Halfjaarlijkse evaluatie van de dialoog EU-Wit-Rusland (debat) 
De Voorzitter
- Aan de orde zijn de verklaringen van de Raad en de Commissie over de halfjaarlijkse evaluatie van de dialoog EU-Wit-Rusland.
Alexandr Vondra
fungerend voorzitter van de Raad. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, ik ben de leden van dit Parlement dankbaar voor deze gelegenheid om een update te geven van de ontwikkelingen in Wit-Rusland en met name verslag te doen van de resultaten van de gedachtewisselingen van maandag jongstleden binnen de Raad over dit onderwerp.
Zoals velen van u weten, zijn wij na het besluit van de Raad van afgelopen oktober om het visumverbod tijdelijk en gedeeltelijk op te schorten getuige geweest van een aantal positieve ontwikkelingen in Wit-Rusland. Ik wijs hierbij in het bijzonder op de registratie van de Beweging voor de Vrijheid en van het Centrum voor Tsjernobyl-Initiatieven, en de verschijning en distributie van onafhankelijke kranten als Narodnaya Volya en Nasha Niva. Eveneens positief is de rondetafel over de regulering van het internet met de Vertegenwoordiger voor de Vrijheid van de Media van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) en het lopende deskundigenoverleg met de OVSE en het Bureau voor democratische instellingen en mensenrechten (ODIHR) over de verbetering van de kieswetgeving. Een ander voorbeeld, tot slot, is de oprichting van adviesraden - waaronder een voor mensenrechtenkwesties -, waarin vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en zelfs de oppositie zijn bijeengebracht.
Ook al lijken deze stappen voor sommigen misschien relatief klein, toch zijn ze in de Wit-Russische context belangrijk. Vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld in Wit-Rusland hebben dit erkend.
Er zijn echter ook incidenten geweest die ons reden tot bezorgdheid geven. Aan de belangrijke ngo op mensenrechtengebied, Viasna, is de registratie geweigerd, er zijn problemen rond de accreditatie van sommige onafhankelijke media en hoewel het maatschappelijk middenveld en de oppositieactivisten minder worden lastiggevallen dan eerst, vindt er nog steeds kortdurende detentie plaats. Klachten van de oppositie over gedwongen ronseling voor het leger houden wij eveneens nauwlettend in de gaten.
We kunnen dus niet ontkennen dat het beeld niet eenduidig is. Toch zijn we overtuigd van de noodzaak om het beleid van engagement voort te zetten en de positieve ontwikkelingen te steunen. In onze betrekkingen met Wit-Rusland moeten we op deze weg voortgaan. Wanneer we ons toekomstige beleid uitstippelen, moeten we onze bredere strategische belangen in de regio en de gevolgen van de financiële crisis voor ogen houden.
Deze overwegingen lagen ten grondslag aan ons besluit van 16 maart. Met dit besluit worden de beperkende maatregelen met een jaar verlengd en wordt de opschorting van de toepassing van de reisbeperkingen voor bepaalde Wit-Russische functionarissen gedurende een periode van negen maanden gehandhaafd.
De grondige evaluatie aan het einde van deze periode zal zich richten op de vijf gebieden die in de conclusies van de Raad van oktober 2008 zijn uiteengezet. Het betreft hier de hervorming van de kieswetgeving en andere concrete acties met het oog op het respect voor de democratische waarden, de rechtsstaat, de mensenrechten en de fundamentele vrijheden, waaronder de vrijheid van meningsuiting en van de media, en de vrijheid van vergadering en politieke vereniging.
Wij zijn er vast van overtuigd dat de vorige week overeengekomen handhaving van de opschorting ons in staat zal stellen onze beleidsdoelstellingen te verwezenlijken. Het zal ons in de gelegenheid stellen om onze Wit-Russische partners aan te blijven spreken op ontwikkelingen die ons op het gebied van de mensenrechten zorgen baren. De start, in de komende maand, van een dialoog op het gebied van de mensenrechten zal bijzonder belangrijk zijn.
Na de opheffing van het verbod op bilaterale politieke contacten heeft er een aantal bezoeken op hoog niveau plaatsgevonden, waaronder eind januari een ministeriële trojka. Deze verschillende contacten hadden ten doel Wit-Rusland een hart onder de riem te steken en begrip te kweken voor verschillende verwachtingspatronen. Wij hopen dat de dialoog in de komende maanden zal worden voortgezet.
Wij zijn ervan overtuigd dat Minsk een constructieve benadering behoeft. We blijven realistisch en verwachten geen drastische veranderingen. Transformatie kost tijd en het is in ons beider belang dat we iedere gelegenheid benutten om verdere positieve ontwikkelingen aan te moedigen.
Het is belangrijk dat ons beleid van engagement openlijk is gesteund door vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld in Wit-Rusland, die recentelijk hebben deelgenomen aan een bijzonder nuttige gedachtewisseling met leden van dit Parlement. Wij onderhouden bovendien regelmatige contacten met vertegenwoordigers van de Wit-Russische burgermaatschappij en wij zijn voornemens deze dialoog voort te zetten, evenals onze steun aan deze burgermaatschappij en de onafhankelijke media in Wit-Rusland.
Tot slot enkele opmerkingen over het Oostelijk Partnerschap, dat vorige week door de Europese Raad is goedgekeurd en tijdens een top in mei zal worden gelanceerd. Wit-Rusland is een van de zes onder het Oostelijk Partnerschap vallende landen. Wij zijn er vast van overtuigd dat Wit-Rusland vanaf het begin bij dit nieuwe initiatief moet worden betrokken. In hoeverre dit land zal deelnemen aan het bilaterale traject zal echter afhangen van een aantal factoren, in het bijzonder de geboekte vooruitgang op sommige van de zojuist door mij genoemde gebieden.
Ik ben dankbaar voor de publieke steun van het Parlement aan de bevindingen van de Raad van afgelopen maandag. De grondige evaluatie over negen maanden zal duidelijk een sleutelrol spelen bij alle verdere beslissingen en zal meer in het algemeen een belangrijk effect hebben op onze toekomstige betrekkingen met Wit-Rusland. De Raad is er meer dan klaar voor om dit Parlement op de hoogte te blijven houden van de ontwikkelingen en verwelkomt de gelegenheid voor u om een bijdrage te blijven leveren aan dit debat.
Benita Ferrero-Waldner
Mijnheer de Voorzitter, Wit-Rusland staat nu voor belangrijke keuzen.
Gisteren heeft de Raad bevestigd dat het visumverbod tijdelijk - tot het eind van dit jaar - zal worden opgeschort, en binnenkort zal het Europees Parlement een resolutie aannemen. Het is nu, zes maanden na de in oktober 2008 geëffectueerde opheffing van de sancties, tijd om een balans op te maken van ons beleid ten aanzien van Wit-Rusland, en na te denken over de perspectieven voor de nu volgende negen maanden.
Ik persoonlijk ben ervan overtuigd dat de beslissing van de Europese Unie in oktober 2008 om de sancties op te heffen, correct was. De opheffing van de sancties heeft namelijk een positieve ontwikkeling in gang gezet.
Wit-Rusland heeft maatregelen genomen die onmiskenbaar in de richting van meer democratie wijzen. Ik denk dan in vooral aan het feit dat twee onafhankelijke kranten weer bij de kiosken verkrijgbaar zijn; aan het gegeven dat de organisatie van de heer Milinkevich nu eindelijk is gelegaliseerd; aan de samenwerking tussen de OVSE en de ODIHR in het kader van de kieswetgeving; en aan de verschillende congressen die de oppositiepartijen en ngo's - waaronder de Unie van Polen in Wit-Rusland - hebben kunnen organiseren. Het is beslist waar dat dit maar beperkte vorderingen zijn, en dat ze niet volstaan, maar een en ander is wel zonder precedent. We kunnen dus toch van vooruitgang spreken.
Dat is de reden waarom de Europese Unie op deze bescheiden, maar positieve ontwikkelingen een voorzichtig antwoord heeft gegeven in de vorm van de afgewogen beslissing zoals die tijdens de laatste Raad algemene zaken en externe betrekkingen is genomen. De voortzetting van de schorsing van de sancties stelt ons in staat een dialoog aan te houden. Het maatschappelijk middenveld heeft ons daar zelf uitdrukkelijk om verzocht, laatst nog in het kader van een forum dat door het Europees Parlement op 4 maart is georganiseerd.
We houden het instrument waarover we beschikken tegelijkertijd wel achter de hand, aangezien de sancties aan het einde van het jaar opnieuw kunnen worden opgelegd als wij menen dat de in de tussentijd gerealiseerde vorderingen niet volstaan. We zullen de situatie ter plaatse blijven volgen om te zien of er vorderingen worden gemaakt op de vijf kerngebieden die in de conclusies van de Raad algemene zaken en externe betrekkingen van oktober jongstleden zijn omschreven. Omdat we een delegatie in Minsk hebben kan de Commissie actief deelnemen aan de beoordeling van de ontwikkelingen aldaar.
Geachte afgevaardigden, ik ben heel blij met het initiatief van het Europees Parlement om een delegatie parlementariërs van de Commissie buitenlandse zaken, en de delegatie van het Europees Parlement voor de betrekkingen met Wit-Rusland naar Minsk te sturen, waar ze over tien dagen gesprekken zullen voeren met de autoriteiten en de verschillende partijen om zo een indruk te krijgen van hetgeen er zich in die regio afspeelt.
Ik zal zelf de voor deze regio verantwoordelijke directeur meesturen, en deze zal zonder meer nauw samenwerken met de delegatie van het Parlement. Ook het opzetten van een nieuwe dialoog met Wit-Rusland over de mensenrechten is een stap voorwaarts, die ons in de gelegenheid zal stellen onze eisen beter te structureren en onze discussie meer diepgang te verlenen.
De eerste zitting van die dialoog zal binnenkort in Minsk plaatsvinden, en de Europese Unie zal bij die gelegenheid alle onderwerpen ter sprake brengen. We zullen zowel voor als na deze ontmoeting gesprekken voeren met het maatschappelijk middenveld om van de expertise van deze mensen te leren.
Geachte afgevaardigden, als we de betrekkingen met dit buurland in het hart van Europa verder willen ontwikkelen, zullen we moeten nadenken over de wijze waarop we op de lange termijn gaan reageren op de vooruitgang in Wit-Rusland. Het moet een reactie zijn die Wit-Rusland de kans geeft toenadering te zoeken tot de Europese familie en de daarmee samenhangende waarden. Zoals de fungerend voorzitter al heeft aangegeven, heeft de Europese Raad met dat doel voor ogen afgelopen vrijdag besloten Wit-Rusland toe te laten tot ons Oostelijk Partnerschap, en dan meer specifiek tot de multilaterale component van dat partnerschap - de platformen. Dit partnerschap zal Wit-Rusland een gelegenheid verschaffen om nieuwe solidariteits- en uitwisselingsnetwerken met al zijn buren te ontwikkelen. Ook het Wit-Russische maatschappelijk middenveld, dat zich uit zijn isolement wil verlossen en wil participeren in het forum over het maatschappelijk middenveld, kan van die gelegenheid gebruik maken.
Wat de deelname van Wit-Rusland aan de bilaterale component van het Oostelijk Partnerschap betreft: de tekst van Commissie is heel duidelijk. De ontwikkeling van bilaterale betrekkingen tussen de Europese Unie en Wit-Rusland is en blijft gekoppeld aan de politieke ontwikkelingen in dat land.
Gelet op het feit dat de economische en financiële crisis ook onze buurlanden in het Oosten flink geraakt heeft, ben ik zelf voorstander van economische steun voor Wit-Rusland. Het IMF heeft met instemming van zijn Europese partners al een veelbetekenende eerste stap ondernomen, door een lening van 2 miljard Amerikaanse dollar toe te kennen om de directe gevolgen van de crisis het hoofd te kunnen bieden en een einde te maken aan de problemen met de betalingsbalans. De volgende stap zou er dan in moeten bestaan om Wit-Rusland toestemming te verlenen leningen af te sluiten bij de Europese Investeringsbank - voor wat grotere leningen is de Europese Bank voor wederopbouw en ontwikkeling de aangewezen instelling - met het oog op het financieren van projecten die verband houden met de Europese vervoersnetwerken maar tegelijkertijd bijdragen tot het diversifiëren van de economische verbanden binnen het land.
De Commissie is op dit moment ook bezig met het verdiepen van de technische dialoog met Wit-Rusland waar het sectoren van gemeenschappelijk belang betreft - energie, douane, normen en standaarden, en, op de lange termijn, de economie.
Dat is de reden, geachte afgevaardigden, waarom het Europees Parlement de volgende week een resolutie over Wit-Rusland zal aannemen. De Commissie zal beslist de nodige aandacht schenken aan uw aanbevelingen. Ik voor mij hoop oprecht dat we in de loop van de nu volgende maanden nauw kunnen blijven samenwerken bij het evalueren van de situatie, zoals dat zal geschieden in het kader van de onze dialoog met Wit-Rusland, en dan bedoel ik zowel de autoriteiten als het maatschappelijk middenveld van dit land. Ik hoop dat deze eerste stap zal leiden tot een betere samenwerking op basis van concrete vooruitgang.
Charles Tannock
namens de PPE-DE-Fractie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, aan de betrekkingen van de EU met Wit-Rusland liggen nu aan beide kanten - terecht - pragmatische overwegingen ten grondslag. Een jarenlang isolationistisch beleid heeft nergens toe geleid, hetgeen de Raad zich nu ietwat laat heeft gerealiseerd. Hij heeft zeker niets ondernomen om president Alexander Loekasjenko - Europa's laatste, in een zelfgekozen isolement verkerende dictator - zijn greep op de macht wat te doen verliezen.
Twee weken geleden had ik hier in Straatsburg het voorrecht om twee prominente dissidenten uit Wit-Rusland te ontmoeten teneinde met hen van gedachten te wisselen over de politieke ontwikkelingen in hun land. Een van hen, Alexander Kazulin, was recentelijk vrijgelaten als politieke gevangene - een van de redenen waarom de EU iets positiever is gaan denken over de heer Loekasjenko.
Politieke onderdrukking blijft echter een ernstig probleem in Wit-Rusland. Het is daarom nog maar de vraag of deze klaarblijkelijke ontspanning in de betrekkingen tussen de EU en Wit-Rusland ons iets zal opleveren, aangezien het goed mogelijk zou kunnen zijn dat de heer Loekasjenko een spelletje speelt met Rusland door zich meer op de EU te richten. Het is echter nog altijd beter dan dat we vast blijven houden aan het mislukte boycotbeleid van het afgelopen decennium.
Het is van essentieel belang dat de Raad in het geval van Wit-Rusland goed gedrag blijft belonen en fout gedrag blijft straffen: als de heer Loekasjenko duidelijke stimulansen krijgt voor een interne politieke hervorming, zou hij hier wel eens positief op kunnen reageren. Tegelijkertijd moet hij zich echter realiseren dat hij niet zo door kan gaan als voorheen en dat ieder nieuw teken van autoritaire praktijken en onderdrukking het einde zal betekenen van de toenadering en dat het de EU-steun voor het door Wit-Rusland geambieerde WTO-lidmaatschap zal doen afnemen. Het gaat wellicht te ver om in deze fase de heer Loekasjenko uit te nodigen op de meitop in Praag, tijdens welke het Oostelijk Partnerschap - waartoe ook Wit-Rusland behoort - zal worden gelanceerd. We moeten nauwere betrekkingen koppelen aan concrete toezeggingen van het regime om zijn leven te beteren.
Wit-Rusland moet ook inzien dat de erkenning - momenteel alleen door Rusland - van de Georgische regio's Abchazië en Zuid-Ossetië als onafhankelijke staten onaanvaardbaar is. Ik geloof dat Wit-Rusland afstand probeert te nemen van de Russische controle en wij moeten dit momentum benutten. De totstandbrenging van echte veranderingen in Wit-Rusland vergt ongetwijfeld geduld en inzet aan de kant van de EU, maar de prijs - de herintegratie van Wit-Rusland in de Europese familie van democratische landen - is de moeite meer dan waard.
Jan Marinus Wiersma
namens de PSE-Fractie. - Voorzitter, ook wij kunnen instemmen met de voortzetting van het beleid van de Europese Unie om een dialoog en een nadere samenwerking met het Wit-Russische regime tot stand te brengen. We zijn er nog maar zes à zeven maanden mee bezig en moeten kijken of datgene wat de Europese Unie wil, ook de komende tijd tot vruchtbare resultaten leidt. Dat neemt niet weg dat wij onze twijfels blijven hebben over de intenties van een regime dat niet als democratisch bekend staat. Ik heb zelf vele malen de eer gehad met het regime contact te mogen hebben en gelooft u mij echt, mijnheer Loekasjenko is niet van de ene op de andere dag een democraat geworden.
Dat hij meer met de Europese Unie wil, heeft met andere dingen te maken. Maar dàt hij dat wil kunnen we gebruiken om druk op hem uit te oefenen om verder te gaan in de richting die hij is ingeslagen, door een aantal positieve stappen te ondernemen op het gebied van de mensenrechten. Net zoals Charles Tannock vind ik het echter nog te vroeg om te speculeren, om hem te belonen met een oostelijk partnerschap. Een echte mensenrechtendialoog moet nog tot stand komen en mensenrechtenschendingen vinden nog steeds plaats.
Op het gebied van de mensenrechtendialoog vinden wij dat er een volwaardige plaats voor moet zijn voor de oppositie die wij de afgelopen jaren op allerlei manieren hebben gesteund, inclusief het verlenen van twee Sacharov-prijzen. In Minsk vindt men dat het niet hoort om de oppositie op die manier te steunen. Maar er zijn precedenten daarvoor: zes of zeven jaar was ik zelf betrokken bij een poging om samen met de OVSE en de Raad van Europa een dialoog tot stand te brengen met de regering van Wit-Rusland en de toenmalige oppositie. Dat is mislukt, maar er is dus wel een precedent voor dat soort overleg.
Het Europees beleid dat wij willen moet zichtbaar bijdragen aan meer vrijheid en een grotere openheid. De punten die wij van belang vinden, zijn ook genoemd in de resolutie die voorligt. Wanneer op die punten de komende maanden vooruitgang wordt geboekt, dan mogen wat ons betreft verdere EU-restricties worden opgeheven.
Ik wil daar nog twee dingen aan toevoegen. In de eerste plaats vinden wij dat de Commissie ook aandacht zou moeten besteden aan het feit dat in Wit-Rusland zo weinig bekend is over de Europese Unie en dat los je niet op met een satellietzender. Er moet meer gedaan worden vanuit het land zelf en in het land zelf. Ten tweede pleit ik ervoor om bij de autoriteiten in Minsk na te vragen of niet eindelijk alle beperkingen op de reizen van Tsjernobyl-kinderen kunnen worden opgeheven.
Laatste opmerking en dat is meer een persoonlijke noot. De nieuwe situatie heeft in ieder geval één ding opgeleverd dat ik voor het eerst in zes jaar een visum heb gekregen om mogelijk over enkele weken met een delegatie van het Parlement naar Wit-Rusland te reizen en ik zal ook van die mogelijkheid graag gebruik maken.
Janusz Onyszkiewicz
Toen de sancties tegen Wit-Rusland werden opgeheven, hoopten we dat het hervormingsproces verder zou gaan. Er is echter gebleken dat dit niet is gebeurd. De eerdere sprekers hebben het al genoemd, maar ik wil graag in herinnering brengen dat er geen andere politieke partijen zijn geregistreerd, dat de dreiging om de registratie van bestaande partijen op te heffen, is gebleven, dat kranten die aanspraak konden maken op het verspreidingsrecht, dat recht niet kregen toegekend, en dat er opnieuw internetgebaseerde aanvallen zijn uitgevoerd op websites, zoals de website van Radio Free Europe. Verder besloot president Loekasjenko om Minsk te verlaten, als gevolg waarvan het bezoek van commissaris Ferrero-Waldner niet kon doorgaan. Ik denk niet dat dit een vriendelijk gebaar was, en het toont evenmin aan dat hij het belang van het contact met de Europese Unie respecteert en begrijpt.
President Loekasjenko heeft Abchazië en Ossetië niet erkend, maar hij heeft Abchazië wel bezocht. Het lijkt erop dat er een nauwe economische samenwerking komt tussen deze twee partners - ik vermijd het woord 'staten' omdat wij Abchazië niet als staat beschouwen. Wat de oppositie betreft, deze wordt door president Loekasjenko aangeduid als de 'vijfde colonne'. We zien geen enkele bereidheid deze te erkennen als belangrijk element van politieke oppositie, zoals in elk land.
Er moet mijns inziens echter wel een vorm van dialoog in stand worden gehouden. Ik ben het eens met de opmerking van de heer Tannock dat president Loekasjenko niet in Praag aanwezig moet zijn. Dat zou zeker te ver gaan. Ik ben echter van mening dat we veel meer en effectiever gebruik zouden moeten maken van een ander instrument, namelijk een financieel instrument in de vorm van de financiering voor democratische en economische ontwikkeling. In dit verband zou ik graag willen weten welke bedragen het afgelopen jaar en in 2007 zijn uitgegeven (niet welke bedragen zijn toegekend) ter ondersteuning van de democratie in Wit-Rusland, hierbij de steun voor radio buiten beschouwing gelaten.
Konrad Szymański
Mevrouw de commissaris, het experiment met de opschorting van de sancties tegen Wit-Rusland moet doorgaan zodat we alle mogelijkheden kunnen benutten om met dit land een dialoog op te bouwen. De Wit-Russische autoriteiten moeten echter beseffen dat de duur van dit experiment beperkt is en dat we niet eindeloos met onze voorstellen zullen blijven wachten.
We moeten tevens zeer voorzichtig zijn. De eerste maanden hebben ons slechts een vaag beeld gegeven van de intenties van de autoriteiten in Minsk. Tegelijkertijd wordt de Unie van Polen in Wit-Rusland nog steeds onderdrukt, worden katholieke priesters uitgewezen, en is de registratie van een kantoor in Minsk van Belsat TV, de enige onafhankelijke televisiezender in Wit-Rusland, geweigerd. Dit is voldoende aanleiding om Alexander Loekasjenko niet uit te nodigen voor de EU-top, hetgeen in lijn is met de verzoeken van de Wit-Russische oppositie.
Jacek Protasiewicz
- (PL) Mijnheer de Voorzitter, geachte premier, geachte commissaris, ik ben het met de commissaris eens dat de Raad verstandig heeft gehandeld door de sancties tegen Wit-Rusland met een jaar te verlengen en deze tegelijkertijd voor de duur van negen maanden op te schorten. We nodigen Wit-Rusland uit om met ons samen te werken, maar we zijn niet vergeten dat het nog altijd het laatste ondemocratische land in Europa is.
Ondanks de recente positieve veranderingen in Wit-Rusland zoals genoemd door de heer Vondra, is er nog geen sprake van eerbiediging van de fundamentele mensenrechten, zoals de vrijheid van meningsuiting, het recht om politieke standpunten uit te dragen, of respect voor de nationale en religieuze minderheden. Desondanks bieden we Wit-Rusland de gelegenheid om deel te nemen aan het Oostelijk Partnerschap, omdat we verwachten dat dit voordelen oplevert, vooral voor de bevolking van Wit-Rusland.
Het Oostelijk Partnerschap biedt de mogelijkheid van lagere visakosten, betere economische samenwerking en financiële steun voor de burgermaatschappij. Dat zijn manieren waarop Wit-Rusland na jarenlange isolatie kan profiteren van het nieuwe beleid. De keerzijde is dat onze goede wil ongetwijfeld op cynische wijze verdraaid zal worden om het ondemocratische beleid te staven. De Wit-Russische regering, die de belangrijkste massamedia in handen heeft en deze niet voor voorlichting, maar voor propaganda benut, heeft al triomfantelijk aangekondigd dat de Europese Unie het 'Wit-Russische model' accepteert waarin democratie en vrijheid mogen worden beperkt. In dit Parlement moeten we ondubbelzinnig uitspreken dat Wit-Russen dezelfde rechten hebben als de burgers van andere vrije Europese landen, waaronder het recht om vandaag ongehinderd in Minsk te demonstreren, op de 91e Wit-Russische Onafhankelijkheidsdag. Door de deelname aan het Oostelijk Partnerschap kunnen wij hen wijzen op deze rechten. En als de Wit-Russische autoriteiten dit dwarsbomen, kunnen zij niet rekenen op de samenwerking en goede verstandhouding met het Westen, met name niet op het hoge niveau zoals door de heer Vondra genoemd, waaronder de top over het Oostelijk Partnerschap in Praag, die in mei zal plaatsvinden.
Zolang politieke activisten in Wit-Rusland worden vastgehouden, zolang jongerenactivisten van de democratische oppositie onder dwang voor het leger worden geronseld, zolang demonstraties door militie-eenheden worden neergeslagen en onafhankelijke journalisten boetes opgelegd krijgen voor hun woorden en publicaties, mogen de leiders van Wit-Rusland niet rekenen op samenwerking of een verzoenende houding van de Europese leiders, van de Raad, de Commissie en ons Parlement.
Justas Vincas Paleckis
- (LT) Wit-Rusland ligt centraal in Europa en heeft mijns inziens belang bij een goede verstandhouding met zowel de Europese Unie als zijn andere buurland Rusland. Deelname aan het partnerschapsprogramma van de Europese Unie biedt daarvoor kansen.
Een onafhankelijk, stabiel Wit-Rusland, dat stappen zet in de richting van democratie, de verspreiding van mensenrechten en een sociale markteconomie, is in het belang van de Europese Unie en met name van de buurlanden van Wit-Rusland: Litouwen, Letland en Polen. Ik ben ervan overtuigd dat de inwoners van Wit-Rusland hier steeds meer naar streven.
Het beleid van isolatie van Wit-Rusland was niet gerechtvaardigd, dat moet duidelijk gezegd worden. Anderzijds kan er geen werkelijke dialoog of begrip zijn tussen Brussel en Minsk zolang de vrije meningsuiting en de activiteiten van partijen en de oppositie worden beperkt.
Ik betwijfel of het nu al tijd is om in Brussel de rode loper uit te rollen voor alle leiders van Wit-Rusland.
Wit-Rusland is het enige land in Europa waar nog steeds mensen worden geëxecuteerd, al is het aantal executies volgens berekeningen van mensenrechtenorganisaties drastisch gedaald. Volgens mij zijn alle leden van het Europees Parlement, ongeacht tot welke fractie zij behoren, erg ongelukkig met deze situatie, en zouden zij Minsk willen oproepen de doodstraf zo snel mogelijk af te schaffen.
Over zeven jaar wil Wit-Rusland dicht bij de grens met Litouwen een kerncentrale bouwen. Ik zou u eraan willen herinneren dat de Europese Commissie heeft toegezegd nauwlettend te zullen volgen of de regering van Wit-Rusland zich aan de regels van de IAEA en andere internationale organisaties houdt, en erop toe te zien dat de kerncentrale aan de nieuwste veiligheidsvoorschriften voldoet.
De Voorzitter
- Aan de orde is de 'catch-the-eye'-spreektijd.
Ik krijg te veel verzoeken om spreektijd, waarvan er vele afkomstig zijn van de PPE-DE-Fractie. Ik zal slechts drie leden het woord geven.
Christopher Beazley
(EN) Mijnheer de Voorzitter, in de door dit Huis overeengekomen "catch-the-eye”-procedure is niet vastgelegd dat de Voorzitter leden kan selecteren al naargelang de fractie waartoe zij behoren. Voor zover ik heb begrepen, is de gedachte achter de "catch-the-eye”-procedure dat elk afzonderlijk lid bij u, de Voorzitter, in het oog kan springen. Ik betreur het dat u zojuist hebt gezegd dat u slechts drie leden van de PPE-DE-Fractie aan het woord zult laten. Dit is niet in overeenstemming met ons Reglement.
De Voorzitter
- Mijnheer Beazley, dit is altijd de procedure geweest, en zal dat ook altijd blijven zolang ik Parlementsvergaderingen voorzit.
Omdat ik meerdere aanvragen tegelijk heb ontvangen, omdat nagenoeg alle leden tegelijkertijd het woord willen voeren - en ik maar vijf verzoeken kan honoreren - kan ik deze tijd niet overschrijden zonder andere debatten te bekorten. Bovendien passen we deze methode al langer toe, en als ik daar nu van zou afwijken, zou dat een verschil betekenen ten opzichte van eerdere vergaderingen.
Mijnheer Beazley, het punt van orde is uitgelegd. U hoeft niet verder aan te dringen, u krijgt het woord niet. U krijgt het woord niet. Het punt van orde is uitgelegd.
Laima Liucija Andrikien
- (LT) Vandaag vieren de inwoners van Wit-Rusland Onafhankelijkheidsdag. Wit-Rusland heeft zichzelf op 25 maart 1918 tot republiek uitgeroepen. Op dit moment, tijdens ons debat, vindt op het plein bij de Academie van wetenschappen in Minsk een demonstratie plaats die is georganiseerd door de democratische oppositie. Vijfduizend mensen zijn op het plein bijeengekomen. Ik hoop maar dat er geen repressieve maatregelen tegen hen worden genomen. Daarom wil ik, net als anders, en vooral vandaag, solidair zijn met alle Wit-Russen in de wereld, en met name met de Wit-Russen die bijeen zijn gekomen op een van de pleinen van Minsk, en die de geest van onafhankelijkheid en vrijheid hooghouden.
De dialoog met Wit-Rusland is nodig, maar niet tot elke prijs. Wat wij als Europese Unie kunnen doen zonder concessies te doen aan het regime, maar door de dialoog met het maatschappelijk middenveld te bevorderen, is de kwestie van de prijs van Schengenvisa zo snel mogelijk op te lossen. Een Schengenvisum kost 60 euro, wat voor veel Wit-Russen een luxe is die zij zich niet kunnen veroorloven. Let wel: voor Russische burgers kost een Schengenvisum maar de helft.
Czesław Adam Siekierski
- (PL) Het is belangrijk dat wij nieuwe betrekkingen tussen de Europese Unie en Wit-Rusland blijven opbouwen. Het is echter zonder meer noodzakelijk om een keer te brengen in de situatie van schending van de grondrechten van de Wit-Russische burgers. Het is bijvoorbeeld onacceptabel dat op dit moment rechten zoals vrijheid van gedachte en van meningsuiting, het recht op verkiezingen of een onafhankelijk justitieel apparaat niet worden geëerbiedigd.
Ik sta daarom achter de aanpak om Wit-Rusland aan te moedigen om zich zoveel mogelijk in te spannen op de weg naar democratie, en ik ben ingenomen met het besluit om Wit-Rusland op te nemen in het nieuwe programma voor versterking van het Oostelijk beleid van de EU middels het Europese nabuurschapsbeleid. Ik verwacht dat dit Wit-Rusland zal helpen om stabiliteit en veiligheid tot stand te brengen en om de levenstandaard van de bevolking te verhogen. De Gemeenschap moet doorgaan met het verlenen van financiële steun aan de behoeftigen in de regio en ingrijpen als burgerrechten worden geschonden. Ik herhaal: ingrijpen als burgerrechten worden geschonden.
Árpád Duka-Zólyomi
(HU) Europa voerde een duidelijk beleid aangaande Wit-Rusland. Mensenrechten en het proces van democratisering stonden daarbij voorop. We wezen toenaderingspogingen niet af maar onze voorwaarden waren ook eenduidig; nu is de situatie echter fundamenteel veranderd.
De bewering van Wit-Russische politieke activisten en onafhankelijke deskundigen is waar: het regime is in wezen niet veranderd, er hebben alleen cosmetische correcties plaatsgevonden. Ook al zijn er enkele politieke gevangenen vrijgelaten, er zijn andere voor in de plaats gekomen en jonge activisten worden in plaats van naar de gevangenis naar het leger gestuurd. Er is van alles veranderd maar niet het regime zelf.
In de EU zijn velen van mening dat het succes van het Oostelijk Partnerschap ook van Wit-Rusland afhangt. Het door de Oekraïense onzekerheid geslagen gat moet door Brussel worden gedicht en daarvoor kan zelfs Loekasjenko al goed genoeg zijn. Het is de EU-instellingen gelukt hun eigen voorwaardenpakket om zeep te helpen. Het jarenlange werk van de Commissie is met één bezoek van Solana mogelijk tenietgedaan. Loekasjenko dacht dat hij sterk genoeg was om het bezoek van mevrouw Ferrero-Waldner af te blazen. Minsk heeft in plaats van de voorwaarden te aanvaarden een partner gevonden in Solana, die graag compromissen sluit.
Elisabeth Schroedter
(DE) Mijnheer de Voorzitter, beste collega's, ik heb heel goed geluisterd naar de commissaris en naar de fungerend voorzitter van de Raad. Wij als Groenen zijn voor de dialoog, maar wel voor een kritische dialoog, en dus niet voor een dialoog om in het gevlei te komen bij een dictator.
We moeten deze dialoog benutten om in dit land vooruitgang te boeken bij het beleid voor de mensenrechten, zodat bijvoorbeeld de Europese Humanistische Universiteit weer wordt toegelaten, of de vrijheid van meningsuiting niet meer wordt beknot, of een demonstratie zoals die van vandaag zonder beperkingen plaats kan vinden. Een dialoog is alleen maar zinvol wanneer hij de democratische krachten versterkt, en niet wanneer hij die krachten in de rug aanvalt. Kwesties in verband met de mensenrechten moeten allemaal daar aan de orde worden gesteld, en de instrumenten voor de mensenrechten van de EU moeten in dat land worden toegelaten.
Ook voor een partnerschap lijkt het me nog te vroeg. Los daarvan moeten de kosten voor een visum worden verlaagd.
Erna Hennicot-Schoepges
(FR) Mijnheer de Voorzitter, al de acties die door de Raad en de commissaris zijn genoemd, zijn goedgekeurd, aangezien ze de omstandigheden voor de bevolking zullen verbeteren.
Maar moeten we voor een dictator nu werkelijk de rode loper uitleggen? Is dat niet in een klap in het gezicht van degenen die onlangs gevangen zijn gezet en nu nog gevangen worden gehouden? Mevrouw de commissaris, mijnheer de minister, ik wil u graag de volgende vraag stellen: heeft Wit-Rusland misschien enige druk op de Europese autoriteiten uitgeoefend om deze uitnodiging voor de Top in Praag te verkrijgen? Ik vind die uitnodiging overdreven en niet op z'n plaats.
De Voorzitter
- Dames en heren, aangezien er nog wat tijd over is, kan ik nog een aantal andere sprekers op de lijst het woord geven. Dit heeft niets te maken met wat er eerder is gezegd. Ik zorg gewoon altijd voor een evenwichtige toewijzing van spreektijd volgens de 'catch-the-eye'-procedure.
Alessandro Battilocchio
(IT) Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, (...) met voldoening kennis van de nieuwe bereidheid van Wit-Rusland om samen te werken met de Europese Unie en de internationale gemeenschap. Wij moeten heel behoedzaam te werk gaan met president Loekasjenko, maar een nieuwe koers is hier zeker welkom. Wij zullen er onvermoeibaar op blijven wijzen dat er behoefte is aan een algehele en radicale koerswijziging op het gebied van naleving van de mensenrechten.
Volgens mij mag de Commissie op één specifiek punt een duidelijker en consequenter gedrag van Minsk eisen, namelijk wat betreft de situatie van de kinderen. Tienduizenden kinderen logeren jaarlijks een paar maanden bij Europese gezinnen. De Wit-Russische regering heeft jarenlang een absurde en soms onbegrijpelijke houding aangenomen. Vaak werd op het laatste nippertje het gastverblijf van kinderen afgeblazen, tot grote teleurstelling van de families die de kinderen logies aanboden. Ook was dat vaak een forse klap in het gezicht van de kinderen zelf, van wie er velen uit een weeshuis komen of in ingewikkelde gezinssituaties leven. Op dit vlak moet er zo gauw mogelijk een koerswijziging komen.
Zita Pleštinská
- (SK) Slowakije viert vandaag de 21e verjaardag van de demonstratie bij kaarslicht in Bratislava. Op 25 maart 1988 werden christenen die vreedzaam demonstreerden voor pers- en godsdienstvrijheid met geweld uiteengedreven door de politie en het leger. De demonstratie bij kaarslicht luidde het begin van de langverwachte vrijheid van Slowakije in, en daarom snap ik heel goed dat mijn collega's zich zorgen maken over de gewijzigde houding van de EU tegenover president Loekasjenko.
Ik ben absoluut van mening dat president Loekasjenko niet naar Praag zou moeten komen. Op basis van mijn persoonlijke ervaringen met het totalitaire regime in Slowakije geloof ik niet dat een totalitaire leider zichzelf kan veranderen in een democraat in hart en nieren. Dat gebeurt alleen maar als hij daar praktische voordelen in ziet. Dames en heren, we moeten vaker luisteren naar de Wit-Russische oppositie, naar Alexandr Milinkevich. Alleen als we zeker weten dat Wit-Rusland echt democratisch is geworden, kunnen we alle sancties tegen Wit-Rusland opheffen.
De Voorzitter
- De heer Beazley staat ook op de lijst, maar hij heeft het Parlement blijkbaar verlaten omdat hij zich door mij beledigd voelde. Ik kan hem daarom niet het woord geven.
Alexandr Vondra
fungerend voorzitter van de Raad. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, ik dank u voor al uw bijdragen. Zoals ik in mijn inleidende opmerkingen heb gezegd, hebben wij de Wit-Russische autoriteiten de laatste maanden stappen zien zetten die in de buurt beginnen te komen van de in de conclusies van de Raad van oktober 2008 geformuleerde verwachtingen. In de Wit-Russische context zijn dit grote stappen. Tegelijkertijd is het beeld niet eenduidig, hetgeen het debat hier volgens mij heeft bevestigd. Wij zouden graag zien dat er nog meer stappen worden gezet zoals de wijzigingen in het strafrecht en de registratie van andere mediakanalen en ngo's in Wit-Rusland.
Bij de toekomstige heroverweging van de beperkende maatregelen zal er rekening worden gehouden met de situatie in Wit-Rusland en de door de regering gezette stappen. Er zal een evaluatie plaatsvinden van de vooruitgang die is geboekt op de gebieden die genoemd worden in de conclusies van de Raad van oktober 2008. Dit gebeurt al op een permanente basis en ook bespreken we de vooruitgang met de leden van de oppositie - zo heb ik bijvoorbeeld een week geleden Alexander Kazulin nog ontmoet in Praag.
Wij blijven bereid om onze betrekkingen met Wit-Rusland te verdiepen, op voorwaarde dat er vooruitgang wordt geboekt op het gebied van de democratie, mensenrechten en rechtsstaat. Ik denk dat we Wit-Rusland - onder andere - in het kader van het Oostelijk Partnerschap concrete stimulansen kunnen geven.
Dan kom ik nu op het levendige debat hier over de top tijdens welke het Oostelijk Partnerschap zal worden gelanceerd en met name over de mate van deelname eraan door Wit-Rusland. Let wel: er is nog niets beslist over deze kwestie, die consensus vereist binnen de EU. Dit onderwerp zal worden behandeld wanneer het moment van de top dichterbij komt en ik wil in deze fase niet speculeren. De druk zelf bestaat er echter eenvoudigweg in dat er nog geen uitnodiging is verstuurd.
Ik dank u nogmaals voor dit interessante debat en uw waardevolle inbreng. Wij stellen het bijzonder op prijs dat het Europees Parlement zo'n belangstelling en actieve betrokkenheid aan den dag legt voor Wit-Rusland. Ook uw steun voor het EU-beleid van engagement is voor ons bemoedigend. Wit-Rusland is een belangrijk buurland van de EU en de ontwikkelingen aldaar gaan ons derhalve allemaal aan. Het is belangrijk dat we aan Minsk een duidelijk en consequent signaal afgeven en het doet mij deugd dat het Parlement ons hierbij heeft kunnen steunen.
Engagement is belangrijk omdat wij hierdoor het beste het soort veranderingen kunnen bewerkstelligen dat we in Wit-Rusland voor ogen hebben en dat gewicht in de schaal legt in het kader van de bredere EU-belangen. Zoals ik in mijn inleidende betoog heb gezegd, sta ik klaar om dit Parlement op de hoogte te houden van de ontwikkelingen en ik ben ervan overtuigd dat dit ook geldt voor de toekomstige voorzitterschappen, niet in het minst met betrekking tot de vorige week door de Raad overeengekomen toekomstige grondige evaluatie.
Benita Ferrero-Waldner
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, ik zal het weer beknopt houden.
Zoals we weten heeft Wit-Rusland enige vorderingen gemaakt; er moet uiteraard nog heel veel gedaan worden. Het is echter duidelijk dat een beleid dat Wit-Rusland isoleert niet meer van deze tijd is. De enige manier waarop wij kunnen bijdragen tot een democratische toekomst voor dit land is de dialoog.
Natuurlijk, mevrouw Schroedter, gaat het hier om een dialoog waarbij we ook kritiek leveren. Dat is volmaakt duidelijk. De Europese Unie heeft zich daarom voorgenomen de ontwikkelingen op vijf kerngebieden - politieke gevangenen, kieswetgeving, persvrijheid, vrijheid voor ngo's en vrijheid van vergadering - heel nauwlettend te volgen. Er worden regelmatig rapporten opgesteld, en die zullen door onze hoofden van missie in Minsk worden gepresenteerd; de dialoog over de mensenrechten zal dat proces completeren.
Natuurlijk spelen er nog meer kwesties, waaronder ook die van de universiteit. We hebben gevraagd een beoordeling uit te voeren van de vorderingen op de vijf genoemde terreinen. Ik geloof dat dit zeker moet gebeuren. Van belang is ook dat we ons woord gestand doen: als we zien dat er vorderingen worden gemaakt, dan zullen wij ook een aantal stappen moeten ondernemen.
Wij geloven dat er wel degelijk een ontwikkeling op gang moet komen. Dit proces is echter nog maar net begonnen, en we zullen oplettend moeten zijn. Toezicht op dit proces is dus nodig.
Ik moet daaraan toevoegen dat er - we hebben dit gehoord en hopen dat het inderdaad waar is - intussen bilaterale overeenkomsten zijn gesloten tussen Wit-Rusland en een aantal landen, waaronder Italië, over vraagstukken met betrekking tot kinderen. Ik geloof dat dit een belangrijke ontwikkeling is - we zien dus enige vooruitgang.
Wat de visumkwestie betreft: ook hier is de situatie helder. Het staat de lidstaten vrij op eigen gezag voor specifieke categorieën - waaronder ook burgers - de kosten voor de visa te verlagen. We kunnen echter nog geen algemene overeenkomst voor het verstrekken van visa sluiten. Dat is een zaak voor het Oostelijk Partnerschap als geheel, binnen de context van het nabuurschapsbeleid.
Tot slot kernenergie. Ik kan u vertellen dat er in november van het afgelopen jaar een delegatie van de Commissie naar Wit-Rusland is afgereisd. We hebben op het hoogste niveau gesprekken gevoerd over energie en daarbij de kwestie internationale veiligheid en zekerheid aan de orde gebracht. We zullen dat natuurlijk blijven doen.
De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt tijdens de volgende vergaderperiode plaats.
