Hervatting van de zitting
De Voorzitter
Ik verklaar de zitting van het Europees Parlement, die op donderdag 25 februari 1999 werd onderbroken, te zijn hervat.

Verklaring van de Voorzitter
De Voorzitter
Dames en heren, de agenda voor vandaag begint met een reeks debatten over een van de belangrijkste thema's voor de Europese en de mondiale politiek: gelijke rechten voor de vrouw. Ik denk dat wij het er allemaal over eens zijn dat door deze onderwerpen op de agenda te plaatsen het Europees Parlement zich bij een zeer lange strijd wil aansluiten. Een strijd die al gedeeltelijke successen heeft opgeleverd, maar die nog niet beëindigd is. En het ziet er ook niet naar uit dat deze strijd voor volledig gelijke rechten van de vrouw op het vlak van werk en op politiek en sociaal gebied op korte termijn zal worden beëindigd.
Ik denk derhalve de gevoelens van de Vergadering te vertolken als ik zeg dat het Europees Parlement door deze punten op de agenda te plaatsen er politiek blijk van geeft door te willen gaan met die strijd. Tegelijkertijd betekent het ook dat het Parlement niet alleen op juridisch vlak verder vooruit wil, maar dat het eraan herinnert dat het juridisch werk zijn complement moet vinden in zeer uiteenlopende sectoren.
In ons Parlement zullen wij een dezer dagen in het Bureau het verslag van mevrouw Hoff bespreken. Zij heeft van het Bureau de opdracht gekregen te onderzoeken hoe ervoor gezorgd kan worden dat er meer vrouwen op verantwoordelijke posities in de administratie van het Parlement komen. Daar moet nog veel voor gedaan worden. Er is al wat aan gedaan, maar wij moeten op deze weg voort blijven gaan.
Het is ook belangrijk niet te vergeten dat wij vlak voor de verkiezingen staan, die een goede gelegenheid vormen voor alle politieke partijen in Europa om meer vrouwen een plaats in deze Vergadering te geven. Het zou jammer zijn als die gelegenheid niet werd aangegrepen.
Applaus
Ik geloof derhalve dat het duidelijk is wat deze Vergadering wil en ik wens deze inleidende woorden af te sluiten met een woord van dank, namens heel het Parlement, aan de Commissie rechten van de vrouw - en aan alle leden van die commissie - voor het door hen verzette werk om dit ideaal geleidelijk aan te verwezenlijken. Onze collegae in het Parlement zijn de actiefste strijdsters voor deze zaak en ik meen dat wij hun vandaag niet erkentelijk zouden zijn, als wij hen niet bedankten voor al hun inspanningen en werk gedurende deze zittingsperiode.
Daarom vraag ik voor al onze collegae in deze Vergadering, en met name voor de leden van de Commissie rechten van de vrouw, een applaus om hen te danken.
Applaus

Goedkeuring van de notulen
De Voorzitter
De notulen van de vergadering van donderdag 25 februari 1999 zijn rondgedeeld.
Geen bezwaren?
Het woord is aan de heer Wijsenbeek.

Wijsenbeek
Mijnheer de Voorzitter, het is allemaal heel mooi wat u daar zegt, maar juist op een dag als deze mogen we ons eigen Reglement toch niet schenden. Ik wijs u erop dat artikel 6, lid 6 bepaalt dat het verslag van de commissie - en ik wil hier de aandacht vestigen op het verslag van de heer Wibe, dat als laatste punt op de agenda voor vandaag staat ingeschreven, na een hele serie verslagen van de Commissie rechten van de vrouw - dat dat verslag automatisch zou moeten worden ingeschreven als eerste punt op de agenda van de eerstvolgende vergadering na de indiening ervan. Ik constateer dat dat niet het geval is en ons Reglement, artikel 6, lid 6, is geschonden door de Conferentie van voorzitters, die zoals altijd ons Reglement gewoonweg niet leest.

De Voorzitter
Mijnheer Wijsenbeek, ik dacht dat u vandaag voorrang zou geven aan de verslagen over vrouwen, maar ik zal in elk geval uw verzoek in stemming brengen, wanneer we bij het desbetreffende agendapunt aankomen, om te besluiten of het verslag van de heer Wibe eerst moet worden bekeken.

Hautala
Mijnheer de Voorzitter, ik ben verheugd dat u in uw verklaring de internationale vrouwendag memoreerde. Namens de Commissie rechten van de vrouw wil ik deze dag ook ter sprake brengen. Zoals velen van ons weten, lijkt het belangrijkste gespreksonderwerp van de internationale vrouwendag het geweld jegens vrouwen, kinderen en jongeren te worden. Dit geweld vormt in de hele wereld een zeer ernstige schending van de rechten van de vrouw. Vanavond gaan we hier in het Parlement met de Commissie debatteren over hoe de Europese Unie adequaat tegen geweld jegens vrouwen kan optreden. Het is schokkend dat de helft van alle vrouwen die in Europa worden gedood, niet door een onbekende worden vermoord, maar door de eigen echtgenoot. Lange tijd hebben we hier niet over mogen praten. Het geweld tegen vrouwen was een soort taboe. Het is verheugend dat we samen als Europees Parlement op dit gebied concreet werk kunnen gaan verrichten. Het is ook goed eraan te herinneren dat het Europees Parlement het voor elkaar heeft gekregen dat de Europese Unie actief de strijd tegen het geweld jegens vrouwen aanbindt.
Het Verdrag van Amsterdam legt ons geheel nieuwe verplichtingen op en biedt mogelijkheden om de gelijke behandeling van mannen en vrouwen te bevorderen. Dit houdt in dat we doelbewuster moeten gaan werken aan het bevorderen van gelijke behandeling. Het Verdrag van Amsterdam verplicht ons de gelijke behandeling van mannen en vrouwen in al het Europese beleid te integreren. Dit is nog helemaal niet gebeurd. We weten hoe moeilijk dit werk is, maar we krijgen er nieuwe instrumenten voor en we moeten dit werk samen doen.

De Voorzitter
Dank u wel, mevrouw Hautala. Ik verzoek u hierover nu geen debat te beginnen.
Het woord is aan de heer Santini.

Santini
(IT ) Mijnheer de Voorzitter, zoals vele anderen sluit ik me natuurlijk aan bij het verzoek de aandacht te vestigen op elk initiatief dat kan bijdragen tot het uitbannen van onrecht jegens vrouwen. Ik wil hier echter nog een ander element aan toevoegen: niet alleen vrouwen zijn voorwerp van onrecht en geweld, maar soms ook hele volkeren. Dit is bijvoorbeeld het geval met de bevolking van het Fiemmedal in Trentino, de Duits-, Pools- en Vlaamstalige bevolking, de slachtoffers van het vliegtuigongeluk van 3 februari dat vorige week in het middelpunt van de belangstelling heeft gestaan vanwege de trieste afloop van het proces in de Verenigde Staten. Zoals bekend is de piloot die met zijn, op zijn zachtst gezegd, gewaagde manoeuvre de kabel van een skilift raakte, waarbij twintig doden vielen, op onbegrijpelijke wijze van elke schuld vrijgesproken.
Ik verzoek u, mijnheer de Voorzitter, de regering van de Verenigde Staten op de een of andere manier op de hoogte te stellen van onze gevoelens van verbijstering en ontsteltenis, hetgeen uiteraard niet een verzoek tot justitialisme of wraak inhoudt. Het is bedoeld als uitdrukking van het bittere gevoel van daadwerkelijk onrecht. Ik verzoek u bovendien, mijnheer de Voorzitter, zo vriendelijk te willen zijn de brief te beantwoorden die ik u op de dag van de ramp heb geschreven en waarin ik het voorstel heb gedaan tot een initiatiefverslag, dat moest worden toevertrouwd aan de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid. Dat verslag zou moeten gaan over de aanwezigheid van NAVO-basissen en over de vraag of deze militairen zoveel vrijheid bij hun trainingsvluchten moeten krijgen. Dezelfde brief heb ik ook aan de voorzitter van de Commissie, de heer Santer, gezonden en ook van hem heb ik nooit een antwoord ontvangen.
Ik wens dat er recht wordt gedaan ook jegens de familieleden............
Spreker wordt door de Voorzitter onderbroken

De Voorzitter
Mijnheer Santini, u houdt nu een betoog, wat in dit geval niet toelaatbaar is. U heeft mij geschreven en namens het Parlement zal ik de Italiaanse regering, die zich met het onderwerp bezighoudt en die ervoor verantwoordelijk is, steunen.

Green
Mijnheer de Voorzitter, namens mijn fractie wil ik te kennen geven dat wij geschokt en met afschuw vervuld zijn over het feit dat het militaire hof in de Verenigde Staten vrijspraak heeft verleend aan de piloot die verantwoordelijk is voor dit vreselijke ongeluk, waarbij 22 Europeanen het leven lieten. Ik meld de Vergadering hierbij dat wij een dringende resolutie over dit onderwerp zullen indienen. Ik hoop dat de overige leden van de Vergadering zich bij ons willen aansluiten om dit punt deze week op de agenda geplaatst te krijgen.

Banotti
Mijnheer de Voorzitter, ik dank u voor uw vriendelijke woorden over de dag van de vrouw, en ik wens de broeders en zusters die op deze Vergadering, en niet te vergeten op de tribune, aanwezig zijn een hele fijne dag toe.
Uw opmerkingen waren bijzonder welkom met het oog op het voorstel om de Commissie rechten van de vrouw op te heffen. Ik hoop dat dankzij dit soort steun deze zeer belangrijke commissie in stand gehouden zal worden.
Ik heb nog een vraag. Op 18 februari was er wéér een vrouw in de Gemeenschap die haar zaak bij het Europese Hof voor de rechten van de mens won. In dit geval was het Denise Matthews die een zaak tegen de Britse regering had aangespannen. Ik wil u verzoeken deze Vergadering, indien mogelijk nog deze week, te informeren over de vraag of er al pogingen zijn gedaan, van de kant van zowel het Parlement als de Commissie, om de burgers van Gibraltar in staat te stellen bij de komende Europese verkiezingen hun stem uit te brengen.

De Voorzitter
Ik kan u hierop geen antwoord geven, omdat het initiatief in deze zaak bij de fracties en de leden ligt.
Zoals iedereen hier, heb ik in de pers gelezen dat de Britse regering zich met deze zaak gaat bezighouden. Als een fractie of een lid met betrekking tot deze zaak initiatieven wil ontplooien moet dat in overeenstemming met het Reglement gebeuren.

McMahon
Mijnheer de Voorzitter, op de vrijdag van de laatste vergaderperiode heb ik de aandacht gevestigd op de schandalige situatie dat freelance tolken die voor het Parlement werken de vergoedingen waar zij recht op hebben nog steeds niet hebben ontvangen. Deze mensen willen geld zien. Al sinds oktober, toen ik commissaris Liikanen schriftelijk heb verzocht deze zaak te onderzoeken, is de situatie onduidelijk. Nu blijkt dat Commissievoorzitter Santer zich met deze zaak moet bezighouden. Ik heb begrepen dat de tolken met economische strijdmiddelen dreigen, wat het opstellen van de nieuwe verordening voor de structuurfondsen kan belemmeren.
Ik zou het Bureau willen verzoeken dit probleem zo snel mogelijk op te lossen, omdat veel mensen erdoor in moeilijkheden komen te verkeren; en zonder de goede diensten van deze mensen zouden wij ons werk niet kunnen doen.

De Voorzitter
Mijnheer McMahon, de secretaris-generaal zal de nodige maatregelen nemen om deze zaak zo snel mogelijk tot een oplossing te brengen.

Striby
Mijnheer de Voorzitter, een paar maanden geleden heb ik gevraagd wanneer we de nieuwe vergaderzaal, IPE IV, nu in gebruik gingen nemen. Indertijd hebt u mij geantwoord dat u niet wist wanneer. Nu hebben we nog drie maanden te gaan voordat ons mandaat verstrijkt, en ik ben dus zo vrij u nogmaals te vragen: wanneer gaan we naar de nieuwe vergaderzaal? Gebeurt dat nog in de loop van dit mandaat of zullen we op het volgende mandaat moeten wachten?

De Voorzitter
Mijnheer Striby, ik kan u slechts hetzelfde antwoord geven: wanneer het gebouw klaar is. Dat hangt niet van ons af, maar van de uitvoerder, die wij niet gekozen hebben. Die is gekozen door de firma SERS, een openbaar bedrijf dat verschillende openbare bedrijven uit de regio Straatsburg omvat. Misschien kunt u zich beter tot dat bedrijf richten en het vragen of het zich aan zijn planning gaat houden. Als ze zich aan de planning houden, zou het gebouw aan het eind van deze zittingsperiode klaar moeten zijn, maar het gebouw moest vorig jaar ook al klaar zijn. En die planning is ook niet nagekomen. Dus ik kan u enkel maar zeggen dat we het gebouw zullen krijgen wanneer het klaar is. Ik kan daar verder niets aan toevoegen, want dat bedrijf komt meestal zijn eigen planning niet na. Dat is jammer, maar het is nu eenmaal zo.

Striby
Nog een opmerking: ik meen te weten dat Frankrijk er het nodige aan gedaan heeft. Kennelijk ligt de bal in het kamp van het Europees Parlement. Als u mij zegt dat dat niet zo is, wil ik daarvan best nota nemen.

De Voorzitter
De Franse regering heeft met alle mogelijke middelen geprobeerd deze zaak aan het rollen te krijgen, maar zij kan daar weinig aan doen; het hangt - dat heb ik al gezegd - van dat bedrijf af. Uiteraard kan zij dat bedrijf niet dwingen zijn verplichtingen na te komen wanneer zij daartoe de middelen niet heeft. Zij probeert zoveel mogelijk vooruitgang te boeken. Dankzij de bemoeienis van de Franse regering hebben we een deel van de vertraging ingehaald, die anders nog erger zou zijn. Ik kan u verder niets zeggen. Richt u zich tot SERS, dat bedrijf zal u kunnen vertellen wat het doet om zijn verplichtingen na te komen. Wij kunnen er in elk geval niets aan doen.

Lulling
Mijnheer de Voorzitter, na uw fraaie woorden over het vervolg op het verslag van mevrouw Hoff over gelijke kansen voor mannen en vrouwen ter attentie van het secretariaat-generaal van het Europees Parlement, zou ik u op het volgende willen wijzen. Tijdens de vergadering van de COPEC die we vanmorgen met een groot aantal ambtenaren gehouden hebben op het secretariaat van het Europees Parlement in Luxemburg, waren wij van mening dat het Europees Parlement het voorbeeld zou moeten geven door een programma voor positieve acties aan te nemen met vaste termijnen en becijferde doelstellingen, om een eind te maken aan de ondervertegenwoordiging van vrouwen, met name op de A-posten van het Europees Parlement, waarvan zij maar 20 % bezetten. U krijgt dus de gelegenheid uw fraaie woorden door daden te laten volgen door een ad hoc besluit te nemen in het Bureau, dat in meerderheid uit mannen bestaat.

De Voorzitter
Ik weet zeker dat alle leden van het Bureau goede nota van uw woorden hebben genomen.

Thors
Mijnheer de Voorzitter, volgens een bericht dat de gemeenschappelijke persdienst van de Finse kranten op 26 februari heeft verspreid, zal de uitbreiding van de EU volgens u niet verschoven worden, ook al duren de onderhandelingen over Agenda 2000 langer dan gepland. Verder zou u gezegd hebben dat de onderhandelingen over Agenda 2000 onder Fins voorzitterschap voortgezet kunnen worden en zelfs onder Portugees voorzitterschap, zonder dat dit de uitbreiding in het gedrang brengt.
Ten eerste wil ik u vragen, mijnheer de Voorzitter, klopt het wat de Finse kranten beweren, dat dit volgens u geen probleem is voor de uitbreiding? Ten tweede: waarop baseert u zich? En ten derde: strookt dit met uw taken zoals beschreven in artikel 19 van het Reglement?

De Voorzitter
Op dit moment kan ik niet reageren op persberichten waarvan ik niet weet of deze precies mijn standpunt weergeven. Op vragen of ik dacht dat Agenda 2000 zou kunnen worden afgerond, heb ik steeds hetzelfde geantwoord: het Parlement doet van zijn kant er al het nodige voor opdat Agenda 2000 wat het Parlement betreft tegen mei klaar zal zijn. Voor zover het de Raad aangaat, is het de Raad die zal beslissen of Agenda 2000 in maart kan worden afgerond. Over de uitbreiding wordt gezegd dat die eventueel mogelijk is voor het jaar 2003. Maar aangezien ik niet de precieze inhoud van het bericht ken, kan ik u evenmin antwoorden of dat waar is. Doet u mij een vertaling toekomen en dan zal ik u met alle plezier laten weten of het mijn gedachten juist weergeeft.

García Arias
Mijnheer de Voorzitter, ik dacht dat ik mevrouw Banotti hoorde zeggen dat zij om stemrecht vroeg voor de burgers van Gibraltar bij de verkiezingen van het Europees Parlement. Ik weet niet of ik het eerste gedeelte van haar bijdrage heb gemist en of zij, zonder dat ik het besefte, in de eerste plaats om stemrecht vroeg voor de burgers van Gibraltar voor het Britse parlement. De uitoefening van de aan het Europees burgerschap verbonden rechten is immers complementair aan de uitoefening van de rechten die voortvloeien uit het burgerschap van een van de lidstaten.

De Voorzitter
Dank u wel, mevrouw García Arias. Ik geloof dat u heel goed geluisterd heeft, maar dit oratorisch hulpmiddel is volledig gewettigd.
De notulen worden goedgekeurd

Regeling van de werkzaamheden
De Voorzitter
De definitieve ontwerpagenda die door de Conferentie van voorzitters is opgesteld, overeenkomstig artikel 95 van het Reglement, is rondgedeeld. De volgende wijzigingen zijn voorgesteld of aangebracht.

De Voorzitter
De heer Wijsenbeek heeft een opmerking gemaakt over het verslag van de heer Wibe. Artikel 6, lid 6 van het Reglement is een overblijfsel uit de tijd dat er over verslagen over verzoeken om opheffing van de immuniteit direct na afsluiting van dat eerste punt op de agenda werd gestemd. Dat is daarna veranderd en nu wordt er op een later tijdstip gestemd en niet meer direct na het debat. Ik meen derhalve dat de geest van het voorschrift gewoonweg betekent dat er de eerste dag van de vergaderperiode volgend op het indienen van het verslag wordt gedebatteerd en dat wij er niet door verplicht zijn de agenda voor vandaag te wijzigen.
Het woord is aan de heer Fayot.

Fayot
Mijnheer de Voorzitter, ik heb uw uitleg van het Reglement gehoord. Het spijt mij dat ik u moet tegenspreken, maar ik ben van mening dat de tekst van het Reglement heel duidelijk is. Daar staat namelijk dat het verslag van de commissie automatisch wordt ingeschreven als eerste punt op de agenda en ik denk dat de term "automatisch" betekent dat er niet over hoeft te worden gestemd en dat "automatisch" gewoon betekent "als eerste punt op de agenda" .
Het spijt mij dat ik zowel de Conferentie van voorzitters als de Voorzitter moet tegenspreken. Ik denk dus dat wij, wanneer we ons Reglement volgen, dit verslag als eerste punt op de agenda moeten zetten. Er hoeft niet over gestemd te worden.

De Voorzitter
Uitstekend, we hebben de mening van de Commissie Reglement, onderzoek geloofsbrieven en immuniteiten gehoord. Ik hoef niet per se gelijk te hebben. We schrijven het verslag dus automatisch in als eerste punt op de agenda en de andere verslagen volgen dan onmiddellijk daarna.
Dinsdag:

De Voorzitter
De Fractie van de Partij van de Europese Sociaal-Democraten verzoekt de verklaring van de Commissie over het handelsconflict tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten inzake bananen van vrijdag naar dinsdag te verplaatsen en het dan op de agenda te zetten na het verslag van mevrouw Haug over de eigen middelen van de Europese Unie.
Het woord is aan mevrouw Green.

Green
Mijnheer de Voorzitter, ik deel u namens mijn fractie mede dat wij het van belang vinden dat deze kwestie, die zich ontpopt heeft tot een belangrijk handelsgeschil tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie, niet op vrijdag behandeld wordt. Hoewel wij met z'n allen vinden dat de vrijdag belangrijk voor ons is, vinden wij het nog belangrijker om deze zaak te bespreken en in stemming te brengen wanneer de leden in grote meerderheid op de Vergadering aanwezig zijn.
Gedurende de laatste dagen is dit een zeer kritische aangelegenheid geworden - temeer als wij beseffen dat de Verenigde Staten op dit moment nog vóór de uitspraak van de Wereldhandelsorganisatie sancties aan het instellen is - en mijn fractie vindt het zeer belangrijk dat dit als agendapunt naar morgen vooruitgeschoven wordt, zodat wij vandaag allen het resultaat van de WHO-besprekingen kunnen vernemen en de bevoegde commissaris morgen beschikbaar kan zijn om de zaak te behandelen.

Oomen-Ruijten
Voorzitter, ertegen. Waarom? Omdat wij hebben gekozen voor het handhaven van de vrijdag. Dat betekent dat iedere keer wanneer er een ietwat belangrijk debat is wij dat dan maar van de agenda afhalen. Voorzitter, dat vinden wij niet een echte oplossing. Dat is één.
Een tweede punt is: we hadden straks al moeite genoeg met het grote aantal verslagen dat nu op dinsdag behandeld moet worden. Wanneer we daar de bananen nog eens aan toevoegen, betekent dat dat we dinsdag een nog vollere agenda hebben.
Voorzitter, wij zouden bereid zijn om naar de donderdag te kijken. Maar het principe als zodanig dat een belangrijk onderwerp van de vrijdag wordt afgehaald, kunnen wij niet ondersteunen.

De Voorzitter
Na een spreker voor en een spreker tegen te hebben beluisterd, breng ik nu de door de socialistische fractie voorgestelde wijziging in stemming.
Het Parlement willigt het verzoek in
Woensdag: geen wijzigingen
Donderdag:

De Voorzitter
De Fractie Europese Radicale Alliantie verzoekt het verslag van mevrouw André-Léonard over de versterking van het partnerschap Europese Unie-India van vrijdag naar donderdag te verplaatsen.
Het woord is aan de heer Dupuis, namens de Fractie Europese Radicale Alliantie.

Dupuis
Mijnheer de Voorzitter, ik vind het zonder meer schandalig om een verslag over de versterking van het partnerschap tussen de Europese Unie en India op vrijdag te zetten. Voor China, voor dat grote communistische rijk, maken we plaats op de agenda van woensdag of donderdag, maar voor de grootste democratie ter wereld ruimen we slechts vijf minuutjes aan het einde van de vergaderperiode in. Dat is een grof schandaal!
Er is enorme vooruitgang in India; er zijn mogelijkheden voor een strategisch partnerschap voor de Europese Unie met een land met een miljard inwoners en we behandelen het alsof het om een klein eilandje middenin de Stille Oceaan gaat. Ik verzoek de collega's dan ook ervoor te zorgen dat we er toch tenminste op donderdag over kunnen debatteren.

De Voorzitter
Is er iemand die voor of tegen dit voorstel wil spreken?

Green
Mijnheer de Voorzitter, ik ben eigenlijk niet tegen dit voorstel, maar ik maak me wel zorgen dat als wij de zaak voor donderdag op de agenda zetten, dat er dan uiteindelijk toch op vrijdag over wordt gestemd. In dat geval vraag ik me af of het niet beter zou zijn als wij het voor de volgende vergaderperiode op de agenda zetten, zodat wij het op een geschikter tijdstip kunnen bespreken.

Martens
Het is dus tegen. Wij hebben toch een heel belangrijk principieel probleem in dit Parlement. Verschillenden onder ons hebben de vrijdag verdedigd als een volwaardige dag van de vergaderperiode en hebben dat gedaan in vaak moeilijke omstandigheden.
Een tweede principieel punt, ofwel nemen we de vrijdag au sérieux in dit Parlement ofwel niet. Ik kan de argumenten van mevrouw Green, wat de stemming betreft eventueel aanvaarden maar er is toch een heel belangrijke beginselkwestie in dit Parlement wanneer men belangrijke onderwerpen niet meer op vrijdag wil behandelen.

Green
Mijnheer de Voorzitter, zoals de heer Martens heel goed weet hebben wij ook een afspraak dat als er een kwestie op de agenda van de vrijdagmorgen staat waarvan de fracties vinden dat zij op de verkeerde tijd besproken wordt, dat wij dan bij onderlinge overeenkomst proberen een beter tijdstip te vinden, of om de zaak uit te stellen. Dit is al enige tijd het standpunt van de Conferentie van voorzitters, en ik vind dat als sommige fracties het duidelijk oneens zijn dat iets op vrijdagmorgen behandeld wordt, dat wij ons dan aan de gemaakte afspraak moeten houden.

De Voorzitter
Ik denk niet dat dat precies de afspraak was. De afspraak houdt in dat omstreden verslagen niet op de agenda van vrijdag geplaatst worden. Maar hoe dan ook, ik leg het verzoek van de Fractie Europese Radicale Alliantie ter stemming voor.
Het Parlement verwerpt het verzoek

De Voorzitter
Voor de agenda van 22 en 23 maart is er geen enkele wijziging.

Verzoek om opheffing van de immuniteit
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0076/99) van de heer Wibe, namens de Commissie Reglement, onderzoek geloofsbrieven en immuniteiten, over het verzoek om opheffing van de immuniteit van de heer Raúl Miguel Rosado Fernandes.

Wibe
Mijnheer de Voorzitter, ik wil u eerst zeggen dat ik geen bezwaar had om mijn interventie uit te stellen en plaats te maken voor het belangrijke debat over geweld tegen vrouwen. Ik zal niettemin proberen het zeer kort te houden.
Deze zaak betreft een formeel verzoek van het Portugees openbaar ministerie over de opheffing van de immuniteit van collega Rosado Fernandes. De aanleiding hiervoor is dat hij zich laatdunkend heeft uitgelaten over het landbouwbeleid in Portugal en over de toenmalige minister van Landbouw in persoon.
Om een dergelijke kwestie te kunnen beoordelen, is het belangrijk dat men weet welke juridische principes de regels inzake parlementaire onschendbaarheid bepalen. In dit parlement, zoals in de meeste andere democratieën in de wereld, is parlementaire onschendbaarheid geen persoonlijk privilege dat elk lid zomaar toekomt. Immuniteit is een bescherming voor het Parlement als democratische instelling. Het is een juridische bescherming die de leden van het Huis de mogelijkheid biedt om hun politiek mandaat waarvoor ze verkozen zijn, te vervullen. Dit betekent dat de kern van onze regels inzake immuniteit inhoudt dat de opheffing van de immuniteit slechts geoorloofd is als de klacht geen verband heeft met de werkzaamheden die het lid in het Parlement uitvoert. Indien er tussen de klacht en de werkzaamheden in het Parlement een direct, of zelfs indirect verband bestaat, is opheffing van de immuniteit niet vereist. Er zijn nog andere gevallen, waarin opheffing van de immuniteit niet vereist is. Bijvoorbeeld wanneer het gaat om een duidelijke politieke vervolging met het doel het parlementslid politiek in diskrediet te brengen. Ook dan is de opheffing van de immuniteit niet vereist. Zelfs wanneer een futiel voorval grote politieke gevolgen kan hebben, kan men redelijkerwijs verdedigen dat een opheffing van de immuniteit niet vereist is.
In het geval van Rosado Fernandes kunnen wij ten eerste vaststellen dat hij een grote en levendige belangstelling heeft voor vraagstukken in verband met het landbouwbeleid; het is in feite zijn specialiteit. Hij is onder andere ook lid van de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling. Wij kunnen ook vaststellen dat hij de uitspraken, waarvoor hij nu wordt aangeklaagd, in een specifieke politieke context gedaan heeft. Ze betreffen aspecten van het landbouwbeleid in zijn eigen lidstaat. Tenslotte kunnen we ook vaststellen dat de toon die Rosado Fernandes gebruikte, niet wezenlijk verschilt van de gebruikelijke toon in verhitte politieke debatten.
Samenvattend kan men dus zeggen dat de uitspraken van de afgevaardigde deel uitmaken van zijn werk in het Parlement. Daarom zie ik geen reden voor opheffing van zijn immuniteit. Mijn voorstel is dus dat we de immuniteit van Rosado Fernandes niet opheffen.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.30 uur plaats.

Geweld jegens vrouwen -  "DAPHNE" -programma
De Voorzitter
Aan de orde is het gecombineerd debat over:
de verklaring van de Commissie over geweld tegen vrouwen; -de mondelinge vraag aan de Commissie (B4-0145/99) van mevrouw Hautala, namens de Commissie rechten van de vrouw, over het communautaire actieprogramma DAPHNE (2000-2004) inzake maatregelen ter voorkoming van geweld tegen kinderen, jongeren en vrouwen.Ik geef het woord aan mevrouw Gradin, namens de Commissie.

Gradin
Ik wil met de verklaring beginnen. Dit is de laatste internationale Vrouwendag van deze eeuw. Daarom is een verklaring over de positie van vrouwen, en in het bijzonder over het geweld tegen vrouwen, op z'n plaats. De lidstaten van de Europese Unie zijn democratische gemeenschappen, waarin vrouwen en mannen gelijke rechten hebben. In elk land vormen vrouwen iets meer dan de helft van de bevolking. Dit komt echter noch in besluitvormingsorganen noch in administratieve functies of in het bedrijfsleven tot uiting.
Al onze landen hebben de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens ondertekend. Wij weten allemaal dat de mensenrechten van vrouwen en meisjes een onvervreemdbaar, ondeelbaar en wezenlijk onderdeel zijn van de universele mensenrechten. Maar hoe staan de zaken er wat dat betreft in werkelijkheid voor in onze landen? Vrouwen hebben recht op veiligheid, maar een groot aantal van hen zijn zelfs thuis nog niet eens veilig. Vrouwen hebben het recht om met waardigheid behandeld te worden, maar ontelbare aantallen vrouwen worden als vee verkocht en beschouwd als een object wiens waarde bepaald wordt door dat wat pooiers en handelaren denken eruit te kunnen halen. Vrouwen hebben volledige mensenrechten, maar onderdrukking en geweld zorgen ervoor dat zij in al onze landen ondergeschikt blijven.
Tegenwoordig wordt het geweld tegen vrouwen internationaal als een belangrijk probleem gezien. In 1993, op de Wereldconferentie voor de Mensenrechten in Wenen, zijn vrouwenrechten eindelijk als mensenrechten aangenomen. Geweld tegen vrouwen en alle vormen van seksuele intimidatie en uitbuiting zijn onverenigbaar met de waardigheid van het individu. Zulk gedrag moet uitgeroeid worden. Geweld tegen vrouwen stond op de agenda van de Wereldvrouwenconferentie van de Verenigde Naties in Beijing in 1995. Op die bijeenkomst werd onderstreept dat geweld tegen vrouwen een hindernis vormt in het bereiken van de doelstellingen van gelijkheid, ontwikkeling en vrede.
Jarenlang werd beweerd dat vrouwen zelf de schuld droegen als zij geslagen en verkracht werden. Dan moesten zij maar geen korte rokken dragen, werd er dan als reden opgegeven. Dit soort argumenten wordt nog steeds gebruikt, maar in enigszins andere vorm. Tussen twee haakjes, persoonlijk zou ik er niet voor instaan dat het dragen van een spijkerbroek een garantie tegen verkrachting is. Tegenwoordig gaat men algemeen van de gedachte uit dat in strafzaken op de vrouw en haar getuigenverklaring vertrouwd moet worden. De meeste lidstaten hebben hun wetgeving zodanig aangepast dat geweld tegen vrouwen een strafbaar feit is. Ook wordt verkrachting binnen het huwelijk nu als misdaad aangemerkt. Vrouwen hebben bij rechtszaken vaak recht op een speciale advocaat. Vrouwenorganisaties spelen in de strijd tegen het geweld een essentiële rol. Zo proberen zij vrouwen die risico lopen te bereiken en zijn zij actief in het maatschappelijke bewustmakingsproces. En dat is juist ook de basis van het DAPHNE-programma. Sinds 1996 steunen wij niet-gouvernementele and vrijwilligersorganisaties in hun strijd tegen het geweld jegens vrouwen en kinderen. Het nieuwe DAPHNE-programma staat ook open voor niet-gouvernementele organisaties uit Midden- en Oost-Europa.
De Commissie en de voorzitterschappen zijn, in antwoord op de eis van het Europees Parlement dat 1999 het jaar van de bestrijding van het geweld tegen vrouwen moest worden, inmiddels ook te velde getrokken. Gedurende deze campagne worden een aantal acties voorbereid. De volgende grote Europese gebeurtenis op dit gebied is de ministeriële conferentie over het geweld tegen vrouwen, die aan het eind van deze maand in Keulen wordt gehouden.
De campagne tegen het geweld bestaat niet alleen maar uit een reeks officiële Europese conferenties: de lidstaten zelf worden natuurlijk ook aangespoord om initiatieven te ontplooien waarbij zowel openbare als niet-gouvernementele organisaties betrokken worden. Gedurende vele jaren is het geweld tegen vrouwen als typisch vrouwenprobleem besproken. Maar het zijn niet de vrouwen die het probleem zijn, maar het gewelddadig gedrag van mannen. Hieruit volgt dat wij ons niet alleen op vrouwen moeten concentreren. Vrouwen en kinderen zijn het slachtoffer van dit geweld. Het probleem ligt bij de mannen, die, als er onenigheid dreigt, fysieke kracht en geweld gebruiken in plaats van woorden. Deze campagne moet zich daarom ook op mannen richten, en op de vraag wat er gedaan kan worden om verandering in de huidige situatie aan te brengen. Projecten vóór en over mannen die in de lidstaten georganiseerd worden zullen bij ons steun vinden. Ik haal hier een Zweedse dokter aan die op de Wereldvrouwenconferentie van de Verenigde Naties in Beijing schriftelijk het volgende zei: ?Mannen moeten in voldoende aantallen het geweld waarmee zij omringd worden gaan ontdekken, en een actief standpunt tegen zulk geweld gaan innemen. Veel meer mannen moeten zich in een openbaar debat op de werkplek laten horen, en weigeren om zich met geweld in te laten. Dit soort geweld is niet alleen verachtelijk maar ook onmenselijk, en daarom ook onmanlijk. Echte mannen doen zoiets niet." Vaders moeten deze boodschap aan hun zoons doorgeven, leerkrachten aan hun leerlingen, militaire bevelhebbers aan hun manschappen, en vrienden aan elkaar.
Als speciaal symbool van onze Europese campagne roep ik alle mannen vandaag op onze campagne door het dragen van een wit lintje te steunen. Dit lintje geeft aan dat u echte mannen bent, die "nee" zeggen tegen alles wat met geweld tegen vrouwen te maken heeft.
Applaus
Wat er tot dusver met het DAPHNE-programma bereikt is mag indrukwekkend genoemd worden. Het geweld tegen vrouwen, tieners en kinderen staat hoog op de politieke agenda. In totaal hebben sinds 1997 95 projecten steun gekregen. Deze projecten hebben tot nuttige netwerken en grensoverschrijdende samenwerking tussen niet-gouvernementele organisaties geleid. Er is inmiddels een waarnemingspost voor geweld tegen vrouwen gekomen en een aantal onderzoeksprojecten wordt op touw gezet.
De campagne tegen het geweld jegens vrouwen maakt een belangrijk deel uit van het DAPHNE-programma. De campagne zelf is gebaseerd op een initiatief van het Europees Parlement. Verleden jaar juni werd er een voorbereidende bijeenkomst onder Brits voorzitterschap gehouden. En in december werd de conferentie in Wenen onder auspiciën van het Oostenrijkse voorzitterschap gehouden. Die conferentie richtte zich op de rol van de politie in de bestrijding van het geweld tegen vrouwen in het algemeen en tegen migrerende vrouwen in het bijzonder. Eind maart fungeert het Duitse voorzitterschap als gastheer voor een ministeriële conferentie in Keulen. Er bestaan ook plannen om een slotconferentie tegen het eind van het Finse voorzitterschap te houden.
Tussen deze conferenties door worden zowel op Europees als nationaal niveau verschillende acties voorbereid. Als voorbeeld moge gelden het maken van reclamespotjes, informatiepakketten en een website op het Internet. Ook zijn wij een statistisch verslag over het geweld, en een Eurobarometer aan het opstellen. Naast dit alles worden er ook projecten in de afzonderlijke lidstaten gesteund. Als een van de belangrijkste doelen gelden de op mannen gerichte projecten, die antwoord moeten geven op de vraag hoe gewelddadig gedrag van mannen tegen vrouwen voorkomen kan worden.
Op 20 mei 1998 heeft de Commissie een voorstel voor het nieuwe DAPHNE-programma ingediend. Dit programma loopt van 2002 tot 2004, met een totale begroting van 25 miljoen ecu. Sinds de indiening van dit voorstel heb ik er hard aan gewerkt om het zo snel mogelijk aangenomen te krijgen. Op z'n laatst moet dit programma vóór 1 januari 2000 startklaar zijn. Gedurende het voorzitterschap van Oostenrijk was de vooruitgang maar magertjes. Tegen het eind van 1998 concentreerden de besprekingen zich op de rechtsgrondslag van het voorstel. Een aantal lidstaten maakten duidelijk dat zij het niet eens waren met het voorstel dat artikel 235 als rechtsgrondslag voor het programma moest gelden. Aan de andere kand beschouwden veel lidstaten artikel 129 als een geschikt alternatief in dit opzicht. De besprekingen in de Raad in januari en februari lieten duidelijk zien dat er een aanzienlijk risico bestond dat het voorstel geblokkeerd zou worden als artikel 235 gehandhaafd zou worden.
De Commissie zag zich daarom genoodzaakt om de nieuwe rechtsgrond over te nemen. Er mag geen enkele twijfel over bestaan dat wij er de voorkeur aan gegeven zouden hebben als artikel 235 gehandhaafd kon blijven, maar wij moesten het feit onder ogen zien dat een verworpen DAPHNE-programma helemáál geen waarde heeft. Ik neem aan dat artikel 129 het toepassingsgebied van het programma niet zal verkleinen. De context waarin wij werken om het geweld te bestrijden, waarin vrouwen en kinderen moeten lijden, is natuurlijk de context van de mensenrechten. Het gevolg van geweldpleging tegen vrouwen, tegen nog niet volwassenen en jonge kinderen is een beschadiging, of het risico van beschadiging, van hun lichamelijke, geestelijke en psychische gezondheid. Ik wil er in dit kader aan herinneren dat de Wereldgezondheidsorganisatie de volgende definitie van gezondheid aanhoudt: gezondheid is "een staat van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn, en niet alleen de afwezigheid van ziekte of lichamelijke zwakheid."
Bovendien is het DAPHNE-programma slachtoffergericht. Het doel is om alle vormen van geweld te voorkomen, en om alle slachtoffers of potentiële slachtoffers tegen geweld te beschermen, ongeacht of dit geweld de vormt aanneemt van mensenhandel, seksueel misbruik, kinderverwaarlozing, of enige andere vorm. Ik betreur het ongerief dat dit amendement het Europees Parlement heeft veroorzaakt; maar naar onze mening was het noodzakelijk om snel te handelen, om te kunnen zorgen dat het Parlement het geamendeerde voorstel in de commissievergadering van 16 en 17 februari jongstleden in beschouwing kon nemen.
Als het nieuwe DAPHNE-programma aangenomen wordt, betekent dit een nieuwe stimulans in de strijd tegen het geweld. Met dit programma blijven wij steun geven aan de niet-gouvernementele samenwerking binnen de Europese Unie, maar het zal ons ook in staat stellen om de samenwerking met niet-gouvernementele organisaties in de kandidaat-landen erbij te betrekken. Onlangs nam ik deel aan een conferentie in Boedapest met niet-gouvernementele organisaties die actief zijn in de strijd tegen seksueel misbruik van kinderen. Dat is een zeer omvangrijk probleem. De behoefte aan steun en samenwerking met de niet-gouvernementele gemeenschap in deze landen is overduidelijk.
Als wij in de strijd tegen het geweld willen slagen dan moeten wij ook daadwerkelijk actie ondernemen, waarbij alle geledingen van de maatschappij betrokken moeten worden. Stelling nemen tegen het geweld is de verantwoordelijkheid van ons allen. Wij zijn blij dat het Europees Parlement in maart het geamendeerde voorstel in zijn bevoegde commissie zal behandelen, zodat het in april voor de eerste lezing aan de plenaire vergadering kan worden voorgelegd.
Applaus

Hautala
Mijnheer de Voorzitter, ik spreek hier namens de Commissie rechten van de vrouw. Het is waarschijnlijk niemand ontgaan dat de Commissie rechten van de vrouw en het Europees Parlement het voor elkaar hebben gekregen dat men zich in de Europese Unie nu bezig gaat houden met het geweld jegens vrouwen, kinderen en jongeren. We zijn voorstander van deze campagnes, aangezien er sprake is van een zeer ernstig maatschappelijk probleem. Het Europees Parlement heeft al in voorgaande jaren besluiten genomen over specifieke budgettaire maatregelen ter bestrijding van het geweld jegens vrouwen, kinderen en jongeren. De belangstelling voor deze projecten is overweldigend geweest. In het jaar 1997 bijvoorbeeld kon men slechts iets meer dan 10 % van alle projecten financieren.
Het Europees Parlement heeft ook twee zeer belangrijke verslagen aangenomen, waarin het geweld jegens vrouwen wordt behandeld. Onder leiding van Marianne Eriksson is een verslag opgesteld, dat de zogeheten "zero tolerance" ten opzichte van geweld naar voren brengt. Onder leiding van Susan Waddington is een belangrijk verslag opgesteld, waarin ook de vrouwenhandel bij de discussie wordt betrokken. Het is goed te weten dat in de wereld elk jaar twee miljoen vrouwen en meisjes worden verkocht om seksueel te worden misbruikt. Er is dus geen sprake van slechts een Europees probleem, maar van een mondiaal probleem dat we moeten kunnen aanpakken.
Rekening houdend met de werkelijke omvang van het probleem, is onze commissie zeer bezorgd dat, als de Commissie nu zwicht voor de lidstaten die niet accepteren dat het DAPHNE-programma op basis van artikel 235 wordt opgesteld, de reikwijdte van dit programma onvoldoende zal zijn. We willen dat hierin alle mogelijke wettige aspecten worden behandeld die te maken hebben met geweld jegens vrouwen, met inbegrip van vrouwenhandel. Als de rechtsgrondslag het bevorderen van de volksgezondheid is, dan willen we garanties dat de Commissie werkelijk in staat is samen met de lidstaten een programma tot stand te brengen waarin het geweld jegens vrouwen niet beperkt blijft tot een gezondheidsprobleem.
Wij hebben er alle lof voor dat commissaris Gradin ernaar streeft onze aansporing in acht te nemen om ook het begrip volksgezondheid in dit verband zo ruim mogelijk op te vatten. We willen echter garanties dat ook juridische middelen aangepakt kunnen worden. Ik geef een voorbeeld uit Finland. In Finland is begin dit jaar een wet van kracht gegaan die inhoudt dat de politie of de rechtbank een zogeheten benaderingsverbod aan een gewelddadig persoon kan opleggen. Men kan een bepaald persoon dus verbieden zijn slachtoffer te benaderen als er reden is te vrezen dat het geweldsdelict zich herhaalt. In de lidstaten zijn vast en zeker ook andere zeer goede voorbeelden te vinden van hoe men deze kwestie juridisch kan benaderen.
Wat de mondiale aard van dit probleem betreft, heb ik als voorzitter van de commissie een open brief van een Iraanse organisatie gekregen, waarin de aandacht wordt gevestigd op het feit dat er in Iran nog steeds vrouwen worden gestenigd. We moeten beseffen dat we in dit programma vast en zeker met dergelijke mondiale aspecten te maken krijgen.
Commissaris, ik ben er na het horen van uw antwoord nog niet helemaal van overtuigd dat de verandering van de rechtsgrondslag ons nu een goed DAPHNE-programma garandeert. Misschien kunnen we onze krachten bundelen om de tegenstribbelende lidstaten ervan te overtuigen artikel 235 alsnog als rechtsgrondslag te overwegen. Ik begrijp dat u het aanvankelijk eigenlijk volledig met ons eens was, maar u bent nu van mening dat het belangrijker is dat het programma überhaupt wordt verwezenlijkt.

Gröner
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, geachte collega's, ik wil u allemaal van harte groeten op de Internationale Vrouwendag! Ik ben net teruggekomen van een internationale videoconferentie in het kader van een mondiale campagne voor een wereld zonder geweld tegen vrouwen. Die conferentie is door de UNIFEM georganiseerd, de vrouwenorganisatie van de Verenigde Naties. Het Europees Parlement staat op het punt een belangrijke bijdrage tot deze campagne te leveren. We sluiten ons aan bij mondiale acties en het is volgens mij heel belangrijk dat de vrouwen in onze lidstaten merken dat ze er niet alleen voor staan. Wij zijn de vrouwen en de mannen die samen met hen de strijd leveren.
We hebben in de Europese Unie lang gevochten voor een Europees jaar voor de bestrijding van geweld tegen vrouwen. Mag ik eraan herinneren dat een jaar geleden 350 collega's hier de schriftelijke verklaring hebben gesteund waarin dat jaar en die campagne werden geëist? Nu is het zover, nu kunnen we met de campagne beginnen, nu hebben we een ontwerpprogramma voorbereid. We hebben nu echter ook juridische problemen. Er komen uit verschillende hoeken redenen - volgens mij zijn het drogredenenen - waarom het moeilijk is het DAPHNE-programma snel goed te keuren.
Als sociaal-democraten willen wij snel resultaten zien, het programma moet snel worden goedgekeurd, natuurlijk met een inbreng van het Europees Parlement. Op het eerste gezicht hebben we dankzij artikel 129 ook meer mogelijkheden om invloed uit te oefenen. Ik heb echter gemerkt dat er nog grote problemen zullen komen om het programma dusdanig voor te bereiden dat het op 1 januari 2000 inderdaad in werking kan treden.
Eén ding willen we in ieder geval bereiken, en daar zullen we ook voor vechten. We willen verhinderen dat belangrijke punten die in het vorige ontwerpprogramma stonden nu wegvallen. Ik denk daarbij aan vrouwenhandel of domestic violence - ik krijg de uitdrukking "geweld in huiselijke kring" niet over mijn lippen, want huiselijk klinkt zo gezellig, en de mensen, meestal de mannen, waar het hier om gaat zijn niet zo gezellig. We moeten op tijd starten met het programma. We weten allemaal dat er verkiezingen voor de deur staan, het Parlement moet eerst opnieuw worden samengesteld en ook het voorzitterschap van de Raad moet zich erop voorbereiden.
De Duitse voorzitter van de Raad, Christine Bergmann, had in de Commissie rechten van de vrouw verklaard dat ze het DAPHNE-programma snel rond wil krijgen. Ook de ministers van Justitie zijn voor het programma, maar er zijn desondanks weer formele problemen. Eén van de belangrijkste redenen daarvoor is waarschijnlijk dat er geen echte Raad van ministers van vrouwenzaken bestaat die het programma zou kunnen goedkeuren. Ook dat is trouwens een hartenwens van mijn fractie.
Maar goed, we moeten de discussie toch aangaan. Artikel 129 moet in ieder geval een multidisciplinaire aanpak garanderen. We willen ook al rekening houden met de gevolgen van het Verdrag van Amsterdam, dat waarschijnlijk in het jaar 2000 in werking zal treden. Wij verwachten een volledige definitie van wat gezondheid allemaal betekent. Dat wil zeggen dat ook rekening moet worden gehouden met de sociale omgeving van het geweld. Het is vooral belangrijk dat we ook in de toekomst van het idee uitgaan dat de NGO's en de overheid in de lidstaten met elkaar samenwerken, en dat geldt ook voor justitie en politie. Dat is essentieel als we de vrouwen en de mannen die wij vertegenwoordigen ervan willen overtuigen dat Europa en het Europees Parlement tegen iedere vorm van geweld tegen vrouwen in het geweer zullen komen.
Applaus

Bennasar Tous
Mijnheer de Voorzitter, vandaag is het voor vele vrouwen een feestdag en een dag van solidariteit, huldebetoon en het bewijzen van respect jegens de vele vrouwen en meisjes die nog steeds rechteloos zijn. De strijd voor gelijke kansen en tegen geweld is een zaak die ons allen aangaat en het realiseren van deze gelijkheid komt de maatschappij in haar geheel ten goede.
Vandaag zou ik hier graag als rapporteur het verslag van de Commissie rechten van de vrouw over het programma DAPHNE ingeleid hebben, maar zoals u allen weet is dat niet mogelijk gebleken vanwege de op het laatste moment gewijzigde rechtsgrond, toen de werkzaamheden voor het verslag al een heel eind op streek waren. Het is geen slecht nieuws, hoewel bepaalde aspecten ons zorgen baren. Voor ons heeft het absolute prioriteit dat het programma DAPHNE voortgaat. Zoals u zich zult herinneren, was het een initiatief van deze Vergadering om een specifieke begrotingslijn te creëren voor de bestrijding van geweld tegen vrouwen en kinderen. Deze begrotingslijn hebben wij nu sinds drie jaar en de ermee behaalde resultaten zijn uitstekend. Zo weet ik dat de bruisende samenwerking tussen NGO's, de burgermaatschappij en overheidsorganen vele ideeën en projecten oplevert en dat men daarbij gezamenlijk zoekt naar de beste oplossingen. Het is onze verantwoordelijkheid - dat wil zeggen van alle communautaire instellingen - het programma voor het einde van dit jaar het licht te laten zien. De Europese Unie ziet zich voor het eerst voor de uitdaging van een vijfjarig programma ter bestrijding van geweld geplaatst. Die vijf jaar zijn heel lang voor degenen die lijden en daarom hebben wij ook de plicht een tekst van kwaliteit met een goede strategie voor de middellange termijn te maken, waardoor er een daadwerkelijke bijdrage wordt geleverd aan het voorkomen en het verzachten van de effecten van tegen vrouwen, jongeren en kinderen gericht geweld. Wij zijn in dit verband, mevrouw de commissaris, erg bezorgd over de definitie van het begrip volksgezondheid. Er wordt verwezen naar de lichamelijke en psychische gezondheid en naar het sociaal en geestelijk welbevinden in de brede zin van het woord. Wij hopen dat het zo zal uitpakken. Vrouwenhandel, seksueel misbruik en verdwijning van kinderen zijn vormen van geweld. De Europese Unie kan een grote meerwaarde leveren bij het bestrijden van dat geweld en het zou jammer zijn als deze zaken bleven liggen door een povere interpretatie van een juridisch begrip.
Vandaag vieren wij de laatste 8 maart van dit millennium. Toen 8 maart voor de eerste keer gevierd werd, waren de vrouwen bijna onzichtbaar. De afgelopen 20 jaar is er veel ongelijkheid rechtgezet, maar er bestaat nog steeds discriminatie. Voordat ik afrond, wil ik nog herinneren aan de grote uitdaging die wij voor ons hebben om daadwerkelijk het gelijkheidsprincipe te realiseren. De ratificatie van het Verdrag van Amsterdam zal daarbij van groot nut zijn, daar wij dan op solide rechtsgronden kunnen rekenen die mainstreaming tot een horizontale hoofddoelstelling maken. Er bestaan echter nog steeds te veel vormen van directe en indirecte discriminatie die het volwaardig burgerschap, de toegang tot het arbeidsproces, de onafhankelijkheid en het gevoel van eigenwaarde van de vrouw in de weg staan. Het vierde actieprogramma fungeert in alle lidstaten als ijkpunt, maar de doelen mogen niet met het aflopen van dit programma verdwijnen. Nee, die moeten wij voortzetten en verbeteren in het vijfde actieprogramma. Het bevorderen van het combineren van werk en gezin en het stimuleren van de deelname van vrouwen aan de politiek zullen ook in de toekomst sleutels zijn van de maatschappelijke participatie van de vrouw en natuurlijk ook van haar opname in het arbeidsproces. Vanuit de Europese Unie kunnen wij veel hulpmiddelen aanreiken. Ik hoop dat over essentiële dossiers, als Agenda 2000 en de nieuwe verordeningen voor de structuurfondsen, besluiten genomen worden die werkelijk gunstig zijn voor de werkende vrouw.

Kestelijn-Sierens
Mijnheer de Voorzitter, collega's, mevrouw de commissaris, ik ben het volledig eens met uw verklaring. Terecht wijst u op het feit dat vrouwen nog steeds ondervertegenwoordigd zijn in de besluitvormende organen, in de administraties en in de bedrijfswereld. Dit ondanks het feit dat de Europese Unie veel meer vrouwen dan mannen telt. Ook de Voorzitter van het Parlement heeft zonet gezegd dat hieraan verder gewerkt moet worden. Terecht benadrukt u, mevrouw de commissaris, dat vrouwenrechten mensenrechten zijn. Vrouwen hebben recht op veiligheid en recht op een menselijke waardigheid. Veel mannen, ook mannen hier aanwezig, denken dat geweld tegen vrouwen, althans voor wat de Unie betreft, een voorbijgestreefd en zeldzaam fenomeen is. De cijfers leren ons echter dat één vrouw op vijf in de Unie ooit slachtoffer was van geweld. Geweld tegen vrouwen en ook tegen kinderen komt voor in alle samenlevingen en op alle sociale niveaus, ongeacht de cultuur of de religie.
Verder, mevrouw de commissaris, hebt u gelijk te stellen dat de strijd tegen het geweld tegen vrouwen niet enkel gevoeld moet worden door de vrouwen en door niet-gouvernementele organisaties die de vrouwen helpen geweld te voorkomen. Wij moeten eerst en vooral de oorzaak aanpakken en die ligt niet in de te korte rok of de te weinig assertieve vrouw, maar wel bij de miljoenen Europese mannen die vandaag de dag nog onder welke vorm dan ook geweld plegen.
Van het jaar 1999, het jaar van geweld tegen vrouwen, moeten wij gebruik maken om mannen op te voeden om hen op hun plichten te wijzen. Om al die redenen en in het licht van uw zeer uitstekende verklaring vind ik het spijtig dat de nieuwe rechtsgrondslag voor het DAPHNE-programma zo beperkend is, alhoewel u een brede interpretatie bepleit.
Tenslotte, het DAPHNE-programma slaat ook op de bestrijding van geweld tegen kinderen en jongeren. Daarom heb ik namens mijn fractie een paar amendementen ingediend om in de resolutie, in de titel en ook in een aantal artikelen deze zaak recht te zetten.

Crowley
Mijnheer de Voorzitter, ik ben bijzonder blij dat ik in dit debat als eerste man op de Internationale Vrouwendag mag spreken. Ik wil in het bijzonder mijn vrouwelijke collega's hier verzekeren dat de overweldigende meerderheid van de mannen hen volledig steunt in hun strijd voor volledige gelijkheid van rechten, gelijkheid in waardering, en bescherming tegen wat voor geweld dan ook. Ik ben er trots op het witte lintje te mogen dragen, zodat ik kan laten zien dat ik persoonlijk partij gekozen heb. Ik weet dat ik hier ook voor de meerderheid van mijn mannelijke collega's spreek.
Het is van belang dat wat hier in deze Vergadering gezegd wordt niet zomaar in het luchtledige verdwijnt, en dat wij naar de hele wereld de boodschap uitdragen dat wij, als leden van het Europees Parlement, een visie hebben, waarmee wij de wereld de 21ste eeuw in kunnen helpen door gelijke rechten voor iedereen te garanderen, en, in het bijzonder, door speciale beschermingsprogramma's in te stellen voor hen die onder geweld lijden. Dat is de reden waarom het DAPHNE-programma zo belangrijk voor ons is, niet alleen omdat het - als ik het zo mag zeggen - ons eigen kindje is, maar ook omdat wij het belang van de gevolgen ervan voor de wereld als geheel zien.
Wij hebben het nut van het DAPHNE-programma al ondervonden. Het is jammer dat het nieuwe programma door juridische moeilijkheden vertraagd is; het soort moeilijkheden waarmee het Parlement overigens al veel vaker door toepassing van artikel 235 geconfronteerd is. Maar ik vertrouw erop dat wij, door toepassing van de nieuwe rechtsgrond, opnieuw kunnen beginnen om deze kwestie onder de aandacht te brengen.
Het is ook van belang dat wij, als wij besluiten om nieuwe programma's in te voeren, ervoor zorgen dat de vrijwillige sector en de niet-gouvernementele organisaties die het èchte werk doen, en die vrouwen en kinderen in tehuizen opvangen, in het allervroegste stadium ingeschakeld worden om ons te adviseren over wat de meest effectieve manier is om de beschikbare fondsen aan te wenden. Maar het is minstens even belangrijk om de regeringen van de lidstaten met ons mee te krijgen, want, zoals al eerder naar aanleiding van de toepassing van artikel 235 is gebeurd, bepaalde regeringen ervaren dit alsof er druk op hen wordt gelegd, als iets dat in strijd is met de democratische rechten die zij ontlenen aan het bij verdrag vastgelegde subsidiariteitsbeginsel. Wij moeten er daarom voor zorgen dat het voor iedereen duidelijk is dat de betrokken regeringen een actieve rol in dit opzicht spelen.
De nieuwe kansen voor gelijke behandeling die het Verdrag van Amsterdam ons biedt moeten wij met beide handen aangrijpen. Maar onze boodschap aan de wereld moet van nu af aan zijn: mannen en vrouwen verwerpen elke vorm van geweld tegen vrouwen, tegen kinderen, of tegen wie dan ook.

Eriksson
Mijnheer de Voorzitter, er is al heel wat gezegd over de rechtsgrondslag. Indien de commissaris geen bezwaar heeft tegen een nieuwe rechtsgrondslag, dan zou ik ook geen bezwaar mogen hebben tegen het DAPHNE-programma. Ik kan mij alleen niet voorstellen dat een preventief gezondheidsbeleid ook iets kan betekenen voor de vrouwenhandel. Ik hoop echter dat wij ondanks alles, op alle vlakken hulp zullen kunnen bieden. Ik persoonlijk zie wel een probleem, maar ik wil ook niet nodeloos pessimistisch zijn.
Nu ik het woord heb gekregen wil ik in elk geval alle vrijwilligersorganisaties in de Europese Unie en overal ter wereld danken. Ook al zijn wij zeer goede politici, toch is overleg tussen ons, als verkozen parlementsleden, en degenen die zich op het terrein met deze problemen bezighouden, onontbeerlijk. Dit overleg kan ertoe bijdragen dat wij op de een of andere manier vooruitgang boeken.
Ik wil ook vertellen waarom ik vandaag voor de gelegenheid in jeans gekleed ben. Ik moet toegeven dat de uitspraak van het proces in Italië mij ten zeerste verbaasd heeft. Indien het maar zo eenvoudig was dat mijn kinderen en ik ons kunnen beschermen door jeans te dragen, dan zouden wij de jeansfabrikanten, die vandaag in moeilijkheden zitten, graag een handje helpen. Helaas is er meer nodig dan het dragen van jeans. Ik ga nu al meerdere dagen in jeans gekleed om de Internationale Vrouwendag te kunnen vieren, die in het begin van de eeuw door de socialistische vrouwen en in 1975 door de VN uitgeroepen is, omdat we deze dag van 8 maart nooit kunnen vieren. Ik hoop dat 8 maart in de volgende eeuw een feestdag wordt voor de vrouwen, zodat we deze dag op een volwaardige manier op 8 maart kunnen vieren.
Ik ben zeer blij met The white ribbon , de campagne van Canadese mannen, die dit lint als symbool dragen om te tonen dat ze afstand nemen van het geweld dat andere mannen jegens vrouwen plegen. Ik vind dit een uitstekend initiatief en hoop echt dat alle mannen die in het Parlement zo'n lint hebben gekregen, het niet alleen vandaag, maar hun hele leven lang zullen dragen.
Zoals reeds gezegd werd, is het geweld van mannen tegen vrouwen een wereldomvattend en immens vernietigend probleem. Het is niet voldoende dat men als man zegt: "Maar ik gebruik geen geweld" . Er zijn blijkbaar andere mannen die het wel doen. Zoveel is vandaag duidelijk.
Ik maak van de gelegenheid gebruik om de Zweedse regering te danken voor het pakket maatregelen in het kader van de wettelijke bescherming van vrouwen, dat zij vorig jaar heeft voorgesteld. Het gaat om een aantal nieuwe dingen, zoals de criminalisering van klanten van prostituees, iets wat dit Huis anderhalf jaar gelden belachelijk vond, maar dat in een van de lidstaten nu wetgeving is.
Om te eindigen gaan mijn gedachten naar Leyla Zana, een van de vele vrouwen die nog steeds het slachtoffer is van politiek geweld.

Maes
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, geachte collega's, alweer moeten we voor de zoveelste keer ondervinden dat in sommige lidstaten blijkbaar een juridische spitsvondigheid nodig is om de strijd tegen het geweld jegens vrouwen op een effectieve manier te kunnen voeren en dat sommige lidstaten zich daartegen verzetten. Wij hopen dat de commissaris gelijk heeft of gelijk krijgt en dat, zelfs met een gebrekkige rechtsgrondslag, zij er toch in zal slagen een programma ten uitvoer te leggen dat effectief misdaden zoals mensenhandel bestrijdt.
De strijd tegen het geweld jegens vrouwen en kinderen is een universele en een prioritaire strijd. Het is eigenlijk het begin van de vrede. Het begin van de strijd voor een vreedzame samenleving en voor een menswaardige samenleving waarvan vele vrouwen en kinderen nog uitgesloten worden. Er zijn ook veel mannen slachtoffer van geweld maar wanneer wij vandaag op deze achtste maart specifiek de strijd willen aanbinden en versterken tegen het geweld jegens vrouwen en kinderen, dan meen ik dat wij met de woorden van commissaris Gradin gelukkig kunnen zijn, hoewel dit halfrond het natuurlijk niet helemaal vertaalt. De mannen zijn massaal weggegaan ondanks alle sympathie die zij voor dit onderwerp hebben. Wij hebben gelukkig één woordvoerder van het mannelijk geslacht reeds aan het woord gehoord naast de sympathie die ongetwijfeld velen zullen voelen. Maar het heeft ook bij vrouwen een tijd geduurd eer alom is doorgedrongen dat wij niet alleen de strijd moeten aanbinden om de slachtoffers beter te verdedigen maar dat geweld een probleem is van mannen, dat dit geweld dus ook moet worden aangepakt door mannen.
In dat opzicht, mijnheer de Voorzitter, sluit ik mij graag aan bij de woorden die hieromtrent werden gesproken. Ik zal de eer hebben om aan u, namens hopelijk vele collega's, een schriftelijke verklaring te doen toekomen waarbij u zal gevraagd worden als voorzitter een initiatief te nemen tot het oprichten van een kinderrechtencommissariaat.

Antony
Mijnheer de Voorzitter, beste collega's, ik zou allereerst willen opmerken hoe belachelijk het is om een wit lintje uit te delen aan de ingang van dit Parlement, alsof het zo heldhaftig is om dat lintje te dragen als een teken van moed, van originaliteit. Wat is dat nou voor conformisme waar we ons in wentelen? Zou iemand hier de moed hebben te zeggen: "Als ik geen wit lintje draag, dan is dat om aan te geven dat ik voor geweld jegens vrouwen ben" ?
Er zijn tijden geweest waarin het moeilijker was een wit lint te dragen: dat deden de jonge ridders die de zwaarst mishandelde koningin van onze geschiedenis, koningin Marie-Antoinette, gingen verdedigen. Als je het wil hebben over geweld tegen vrouwen, dan zou je wat mijn land, Frankrijk, betreft moeten praten over al die vrouwen die tijdens de Franse Revolutie onthoofd zijn, de karmelietessen van Orange en alle vervolgingen. Dan zou je moeten spreken over de 3.000 Franse vrouwen die in 1962 naar Algerije gedeporteerd zijn, wat niemand ook maar iets kon schelen.
De Europese instellingen hielden zich doof. Die vrouwen zijn gedeporteerd naar huizen van plezier van de soldatenbendes van de fellaga in Algerije. Gisteren in mijn kantoor zeiden Jasmina en haar vriendin nog tegen me: ?Ja, wij zijn iedere dag bang, bang voor bedreiging met de dood, bang voor verkrachting" . Dat is de oorzaak van geweld tegen vrouwen. Waarom zouden we dat hier niet zeggen? In honderden gebieden in mijn land zijn er dagelijks meer verkrachtingen dan verbrande auto's. In Straatsburg worden elk jaar 700 auto's verbrand. Maar hoeveel meer verkrachtingen zijn er geweest? Daar zegt niemand iets over, want daarover wordt in alle talen gezwegen. Daar moet je vooral niet over praten.
En toch, waarom zouden we niet praten over de aanwezigheid op ons grondgebied van ontwortelde bevolkingsgroepen die dezelfde gewoonten hebben als de bevolkingsgroepen die daarginds in Algerije vechten, die verkrachten en slachten? Praten over geweld tegen vrouwen, dat zou betekenen praten over die smerige band "Nique ta mère" , die groep "Nique ta mère" die verheerlijkt werd als een zogenaamde antiracistische groep. Het is een schande om zo'n naam te durven dragen, en toch worden de platen bij de FNAC en elders verkocht dankzij de promotie van de kapitalisten die we wel kennen.
Praten over geweld tegen vrouwen, dat zou natuurlijk ook betekenen praten over abortus, de ergste vorm van geweld, waarover men vandaag de dag zo luchtigjes doet; dat zou helaas ook betekenen praten over het geweld van de zelfvernietiging, geweld dat men vrouwen soms oplegt door u weet wel welke propaganda. Praten, tenslotte, over geweld tegen vrouwen, zou betekenen dat we de doodstraf weer moeten invoeren en degenen die tot alle vormen van marteling in staat zijn ter dood moeten veroordelen, want dat is een noodzakelijke straf voor de ergste moordenaars.

Waddington
Mijnheer de Voorzitter, ik wil allereerst commissaris Gradin feliciteren met haar toespraak over het geweld tegen vrouwen. Dit is een heel belangrijke dag, omdat vandaag de vastberadenheid getoond wordt waarmee in heel Europa de campagne tegen het geweld jegens vrouwen gevoerd gaat worden. Al het werk dat wij gedurende de laatste jaren in de Commissie rechten van de vrouw en in het Parlement verzet hebben laat de invloed zien die het Parlement en de Commissie hebben als het gaat om het innemen van een onwrikbaar standpunt in de kwestie van geweld tegen vrouwen.
Wij verwachten dat elke lidstaat actie gaat ondernemen. We weten wat de moeilijkheden zijn, omdat wij die al ondervonden hebben in wat wij tot dusver bereikt hebben. Uit veel hoeken zijn er bezwaren geopperd. Maar desondanks hebben wij het punt bereikt dat wij weten dat er nieuwe acties ondernomen gaan worden, nieuw onderzoek, nieuwe initiatieven en nieuwe projecten, die allemaal een bijdrage zullen leveren aan het bewustmakingsproces en aan de bestrijding van het geweld tegen vrouwen. Ik twijfel er niet aan dat een ieder van ons beseft dat wij de plicht hebben om binnen onze eigen lidstaten en binnen onze eigen netwerken tegen het geweld ten strijde te trekken.
De Labourfractie in het Europees Parlement heeft dat aanvaard en wij beginnen deze week met onze eigen campagne. Wij hebben de bedoeling om alle mensen uit de praktijk in alle Britse regio's voor advies in te schakelen en een actieprogramma op te stellen. Wij willen partnerschappen ontwikkelen tussen onze eigen niet-gouvernementele organisaties en die van andere lidstaten, zodat wij goede ideeën en goede praktijken kunnen uitwisselen. Dit willen wij naar een mondiaal niveau tillen, om zo ook met landen als Zuid-Afrika samen te kunnen werken. Ik ben juist uit dat land terug en de kwestie van geweld tegen vrouwen staat daar zeer hoog op de agenda. De noodzaak voor wereldwijde samenwerking op dit gebied is groot.
Net als commissaris Gradin willen wij ook dat mannen samen met ons op de barricades komen staan. Het zijn per slot van rekening de mannen in dit Parlement en in de verschillende commissies die zich met deze kwestie hebben beziggehouden, die zich, om financiële of juridische redenen, vaak tegen ons werk verzet hebben. Het zijn mannen die geweld tegen vrouwen plegen en het zijn mannen die dit serieus op moeten vatten. Ik vind de witte-lintjescampagne prachtig en ik wil niet alleen Britse mannen, maar alle mannen, in alle gemeenschappen en in alle steden dat witte lintje zien dragen, en steun aan vrouwen in de hele Europese Unie zien geven.
Eén op de vier vrouwen is het slachtoffer van geweld, en vrijwel elke vrouw is kwetsbaar voor geweld. Daarom steunt iedere vrouw deze campagne. De Europese Unie staat bekend om haar strijd tegen onderdrukking en geweld. Laat ons ervoor zorgen dat wij ons ook in onze eigen steden, dorpen en huizen tegen het geweld verzetten.
Applaus

Banotti
Mijnheer de Voorzitter, ook ik wil mevrouw Gradin feliciteren. Toen zij in 1995 benoemd werd heeft zij dit vraagstuk tot een van haar prioriteiten gemaakt, en ondanks een groot aantal tegenslagen heeft zij uiteindelijk toch gewonnen, en houden wij hier een belangrijk debat in dit Parlement over een onderwerp waar vaak over is gegiecheld, en dat nooit au sérieux is genomen tot zij de zaak overnam.
Ik wil ook de medewerkers feliciteren die het DAPHNE-programma uitvoeren. Zij staan altijd beschikbaar en zijn altijd bijzonder behulpzaam. Van hen kennen wij de heer Simpson wellicht het best. Hij heeft van deze kwestie een echte campagne gemaakt en hijzelf is altijd aan het werk alsof het een missie betreft. De drie betrokken programma's - DAPHNE, STOP en GROTIUS - zijn in het leven geroepen na de tragische Dutroux-moorden in België.
Deze moorden waren tragisch, maar zij bleken ook als katalysator te werken, omdat zij uiteindelijk de politici met de neus op de feiten drukten en aantoonden dat wij met een werkelijk serieus probleem te maken hebben.
Het feit dat ik mijn opmerkingen in dit debat tot kinderen beperk betekent niet dat ik niet totaal achter mijn collega's sta die hier gesproken hebben over de noodzaak om een van de belangrijkste problemen die iedere maatschappij heeft, namelijk het geweld tegen vrouwen, serieus aan te pakken. De afgelopen drie of vier jaar hebben de rechten van het kind en de bescherming van die rechten langzaam maar zeker in veel van onze landen hun plaats bij de politieke prioriteiten ingenomen. Maar al te vaak zijn het de niet-gouvernementele organisaties die het voortouw op dit gebied moeten nemen; maar die instanties worden altijd onvoldoende gefinancierd en kloppen constant op de deur om dit soort zaken onder de aandacht van de burgers te kunnen brengen. Daarom bestaat er behoefte aan een speciale eenheid binnen de Commissie die de vele programma's onder één dak samenbrengt. Deze programma's zijn slechts klein, en veel geld kosten ze niet, maar er bestaat het gevaar dat ze uiteen zullen vallen als de zaken zo doorgaan.
Ik wil hier benadrukken, zoals mevrouw Waddington al gezegd heeft, dat een ieder van ons er in eigen land voor moet zorgen dat mannen gaan beseffen dat de verantwoordelijkheid voor kinderen niet alleen aan de vrouwen overgelaten kan worden.

Monfils
Mijnheer de Voorzitter, ik deel en ik steun uiteraard de resolutie van mevrouw Hautala, en natuurlijk ook de strijd van vrouwen voor hun waardigheid en integriteit. Maar ik zou hier een opmerking willen maken. Evenals mevrouw Banotti constateer ik dat de Commissie rechten van de vrouw zichzelf het DAPHNE-programma een beetje toegeëigend heeft, terwijl dat de vrucht is van een initiatief van de Commissie cultuur, jeugd, onderwijs en media, en het oorspronkelijk vooral gericht was op de bestrijding van pedofilie.
Zoals mevrouw Kestelijn-Sierens heeft gezegd zou ik niet willen dat de actualiteit van vandaag ertoe leidt dat dit programma enigszins wordt omgebogen in de richting van enkel de bescherming van vrouwen, terwijl zijn andere taak wordt vergeten, en dat terwijl er iedere dag kinderen het slachtoffer zijn van onvoorstelbare mishandeling. Ik verzoek de Commissie dan ook om een aanzienlijk deel van de kredieten te blijven toewijzen aan belangrijke acties van organisaties die ten doel hebben verdwenen kinderen op te sporen en de gezinnen te ondersteunen die slachtoffer van deze drama's zijn geworden.
Ter afronding: ik zou willen dat wij, in plaats van te ruziën over een paar magere kredieten, met alle fracties samen - en niet alleen vandaag, maar ook op het moment dat we over de begroting praten -, een aanzienlijke, substantiële verhoging vragen van deze kredieten waarvan het doel duidelijk is mensen te helpen.

Mouskouri
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, waarde collega's, vandaag vieren wij de Internationale Dag van de Vrouw. Deze dag bezielt ons met enthousiasme, hoop en ik zou zelfs zeggen, met bewondering en een gevoel van waardigheid. 50 % van de wereldbevolking bestaat immers uit vrouwen en deze 50 % is bovendien verantwoordelijk voor de resterende 50 %.
De vrouw in de moderne landen moet aan meerdere rollen het hoofd bieden. Zij is moeder, echtgenote, partner, werknemer, wetenschapster of politica. De vrouw kan haar taken met gelijke rechten vervullen en delen met de man. Mijns inziens heeft de Europese Unie en met name het Europees Parlement hier belangrijk werk verricht. Dankzij hun besluiten konden de beginselen van gelijke rechten en gelijke kansen hun beslag vinden in de wetgeving.
Helaas moeten wij echter ook vaststellen dat zelfs vandaag nog, in de moderne, beschaafde samenleving, talrijke vooroordelen bestaan ten aanzien van de positie van de vrouw. Men kan er niet altijd voetstoots van uit gaan dat de door ons uitgevaardigde wetgeving ook daadwerkelijk wordt toegepast en geëerbiedigd. Vaak is het ook heel moeilijk vast te stellen hoe de vork precies in de steel zit, daar discriminatie ook indirect vormen kan aannemen. Wij mogen bovendien niet vergeten dat er landen zijn waar vrouwen en kinderen zelfs de meest elementaire rechten ontberen, waar vrouwen geen enkel toekomstperspectief hebben en nauwelijks beseffen wat het betekent kinderen te hebben.
Ik wil hier met name wijze op de rol van de vrouw bij het verspreiden van de beschaving. De vrouw zorgt ervoor dat de beschaving, de identiteit en de morele waarden bewaard blijven en van generatie op generatie worden doorgegeven. Daarom heeft de moderne samenleving de vrouw harder nodig dan ooit tevoren. Vrouwen dragen beschaving en vrede uit.
Als wij willen dat de wettelijk vastgestelde rechten van de vrouw geen dode letter blijven, als wij willen dat gelijke rechten en gelijke kansen niet alleen op papier staan, moeten wij de vrouwen de noodzakelijke instrumenten geven om hun rechten hard te maken en hun rol te vervullen. Meer dan ooit tevoren moet de klemtoon worden gelegd op onderwijs, opleiding, gezondheid en een waardige opvoeding van het meisje. Alleen als wij dat verzekeren, bieden wij de vrouw de mogelijkheid haar rechten uit te oefenen en haar verantwoordelijkheid te dragen. Dan stellen wij haar in staat de waarden door te geven die onze samenleving absoluut nodig heeft om het nieuwe millennium met vertrouwen in rechtvaardigheid en vrijheid voor de mens tegemoet te zien.

García Arias
Mijnheer de Voorzitter, de heer Antony is al weg, maar zijn bijdrage deed mij denken aan het intrinsieke geïnstitutionaliseerde geweld tegen vrouwen, gehandicapten, etnische en religieuze minderheden dat wij helaas tijdens het Europees fascisme hebben gekend.
Mevrouw de commissaris, u weet heel goed dat geweld jegens vrouwen geen volksgezondheidsprobleem is. Hoe dan ook, net als bij de reclame tegen tabak, kunnen wij zeggen dat geweld en gewelddadige mannen zeer schadelijk zijn voor het leven en de gezondheid van vrouwen en kinderen.
Degenen die geweld gebruiken zijn niet ziek. Nee, wij moeten hardop zeggen dat het misdadigers zijn. Maar hoe dan ook, wij worden geconfronteerd met de situatie die de Commissie ons heeft medegedeeld: bij het programma DAPHNE moeten de doelstellingen opnieuw aangepast worden in het licht van een andere rechtsgrond, namelijk de bescherming van de volksgezondheid.
Mevrouw de commissaris, ik weet dat uw persoonlijke inzet en werk belangrijk zijn geweest voor het geleidelijk totstandbrengen van echte samenwerking bij de bestrijding van geweld in de Europese Unie. Ik zou u echter willen vragen welke implicaties de inwerkingtreding de komende maanden van het Verdrag van Amsterdam kan hebben voor het aanpak van de strijd tegen geweld. Zal het daardoor mogelijk worden in een later stadium het programma DAPHNE opnieuw te wijzigen of ambitieuzer van opzet te maken? Ik maak mij hierover zorgen, daar u gezegd heeft dat, los van de brede interpretatie van het begrip gezondheid, het een vaststaand feit is dat alles wat verwijst naar samenwerking bij vrouwenhandel en naar programma's over vrouwenhandel uit DAPHNE is gehaald. Ik ben het wat dat betreft niet eens met de verdediging door de heer Crowley van het begrip subsidiariteit. Bij vrouwen- en kinderhandel, bij misbruik van kinderen, bij het bestrijden van pedofilie is er sprake van een communautaire meerwaarde. Daar moet de Europese Unie optreden, niet alleen in het kader van de samenwerking onder de derde pijler, maar ook samen met de NGO's.
Ter afsluiting, mevrouw de commissaris, zou ik wensen dat u ons geruststelde, zowel wat betreft deze ruime interpretatie van het begrip gezondheid als de mogelijke implicaties van het Verdrag van Amsterdam. Ik vraag me namelijk af of het niet beter is te wachten tot dat Verdrag in werking treedt.

Todini
(IT ) Mijnheer de Voorzitter, het heeft me zeer verheugd mannelijke stemmen in dit debat te horen en evenzeer dat dit debat wordt voorgezeten door een mannelijke, zo attente Voorzitter. Ik dank u van harte!
Het is van het grootste belang dat Europa zich verplicht voelt over de kwestie van seksueel geweld tegen vrouwen en geweld in het algemeen tegen vrouwen te spreken. In het afgelopen jaar hebben wij ons allen, al onze landen, het Europees Parlement, de Commissie en de Raad ingespannen om tot één munt te komen, om één bank te hebben opdat de euro een munt wordt die zich kan meten met de excessieve macht van de dollar. Wij doen allen ons uiterste best om de financiën op de een of andere manier in het centrum van onze belangstelling te plaatsen. Maar wij moeten ons evenzeer inspannen opdat de bestrijding van geweld, en wel in het bijzonder het geweld tegen vrouwen, een van de pijlers van de Europese cultuur wordt.
In het kader van DAPHNE is er veel gesproken over nieuwe doelstellingen: ik ben het ermee eens dat we nieuwe doelstellingen moeten nastreven en sta ook achter de discussie die daarover gaande is, maar ik wil met name komen tot nieuwe financieringen, steeds ruimere financieringen van de DAPHNE-programma's en -projecten die betrekking hebben op kinderen en vrouwen. Ik kan niet anders dan mijn dank uitspreken aan mevrouw Gradin, daar zij in haar interventie gewag heeft gemaakt van de kwestie van de zogenaamde "antiverkrachtings-spijkerbroeken" . Ongeveer een maand geleden is er in Italië een tragi-komisch vonnis uitgesproken dat in de gehele wereld grote verwondering heeft gewekt.
Ik draag vandaag demonstratief een spijkerbroek en heb ook een spijkerbroekententoonstelling georganiseerd, niet om er een vertoning van te maken, maar omdat het Italiaanse Hof van Cassatie heeft beweerd dat een vrouw die een spijkerbroek draagt, niet verkracht kan worden. Spijkerbroeken zouden een methode zijn om verkrachting te voorkomen.
Wij willen geen oordeel over het Hof van Cassatie vellen, maar wel het gebrek aan beschaving benadrukken. Het Europa dat wij willen verwezenlijken, moet een beschaafd Europa zijn. Ik citeer nog een bericht dat ik gisteren in de Italiaanse pers heb gelezen en dat door de Oostenrijkse pers is overgenomen: de minirok is een gevaarlijke provocatie. In Oostenrijk is een vrouw ontslagen omdat ze een minirok droeg. Het ergste van dit alles is dat men niet voor de vrouw is opgekomen, maar voor de man die haar heeft ontslagen; hij was klaarblijkelijk aan seksueel geweld blootgesteld, omdat hij zou zijn geprovoceerd. Mevrouw Gradin heeft gezegd dat we de vrouwen moeten verdedigen maar dat we, wanneer dat nodig is, ook de man moeten steunen, als man èn als persoon.

Marinucci
(IT ) Mijnheer de Voorzitter, ik kom straks terug op het verslag van mevrouw Hautala en bovendien spreek ik thans ook nog niet, zoals ik eigenlijk wel zou willen, over 8 maart. Ik wend me daarentegen tot mevrouw Gradin. Op de eerste plaats neem ik de gelegenheid te baat haar te danken voor haar werk. Ik ben ervan overtuigd dat de inzet, intelligentie, kracht, goede wil en grootmoedigheid waarmee mevrouw Gradin dit onderwerp heeft aangepakt, hun sporen in de geschiedenis van de Europese Unie zullen nalaten. Wij mogen nooit vergeten dat wij de acties die de afgelopen jaren zijn opgezet ter bestrijding van het geweld tegen vrouwen, zeker aan haar te danken hebben.
Ik verzoek nu terzake over te stappen op artikel 129, dat mijns inziens in een positief licht moet worden gezien, daar het veel meer bevoegdheden aan het Parlement verleent. Het Parlement zou er, theoretisch gezien, verheugd over moeten zijn, omdat de termijnen op de keeper beschouwd misschien minder lang zijn. Wel moeten we erachter zien te komen of het programma hetzelfde blijft. Ik vind het belangrijk de mannen te steunen; ik ben er zelfs van overtuigd dat zij alleen wanneer zij gesteund worden, zullen ophouden te denken dat ze vrouwen kunnen kopen, stelen en mishandelen, in plaats van ze te veroveren. Ik ben eveneens van mening dat vrouwen die slachtoffer van geweld zijn, en behalve psychische beslist ook fysieke schade hebben geleden, geholpen moeten worden. Er zijn echter ook andere acties in het kader van DAPHNE waaraan wij gehecht zijn: ik zou willen weten of het feit dat het programma zijn grondslag niet meer in artikel 235 maar in artikel 129 vindt, de inhoud ervan wijzigt. Dat is namelijk precies wat wij niet willen.

Ghilardotti
(IT ) Mijnheer de Voorzitter, ook ik dank mevrouw Gradin van harte. Ik wil niet herhalen wat mijn collega's al naar voren hebben gebracht, maar een ding is zeker, als er een ommekeer ten aanzien van dit thema in Europa heeft plaatsgevonden, dan hebben wij dat aan haar te danken.
Ik sluit aan bij wat collega Marinucci heeft gezegd over de mogelijkheid tot een ruime interpretatie van dit programma met artikel 129. Ik wil een voorbeeld geven: in Italië, evenals in andere landen, houden vrouwenorganisaties zich sinds jaren bezig met het steunen, verzorgen en opvangen van vrouwen die het slachtoffer zijn geworden van geweld, waarbij zij hen helpen weer een plaats in de maatschappij te vinden. Dit gebeurt in heel speciale vormen van opvanghuizen waar de vrouwen samen met hun kinderen hun toevlucht kunnen zoeken en waar zij alle mogelijke psychologische en juridische steun krijgen en hulp bij het vinden van werk. Welnu, ik ben van mening dat, indien artikel 129 zich werkelijk zou beperken tot het gezondheidsaspect, dit zeer restrictief zou zijn ten opzichte van wat men momenteel al aan acties onderneemt en wat absoluut nog uitgebreid moet worden. Artikel 129 bedeelt ons als Parlement een belangrijkere rol toe, daar wij kunnen ingrijpen en snel tot een oplossing komen. Daarom willen zowel mevrouw Gradin als wij dit programma begin 2000 van start laten gaan. Het zou toch wel erg jammer zijn, en naar mijn mening ook een stap achteruit, indien wij niet alle oorspronkelijk in DAPHNE opgenomen acties in hun geheel zouden kunnen uitvoeren.

Gradin
Mijnheer de Voorzitter, ik wil iedereen dank zeggen voor een zeer interessant debat, en de Commissie rechten van de vrouw voor de steun die zij aan de campagne ter bestrijding van het geweld tegen vrouwen heeft gegeven, en ook voor de steun wat betreft het DAPHNE-programma.
Velen van u zijn bezorgd dat wij de rechtsgrond voor het DAPHNE-programma hebben moeten veranderen. Ik wil naar aanleiding hiervan opmerken dat wij een langdurig debat in de Commissie hebben gehad, voordat wij dit programma aan de Raad en het Parlement voorgelegd hebben, en wij kwamen tot de conclusie dat artikel 235 de beste rechtsgrond was. Dit is de reden waarom wij dit artikel aan de Raad en het Parlement voorgesteld hebben. Gedurende het debat waren minstens vijf landen, namelijk Duitsland, Groot-Brittannië, Frankrijk, Denemarken en België, zeer categorisch in hun afwijzing van artikel 235, ten faveure van artikel 129. Naar mijn mening is het beter om nu tot een beslissing aangaande DAPHNE te komen, en vervolgens na een jaar te bekijken of het programma verbeterd kan worden. Misschien is het programma iets minder breed opgezet dan wij oorspronkelijk gepland hadden, maar laat ons nu van start gaan, en de stand van zaken later herzien.

De Voorzitter
Hartelijk dank, mevrouw Gradin.
Ik heb overeenkomstig artikel 37, lid 2, van het Reglement een ontwerpresolutie ontvangen.

Gezondheidstoestand van vrouwen
De Voorzitter
Aan de orde is het tweede verslag (A4-0029/99) van mevrouw Hautala, namens de Commissie rechten van de vrouw, over het verslag van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio's over de gezondheidstoestand van vrouwen in de Europese Gemeenschap (COM(97)0224 - C4-0333/97).

Hautala
Mijnheer de Voorzitter, u staat mij zeker wel toe over het voorgaande debat op te merken dat mevrouw Gradin onze volledige steun geniet bij het in gang zetten van het DAPHNE-programma; we kunnen op dit gebied zeker nog zeer veel samenwerken.
Maar nu een ander onderwerp: de Europese Commissie heeft een onderzoek laten doen naar de gezondheidstoestand van vrouwen in de Europese Unie. Dit onderzoek is verricht door de Universiteit van Limerick. Het verbaasde het Parlement echter een beetje dat de Commissie eigenlijk helemaal geen conclusies naar aanleiding van dit onderzoek heeft getrokken, maar dat ze het rechtstreeks naar ons en de Raad heeft gestuurd. Onze taak als Parlement is dan het opstellen van een aantal richtsnoeren voor hoe men met de gezondheidstoestand van vrouwen moet omgaan.
Het is overduidelijk dat het algemene welzijn in menig opzicht is verbeterd en dus zijn ook vrouwen gezonder geworden en leven ze langer. Er moet echter worden opgemerkt dat er nieuwe gevaren voor de gezondheidstoestand van vrouwen zijn. Als voorbeeld noem ik dat vrouwen steeds vaker alleen voor de inkomsten van het gezin moeten zorgen. Het is bekend dat vrouwen in de rol van alleenstaande ouder veel economische problemen hebben, waarbij het duidelijk is dat de capaciteit en de middelen voor uiteenlopende gezondheidszorg waarschijnlijk ook niet de best mogelijke zijn.
Er zijn ook geheel nieuwe soorten gevaren voor de gezondheid, die zich met name op vrouwen lijken te richten en die eigenlijk niet eerder op zo'n uitgebreide schaal zijn gesignaleerd. Ik wijs bijvoorbeeld op de eetstoornissen anorexia en boulimie. Er moet echter worden geconstateerd dat verrassenderwijs ook steeds meer jonge mannen aan eetstoornissen lijden. Dergelijke problemen zijn zo complex dat we niet ondubbelzinnig duidelijk kunnen maken wat er aan de hand is, maar we moeten deze verschijnselen erkennen en onderzoeken wat nu eigenlijk de oorzaak is. Waarom legt de maatschappij zo'n grote druk op met name jonge vrouwen dat ze op zo'n manier reageren?
Het is een zeer interessant tijdstip om de gezondheidstoestand van vrouwen naar voren te brengen, omdat de Europese Unie zich in het Verdrag van Amsterdam ertoe verbonden heeft in ieder geval twee zaken die hier betrekking op hebben in al het Europese beleid te integreren. De eerste kwestie die in al het Europese beleid moet worden opgenomen, is de gelijke behandeling van mannen en vrouwen. De tweede is de volksgezondheid. In het verslag zeg ik dan ook dat we hier te maken hebben met een dubbele uitdaging, waarbij we het principe dat een kwestie in al het Europese beleid moet worden opgenomen, moeten verwezenlijken. We moeten ons buigen over het volksgezondheidsbeleid in de toekomstige Unie en dan met name vanuit het oogpunt van vrouwen.
Mijn eerste bewering is dat vrouwen zeer slecht vertegenwoordigd zijn bij de besluitvorming in de gezondheidszorg. Ze zijn weliswaar zeer ruim vertegenwoordigd als uitvoerende werknemers, bijvoorbeeld als verpleegkundigen, maar ze zijn duidelijk ondervertegenwoordigd in de leiding en de besluitvorming. Ik ken onderzoeken die aantonen dat als vrouwen ook betrokken worden bij leidinggevende functies in de gezondheidszorg, het uitgangspunt verandert. Er wordt dan meer aandacht besteed aan de preventie in plaats van alleen de behandeling van ziekten. Dit is een zeer interessant voorbeeld dat aantoont dat vrouwen ook een eigen manier van functioneren hebben als ze besluiten mogen nemen.
Dan zijn er ziekten die specifiek zijn voor vrouwen, bijvoorbeeld gezondheidsproblemen die betrekking hebben op de vruchtbaarheid. Het is zeer belangrijk dat ervoor gezorgd wordt dat in elke levensfase van de vrouw goede basisgezondheidszorg ter beschikking staat, of het nu gaat om zwangerschapsvoorlichting, consultatiebureaus of gynaecologie. Ik heb uit Frankrijk onlangs een brief ontvangen, waarin staat dat de Europese eisen voor beroepsharmonisatie de gynaecologie in gevaar brengen.
Dan zijn er gezondheidsproblemen die bij vrouwen anders voorkomen dan bij mannen, zoals hart- en vaatziekten en alcoholisme. Ook depressie lijkt onder vrouwen vaker voor te komen. Dit alles moeten we in ogenschouw nemen zonder te vergeten dat als de bevolking vergrijst, er in de maatschappij steeds meer oudere vrouwen zijn en dat dit hoge eisen aan de gezondheidszorg stelt.

Redondo Jiménez
 Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, ik zou de Commissie rechten van de vrouw willen gelukwensen met het door haar ingediende verslag en zeggen dat ik het in grote lijnen met haar eens ben. Ik wens echter te benadrukken dat wij aan de gezondheid van de vrouw niet meer belang willen toekennen dan aan die van de man, maar dat wij gelijke condities willen creëren. Wel moet worden duidelijk gemaakt dat de gezondheidsproblemen die de vrouw treffen anders zijn en derhalve om een specifieke aanpak vragen.
Ik zal niet opnieuw de gezondheidssituatie van vrouwen in de Europese Unie gaan beschrijven, daar dat al op uitstekende en uitputtende wijze gedaan is door de rapporteur ten principale, mevrouw Hautala, die ik met haar verslag wil gelukwensen. Bovendien staat deze situatie in allerlei documenten beschreven. Daarom zal ik alleen nader ingaan op de punten die de milieucommissie met name belangrijk vindt. Wij willen vooral werken aan de rol van primaire preventie bij het op elkaar afstemmen van beleidsmaatregelen met het oog op de gezondheid van vrouwen die in alle lidstaten zouden moeten worden getroffen en die sommige lidstaten al hebben genomen. Volgens ons zouden de volgende aspecten meer nadruk moeten krijgen: het bestrijden van alcohol- en tabaksmisbruik onder vrouwen in het algemeen, maar met speciale nadruk op meisjes. Uit de statistieken blijkt namelijk dat er op steeds jongere leeftijd voor het eerst gerookt en gedronken wordt en het is daarom belangrijk preventieve maatregelen te treffen. Het laatste moet ook gelden voor een evenwichtige voeding. Anorexia, boulimie en hart- en vaatziekten komen steeds vaker voor en wat betreft anorexia en boulimie geldt dat met name voor jongeren. Bij maatregelen ter voorkoming van besmetting met aids moet ervoor gezorgd worden dat voorlichting van jongeren een speciale plaats verkrijgt. Voor zover deze preventieve maatregelen op jongeren gericht zijn, zou daar een groter accent op moeten worden gelegd.
Daarnaast zou er ook rekening gehouden moeten worden met programma's voor secundaire preventie, daar er op dat vlak grote verschillen bestaan tussen de lidstaten. Voorts zouden er in de hele Europese Unie programma's voor het opsporen van zowel borst- als baarmoederkanker moeten worden opgestart. Systematisch onderzoek onder de hele vrouwelijke bevolking, en met name onder de risicogroep, is daarbij van belang. Het vroegtijdig opsporen van diabetes wordt steeds belangrijker en hetzelfde geldt voor de therapie met vervangende hormoonpreparaten, osteoporose enzovoorts. Tevens moet er gestreefd worden naar het publiceren van per geslacht uitgesplitste gezondheidsstatistieken, daar er grote verschillen tussen de geslachten bestaan die bij de besluitvorming mee moeten worden gewogen.

García Arias
Mijnheer de Voorzitter, het is de tweede keer in een paar maanden dat wij een verslag behandelen over de gezondheidssituatie van de vrouw in de Europese Gemeenschap en daarom wil ik niet herhalen wat door ons al bij dat andere debat is gezegd.
Mevrouw Hautala heeft een enorme inspanning verricht om haar verslag te verbeteren en vooral om een akkoord in de Commissie rechten van de vrouw te bereiken, opdat wij eindelijk dit verslag kunnen goedkeuren. Ik wens haar daarmee te feliciteren.
De Commissie onderzoek, technologische ontwikkeling en energie heeft ook het door de Europese Commissie opgestelde verslag geanalyseerd, dat met statistieken aantoont dat het proces dat een ziekte veroorzaakt duidelijk per geslacht verschilt. Daarom moeten er specifieke oplossingen gevonden worden voor de andersoortige problemen of pathologieën bij de vrouw en is de universele dekking van de ziektekostenverzekering voor vrouwen fundamenteel, daar zij nog steeds lager op de sociale ladder staan en minder betaald worden dan mannen. De onderzoekscommissie vindt het hoognodig dat er een beter statistisch inzicht komt in de situatie op het vlak van de volksgezondheid door onderscheid - ook statistisch - te maken tussen de geslachten bij het voorkomen van ziekten en door het verder uitdiepen van de analyse per leeftijdsklasse, inkomensniveau en woonplaats. De commissie meent eveneens dat er door wetenschappelijk onderzoek dieper ingegaan moet worden op de oorzaken van en de adequate therapieën voor ziektes als anorexia en boulimie, die helaas een verwoestend effect hebben op de gezondheid van onze jeugd. Ook moet er een gedetailleerder inzicht komen in beroepsziektes die vaker voorkomen onder de werkende vrouw, met name nu het vandaag 8 maart is. Er moet op gewezen worden dat vrouwen minder mogelijkheden hebben zich te organiseren en dat wij daardoor minder weten over het voorkomen van beroepsziektes onder vrouwen.

Marinucci
(IT ) Mijnheer de Voorzitter, nog maar heel moeizaam begint het besef te dagen dat de gezondheid van vrouwen specifieke kenmerken heeft, en dat terwijl talloze gegevens dat toch al hebben aangetoond. Hoe is het mogelijk dat men zich niet realiseert dat de gezondheid van vrouwen bepaalde aspecten vertoont die zeker afwijken van de gezondheid van de man? De man heeft geen reproductieve gezondheidsproblemen en relatief weinig problemen die verband houden met voeding en levensstijl. Mannen leiden een geheel ander leven dan vrouwen en verouderen minder snel. Het staat als een paal boven water dat de vergrijzing momenteel een van de belangrijkste problemen van de volksgezondheid in alle landen is; daarbij komt nog dat vrouwen vaak het oudst worden en soms ook tot de armste ouderen behoren. Er is sprake van een specifiek karakter dat ook door het platform van Peking is erkend. De belangrijkste paragraaf van het platform is daaraan gewijd en stelt dat vrouwen het recht hebben op bescherming van hun gezondheid, met name van hun reproductieve gezondheid.
Dat de Commissie een specifiek verslag over de gezondheid van vrouwen heeft ingediend, is zeker positief. maar we moeten daar ook de nodige consequenties aan verbinden. Mijn dank gaat uit naar onze voorzitter, mevrouw Hautala, die dit verslag in extremis heeft weten terug te halen en er een concreet, coherent en opbouwend geheel van heeft gemaakt. Terecht verzoekt zij de Commissie nu op deze weg voort te gaan, zelfs enkele stappen verder te gaan en een specifiek programma uit te werken. Wij willen dat er in het kader van de gezondheidsprogramma's rekening wordt gehouden met de gezondheid van vrouwen, dat er een "mainstreaming" bestaat in de programma's die betrekking hebben op het hoge beschermingsniveau dat eerst in het Verdrag van Maastricht, en vervolgens in het Verdrag van Amsterdam, als plicht van de Unie is aangemerkt. En daar mag het niet bij blijven: wij wensen een specifiek programma! Hoe is het mogelijk dat men zich, met name wat de voorlichting betreft, geen rekenschap van deze noodzaak geeft?
Vrouwen bekommeren zich niet zo om zichzelf: zij zijn eraan gewend zich bezig te houden met de gezondheid van hun dierbaren en niet met die van henzelf. Vaak verwaarlozen zij ook de preventie, druk als ze zijn met de beslommeringen van hun gezin. Wanneer ze zich realiseren dat ze ziek zijn, is het te laat. Er moeten voorlichtingscampagnes worden opgezet opdat de vrouwen beter op de hoogte, beter geïnformeerd zijn en ervan worden doordrongen dat ze goed voor zichzelf moeten zorgen. Er moeten voorlichtingscampagnes worden opgezet, gericht aan de huisartsen, opdat zij, wanneer ze op huisbezoek komen voor de zieke kinderen, bij de moeder informeren of ze wel goed voor zichzelf zorgt, of ze voorbehoedmiddelen gebruikt om abortus te voorkomen. Huisartsen zouden elke gelegenheid moeten aangrijpen om de vrouwen ertoe te bewegen ook aan zichzelf te denken en aan de onderzoeken mee te doen, die hun uiteraard wel moeten worden aangeboden, maar waarvan ze ook het nut moeten kunnen inzien. Vaak grijpen de vrouwen dergelijke kansen niet aan en daarom is het wenselijk dat er een specifiek programma voor vrouwen komt dat erop is gericht hen te informeren en tevens ook alle gezondheidswerkers, opdat deze alert leren zijn op de problematiek. Wij mogen deze kwestie niet eindeloos voor ons uit blijven schuiven. Vandaag is het de Internationale Dag van de Vrouw, en niet het Feest van de Vrouw zoals sommigen die er niets van begrijpen, zeggen. Het is de dag die Clara Zetkin in 1912 heeft willen instellen om de levensomstandigheden van vrouwen te verbeteren. Wij willen dat vrouwen sleutelposities innemen, maar wij willen bovenal dat zij gezond zijn om de kracht te hebben deze taken ook op de beste manier te vervullen.

Heinisch
Mevrouw de Voorzitter, geachte collega's, we hebben er in de afgelopen jaren enorm veel bijgeleerd op het gebied van de preventie, de diagnose en de behandeling van ziektes die de gezondheid van vrouwen bedreigen. Desondanks hebben we nog heel wat werk voor de boeg. Ik zou mevrouw Hautala van harte willen danken voor haar verslag.
Ik geloof dat we er deze keer in geslaagd zijn het met de andere fracties eens te worden over gezamenlijke standpunten over de belangrijkste onderwerpen. Het verslag legt de nadruk op het belangrijkste aspect, de gezondheid van de vrouw, en houdt bovendien rekening met de verdeling van de bevoegdheden in de Europese Unie. De woordkeuze bij het omstreden onderwerp abortus en bij het toxisch shocksyndroom is ook van dien aard dat de meeste leden daar geen moeite mee hebben.
Ik blijf weliswaar van mening dat het moeilijk is om in de Europese Unie een standpunt te bepalen over de abortuskwestie, maar bij de discussie over zwangerschap hebben wij niet alleen naar het recht op leven en bescherming van het kind gekeken, we hebben ook de nadruk gelegd op de mogelijke gevaren voor de gezondheid van de vrouw, ook voor haar geestelijke gezondheid en zelfs voor haar leven.
Ik ben blij dat er in het verslag wordt ingegaan op onderwerpen zoals de sociale oorzaken van gezondheidsklachten. Daaruit blijkt dat de levensstijl, de sociale omstandigheden en de gewoontes doorslaggevende factoren zijn voor de gezondheid. Het lijkt me juist en verstandig dat het onderwerp gezondheidstoestand van vrouwen in het nieuwe actiekader "gezondheid" van de Commissie uitdrukkelijk wordt behandeld.
Ter verbetering van de gezondheid van vrouwen is het belangrijk dat we concrete maatregelen nemen voor de informatie en de preventie. We moeten een gericht beleid voeren voor de volksgezondheid. Vrouwen moeten meer informatie krijgen en ook bij de planning en de uitvoering van de preventieprogramma's worden betrokken. Vrouwen hebben een hogere levensverwachting dan mannen en hebben in iedere leeftijdscategorie en bij alle doodsoorzaken een lagere mortaliteit. Daarom heeft men vaak de indruk dat vrouwen gezonder zijn dan mannen. De prijs voor die hogere levensverwachting is echter het gevaar chronisch ziek en hulpbehoevend te worden. Als we ook rekening houden met de gezondheidsindicatoren die niet alleen de mortaliteit meten maar ook ziekte en hulpbehoevendheid, dan blijkt dat in bijna alle leeftijdscategorieën vrouwen minder gezond zijn dan mannen. Dat geldt met name voor oudere vrouwen. Daarom moeten we ervoor zorgen dat vrouwen meer kansen krijgen de laatste jaren van hun leven gezond te blijven, zodat ze niet door allerlei aandoeningen een deel van hun onafhankelijkheid verliezen.

Kestelijn-Sierens
Mevrouw de Voorzitter, mevrouw de commissaris, collega's, het verbeteren van de positie van de vrouw in de gezondheidszorg was tijdens de conferentie in Peking één van de 12 strategische doelstellingen. Het Verdrag van Amsterdam dat binnenkort in werking treedt, verruimt de bevoegdheid van de Unie tegelijk op het gebied van volksgezondheid en op het gebied van gelijke kansen. Er is geen excuus meer om geen werk te maken van een gezondheidsbeleid voor vrouwen. Meer nog, er is nood aan een gezondheidsbeleid voor vrouwen. Er zijn ziekten die specifiek zijn voor vrouwen, die frequenter voorkomen bij vrouwen, die anders voorkomen bij vrouwen dan bij mannen en bij het bepalen van dit beleid zijn vooral de volgende punten van belang. Een geslachtsspecifieke aanpak van de gezondheidszorg kan de kosten ervan terugdringen. Een betere preventie, onder meer door middel van haalbare gezondheidsdoelstellingen inzake ziekten waarmee vrouwen op latere leeftijd vooral te kampen hebben zoals osteoporose, bepaalde kankers, hart- en vaatziekten, kan de kwaliteit van het leven van vrouwen verbeteren. Een gelijke en toereikende toegang tot de gezondheidszorg is buiten de Unie maar ook in de lidstaten soms nog een probleem.
Mijn fractie staat traditiegetrouw sceptisch tegenover de al te grote inmenging van Europa in beleidsterreinen die eigenlijk op nationaal niveau geregeld kunnen worden. We willen met andere woorden het subsidiariteitsbeginsel geen geweld aandoen. Wij erkennen wel het belang van een specifiek gezondheidsbeleid op Europees niveau, maar denken dat dit enkel kan als het gaat om preventie, stimulering en coördinatie. Daarom zullen wij tegen de paragrafen 10, 11, 16 en een gedeelte van paragraaf 24 stemmen. Wij willen ook waarschuwen voor de te zware budgettaire implicaties die het geheel van verzoeken om studies en onderzoeken, verwoord in de resolutie, met zich zullen brengen.
Persoonlijk wens ik de rapporteur te feliciteren met de manier waarop zij het verslag na ruim overleg met de fracties heeft aangepast. Het verslag van mevrouw Van Dijk was voor ons onaanvaardbaar en konden wij niet goedkeuren. Dit verslag is stukken beter en geeft tenminste de prioriteiten van dit Parlement op het vlak van het gezondheidsbeleid voor vrouwen duidelijk aan.

Theonas
Mevrouw de Voorzitter, vandaag is het 8 maart, de Internationale Dag van de Vrouw. Vandaag moeten wij nadenken over de strijd van de vrouwenbeweging. Door haar taaie, hardnekkige strijd is veel veranderd en zal nog veel meer veranderen voor niet alleen de vrouw, maar heel de samenleving.
Dit is de dag van huldebetoon aan deze strijd. Vandaag moeten wij nogmaals duidelijk maken dat deze strijd absoluut voortgezet moet worden. Er zijn immers nog zoveel onopgeloste problemen en er duiken zelfs steeds weer nieuwe problemen op die een ernstige bedreiging kunnen vormen voor de rechten en de verworvenheden van de vrouw.
Vrouwen zijn nog steeds een van de meest kwetsbare bevolkingsgroepen. Hun rechten en met name hun recht op gezondheid worden niet geëerbiedigd. In het huidige economische en sociale bestel worden deze rechten vaak zelfs op brutale wijze geschonden. Pas als wij dit ten volle beseffen, zal 8 maart misschien iets meer kunnen zijn dan een gelegenheid om een aantal nietszeggende verklaringen af te leggen.
De vrouw en de rol van de vrouw in de economie, de samenleving en het gezin worden ondermijnd door economische achterstand, honger, armoede, oorlogen en gewapende conflicten en door conservatieve, achterhaalde sociale en economische regelingen.
In haar verslag doet de rapporteur, mevrouw Hautala, een aantal interessante voorstellen om de ernstige gezondheidsproblemen van de vrouw het hoofd te bieden. Ik wil de rapporteur dan ook gelukwensen met haar uitstekende werk.
Ik vraag mij echter af of het huidige economische en sociale bestel wel een oplossing van de gezondheidsproblemen van de vrouw en haar bescherming tegen elke vorm van discriminatie mogelijk maakt. In dit bestel wordt immers alles als handelswaar gezien en wordt de volksgezondheid ondergeschikt gemaakt aan het keiharde, door de EMU voorgeschreven begrotingsbeleid. Ik vraag mij echt af of er wel een beleid voor een daadwerkelijke bescherming van de vrouw mogelijk is, zolang wij het in onze samenleving niet over een totaal andere boeg gooien en ons ontwikkelingsmodel niet vanaf de bodem herzien. De vrouwen moeten samen met de mannen hun eisen hard maken. Samen moeten wij ons verzetten tegen exploitatie en onderdrukking. Daarvoor moeten de mensen elkaar de hand geven en in elk land een gemeenschappelijk front vormen. De dag van 8 maart en de manifestaties die per traditie op deze dag plaatsvinden, geven aan wat de juiste weg is. Laten wij deze consequent volgen.

Seillier
Mevrouw de Voorzitter, aangezien ik maar kort kan spreken wil ik mij concentreren op de paragraaf van het verslag van onze collega die gaat over de reproductieve gezondheid. De term is wat ingewikkeld en ik neem aan dat we eronder moeten verstaan alle gezondheidsvraagstukken die verband houden met de mogelijkheid van het vrouwenlichaam om leven te schenken.
Ik ben het helemaal met u eens wanneer u in paragraaf 8 vraagt dat "hoogwaardige diensten op het gebied van de reproductieve gezondheid" aan vrouwen beschikbaar moeten worden gesteld, en wanneer u in paragraaf 12 vraagt dat "de aandacht wordt gevestigd op de voor- en nadelen van hormoonbehandelingen bij menstruatie- en overgangsproblemen en dat naar alternatieven daarvoor wordt gezocht" .
Dat gezegd zijnde, beste collega, zou ik willen dat u verder ging en dat u nader zou ingaan op de voor- en nadelen van hormonale contraceptie. En daar kan ik uw aanbeveling uit paragraaf 10 niet volgen, waar u vraagt om "bevordering van de vrije verkrijgbaarheid van voorbehoedsmiddelen" . Moeten we dat opvatten als verkrijgbaarheid zonder de medische begeleiding die onmisbaar is wanneer je hormonale contraceptie gebruikt, omdat die erin bestaat het hormoonsysteem en de natuurlijke hormoonregulering te ontregelen. Daar kan ik u dus echt niet volgen. Ik denk dat die vrije verkrijgbaarheid zonder medische begeleiding het respect voor de gezondheid van vrouwen schaadt.
Ik heb in het kader van STOA, ter voorbereiding op de Wereldvrouwenconferentie in Peking een onderzoek gekregen over de gevolgen voor de gezondheid van verschillende methoden van contraceptie in Europa en over de wetenschappelijke betrouwbaarheid van zogenaamde natuurlijke methoden voor gezinsplanning. Dat onderzoek is helaas voortijdig gestaakt. Het zou het verdienen te worden hervat want ik geloof dat we, conform de resoluties die het Parlement op 11 maart 1994 en 28 oktober 1994 heeft aangenomen, een werkelijke keuzevrijheid voor vrouwen moeten respecteren. Zij moeten weten waarom het gaat bij de verschillende methoden van contraceptie en zij moeten tussen verschillende methoden kunnen kiezen in alle veiligheid voor hun gezondheid.

Gradin
Mevrouw de Voorzitter, om te beginnen dank ik de commissie voor het constructieve verslag over de gezondheidstoestand van vrouwen. De rapporteur, mevrouw Hautala, heeft uitstekend werk verricht. De Commissie heeft voor haar eerste rapport over de gezondheidstoestand van een bepaalde groep mensen gekozen voor de gezondheidsproblemen van vrouwen. Het rapport gaat over de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van de gezondheid van vrouwen. Het bevat ook een overzicht van typische vrouwenziekten en factoren die de gezondheid van vrouwen beïnvloeden. Verder komen specifieke problemen aan bod zoals bijvoorbeeld eetstoornissen, HIV, aids, gezinsplanning, abortus, menopauze en geweld tegen vrouwen.
De gezondheidsproblemen van vrouwen zijn, zoals hier is gezegd, voor een groot deel anders dan die van mannen. Wij moeten er daarom voor zorgen dat de gezondheidszorg rekening houdt met deze verschillen. Ook moeten voldoende middelen ter beschikking worden gesteld. Ik ben het met mevrouw Hautala eens dat de inzameling van gegevens over de gezondheid van vrouwen verbeterd moet worden. Het is belangrijk dat het onderzoek op medisch gebied rekening houdt met de verschillen tussen mannen en vrouwen. Wij weten bijvoorbeeld dat de meeste dierproeven op mannetjesdieren worden uitgevoerd. Wanneer vrouwen geneesmiddelen gebruiken die alleen op het mannelijk geslacht zijn getest, kan dit ongewenste en negatieve effecten veroorzaken.
De Commissie heeft reeds een aantal initiatieven genomen ter bevordering van de gezondheid van vrouwen. Er is een studie gemaakt over osteoporose bij oudere vrouwen en het verslag daarvan zal binnenkort klaar zijn. De EU steunt ook projecten zoals studies betreffende de levensverwachting, algemene gezondheidsontwikkeling en ziekte- en sterftecijfers. In deze studies hebben wij veel belang gehecht aan de genderproblematiek. Wij zullen ook steun verlenen aan studies over kanker en ziektes en gezondheidsproblemen die bij oudere vrouwen voorkomen.
Sinds 1996 heeft de Commissie een specifiek programma ter preventie van aids en andere overdraagbare ziekten. In het kader van dit programma steunen wij verschillende speciale vrouwenprojecten. Vorig jaar namen wij bijvoorbeeld het initiatief voor een netwerk ter bestrijding van de verspreiding van aids onder vrouwen in de landen aan de Middellandse Zee. Onlangs stelde de Commissie een rapport voor over de tenuitvoerlegging van de richtlijn uit 1995 betreffende maatregelen op de werkplek voor de gezondheid en veiligheid van zwangere vrouwen en vrouwen die net een kind hebben gekregen of het nog zogen, de zogenaamde Pregnant Workers' Directive . De conclusie van de Commissie is in grote lijnen positief wat de tenuitvoerlegging van de richtlijn betreft, maar helaas zijn er lidstaten die de richtlijn niet in haar geheel toepassen. De Commissie is dan ook een inbreukprocedure tegen deze landen begonnen. Dit geldt onder andere voor het recht op ziekteverlof, het recht op twee weken verplicht zwangerschapsverlof en het verbod om zwangere vrouwen een beroep te laten uitoefenen dat gevaarlijk is voor de gezondheid.
Een ander belangrijk instrument is het ouderschapsverlof van 1996. Zoals u weet, hebben alle werknemers, ongeacht het geslacht, recht op minstens drie maand onbezoldigd verlof om voor hun kinderen onder de acht te zorgen.
In het kader van het programma betreffende de gelijke behandeling van vrouwen en mannen heeft de Commissie een rapport opgesteld over de vertegenwoordiging van vrouwen in de gezondheidszorg. Het rapport omvat openbare en semi-privé gezondheids- en verzorgingsinstellingen in alle EU-landen. In Frankrijk, Italië en Zweden is een kwalitatief onderzoek naar vrouwen in leidinggevende posities verricht. Daarbij is gebleken dat de inspraak van vrouwen in de gezondheidszorg een positief effect heeft. Vrouwen zorgen voor nieuwe behoeften, ideeën en beoordelingen. Bovendien hebben zij een andere manier van leidinggeven en beslissingen nemen.
De strategie van de Commissie inzake mainstreaming betekent dat de gelijke behandeling van mannen en vrouwen in alle beleidssectoren van de Gemeenschap geïntegreerd moet worden. Het communautair gezondheidsbeleid vormt geen uitzondering, want ook op dit gebied moet rekening worden gehouden met de verschillen tussen man en vrouw. Het Parlement en meer in het bijzonder de Commissie rechten van de vrouw hebben met hun verslag op dit vlak een waardevolle bijdrage geleverd.

De Voorzitter
Dank u wel, mevrouw de commissaris!
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.30 uur plaats.

Integratie van gelijke kansen in de beleidsvormenvan de Gemeenschap
De Voorzitter
Aan de orde is het debat over het verslag (A4-0072/99) van mevrouw Eriksson namens de Commissie rechten van de vrouw over het voortgangsrapport van de Commissie inzake de follow-up van de mededeling "Integratie van de gelijke kansen voor vrouwen en mannen in alle communautaire beleidsvormen en acties" (COM(98)0122 - C4-0234/98).

Eriksson
Mevrouw de Voorzitter, het deed mij plezier mevrouw Gradin te horen zeggen dat de gelijke behandeling van mannen en vrouwen in alle beleidsvormen van de Unie geïntegreerd moet worden en dat de gezondheidszorg geen uitzondering vormt. Nu ik het rapport van de Commissie over de integratie van gelijke kansen in de beleidsvormen van de Gemeenschap gelezen heb, zou ik nochtans ietwat ironisch kunnen zeggen dat ik hoop dat het een uitzondering is - een positieve uitzondering.
Behalve het rapport heb ik ook andere documenten bestudeerd, bijvoorbeeld van de Raad van Europa en van de VN. Ik heb mij echter geconcentreerd op de vergelijking met de Verklaring van Beijing. Deze is weliswaar niet bindend, maar sinds 1995 hebben wij toch aandacht besteed aan gender mainstreaming in onze politieke en andere werkzaamheden. Vooral hoofdstuk 5 is volgens mij belangrijk voor de Europese Unie.
Ik heb het rapport van de Commissie hiermee vergeleken en stel vast dat er niets fundamenteels gewijzigd is, dat er geen duidelijk gedefinieerde doelstellingen noch verantwoordelijkheden beschreven zijn en dat aan de interne dynamiek inclusief beoordelingen en routines niets veranderd is. De Europese Unie voert geen actief en tastbaar gelijkekansenbeleid en er is geen follow-up noch evaluatie van haar werkzaamheden en van haar beleid.
De Commissie stelt terecht vast dat er vooruitgang is geboekt, maar dat er ook belemmeringen en tekortkomingen zijn. De genomen maatregelen hebben de algemene situatie en de structuur van het communautair beleid niet veranderd. Volgens de Commissie zijn de grootste hinderpalen het gebrek aan kennis op het gebied van gelijke kansen op besluitvormingsniveau, een tekort aan menselijke en economische middelen en het gebrek aan deskundigheid terzake. Als rapporteur beschouw ik het eerste punt als het meest belangrijke: het gebrek aan kennis over gelijke kansen op besluitvormingsniveau. Niet alleen in de Commissie is er onwetendheid, ook in een groot aantal gelederen van onze maatschappij en ik zou zelfs durven zeggen dat er ook in dit Parlement onwetendheid heerst. Dat 28 % vrouwen niet representatief zijn voor de totale bevolking, weten wij, maar dat is nochtans de realiteit in deze instelling die beslissingsbevoegdheid heeft.
Daar moeten wij uiteraard iets aan doen. De commissie doet met mijn verslag naar onze mening enkele goede voorstellen. Bovendien kan ik u verzekeren dat deze voorstellen geen euro extra kosten, wat iedereen zal verheugen.
De Commissie kan en moet initiatieven nemen om de doelstellingen en verantwoordelijkheden duidelijk te omschrijven, ze moet samenwerken met nieuwe politieke gesprekspartners, haar arbeidsmethodes en evaluatiemethodiek verbeteren, haar structuren herzien en een evenwichtige verdeling tussen mannen en vrouwen in de besluitvorming tot stand brengen, wat ook voor het Parlement geldt.
Nog steeds is het zo dat de waarde van een vrouw op de arbeidsmarkt aanzienlijk lager ligt dan die van de man. Dit fenomeen is al eeuwen een feit, maar hopelijk kunnen we het ooit doen verdwijnen en het liefst zo snel mogelijk.
Dit zijn enkele van de problemen waarvoor onze commissie graag met de Commissie wil kunnen samenwerken, als een permanente en volwaardige commissie.

Kokkola
Mevrouw de Voorzitter, mevrouw de commissaris, het is vandaag 8 maart en ook ik wil graag naar aanleiding van deze dag enkele opmerkingen maken. Voor mij is dit eerder een herdenkingsdag dan een feestdag. Mijn gedachten gaan uit naar al die vrouwen die in de strijd voor gelijke rechten en gelijke kansen het voortouw hebben genomen. 8 maart is een symbool voor de onophoudelijke strijd van de vrouwen. 8 maart is een dag van bewustwording en overpeinzing, een dag waarop wij een balans opmaken van al hetgeen de vrouwen hebben veroverd.
Bij deze gelegenheid wil ik nogmaals beklemtonen dat wij solidair zijn met alle vrouwen in de wereld die met gevaar voor eigen leven vechten tegen totalitarisme en tegen de totstandkoming van een samenleving waarin zij als vrouw op het tweede plan komen. Wij zijn solidair met alle vrouwen die strijden voor democratie, voor mensenrechten, tegen geweld en tegen racisme. Wij zijn solidair met alle vrouwen die waar dan ook ter wereld worden geconfronteerd met armoede en oorlogen en moeten vechten om te kunnen overleven.
Ik wil de rapporteur, mevrouw Eriksson, van harte bedanken voor haar uitstekende verslag en haar opmerkingen. Het voortgangsverslag van de Europese Commissie is een belangrijk document. Daarin wordt weergegeven welke vorderingen zijn gemaakt bij het opnemen van het gelijkekansenbeleid in de andere beleidsvormen. Uit dit voortgangsverslag wordt duidelijk dat het gelijkekansenbeleid een langademig beleid is. Hierin noemt de Commissie terecht de hinderpalen die zij bij het verwezenlijken van dit beleid ontmoet. Ik ben er echter rotsvast van overtuigd dat de Commissie daarvoor in bepaalde beleidsvormen speciale mechanismen moet opnemen of de reeds bestaande mechanismen moet versterken. Ik denk met name aan nieuwe technologie, informatica en onderzoek, waar de toegang van vrouwen nog veel te wensen overlaat. Ook moeten de gender- vraagstukken hun beslag vinden in alle wetgevingen, programma's en actieplannen. De Commissie moet de lidstaten aanmoedigen tot het nemen van initiatieven ter bevordering en toepassing van mainstreaming en natuurlijk moeten ook wij wat dat betreft druk uitoefenen op onze regeringen.
Eveneens moeten wij nogmaals wijzen op het belang van goede, naar geslacht opgesplitste statistieken ten behoeve van de evaluatie en de programmering. Wat dat betreft schiet het verslag van de Commissie tekort. De boodschap die het Europees Parlement en de Commissie met dit voortgangsverslag de wereld in moeten sturen is tweeledig: wij moeten aandringen op enerzijds een systematische toepassing van de gender- aanpak en verwerking daarvan in alle beleidsvormen en acties van de Unie en anderzijds voortzetting en versteviging van de positieve acties ter bevordering van gelijke kansen.
Tot slot wil ik nog duidelijk maken dat voor al het bovengenoemde natuurlijk de noodzakelijke middelen beschikbaar moeten worden gesteld. Een gender- analyse kan immers alleen door daarvoor opgeleide personen worden verricht. Daarvoor moet men over de noodzakelijke kennis en informatie beschikken. Daarom is een vijfde actieprogramma noodzakelijk en ik hoop dat mevrouw de commissaris dit vandaag zal aankondigen.

Lulling
Mevrouw de Voorzitter, het is ongetwijfeld een goed teken dat we vandaag, ter gelegenheid van de Internationale Dag van de Vrouw, de mogelijkheid hebben de balans op te maken over die beroemde mainstreaming , dat mooie concept dat inhoudt dat de gelijke kansen voor mannen en vrouwen geïntegreerd worden in het geheel van communautaire acties en beleidsvormen.
Twee jaar na de goedkeuring door de Commissie van haar mededeling over mainstreaming lijkt het duidelijk dat de vooruitgang vrij bescheiden is en dat er nog heel wat werk aan de winkel is, zowel op extern als op intern niveau.
Want ondanks de goede bedoelingen waarvan men ons verzekert zijn de resultaten vrij uiteenlopend en blijven er nog talrijke hindernissen en lacunes bestaan voor wat betreft een evenredige deelname van vrouwen en mannen, zowel aan het besluitvormingsproces als aan de uitvoering van het communautair beleid.
Daarom ben ik van mening dat de Commissie vandaag haar duidelijke inzet voor het bevorderen van een actief en zichtbaar beleid voor gelijke kansen opnieuw moet bevestigen.
De inwerkingtreding van het Verdrag van Amsterdam en de versterking van het juridisch fundament van gelijke kansen voor vrouwen en mannen moeten worden aangewend om positieve acties te overwegen en om maatregelen te nemen op alle fronten, als ik het zo mag zeggen - in de militaire taal van mijnheer de Gaulle - om de gelijke behandeling en de gelijke kansen voor mannen en vrouwen te verwezenlijken waarvan we op heel wat gebieden nog te ver af zijn.
Ik ben het echter aan mezelf verplicht hier te benadrukken dat de mainstreaming het specifieke gelijkheidsbeleid, zoals dat tot op heden dankzij de communautaire richtlijnen en actieprogramma's ontwikkeld is, niet overbodig maakt.
En mag ik van de gelegenheid gebruik maken om er opnieuw aan te herinneren dat wij van de Commissie verwachten dat zij ons eindelijk een wijziging voorstelt van de "light" richtlijn uit 1986 betreffende de gelijke behandeling van zelfstandigen, met inbegrip van medewerkende partners. Op twee rondetafelgesprekken na is er tot nu toe geen enkel gevolg gegeven op mijn verslag uit 1996, waarin het Parlement unaniem een Europees kaderstatuut voor meewerkende partners heeft voorgesteld, deze miljoenen werkenden die in onze samenlevingen onzichtbaar zijn en waarvan de overgrote meerderheid vrouw is.
Dat statuut, waarvan het kader geschetst moet worden in de te wijzigen richtlijn uit 1986, moet de verplichte registratie regelen van de meewerkende partners, hun autonome sociale zekerheid en met name hun verplichte pensioenverzekering. Het zou een einde moeten maken aan alle discriminatie waarvan de meewerkende partners slachtoffer zijn, bijvoorbeeld in bedrijven, in beroepsorganisaties, vooral in het geval van echtscheiding, en zo kan ik nog wel even doorgaan.
U kunt er zeker van zijn, mevrouw de commissaris, dat de Commissie rechten van de vrouw met de grootste waakzaamheid en in het kader van haar bevoegdheden - die opnieuw gedefinieerd en versterkt moeten worden na de verkiezingen van 13 juni aanstaande - zal toezien op het vervolg dat de Commissie zal geven aan dit debat en aan mijn verslag. Ik hoop ook, mevrouw de Voorzitter, dat het Parlement zelf en zijn fracties conclusies 19 tot en met 22 niet zullen verwaarlozen, met name voor wat betreft de versterking van de bevoegdheden van de Commissie rechten van de vrouw, en niet haar afschaffing, die sommige collega's bepleiten.

Larive
Voorzitter, na mijn maidenspeech, collega's, in 1984 over emancipatiebeleid houd ik nu mijn spinsterspeech . Drie punten. In de eerste plaats na zeven emancipatierichtlijnen denk ik dat het sluitstuk van de Europese wetgeving de richtlijn bewijslast moet zijn. Eerlijke verdeling van de bewijslast over werkgever en werknemer maakt het vrouwen mogelijk om de rechten die zij ontlenen aan die zeven emancipatierichtlijnen hard te maken. Ik denk dat wij verder terughoudend moeten zijn en eventuele wetgeving aan de sociale partners moeten overlaten.
Ten tweede, wij moeten nog steeds rechttrekken wat krom is. Met andere woorden, positieve actie blijft nodig totdat de bestaande drempels, de erfenissen uit het verleden, zijn afgebroken. Tot recht is wat krom is.
Ten derde, nieuwe drempels moeten wij met vrouw en macht, met man en macht, voorkomen. De grootste uitdaging van de 21ste eeuw op emancipatiegebied is die mainstreaming , de integratie van gelijke kansen in al het Europese beleid. Het Verdrag van Amsterdam geeft daarvoor een goede rechtsbasis. Het is een mooi, maar het is ook een gevaarlijk begrip. Mooi, omdat het mits goed toegepast effectiever is dan almaar nieuwe wetgevingen. Het is ook gevaarlijk omdat het kan dienen als bliksemafleider, als zoethoudertje, als papieren tijger. Daarom zijn uiterste waakzaamheid, gezonde achterdocht en de maatregelen uit het goede verslag van mevrouw Eriksson geboden. Zij eist terecht uitsplitsing naar geslacht, statistieken, zoals ook rapporteur Hautala vraagt die een beter verslag heeft gemaakt dan rapporteur Van Dijk, maar beter is nog steeds niet goed.
Wij willen ook meer vrouwen in besluitvorming. Commissaris Flynn nota bene heeft nul vrouwen in zijn kabinet. Commissie en Parlement hebben een vijfde vrouwelijke beleidsambtenaren in de lagere regionen. Mainstreaming betekent bouwen zonder drempels in plaats van eerst drempels opwerpen en ze vervolgens plechtig gaan afbreken. Mainstreaming betekent ook emancipatie-effectrapportage. Zoals de liberaal Cars, een man overigens, vraagt in paragraaf 21, is een interinstitutionele werkgroep nodig tussen Parlement en Commissie en een monitoring board binnen het Europees Parlement.
Kunnen wij de Commissie rechten van de vrouw opdoeken? Neen, die blijven wij nodig hebben als waakhond, omdat die mainstreaming waargemaakt moet worden. Het betekent ook volgens mij dat men naast het volwaardig lidmaatschap van een andere commissie ook lid moet kunnen zijn van die Commissie rechten van de vrouw. Geen neutralisatie, anders krijgen wij leegloop, anders krijgen wij geïsoleerd fanatisme.

Hyland
Mevrouw de Voorzitter, ik ben blij dat ik kort iets kan zeggen over dit verslag, dat gaat over de integratie van het gelijkekansenbeginsel in alle vormen van beleid en in alle activiteiten van de Gemeenschap. Ik wil hier in het bijzonder de aandacht vestigen op de noodzaak van zo'n geïntegreerd beleid voor vrouwen die op het platteland leven, want tot nu toe zijn de werkgelegenheidsmogelijkheden voor deze vrouwen beperkt gebleven, met het gevolg dat zij naar stedelijke ontwikkelingscentra moeten migreren om werk te vinden. Dit is een onbevredigende situatie, die in belangrijke mate heeft bijgedragen tot de ontvolking van het platteland. Dit laatste is een ernstig sociaal-economisch probleem, dat inmiddels door iedereen, ook door dit Parlement en de nationale regeringen, misschien op een enigszins laat uur, als zodanig herkend wordt; een probleem dat wij nu bezig zijn recht te zetten met ons beleid voor plattelandsontwikkeling.
Ofschoon ik toegewijd ben aan het plattelandsbeleid, ben ik nu toch van mening dat dit zonder een geïntegreerd nationaal en regionaal beleid niet tot volle ontplooiing kan komen. Als wij niet zorgen voor duurzame werkgelegenheid op regionaal niveau, en, in het kader van dit verslag, voor werkgelegenheid die op vrouwen is gericht, zal de economische en sociale levensvatbaarheid van plattelandsgemeenten nog meer schade ondervinden dan nu al het geval is. Als het plattelandsleven in economisch en sociaal opzicht vrouwen niets te bieden heeft, dan zal het onmogelijk zijn om de vitaliteit en de ziel van landelijke gemeenschappen in stand te houden.
Hoewel dat beleid op alle vrouwen die op het platteland leven van toepassing is, wil ik hier in het bijzonder wijzen op de vaak vergeten bijdrage van vrouwen aan de landbouw. Ik ben overtuigd dat het Parlement het met mij eens zal zijn dat de levensvatbaarheid van gezinsboerderijen in het kader van de huidige discussies over Agenda 2000 gevaar zal lopen. Als wij ons echt willen houden aan het Europese boerderijmodel zoals voorgesteld door de heer Santer, dan zullen wij werkgelegenheid voor vrouwen zowel als mannen moeten zien te verschaffen die niet onmiddellijk met de landbouw is verbonden.
Ik wil hulde brengen aan de belangrijke bijdrage die vrouwen aan het werk van vrijwilligersorganisaties leveren, en daarvoor erkenning vragen. Maar de rol van vrouwen mag niet beperkt zijn tot vrijwilligerswerk. Vrouwen hebben het recht, als ze dat willen, om voor de opbouw van hun land te werken en zij hebben daarom recht op zinvolle, lonende arbeid.

Kerr
Mevrouw de Voorzitter, als coördinator voor de Fractie De Groenen in de Commissie rechten van de vrouw zou ik willen benadrukken hoe belangrijk het is dat vrouwen in hun streven naar gelijkheid de steun van mannen krijgen. Tezamen met mijn collega de heer Mann en nog een paar mannen steun ik de huidige doelen als actief lid van de Commissie rechten van de vrouw. Ik zou alleen wensen dat wij de oprechte steun konden krijgen van alle andere mannen in dit Parlement, met inbegrip van hen die eerder dit jaar getracht hebben de Commissie rechten van de vrouw af te schaffen. Ik ben blij dat wij dit tot dusverre hebben weten te verhinderen, en dat moeten wij ook in de toekomst blijven doen.
Ik feliciteer mevrouw Eriksson met haar verslag. Het toont duidelijk aan dat gelijke kansen en volledige integratie haalbare doelen zijn. Maar wij zijn in dit opzicht nog niet al te ver gekomen. Zolang de mannen in de Europese Unie deze doelen niet serieus nemen kunnen zij niet bereikt worden. En dat begint helemaal bij de top, bij de Raad, en bij alle mannelijke topfunctionarissen die deze zaak niet au sérieux nemen. Mijn eigen regering sluit ik hiervan niet uit, want die heeft een staat van dienst die in dit opzicht niet bepaald indrukwekkend is. Eerst vergat Tony Blair om een minister voor Vrouwenzaken te benoemen, toen dacht hij opeens aan Harriet Harman, en maakte hij haar tegelijk maar minister van Sociale Zaken, waarna hij haar ontsloeg omdat zij impopulaire besluiten moest uitvoeren. Vervolgens heeft hij de taak aan de regeringsfractieleider in het Hogerhuis gegeven, en daarmee zijn vrouwenzaken min of meer van het toneel verdwenen.
Door drie van onze vrouwelijke collega's bij voorbaat van de partijverkiezingslijst uit te sluiten, namelijk Sue Waddington, die de woordvoerster op het gebied van vrouwenrechten voor de Labourpartij is, Christine Oddy en Veronica Hardstaff, heeft de Labourpartij een povere bijdrage geleverd aan het streven om vrouwen voor het Europees Parlement herkozen te krijgen. Wij moeten naar de vastgelegde handelingen van alle lidstaten kijken als wij onze doelen over gelijkheid willen bereiken.

Maes
Mevrouw de Voorzitter, mevrouw de commissaris, graag sluit ik mij aan bij de felicitaties aan de Commissie. Zeven richtlijnen, dat is niet niks. De vrouwen in Europa weten dat de Commissie iets voelt voor de vrouwen. Maar er blijft nog enorm veel werk te doen inzake werkgelegenheid en gelijke beloning bijvoorbeeld. Ik zou ook zeggen: de mannen blijven achter inzake zorgarbeid, zowel binnen het gezin als daarbuiten.
Het zwaarst weegt ons toch op dit ogenblik de nog altijd heersende machtsongelijkheid. Dit is een onrecht dat wij moeten bestrijden. De noordelijke landen doen het weliswaar goed met hun 37, 6 % en dit Europees Parlement steekt gunstig af met zijn 28 % tegen de 13, 1 % vrouwen die aan de besluitvorming op het hoogste niveau deelnemen in heel de wereld. Maar het blijft toch nog al bij al ver van de paritaire democratie waarvan wij dromen. Het is immers een democratisch recht dat de maatschappij zich weerspiegeld vindt in de besluitvormingsorganen die op haar betrekking hebben. Het zou in elk geval noodzakelijk moeten zijn dat de Commissie blijft stuwen opdat de lidstaten maatregelen zouden treffen om die afspiegeling tot een feit te maken.
Vrouwen zullen zich dan meer erkennen, meer betrokken voelen, zullen hun problemen zien erkend worden als politieke problemen en zullen zich ook meer aangetrokken voelen tot het politieke terrein. Deze wisselwerking is er nog lang niet altijd.
In verband met mainstreaming is er natuurlijk al veel goeds gezegd. Ik wil mij daarbij aansluiten. Gelijke kansen op alle niveaus, in alle acties en gendereffecten nagaan op alle terreinen en daar dan ook instrumenten voor ontwerpen om te zien of men wel degelijk vorderingen maakt. Maar dit mag geen alibi zijn om plots een einde te stellen aan een aantal positieve acties ten voordele van vrouwen die nog steeds broodnodig zijn. Dat is niet alleen in Europa het geval maar ik denk aan bepaalde gevallen in ontwikkelingslanden waar men zomaar de acties voor vrouwen stopzet want het moest nu plots allemaal mainstreaming worden. Wij zijn niet gebaat met deze sloganbenadering. Wij willen dat vrouwen daadwerkelijk dat opstapje kunnen krijgen dat zij soms nodig hebben om van die mooie mainstreaming volop gebruik te kunnen maken.
Ik hoop dat de Commissie rechten van de vrouw daarover zal blijven waken want wij hebben die commissie nodig. Dat is ook zo één van die positieve acties.

Seillier
Mevrouw de Voorzitter, ik sluit mij aan bij alles wat onze collega mevrouw Lulling heeft gezegd over de behoefte aan een statuut voor de meewerkende partner, dat zoveel vrouwen in de verschillende landen van de Unie aangaat. Ik zou willen dat in de teksten - zowel in die van de Commissie als in verschillende teksten op Europees niveau - een uitdrukking wordt geschrapt die ik ergerlijk vind in verband met dat thema van gelijkheid van mannen en vrouwen, en wel de term "niet-actieve vrouwen" . Het zouden er enkele tientallen miljoenen zijn in Europa en het is niet omdat zij deelnemen aan activiteiten en werkzaamheden die niet bezoldigd worden dat zij zo'n kwalificatie moeten krijgen.
Ik zou willen dat het verslag van onze collega Keppelhoff nog eens ter hand genomen wordt, dat inmiddels een tiental jaren oud is, en dat een onderzoek was naar de economische waarde van het niet-bezoldigde werk dat door vrouwen wordt verricht. We zouden onze economische concepten moeten verrijken opdat er in het BBP ook rekening wordt gehouden met de bijdrage aan de nationale rijkdom die dat niet-bezoldigde werk vormt. Dat lijkt me belangrijk voor het thema dat hier behandeld wordt.
Afgezien daarvan lijkt mij het volledig buiten spel zetten van het moederschap in zijn verschillende dimensies eveneens een groot onrecht in het kader van het thema dat wij vandaag behandelen. Ik denk dat we daar een aantal ideeën hebben die we beslist moeten uitwerken voor meer rechtvaardigheid tussen mannen en vrouwen in de verschillende landen van de Unie.

Raschhofer
Mevrouw de Voorzitter, gelijke kansen voor mannen en vrouwen worden algemeen erkend als basisprincipe voor de democratie en het respecteren van de mensenrechten. Dat inzicht vinden we terug in het Verdrag van Amsterdam, waar gelijke behandeling als een van de doelstellingen van de Unie wordt beschreven. We vinden het ook terug in het werkgelegenheidsbeleid van de EU, waar het principe van gelijke kansen als vierde pijler wordt beschreven.
Het eerste voortgangsrapport van de Commissie toont echter aan hoe groot de kloof tussen wens en realiteit is. Er wordt bijvoorbeeld gezegd: ?Geen van deze activiteiten beïnvloedt de koers van de normale communautaire beleidsmaatregelen serieus." Dat zou ons toch eens aan het denken moeten zetten. Het is een van onze belangrijkste taken alle besluitvormers overal in de samenleving te wijzen op deze problemen, hun waarneming te beïnvloeden en ervoor te zorgen dat ze er een bewustzijn voor ontwikkelen. Maar juist omdat ik een vrouw ben wil ik het kind niet met het badwater weggooien. Heeft het voor vrouwen werkelijk een toegevoegde waarde als we bijvoorbeeld eisen dat de vrouwen proportioneel vertegenwoordigd moeten zijn in de besluitvorming? Gaat het hier om kwalitatieve of om kwantitatieve gelijkheid? Als ik op mijn werk mijn mannetje sta dan is dat niet omdat ik een vrouw ben maar omdat ik goed werk lever. Ik weet dat ik met dit oordeel over positieve discriminatie niet alleen sta, er zijn veel vrouwen die dat ook zo zien.

Ghilardotti
(IT ) Mevrouw de Voorzitter, veel vrouwelijke collega's, alsook mevrouw Eriksson, die ik feliciteer met haar verslag, hebben reeds gesproken over wat er in Europa al is gedaan op het gebied van gelijke kansen voor mannen en vrouwen, de toepassing dus van het gelijkekansenbeleid. Ik wil u eraan herinneren dat de Europese Unie ook vooruitgelopen is op de conferentie van Peking door het beginsel van mainstreaming in haar acties en documenten op te nemen. Zoals iedereen zich herinnert, is dat voor de eerste keer gebeurd in de context van de verordening inzake de structuurfondsen van 1993. Als we kijken naar de bedoelingen en de in werking getreden richtlijnen, kunnen we zeggen dat er veel is gebeurd en dat dit ook heeft bijgedragen tot veranderingen in gedrag, cultuur en acties. Dat betekent echter nog niet dat er geen problemen meer zijn. Reeds in het eerste evaluatieverslag waarover het verslag-Kokkola grotendeels ging, werd uitdrukkelijk gesteld dat de verklaringen en documenten in een geheel andere richting gingen dan de concrete toepassing van de Commissie en de lidstaten. Wat bijvoorbeeld de structuurfondsen betreft, zou ik willen opmerken dat, hoewel daarin reeds in 1993 het gelijkekansenbeleid was opgenomen, slechts 1, 6 % van de financiële middelen voor dit beleid is gebruikt, zoals blijkt uit de huidige balans van de situatie.
De integratie van het gelijkekansenbeginsel in alle beleidsvormen is bij lange na nog niet verwezenlijkt! Daarom willen wij, als Parlement, dat in de komende structuurfondsen niet alleen het beginsel van mainstreaming opnieuw wordt bevestigd, maar dat er op de een of andere manier sancties worden vastgesteld voor de lidstaten, en ook voor de Commissie zelf, indien dit grondbeginsel niet wordt vertaald naar concrete acties. Wat het Europees Sociaal Fonds betreft, eisen wij dat 15 % van de middelen wordt gereserveerd voor projecten ten gunste van vrouwen, want er moet nog veel gebeuren op het gebied van werkgelegenheid en salaris. Volgens ons zijn de actieprogramma's die de regeringen na de Top van Luxemburg hebben uitgewerkt, zeer teleurstellend. Er zijn nog altijd te weinig landen waar het beginsel van de gelijke kansen als een transversaal beginsel wordt beschouwd dat door moet werken in alle beleidsvormen. Het werkelijke probleem is echter - en ik kan dat met recht zeggen daar ik uit een zuidelijk land, Italië, kom - dat van de aanwezigheid van vrouwen op plaatsen waar de beslissingen worden genomen. In Italië vinden we maar weinig vrouwen op die plaatsen, terwijl we in Noord-Europa veel meer vrouwen aantreffen daar waar de beslissingen vallen. Waar vrouwen aanwezig zijn, verandert de beleidsagenda van de regeringen, de beleidsagenda van de instellingen en veranderen ook de beleidsvormen die daadwerkelijk verwezenlijkt worden.

Mann, Thomas
Mevrouw de Voorzitter, zodra het Verdrag van Amsterdam geratificeerd is gelden nieuwe maatstaven. We moeten echter nog wel een paar maanden geduld hebben voordat ook de gelijke kansen voor vrouwen en mannen wat meer in de verf worden gezet. In de artikelen 2 en 3 wordt dit idee genoemd als principe en streefdoel van de Gemeenschap. Ik wil op de Internationale Vrouwendag even op andere artikelen wijzen, die gaan over gelijke behandeling op het werk en op de arbeidsmarkt, over gelijke betaling voor gelijkwaardig werk en over de strijd tegen discriminatie op grond van het geslacht.
De Europese Commissie heeft vastgesteld dat er nog veel schort aan de integratie van de gelijke kansen in alle beleidsvormen. De hoofdoorzaak ligt in het feit dat op het besluitvormingsniveau een tekort aan bewustzijn heerst. Dat ziet niet alleen de rapporteur, mevrouw Eriksson, maar natuurlijk ook de Fractie van de Europese Volkspartij zo. Doeltreffende individuele maatregelen zijn geen alternatief voor een integraal concept. Samenwerking met NGO's en met comités van andere instellingen is uitstekend, maar wat ontbreekt is een instantie met directe toegang tot de politici, daardoor zouden we hun bewustzijn kunnen beïnvloeden. Een dergelijke instantie zou de wetsontwerpen kunnen beoordelen aan de hand van criteria van gelijke kansen, zorgen voor een redelijke verhouding tussen vrouwen en mannen bij benoemingen in hogere functies en de statistieken eindelijk dusdanig evalueren dat ook geslachtsspecifieke gegevens beschikbaar zijn.
We moeten de programma's en projecten door benchmarking beter toetsen, we moeten de positieve maatregelen ten gunste van vrouwen met nadruk voortzetten. De werkgroep van de Commissie en het Parlement die in punt 21 wordt geëist bestaat echter al! De Commissie rechten van de vrouw heeft twee leden afgevaardigd, de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken heeft ook twee leden gestuurd, waaronder mij. Samen met vertegenwoordigers van de Europese vrouwenlobby vergaderen we regelmatig met een delegatie van de Commissie onder leiding van Jacques Santer en de verantwoordelijke commissarissen en hun kabinetschefs.
Over de resultaten daarvan hebben we steeds verslag uitgebracht in de commissies. In de toekomst zullen we dat uitvoeriger en waarschijnlijk ook schriftelijk moeten doen. Dat is waarschijnlijk een van de conclusies uit de Internationale Vrouwendag.

McKenna
Mevrouw de Voorzitter, ik denk, zoals hier vanavond al eerder is opgemerkt, dat de sleutel op dit gebied in het streven ligt om vrouwen in posities te plaatsen waar besluiten worden genomen en waar de macht ligt. Dit is de enige manier om verandering te krijgen. Men hoeft alleen maar naar de Europese instellingen zelf te kijken, en naar het aantal vrouwelijke commissarissen. In mijn land moet de eerste vrouwelijke commissaris nog benoemd worden, en ik hoop dat de regering de volgende keer met dit feit rekening zal houden door een vrouwelijke commissaris te benoemen.
De Ierse regering heeft ook nog nooit een vrouw bij de Rekenkamer benoemd. In de sleutelgebieden van het maatschappelijk leven en in de belangrijkste bestuurlijke functies zijn er vrijwel geen vrouwen te vinden. Dat is de realiteit. Men hoeft alleen maar naar foto's van de verzamelde staatshoofden van de Europese Unie te kijken en het aantal mannen en vrouwen vergelijken, om te beseffen dat deze situatie eenvoudig niet aanvaardbaar is. De enige manier om een mate van gelijkheid voor vrouwen te bewerkstelligen is door te zorgen dat vrouwen ook daadwerkelijk sleutelposities in gaan nemen. Zoals iemand enige jaren terug in mijn eigen land zei: wij kunnen pas van ware gelijkheid spreken als er net zoveel incompetente vrouwen als incompetente mannen machtsposities bekleden. Om iets in hun carrière te kunnen bereiken moeten vrouwen twee- of driemaal zo goed zijn als mannen. Dat is het probleem. Neem dit Parlement bij voorbeeld. De vrouwen die hier lid van zijn, en dus iets in hun leven bereikt hebben, zijn veel beter dan de overweldigende meerderheid van mannen buiten het Parlement. De reden daarvoor is dat zij veel meer in hun mars moesten hebben om het zover te schoppen. Aan dit punt moeten wij werkelijk aandacht gaan besteden.
Wij moeten het ook mogelijk maken dat vrouwen die posities kunnen bereiken. De posities van mannen en vrouwen in de maatschappij zijn niet vergelijkbaar omdat vrouwen, in de allereerste plaats, gezinnen hebben en omdat zij wat dat betreft gebonden zijn. Slechts in die landen waar de juiste structuren zijn opgebouwd kunnen vrouwen vrijwel op basis van gelijkheid actief aan het sociaal-economische leven deelnemen. Maar dat is niet het geval in de hele Europese Unie, en daar moeten wij iets aan doen.

Gröner
Mevrouw de Voorzitter, mevrouw de commissaris, deze discussie is bijna weer een onderonsje van vrouwen. Ik ben tevreden met deze discussie over allerlei aspecten van gelijke behandeling, maar ik wil een nadrukkelijk protest laten horen. Als u de briefing voor de vergaderperiode leest vindt u geen woord over ons vrouwendebat. Slechts achterin worden de drie vrouwenverslagen even genoemd. Als dat voor de persdienst en de audiovisuele dienst gender mainstreaming is, dan is mijn bezorgdheid gerechtvaardigd dat uiteindelijk alleen de mainstream overblijft.
Het gaat om de geloofwaardigheid van ons Parlement. Ik heb op vrijdag een gesprek gevoerd met een aantal ambtenaren. Van de ambtenaren zijn 54 % vrouwen. Op het eerste gezicht lijkt dat uitstekend. Op het tweede gezicht blijkt dat van de C-ambtenaren 80 % vrouwen zijn, bij de B-ambtenaren zijn het 40 %, bij de A-ambtenaren, het leidinggevend personeel, slechts 20 % en bij de directeurs-generaal 0 %! Bij de afgevaardigden zijn de vrouwen met 28 % heel aardig vertegenwoordigd - en ik ben mevrouw Eriksson dankbaar dat ze hierop heeft gewezen - maar het is niet genoeg. Op 12 juni vinden verkiezingen voor het volgende Parlement plaats, en daar moeten wij als vrouwen sterker vertegenwoordigd zijn. Ons streefdoel is pariteit. Ik ben blij dat mijn partij, de Sociaal-Democratische Partij, in Duitsland al 44 % vrouwen op de lijst heeft geplaatst. Dat ligt al vrij dicht bij pariteit. We moeten er dan echter ook voor zorgen dat in alle beleidsvormen met het aspect van gelijke kansen rekening wordt gehouden. Dat betekent dat we ons niet tot de gender mainstreaming kunnen beperken, we moeten daarnaast ook via de duale aanpak speciale maatregelen voor vrouwen nemen. We moeten het tweede actieprogramma uitvoeren en regelmatig de resultaten controleren. Dat is primair een taak voor de Commissie rechten van de vrouw, anders verdwijnt het thema van de agenda en komen vrouwen in de Europese politiek niet meer voor.

Delcroix
Dank u wel, mevrouw de Voorzitter, en dank u wel, mevrouw de commissaris. Ik ben er erg trots op dat ik vandaag mijn bescheiden stem kan mengen onder die van mijn collega's, met name in mijn hoedanigheid van lid van de Commissie rechten van de vrouw.
Men kan zich erover verbazen dat het nog nodig is, in onze op mensenrechten gebaseerde maatschappij, om aan te dringen op de noodzaak de gelijke kansen voor mannen en vrouwen te integreren in het geheel van communautaire beleidsvormen en acties. Ik vind het verslag van mevrouw Eriksson uitstekend maar over een aantal problemen stelt ze talrijke vragen. Ik hoop dat zij ook antwoorden zal krijgen.
Ik zou een element willen toevoegen dat mij zorgen baart. U zult zich zeker nog herinneren dat bij de prioriteiten die naar voren kwamen tijdens de hoorzitting over werkgelegenheid in Luxemburg de vierde en laatste het probleem van de gelijkheid tussen mannen en vrouwen betrof. Het is geen toeval dat in de nationale actieplannen die volgden die prioriteit inderdaad is overgenomen op de vierde plaats terwijl ze, als ze geïntegreerd zou zijn in alle andere beleidsvormen, op de eerste plaats zou moeten staan.

Blak
Mevrouw de Voorzitter, het gelijkekansenbeleid van de EU is zeer progressief geweest, maar toch is het er niet in geslaagd de dikke muren van de Commissie zelf te doorbreken. Een traditioneler rollenpatroon dan dat in de Commissie is echt ver te zoeken. Hoe hoger men opklimt in de hiërarchie, des te groter wordt de mannelijke dominantie. Het secretariaats- en kantoorwerk wordt voor 80 % door vrouwen gedaan, terwijl 87 % van de leidinggevende posten door mannen bezet zijn. De Commissie beweert dat ze doelstellingen beschrijft en actieplannen opstelt om meer vrouwen in hoge functies te krijgen. Ik wil de Commissie daarom graag vragen, in het bijzonder mevrouw Gradin, of de invoering van positieve discriminatie voor vrouwen in leidinggevende posities in de Commissie zelf geen goed idee zou zijn? Positieve discriminatie mag nooit blind en automatisch worden toegepast. Elke kandidaat moet altijd individueel beoordeeld worden. Indien een man en een vrouw gelijke kwalificaties hebben, kan men de vrouw kiezen. Positieve discriminatie mag geen permanente oplossing zijn, maar de huidige situatie in de Commissie vereist drastische ingrepen.

Gradin
Mevrouw de Voorzitter, ik begroet het verslag-Eriksson over mainstreaming . Het voegt enkele waardevolle elementen toe aan de follow-up van de mededeling van de Commissie betreffende de eis om gelijke kansen voor mannen en vrouwen in alle beleidsvormen van de Gemeenschap te integreren. Hopelijk is het Verdrag van Amsterdam over enkele maanden door de vijftien lidstaten bekrachtigd, waardoor de gelijke behandeling van mannen en vrouwen voor het eerst als algemene doelstelling in onze verdragen beschreven is.
Mainstreaming is een belangrijk politiek instrument. Dit werd krachtig benadrukt op de vierde vrouwenconferentie van de Verenigde Naties, waar de EU een van de drijvende krachten was. Sindsdien zijn enkele belangrijke stappen gedaan. De belangrijkste vooruitgang is dat de eis betreffende de gelijke behandeling opgenomen is in de gemeenschappelijke werkgelegenheidsstrategie. In het debat is ook gezegd dat bij de uitvoering van de structuurfondsen mainstreaming moet zijn.
De Commissie heeft in haar directoraten-generaal personen aangeduid die erop moeten toezien dat mannen en vrouwen in de dagelijkse arbeid gelijke kansen krijgen. Ik kan de heer Blak vertellen dat er in de Commissie positieve discriminatie is. Wanneer twee kandidaten dezelfde kwalificaties hebben, krijgt het geslacht dat ondervertegenwoordigd is, de baan.
Gelijke kansen voor mannen en vrouwen zijn naar mijn mening niet alleen belangrijk op het gebied van werkgelegenheid en structuurbeleid. Het moet verweven worden in elke beleidsvorm die te maken heeft met het dagelijkse leven van mannen en vrouwen. Wij proberen nu belangrijke initiatieven te nemen op het gebied van gezondheid, onderwijs, wetenschap en technologie. Een goed voorbeeld daarvan is de mededeling die wij onlangs aan het Parlement hebben voorgelegd over vrouwen en onderzoek. Wij hebben reeds een debat gehouden over de programma's STOP en DAPHNE, alsook over geweld tegen vrouwen en kinderen, hetgeen allemaal tot mijn bevoegdheid behoort.
Rapporteur Eriksson had het ook over het probleem van de gelijke kansen in het besluitvormingsproces. Onderzoek heeft uitgewezen dat vrouwen de beslissingen slechts kunnen beïnvloeden wanneer ze minstens een derde van het aantal beleidsmakers uitmaken.
In de mededeling over vrouwen in onderzoek en technologie heeft de Commissie de doelstelling opgenomen dat alle raadgevende comités, beoordelingsorganen en andere belangrijke organen die besluiten nemen op het gebied van onderzoek en technologie minstens 40 % vrouwen moeten tellen.
Tenslotte dring ik er net als de commissie op aan dat we statistieken volgens het geslacht beginnen aan te leggen. Het is belangrijk dat wij op basis van duidelijke gegevens een beleid kunnen formuleren dat zowel met de behoeften van mannen als van vrouwen rekening houdt. Momenteel wordt ook onderzocht hoe we criteria kunnen vaststellen om na te gaan in hoeverre en op welke manier de gelijke behandeling van mannen en vrouwen geconcretiseerd wordt. Ik ben het ook met u allen eens, zelfs met rapporteur Eriksson, dat er nog veel werk aan de winkel is om gelijke kansen voor mannen en vrouwen waar te maken. Er zijn taken genoeg, zowel voor de Commissie, als het Parlement en de Raad.
Overigens beweerde iemand dat het kabinet van collega Flynn alleen uit mannen bestond, wat niet juist is, want er is één vrouw in zijn kabinet. Ik kan u meedelen dat mijn kabinet vier vrouwen en drie mannen telt.

De Voorzitter
Dank u, mevrouw Gradin, ook voor uw goed voorbeeld.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.30 uur plaats.

Gelijke behandeling mannen/vrouwen bij toegang tothet arbeidsproces
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0038/99) van mevrouw Lulling, namens de Commissie rechten van de vrouw over het voorstel voor een richtlijn van de Raad tot wijziging van richtlijn 76/207/EEG betreffende de tenuitvoerlegging van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen ten aanzien van de toegang tot het arbeidsproces, de beroepsopleiding en de promotiekansen en ten aanzien van de arbeidsvoorwaarden (COM(96)0093 - C4-0317/96-96/0095(CNS)).Rapporteur voor advies (Hughes-procedure): mevrouw Stenius-Kaukonen (Commissie werkgelegenheid en sociale zaken).

Lulling
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, na het arrest-Kalanke - die mijnheer uit Bremen die van het Europese Hof van Justitie op 17 oktober 1995 te horen had gekregen dat hij het slachtoffer van discriminatie geworden was omdat niet hij, maar zijn vrouwelijke collega bevorderd was, en dat op grond van de wet op de gelijke kansen van de deelstaat Bremen - heeft de Commissie ons op 17 maart 1996 een voorstel gedaan tot wijziging van de richtlijn uit 1976. Door zo te handelen heeft zij ongetwijfeld gemeend goed te doen.
Ik ben op 2 juli 1996 benoemd tot rapporteur en ik was van mening dat dit voorstel, ongetwijfeld goed bedoeld, nog een aantal risico's bevatte voor positieve acties die wij, althans de Commissie rechten van de vrouw, nog altijd noodzakelijk achten om gelijke behandeling en gelijke kansen voor mannen en vrouwen te bewerkstelligen, als we die gelijkheid tenminste nog voor het jaar 3000 willen zien. In overeenstemming met de Commissie rechten van de vrouw van het Europees Parlement heb ik besloten het arrest van het Hof af te wachten in een andere zaak, de zaak Marschall: weer een man, dit keer uit Noordrijn-Westfalen, die beweerde slachtoffer van discriminatie te zijn omdat zijn vrouwelijke collega werd bevorderd, en niet hij.
In deze zaak heeft het Hof van Justitie, in zijn arrest van 11 november 1997, de heer Marschall niet in het gelijk gesteld. Waarom? Heeft het Hof willen herstellen wat vele deskundigen die wij geraadpleegd hebben, als een "ernstige fout" bestempeld hadden in de zaak Kalanke? Speelt het Verdrag van Amsterdam, dat weldra geratificeerd zal zijn, wellicht een zekere rol? Dat Verdrag maakt van het beleid voor gelijke kansen inderdaad een communautaire taak en bepaalt expliciet, in artikel 119, dat maatregelen die specifieke voordelen voorzien om concreet te zorgen voor volledige gelijkheid tussen mannen en vrouwen, verenigbaar zijn met het principe van gelijkheid, en dus geen discriminatie vormen. Met andere woorden, positieve discriminatie is niet discriminerend.
Na het arrest-Marschall hebben wij, opnieuw in overleg met deskundigen, onderzocht of de positieve acties gered zijn zonder de richtlijn uit 1976 te wijzigen. Aangezien we weten dat we op volle zee en voor de rechters allemaal in Gods hand zijn, hebben we overwogen dat we enerzijds niet op het Hof konden vertrouwen in een nieuwe zaak, omdat de standpunten wel eens zouden kunnen wijzigen. Anderzijds waren we van mening dat de voorgestelde wijziging nog altijd risico's bevat voor positieve acties. Waarom?
Je kunt zeer zeker uit de beide arresten afleiden dat alleen een starre, onflexibele en automatische positieve discriminatie, die een absoluut en onvoorwaardelijk recht op benoeming of promotie biedt aan vrouwen of aan mannen die ondervertegenwoordigd zijn, onverenigbaar zou zijn met het communautair recht. Maar je kunt er ook uit afleiden dat zelfs een systeem van quota's, dat in specifieke gevallen de evaluatie van bijzondere omstandigheden niet uitsluit, verenigbaar zou zijn met de richtlijn. In de praktijk wil dat zeggen dat een vrouw bij gelijke geschiktheid, bekwaamheid en professionele prestaties met voorrang bevorderd kan worden, tenzij motieven die verband houden met de persoon van een kandidaat de balans in diens voordeel doet doorslaan.
De Commissie heeft ons nu een tekst voorgelegd die bepaalt dat voorkeursmaatregelen voor een lid van het ondervertegenwoordigde geslacht mogelijk zijn, "voorzover dergelijke maatregelen de evaluatie van bijzondere omstandigheden van een individueel geval niet uitsluiten" . Juist daarom zijn wij van mening dat een dergelijke formulering het gevaar bevat dat het doel van positieve acties wordt omzeild doordat men redenen inroept die verband houden met de persoon van een kandidaat, die niet objectief geïnterpreteerd dreigen te worden, en die dus de positieve acties van hun inhoud beroven, positieve acties die overigens hoe langer hoe meer betrekking hebben op de ondervertegenwoordigde mannen. In mijn land, het groothertogdom Luxemburg, zijn de functies van onderwijzer in het lager onderwijs en van magistraat naar mijn bescheiden mening inmiddels al te zeer vervrouwelijkt.
Nu de situatie zo is, voor wat betreft het Verdrag van Amsterdam, denken wij dat de wijziging van de richtlijn die in 1996 is voorgesteld ontoereikend is. We vragen de Commissie dus dat voorstel in te trekken. Maar we vragen haar ook ons een nieuw voorstel voor te leggen op basis van het Verdrag van Amsterdam. Wij blijven er echter bij dat positieve acties niet langer als een uitzondering op het principe van gelijke behandeling moeten worden gezien, die getolereerd wordt maar die dus altijd herroepbaar is, waarmee uitsluitend een individueel recht wordt erkend, en niet een recht van de maatschappij die op democratische wijze die gelijkheid wil verwezenlijken.
Niemand durft nog te ontkennen dat het recht op gelijkheid van mannen en vrouwen een fundamenteel recht is van een democratische maatschappij, die gelijke behandeling en gelijke kansen vereist en die eist dat ze verwezenlijkt wordt door een geheel aan actieve maatregelen, waaronder de positieve acties.
De ontwerprichtlijn die wij verwachten zou een verplicht juridisch mandaat moeten bevatten om positieve maatregelen te nemen in alle gevallen waarin dat nodig is om de gelijke behandeling en gelijke kansen voor mannen en vrouwen te verwezenlijken en om de ondervertegenwoordiging van vrouwen in de besluitvorming tegen te gaan.
Mevrouw de commissaris, onze boodschap is duidelijk: het voorstel tot wijziging van de bestaande richtlijn intrekken en een nieuw voorstel voorbereiden, rekening houdend met de conclusies van mijn verslag, waarover wij zullen stemmen vóór de stemming over de ontwerpwetgevingsresolutie. En voordat we stemmen over die ontwerpwetgevingsresolutie, willen we hic et nunc , hier en nu, een duidelijke en ferme toezegging van de Commissie dat zij die twee paragrafen uit de ontwerpwetgevingsresolutie aanvaardt.

Oddy
. (EN) Mijnheer de Voorzitter, ik ben verheugd met dit algemene debat over gelijke kansen op de Internationale Vrouwendag. Vrouwen hebben veel bereikt in deze eeuw. In de negentiende eeuw hadden vrouwen krachtens de Engelse wet niet het recht om contracten aan te gaan, en vielen zij in dezelfde categorie als minderjarigen en krankzinnigen. Pas gedurende deze eeuw hebben zij wettelijke gelijkheid op het gebied van de echtscheiding verworven. In mijn beroep was het vrouwen niet toegestaan als jurist werkzaam te zijn, en onlangs hebben wij het feit gevierd dat de eerste vrouw 75 jaar geleden als jurist afstudeerde. Maar er is geen enkele reden om op onze lauweren te gaan rusten: in de praktijk hebben vrouwen nog steeds geen gelijke bezoldiging of gelijke status in de meest hiërarchisch georganiseerde arbeidsstructuren.
Het verslag van mevrouw Lulling gaat over het voorstel van de Commissie voor positieve discriminatie volgend op het besluit van het Europese Hof van Justitie, het arrest-Kalanke, waarin bepaald is dat positieve discriminatie normaal niet rechtsgeldig is. Op het voorstel van de Commissie volgde het arrest-Marschall van het Hof, waarin het arrest-Kalanke werd gekwalificeerd, en waarin wordt gesteld dat positieve discriminatie onder bepaalde omstandigheden rechtsgeldig kan zijn.
Bovendien moeten wij ook het Verdrag van Amsterdam niet vergeten, waarin de gelijke rechten van vrouwen versterkt worden wanneer dat Verdrag eenmaal door ieder land is geratificeerd en van kracht wordt.
Ik ben het derhalve eens met de conclusie van mevrouw Lulling dat het voorstel van de Commissie niet opportuun is, en dat het ingetrokken dient te worden, zodat een nieuw en beter voorstel opnieuw ingediend kan worden wanneer het Verdrag van Amsterdam van kracht wordt.

Gröner
Mijnheer de Voorzitter, ik zou ook u nogmaals willen verzoeken er bij de audiovisuele dienst op aan te dringen dat er tenminste morgen een reportage komt over het debat over de Internationale Vrouwendag. Er is tenslotte van tevoren niets over geschreven.
Tegen de Commissie wil ik het volgende zeggen: als u de werkneemsters in de Europese Unie werkelijk een bloemetje wilt geven moet u de voorgestelde wijziging van de richtlijn over gelijke behandeling weer intrekken.
De vrouwen, vooral de sociaal-democratische vrouwen, hier in het Europees Parlement, maar ook in mijn land, in Duitsland, hebben hard moeten vechten voor de wetten voor gelijke behandeling. In Bremen en in Noordrijn-Westfalen is er een bijzonder progressieve uitspraak gedaan, die daarna door het arrest-Kalanke van het Europese Hof van Justitie weer bijna volledig is teruggedraaid. We hadden een wet over de gelijke behandeling waarin werd bepaald dat bij gelijke kwalificaties van de sollicitanten de voorkeur moet worden gegeven aan het geslacht dat ondervertegenwoordigd is. Dat hebben we uiteindelijk ook in het Verdrag van Amsterdam weten te krijgen.
Een man voelde zich door deze wet benadeeld. Hij heeft de zaak bij het Europese Hof van Justitie aanhangig gemaakt en indertijd ook gelijk gekregen. God zij dank is dat daarna door het arrest-Marschall weer enigszins gerelativeerd. Daarin wordt de nadruk gelegd op de clausule voor schrijnende gevallen van de wet in Noordrijn-Westfalen, en daardoor konden positieve maatregelen worden gerechtvaardigd.
Het arrest-Kalanke heeft rampzalige gevolgen gehad, en de door de Commissie voorgestelde wijziging van de richtlijn na dit arrest draagt daartoe bij.
Ik ben hierop aangesproken door de voorzitster van een Koreaanse vrouwenvereniging die de gevolgen van het wetsontwerp voor Korea heeft bestudeerd. Op allerlei internationale congressen is over het arrest-Kalanke gesproken. De grootse ramp was echter de discussie in onze lidstaten, in de kroegen, waar nu iedere man die zich tekortgedaan voelt van mening is dat hij een beroep op de wet kan doen.
We moeten ervoor zorgen dat dit wijzigingsvoorstel wordt ingetrokken. Ik zou u bijzonder dankbaar zijn als u dit vandaag zou aankondigen.

Mann, Thomas
Mijnheer de Voorzitter, in de strijd voor gelijke rechten voor mannen en vrouwen hebben we grote successen geboekt, maar ook zware nederlagen geleden. In de tweede categorie hoort het arrest-Kalanke, dat in 1995 een man gelijk gaf die vond dat hij het slachtoffer van discriminatie was geworden omdat aan een vrouwelijke collega met dezelfde kwalificaties de voorkeur was gegeven. Het was volgens hem een inbreuk op communautair recht als vrouwelijke sollicitanten met gelijke kwalificaties automatisch voorrang kregen. De Commissie heeft haar richtlijn toen aangepast. Haar argumentatie was dat een star systeem van quota zonder aandacht voor individuele aspecten onrechtmatig is, dat daarentegen positieve maatregelen, zoals flexibele quota, rechtmatig zijn. Onze Commissie rechten van de vrouw beschouwde het voorstel als uiteindelijk niet bijzonder zinvol en waarschuwde voor iedere vorm van afzwakking van de bepalingen.
Het arrest-Kalanke was een stap achteruit, maar we hebben ook steun gekregen, en wel door het arrest-Marschall van het Hof uit 1997. Als in wetten voorrang wordt gegeven aan vrouwen, maar de behandeling van individuele gevallen mogelijk is en de benoeming van mannen niet van tevoren is uitgesloten, dan zijn ze absoluut in overeenstemming met het communautaire recht. Vrouwen hebben op de arbeidsmarkt en in het promotiebeleid nog steeds veel slechtere kaarten. Dat moet door positieve maatregelen worden rechtgezet. Indertijd wilde de Commissie op het arrest en op de onderhandelingen over het Verdrag van Amsterdam wachten.
Het zou dus logisch zijn als u vandaag dezelfde koers zou volgen, mevrouw de commissaris. Het Verdrag bevat nu in de artikelen 2 en 3 bepalingen over gelijke kansen als taak en als doelstelling. Dat heeft in de toekomst gevolgen voor alle beleidsvormen. Luistert u dus naar het pleidooi van onze rapporteur, de altijd strijdvaardige mevrouw Lulling, die natuurlijk ook hier de steun van de Europese Volkspartij geniet. Trek uw voorstel tot wijziging van de richtlijn terug, dat dateert uit de tijd ná het arrest-Kalanke maar vóór het arrest-Marschall, het is dus al tamelijk belegen! U moet in een nieuw voorstel rekening houden met een beleid voor gelijke kansen als taak van de Europese Unie. U moet bovendien rekening houden met de in artikel 119 toegestane specifieke bevoordeling van het benadeelde geslacht in de lidstaten van de Europese Unie.

Ribeiro
Mijnheer de Voorzitter, het verslag van collega Lulling beveelt de plenaire vergadering aan het voorstel van de Commissie tot wijziging van de richtlijn betreffende de tenuitvoerlegging van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen ten aanzien van de toegang tot het arbeidsproces, de beroepsopleiding en de promotiekansen en ten aanzien van de arbeidsvoorwaarden te verwerpen. Dit standpunt wordt gemotiveerd met het feit dat zowel de georganiseerde hoorzitting als de huidige tekst van het Verdrag van de Europese Unie duidelijk gemaakt hebben dat het Commissievoorstel een stap achteruit is. Daardoor krijgt het nog meer betekenis dat de richtlijn, die bijna een kwart eeuw oud is en nog steeds bestaansrecht heeft, zodanig geactualiseerd wordt dat er een daadwerkelijke bijdrage geleverd wordt aan positieve acties tegen op geslacht gebaseerde sociale discriminatie.
De rapporteur is van mening dat het niet volstaat discriminatie te bestrijden met de instrumenten van het civiele recht en bepleit dat het recht op gelijke kansen verzekerd moet worden door de sociale structuren die in de maatschappij daadwerkelijk proberen deze gelijkheid te realiseren en dat men zich niet tevredenstelt met formele verklaringen, die in zekere zin zonder gevolgen blijven.
Gelijke kansen hebben trouwens hun echte wortels in de toegang tot de arbeidsmarkt en, afgezien van het feit dat ik het eens ben met het standpunt dat de rapporteur en de Commissie rechten van de vrouw aan de plenaire vergadering hebben voorgelegd, lijkt het mij zeer opportuun hier nogmaals - en hiermee herhaal ik wat hier al in gelijke zin over gezegd is - de dag van vandaag in herinnering te roepen.
Voor ons is 8 maart van grote betekenis en dit verslag maakt het nog opportuner daaraan te herinneren. Deze dag is niet zo maar toevallig ontstaan: deze werd als Internationale Vrouwendag gekozen, omdat in 1857 de naaisters in New York een belangrijke strijd voerden tegen de buitensporige arbeidstijden.
Nu er sindsdien bijna anderhalve eeuw verstreken is, moet aan de ene kant benadrukt worden dat de strijd voor een kortere arbeidstijd die spoort met de nieuwe arbeids- en levensomstandigheden een van de belangrijkste is. Daar staat aan de andere kant een steeds onzekerder arbeidsplaats tegenover, wat via het zogenaamde atypische werk ertoe kan leiden dat de lengte van de arbeidsdag bijna geen grenzen meer kent, met name niet voor de vrouw die verschillende taken met elkaar combineert.
Thuiswerk, akkoordwerk en uitbesteden van werk maken vele textielarbeidsters van nu in zekere zin tot wat ooit de naaisters van New York waren. Deze arbeidsters ervaren aan den lijve de discriminatie, die de toegang tot de zogeheten arbeidersmarkt alleen maar heeft versterkt. Dit toont aan dat wij vandaag, 8 maart, enigszins tot onze verbazing bemerken niet zo ver verwijderd te zijn van 1857 als wenselijk en menselijk gezien mogelijk zou zijn.

Raschhofer
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, dit verslag over de integratie van gelijke kansen voor mannen en vrouwen is een goede aanleiding om een aantal kritische vragen te stellen over het vrouwenbeleid. We hebben twee arresten van het Europese Hof van Justitie en een voorstel tot wijziging van de richtlijn van de Raad. De Commissie rechten van de vrouw stelt vast dat de voorgestelde wijziging een afzwakking van de richtlijn tot gevolg heeft.
Het kan niet de juiste weg zijn het ene onrecht door het andere onrecht te verhelpen, het kan dus ook niet de juiste weg zijn de discriminatie van de vrouw te verhelpen door discriminatie van de man. Alleen al de woorden positieve discriminatie zouden ons te denken moeten geven. Positief en discriminatie , hoe valt dat met elkaar te rijmen? Positief , dat zou moeten betekenen: concrete barrières en obstakels in het beroepsleven uit de weg ruimen, ik denk daarbij aan het ontbreken van kinderdagverblijven of aan de jaren waarin de kinderen worden opgevoed en er dus geen pensioenrechten kunnen worden opgebouwd. We mogen in het vrouwenbeleid niet de strategie volgen van de verdeling die slechts numeriek rechtvaardig is. Omgekeerde discriminatie in de vorm van een automatische voorkeur staat namelijk haaks op een ander principe, het principe van gelijke behandeling van ieder individu.

Van Lancker
Voorzitter, ik zou op deze internationale vrouwendag aan mevrouw de commissaris die al zo vriendelijk ten opzichte van de vrouwen geweest is, toch nog een speciaal cadeautje willen vragen voor de vrouwen van Europa en dat is namelijk aansluitend met de collega's dat u inderdaad namens de Commissie dit richtlijnvoorstel terugtrekt, mevrouw de commissaris. Ik begrijp zeer goed dat de Commissie met dit voorstel een antwoord heeft willen geven op de onzekerheid die ontstaan is sinds het Kalanke-arrest en die eigenlijk volgens mij ook niet weggenomen is met het Marschall-arrest. Wij zijn er evengoed van overtuigd dat het voorstel dat nu voor ons ligt eigenlijk de zaken nog alleen maar chaotischer maakt. Want de individuele beoordelingsmogelijkheid die bij aanwerving en promotie voorzien is in de tekst zal volgens ons massa's rechtszaken uitlokken waarbij mannen beroep gaan doen op individuele afwijking op de regel van positieve acties. Wij zijn ervan overtuigd dat dit soort escalatie van rechtszaken alleen maar de actie van de lidstaten die een sterke wetgeving hebben over positieve actie met quota, niet met positieve discriminatie maar met positieve actie ten opzichte van vrouwen die gelijk gekwalificeerd zijn, mevrouw de commissaris, dat die wetgeving zou dreigen ondermijnd te worden.
Wij hebben in Europa een fundamenteel probleem en dat is namelijk dat het Europese recht positieve actie altijd al aangezien heeft als de absolute uitzondering op het individuele recht tot gelijke behandeling. Wij die hier nog in deze zaal zitten weten allemaal dat mannen en vrouwen in een sterk verschillende positie zitten zowel op de arbeidsmarkt, in het onderwijs, in het gezin, in de maatschappij, niet omdat zij minder waard zijn, maar omdat de maatschappij fundamenteel nog steeds gebouwd is op een mannenmodel en dus discriminatie ten opzichte van vrouwen in zicht houd. Dus besluit ik daaruit, gelijke behandeling alleen kan ongelijkheid niet wegwerken. Gelijke behandeling versterkt integendeel ongelijkheid. Daarom geeft dit voorstel van de Commissie ons inziens geen antwoord.
De collega's hebben al gezegd: met het Verdrag van Amsterdam, mevrouw de commissaris, kunnen we veel beter afleveren omdat dit Verdrag van Amsterdam de Unie verplicht om discriminatie actief te bestrijden en tegelijkertijd actief de gelijkheid te bevorderen. Dat betekent niet alleen de mainstreaming waar we het daarnet over hadden in het verslag van Marianne Eriksson, dat betekent ook positieve actie. Daarom zou ik nog eens de Commissie samen met de collega's willen verzoeken om dit voorstel in te slikken en een nieuw en sterker voorstel te doen.
Mevrouw de commissaris, dit zou werkelijk het prachtigste cadeau zijn dat u op de internationale vrouwendag aan de vrouwen van Europa kunt doen maar bovendien ook verder. Ik kreeg een tijdje geleden een telefoon uit Bosnië-Herzegovina. Daar vinden binnenkort verkiezingen plaats. Nu, de vrouwen uit Bosnië-Herzegovina hadden vroeger quota voor vrouwen op de lijst, niet wettelijk vastgelegd. Nu, deze quota dreigen afgeschaft te worden en de vrouwen van Bosnië kijken met heel veel verwachting uit naar Europa. Het zou werkelijk een drama zijn mochten wij nu een stap terugzetten.

Stenzel
Mijnheer de Voorzitter, bij de verdediging van de rechten van de vrouw zetten we blijkbaar telkens één stap naar voren en twee stappen terug. Het Verdrag van Amsterdam betekent voor de gelijke kansen voor vrouwen weliswaar een stap naar voren, maar het arrest van het Hof van Justitie in de zaak-Kalanke en het voorstel van de Commissie tot wijziging van de richtlijn 76/207/EEG zijn twee stappen terug.
Vrouwen zijn tegenwoordig beter opgeleid en mobieler dan ooit, het aantal werkende vrouwen stijgt. Bij leidende functies in de politiek, het bedrijfsleven en de wetenschap zijn de vrouwen echter duidelijk ondervertegenwoordigd. Niet omdat vrouwen slechtere kwalificaties hebben of omdat ze dommer zijn, maar omdat ze tegen het glazen plafond aankomen, die beroemde onzichtbare barrière die degenen die het voor het zeggen hebben, en dat waren traditioneel vaker mannen, bewust of onbewust hebben opgeworpen.
Daarom begrijp ik niet waarom de Commissie het begrip "kansen van vrouwen" vervangt door het begrip "het ondervertegenwoordigde geslacht" . Juist nu het Europees Parlement en de Raad in Wenen gelijke kansen hoog in het vaandel geschreven hebben willen we toch geen richtlijn die minder ver gaat dan het Verdrag van Amsterdam? Dat zou de kansen voor vrouwen namelijk op het spel zetten om in de samenleving een plaats te vinden die met hun kwalificaties overeenstemt. Het Verdrag van Amsterdam is een stap naar voren op weg naar gelijke kansen. We mogen daar nu niet op terugkomen. Wij steunen daarom het verslag-Lulling en de eis aan de Commissie haar gewijzigde ontwerp voor een richtlijn in te trekken.

McKenna
Mijnheer de Voorzitter, in een ideale wereld zou positieve discriminatie niet nodig hoeven te zijn, maar helaas leven wij niet in een ideale wereld. Hoewel men kan vinden dat dit niet de juiste aanpak is, is het de enige manier om ook maar enige vooruitgang voor vrouwen te kunnen boeken. Zoals u kunt zien is positieve discriminatie zelfs in het verkiezingsproces van de lidstaten de enige manier om vrouwen voor de nationale parlementen en het Europees Parlement gekozen te krijgen.
Dit alles betekent dat de manier waarop de maatschappij in elkaar zit goed door mannen en beleidsmakers onder de loep moeten worden genomen. Zoals dit op het ogenblik in de meeste lidstaten het geval is, staat die maatschappij niet positief tegenover het idee van de vrouw als arbeidskracht. Voor vrouwen die nog nooit aan het arbeidsproces hebben deelgenomen is het belangrijk dat zij tot dit proces toegang krijgen.
Zelfs de manier waarop de programma's in de lidstaten zijn geformuleerd houdt geen rekening met het feit dat deze vrouwen aan het onofficiële arbeidsproces deelnemen en hun bijdrage aan de maatschappij als verzorgers en dergelijke leveren. En dus worden zij verhinderd om aan het proces deel te nemen omdat zij niet officieel als werkzaam staan ingeschreven. De enige manier om vooruitgang te boeken is wanneer wij maatregelen in het leven roepen die door sommigen als discriminerend tegen mannen gezien kunnen worden. Helaas heeft de maatschappij al eeuwenlang vrouwen gediscrimineerd, en de enige manier om vooruit te komen is om te zorgen dat vrouwen ook daadwerkelijk aan de besluitvorming en aan het arbeidsproces gaan deelnemen. Pas als die ware gelijkheid er is zal er geen noodzaak meer voor positieve discriminatie bestaan.

Gradin
Het verslag van mevrouw Lulling heeft al een lange geschiedenis achter de rug. Na het arrest-Kalanke in 1995, stelde de Commissie voor om richtlijn 207/EEG uit 1976 te amenderen. Dit voorstel werd eind maart 1996 aan de Raad voorgelegd. Sinds die tijd heeft de Commissie rechten van de vrouw lang en hard aan dit voorstel gewerkt. Nu wordt de Commissie in het verslag van mevrouw Lulling verzocht dit voorstel in te trekken. U heeft daar ook met z'n allen over gediscussieerd. Zoals u weet verscheen mijn collega commissaris Flynn op 16 februari voor de Commissie rechten van de vrouw, waar hij duidelijk zijn standpunt heeft uiteengezet. Het is zijn bedoeling om voor te stellen dat het voorstel, zoals door het Parlement verzocht, ingetrokken wordt. Bij diezelfde gelegenheid kondigde commissaris Flynn zijn intenties aan wat betreft het gebruik van de nieuwe wetgeving waarover de Gemeenschap de beschikking heeft. Het doel is om nieuwe maatregelen in te voeren die moeten zorgen dat er volledige gelijkheid van kansen en gelijkheid van behandeling voor mannen en vrouwen op het gebied van de werkgelegenheid bestaat, welke twee zaken met elkaar zijn verbonden.
Hopelijk zal de ratificatie van het Verdrag van Amsterdam binnen enkele maanden rond zijn. Daarmee zullen wij een Verdrag hebben dat een nieuwe rechtsgrond, namelijk artikel 141, lid 3, verleent voor wetgeving inzake gelijke behandeling van vrouwen en mannen op het gebied van de werkgelegenheid. Ik kan hier bevestigen dat wij actief en positief bezig zijn met de vraag hoe wij krachtens artikel 141 wetgeving kunnen creëren. Dit doen wij zonder vooroordelen. Er zitten verschillende juridische haken en ogen aan dit artikel, in het bijzonder met betrekking tot de draagwijdte. De Commissie wint daar juridisch advies over in. In het licht van dat advies zullen wij dan een inhoudelijke beslissing nemen over een voorstel voor een richtlijn die op artikel 141 is gebaseerd.
Met wat ik hier heb gezegd denk ik dat ik de vraag van het Parlement beantwoord heb, en een indicatie heb gegeven van de bereidheid van de Commissie om artikel 141 in een positieve actie ten behoeve van vrouwen te gebruiken.
Tot slot wil ik nogmaals dank zeggen aan de Commissie rechten van de vrouw en aan mevrouw Lulling voor hun werk in deze belangrijke kwestie.

De Voorzitter
Dank u, mevrouw Gradin.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.30 uur plaats.

Sluiting van de zitting
De Voorzitter
Ik verklaar de zitting 1998-1999 van het Europees Parlement te zijn gesloten.
De vergadering wordt om 20.35 uur onderbroken

