Verdediging van het subsidiariteitsbeginsel - Religieuze en culturele symbolen op openbare plaatsen (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde is de gecombineerde behandeling van:
de mondelinge vraag van Mario Borghezio, namens de EFD-Fractie, aan de Commissie, over de verdediging van het subsidiariteitsbeginsel (B7-0238/2009);
de mondelinge vraag van Antonio Cancian, Mario Mauro, Fiorello Provera, Elisabetta Gardini, Salvatore Iacolino, Crescenzio Rivellini, Sergio Paolo Frances Silvestris, Aldo Patriciello, Paolo Bartolozzi, Cristiana Muscardini, Mara Bizzotto, Barbara Matera, Lara Comi, Antonello Antinoro, Lorenzo Fontana, Roberta Angelilli, Amalia Sartori, Iva Zanicchi, Licia Ronzulli, Giovanni Collino, Marco Scurria, Giancarlo Scotta', Potito Salatto, Pablo Arias Echeverría, Raffaele Baldassarre, Pilar Ayuso, Luis de Grandes Pascual, Pilar del Castillo Vera, Santiago Fisas Ayxela, Carmen Fraga Estévez, Salvador Garriga Polledo, Cristina Gutiérrez-Cortines, Esther Herranz García, Carlos José Iturgaiz Angulo, Veronica Lope Fontagné, Antonio López-Istúriz White, Gabriel Mato Adrover, Jaime Mayor Oreja, Pablo Zalba Bidegain, Salvatore Tatarella, Magdi Cristiano Allam, Mirosław Piotrowski en Konrad Szymański, aan de Commissie, over religieuze en culturele symbolen op openbare plaatsen (B7-0239/2009).
Mario Borghezio
auteur. - (IT) Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, het standpunt van de fractie die ik vertegenwoordig, de Fractie Europa van Vrijheid en Democratie, is glashelder: via deze mondelinge vraag vragen wij de Commissie om de uitspraak van het Hof van Straatsburg - en ik wil benadrukken dat dit geen instelling van de Europese Unie is - tegen de aanwezigheid van kruisbeeld in klaslokalen aan te vechten.
Ik wil met absolute duidelijkheid zeggen dat deze beslissing voor ons een onaanvaardbare schending van het subsidiariteitsbeginsel vormt, dat een grondbeginsel van de Europese Unie is en dat tevens garant staat voor de rechten van de volkeren van de lidstaten. De Europese Unie zoals wij die vormgeven en opbouwen is niet voor te stellen zonder het fundament van het subsidiariteitsbeginsel.
Ik wil eerst uitgaan van een algemene overweging: het is duidelijk dat het weghalen van iets wat er al was - we gaan uit van de strekking van deze uitspraak - door niemand kan worden beschouwd als een daad van democratie en vrijheid, zoals iemand beweerde, maar veeleer moet worden beschouwd als een daad van de gedachtepolitie, als een antidemocratische daad. Als er een kruisbeeld aan een muur in een klaslokaal hangt, en dit kruisbeeld wordt van de muur verwijderd, ontstaat er geen seculiere muur, maar een lege muur, waar de leegte als religieus symbool wordt gekozen. Het is een educatieve actie met een negatief effect, de slechtst denkbare actie, die kan worden beschouwd als een van de vele tekenen van culturele en geestelijke zelfdoding van het westen.
De uitspraak van het Hof van Straatsburg gaat uit van een concept van godsdienstvrijheid dat, als het tot zijn uiterste consequenties wordt volgehouden, ertoe zal leiden dat elke burger een gevoel van overheersing wordt opgelegd, het gevoel dat hij in een omgeving moet leven die strookt met de opvattingen van het Hof. Ik ben van mening dat dat geen godsdienstvrijheid is: op deze manier wordt de ware inhoud van godsdienstvrijheid omgedraaid, want het gaat hier om een negatief recht, het recht om vrij te zijn van de plicht tot religieuze gedragingen. We moeten elkaar goed begrijpen als we het hebben over godsdienstvrijheid. We hebben het echt niet over iets onnauwkeurigs.
Het gaat hier om iets volkomen anders: het ophangen van een kruisbeeld is in onze cultuur niet alleen een uiting van iemands geloof maar iets veel belangrijkers, iets dat een universele waarde heeft. Het symbool van het kruis, de symboliek van het kruis heeft een universele boodschap in zich en is onder meer een boodschap van vrede, van broederschap, zoals de grote filosoof René Guénon, om slechts een naam te noemen, ons heeft geleerd. Vanuit het traditioneel oogpunt van deze grote persoonlijkheden van de traditionele cultuur is deze waarde heel duidelijk, maar in deze samenhang is het net zo duidelijk dat het bij deze uitspraak gaat om een uiting van concepten die tegen de traditie ingaan en aanzetten tot eenzijdig denken. Er is iets dat in strijd is met de ware geest van de Europese Unie, en dat is wat zo verbijsterend is.
De uitspraak lijkt als het ware bedoeld om onze volkeren te verbieden zich te beroepen op de waarden en symbolen van verticaliteit en spiritualiteit. Nogmaals, het gaat hier om een universeel symbool dat los staat van de historische context en geen verband houdt met een specifiek geloof. De Europese Unie moet veeleer het recht van de volkeren om de symbolen te gebruiken in stand houden, te beginnen met het symbool van het kruis.
Europa moet de moed tonen om zich bij deze fundamentele onderwerpen te plaatsen in een metahistorisch perspectief, en om zijn rol als bakermat, als middelpunt - ook in geestelijk opzicht - opnieuw te vervullen. Het moet de Europese volkeren de vrijheid teruggeven om hun identiteitssymbolen te behouden en te vereren, in overeenstemming met een kernbeginsel van de juridisch-politieke architectuur van de Europese Unie, het subsidiariteitsbeginsel. Deze hele kwestie draait om dit aspect, het fundamentele karakter van het subsidiariteitsbeginsel.
Ik kom tot mijn conclusie: deze kwestie biedt ons de kans na te denken en te debatteren over een centraal vraagstuk: wat betekent godsdienstvrijheid voor Europa? Welnu, ik beweer dat juist de uitspraak van het Hof van Straatsburg een grove inbreuk is op het grondrecht van godsdienstvrijheid: men wil een volk als het onze verbieden het symbool van het kruis in klaslokalen op te hangen, dat in mijn ogen onlosmakelijk verbonden is met onze christelijke wortels.
Antonio Cancian
auteur. - (IT) Het Europese Hof voor de rechten van de mens heeft op 3 november jongstleden de klacht aanvaard van een Italiaanse vrouw van Finse afkomst om de kruisbeelden uit scholen te laten verwijderen. Een tijd geleden hebben zich gelijksoortige gevallen voorgedaan in Spanje, Duitsland, Frankrijk en Italië, waar in 1988 de Raad van State opmerkte dat het kruisbeeld niet alleen een symbool is van het christendom, maar ook waarden vertegenwoordigt die losstaan van deze godsdienst. De Italiaanse raad van state, die in 2006 opnieuw een uitspraak heeft gedaan, heeft bepaald dat bij de toepassing van het beginsel van scheiding van kerk en staat niet aan de culturele identiteit van een volk en van diens beschaving voorbij mag worden gegaan.
Met onze vraag wilden we het meest seculiere aspect van de kwestie benadrukken, niet in het minst door erop te wijzen dat de volgende stap zou zijn dat zelfs zaken met betrekking tot katholieke symbolen, die deel uitmaken van de gemeenschappelijke tradities van de lidstaten, voor het Hof van Straatsburg worden gebracht, alsmede artistieke en culturele uitdrukkingen in onze steden. Zelfs de vlag van de Europese Unie, die is ontworpen voor de Raad van Europa, is volgens de ontwerper ontleend aan de iconografie van Maria.
Met de beslissing van het Hof voor de rechten van de mens wordt geprobeerd van bovenaf een model van scheiding tussen kerk en staat op te leggen dat veel lidstaten niet als het hunne ervaren - om van subsidiariteit maar niet te spreken - of dat, erger nog, kan leiden tot nihilisme - en hier komen we bij de lege muur waar mijn collega eerder over sprak. Door de uitspraak wordt onze eigen identiteit ter discussie gesteld, net als onze Europese waarden van vrede, naastenliefde, beschaafde samenleving en van gelijkheid en vrijheid. Daarom is deze uitspraak een aanslag op de vrijheid en de gelijkheid van rechten.
De communautaire instellingen zijn de hoedsters van de vrijheidsrechten. Het tonen van religieuze en culturele symbolen waarin een volk zich herkent is een uiting van de vrijheid van denken - en juist hier wordt morgen de Sacharov-prijs uitgereikt - en die vrijheid moet worden beschermd door dezelfde communautaire instellingen en door de internationale organisaties die op de beginselen van de democratie zijn gegrondvest.
Jacques Barrot
vicevoorzitter van de Commissie. - (FR) Mevrouw de Voorzitter, ik had graag geluisterd naar de bijdrage van de heer Mauro, maar hij mag na mij het woord voeren.
Ik ben verplicht een aantal rechtsregels in acht te nemen. De Commissie hecht zeer aan de vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst, die is vastgelegd is artikel 9 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens en in artikel 10 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Het is echter zo dat de Commissie uitsluitend kan optreden in het kader van de toepassing van de communautaire wetgeving. Welnu, binnen de Europese Unie behoren de nationale wetten inzake religieuze symbolen in openbare gebouwen tot de interne rechtsorde van de lidstaten zelf.
Het subsidiariteitsbeginsel is van toepassing in het kader van de Europese Unie. Dit subsidiariteitsbeginsel is niet van toepassing op de tenuitvoerlegging van een uitspraak van het Europees Hof voor de rechten van de mens, de internationale jurisdictie die is belast met de naleving van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens. De tenuitvoerlegging van uitspraken van het Europees Hof voor de rechten van de mens behoort tot de bevoegdheden van de Raad van Europa. Eveneens is de tenuitvoerlegging van uitspraken van het Europees Hof voor de rechten van de mens verplicht voor alle staten die het Europees Verdrag voor de rechten van de mens hebben ondertekend, en Italië heeft, net als alle andere partijen in deze zaak, conform artikel 43 van het Verdrag, het recht om binnen een termijn van drie maanden na de datum van de uitspraak een verzoek in te dienen tot verwijzing naar de Grote Kamer. Volgens de informatie die wij via de pers gekregen heeft de Italiaanse staat gebruikgemaakt van zijn recht om in beroep te gaan bij de Grote Kamer.
Dit is de uitleg die ik u hierover kan geven. Ik wijs er nogmaals op dat wij, voor wat betreft het recht van de Europese Unie, in deze zaak te maken hebben met de interne rechtsorde van de lidstaten. Het lijkt me duidelijk dat ik niet op de stoel kan gaan zitten van de Raad van Europa of van het Europees Hof van de rechten van de mens, die een uitspraak hebben gedaan waarvan ik begrijp dat deze bij u vragen oproept.
Dit is wat ik hier in alle eerlijkheid over kan zeggen, maar ik zal zorgvuldig luisteren naar de nu volgende sprekers.
Mario Mauro
namens de PPE-Fractie. - (IT) Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, ik dank de commissaris voor zijn duidelijke oordeel, waarin hij voor deze kwestie naar de bevoegdheid van de lidstaten verwijst.
Ik moet zeggen dat ikzelf als geen ander ervan overtuigd ben dat onze openbare instellingen een seculier karakter moeten hebben en dat ik er tevens in geloof dat religie geen enkel politiek probleem kan oplossen, maar dat politieke problemen evenmin kunnen worden opgelost door oorlog te voeren tegen religies.
Om die reden zal ik mijn mening duidelijk maken aan de hand van een paradox: wat zou er gebeuren als we de uitspraak van het Hof van Straatsburg, dat wil zeggen de reden op grond waarvan het kruisbeeld in Italiaanse scholen moet worden verwijderd, tegelijk zouden toepassen op alle plaatsen waar om publieke redenen een kruis is afgebeeld? Wat zouden we moeten doen met deze vlag, de vlag van Zweden, en met deze vlag, de vlag van Finland, en met deze vlag, de vlag van Slowakije, en met de vlag van Malta, de vlag van Denemarken, de vlag van Griekenland en met de vlag van het Verenigd Koninkrijk, die zelfs drie kruizen heeft?
Omdat, dames en heren, de reden waarom die kruizen op deze vlaggen staan geen andere reden is dan de reden waarom het kruisbeeld in Italiaanse scholen hangt, en dat is geen religieuze reden, maar een reden van cultuur en traditie. Daarom moeten we het aan de lidstaten overlaten om per geval te beslissen welke oplossingen passen bij de denkbeelden van hun volkeren, onder eerbiediging van de godsdienstvrijheid en onder eerbiediging van het seculiere karakter van de instellingen.
Dat is alles wat wij vragen, en wij vragen dit omdat boven al het andere de waarheid van ieder mens en zijn verlangen naar het oneindige moeten worden geëerbiedigd, en niet de abstractie van de rechtspraak.
Juan Fernando López Aguilar
namens de S&D-Fractie. - (ES) Mevrouw de Voorzitter, als advocaat en lid van het Europees Parlement ben ik ervan overtuigd dat vele burgers die ons debat volgen net als ik de indruk hebben dat wij het noorden kwijt zijn. Daarom zal ik proberen om een en ander op een rijtje te zetten.
Ten eerste gaat het hier over een uitspraak van het Europees Hof voor de rechten van de mens. Dat is geen instelling van de Europese Unie, maar een rechterlijke instantie die zich weliswaar in een concentrische cirkel rond de Europese Unie bevindt, maar zich er desondanks van onderscheidt. Dit Hof zet zich in voor de rechtsstaat, de representatieve democratie en de mensenrechten.
Ten tweede gaat het hier over een rechterlijke beslissing en geen enkele resolutie van het Parlement kan een uitspraak van een rechtbank herroepen of wijzigen.
Ten derde is de uitspraak van het Europees Hof voor de rechten van de mens geheel in overeenstemming met de godsdienstvrijheid en het uitvloeisel daarvan, namelijk het religieuze pluralisme. Godsdienstvrijheid maakt deel uit van de gemeenschappelijke constitutionele tradities en van het constitutioneel recht van de lidstaten en is bovendien als grondrecht verankerd in het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden.
De uitspraak voert derhalve argumenten aan voor de bescherming van de godsdienstvrijheid en maakt daarbij gebruik van een solide rechtsgrondslag. De godsdienstvrijheid wordt geenszins ontkend. Bovendien is deze beslissing met algemene stemmen uitgesproken door een gerenommeerde rechtbank die gedurende bijna zestig jaar op beslissende wijze heeft bijgedragen aan de vorming van de mensenrechtencultuur.
Tot slot - en dit is belangrijk - zij eraan herinnerd dat geen enkele uitspraak van het Europees Hof voor de rechten van de mens tot gevolg heeft dat de wetgeving van een lidstaat die het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens heeft ondertekend, moet worden gewijzigd, aangezien de uitspraak een recht erkent met betrekking tot een schending in een specifieke situatie.
Op deze basis kunnen de lidstaten dan beslissen passende wijzigingen aan te brengen in de wetgeving of in het beleid overeenkomstig de doctrine van het Europees Hof voor de rechten van de mens, maar er is geen enkele uitspraak van het Europees Hof voor de rechten van de mens die hen daartoe dwingt of verplicht.
De lidstaten hoeven zich dus geen zorgen te maken. Geen van hen is verplicht om zijn wetgeving of overheidsbeleid te wijzigen ten gevolge van een specifieke uitspraak van het Europees Hof voor de rechten van de mens. Het is dan ook niet nodig dat Italië of enig ander land naar aanleiding van deze uitspraak een algemene regelgeving aanneemt.
Er is hier ook een beroep gedaan op het subsidiariteitbeginsel. Dat is een Europese rechtsregel die in dit geval niet van toepassing is, aangezien de conceptie en toepassingen ervan niets met deze zaak te maken hebben.
Mijns inziens kunnen wij ons zelfs beroepen op een Europese rechtsregel om de stemming uit te stellen indien de vraag rijst of een stemming die geen verband houdt met kwesties die het Europees Parlement aangaan wel relevant is. Volgens mij is dat hier het geval.
Kortom, ik ben van mening dat dit een legitiem maar ongetwijfeld verkeerd opgevat debat is en dat wij geen uiting van bezorgdheid en zeker niet van protest of verwerping moeten formuleren met betrekking tot een beslissing van een rechtbank die niet tot de instellingen van de Europese Unie behoort.
Sophia in 't Veld
namens de ALDE-Fractie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, de enigszins misleidende titel van het debat van vandaag bevat het woord 'subsidiariteitsbeginsel'. Subsidiariteit, zoals ik het versta, betekent besluiten nemen op het niveau dat het dichtst bij de burger ligt, en dat niveau is de burger - de individuele burger. Wat u zegt in uw resoluties is dat de rechten van een nationale staat boven de rechten van individuele burgers staan. Het is onze taak in dit Parlement om de rechten van burgers te beschermen, niet de rechten van staten.
Op de tweede plaats zou ik, als we van mening zijn dat dit, zoals u beweert, geen zaak voor de Europese Unie is, graag willen weten waarom deze zaken zijn opgenomen in de criteria van Kopenhagen en waarom we van kandidaat-landen eisen dat zij de scheiding tussen kerk en staat respecteren, terwijl we dat niet van onze eigen lidstaten kunnen eisen.
Op de derde plaats, collega's, als u zegt dat het Europees Parlement niet bevoegd is om over deze zaken te spreken, vraag ik mij af waarom wij wel bevoegd zijn om zaken te bespreken zoals de vorm van komkommers, maar niet de grondrechten van onze burgers.
Wat betreft het Europees Verdrag voor de rechten van de mens en de uitspraak van het Hof, zijn er inmiddels twee weken verstreken sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon, dat eist dat de EU toetreedt tot het Europees Verdrag voor de rechten van de mens. Zou het niet onbegrijpelijk zijn als we tegelijkertijd weigeren om het gezag van het Hof van Straatsburg te accepteren? We kunnen dan niet uitleggen aan onze burgers.
Op de tweede plaats ben ik van mening - en dit is eerder door de heer López gezegd - dat politici zich niet dienen te bemoeien met uitspraken van het Hof. Laat de rechters hun werk doen. Wij kunnen een mening hebben - de uitspraak kan ons aanstaan of niet aanstaan - maar we mogen ons niet bemoeien met hun werk. Mijn Fractie, de ALDE-Fractie - de Europese Liberalen -, is voorvechter van een Europa dat voor alle burgers is. ALDE gelooft in een Europa van diversiteit waar iedereen recht heeft op zijn of haar eigen geweten, zijn of haar eigen religie en zelfs de vrijheid om geen religie te hebben.
Ik zal nu afronden. De staten - niet de rechtbanken, maar de staten - moeten een omgeving waarborgen waarin alle burgers vrij kunnen leven volgens hun eigen geweten. Zij moeten worden beschermd door de staat, en ik denk dat de situatie heel ernstig is als zij het gevoel hebben dat ze naar de rechter moeten stappen om zich te verdedigen tegen de staten. Collega's, verwerp de resoluties van de PPE en ECR.
Mirosław Piotrowski
namens de ECR-Fractie. - (PL) Mevrouw de Voorzitter, met het oog op het historische feit dat de oprichters van de Europese Unie christendemocraten waren: Konrad Adenauer, Alcide De Gasperi, Robert Schuman en Jean Monnet, die wat zij hebben opgebouwd baseerden op christelijke waarden en symbolen, wil ik u eraan herinneren dat de vlag die de Europese Unie heeft aangenomen, een cirkel van twaalf gouden sterren op een blauwe achtergrond, die achter u hangt, mevrouw de Voorzitter, verwijst naar de twaalf sterren op het hoofd van de heilige maagd Maria - Openbaring van Johannes, hoofdstuk 12.
Meer dan een halve eeuw later kunnen wij ons afvragen of de filosofie van de oprichters nog relevant is. In de context van de schandalige uitspraak van het Europees Hof voor de rechten van de mens, dat oordeelde dat de kruisbeelden verwijderd moesten worden uit een Italiaanse school, moet met klem worden gesteld dat geen enkele groep rechters die is aangesteld door politici, zelfs niet de Raad van Europa, kan verplichten tot het verwijderen van een kruis, dat een universeel religieus belang heeft. Dit oordeel vertrapt de vrijheid van religie en het culturele erfgoed van Europa.
In dit verband wil ik de commissaris vragen: bent u het niet met mij eens dat een aanval op christelijke symbolen ook de vernietiging betekent van de basis van de Europese Unie? Kunt u niet, namens de Commissie, een debat beginnen over de rol en het belang van christelijke symbolen in de Europese Unie?
Manfred Weber
(DE) Mevrouw de Voorzitter, allereerst wil ik mijn erkentelijkheid uiten voor het feit dat we dit debat houden. Zojuist zei collega Lopez dat hij als jurist ons niet bevoegd acht. Ik spreek hier niet als jurist, maar als politicus. De uitspraak van de rechters in Straatsburg heeft consequenties voor miljoenen mensen in Europa en daarom is het goed dat we daar nu over discussiëren.
De verhouding tussen kerk en staat is in Europa altijd omstreden geweest en heeft tot bloedige conflicten geleid. Het is terecht dat de Europese Unie uiteindelijk besloten heeft om staat en religie te scheiden, maar dat neemt niet weg dat er in Europa totaal verschillende modellen voorkomen. In Frankrijk vind je een uitgesproken laïcisme, in Engeland is het staatshoofd, de koningin, de hoogste vertegenwoordiger van de kerk. Er zijn totaal verschillende modellen waarin de verhouding tussen kerk en staat gestalte gekregen heeft. Daarom lijkt het mij goed dat we hier een beroep op de subsidiariteit doen, zodat elk land zijn eigen weg kan gaan.
Ik zou zelfs nog een stap verder willen gaan. Ik wil het hier niet over subsidiariteit hebben, maar over de grondgedachte dat in mijn ogen de Europese waarden solidariteit, subsidiariteit en vrijheid zonder verankering in het christendom, de joods-christelijke geloofsopvatting, ondenkbaar zijn. Waarom kent men deze waarden in China, in de Arabische wereld niet? Omdat ze in onze cultuur en onze godsdienst geworteld zijn. Daar mag op gewezen worden, zonder ook maar iemand te dwingen meteen hetzelfde geloof aan te nemen. We zijn trots op onze godsdienstvrijheid.
Er is godsdienstvrijheid in die zin dat ik kan besluiten atheïst te zijn. Daar is niets mis mee; voor die vrijheid hebben wij gestreden. Maar er bestaat ook het recht om een geloof te hebben. In mijn geboortestreek wonen meer dan een miljoen mensen, waarvan ruim 80 procent het katholieke geloof aanhangt, katholiek is. Met hetzelfde recht als een atheïst eist dat men hem tolerant bejegent, eisen katholieken - ruim 80 procent - dat ongelovigen tolerant zijn ten opzichte van hun geloof, dat men openlijk uiting mag geven aan zijn geloof, het mag uitbeelden en dat christelijke symbolen in een dergelijke meerderheidsmaatschappij ook door hen geaccepteerd worden die de minderheid vormen. Ook dat is zondermeer vanuit de godsdienstvrijheid te billijken.
Wie tolerantie verlangt, hoort daar zelf blijk van te geven in de omgang met hen die het christelijk geloof aanhangen.
Joanna Senyszyn
(PL) Mevrouw de Voorzitter, het Europees Hof voor de rechten van de mens heeft terecht geoordeeld dat het ophangen van kruisbeelden in klaslokalen in strijd is met de religieuze vrijheid van leerlingen en het recht van ouders om hun kinderen op te voeden volgens hun eigen overtuigingen. De rechters hebben unaniem besloten dat een kruis op school in strijd is met het Europees Verdrag voor de rechten van de mens.
De uitspraak is eenvoudig, duidelijk en voor iedereen te begrijpen. Daarom heeft hij zoveel woede en agressie opgewekt onder de geestelijkheid en rechtse politici. Die doen alsof ze het niet begrijpen en eisen verklaringen van de Commissie en een officieel standpunt van het Parlement. Dat is onwettig. EU-instellingen zijn niet bevoegd om die uitspraak, of welke uitspraak dan ook, te evalueren. Laten we niet vergeten dat de trias politica bestaat en dat het Hof een orgaan is van de Raad van Europa, niet van de Europese Unie.
Ik zal de vragenstellers antwoorden, omdat ze zoveel twijfels hebben: de uitspraak over kruisbeelden is niet in strijd met het subsidiariteitsbeginsel. Integendeel, deze uitspraak biedt hulp bij de naleving van de wet aan de Europese staten die vergeten zijn dat er in hun grondwet een bepaling staat zo niet over de scheiding van kerk en staat, dan toch in ieder geval wel over neutraliteit van wereldbeeld. De uitspraak van het Hof helpt nationale autoriteiten en rechtbanken die onder invloed van de kerk staan de grondrechten van burgers te verwezenlijken die worden geschonden als gevolg van de verkerkelijking van het sociale leven. De burgers van kerkstaten kunnen hun rechten niet verdedigen voor nationale rechtbanken. Het is goed dat zij zich kunnen wenden tot het Hof voor de rechten van de mens om hun recht te halen.
Het oordeel is in overeenstemming met het respect voor de nationale identiteit van de lidstaten en moet ten uitvoer worden gelegd. Het gaat niet over een verbod op het tonen van religieuze symbolen in het openbaar, maar alleen in een heel klein onderdeel van de openbare ruimte, in openbare scholen. Niemand roept op tot het weghalen van kruisbeelden uit kerken, van pleinen of van vlaggen, zoals een van de Parlementsleden onterecht beweerde.
Er wordt niet ingegrepen in de betrekkingen tussen kerk en staat; er wordt alleen opgekomen voor de burgers wier rechten worden geschonden. In mijn land beperkt de oprukkende verkerkelijking ook de grondrechten van de Polen. Ik kan me niet voorstellen dat het Europees Parlement en de Commissie mijn Poolse landgenoten zouden verhinderen hun recht te halen voor het Hof in Straatsburg. Een kritisch standpunt van de Commissie en het Parlement met betrekking tot deze uitspraak zou ongeoorloofde inmenging zijn en zou ons daarnaast voor schut zetten. Daar moet ik u voor waarschuwen.
Carlo Casini
(IT) Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, de beslissing van het Europees hof voor de rechten van de mens is niet alleen verontrustend voor gelovigen, maar ook voor al diegenen die al eeuwen in het kruis een teken van hoop, van solidariteit en een steun bij angst en verdriet zien.
Wij hopen dat deze beslissing door de Grote Kamer zal worden gewijzigd, want het spreekt vanzelf dat die onredelijk is. Moeten we zelfs de naam van het Rode Kruis afschaffen? Moeten we ook de grote kruizen weghalen van de bergtoppen rondom onze steden en valleien? Mag de koningin van Groot-Brittannië, zoals al eerder is opgemerkt, niet meer het hoofd van de Anglicaanse Kerk zijn?
Deze kwestie roept echter een vraag op die van zeer groot belang is vanuit maatschappelijk en politiek oogpunt: zijn mensenrechten enkel rechten van het individu, los van hun sociale context, of is het recht om uiting te geven aan een bepaalde religiositeit ook een recht van een volk? Tellen traditie, geschiedenis, wetenschap en kunst, die de identiteit van een volk over duizenden jaren hebben getekend, helemaal niet mee?
Bovendien raakt deze kwestie juist ook de verhouding tussen subsidiariteit en mensenrechten. En ik wijs erop dat de mensenrechten, afgezien van enkele grondbeginselen die als universeel en onbetwistbaar moeten worden beschouwd, op verschillende manieren kunnen worden geïnterpreteerd en ook met elkaar in conflict kunnen zijn. Waarom zouden we landen de mogelijkheid ontnemen dit soort conflicten met hun wetten op te lossen en de mensenrechten te interpreteren en ten uitvoer te leggen volgens hun eigen ethische gedachtegoed? Deze vraag is dus verweven met de kwestie van het kruisbeeld.
Het Europees Hof heeft andere keren waar het ging om het recht op leven erkend dat de staten de exclusieve bevoegdheid hebben om te beslissen over de meest omstreden kwesties, zoals bijvoorbeeld abortus of euthanasie. Nu verplicht het Verdrag van Lissabon ons om toe te treden tot het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) en dus ook als Europese Unie de beslissingen van het Europees Hof voor de rechten van de mens te respecteren.
Daarom moeten we de huidige nieuwe en afwijkende oriëntatie van het Hof overdenken. Het zou een ernstige zaak zijn als een supranationale macht, vooral als deze wordt uitgeoefend door een beperkte groep personen en niet op democratisch wijze uitdrukking geeft aan de wens van het volk, repressief en kwetsend wordt, ongevoelig wordt voor gevoelens en voor het hart van de mens en uiteindelijk dus in strijd is met de vrijheid. Daarom hoop ik dat de resolutie van de Europese Volkspartij wordt aangenomen met een ruime meerderheid van stemmen.
Miroslav Mikolášik
(SK) De geschiedenis van Europa, van zijn afzonderlijke staten en dus ook van de EU is, of we dat leuk vinden of niet, nauw verbonden met het christelijk erfgoed. Daarom bevat zelfs de grondwet van veel staten een verwijzing naar christelijke tradities. Ook het Verdrag betreffende de Europese Unie ontleent in zijn preambule inspiratie aan onder meer het godsdienstige erfgoed van Europa, waaruit zich universele waarden hebben ontwikkeld.
De grondrechten in de EU worden tegenwoordig gewaarborgd met het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en met het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, maar zij komen bovenal voort uit gemeenschappelijke grondwettelijke tradities van de lidstaten die in de loop van eeuwen zijn ontwikkeld. Ik geloof daarom dat de EU de nationale geschiedenis, cultuur en tradities volledig moet respecteren en resoluut moet weigeren lidstaten te straffen omdat zij opkomen voor het recht op hun eigen speciale aard en karakter, inclusief het christelijk erfgoed en christelijke symbolen. Ten slotte zou ik alleen nog willen toevoegen dat noch het Handvest noch het Verdrag de bevoegdheden van de Unie vergroot.
Agustín Díaz de Mera García Consuegra
(ES) Mevrouw de Voorzitter, om te beginnen vraag ik even enkele woorden te leen die mij op de huid geschreven zijn. Het kruisbeeld is geen opgelegd symbool; het is een symbool waarmee positieve waarden worden doorgegeven die deel uitmaken van onze meer dan 2 000 jaar oude geschiedenis, cultuur en samenleving. Wij kunnen niet pleiten voor de bescherming van de grondrechten en tegelijkertijd de waarden ontkennen die daaraan ten grondslag liggen.
De democratie functioneert op basis van vrijheid en respect en bevordert op die manier de uitoefening van rechten. Zij maakt geen gebruik van dwang of beperkingen. Daarom moet het subsidiariteitsbeginsel hoe dan ook geëerbiedigd en erkend worden door alle Europese instellingen, organisaties en rechtbanken. Dat geldt met name voor de vrijheid, ongeacht of het de vrijheid van meningsuiting of van geloof betreft.
Aan de bevoegdheid van de lidstaten om op openbare plaatsen religieuze tekens te tonen als symbool van de tradities en de identiteit van hun volkeren mag en kan niet geraakt worden. Vrijheid is de kern van onze samenleving en de basispijler waarop onze unieke ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid steunt. Elke beperking of beknotting van de vrijheid doet de Europese Unie op haar grondvesten trillen.
Georgios Papanikolaou
(EL) Mevrouw de Voorzitter, ook ik ben van mening dat het Hof onterecht oordeelt dat de aanwezigheid van een kruisbeeld in klaslokalen overeenkomt met oneerbiedigheid ten opzichte van het religieus geloof van de anderen. De kwestie die we vandaag behandelen is veeleer sociaal dan wel juridisch. Het is een feit dat we ons moeten houden aan het subsidiariteitsbeginsel. De aanwezigheid van religieuze symbolen is echter geen teken van religieuze discriminatie of dwang, maar is iets dat voortkomt uit de traditie en geschiedenis van elk land, en vaak zelfs uit de grondwet, zoals het geval is in mijn land, Griekenland.
In Griekenland hangen er in de klaslokalen religieuze afbeeldingen, niet om een bepaalde godsdienst op te leggen aan de leerlingen maar wel omdat het deel uitmaakt van onze traditie en rechtstreeks samenhangt met de vervolgingen en religieuze onderdrukking door het Ottomaanse Rijk gedurende vier eeuwen.
Anna Záborská
(SK) Ik zou kort op drie punten willen ingaan. Vandaag, aan het einde van het jaar en vlak voor Kerstmis, tegen middernacht op een dinsdagavond, bijna zestig jaar na de oprichting van de Europese Unie, bespreken we nog steeds een van de pijlers van de Europese integratie. We bespreken het beginsel van subsidiariteit.
Ten tweede heeft de vraag van de heer Borghezio betrekking op de beslissing van het Europese Hof in Straatsburg dat de aanwezigheid van kruisbeelden in Italiaanse scholen inbreuk maakt op het Europese Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens. Deze beslissing heeft in veel landen tot angst geleid. Het Slowaakse parlement heeft vorige week een resolutie aangenomen waarin werd uitgesproken dat deze beslissing strijdig is met het culture erfgoed en de christelijke geschiedenis van Europa.
En tot slot voelde ik mij niet helemaal op mijn gemak tijdens de behandeling van de gezamenlijke ontwerpresolutie waarover we donderdag gaan stemmen. Het stelt me teleur dat we niet de moed hebben om in een resolutie over subsidiariteit de punten uit het Verdrag van Lissabon op te nemen die rechtstreeks verband houden met het programma dat is aangenomen.
Magdi Cristiano Allam
(IT) Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, als we zien dat we hier op dit moment met een klein groepje aan het debatteren zijn over de kwestie van het kruisbeeld en als we zien dat we hierbij de kwestie van de subsidiariteit moeten aanvoeren, kunnen we slechts concluderen dat ons Europa zich schaamt voor de historische achtergrond van zijn joods-christelijke wortels, voor de historische waarheid van het christendom, dat, zoals Goethe zei, de gemeenschappelijke taal is van Europa.
In het Europees Parlement zijn er 23 officiële talen waaruit blijkt dat Europa door niets anders worden bijeengehouden dan het christendom. Ik zou commissaris Barrot willen vragen waarom, toen in Zwitserland via een referendum een verbod op minaretten werd afgekondigd, de Europese Commissie, de Europese Unie, de Verenigde Naties, de Arabische Liga en de Organisatie van de Islamitische Conferentie allen klaarstonden om de uitslag van dit referendum te veroordelen - al is Zwitserland een land dat geen deel uitmaakt van de Europese Unie - en u nu een neutrale houding aanneemt ten aanzien van een kwestie die onze wortels, onze identiteit en onze ziel raakt?
Csaba Sógor
(HU) Staat u mij toe om als protestantse dominee, die niet het kruis maar de achtpuntige ster als belangrijkste symbool beschouwt, kort iets toe te voegen aan dit debat. Ik kom uit een kiesdistrict waar 99 procent van de kiezers katholiek is. Mijn vier kinderen zitten allemaal met katholieke kinderen op school. Ons stoort het kruis niet. Ik wil hier graag verschil maken - excuseert u mij, dit is een technische kwestie - tussen het crucifix en het kruis. We moeten beseffen dat het mij niet stoort maar dat er mensen zijn die zich storen aan het kruis of het crucifix, aangezien ze hierdoor worden herinnerd aan de inquisitie.
Ik vind dit juist in de landen terecht waar vanwege de katholieke traditie scholen voorzien zijn van een kruis, zeker als het om confessionele scholen gaat. Maar het Parlement zou niet over deze onderwerpen moeten debatteren, maar over armoede, de economische crisis en de inhaalrace van Oost-Europa. Het is een vruchteloze discussie die we hier voeren. We moeten bekijken waarom die persoon protesteerde op die Italiaanse school. Dit op zich staande geval had moeten worden onderzocht, in plaats van hier te discussiëren over iets wat zijn actualiteit verloren heeft.
Uiteraard wil ik nogmaals benadrukken dat ik niets tegen het kruis heb. Ik kijk elke dag tegen het kruis aan, mij stoort dat niet. We moeten zodanige levensomstandigheden creëren in Italië of Roemenië dat dit geen onderwerp van discussie meer hoeft te zijn.
Diane Dodds
(EN) Mevrouw de Voorzitter, in de afgelopen jaren zijn we getuige geweest van een doorlopende campagne om de godsdienstvrijheid te beperken. Christelijke verpleegsters zijn bestraft omdat ze aanboden om met patiënten te bidden, en vandaag nog heeft Lillian Ladele, een christelijke ambtenaar van de burgerlijke stand die te horen kreeg dat zij civiele partnerschappen moest voltrekken of zou worden ontslagen, haar zaak wegens religieuze discriminatie bij het gerechtshof in het Verenigd Koninkrijk verloren.
Gelijkheidswetten zijn er niet in geslaagd om christenen te beschermen - eerder het tegendeel. Een amendement op het wetsontwerp inzake gelijkheid om de religieuze vrijheid van kerken te beschermen is twee weken geleden in het Lagerhuis verworpen, onder beschuldigingen van inmenging vanuit de Europese Commissie. De Commissie heeft in haar met redenen omkleed advies aangevoerd dat het Verenigd Koninkrijk in haar werkgelegenheidswetten de vrijwaringsclausule inzake religieuze vrijheid moet beperken. Ik zeg hierop: schaam u, Commissie. Er moet worden erkend dat mensen een geloof hebben en het recht hebben om dat geloof te belijden. Christenen moeten door de wet worden beschermd, en niet gestraft.
Jacques Barrot
vicevoorzitter van de Commissie. - (FR) Mevrouw de Voorzitter, het land dat ik het beste ken, is het toneel geweest van harde confrontaties op dit vlak, en ik zou, op persoonlijke titel, eigenlijk alleen maar de wens willen uitspreken dat het Europees Parlement zich blijft richten op een grote mate van tolerantie en wederzijds respect.
Er zijn inderdaad gezinnen die de christelijke tradities willen behouden en er zijn gezinnen die deze tradities willen doorbreken. Maar wij zijn door deze religieuze en culturele verscheidenheid gevormd; Europa is erop gegrondvest. Ik denk dat we heel voorzichtig moeten zijn wanneer we met een zaak als deze worden geconfronteerd. Ik neem de vrijheid dit te zeggen, omdat ik zelf in het land dat ik het beste ken, heb ondervonden tot welke excessen deze discussie aan beide zijden kan leiden.
Dit gezegd hebbende, wil ik erop wijzen dat ik jurist ben en eerlijk gezegd, begrijp ik niet waarom dit debat hier wordt gevoerd. Dit debat zou eerst in de Vergadering van de Raad van Europa en in onze nationale parlementen moeten worden gevoerd. Dat is naar mijn mening de juiste plaats voor dit debat. Bovendien kunnen wij - kan ik - namens de Commissie, niet anders dan zeggen dat de Commissie beslist veel waarde hecht aan de naleving van het beginsel van de vrijheid van godsdienst. De Commissie zal dan ook alles in het werk stellen om discriminatie van personen die een bepaalde geloofsovertuiging aanhangen tegen te gaan.
De Commissie kan echter niet ingrijpen in zaken die buiten het in de Verdragen vastgelegde wettelijk kader vallen. Het is bovendien niet haar taak als hoedster van de Verdragen op te treden in zaken die een lidstaat betreffen, indien deze geen verband houden met de Europese regelgeving. Zo simpel is het. Ik kan er niet meer van maken. De Commissie kan slechts kennis nemen van de verschillende standpunten die hier naar voren zijn gebracht, maar zij kan geen uitspraken doen over een kwestie die niet onder het Europese recht valt. Nogmaals, deze zaken vallen onder de interne rechtsorde van de afzonderlijke lidstaten. Dit is wat ik hier, als jurist, over kan zeggen.
Desalniettemin ben ik van mening dat dit een nuttig en interessant debat is geweest, natuurlijk, hoewel ik allen die aan dit debat hebben deelgenomen, wil oproepen de zaak in de juiste verhoudingen te blijven zien en de Raad van Europa en de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa de gelegenheid te geven op hun beurt een nuttig debat te voeren over hun interpretatie van een Europese Verklaring van de rechten van de mens. Wij kunnen ons echter, ik zeg dit in alle eerlijkheid, als hoedster van de Verdragen niet mengen in een debat dat in de eerste plaats door de Raad van Europa en het Europees Hof voor de rechten van de mens moet worden gevoerd.
Het spijt me, maar ik heb u vanavond echt niet meer te bieden. Dit is het enige antwoord dat ik u in alle eerlijkheid en op grond van de rechtsregels kan geven. Ik geloof echt dat we vandaag praten over problemen die momenteel binnen de Unie behoren tot de interne rechtsorde van de afzonderlijke lidstaten.
De Voorzitter
Er zijn zes ontwerpresoluties ingediend, overeenkomstig artikel 115, lid 5, van het Reglement.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt donderdag 17 december 2009 plaats.
Schriftelijke verklaringen (artikel 149)
Herbert Dorfmann  
schriftelijk. - (DE) De uitspraak van het Europees Hof voor de rechten van de mens is een uiting van een agressief secularisme en koren op de molen van degenen die in Europa naar een godsdienstvrije openbare ruimte streven. Daarbij vergeten zij dat ons werelddeel niet zonder christendom kan bestaan. Het christendom heeft Europa, zijn mensen, de cultuur, de kunst en het denken zozeer bepaald, dat het werelddeel zijn identiteit zou verliezen, als we de sporen van het christendom eruit zouden verwijderen. Het gaat er helemaal niet om de godsdienstvrijheid in twijfel te trekken. De scheiding van kerk en staat is een groot goed in onze democratie en ik ben ervoor om er nauwkeurig op toe te zien dat beiden in wederzijds respect dat doen wat tot hun eigen taak behoort. Maar dat respect is precies waar het om gaat: de christelijke kerk mag niet van iedereen verlangen haar geloof te delen, maar zij mag wel verlangen dat zij door iedereen gerespecteerd wordt.
Martin Kastler  
schriftelijk. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, wat betekent godsdienstvrijheid eigenlijk? Het antwoord is simpel, het is de vrijheid een geloof te belijden. Godsdienstvrijheid is niet vrij zijn van geloof, maar vrij zijn om een geloof te hebben. Godsdienstvrijheid brengt geen godsdienstvrije maatschappij, maar geeft mensen het recht om openlijk naar hun godsdienst te leven. Een crucifix in een klaslokaal dwingt niemand ertoe al dan niet iets te geloven. Daarom is het ook geen inperking van de godsdienstvrijheid. Ik heb ook nog nooit gehoord van een recht om niet met religieuze symbolen geconfronteerd te worden. Als dat bestond, zouden we meteen maar alle kruisen op begraafplaatsen en kerktorens moeten verbieden. De crucifix-uitspraak van het Europees Hof van de Rechten van de Mens is om die redenen niet alleen een aanval op het subsidiariteitsbeginsel, maar schendt zelf ook het grondrecht van godsdienstvrijheid. Bij deze uitspraak kunnen en mogen wij ons als leden van het Europees Parlement niet neerleggen. Het Europees Hof voor de rechten van de mens hoort recht te spreken en mag geen speelbal van ideologisch gemotiveerde en christofobe belangenpolitiek worden. Anders moeten we serieus gaan nadenken over de vraag wat dit gerechtshof eigenlijk nog voor zin heeft.
Joanna Katarzyna Skrzydlewska  
schriftelijk. - (PL) Naar mijn mening heeft de uitspraak van het Hof niets te maken met de bescherming van de vrijheid van religie. De aanwezigheid van een kruisbeeld in een klaslokaal oefent op zich geen druk uit op iemands wereldbeeld en vormt geen schending van het recht van ouders om hun kinderen op te voeden volgens hun eigen overtuigingen, evenmin als dat recht wordt geschonden door het dragen van kleding die uiting geeft aan de belijdenis van een bepaald geloof. Wederzijds begrip en openheid voor anderen liggen aan de basis van een gemeenschappelijk, verenigd Europa, net als respect voor culturele verschillen tussen landen en de wortels en tradities van de naties die de Europese Unie vormen. Het is geen geheim dat de bronnen van onze Europese identiteit rechtstreeks afkomstig zijn uit de christelijke traditie. Daarom is voor een duidelijke meerderheid van de Europeanen een kruis een religieus symbool en tegelijkertijd een symbool dat hun waarden vertegenwoordigt. Het lijkt mij niet dat de dialoog die wij elke dag met elkaar voeren, ontdaan zou moeten worden van de waarden waaraan wij hechten. Ook denk ik niet dat wij, uit naam van de religieuze vrijheid, gedwongen zouden moeten worden datgene te verloochenen dat voor ons een belangrijk en heilig symbool is, of dat nu een kruis, een davidsster of een halve maan is. Net zo min als iemand het recht heeft een bepaald geloof of waardesysteem aan een ander op te dringen, heeft iemand het recht om een ander, uit naam van de vrijheid, te dwingen symbolen te verwijderen die belangrijk zijn voor de hele mensheid. Met deze uitspraak beschermt het Hof voor de rechten van de mens niet de religieuze vrijheid, maar discrimineert het al degenen voor wie godsdienstige symbolen een belangrijke betekenis hebben in hun leven.
