Sytuacja kobiet na Bałkanach (krótka prezentacja) 
Przewodnicząca
Następnym punktem posiedzenia jest krótka prezentacja sprawozdania przez panią poseł Gurmai, w imieniu Komisji Praw Kobiet i Równouprawnienia, na temat sytuacji kobiet na Bałkanach.
Zita Gurmai
Panie komisarzu, panie i panowie! Dziękuję za to, że pozostali państwo, aby wysłuchać tego, co mam do powiedzenia o tak późnej porze. Bardzo się cieszę, że mogę dziś państwu zaprezentować przedmiotowy wniosek. Cieszę się, ponieważ pokazuje on, że Parlament Europejski uważa za ważne monitorowanie i polepszanie sytuacji kobiet na Bałkanach. Jestem przekonana, że jest to nasz wspólny interes i odpowiedzialność, ponieważ Unia Europejska nie może odciąć się od tych spraw.
Wszyscy wiemy, że kraje należące do regionu mają za sobą poważne cierpienia, które miały miejsce nie tak dawno temu. Podejmują niezwykle duże wysiłki w celu przezwyciężenia swoich problemów i należy im się za to podziw. Jednak, moim zdaniem, nie udaje im się wziąć pod uwagę bardzo ważnych zasobów, to jest kobiet.
To prawda, że kobiety ucierpiały szczególnie dotkliwie podczas wojen, musimy jednak pamiętać, że nie są one wyłącznie ofiarami, ale odgrywają konstruktywną, aktywną, pożyteczną i niezastąpioną rolę w procesie demokratycznej stabilizacji i odbudowy.
Nigdy nie byłam zwolenniczką robienia wyjątków dla kobiet, ale jestem na tyle odważna, aby oświadczyć, że powinny mieć one takie same możliwości jak mężczyźni. Ani większe, ani mniejsze. Nie inaczej jest także w tym przypadku. Kobiety mogą wypełniać wspomnianą wcześniej rolę wyłącznie, jeżeli będą miały taką szansę.
A jaka jest ta szansa? Ponieważ kobiety stanowią połowę populacji, muszą otrzymać prawo do podejmowania decyzji w takiej samej proporcji. Wiem, że według wielu osób odniesienie do kwoty nie jest prawdziwym rozwiązaniem, ale muszę powiedzieć, że niestety nie znaleziono jeszcze bardziej skutecznego rozwiązania administracyjnego.
Emancypacja ekonomiczna kobiet jest jednym z pierwszych zadań. Pracujące kobiety są bardziej produktywnymi członkami społeczeństwa oraz są mniej podporządkowane. A jeżeli pracują, nie możemy pozwolić na wyłączenie ich ze stanowisk przywódczych w życiu gospodarczym. Jednocześnie ciężko pracujące kobiety muszą mieć szansę zrównoważenia życia zawodowego ze zobowiązaniami wobec rodziny.
Aby tak się stało, podejście społeczeństwa musi stać się bardziej pozytywnie nastawione do kobiet, a negatywne stereotypy muszą zostać obalone. Edukacja i media odgrywają w tym względzie kluczową rolę. Mogłabym kontynuować omawianie tej długiej listy, ale aby nie przedłużać, chciałabym położyć nacisk na dwie bardzo ważne kwestie.
Po pierwsze, nie możemy nigdy zapomnieć, że omawiany region obejmuje kilka różnych krajów, których nie można wrzucić do jednego worka i traktować w ten sam sposób. Każdy kraj ciężko pracuje w każdej sferze, włączając kwestię poprawy sytuacji kobiet. Oczywiście niektóre kraje są bardziej zaawansowane w tej batalii niż inne. Starałam się to przekazać w tabeli załączonej do sprawozdania.
Po drugie, możliwość wejścia do Unii Europejskiej w przyszłości stanowi znaczącą motywację dla tych krajów w zakresie osiągnięcia wyznaczonych celów. Zarówno dla nich, jak i dla nas ważne jest również wykorzystanie bieżącego okresu w tym zakresie.
Moim celem w odniesieniu do przedmiotowego sprawozdania było wskazanie, że są one na dobrej drodze, że chylę czoła przed podejmowanymi przez nie wysiłkami, a także, że życzę im odwagi w odniesieniu do tego, co czeka je w przyszłości.
Chciałabym skorzystać z tej okazji, aby wyrazić podziękowanie dla wielkiej pomocy, jaką otrzymałam w trakcie wykonywania przedmiotowego zadania od Rudolfsa Verdinsa i Elvy Svennerstål z Sekretariatu Komisji Praw Kobiet i Równouprawnienia, od Effy Tsonos i Majelli McCone z Sekretariatu Grupy Socjalistycznej w Parlamencie Europejskim, od moich koleżanek kontrsprawozdawczyń: Marie Panayotopoulos-Cassiotou, Doris Pack, Edit Bauer, Lívii Járóki, Filiz Hyusmenovej, Emine Bozkurt, Anni Podimaty, Marusyi Lyubchevej oraz od wielu innych osób. Szczególne podziękowania należą się Sekretariatowi Grupy Europejskiej Partii Ludowej (Chrześcijańskich Demokratów) i Europejskich Demokratów, Grupie Zielonych/Wolnemu Przymierzu Europejskiemu i oczywiście Liberałom, za ich niezmordowaną pracę i niewyczerpaną gotowość do pójścia na ustępstwa. Na koniec, choć nie mniej gorąco, pragnę podziękować moim najbliższym współpracownikom.
Jestem bardzo dumna z tego, że wniosek, który przedstawiam dzisiaj w tym miejscu, wyraża szeroko zakrojony kompromis, który - jak uważam - sprawia, iż przesłanie Parlamentu Europejskiego staje się przejrzyste, jednoznaczne i mocne. Mam nadzieję, że czytanie między linijkami nasunie wyjaśnienie, że moim celem jest nadanie sprawozdaniu pozytywnego i zachęcającego tonu. Dziękuję za uwagę. Jest mi również szczególnie miło, że pan komisarz Verheugen, który był Komisarzem ds. Rozszerzenia w czasie, kiedy przystąpiliśmy do UE, jest z nami tutaj.
Günter Verheugen
wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej. - (DE) Pani przewodnicząca, panie i panowie, pani poseł Gurmai! Byłem odpowiedzialny za rozszerzenie, ale to było cztery lata temu. Pomimo wszystko, nadal mam w głowie pewną część wiedzy, którą przyswoiłem sobie w tamtym czasie. Naprawdę bardzo się cieszę, że mogę dziś wieczorem rozmawiać z państwem na przedmiotowy temat. Zawsze szczególnie się nim interesowałem i nadal tak jest.
Pani sprawozdanie pokrywa się z ustaleniami Komisji: nie ma w tym względzie różnic w opiniach. To jak najbardziej prawda, że traktujemy sprawę praw kobiet oraz równości pomiędzy mężczyznami a kobietami jako bezwzględnie niezbędny element kryteriów politycznych, które są kluczowym warunkiem wstępnym do rozpoczęcia i zakończenia negocjacji akcesyjnych.
Z własnego doświadczenia mogę powiedzieć - i potwierdzi to Olli Rehn, który teraz wykonuje tę pracę - że negocjacje w sprawie rozszerzenia, a tak naprawdę cały proces dotyczący rozszerzenia, sama nadzieja, że negocjacje akcesyjne się odbędą, w znaczący sposób i na bieżąco poprawia sytuację socjalną pokrzywdzonych grup. Rządy i parlamenty w omawianych krajach wiedzą, czego oczekuje od nich Europa. Moim zdaniem nie ma silniejszego katalizatora szybkich zmian społecznych w krajach kandydujących lub w potencjalnych krajach kandydujących niż perspektywa zostania członkiem Unii Europejskiej, a to wiąże się z koniecznością spełnienia pewnych norm, które mamy w Europie.
Sprawozdania, które przygotowali państwo, a także wasza i nasza analiza opisują naprawdę poważny problem. Kobiety w krajach, o których dzisiaj rozmawiamy są generalnie słabo reprezentowane, zarówno na rynku zatrudnienia, jak i w życiu politycznym. Powszechna jest przemoc w rodzinie. Sytuacja kobiet na obszarach wiejskich jest niezwykle zatrważająca. Dziewczęta i kobiety pochodzące z narodowych i etnicznych mniejszości - przede wszystkim kobiety romskie - cierpią, tak samo jak kobiety niepełnosprawne, z powodu szczególnej dyskryminacji, niestety zbyt często też kobiety i dziewczęta padają ofiarami handlu ludźmi.
Dlatego dla Komisji jak najbardziej zrozumiałe jest to, że w ramach jej współpracy z krajami kandydującymi i potencjalnymi krajami kandydującymi powinny zostać opracowane programy mające na celu poprawę wspomnianych warunków. Nie muszę w tym miejscu opisywać tego szczegółowo. Istnieje wiele różnych programów, które powinny umożliwić rządom i władzom krajów kandydujących właściwe radzenie sobie z tym problemem. Jednakże istnieją również projekty i programy opierające się o zasadę samopomocy, które wspierają organizacje pozarządowe oraz inne grupy społeczne.
Mogę panią zapewnić, pani poseł Gurmai, że Komisja będzie w przyszłości nadal robić wszystko, co w jej mocy, aby przyczynić się do umocnienia praw kobiet w krajach bałkańskich. Obejmuje to w sposób wyraźny - jak już powiedziałem - wsparcie dla organizacji kobiet i organizacji pozarządowych. Myślę, że wiarygodna i poważna perspektywa akcesji dla tych krajów jest najsilniejszym bodźcem do ponaglenia ich do podejmowania koniecznych działań.
Jednak nie powinniśmy mieć w tej kwestii żadnych złudzeń. Każda osoba na tej sali wie, że omawiane procesy społeczne zabierają sporo czasu. Pozwolą państwo, że znowu odwołam się do własnego doświadczenia. Nie możemy zadowolić się faktem, że w zbiorze praw zawarto pewne informacje. Nie możemy zadowolić się faktem, że przygotowywane są wspaniałe plany działania, które pięknie wyglądają na papierze. Widziałem dziesiątki z nich i nie oznaczają one wcale, że jakieś zdarzenie będzie miało naprawdę miejsce. Dopiero potem zaczyna się prawdziwa praca. Jestem bardzo wdzięczny, że Parlament Europejski okazuje tak duże zainteresowanie tą pracą.
Przewodnicząca
Na tym kończy się przedmiotowy punkt posiedzenia.
Głosowanie odbędzie się jutro, w czwartek 4 grudnia 2008 r. o godz. 12.00.
Oświadczenia pisemne (art. 142 Regulaminu)
Cristian Silviu Buşoi  
na piśmie. - Rozwój sytuacji społecznej na Bałkanach w odniesieniu do równości płci cieszył się do tej pory niestety złą sławą, z powodu braku poprawy w tym zakresie. Chociaż niektóre kraje bałkańskie otrzymały status krajów kandydujących do członkostwa w UE, sytuacja kobiet staje się coraz bardziej niepokojąca i niemal nie można zaobserwować żadnej poprawy w tej dziedzinie.
W celu utrzymania względnej pozycji kobiet w społeczeństwach bałkańskich, Unia Europejska musi bardziej zaangażować się w powolny proces demokratyczny, który charakteryzuje większość krajów w regionie oraz zachęcić do promowania prawnie obowiązujących instrumentów w zakresie praw i swobód kobiet. Ponadto pozytywna dyskryminacja powinna być również koncepcją przyjmowaną przez rządy w regionie, w ten sam sposób, w jaki stosują ją państwa członkowskie UE.
Pomimo wszystko, w celu odtworzenia stabilnego środowiska po zakończeniu konfliktu konieczne jest promowanie rozwoju równego społeczeństwa, które chroni pozycję kobiet, unikając przy tym przywrócenia "patriarchalnych” instytucji, które były charakterystyczne w przeszłości. Udział kobiet w procesie podejmowania decyzji jest kluczowy dla osiągnięcia istotnej zmiany ich statusu w społeczeństwie i będzie mieć konkretne znaczenie dla poprawy sytuacji w przyszłości.
Anneli Jäätteenmäki  
na piśmie. - Zagadnienie równych szans dla kobiet i mężczyzn stanowi ważną część kryteriów kopenhaskich. Kraje na Bałkanach mają przed sobą wiele pracy w tym obszarze. Kraje kandydujące powinny podjąć próbę stworzenia u siebie praw antydyskryminacyjnych i dotyczących równości płci, nie gorszych niż te, które zawarto w dorobku prawnym Wspólnoty.
Sprawy wymagające szczególnej uwagi na Bałkanach obejmują: zwiększenie opieki zdrowotnej, zwiększenie reprezentacji kobiet w rządzie, ochronę kobiet przed przemocą w rodzinie, eliminację przestępstw na tle seksualnym oraz wdrożenie mocniejszych strategii antydyskryminacyjnych.
Omawiane problemy z pewnością istnieją również w państwach członkowskich UE. Powinniśmy nieustannie zabiegać o większą równość pomiędzy kobietami a mężczyznami.
Jednak kraje kandydujące muszą zwracać szczególną uwagę na wyeliminowanie wspomnianych problemów, zanim możliwe stanie się przystąpienie przez nie do Unii Europejskiej.
Lívia Járóka  
na piśmie. - Problemy dotyczące dyskryminacji doświadczanej przez społeczności romskie pozostają nierozwiązane w całej Europie. Zarówno w starych, jak i w nowych państwach członkowskich, a także w krajach kandydujących, polityki integracyjne są zasadniczo słabe, sporadyczne i zarządzane oddzielnie w każdym przypadku. Kobiety romskie na całym obszarze Bałkanów spotykają się z dyskryminacją nie tylko z powodu płci, ale również z powodu przynależności do swojej grupy etnicznej. Z powodu marginalizacji na tle głównego nurtu społeczeństwa kobiety romskie spotykają się z dyskryminacją, która wywiera wpływ na ich dostęp do opieki zdrowotnej, jakość kształcenia, warunki mieszkaniowe i zatrudnienie.
Niezwykle ważne jest, aby kraje kandydujące i potencjalne kraje kandydujące na Bałkanach zagwarantowały eliminację wszystkich form dyskryminacji i uprzedzeń wobec kobiet romskich oraz wprowadziły skuteczną i praktyczną strategię zwalczania dyskryminacji, wdrażaną na wszystkich szczeblach (krajowych i lokalnych).
Oczywiste jest, że proces rozszerzenia Unii Europejskiej, dzięki zastosowaniu stworzonego przez siebie narzędzia, jakim są kryteria kopenhaskie, ma potencjał umożliwiający znaczącą zmianę sytuacji Romów na Bałkanach. Z tego powodu kluczowe jest, aby Komisja Europejska przyjęła skuteczny system monitorowania w celu pomiaru rzeczywistych wysiłków podejmowanych w odniesieniu do praw mniejszości i kobiet na Bałkanach, który następnie wykaże pełną zgodność z kryteriami politycznymi dotyczącymi akcesji.
Dumitru Oprea  
Sprawozdanie dotyczące sytuacji kobiet na Bałkanach omawia jeden z najbardziej aktualnych tematów, tj. miejsce kobiet w nowoczesnym społeczeństwie. Temat ten wywołuje wiele niepokojów, jeżeli chodzi o sytuację kobiet na Bałkanach, w czasie, kiedy trwa proces tworzenia stabilnej demokracji. Przedmiotowe sprawozdanie jest nie tylko wyczerupujące, ale również dotyczy kluczowych tematów, które są generalnie ważne, a mianowicie: kobiety na rynku pracy, zwalczanie stereotypów, zdrowie kobiet, zaangażowanie kobiet w procesy podejmowania decyzji, przemoc wobec kobiet i handel ludźmi. Waga wymienionych tematów jest tym bardziej widoczna w niektórych państwach, w których w ciągu ostatnich dwudziestu lat dokonały się zasadnicze zmiany.
Niepokojąca jest trudność oceny rzeczywistej sytuacji w tych krajach. Kobiety są dyskryminowane, bez względu na to, czy dzieje się to na skalę międzynarodową, czy nie. Jednym z przykładów jest "nieformalny” rynek pracy dla kobiet. Sytuacja ta jest uważana za normę w niektórych krajach. Jeszcze większy problem napotykany jest wśród kobiet, które są kierowane lub "staczają się” ku działaniom będącym poniżej godności człowieka, np. prostytucji, lub które padają ofiarą osób zajmujących się handlem ludźmi. Kolejnym problemem jest to, że wiele kobiet jest również ofiarami przemocy w rodzinie.
Z drugiej strony, kobiety muszą bardziej zaangażować się w zmieniające się podejścia, tak aby mogły zajmować należne im miejsce w społeczeństwie.
Rovana Plumb  
Jako członek Parlamentu Europejskiego z kraju znajdującego się w bezpośrednim sąsiedztwie Bałkanów Zachodnich cieszę się z postępów, jakie dokonują się w krajach kandydujących lub potencjalnych krajach kandydujących, wspomnianych w sprawozdaniu. Jednak potrzebne są konkretne środki polityczne w celu wyeliminowania dyskryminacji społecznej i ekonomicznej oraz stanu niepewności, które utrzymują się w regionie.
Konflikty w regionie osłabiły wizerunek kobiet w zbiorowej pamięci. Doprowadziły one również do pojawienia się i wzmocnienia stereotypów, zgodnie z którymi rola kobiet w społeczeństwie jest znacznie zredukowana, usunięta w cień przez posiadających władzę mężczyzn.
Punkt wyjścia w procesie eliminacji wspomnianych stereotypów znajduje się na pierwszym szczeblu kształcenia. Materiały edukacyjne w szkołach powinny rzeczywiście promować pozytywny wizerunek kobiet posiadających równe prawa z mężczyznami.
Naszym obowiązkiem jest udzielanie wsparcia tym programom, zarówno politycznie, jak i finansowo. Oznacza to, że osiągane wyniki powinny być ściśle monitorowane w procesie negocjacyjnym.
Daciana Octavia Sârbu  
UE musi ściślej monitorować sytuację kobiet na Bałkanach, szczególnie w krajach kandydujących do UE.
Jednocześnie należy zachęcać do udzielania funduszy przedakcesyjnych w celu wsparcia krajów bałkańskich w ich walce przeciwko handlowi ludźmi i prostytucji, szczególnie z udziałem dzieci, a także do świadczenia odpowiednich usług medycznych, do których każda kobieta może mieć dostęp, bez względu na rasę, religię czy status społeczny. Na koniec, choć nie jest to mniej ważna kwestia, wspomniane fundusze mogłyby również pomóc w zakładniu schronisk i ośrodków poradnictwa dla kobiet, które są ofiarami przemocy w rodzinie.
Chciałabym również podkreślić znaczenie udzielania wsparcia organizacjom pozarządowym walczącym o prawa kobiet na Bałkanach, które powinno być podejmowane zarówno przez rządy w regionie Bałkanów, jak i organizacje pozarządowe w państwach członkowskich UE.
Wzywam do wywarcia nacisku na rządy krajów bałkańskich, aby w najbliższym czasie przyjęły środki mające na celu zwalczanie i zapobieganie handlowi ludźmi, prostytucji z udziałem nieletnich oraz pornografii dziecięcej, mając na uwadze, że Bałkany są zarówno regionem tranzytowym, jak i źródłem handlu ludźmi.
Nie wolno nam nie zauważyć konieczności przyjęcia przez właściwe instytucje na Bałkanach środków nakierowanych na zapewnienie równych płac pomiędzy kobietami a mężczyznami, a także edukowania ludzi do przeciwstawiania się stereotypom.
Dushana Zdravkova  
W zeszłym tygodniu obchodziliśmy Międzynarodowy Dzień Eliminacji Przemocy wobec Kobiet. Komisja Europejska podkreśliła znaczenie bezwzględnej walki z tym niecierpiącym zwłoki problemem. Parlament Europejski również musi wezwać kraje kandydujące do podjęcia aktywnych działań na rzecz właściwego zastosowania i zgodności z istniejącymi ramami legislacyjnymi. Ponieważ prawo nie może istnieć wyłącznie na papierze, musi ono również być stosowane w praktyce w celu poprawy pozycji kobiet, które są dręczone na co dzień i nawet nie zdają sobie sprawy z tego, że jest to nie do przyjęcia. Dlatego zgadzam się z osobą przeprowadzającą analizę, że konieczne są działania mające na celu zmianę stereotypowych sposobów myślenia w krajach będących przedmiotem naszej dyskusji.
Chciałabym zwrócić państwa uwagę na kolejną istotną sprawę zawartą w sprawozdaniu. Zgodnie ze specyfiką regionu, a szczególnie biorąc pod uwagę konflikty militarne, których świadkiem była cała Europa w poprzedniej dekadzie, chciałabym podkreślić fakt, że w strefach konfliktu mężczyźni i kobiety, dziewczęta i chłopcy doświadczają wojny w różny sposób. To prawda, że kobiety i dzieci są najczęściej ofiarami tych konfliktów, jednak kobiety muszą mieć te same możliwości i równe szanse, aby mogły podjąć walkę, aktywnie uczestniczyć w życiu społecznym i politycznym, w zarządzaniu oraz w stabilizowaniu społeczeństwa.
