Wyciek toksycznego szlamu na Węgrzech (debata) 
Przewodnicząca
Kolejnym punktem porządku dziennego jest oświadczenie Komisji w sprawie wycieku toksycznego szlamu na Węgrzech.
Kristalina Georgieva
komisarz. - Pani przewodnicząca! Chciałabym najpierw wyrazić najgłębsze współczucie rodzinom ofiar i tym wszystkim, których dotknęła awaria przemysłowa, do której doszło 4 października w Ajce na Węgrzech. Chciałabym także docenić decydujące i skuteczne działania władz węgierskich, by powstrzymać skutki wycieku i jego rozprzestrzeniania się z rzek Torna i Marcal z biegiem rzek do Dunaju i krajów sąsiadujących, a także by zapobiec ryzyku nowych wycieków poprzez zbudowanie dodatkowych wałów ochronnych.
Miałam okazję podziękować panu ministrowi Sándorowi Pintérowi, węgierskiemu ministrowi spraw wewnętrznych, odpowiedzialnemu za ochronę ludności, za wszystkie wysiłki różnych zaangażowanych służb oraz za odwagę i oddanie służb ratunkowych.
Wróciłam właśnie z miejsca wypadku, gdzie osobiście ujrzałam zarówno katastrofalny wpływ wycieku czerwonego szlamu na ludzi, domy, ziemię i stan środowiska naturalnego regionu, jak również wytężone wysiłki węgierskich zespołów ratunkowych.
Choć nadal bada się przyczyny awarii i jej pełne skutki, jasne jest, że najpoważniejsze straty występują w bezpośrednim sąsiedztwie wypadku i w bezpośrednio dotkniętych nią osiedlach ludzkich, na gruntach rolnych i w ekosystemach. Ucierpiało 7 tysięcy mieszkańców, głównie z wiosek Kolontár i Devecser. Dziewięć osób zmarło, a 130 jest rannych, w tym 35 osób ze służb ratunkowych.
Szkody wystąpiły na obszarze około 1 000 hektarów gruntów rolnych i na czterech obszarach Natura 2000; mamy też istotne straty flory i fauny na tym obszarze.
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez władze węgierskie, czerwone błoto nie zawiera wysokiego stężenia metali ciężkich, a tym samym nie uważa się go za odpady niebezpieczne.
Niemniej jednak pył ze szlamu stanowi zagrożenie dla zdrowia i dlatego należy podjąć środki zapobiegawcze na rzecz ludności i służb ratunkowych na tym obszarze.
Władze węgierskie rozmieściły na tym terenie ogromne zasoby ludzkie i sprzętowe. Przedwczoraj, kiedy tam byłam, na miejscu było 1 200 ratowników ze służb ochrony ludności, ochrony środowiska, służb zdrowia i policyjnych, którzy niestrudzenie pracowali w terenie.
Bardzo ważne jest podkreślenie, że etap sytuacji kryzysowej mamy już zasadniczo sobą, ponieważ powstrzymano rozprzestrzenianie się szkód w dół biegu rzek ku Dunajowi i opanowano ryzyko drugiego wycieku. Podjęto kroki zmierzające do następnego etapu dekontaminacji i przywracania stanu normalnego. Sprzęt i ludzie pracują usuwając czerwony szlam i unieszkodliwiając go w odpowiednich zakładach. Wyburza się domy i obiekty nienadające się do naprawy, buduje się i wzmacnia wały ochronne, by zapobiec groźbie ponownego wycieku. Prowadzony jest monitoring i przekazywane są ludności informacje w sprawie środków zapobiegawczych i sanitarnych.
Pozwolą państwo, że przejdę teraz do reakcji UE. W dniu 7 października władze węgierskie uruchomiły mechanizm ochrony ludności wnioskując o powołanie zespołu eksperckiego UE. Natychmiast wysłano go na tydzień na tereny dotknięte katastrofa. Zespół ten przekazał szereg sugestii dotyczących środków dalszego wzmocnienia kompleksowego planu naprawczego rządu węgierskiego. Obejmowały one: ograniczenie dalszego rozprzestrzeniania się czerwonego błota drogą powietrzną i wodną, działania w zakresie oceny zagrożenia dla zdrowia ludzi i łagodzenia tego zagrożenia, działania w zakresie oceny ryzyka i ograniczanie dalszych strat, monitoring środowiska oraz środki na rzecz naprawy i rekultywacji.
Poza tym wstępnym reagowaniem kryzysowym, Komisja jest gotowa uruchomić mechanizm ochrony ludności w celu dalszego wsparcia eksperckiego, a także sprzętowego, jeśli władze węgierskie o to wystąpią.
Po drugie, jasno stwierdzono, że aby zaradzić skutkom katastrofy można uruchomić fundusze strukturalne. Rząd poinformowany został o tej możliwości. Jeżeli zdecyduje się zwrócić o przesunięcie funduszy, Komisja przychylnie rozpatrzy takie wnioski.
Po trzecie, w tym przypadku mało prawdopodobna jest możliwość uruchomienia Funduszu Solidarności UE z uwagi na trudne do spełnienia wymogi obecnego rozporządzenia, na podstawie których można zakwalifikować tylko katastrofy naturalne. Obejmują one także wymóg minimalnej wartości strat w wysokości 0,6 % PKB, który jest praktycznie niemożliwy do spełnienia.
Ponadto Komisja poważnie rozważa potrzebę przyspieszenia i rozszerzenia procedury pozyskiwania środków z Funduszu Solidarności. Bardzo trudno jest wytłumaczyć obywatelom w państwach członkowskich, dlaczego możemy natychmiast nieść pomoc ludziom w Pakistanie, a nie możemy pomóc ludziom, którzy mieszkają w pobliżu Ajki.
Komisja bada także aspekt prawa ochrony środowiska. Ze wstępnej analizy wynika, że obowiązujący dorobek prawny UE w zakresie odpadów - dyrektywa w sprawie odpadów pochodzących z przemysłu wydobywczego, przyjęta właśnie dyrektywa o emisjach przemysłowych zastępująca dyrektywę dotyczącą zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli, dyrektywa w sprawie kontroli niebezpieczeństwa poważnych awarii, tzw. dyrektywa Seveso oraz ramowa dyrektywa w sprawie odpadów stanowią wystarczające ramy regulowania potencjalnie niebezpiecznej działalności przemysłowej i zarządzania odpadami w sposób niestanowiący zagrożenia dla zdrowia ludzi i dla ochrony środowiska.
Komisja uważa, że nie należy się koncentrować na przyjmowaniu nowych aktów prawnych, ale na zapewnieniu właściwego wdrażania i egzekwowania ustanowionego prawa przez wszystkie państwa członkowskie.
Mamy także prawodawstwo z zakresu ochrony środowiska, dotyczące szkód powypadkowych, a konkretnie dyrektywę o odpowiedzialności za środowisko. Stosuje się ją do instalacji, a w efekcie również do niezbędnych środków naprawczych, jakie powinien podjąć podmiot odpowiedzialny, który powinien pokryć pełne koszty działań zaradczych.
W naszym sprawozdaniu w sprawie wdrażania dyrektywy o odpowiedzialności za środowisko pokazujemy dość powolne wprowadzanie instrumentów zabezpieczenia finansowego na pokrycie zobowiązań finansowych, i tak dzieje się w przypadku Ajki. Zastanawiamy się, jak zapewnić w przyszłości silniejszą pozycję tego instrumentu, a jeśli to konieczne, uczynić go obowiązkowym.
Po katastrofie ze szlamem w Ajce, Komisja oceni doświadczenia na poziomie europejskim, a w szczególności celowość oraz prawidłowe wdrażanie i egzekwowanie europejskiego dorobku prawnego w zakresie ochrony środowiska, środki niezbędne do zapewnienia objęcia poszkodowanej ludności i zagrożonego przemysłu odpowiednimi systemami ubezpieczeniowymi, jak również sposoby wzmocnienia w przyszłości europejskiego monitoringu katastrof i zdolności do reagowania, a także wzmocnienie dostępnych dla nas instrumentów wyrażania solidarności z naszymi członkami i obywatelami znajdującymi się w potrzebie.
Co się tyczy tego ostatniego punktu, chciałabym wspomnieć, że w przyszłym tygodniu Komisja przyjmie komunikat w sprawie wzmocnienia zdolności Unii do reagowania w przypadku katastrof, obejmujący reakcję w przypadku różnych rodzajów katastrof, włącznie z awariami przemysłowymi i wzmacniający naszą zdolność wspólnego reagowania.
Chciałabym skorzystać z okazji, by podziękować Parlamentowi za jego silne poparcie koncepcji wzmocnienia zdolności UE do reagowania w przypadku katastrof. Chętnie wysłucham państwa pytań w sprawie wypadku na Węgrzech, jak również uwag dotyczących szerszych kwestii, które chcieliby państwo przedstawić.
János Áder
Ponieważ komisarz Georgieva szczegółowo opowiedziała o rozmiarach awarii przemysłowej, nie muszę tego dalej rozwijać i chciałbym podziękować pani komisarz za uznanie wyrażone dla tych, którzy uczestniczyli w ograniczaniu szkód. Wiem, że złożyła wizytę w Budapeszcie i przedstawiła tam te same przemyślenia. Jest to, oczywiście, mile widziane przez osoby, które przez ponad tydzień dniami i nocami pracują, by ograniczyć szkody. Mówiła już pani o możliwości uruchomienia funduszy strukturalnych. Chciałbym poprosić panią, by przekazała nam pani trochę więcej szczegółów na ten temat w pani odpowiedzi, w uwagach końcowych, a także by wyjaśniła nam pani, co pani przez to rozumie.
Wspomniała pani także, że zastanawia się pani również nad wprowadzeniem obowiązkowego ubezpieczenia. Chciałbym także dowiedzieć się czegoś więcej na temat tego, z czym by się to wiązało. Sądzę, że tragedia, która nastąpiła na Węgrzech, jak również tragedie, które miały miejsce w ciągu ostatnich 10 lat w różnych regionach od Hiszpanii poprzez Francję po Belgię, stanowią dla nas ostrzeżenie, że takie awarie przemysłowe mogą wydarzyć się i powtórzyć w dowolnym czasie i miejscu. Jednocześnie ta awaria zwróciła naszą uwagę na fakt, że Unia nie dysponuje w tym zakresie żadnymi środkami, i uważam, że powinniśmy to wyrazić jasno i jednoznacznie. Tak, nie mamy w zasięgu ręki środków do radzenia sobie z takimi sytuacjami. Pani także się do tego wcześniej odniosła.
Myślę, że nadszedł czas na dokonanie przeglądu listy substancji niebezpiecznych. Uważam, że czerwony szlam należy przywrócić na tę listę. Uważam także, że nadszedł czas, by wprowadzić obowiązkowe ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej dla zakładów, które - jak się okazuje - w znacznej mierze ponoszą odpowiedzialność za poważne awarie przemysłowe na przestrzeni ostatnich 10 lat. Sądzę również, że nadszedł czas na stworzenie nowego systemu finansowego, który mógłby zapewnić skuteczne wsparcie, a mianowicie rzeczywiste i szybkie wsparcie dla dotkniętego kraju. Niedługo przekażemy pani komisarz nasz projekt w tym zakresie. Mam nadzieję, że otrzymując go okaże pani tę samą otwartą postawę, jaką okazała w swoim wstępnym wystąpieniu.
Csaba Sándor Tabajdi
Po pierwsze, chciałbym podziękować pani i obywatelom Europy, którzy wyrazili swoje współczucie w związku z awarią na Węgrzech. To tragiczne wydarzenie na Węgrzech jest także stratą dla Europy. Celem dzisiejszej debaty jest przekształcenie wyrazów solidarności UE w konkretną pomoc, a także zastanowienie się jak zapobiegać przyszłym katastrofom ekologicznym.
Koleżanki i koledzy! Proponuję przekształcenie funduszu solidarności. Korzystne byłoby rozszerzenie jego zakresu wsparcia na awarie przemysłowe, jak również zmniejszenie minimalnej wartości pieniężnej strat. Jest to jeszcze bardziej zasadne z powodu, o którym dowiedzieliśmy się od pani komisarz Georgievej, tj. że przez ostatnie 10 lat wykorzystaliśmy jedynie 10 % tego funduszu. Dzisiejsza debata powinna dać również odpowiedź na pięć pytań dotyczących kwestii bezpieczeństwa technicznego związanych z długoterminową ochroną środowiska.
Po pierwsze, wszystkie nadal użytkowane czy zamknięte zbiorniki powinny przejść przegląd techniczny i z zakresu ochrony środowiska, zgodnie z jednolicie ustanowionymi zasadami UE. Państwa członkowskie powinny wyegzekwować zgodność ze wspólnie ustaloną dyscypliną techniczną, a Komisja Europejska powinna weryfikować tę zgodność. Po drugie, zakłady przemysłowe, które nie przechowują czerwonego szlamu w odpowiedni sposób, należy umieścić w kategorii niebezpiecznych zakładów przemysłowych. Po trzecie, należy przyspieszyć wdrażanie przez państwa członkowskie dyrektywy w sprawie gospodarowania odpadami pochodzącymi z przemysłu wydobywczego. Po czwarte, jak zaproponowałem w pytaniu pisemnym, UE powinna wspierać programy badawcze mające na celu przetwarzanie czerwonego szlamu. Po piąte, w trakcie prezydencji węgierskiej, w ramach strategii dla regionu Dunaju, należy rozpocząć oczyszczanie i rekultywację zbiorników z odpadami przemysłowymi i pochodzącymi z przemysłu wydobywczego w zlewni Dunaju.
Wreszcie w XXI wieku w Europie należy zezwolić na prowadzenie wyłącznie takiej działalności przemysłowej, jaka zapewnia dekontaminację i recykling powstałych odpadów. Oto jak Europa może stać się bezpieczniejsza, a środowisko naturalne bardziej nadające się do zamieszkania.
Corinne Lepage
w imieniu grupy ALDE. - (FR) Pani przewodnicząca, pani komisarz, panie i panowie! Pozwolę sobie zacząć od wyrażenia naszej solidarności z ofiarami. Niemniej jednak pozostaje kilka kwestii, które wymagają dyskusji w związku z tą awarią.
Przede wszystkim dziękuję pani komisarz za informację, że w przyszłym tygodniu zostanie opublikowany komunikat w sprawie środków interwencyjnych na wypadek kryzysu, które są, oczywiście, niezwykle istotne. Powinniśmy mieć możliwość przyjścia naszym kolegom z pomocą w przypadku podobnych katastrof naturalnych i awarii przemysłowych.
Jednakże nie jestem zadowolona z tego, że ten bardzo toksyczny szlam - reportaże telewizyjne pokazywały ludzi z oparzeniami wskutek wejścia w kontakt ze szlamem - klasyfikuje się jako odpad obojętny. To zdecydowanie niedopuszczalne. Komisja powinna rozpocząć przegląd listy produktów uznanych za odpady niebezpieczne, w celu włączenia na listę tego szlamu, a jednocześnie ustalenia, czy należy dodać do tej listy inne rodzaje produktów.
Kluczową kwestią jest w tej sytuacji faktyczne wdrażanie prawa wspólnotowego i w tym względzie wydaje mi się -- tu zwracam się do pani komisarz - że kluczowe jest, by Komisja posiadała środki niezbędne do monitorowania rzeczywistego wdrażania prawa wspólnotowego. Nie oznacza to prostej transpozycji dyrektyw, ale raczej wdrażanie dorobku prawnego przez wszystkie przedsiębiorstwa działające w Unii.
By osiągnąć ten cel, Komisja potrzebuje uprawnień nadzorczych, których obecnie najwyraźniej nie posiada. Nie potrzeba nam więcej przepisów; tak naprawdę należy stosować obowiązujące prawo wspólnotowe.
Bart Staes
Pani przewodnicząca, panie i panowie! Oczywiście ja również chciałbym wyrazić solidarność z ofiarami i współczucie dla nich w imieniu mojej grupy politycznej w Parlamencie, Grupy Zielonych/Wolnego Przymierza Europejskiego. Trzeba pomagać ludziom. To, co się tam stało, jest straszne. Chciałbym jednak przedstawić trzy uwagi do wystąpienia pani komisarz Georgievej.
Powiedziała pani, czy też z pani słów wynikało, że na pierwszy oka rzut dobrze przestrzegamy większości europejskiego dorobku prawnego. Chciałbym jednak poprosić Komisję o przeprowadzenie pogłębionej analizy. Jak wskazała pani poseł Lepage, dysponujemy szerokim wachlarzem prawa europejskiego: dyrektywą w sprawie odpadów pochodzących z przemysłu wydobywczego, dyrektywą w sprawie emisji przemysłowych oraz dyrektywą w sprawie odpowiedzialności za środowisko.
Ten wypadek mógł się wydarzyć, a jednak podobno przestrzega się całego dorobku prawnego z zakresu ochrony środowiska? To niemożliwe, gdzieś w tym tkwi błąd. Czy władze węgierskie wykonują swoje obowiązki? Czy przeprowadzały wystarczające kontrole? Uważam zatem, że potrzebny jest pewien rodzaj testu warunków skrajnych, badania dotyczącego wdrażania prawa europejskiego i jego właściwego egzekwowania.
Po drugie, nasi przyjaciele z węgierskich Zielonych nalegali na wysłanie na miejsce niezależnej komisji śledczej w celu ustalenia obiektywnych danych dotyczących zanieczyszczenia. Nie sądzę, by takie badanie mogły samodzielnie przeprowadzić władze węgierskie.
Po trzecie, mamy kwestię kontroli. Kontrole z zakresu ochrony środowiska są niezwykle ważne. Omawialiśmy już ten temat w Parlamencie i 20 listopada 2008 r. przyjęliśmy uchwałę w tej sprawie. Domagamy się pilnego ustanowienia ram prawnych takich kontroli. Należy przeprowadzić kontrole z zakresu ochrony środowiska; powinny to być nie tylko kontrole przeprowadzane przez krajowe służby inspekcji, ale także w szczególności kontrole i nadzór nad nadzorującymi, kontrole kontrolujących. Pilnie potrzebujemy rzetelnej inspekcji ochrony środowiska w całej Europie, a w szczególności odpowiedniego wdrażania dyrektyw z zakresu ochrony środowiska.
Lajos Bokros
W ostatnich dwóch tygodniach prasa węgierska nie zajmowała się niczym innym niż odpowiedzialnością przedsiębiorstwa, Węgierskiej Korporacji Aluminiowej. Dyrektora wykonawczego aresztowano jeszcze zanim wszczęto śledztwo, dużo wcześniej niż mogło ono przynieść jakiekolwiek wyniki. W śledztwie ustali się odpowiedzialność przedsiębiorstwa, ale sądzę, że już teraz możemy wysnuć jeden wniosek. Odpowiedzialność ponosi nie tylko przedsiębiorstwo, ale także władze i samorządy lokalne. Ograniczanie szkód jest bardzo ważne, a pani komisarz mówiła o najważniejszych rzeczach, które należy zrobić w tym względzie, lecz samo zapobieganie jest nie mniej ważne. Na Węgrzech administracja, centralna administracja rządowa, a nawet samorządy lokalne nie są wystarczająco dobrze przygotowane do zapobiegania takim katastrofalnym sytuacjom. Administracja jest bardzo podzielona, nie ma żadnych środków, ani zasobów kadrowych, ani finansowych na zapobieganie klęskom. Proponuję, żebyśmy wyciągnęli z tego wniosek i uwzględnili to w zakresie reformy samorządu lokalnego i administracji.
Marisa Matias
Pani przewodnicząca, pani komisarz, panie i panowie! Pozwolę sobie powiedzieć coś, czego jeszcze nie powiedziano. Pani komisarz! Wysłuchałem pani uważnie i to, co usłyszałem, zmusza mnie do powiedzenia, że w moim odczuciu dotychczas najskuteczniejszym działaniem, czy to ze strony władz krajowych, czy europejskich, jest zapewnienie ciszy.
Wypadków przemysłowych można i należy unikać. Mamy prawo europejskie tego dotyczące i wydaje się jasne, że to prawo zostało złamane. Mamy do czynienia z nieskutecznością, spóźnioną reakcją i brakiem zainteresowania osobami dotkniętymi tym zdarzeniem, szczególnie tymi, które znajdują się w najbardziej niekorzystnej sytuacji. Zginęli ludzie, a wielu nadal obawia się o swoje przyszłe zdrowie. Nie da się skalkulować całkowitych kosztów, a brak opieki nad ofiarami jest niemoralny.
Pani komisarz! Chciałbym panią zapytać, jak to możliwe, że możemy poznać wiadomości ze sprawozdań węgierskich, podczas gdy władze nic nam nie pokazują ani nie mówią? Dlatego chciałbym zadać kilka pytań. Jak można pozwolić bankowi, by wywierał nacisk na ludzi, którzy na dotkniętym obszarze mają domy obciążone hipoteką, wymagając od nich spłaty długu, kiedy ich domy straciły na wartości? Jak można zgadzać się na odcinanie ludziom z obszaru awarii jedynych środków kontaktu przez operatorów telefonii ? Jak to możliwe, że przedsiębiorstwo odpowiedzialne za tę awarię wznowiło już działalność?
I wreszcie, pani komisarz, mówiła pani o łagodzeniu skutków wycieku szlamu. Chciałbym zapytać, jakie są powody dalszego bagatelizowania prawdziwej skali tej ludzkiej tragedii? W ten sposób wydaje się, jakbyśmy ciągle byli w punkcie wyjścia.
Jaroslav Paška
Chciałbym zacząć od wyrażenia głębokiego współczucia dla naszych węgierskich przyjaciół w związku z poważnym wypadkiem, który dotknął mieszkańców wiosek Kolontár i Devecser w poniedziałek, 4 października, kiedy nagle zalała je wielka fala chemicznego szlamu ze zbiornika z pobliskiej fabryki.
Jak stało się jasne się z biegiem czasu, także w tym przypadku niewinni ludzie z dotkniętych społeczności płacą najwyższą cenę za lekkomyślność tych, którzy powinni zajmować się utrzymaniem i zabezpieczaniem zbiornika, a tym samym także bezpieczeństwem tych domów. Miło mi, że wśród pierwszych, którzy wyszli z ofertą bezinteresownej pomocy dotkniętym obywatelom byli specjaliści z zakresu ratownictwa i strażacy-ochotnicy ze Słowacji. Słowacy nie zawahali się opuścić natychmiast swoich domów i rodzin, by nieść pomoc nieszczęśnikom dotkniętym tym wydarzeniem w sąsiadujących Węgrzech.
Wiem, że leczenie ran zajmie w Kolontár i Devecser dużo czasu, ale musimy teraz zastanowić się nad tym, że w całej Europie może być więcej takich zaniedbanych, niebezpiecznych zbiorników zawierających substancje chemiczny i inne odpady. Jeden znaleziono nawet na poczekaniu w trakcie kontroli zorganizowanej przez ministerstwo rolnictwa w moim kraju. Wydaje się, że przechowywanie odpadów przemysłowych i odpadów z przemysłu wydobywczego w zbiornikach i na hałdach nie jest dobrym rozwiązaniem dla społeczeństwa ani dla środowiska. Dlatego powinniśmy zacząć poważnie rozważać wymóg udzielania zezwolenia na jakąkolwiek działalność przemysłową lub wydobywczą tylko w przypadkach, gdy powstałe w jej wyniku odpady będą natychmiast całkowicie niszczone i neutralizowane w ramach produkcji przemysłowej i cyklu produkcyjnego. Tylko w ten sposób będziemy w stanie zapobiec wypadkom podobnym do tego, który dotyka właśnie mieszkańców miejscowości Kolontár i Devecser.
Béla Kovács
(HU) Panie i panowie! Chciałbym rozpocząć od złożenia wniosku proceduralnego i poprosić Parlament Europejski, by, jeśli to możliwe, nie omawiać tak ważnych wydarzeń dotyczących Węgier tak późno w nocy, lecz raczej w czasie, kiedy możliwie jak największa liczba szanownych posłów i posłanek może być obecnych w tej Izbie. Niestety, mieliśmy do czynienia z taką samą sytuacją, gdy omawialiśmy słowacką ustawę językową.
Cóż, w opinii ekspertów awaria w Kolontár była wynikiem niepohamowanego dążenia do zysków i poważnego złamania dyscypliny technologicznej. Niestety, po dwóch tygodniach śledztwa nadal nie wskazano osób odpowiedzialnych za wypadek i mamy coraz mniej nadziei na dotarcie do prawdy. Sytuację pogarsza jeszcze fakt, że ofiary nie mogą nawet liczyć na Fundusz Solidarności, ponieważ nie jest to katastrofa naturalna, a wysokość szacowanych szkód nie przekracza przewidzianej kwoty 591 milionów euro, a mamy tu do czynienia z poważnym zaniedbaniem ludzkim. W dodatku banki komercyjne wysyłają najbardziej szokujące żądania do właścicieli nieruchomości obciążonych hipoteką, wzywając ich do natychmiastowej spłaty wszystkich zobowiązań w jednej racie z uwagi na to, że nieruchomości mieszkalne w regionie stały się zupełnie bezwartościowe. To mi przypomina Tomasza Friedmana, felietonistę "New York Timesa”, który stwierdził w swoim artykule z 4 września, że kredyt jest jak narkotyk, banki są dilerami narkotyków, a bank centralny jest ojcem chrzestnym mafii.
W celu rozwiązania pilnie tej sytuacji kluczowa jest europejska solidarność społeczna, która może łagodzić skutki szkód. Naszym obowiązkiem jest przyjście ofiarom z wszelką pomocą, by pomóc im możliwie jak najszybciej przywrócić normalne warunki życia. W dodatku niezwłocznie należy zaostrzyć kodeks karny, by w przyszłości uniknąć wystąpienia podobnych katastrof odbierających ludziom życie.
Krisztina Morvai
Pani przewodnicząca! Wydarzyło się dziś w tej Izbie coś zupełnie bezprecedensowego. Kiedy mój kolega mówił o wielkiej tragedii w naszym kraju, w wyniku której zginęło dziewięć osób, dwóch posłów prowokacyjnie się śmiało.
Chciałabym złożyć formalną skargę na pani ręce, pani przewodnicząca. Proszę o jej przekazanie panu przewodniczącemu Buzkowi. Chciałbym, żeby dokładnie zbadano tę sprawę. Pan poseł Nigel Farage uczynił coś znacznie mniej prowokacyjnego i obraźliwego. Został ukarany i musiał poddać się sankcjom dyscyplinarnym. Te dwie kobiety znajdujące się tam, te dwie posłanki, zasługują przynajmniej na to samo.
Przewodnicząca
Biuro przyjmuje do wiadomości pani skargę.
Richard Seeber
(DE) Pani przewodnicząca! Podziwiam zdolność mojej szanownej koleżanki do wyciągnięcia jakichś wniosków ze śmiechu dwóch siedzących tam posłanek. Powróćmy jednak do omawianej sprawy. Sądzę, że ta debata jest zbyt ważna, by starać się zyskać dzięki niej łatwe punkty polityczne.
Przede wszystkim chciałbym wyrazić solidarność z ofiarami, a także współczucie dla nich, szczególnie dla tych, którzy niosą pomoc i ryzykują swoim życiem, by zatrzymać i zapobiec tej klęsce. Niemniej jednak teraz ważne jest, byśmy zachowali zimną krew i przeprowadzili analizę obecnej sytuacji, a przede wszystkim przypisali odpowiedzialność. W pełni zgadzam się z panią komisarz, kiedy mówi, że należy sprawdzić, czy dobrze transponowano i wdrożono dyrektywy, które w Europie przyjęliśmy na takie sytuacje. Jest to pierwszy krok i w tym zakresie z przyjemnością zapoznam się ze sprawozdaniem Komisji i przedstawionymi w nim wnioskami.
Chciałbym jednak jednocześnie zwrócić się do Komisji, by była surowsza i szybsza w wyciąganiu konsekwencji wobec państw członkowskich, które nie transponują uchwalanego przez nas prawa. To zadanie Komisji, a powiedziałbym, że wykonuje je czasem z pewnym pobłażaniem. W tym względzie radziłbym Komisji, by przypomniała państwom członkowskim o ich odpowiedzialności.
Po drugie, tu, w Europie, obowiązuje zasada, że zanieczyszczający płaci. Sądzę, że to bardzo dobra i ważna zasada i nie uważam, by odpowiedzialność za takie wypadki miał ponosić podatnik z własnej kieszeni. Stąd wezwanie o rozszerzenie Funduszu Solidarności uważam za bezzasadne, ponieważ mamy tu oczywistego zanieczyszczającego i to on powinien zapłacić za szkody, które spowodował. Kiedy wydarza się taka awaria powinniśmy, oczywiście, zastanowić się, czy dane przedsiębiorstwo jest w stanie ponieść koszty. Tu znów zwracam się do Komisji, która powinna ustalić, czy należy wprowadzić rozwiązania z zakresu ubezpieczeń, by można było zapewnić odpowiednią rekompensatę osobom, które ucierpiały.
Marita Ulvskog
(SV) Okropna jest ta klęska, która nawiedziła Węgry, i żywię dużo współczucia dla dotkniętych nią osób.
Niezrozumiałe jest jednak to, że produkt uboczny zawierający chrom, arsen i rtęć przechowywano w otwartym zbiorniku, gdzie właściwie obfite opady deszczu mogły być wystarczającą przyczyną niebezpiecznej sytuacji. Ile jeszcze takich zbiorników mamy na Węgrzech, w Europie i na całym świecie?
Pozwolę sobie zacytować naukowca z dziedziny biogeometrii:
Zacytuję z języka angielskiego: "Istnieje pilna potrzeba kompletnego ogólnoświatowego spisu takich stawów osadowych, których toksyczna zawartość stanowi chemiczną bombę zegarową. (...) To już trzecia taka katastrofa w Europie tylko w ciągu ostatnich 12 lat. Wszystkich można było uniknąć. Ochrona świata przed takimi katastrofami nie może być tylko zadaniem naukowców. Niezbędne są tu regulacje i nadzór ze strony rządów”.
(SV) Co pani komisarz o tym sądzi? Czy potrzebujemy lepszego prawa dotyczącego chemikaliów, wzmocnionej zasady zastępowania, skuteczniejszych przepisów, większej liczby przepisów, większej kontroli i alternatywnych produktów? Co należy uczynić i jak szybko jesteśmy w stanie to zrobić? Zamiarem i celem musi być jednak spowodowanie zmian długoterminowych i wprowadzenie środków prewencyjnych.
Ramona Nicole Mănescu
(RO) Faktycznie musimy okazać odpowiednią solidarność z Węgrami, szczególnie w chwili rozprzestrzeniania się katastrofy ekologicznej, gdy substancja toksyczna, która wyciekła ze zbiornika zakładu, dostała się już do wód Dunaju.
Z tego powodu wzywam Komisję Europejską do bezpośredniego zaangażowania się w zarządzanie sytuacją, do dostarczenia wszystkich pozostających w jej dyspozycji środków pomocy dla Węgier i do zwrócenia się do właściwych władz o dostarczenie następujących dokumentów i danych: sprawozdania z wpływu każdego związku chemicznego zidentyfikowanego w ekosystemie, z uwzględnieniem wielkości wycieku i szczegółów dotyczących jego oddziaływania na faunę i florę, a także sprawozdania w sprawie środków powziętych przez władze węgierskie, a konkretnie ilości substancji chemicznych, które wrzucono do wycieku jako środek zaradczy oraz oddziaływania nowych substancji na środowisko.
Mając na uwadze powagę sytuacji i niebezpieczeństwo stwarzane przez te wycieki substancji chemicznych, sądzę, że należy podjąć działania najszybciej jak to możliwe. Komisja Europejska jest jedynym organem uprawnionym do żądania informacji niezbędnych, aby powstrzymać rozprzestrzenianie się tej katastrofy ekologicznej na inne państwa członkowskie, przez które przepływa Dunaj i podjąć natychmiastowe działania na rzecz zwalczania skutków klęski tam, gdzie już wystąpiła.
Właśnie dlatego planuję wystosować pisemne zapytanie do Komisji, ponieważ oczekuję, że oprócz opracowania strategii zapobiegania takim klęskom w przyszłości, przedstawi nam jak najszybciej konkretne środki, które zostaną wdrożone natychmiast w odniesieniu do katastrofy ekologicznej na Węgrzech. Jestem głęboko zaniepokojona skutkami, jakie ta awaria może mieć także dla Rumunii.
Bas Eickhout
(NL) Pani przewodnicząca! Chciałbym podziękować pani komisarz za jej dotychczasowe wystąpienie, w którym mówi ona, że niepotrzebne jest nowe prawo, choć, moim zdaniem, ten wniosek wydaje się dość pochopny. Bądźmy uczciwi: ten czerwony szlam nie jest uznawany za odpady niebezpieczne? Nie ma na to dobrego wytłumaczenia. Co pani przez to rozumie? Czy to naprawdę wystarczy?
Już na mocy dyrektywy dotyczącej zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli (dyrektywa IPPC), której podlega ta huta aluminium, wymaga się stosowania najlepszych możliwych technik. Techniki te obejmują. na przykład, wymóg dwóch wałów ochronnych. Był tam tylko jeden wał ochronny. Stąd więc wyraźnie występują tu problemy, dlatego też chciałbym, żeby Komisja przeprowadziła znacznie dokładniejszą analizę tego, czy prawodawstwo jest rzeczywiście satysfakcjonujące.
Następnie istnieje kwestia kontroli. Już na zdjęciach z czerwca widać było wycieki, choć krajowe władze nadzoru powiedziały, że nie stanowi to problemu. Te kontrole były niewłaściwe. Czy nie nadszedł już czas, by Komisja przedstawiała ambitniejsze projekty w sprawie inspekcji europejskich, aby z kolei zapewnić kontrolę krajowych inspektorów w celu zapobieżenia w przyszłości tego typu awariom?
Horst Schnellhardt
(DE) Pani przewodnicząca, pani komisarz, panie i panowie! Wyrazy współczucia kieruję, oczywiście, ku ofiarom tej awarii. Kiedy, będąc członkiem Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności, czytam w gazecie, że czerwony szlam wydostał się ze zbiorników, zapytuję sam siebie, jak coś takiego w ogóle było możliwe, ponieważ od lat przyjmujemy przepisy i akty prawne w celu wyodrębnienie i opanowania właśnie tego rodzaju substancji toksycznych, żeby sprawić, by takie rzeczy się nie zdarzały. Bez wątpienia coś tu poszło źle i na pewno są jakieś osoby odpowiedzialne za to, które nie wdrożyły przepisów i prawa Unii Europejskiej. W tym przypadku musimy po prostu pociągnąć te osoby do odpowiedzialności. Należy odpowiedzieć na pytanie, kto był, a kto nie był za to odpowiedzialny.
Podziwiam Węgrów, którzy zareagowali bardzo szybko i zapobiegli jeszcze większej katastrofie. Nie może to jednak oznaczać, że pozostawimy wszystko tak, jak jest. Trzeba wskazać, kto ponosi odpowiedzialność i te osoby należy publicznie wytknąć palcem.
Nie wolno nam - i ostrzegałbym przed takim krokiem - zmieniać teraz Funduszu Solidarności z uwagi na ten wypadek. Utworzono go w 2002 roku, kiedy wystąpiły powodzie. Mamy zasady i nie możemy przenosić ciężaru niewłaściwego zarządzania w jednym kraju na Europę i pozwolić na pokrywanie kosztów szkód z tego funduszu. Nie może to być skutkiem tego wydarzenia. To nie jest celem funduszu solidarności. Jest on przeznaczony na nieprzewidziane wypadki, które po prostu mogą się wydarzyć. Należy trzymać fundusze w gotowości na takie przypadki, a nie na wypadki takie, jak ten, który właśnie wydarzył się na Węgrzech.
Chciałbym wszelako coś zasugerować. Kiedy zdarzyły się powodzie w 2002 roku, nie mieliśmy nawet Funduszu Solidarności i mogliśmy skorzystać ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), podobnie jak np. ze zmniejszenia poziomu współfinansowania w tym obszarze. To także stanowi pomoc dla tych państw umożliwiając im wykorzystanie swoich środków na inne cele. Moglibyśmy zatem obrać inny sposób uzyskania możliwości wykorzystania tych funduszy. Komisja powinna skorzystać z tej sugestii.
Judith A. Merkies
(HU) Chciałabym wyrazić współczucie wszystkim poszkodowanym Węgrom. Katastrofa ekologiczna skierowała uwagę całego świata na Węgry. Ta awaria uświadomiła wszystkim jedną rzecz, a mianowicie pierwszorzędne znaczenie utrzymania i kontroli starych zakładów przemysłowych. Kosztów utrzymania nie można obniżać także w trakcie kryzysu.
(NL) Przejdę teraz na język niderlandzki. Katastrofa ekologiczna na Węgrzech zwróciła uwagę wszystkich w Europie, że jedno jest pewne - słyszeli państwo już o tym - a mianowicie to, że kluczowe znaczenie mają nadzór nad utrzymaniem i utrzymanie samo w sobie, nie tylko w przypadku starych instalacji przemysłowych pochodzących z dawnych czasów. Nawet w tych czasach kryzysu gospodarczego naprawdę nie możemy oszczędzać na utrzymaniu i nadzorze. Właściwa transpozycja i wdrożenie dyrektyw dotyczących odpadów są kluczowe i niezbędne.
Ponadto, jedynie gwoli przypomnienia: odpady są surowcem przyszłości i powinny stanowić raczej szansę niż zagrożenie. Składowanie odpadów takie jak to - w stawach osadowych - naprawdę nie może się powtórzyć. Odpady należy przetwarzać i powtórnie wykorzystywać. Kwestie dotyczące środowiska naturalnego Europy i planów surowcowych są postawione bardzo ambitnie. Państwa członkowskie powinny być przynajmniej tak samo ambitne i podjąć pilne działania na rzecz ludzi, środowiska i przemysłu, a także podjąć działania w sprawie recyklingu i ponownego wykorzystania odpadów.
Przyłączam się więc do apeli pod adresem Węgier, a także Komisji i innych państw członkowskich, w których takie zdarzenie mogłoby mieć miejsce, by upewniły się, czy odpowiednio wdraża się dyrektywy odpadowe, zwłaszcza dotyczące odpadów przemysłowych, a także czy spełniane są wymogi z zakresu bezpieczeństwa środowiska. Dodatkowo istnieje kwestia nadzoru nad utrzymaniem. Katastrofa humanitarna i ekologiczna tego rodzaju nie powinna się nigdy powtórzyć.
Adina-Ioana Vălean
Pani przewodnicząca! Ten dramat przypomina nam o naszej odpowiedzialności jako polityków. Wystąpienie z nowym aktem prawnym, z kolejnym pakietem legislacyjnym, nie jest kwestią pilną. Mamy już pełne acquis z zakresu ochrony środowiska w europejskiej dyrektywie w sprawie gospodarowania odpadami pochodzącymi z przemysłu wydobywczego. Problemem w Europie nie jest posiadanie odpowiednich ram prawnych, lecz właściwe egzekwowanie tych przepisów w państwach członkowskich.
Oczywiście, przedsiębiorstwa wywierały o wiele za duże naciski w negocjacjach z władzami krajowymi w kwestii odpadów niebezpiecznych, które powinny podlegać najsurowszym standardom bezpieczeństwa. Ponadto naprawdę martwię się, kiedy słyszę o dużej liczbie zbiorników toksycznych w całym regionie Dunaju i o ponad 1 000 zanieczyszczonych miejscach w samej Rumunii. Uważam, że podstawowym priorytetem w zakresie zapobiegania powinno być sporządzenie listy takich miejsc w Europie. Nie możemy sobie pozwolić na czekanie do 2012 roku na wejście w życie tych regulacji.
Państwa członkowskie powinny dobrowolnie, możliwie jak najszybciej dzielić się tymi informacjami z Komisją. Sprawa ta pokazuje także, że Komisja powinna otrzymać więcej środków na zapewnienie właściwego wdrażania dorobku prawnego z zakresu ochrony środowiska, szczególnie w Europie Środkowej i Wschodniej. Pokazuje również, że Komisja powinna otrzymać więcej środków na przeprowadzania kontroli jakości i kontroli tych niebezpiecznych miejsc.
Wreszcie, co nie mniej ważne, chciałbym podkreślić, że podstawową zasadą powinno być płacenie przez zanieczyszczającego za wyrządzone przez siebie szkody w środowisku. Dlatego nie jestem pewna, czy użycie Funduszu Solidarności UE w przypadku klęsk żywiołowych byłoby tu właściwe, jako że mogłoby podważać zasadę, która jest filarem dyrektywy w sprawie odpowiedzialności za środowisko.
Satu Hassi
(FI) Pani przewodnicząca, panie i panowie! Chciałbym powiedzieć o dwóch sprawach. Po pierwsze, Komisja koniecznie powinna wysłać na Węgry grupę zadaniową do przeanalizowania tamtejszej sytuacji. To dla nas mało satysfakcjonujące, byśmy polegali wyłącznie na informacjach przekazywanych przez władze węgierskie, w odniesieniu na przykład do tego, co faktycznie zawiera ten czerwony szlam. Potrzebujemy informacji od niezależnych kontrolerów.
Inną sprawą jest to, że jak powiedziała pani komisarz , czerwony szlam nie spełnia kryteriów odpadów niebezpiecznych i że nasz dorobek prawny jest w odpowiednim porządku. Jednakże oba te stwierdzenia nie mogą być prawdziwe równocześnie. Kryteria dla odpadów niebezpiecznych zdecydowanie wymagają uściślenia w taki sposób, by włączyć do nich wysokie poziomy zasadowości czy wysokie wartości pH.
Romana Jordan Cizelj
(SL) Musimy uczynić wszystko, co w naszej mocy, by zapobiec takim wypadkom. Oczekuję więc, że Unia Europejska ustali, dlaczego nadal dochodzi do takich wypadków w Unii Europejskiej, a następnie podejmie odpowiednie działania.
Oczywiście, musimy zająć się poważniej wdrażaniem prawa, które już uchwaliliśmy. Analizy poszczególnych wypadków pokazują, że oprócz innych powodów miały one miejsce także na skutek niedbalstwa i niestosowania prawa. Ogólnie rzecz ujmując, osiągnęliśmy bardzo niewiele w zakresie wdrażania w Unii dorobku prawnego z dziedziny ochrony środowiska.
Ponadto oczekuję, że Komisja dostarczy jakichś informacji na temat przyszłych transgranicznych zagrożeń dla zdrowia ludzkiego w rezultacie wypadku na Węgrzech. Na przykład, czy substancje toksyczne przedostają się do powietrza i czy dla ludzi mieszkających w krajach sąsiedzkich, takich jak Słowenia, wdychanie tych substancji będzie niebezpieczne?
Należy także pociągnąć zanieczyszczających do większej odpowiedzialności i ściśle stosować zasadę "zanieczyszczający płaci”. Korzystanie ze środków publicznych na likwidację szkód i na pomoc dla ludzi powinno być stosowane jedynie jako ostatnia deska ratunku, w ramach zasady solidarności.
To jeszcze jeden sposób zachęcania właścicieli przedsiębiorstw do bezpiecznego prowadzenia działalności.
Miroslav Mikolášik
(SK) Po pierwsze, chciałbym wyrazić szczere współczucie naszym kolegom z Węgier i solidarność z rodzinami osób, które ocalały z katastrofy, jak również troskę o los 150 osób, które doznały urazów.
Trujący szlam, który wyciekł po przełamaniu zapory w hucie aluminium, zalał otaczające gminy i pokrył około 40 kilometrów kwadratowych gruntów i cieków wodnych wpływających do Dunaju. Prawdopodobnie aż dziewięć osób zginęło w tej katastrofie ekologicznej, która okazała się najgorszą w historii Węgier.
W mojej opinii najważniejsze jest łagodzenie skutków awarii, a tym samym przyjęcie odpowiedzialnego podejścia do rewitalizacji ekosystemów rzecznych i zapobiegania możliwym przyszłym awariom. W tym względzie Unia Europejska może odegrać ważną rolę, ponieważ ma prawo, a nawet obowiązek domagać się zapewnienia pełnej zgodności z wysokimi standardami w zakresie ochrony środowiska, ponieważ potrafię sobie wyobrazić, że podobne niebezpieczne zbiorniki istnieją w innych państwach członkowskich.
Elena Băsescu
(RO) Ja również chciałabym wyrazić moje współczucie w związku z wydarzeniami, które miały miejsce, i chciałabym przedstawić następujące uwagi: Zgodnie z ocenami organizacji Greenpeace ten wypadek jest znacznie poważniejszy niż wypadek, który wydarzył się w Baia Mare w 2000 roku. Chciałabym zwrócić uwagę, że nie było wtedy ofiar śmiertelnych, a skutki z biegiem czasu okazały się względnie niewielkie. Posłowie do PE z Węgier przedłożyli jednak rezolucję, w której wzywali do wprowadzenia zakazu użycia technologii cyjankowych w przemyśle wydobywczym bez przedstawienia alternatywy, wyłącznie w celu zablokowania projektu wydobywczego Roşia Montana.
Z przykrością zauważamy, że 10 lat później Europa nadal jest wystawiona na zagrożenia dla bezpieczeństwa ludzi i ochrony środowiska. Sytuacja ta wynika z niewłaściwego charakteru uregulowań w zakresie ochrony środowiska i zapobiegania awariom lub ich nieodpowiedniego stosowania. Niezbędne działania obejmują przegląd kryteriów klasyfikacji odpadów toksycznych i niebezpiecznych. Należy zauważyć, że różowy szlam tego typu, który spowodował wypadek w Kolontár, nie jest uznawany za odpad niebezpieczny.
Monika Flašíková Beňová
(SK) Sądzę, że wszyscy w Europie byli wstrząśnięci katastrofą ekologiczną na Węgrzech sprzed dwóch tygodni i chciałabym w tym miejscu wyrazić solidarność i szczere współczucie dla rodzin osób ocalałych z katastrofy, także w imieniu obywateli Republiki Słowackiej. Cieszę się, że ratownicy słowaccy znaleźli się wśród pierwszych, którzy przyszli z pomocą naszym węgierskim kolegom.
W mojej opinii Unia Europejska i rząd węgierski, jak również przedsiębiorstwo, które spowodowało tę katastrofę ekologiczną, w obecnej sytuacji powinni działać wspólnie nad rozwiązaniem tej sprawy.
Pani przewodnicząca! Chciałabym zakończyć krótkim wyjaśnieniem dla pani Morvai, że moja reakcja zdecydowanie nie była spowodowana klęską na Węgrzech i że nie siedzę w Parlamencie o godzinie 23.00, żeby robić sobie żarty z cierpiących ludzi. Moją reakcję wywołało bezdennie głupie stwierdzenie pani kolegi z węgierskiej skrajnej partii Jobbik, który skojarzył dramatyczną sytuację, jaka wydarzyła się na Węgrzech, z ustawą językową na Słowacji. Mogę zapewnić szanownego kolegę, że obecny rząd, w skład którego wchodzi węgierska partia Hid, nie zmienił ustawy językowej i że ta ustawa jest całkiem zasadna. Łączenie śmierci ludzi i klęski na Węgrzech z ustawą językową na Słowacji jest całkowicie groteskowe.
Kriton Arsenis
(EL) Pani przewodnicząca! Chciałbym przekazać obywatelom Węgier znak solidarności. Pani komisarz! Powinniśmy rzeczywiście sprawdzić, czy istnieją inne zagrożenia i sporządzić mapę tych zagrożeń, zanim wydarzą się inne takie wypadki. Należy rejestrować materiały niebezpieczne. Parlament przyjął w tej Izbie stanowisko w tej sprawie. Wzywamy do wprowadzenia zakazu stosowania cyjanku w przemyśle wydobycia złota, a Komisja powinna podjąć inicjatywę w tym kierunku, uwzględniając poprzedni poważny wypadek w Baia Mare, który spowodował poważne konsekwencje właśnie w wyniku stosowania cyjanku.
Całkowicie zgadzam się z tym, co pani powiedziała o Funduszu Solidarności. Należy w końcu dokonać przeglądu dyrektywy glebowej, należy przestać ją "blokować” na szczeblu Rady oraz przedsięwziąć działania w celu dekontaminacji gleby i dowiedzieć się, kto za to odpowiada.
Ulrike Lunacek
(DE) Pani przewodnicząca, pani komisarz! Uważam, że ta awaria pokazuje jeszcze raz dość jasno, jak ważny jest europejski dorobek prawny, jak również wdrażanie i monitorowanie stosowania prawa. Katastrofy ekologiczne i ich skutki po prostu nie zatrzymują się na granicach państw członkowskich ani innych krajów świata, lecz przedostają się przez te granice poprzez wody gruntowe, zanieczyszczenia rzek, drobne cząstek lub powietrze, a następnie rozprzestrzeniają się na inne regiony.
Pani komisarz! Kilka osób już pani wspomniało, że europejskie prawodawstwo, które mamy, jest w pewnym stopniu niewystarczające, a także jest nieodpowiednio transponowane i niewystarczająco monitorowane przez Komisję. Przykładem takiego prawa są przepisy dotyczące odpowiedzialności. Istnieje tu rzeczywista luka, pod tym względem, że podmiot, który powoduje taką klęskę, należy pociągnąć do odpowiedzialności i zmusić do zapłacenia za to. Jakie zmiany prawne zamierza pani wprowadzić, by zapewnić obowiązek zapłaty przez zanieczyszczającego? Co zamierza pani zrobić w odniesieniu do Węgier, by umożliwić przeprowadzenie niezależnego dochodzenia i co pani sądzi o propozycji, o której wspomniała już pani poseł Hassi, ustanowienia własnego zespołu zadaniowego UE?
Jeszcze jedna uwaga końcowa. Słyszeliśmy, że utrudnia się dziennikarzom prowadzenie śledztwa w sprawie tego wypadku. Czy zamierza pani użyć swoich wpływów na rząd węgierski, by zapewnić sporządzenie niezależnego sprawozdania?
Kristalina Georgieva
komisarz. - Pani przewodnicząca! Chciałabym bardzo podziękować posłom, którzy zabrali głos. Dobrze omówili państwo wszystkie kwestie, którymi musimy się zająć. Zanim przejdę do odpowiedzi, pozwolę sobie powiedzieć następującą rzecz. Kiedy przyjechałam wczoraj do dotkniętych katastrofą wsi, pomyślałam sobie: dzięki Bogu, że to się stało za dnia. Bo gdyby się to wydarzyło w nocy, zginęłoby znacznie więcej osób.
Faktycznie z pewnej odległości domy wyglądają, jakby je ktoś pomalował do połowy na czerwono. Wyraźnie widać, że jest to nad poziomem łóżek, na których śpią kobiety, mężczyźni, dzieci i osoby starsze. Kiedy napotykamy na coś takiego naprawdę trzeba podjąć przemyślaną decyzję i zadbać o wyciągniecie z tego nauki. Wtedy będziemy mogli mieć informacje dotyczące gotowości, zapobiegania i reagowania w przypadku jakiejkolwiek awarii w przyszłości.
A zatem bardzo poważnie traktuję uwagi poczynione przez tę Izbę w tym względzie. Spróbuję państwu na nie odpowiedzieć.
Po pierwsze, co się tyczy pytania o prawo i rolę Komisji. Powiedziałam dokładnie, że z pierwszej analizy, jaką przeprowadziliśmy, wydawać się może istotnie, iż mamy odpowiednie prawo i że obszarem, w którym nadal brakuje wystarczających działań, jest wdrażanie dorobku prawnego. Podkreślam słowa "pierwsza analiza”, a w podsumowaniu zaakcentowałam, że przyjrzymy się, czy występują luki w dorobku prawnym.
Ponadto, opierając się na tym, z czym mamy do czynienia w tym i w wielu innych przypadkach, rzeczywiście należy się skupić raczej na wdrażaniu prawa, które mamy, niż mówić: "No dobrze, chodźmy i zapiszmy jeszcze jedną kartkę papieru, a potem przylepmy ją na stercie innych kartek”, kiedy wiemy, że krytycznym punktem jest wdrażanie.
Kiedy mówimy o tym, co konkretnie moglibyśmy zbadać z prawnego punktu widzenia, to na tym etapie istnieją dwie kwestie szczegółowe, choć później, kiedy skończymy inwentaryzację sytuacji, może ich być więcej.
Pierwszą jest kwestia zaklasyfikowania czerwonego szlamu jako niebezpiecznego lub nie. Nie twierdzimy, że w każdym przypadku czerwony szlam nie jest niebezpieczny. Może być niebezpieczny, jeśli zawiera wysokie stężenie metali ciężkich, a także jeśli spełnia szczególne kryteria techniczne. Innymi słowy, mogą się zdarzyć przypadki, kiedy czerwony szlam klasyfikuje się jako niebezpieczny. W tym momencie na podstawie informacji, które przedstawiły władze Węgier, możemy powiedzieć, że ten czerwony szlam nie jest niebezpieczny, ale, oczywiście, musimy przeprowadzić bardziej dogłębne analizy. Następną kwestią byłoby, jak należy zająć się sprawą taką jak ta i czy należy uściślić definicję odpadów niebezpiecznych. Dzisiaj nie potrafię odpowiedzieć na te pytania, ale mogę państwa zapewnić, że zbadam te kwestie.
Druga kwestia legislacyjna, która jest bardzo ważna i którą podniosło wielu mówców, to pytanie o odpowiedzialność. Czy w dyrektywie o odpowiedzialności za środowisko mamy wystarczające narzędzia, które możemy zastosować jeśli idzie o wdrożenie zasady "zanieczyszczający płaci”? Mówiłam na samym początku, że jest to obszar, w którym Komisja jest gotowa rozpocząć prace nad oceną, czy potrzebujemy surowszych regulacji dotyczących działania przedsiębiorstw dotyczącego zapewnienia sobie środków do wypełnienia zobowiązań zanieczyszczającego. To także będzie praca, którą wykonamy bardzo dokładnie.
Drugi zestaw pytań dotyczy finansowania. Co możemy zrobić? Węgry mają przyznane fundusze strukturalne i fundusze na rozwój obszarów wiejskich. Z doświadczenia wiemy, że w procesie wdrażania programów istnieje pewien margines swobody. Zasadniczo żaden kraj nie osiągnął 100 % poziomu wykorzystania funduszy strukturalnych, a priorytety zmieniają się z biegiem czasu. Węgry mają więc możliwość, jeśli rząd uzna to za wysoki priorytet, wykorzystania funduszy strukturalnych czy funduszy na rozwój obszarów wiejskich do monitorowania ochrony środowiska w instalacjach uzdatniania, odbudowy uszkodzonej infrastruktury i rekultywacji gruntów rolnych. Fundusze te można też wykorzystać do zmiany sposobu zagospodarowania gruntów, ponieważ być może nie da się przeprowadzić szybkiej rekultywacji gruntów, które widziałam, by były zdatne do konwencjonalnego użytku rolnego, ale może się je dać wykorzystać do upraw energetycznych, które nie wymagają takiego samego testu pod kątem materiałów niebezpiecznych.
Przyjęliśmy także dość odmienne opinie dotyczące Funduszu Solidarności. Powiem tu o dwóch sprawach. Po pierwsze, zgadzam się, że mamy odpowiedzialność zanieczyszczającego za zapłatę, ale jednocześnie kiedy lokalne społeczności dotyka tego rodzaju awaria, kwestią europejskiej solidarności i współczucia jest możliwość udzielenia im pomocy w tej chwili, ponieważ miesiące miną do czasu, kiedy przedsiębiorstwa spełnią swoje obowiązki.
Jako komisarz odpowiedzialna za pomoc humanitarną i reagowanie w sytuacjach kryzysowych znajduję się w niezręcznej sytuacji, kiedy mogę szybko pomóc ofiarom powodzi w Pakistanie, a nie dysponuję instrumentem, by pomóc ofiarom tej awarii. Tego lata, kiedy mieliśmy powodzie w Rumunii i Mołdawii, mogłam bardzo szybko zapewnić Mołdawii środki finansowe, a nie mogłam nic zrobić dla ofiar powodzi w Rumunii - i nie mówię tylko w swoim imieniu, mówię o nas jako o obywatelach Europy.
To kwestia, którą należy zbadać, by zdecydować, czy rzeczywiście wobec wzrostu liczby katastrof zarówno u nas, jak i za granicą, nie powinniśmy dysponować instrumentem, który pozwoli nam okazać współczucie naszym obywatelom.
A tak przy okazji: nasi obywatele nie rozumieją, dlaczego możemy pomagać Pakistanowi, a nie możemy pomóc Ajce.
Pojawiły się pytania o rolę Komisji. Pragnę dobrze to wyjaśnić. Kontrola i monitorowanie to zadania państwa członkowskiego. Komisja nie ma mandatu, by się tym zajmować. Tym, co staramy się robić, za pomocą działań szkoleniowych, podnoszenia świadomości i dzielenia się doświadczaniem, jest zapewnianie, aby wszystkie państwa członkowskie były na bieżąco ze swoim potencjałem monitorowania i inspekcji. Jeden z mówców powiedział, że w tym obszarze występują wyraźne braki instytucjonalne. Możemy pomóc szkoleniami, ale nie mamy mandatu kontrolera i nie możemy zastępować władz krajowych.
Nie oznacza to, że nigdy nie powinniśmy mieć tego mandatu, ale dziś go nie mamy i, szczerze mówiąc, uważam, że dużo ważniejsze jest dobre wyposażenie władz krajowych, aby wykonywały swoje obowiązki, niż tworzenie coraz większej liczby szczebli kontroli. Zadbajmy o to, by osoby, które wykonują te zadania, były dobrze wyposażone do wykonywania swojej pracy.
Były pytania dotyczące przetwarzania czerwonego szlamu. Dyrektywa zawiera zachęty do prowadzenia badań naukowych, a nasz dorobek prawny w zakresie ochrony środowiska wspiera przechodzenie na najlepsze dostępne technologie.
W odniesieniu do konkretnie do tego obiektu, te najwyższe standardy powinny zostać wprowadzone do 2012 roku. Oczywiście, to straszne, że ta awaria wydarzyła się w 2010 roku. Oczywiście - i skończę na tym te kwestię, bo przekroczyłam już swój czas - musimy wyciągnąć wnioski z tego przypadku i zwiększyć naszą czujność w odniesieniu do innych miejsc w Europie, które mogłyby potencjalnie być źródłem niebezpieczeństwa w przyszłości.
Aby niebezpieczeństwo nie przekształciło się w katastrofę, kluczowe znaczenie ma monitorowanie, gotowość i zapobieganie, i pozostaje mi jedynie zgodzić się z tymi mówcami, którzy nam o tym przypominali. Naprawdę posiadamy politykę w zakresie gotowości i zapobiegania, i znów, jak w przypadku dorobku prawnego, o którym rozmawialiśmy, kluczowe znaczenie ma urzeczywistnienie tej polityki w naszych państwach członkowskich.
Z naszej strony przedstawimy państwu projekt, komunikat mający na celu wzmocnienie zdolności UE do reagowania w przypadku katastrof oraz przedstawimy państwu wnioski wyciągnięte z tej awarii.
Katarína Neveďalová
(SK) Chciałabym złożyć oświadczenie osobiste w odpowiedzi na to, co mówiła pani poseł Morvai.
Chcę powiedzieć o trzech sprawach. Pierwszą jest to, że to właśnie pani Morvai elegancko reagowała na tym zgromadzeniu na to, co mówią inni członkowie. Drugą jest ta, że zdecydowanie nikczemne jest zbijanie kapitału politycznego na czymś takim jak awaria, która wydarzyła się na Węgrzech, i porównywanie jej z czymś zupełnie niezwiązanym. Trzecią jest to, że ona nie może naprawdę myśleć, że ludzie, którzy paradują w tym zgromadzeniu w mundurach faszystowskich, w ogóle mogą mieć coś istotnego do powiedzenia.
Przewodnicząca
Zamykam debatę.
Oświadczenia pisemne (art. 149 Regulaminu)
Kinga Göncz
Chociaż węgierski premier powiedział, że "Węgry są wystarczająco silne, by samodzielnie poradzić sobie z konsekwencjami takiej awarii”, chciałabym podziękować Komisji Europejskiej i państwom członkowskim za udzieloną dotychczas pomoc w celu przezwyciężenia skutków awarii. Awaria na Węgrzech świadczy także o potrzebie ściślejszych uregulowań wspólnotowych w dziedzinie ochrony ludności. Traktat z Lizbony to umożliwia, ponieważ zarządzanie katastrofami stało się zgodnie z nim wspólnym zadaniem Wspólnoty i państw członkowskich. Awaria w okolicach Ajki może być pierwszym rzeczywistym testem dyrektywy w sprawie odpowiedzialności za środowisko, która weszła w życie w 2007 roku, zobaczymy więc teraz, czy możemy w pełni wprowadzić w życie zasadę "zanieczyszczający płaci”. W aktach prawnych proponuje się między innymi, by przedsiębiorstwa tworzyły rezerwy finansowe na zarządzanie konsekwencjami potencjalnych katastrof ekologicznych.
Warto rozważyć, czy nie powinniśmy wprowadzić obowiązku tworzenia takich rezerw finansowych przez przedsiębiorstwa wykorzystujące materiały niebezpieczne. Zachęcam węgierski rząd do możliwie jak najszybszego rozpoczęcia negocjacji z Komisją Europejską w sprawie przesunięcia funduszy na ochronę środowiska i na rozwój obszarów wiejskich na cele zarządzania katastrofą. Cieszę się z propozycji Komisji Europejskiej w opublikowanym we wtorek komunikacie dotyczącym przeglądu budżetu, by w przyszłości Fundusz Solidarności obejmował także usuwanie skutków awarii przemysłowych.
Ivailo Kalfin
na piśmie. - (BG) Chciałbym przede wszystkim wyrazić kondolencje rodzinom dziewięciu obywateli Węgier, którzy zginęli w tym wypadku, jak również współczucie dla wszystkich ofiar.
Awaria przemysłowa jak ta, która wydarzyła się na Węgrzech, wywołuje szereg pytań do obywateli Europy. Jak można oczekiwać, moi rodacy w Bułgarii bardzo się interesują tą sprawą i uważnie obserwują, czy w wyniku tego wypadku wody Dunaju nie zostaną teraz lub w przyszłości zanieczyszczone metalami ciężkimi lub innymi szkodliwymi substancjami.
Pani komisarz! Jakie możliwości ma Komisja Europejska w zakresie stworzenia zdolności do reagowania w takich sytuacjach, w postaci przeciwdziałania, natychmiastowego reagowania, monitorowania zagrożeń i rekompensat dla ofiar? Czy UE potrafi przeprowadzić analizę zagrożeń w zakresie ochrony środowiska, wynikających z awarii na Węgrzech, którą należałoby jak najszybciej przedstawić?
Powstaje w związku z tym pytanie nie o przenoszenie odpowiedzialności krajowej na szczebel europejski, ale o potrzebę zapewnienia przez UE swoim obywatelom poczucia pewności w związku z problemami, które wykraczają daleko poza granice krajowe.
Iosif Matula
Chciałbym wyrazić solidarność z ludnością dotkniętą katastrofą ekologiczną, która wydarzyła się na Węgrzech na początku tego miesiąca. Sądzę, że nadszedł czas, kiedy należy okazać przyzwoitość, nie robiąc zamieszania, nie eksponując tego tematu, ani nie wykorzystując obrazów z tego nieszczęśliwego wypadku przemysłowego. Możemy wyciągnąć ważny wniosek z wypadku na Węgrzech. Działalność gospodarcza nie jest niebezpieczna sama w sobie, jak długo przestrzega się surowych regulacji z zakresu ochrony środowiska. Tylko kiedy nie zważa się na rozporządzenia przyjęte na szczeblu UE, pojawia się ryzyko zniszczenia całych ekosystemów. Wypadek na Węgrzech jest też przykładem solidarności europejskiej. Zespół ekspertów z różnych państw pojechał do tego kraju, by wesprzeć władze w ich wysiłkach powstrzymywania katastrofalnego wpływu na ludność i środowisko. Sądzę także, że to dla nas właściwy czas, by ponownie poddać pod dyskusję zapewnienie wsparcia ze strony europejskich służb ochrony ludności. Muszą one być stale dostępne, aby podjąć natychmiastową, profesjonalną interwencję w miejscach dotkniętych różnymi katastrofami, których liczba nadal rośnie nie tylko na naszym kontynencie, ale także na całym świecie.
RadvilMorkūnaitė-Mikulėnien
W ciągu ostatnich sześciu miesięcy już druga duża katastrofa ekologiczna dotyka jakąś część naszej planety - w kwietniu mieliśmy wyciek oleju w Zatoce Meksykańskiej, a teraz czerwony szlam na Węgrzech. Choć katastrofy te się różnią, mają jednak coś wspólnego - obu można było uniknąć lub przynajmniej można byłoby zmniejszyć ich skalę, gdyby ochronie środowiska poświęcano więcej uwagi. Niestety, w wielu krajach, zarówno w UE, jak i poza nią, środowisko naturalne i wymogi ochrony środowiska często nie stanowią priorytetu podczas planowania, budowy czy funkcjonowania instalacji, które wywierają istotny wpływ na środowisko. Dlatego jestem przekonana, że gdybyśmy się rozejrzeli, wszyscy znaleźlibyśmy wokół nas liczne obiekty, które prędzej czy później mogą wywołać katastrofę ekologiczną mniejszych czy większych rozmiarów. W wielu miejscach możemy znaleźć przypadki, w których poświęca się niedostatecznie dużo uwagi wymogom ochrony środowiska (czy to celowo, czy w wyniku niekompetencji), pozwala się na budowę obiektów bardzo blisko obszarów mieszkalnych, a ocenę oddziaływania na środowisko przeprowadza się w sposób pobieżny bez konsultacji z mieszkańcami i w sposób zawsze korzystny dla klienta. W trakcie funkcjonowania takich obiektów skargi mieszkańców są po prostu pomijane. Wzywam zarówno Komisję Europejską, jak i państwa członkowskie, by wreszcie, kiedy zobaczyły prawdziwą sytuację, otworzyły oczy i podjęły działania - by rozpoczęły zmianę prawa w kierunku bardziej rygorystycznego monitorowania wdrażania uregulowań z zakresu ochrony środowiska i odpowiedzialności za nieprzestrzeganie tych wymogów, a także zagwarantowały niezależną ocenę oddziaływania na środowisko.
Bogusław Sonik
na piśmie. - (PL) Katastrofa ekologiczna, jaka zdarzyła się na Węgrzech poruszyła nas wszystkich swoim zasięgiem i nadzwyczaj tragicznymi skutkami. Wyrażamy solidarność z rodzinami ofiar, z tymi wszystkimi, którzy stracili dorobek całego życia i jeszcze przez wiele lat będą odczuwać skutki wycieku toksycznego szlamu. Jestem przekonany, że dziś najistotniejsza jest odpowiedź na stawiane tak często pytanie: czy tej tragedii można było uniknąć? Albo raczej: jak należało to zrobić? I co dzisiaj my, jako Parlament Europejski, powinniśmy uczynić, aby takie wydarzenia się nie powtórzyły. Wiemy, że takich zbiorników jest znacznie więcej na Węgrzech. Ale nie tylko. Dla przykładu w Polsce, na Dolnym Śląsku, znajduje się największe w Europie składowisko płynnych odpadów powstałe w latach 70. Czy możemy spać spokojnie w Europie, w której doszło do takiego wydarzenia mimo szeregu obowiązujących regulacji prawnych, które miały gwarantować należytą kontrolę nad substancjami chemicznymi? Mamy działające od 3 lat rozporządzenie REACH, wdrażane przez ECHA. Mamy inne teksty legislacyjne, jak rozporządzenie z 2008 roku o substancjach i mieszaninach (CLP) czy system GHS klasyfikujący substancje i mieszaniny pod względem zagrożeń z nimi związanych. Musimy rzetelnie i wnikliwie przyjrzeć się istniejącemu prawu unijnemu, jego wdrażaniu w państwach członkowskich oraz określić jasne priorytety, aby zapewnić skuteczne przeciwdziałanie zagrożeniom i sprawne zarządzanie kryzysowe.
Theodor Dumitru Stolojan
Chciałbym wyrazić ubolewanie z powodu śmiertelnych ofiar wycieku odpadów przemysłowych, który nastąpił na Węgrzech. Są katastrofy naturalne, takie jak powodzie, którym nie zawsze możemy przeciwdziałać ani kontrolować ich skutków. W przypadku odpadów przemysłowych, które potencjalnie są szkodliwe dla życia ludzkiego czy dla środowiska naturalnego, mamy jednakże w Unii Europejskiej przepisy dotyczące tej kwestii. Niestety widzimy, że nie we wszystkich państwach członkowskich stosuje się te przepisy. Dlatego sugeruję Komisji, by jednym ze swych celów uczyniła kontrolę jakości krajowych instytucji, którym powierzono wprowadzanie w życie rozporządzeń UE w sprawie składowania potencjalnie niebezpiecznych odpadów przemysłowych. Taką kontrolę należy przeprowadzić przede wszystkim w państwach członkowskich przyjętych do UE w 2004 i 2007 roku.
