Herdenking van de deportaties in 1941 in de Baltische Staten
De Voorzitter
Dames en heren, deze maand is het zeventig jaar geleden dat de Sovjetautoriteiten massale deportaties uitvoerden in de Baltische Staten, die zij sinds 1940 bezetten. Deze deportaties waren voornamelijk bedoeld om Estland, Letland en Litouwen te ontdoen van hun maatschappelijke en politieke elite. Wetenschappers en vertegenwoordigers van politieke kringen werden uit te weg geruimd en mensen die bekend stonden als vrijdenkers werden ook uit te weg geruimd. Vandaag is het onze gezamenlijke plicht om de herinnering aan de honderdduizenden slachtoffers van de Sovjetterreur in de Baltische Staten levend te houden, en om het totalitaire systeem en de misdaden tegen de menselijkheid die de leiders ervan hebben begaan, ondubbelzinnig te veroordelen. Het lijden van de Litouwse, Letse en Estse naties gaf hun de vastberadenheid en de kracht om een halve eeuw later te vechten voor onafhankelijkheid en terug te keren tot een verenigd Europa.
Ik wil er ook graag aan herinneren dat het op 22 juni, dus over twee weken, zeventig jaar geleden is dat Hitler-Duitsland de Sovjet-Unie aanviel. Met deze aanval kwam een einde aan hun eerdere bondgenootschap en het geheime pact tussen Hitler en Stalin van augustus 1939, waarmee zij Europa hadden opgedeeld. We hebben dus een reeks verjaardagen waarvan het belangrijk voor ons is dat we ze gedenken, en dat Europa ze gedenkt, maar ik denk dat de aanwezigheid van onze collega's uit Litouwen, Letland en Estland bewijst dat Europeanen in staat zijn om moeilijkheden en grote spanningen te overwinnen, en daarom zijn wij erg blij dat onze collega's hier aanwezig zijn, vooral vandaag.
Tunne Kelam
Mijnheer de Voorzitter, dank u voor uw vriendelijke woorden van solidariteit.
Zeventig jaar geleden werden ongeveer 50 000 Litouwers, Letten en Esten bruut gedeporteerd uit hun huizen in de door de Sovjet-Unie bezette Baltische Staten. Als we dat cijfer - 50 000 van de destijds 5,5 miljoen tellende bevolking van de drie Baltische Staten - vertalen naar het Verenigd Koninkrijk of Frankrijk, zouden de 50 000 Baltische gedeporteerden verhoudingsgewijs gelijkstaan aan 432 000 gedeporteerde burgers uit het VK of 363 000 mensen die uit Frankrijk gedeporteerd werden. Gelukkig is dat in die landen niet gebeurd.
Al in mei 1941, zoals de Voorzitter gezegd heeft, hadden de Sovjetautoriteiten besloten Litouwen, Letland en Estland te zuiveren van anti-Sovjet-elementen in de politieke en economische elites. De gedeporteerden werden in veewagens vervoerd naar Siberië en het verre noorden, waar hun honger, kou en dwangarbeid te wachten stond. Mannen werden gescheiden van hun gezinnen en naar gevangenenkampen gebracht, waar velen van hen omkwamen of werden geëxecuteerd. In veel plaatsen stierf bijna 50 procent van de gedeporteerden.
De deportaties van 1941 brachten een verwoestende slag toe aan de democratische civiele samenleving. Dit lukrake geweld veroorzaakte diepe psychische trauma's bij de slachtoffers, met langdurige angsten, onderdrukte emoties, zelfcensuur en passiviteit als gevolg. Dit leidde tot het gevoel dat het recht nooit zou kunnen zegevieren. Om Sergei Kovalev, winnaar van de Sacharovprijs, te citeren: het staat buiten kijf dat deze daden, in moderne bewoordingen, misdaden tegen de menselijkheid waren. De herdenking, na zeventig jaar, van de deportaties in de Baltische Staten is daarom een gelegenheid om het inzicht te verdiepen dat uw verleden ons verleden is en vice versa. De kennis over de misdaden tegen de menselijkheid die in 1941 zijn gepleegd, moet in haar geheel een integrerend deel van onze gemeenschappelijke Europese geschiedenis worden.
Waarde collega's, ik dank u allen voor uw aandacht en solidariteit, waar de Baltische landen zo veel jaren naar hebben uitgezien.
(Applaus)
Hannes Swoboda
namens de S&D-Fractie. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, mijnheer Kelam, geachte collega's uit de Baltische landen, dames en heren, vandaag herdenken wij in het bijzonder de verdrijvingen en massadeportaties uit de Baltische landen. Deze verdrijvingen behoren tot de meest donkere gebeurtenissen uit de Europese geschiedenis. De afgelopen eeuw is inderdaad niet ten onrechte de eeuw van de verdrijvingen genoemd. Wij buigen vandaag allen voor de slachtoffers van deze onmenselijke handelingen.
Wij eisen in dit verband dat de Sovjetgeschiedenis volledig wordt onderzocht, en met name de gruweldaden van het stalinisme. Het huidige Rusland moet dit niet als een politieke aanval opvatten, maar als ondersteuning bij de verwerking van de eigen geschiedenis, die net als de geschiedenis van andere Europese landen zon- en schaduwzijden kent.
Wij herdenken echter niet alleen de slachtoffers uit de Baltische landen, maar ook de Armeniërs, die aan het begin van de vorige eeuw uit Turkije werden verdreven. Wij herdenken de zogeheten bevolkingsuitwisseling tussen Turkije en Griekenland. De deportaties in Europa bereikten met name in het midden van de vorige eeuw een hoogtepunt als gevolg van het naziregime en het communistische regime van de Sovjet-Unie. Ook de verdrijvingen na de Tweede Wereldoorlog hebben diepe verwondingen achtergelaten, evenals de verdrijvingen gedurende de oorlog in Joegoslavië.
Wij mogen echter ook niet vergeten dat vele gevallen van koloniale heerschappij door verdrijvingen waren gekenmerkt. Wij moeten om een grondige behandeling van de verschillende vormen van verdrijving en de schijnmotivatie daarvan vragen. Hiertoe behoort ook de beantwoording van de schuldvraag en het straffen van de schuldigen, in ieder geval voor zover dat nog mogelijk is, zoals nu bijvoorbeeld in het geval van Mladič. Maar het afdoende antwoord is de Europese eenwording, juist ook met de onafhankelijke Baltische landen, en een duidelijke instemming met het voortzetten van het nog niet afgesloten eenwordingsproces van Europa. Deze historische taak is iets wat wij niet alleen aan onszelf, maar vooral ook aan de slachtoffers van de vele verdrijvingen in Europa verschuldigd zijn. Vele politici uit alle landen van Europa, uit oost en west, hebben hieraan meegewerkt. Wij hoeven maar te denken aan de Verklaring van Danzig, die is ondertekend door de Poolse president Kwaśniewski en de Duitse president Rau.
Omdat wij van het verleden willen leren, moeten wij waakzaam zijn, ook ten opzichte van de eerste tekenen van verdrijvingen, zoals bijvoorbeeld in het geval van de Roma. Alle uitspraken met de strekking dat wij Arabische immigranten in hun boten over de Middellandse Zee moeten terugsturen moeten wij afwijzen, en wij moeten ons ertegen verzetten als sommigen de verworvenheden van een Europa zonder grenzen weer willen opheffen en willen terugkeren tot een bekrompen nationalisme.
Laten wij eerbiedig buigen voor alle slachtoffers van verdrijvingen en deportaties, maar laten wij ons eensgezind uitspreken voor het voortzetten van de Europese eenwording omdat zij de enige werkelijke garantie is tegen een politiek die in de afgelopen eeuw zoveel rampspoed heeft gebracht voor de mensen in Europa, maar ook daarbuiten. Wij mogen dit nooit vergeten!
Nooit weer! Dat was een eis die direct na de Tweede Wereldoorlog tot uitdrukking werd gebracht. Hij heeft niets van zijn geldigheid verloren, en het beste antwoord erop is een gemeenschappelijk Europa.
(Applaus)
Leonidas Donskis
Mijnheer de Voorzitter, de deportaties van inwoners van de Baltische landen in 1941 behoorden tot de meest dramatische en tragische gebeurtenissen van de 20e eeuw. Deze klap voor Litouwen, Letland en Estland, hun politieke gemeenschappen en de beschaving in het algemeen, betekende dat deze naties en landen vijftig jaar geïsoleerd zouden blijven. Het was ook een grote klap voor de Europese solidariteit en de Europese saamhorigheid. Pas in 1991 eindigde dit isolement, toen het eindelijk mogelijk werd te praten over deze waterscheiding in de geschiedenis van Baltische naties. Maar het jaar 2004 - toen de Baltische landen toetraden tot de Europese Unie - was het jaar dat het einde van de Europese verdeeldheid pas werkelijk markeerde. De moedwillige deportatie van onschuldige burgers, gewoonlijk de best opgeleide en meest vooruitstrevende, was een onlosmakelijk onderdeel van de social engineering die in het Stalintijdperk werd toegepast en van de strijd tegen individuen en naties, hun herinnering en waardigheid. Desondanks kunnen we met een optimistische noot besluiten. Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, het feit dat wij het vandaag over de 70e verjaardag van de deportatie van onschuldige mensen in de Baltische landen kunnen hebben en kunnen erkennen dat dit heeft plaatsgevonden, geeft Europa haar waardigheid, solidariteit en onze collectieve politieke herinnering terug.
Roberts Zīle
Mijnheer de Voorzitter, hoewel de deportaties uit de Baltische Staten op 14 juni 1941 en de tweede golf van deportaties in maart 1949 leidden tot de blootstelling van duizenden onschuldige mensen aan vele jaren van vernederingen in Siberië en vernietigingskampen, hebben Europa en de wereld tot op de dag van vandaag dit feit niet erkend. Meer dan 65 jaren zijn er voorbijgegaan sinds de Tweede Wereldoorlog. De verdorven misdaden tegen de menselijkheid die door het totalitaire bewind van Hitler werden gepleegd, zijn lang geleden erkend en vervolgd. De genocide van het stalinistische regime in zowel bezette Oost-Europese landen als in de Sovjet-Unie zelf worden in sommige moderne politieke kringen echter nog steeds beschouwd als een onderwerp dat beter kan worden verzwegen, en zelfs de Europese Unie heeft deze kwestie nog niet helemaal geëvalueerd. De misdaden van het communistische bewind hebben bij de bevolkingen van de Baltische Staten blijvende sporen achtergelaten. Het communistische systeem was, in de woorden van Alexander Solzjenitsyn, gestoeld op leugens en terreur, het was een krakkemikkig systeem, onverenigbaar met de menselijke natuur. Het verwoestte morele waarden, tradities, solidariteit en zelfvertrouwen. Waarom moeten mijn landgenoten nog altijd luisteren naar het verhaal van Moskou dat er helemaal geen bezetting van de Baltische landen is geweest, dat de Baltische landen niet werden bezet als gevolg van het Hitler- of Molotov-Ribbentroppact, dat dit de socialistische keuze was van de Baltische landen in de zomer van 1940? Waarom moet ik en waarom moeten mijn landgenoten nog steeds luisteren naar het verhaal van de 'bevrijding' van deze gedeporteerden, die de meest geschoolde en beste mensen waren van de Baltische Staten? Daarom roep ik de Europese Commissie op om deugdelijk onderzoek naar de misdaden van het communistische regime op alle mogelijke manieren te stimuleren, zoals de ministers van Justitie van diverse staten - waaronder alle Baltische Staten - hebben gevraagd, en deze nog onvoltooide taak van het evalueren van de misdaden van alle totalitaire regimes te voltooien. Dank u.
Franz Obermayr
(DE) Mijnheer de Voorzitter, in het niet-aanvalsverdrag tussen Duitsland en de Sovjet-Unie legden Hitler en Stalin hun belangensferen in Midden-Europa vast, en met name voor de Baltische Staten waren de gevolgen rampzalig. Net als in Wit-Rusland planden de Sovjets al gauw de deportatie van de leidende klassen in de Baltische landen, en in de nacht van 13 op 14 juni vonden de eerste massadeportaties plaats. Zonder voorafgaande waarschuwing en zonder aanklacht werden mensen uit hun huizen gesleurd.
In 2002 verklaarde het Estse parlement de deportaties tot een misdaad tegen de menselijkheid. In Estland is 14 juni een nationale gedenkdag. De dag staat in het teken van herdenken en rouw, maar is ook een blijk van de waarde die men hecht aan het huidige democratische en onafhankelijke Estland. In Europa en in de wereld vestigt 14 juni de aandacht op het vaak vergeten leed van kleine staten en volken met name in de voormalige Sovjet-Unie.
De Voorzitter
Het debat is gesloten.
