legbatterijen de geloofwaardigheid en de onderhandelingspositie van de EU onmiskenbaar versterken. Als tweede beste oplossing juichen wij het voorstel van de Commissie toe betreffende de verplichte vermelding van de gebruikte houderijvorm. Alles wijst erop dat vele consumenten bereid zijn meer te betalen voor eieren die met alternatieve methodes geproduceerd zijn. Dit is echter alleen mogelijk als de markt doorzichtig is. Het begrip ?verse eieren" is bijvoorbeeld misleidend. Alle eieren zouden vers moeten zijn. Bovendien zijn deze eieren niet afkomstig van scharrelkippen, zoals velen misschien wel denken. Denemarken heeft de verplichte vermelding van de houderijvorm onlangs ingevoerd en er is een duidelijke verschuiving vast te stellen in het consumentengedrag, omdat de consumenten duidelijk kunnen zien welke eieren afkomstig zijn van kippen in legkooien. De politiek bewuste consument kent over het algemeen veel beter zijn verantwoordelijkheid dan de politici. Het voorstel van de Commissie om de etikettering ook voor eierproducten te verplichten en het voorstel om minimumnormen ook voor de import uit derde landen te doen gelden, zijn stappen in de goede richting, die de consumentenvoorlichting verbeteren. Ze verdienen onze steun.

Pinel
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, we mogen geen genoegen nemen met het verbeteren van de houderijvoorzieningen voor legkippen. De legbatterijen moeten verboden worden. Als we de balans opmaken van dit houderijsysteem in het algemeen, dat doet denken aan een concentratiekamp, zien we dat het de biodiversiteit schade toebrengt. Verder gaat dit systeem ten koste van de werkgelegenheid, met name die op het platteland. Tenslotte is dit houderijsysteem voor de arme legkip een regelrechte hel op aarde.
Zelf vind ik het ontoelaatbaar dat miljarden kippen hun armzalige leventje doorbrengen in een ruimte die kleiner is dan een schoenendoos. Daar komt nog eens bij dat hun snavels gekapt worden, hun botten op vele plaatsen breken en de huid van hun poten tot aan de buik brandplekken vertoont die worden veroorzaakt door de ammoniak uit hun ontlasting. Tenslotte worden de legkippen, als ze bijna een jaar oud zijn en hun eierproductie afneemt, op schandalige wijze bij elkaar gepropt, waarna ze hun laatste reis afleggen. Eenmaal bij de slachterij aangekomen heeft één op de drie kippen gebroken poten. Net als bij zeugen kan hun vlees niet verkocht worden omdat ze er fysiek zo slecht aan toe zijn; geen enkel deel van de kip is meer goed voor consumptie. Ze eindigen dan ook als vulling voor ravioli of als bouillonblokjes.
Er is een ander aspect dat een doorslaggevende rol in dit vraagstuk zou moeten spelen en dat ertoe zou moeten leiden - als we tenminste in een goed doordacht economisch en sociaal stelsel willen leven - dat deze houderijsystemen voor eens en altijd verboden worden. Dit aspect betreft de gezondheid van de consument. De dieren die in deze houderijsystemen gefokt worden leveren voedsel dat geen voedingswaarde heeft en nergens naar smaakt. Maar het probleem is vooral dat dit voedsel vol hormonen zit die ontstaan als gevolg van de stress waarin het dier verkeert en de antibiotica die steeds vaker in onverantwoorde hoeveelheden worden toegediend. De consument vertoont gewenningsverschijnselen voor deze antibiotica waardoor medicinale antibiotica, die afkomstig zijn uit penicilline, geen uitwerking meer op hem hebben.
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, het is duidelijk dat niemand van deze verschrikkelijke praktijken, en de buitengewoon snelle ontwikkeling daarvan, profiteert. Dit geldt zowel voor de consument, die wel iets anders mag verwachten dan gemanipuleerde voedingsmiddelen vol water en medicijnen, als voor de producent die de prijzen snel achteruit ziet gaan en het risico loopt failliet te gaan. Maar dit geldt ook voor de dieren die het eerste slachtoffer van deze praktijken zijn.
De oplossing ligt voor de hand, maar dient niet de belangen van de grote multinationals. We moeten voorrang geven aan de productiemethoden die rekening houden met de volksgezondheid en de werkgelegenheid en waarmee het platteland kan worden gerevitaliseerd. Kortom, andere productiemethoden dan die welke momenteel in de vleesverwerkende fabriek worden gebruikt. We moeten streven naar houderijsystemen in de open lucht, waar de kippen door gras en grind kunnen rennen. We moeten streven naar kwaliteit in de pluimveehouderij. Dit kost weliswaar iets meer per jaar en per inwoner en de prijzen in de winkel zullen ook wat hoger liggen, maar het zal de sociale lasten en de kosten van de gezondheidszorg terugdringen.
Tot slot moeten we niet vergeten dat bij dit soort vraagstukken de toekomst van de landbouw op het spel staat, niets meer en niets minder.

Van Dam
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, geachte collega's, "een ei hoort er bij" luidt een reclameslogan in Nederland. Voor veel Europeanen is een kippenei een welkom onderdeel van de maaltijd. Maar zij gaan zich steeds meer afvragen onder welke omstandigheden dat ei geproduceerd is. Organisaties voor dierenbescherming gaven daar zicht op. Duizenden leghennen die in ijzeren kooien geen kant op kunnen, geven een onthutsend beeld.
Helaas blijkt de consument zijn koopgedrag nauwelijks af te stemmen op zijn bezwaren. Een geringe meerprijs van meer diervriendelijk geproduceerde eieren leidt er toe dat velen toch de eieren uit legbatterijen kopen. In ons relatief welvarend Europa is het des te opmerkelijker omdat de prijs van eieren de laatste decennia nauwelijks is gestegen en ze dus in feite steeds goedkoper zijn geworden. Voor één euro heb je wel tien eieren. Een prijs per gewicht waaraan weinig voedingsmiddelen kunnen tippen. Die bijzonder lage prijs is alleen mogelijk door massaproductie op minimale oppervlakte. Ik ben ervan overtuigd dat het economische motief hier is doorgeschoten. Dieren maken deel uit van Gods schepping en al zijn ze ondergeschikt aan de mens zij verdienen een bestaan naar hun aard.
In 1996 al rapporteerde het wetenschappelijk veterinair comité over het welzijn van legkippen. Op basis hiervan stelt de Europese Commissie nu nieuwe minimumnormen voor. Ik ben het met de rapporteur eens dat dit voorstel een stap in de goede richting is, maar dan ook niet meer dan dat. Legbatterijen moeten de wereld uit. Hoe eerder hoe beter.
De Commissie stelt een lange overgangstermijn voor, zodat bestaande batterijen nog tien jaar in gebruik kunnen blijven. Toch liggen er amendementen om die termijn nog op te rekken en zelfs nog twee jaar toe te laten dat nieuwe legbatterijen in gebruik worden genomen. Nu producenten al jaren weten dat er nieuwe normen komen, vind ik dat een slechte concessie.
Import uit landen met nog minder dierwaardige systemen mag niet tot concurrentieverstoring leiden. Producenten die overstappen op diervriendelijke systemen mogen daarvan niet financieel de dupe worden. Het is een kwestie van beschaving legbatterijen op te ruimen. Wij moeten ook voorkomen dat zij na afbraak in de Europese Unie vervolgens in landen daarbuiten weer worden opgebouwd. Ik wil de Commissie daarom vragen met de tussentijdse rapportage ook de mogelijkheid te onderzoeken van een sloopregeling voor legbatterijen gekoppeld aan steun voor productiesystemen die het dier in zijn waarde laten.

Lukas
Mijnheer de Voorzitter, ook ik betreur het ten zeerste dat noch het verslag van de Commissie noch het verslag van de heer Kindermann voorstelt de kooihouderij van kippen te beëindigen. Zolang echter kooien gebruikt worden, ook al zijn ze groter en hebben ze een zitstok, kan er geen sprake van zijn dat deze houderij geschikt is voor deze dieren. Het Europees Parlement zou moeten bewijzen dat het met betrekking tot de bescherming van dieren geen halfslachtige compromissen wil en zou voor de amendementen moeten stemmen die de afschaffing van het kooisysteem beogen.
Het feit dat momenteel 93 % van de voor het verbruik in de EU geproduceerde eieren uit kooibatterijen afkomstig is mag geen belemmering zijn om deze schandelijke manier van dierenmishandeling af te schaffen. Dit cijfer bewijst eerder dat de Europese consument ten aanzien van de dierenbescherming, maar ook van de kwaliteit van de producten onvoldoende is voorgelicht.

Fischler
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, geachte dames en heren, allereerst wil ik de afgevaardigde Kindermann bedanken voor het aanbieden van zijn zeer kundige en uitvoerige verslag. Ik stel met tevredenheid vast dat de houding van het Parlement ten aanzien van de bescherming van legkippen in de diverse houderijsystemen overeenkomt met die van de Commissie.
Welk doel heeft de Commissie voor ogen met het voorstel voor een richtlijn dat hier vandaag ter discussie staat? Allereerst gaat het om een daadwerkelijke verbetering van het welzijn van legkippen op basis van wetenschappelijke inzichten. De huidige kooihouderij kan zeer wel worden verbeterd of vervangen. Ten tweede moet er, om de overgang van houderijsystemen die beter bij de primaire behoeften van legkippen passen te vergemakkelijken, voor worden gezorgd dat de minimumeisen tot vergelijkbare productiekosten voor de verschillende alternatieve houderijsystemen en de verbeterde kooihouderij leiden.
Aanvaardbare houderijsystemen zijn niet-kooisystemen en zogeheten verrijkte kooien. Verrijkt, omdat ze niet alleen de genoemde zitstokken, maar vooral ook legnesten en scharrelruimte hebben. Ten derde is voor bestaande kippenstallen een overgangstijd van tien jaar gepland, maar nieuwe en verbouwde kippenstallen moeten meteen aan de nieuwe normen aangepast worden.
Ten vierde is voorzien in een herziening van de richtlijn na zeven jaar, om zo in ieder geval rekening te houden met verdere wetenschappelijke inzichten. De etikettering van de eieren zal verplicht worden gesteld. Ik zal nu mijn mening over de ingediende amendementen geven. Met de aspecten arbeid, milieu, gezondheid en economie heeft de Commissie bij het uitwerken van haar voorstel rekening gehouden. Amendement 1 strookt daarom met de doelstellingen van de Commissie en wordt overgenomen. Dit geldt echter niet voor de amendementen 20, 21, 45, 51 en 61. Amendement 10 is een redactionele verbetering en draagt bij tot betere bescherming van het pluimvee. Dit amendement kan ik dus ook aanvaarden.
Alhoewel het voorstel van de Commissie dezelfde bedoeling heeft als het door het Parlement ingediende amendement 13, kan dit amendement ook overgenomen worden, omdat het voor meer duidelijkheid zorgt. Amendement 15 kan ik aanvaarden omdat in het voorstel van de Commissie de bepalingen over drinkgoten en voederbakken betrekking hebben op kooien. In andere houderijsystemen dan de kooihouderij kan de benodigde ruimte per kip echter verkleind worden. Het onderscheid tussen kooihouderij op één niveau en systemen met meerdere niveaus is in ieder geval aanvaardbaar. Daarom kunnen ook de amendementen 16 tot 19 overgenomen worden.
De amendementen 22, 23 en 29 kan ik eveneens aanvaarden. Het betreft hier verbeteringen van het voorstel van de Commissie. De overige amendementen kan de Commissie niet aanvaarden om de volgende redenen. De amendementen 2, 37(3) en 36, 42, 59, 69 en 70 zijn niet in overeenstemming met het communautaire beleid. Wat de amendementen 5, 38 en 55 betreft staan de geldende WHO-voorschriften het de Gemeenschap niet toe welzijnsvoorschriften te gebruiken om de handel te reguleren. Zoals u echter weet, onderzoekt de Commissie de mogelijkheid om bij de komende onderhandelingsronde van de WHO welzijnsvoorschriften als nieuwe voorschriften binnen het kader van de handelsvoorschriften van de WHO in te voeren.
De amendementen 4, 54, 57 en 68 zijn voor het onderhavige voorstel irrelevant. Bij de amendementen 6, 12, 43, 44, 45, 51, 58, 63, 64 en 65 ontbreekt een wetenschappelijke grondslag, en onze voorstellen moeten een wetenschappelijke basis hebben. Amendement 8 hangt samen met de amendementen 24 tot 28. Vervolgens 30, 32 en 33: deze amendementen leveren evenals de amendementen 9, 14, 46, 49 en 56 geen enkele verbetering op en kunnen dus niet aanvaard worden. Bij amendement 7 gaat het overduidelijk om een taalkundig probleem, want dit amendement komt precies met de Engelse versie van het voorstel van de Commissie overeen.
De amendementen 50, 52, 60, 62, 66 en 67 zijn naar de mening van de Commissie voorbarig, terwijl omgekeerd de discussie over de daarin behandelde kwestie nog niet afgesloten is. Daarom is het raadzaam het tijdstip waarop de richtlijn in werking treedt te verschuiven. Om die reden kan ik dan ook de amendementen 31, 34, 35, 39, 40, 41, 47 en 48 zonder meer aanvaarden. Tot slot deel ik ook de mening dat beter de vorm van een richtlijn dan van een verordening gekozen kan worden, en daarom kan ik ook amendement 53 niet aanvaarden.

De Voorzitter
Dank u, mijnheer de commissaris.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 9.00 uur plaats.
De vergadering wordt om 00.15 uur gesloten

