Specifieke situatie van vrouwelijke gevangenen en de effecten van de detentie van ouders op het maatschappelijke leven en het gezinsleven (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag van Marie Panayotopoulos-Cassiotou, namens de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid, over de specifieke situatie van vrouwelijke gevangenen en de effecten van de detentie van ouders op het maatschappelijke leven en het gezinsleven.
Marie Panayotopoulos-Cassiotou
Mijnheer de Voorzitter, de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid, die dit initiatiefverslag heeft voorgesteld, heeft zich voor deze zaak ingespannen en financiële middelen erin geïnvesteerd: de leden van onze commissie hebben niet alleen aan dit verslag gewerkt, maar hebben ook een omvangrijk verslag voorgesteld over de situatie van vrouwen in Europese gevangenissen. Tijdens een hoorzitting hebben we geluisterd naar toonaangevende wetenschappers en vertegenwoordigers van de burgermaatschappij over deze kwestie. De instellingen van het Europees Parlement hebben tot dusverre een aantal interessante toespraken gehouden over dit onderwerp. Hierin werden de werkzaamheden van het Parlement benadrukt die gemoeid zijn met het beschermen van de rechten van de mens en in het bijzonder het waarborgen van de rechten van vrouwen die onder de moeilijke omstandigheden van een gevangenis moeten leven. Vrouwelijke gevangenen behoren tot een bijzondere categorie; ze vertegenwoordigen waarschijnlijk een minderheid van het totaal aantal gevangenen in Europa, gemiddeld slechts vijf procent. Natuurlijk schommelt het percentage tussen de zeven en nul procent.
In het verslag wordt volgens mij de situatie van vrouwelijke gevangenen zeer grondig onderzocht, aangezien ieder mogelijk scenario aan bod komt. Er wordt gekeken naar de vereisten voor speciale en algemene gezondheidsomstandigheden, waaronder specifieke problemen op het gebied van hygiëne en speciale kenmerken van de vrouwelijke psyche; problemen bij het behandelen van vrouwelijke gevangenen die voortvloeien uit hun eerdere ervaringen; de speciale situatie van moeders - het blijkt zelfs uit statistieken dat de helft van het aantal gedetineerden in Europa minderjarige kinderen heeft; de speciale omstandigheden tijdens de zwangerschap; de geboorte van kinderen in de gevangenis en de bescherming van kinderen die tijdens hun eerste levensjaren bij hun moeder in de gevangenis moeten blijven. Daarom voelen we ons gemachtigd om met behulp van de EU de lidstaten te verzoeken om de juiste materiële omstandigheden te creëren, zodat instellingen de juiste detentievoorzieningen kunnen bieden, zoals vastgelegd in internationale en Europese regelingen en verdragen. De wetgeving zou moeten kunnen worden gemoderniseerd, zodat rekening kan worden gehouden met de speciale omstandigheden van moeders; het gewone personeel zou regelmatig moeten worden gecontroleerd en worden opgeleid in het omgaan met specifieke vrouwelijke kwesties. De detentieomstandigheden van vrouwen zouden moeten worden opgenomen in het jaarverslag van de Europese Commissie over de mensenrechten in de EU.
Het verslag van vandaag zal naar ik hoop leiden tot een productief debat.
Louis Michel
lid van de Commissie. - (FR) Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, mijn collega, commissaris Špidla, is bijzonder verheugd dat het Europees Parlement heeft besloten een onderzoek in te stellen naar de situatie van vrouwen in gevangenissen en de gevolgen ervan op het maatschappelijke leven en het gezinsleven, en wil dan ook de rapporteur, mevrouw Panayotopoulos, feliciteren met haar uitstekende verslag.
Ook al maken vrouwen slechts een klein deel uit van de gevangenispopulatie in Europa, zo'n vijf procent, het is duidelijk dat hun gevangenschap ernstige gevolgen heeft voor het hele gezin. Bovendien heeft een relatief hoog percentage van de vrouwen in de gevangenis kinderen.
De Commissie bevordert beleid dat uitsluiting van kwetsbare groepen tegengaat, en hieronder vallen dan ook met name mensen in detentie. Het moet echter wel worden benadrukt, dat sociale insluiting voornamelijk een kwestie voor de lidstaten is. De rol van de Commissie met betrekking tot sociale insluiting bestaat er in principe uit om de lidstaten te helpen bij hun beleid om sociale uitsluiting tegen te gaan, binnen de context van de opencoördinatiemethode en andere meer specifieke stappen. Niettemin biedt het nieuwe Verdrag van Lissabon - en dit is een interessant punt - de mogelijkheid voor nieuwe initiatieven op het gebied van justitie, vrijheid en veiligheid. Binnen dit steeds belangrijker wordende specifieke gebied zal de medebeslissingsprocedure op steeds meer beleidsterreinen van toepassing worden, terwijl dit duidelijk ook zal leiden tot verbreding van de bevoegdheid van het EP om een aantal voorstellen van uw verslag te onderzoeken. In het verslag van mevrouw Panayotopoulos wordt voor een evenwichtige benadering gekozen. In het verslag wordt het subsidiariteitsbeginsel volledig nagevolgd en de ondersteunende rol van de Commissie erkend, en wij zijn het volledig eens met de door u gehanteerde manier van aanpak. Het is ons bekend dat om de uitdagingen waar vrouwen in de gevangenis mee geconfronteerd worden, te kunnen aanpakken, de lidstaten en de Commissie zich moeten concentreren op de levensomstandigheden in gevangenissen, het essentiële in stand houden van familiebanden en sociale relaties en natuurlijk het belang van re-integratie in de maatschappij en de arbeidsmarkt. Deze benadering komt overeen met de strategie van de Commissie voor sociale insluiting, die betrekking heeft op drie brede gebieden: het aanmoedigen van de toegang tot noodzakelijke diensten en verschillende mogelijkheden en kansen, het controleren dat wetgeving wordt nageleefd bij het tegengaan van discriminatie, en indien nodig het opstellen van een gerichte aanpak om in de specifieke behoeften van de verschillende groepen te kunnen voorzien.
De Commissie organiseerde in het voorjaar van 2006 een openbare raadpleging over de noodzaak om op EU-niveau meer maatregelen te treffen die actieve insluiting van mensen die het verst van de arbeidsmarkt zijn verwijderd, kunnen bevorderen. De resultaten werden voorgesteld in een mededeling uit oktober 2007, waarmee tevens de tweede fase van de raadpleging werd ingeluid. Aan de sociale partners werd gevraagd hun mening te geven over een mogelijke verbreding van de opencoördinatiemethode door middel van het overeenkomen van gemeenschappelijke principes - met name op het gebied van inkomenssteun, actief arbeidsmarktbeleid en toegang tot kwaliteitsdiensten - over de reikwijdte van de gemeenschappelijke principes en ten slotte over de manier waarop de implementatie van deze gemeenschappelijke principes gepaard zou moeten gaan met controle- en evaluatiemiddelen op EU-niveau. De raadpleging werd op 28 februari 2008 afgerond en de Commissie gaat nu de voorstellen van de sociale partners en andere betrokken partijen bestuderen.
Staat u mij nu toe enige korte opmerkingen te maken over het verslag. In het verslag wordt de re-integratie in de maatschappij en de arbeidsmarkt besproken van vrouwen die in de gevangenis hebben gezeten. We zijn het eens met de opvatting dat doelgerichte uitvoeringsmaatregelen gecombineerd zouden moeten worden met sociale vangnetten die sociale uitsluiting moeten verhinderen. Re-integratie van gevangenen hoort binnen de gevangenisomgeving te beginnen in samenwerking met gespecialiseerde sociale diensten.
Wij zijn ons er terdege van bewust dat het bieden van aanvaardbare en redelijke levensomstandigheden de kans op een succesvolle re-integratie in de samenleving aanzienlijk verhoogt. De autoriteiten, inclusief de gevangenisautoriteiten, moeten worden aangemoedigd kwalitatieve beroepsopleidingen aan gevangenen beschikbaar te stellen. Het ligt voor de hand dat de samenwerking tussen gevangenissen en bedrijven die gespecialiseerd zijn in banen voor gevangenen, moet worden gestimuleerd als onderdeel van het re-integratieproces.
Wij willen hier de rol van het Europees Sociaal Fonds benadrukken bij het bevorderen van de insluiting en integratie van vrouwelijke en mannelijke gevangenen in de arbeidsmarkt en in de samenleving in het algemeen. Ik denk dat u er wel van op de hoogte bent dat het fonds medefinancier is van projecten die gericht zijn op onderwijs en beroepsopleidingen voor gevangenen, terwijl initiatieven die direct gericht zijn op het verbeteren van de levensomstandigheden van gevangenen door middel van de bouw van nieuwe gebouwen en het installeren van nieuwe voorzieningen ook door andere structuurfondsen kunnen worden bekostigd.
Ik neem akte van het verzoek van het EP aan de Commissie en de Raad om een kaderbesluit aan te nemen inzake de minimumnormen ter bescherming van de rechten van gevangenen en om een Europees handvest voor gevangenissen op te stellen. Ik voel mij andermaal genoodzaakt het Huis erop te wijzen dat een aantal elementen van het verslag binnen de exclusieve bevoegdheden van de lidstaten vallen, hoewel, zoals we al hebben opgemerkt, het Verdrag van Lissabon op veel gebieden met betrekking tot justitie, vrijheid en veiligheid de medebeslissingsprocedure zal toepassen, en op deze manier bestaat er een reële mogelijkheid om de rol van het EP te verbreden en de situatie en behandeling van deze uiterst ernstige kwestie te verbeteren.
Anna Záborská
namens de PPE-DE-Fractie. - (SK) Het initiatiefverslag over vrouwen in de gevangenis heeft een hoge symbolische waarde. Aan de ene kant wordt het zeer pragmatische standpunt van de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid bevestigd, terwijl aan de andere kant de bewonderenswaardige toewijding van mevrouw Panayotopoulos-Cassiotou wordt bevestigd.
Ik moet benadrukken dat mevrouw Panayotopoulos-Cassiotou een bijzonder actief lid van mijn commissie is, en ik feliciteer haar met haar altijd erg verantwoordelijke houding ten opzichte van haar werk. Tijdens de werkzaamheden voor dit verslag hebben we een persoonlijk bezoek gebracht aan de vrouwengevangenis in Brugge. Vanwege dit bezoek kan ik melden dat dit verslag in het geheel niet louter theoretisch is. Ik ben verheugd dat het verslag alle facetten van vrouwen in de gevangenis weet te behandelen. Ik zou persoonlijk met name het belang willen benadrukken om kinderen tegen psychologische schade te beschermen als hun ouders in de gevangenis zitten.
Wat nu volgt is gebaseerd op mijn persoonlijke ervaringen. Tijdens het communistische regime, toen ik vijf jaar oud was, werd mijn vader gearresteerd en veroordeeld tot een langdurige gevangenisstraf voor politieke schijnredenen. De leraren van mijn school vroegen me vaak waar hij was en waarom hij nooit naar de oudervergaderingen kwam, ook al wist iedereen dat hij in de gevangenis zat. Dit was erg pijnlijk. Kinderen zouden nooit getraumatiseerd mogen raken door het ongevoelige gedrag van mensen in hun omgeving, aangezien dit leidt tot nog meer problemen naast het stigma dat kleeft aan het hebben van ouders die in de gevangenis zitten. Het regelmatig in contact blijven met hun moeder in de gevangenis is cruciaal voor hun toekomstige leven en toekomstige inter-persoonlijke relaties.
Ik wil tot slot graag speciaal uw aandacht vestigen op paragraaf 22 van het verslag en wijzen op de nadruk die mevrouw Panayotopoulos-Cassiotou legt op het aanhouden van familiebanden.
Teresa Riera Madurell
namens de PSE-Fractie. - (ES) Mijnheer de Voorzitter, ik zou eerst de rapporteur willen feliciteren met haar uitmuntende verslag en haar open karakter, waardoor belangrijke overeenkomsten konden worden bereikt over de door mijn fractie ingediende amendementen.
Dit is een zeer uitvoerig verslag, waarin geen enkele kwestie ontbreekt in relatie tot de moeilijke situatie die ontstaat in het maatschappelijke leven en gezinsleven na het in de gevangenis belanden van een vader of moeder. Er wordt een groot aantal nieuwe aspecten geïntroduceerd, waaronder de behandeling van vaders en moeders in de gevangenis die verantwoordelijkheid over kinderen dragen.
Doelstelling was het vinden van een oplossing die de rechten van kinderen respecteert, terwijl de veiligheidsmaatregelen in stand worden gehouden, die van toepassing zijn bij personen die van hun vrijheid beroofd zijn. Het voorstel is om onafhankelijke eenheden op te zetten die niet in verbinding staan met de normale gevangenisomgeving, waarin de levensomstandigheden zijn aangepast aan de behoeften van kinderen en rekening wordt gehouden met hun integratie in de samenleving.
Hetzelfde geldt voor mensen die zorgen voor afhankelijke personen, omdat in deze situatie ook hoofdzakelijk vrouwen betrokken zijn. Ook hier wordt aanbevolen zoveel mogelijk voor alternatieve straffen te kiezen dan in plaats van gevangenisstraffen. Wat betreft deze kwestie wordt in het verslag duidelijk gemaakt dat de maatregelen voor mannen die in de gevangenis zitten en verantwoordelijkheid dragen voor kinderen of andere familieleden, gelijk behoren te zijn aan de maatregelen die op vrouwen worden toegepast.
Bovendien dienen deze maatregelen seksuele geaardheid en iedere wettelijk toegestane gezinsvorm volledig te respecteren. Vrouwen in de gevangenis moeten toegang krijgen tot preventiecampagnes en onder gelijkwaardige omstandigheden ook toegang tot programma's voor gezinsplanning.
In het verslag wordt ook verzocht om programma's die gericht zijn op het verlagen van het risico voor gevangenen om met gewelddadige situaties te worden geconfronteerd, en om speciale psychologische zorg voor vrouwen die het slachtoffer zijn geworden van gendergeweld. Er wordt ook in aanbevolen gevangenispersoneel omtrent deze kwestie op te leiden en meer bewust te maken.
Onze fractie heeft nauw met de rapporteur samengewerkt, leidend tot het indienen van deze en andere amendementen, en ik denk dat we over het algemeen een verslag hebben opgeleverd waarop dit Parlement trots kan zijn. Nogmaals mijn felicitaties aan de rapporteur!
Marios Matsakis
namens de ALDE-Fractie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, ik zal over deze kwestie op persoonlijke titel spreken. Mevrouw Panayotopoulos-Cassiotou heeft met haar gebruikelijke wijsheid en werklust zeer goed werk verricht en een verslag opgeleverd, waarin op zeer efficiënte wijze de problemen van vrouwelijke gevangenen behandeld worden.
Het meeste wat mevrouw Panayotopoulos-Cassiotou in haar verslag schrijft, is natuurlijk correct. Maar ik vraag mij af of het verslag misschien niet eerder gericht is op een ideale wereld, dan op een realistische wereld, een wereld, waarin gevangenissen inderdaad niet alleen de taak behoren te hebben om veroordeelden te straffen, maar vooral om hen te rehabiliteren? De harde realiteit van dit probleem is, dat de meeste gevangenissen in Europa en in de wereld over het algemeen voor zowel vrouwen als mannen ontoereikend functioneren. Dit betekent natuurlijk niet dat we nooit moeten aandringen op veranderingen. Dit betekent ook niet dat we ons niet met de speciale behoeften van vrouwelijke gevangenen moeten bezighouden. Integendeel, het is onze plicht altijd aan te dringen op verbeteringen, maar we moeten de volgende simpele feiten niet uit het oog verliezen.
Ten eerste zijn er in het algemeen wijzigingen in ons strafsysteem nodig.
Ten tweede zou er geen ongewenste discriminatie moeten zijn tussen vrouwen en mannen, behalve in het geval dit noodzakelijk is door strikt biologische verschillen, waaronder de zwangerschap of speciale aspecten van het moederschap.
Ten derde zijn gevangenissen geen hotels. Noch zijn het peuterscholen of verlosafdelingen.
Ten vierde zijn de meeste gevangenen - zowel de mannen als vrouwen - veroordeelde misdadigers, die afschuwelijke misdaden hebben begaan tegen andere personen.
Ten vijfde, en dit klinkt misschien hard, zijn veel veroordeelde vrouwen niet geschikt voor het moederschap en dienen er alternatieven te worden gevonden om hun kinderen op te voeden.
Ten zesde is de vraag of vrouwelijke gevangenen toestemming zouden mogen krijgen om in de gevangenis zwanger te raken, bepaald niet oncontroversieel te noemen.
Dit gezegd hebbende wil ik niettemin besluiten met de mededeling dat ik mijn steun verleen aan dit verslag.
Ewa Tomaszewska
Mijnheer de Voorzitter, ik wil graag twee punten uit dit verslag onder de aandacht brengen.
De eerste kwestie houdt verband met de omstandigheden waaronder een vrijheidsstraf wordt uitgezeten. Het is vooral belangrijk toegang te hebben tot de juiste voorzieningen voor persoonlijke hygiëne en medische behandelingen specifiek voor vrouwen. Als politiek vluchteling in communistisch Polen kreeg ik een kwart van een stuk zeep en moest ik het hier zes maanden mee doen. Het was weken achter elkaar niet mogelijk een beroep te doen op je wettelijke recht om te mogen baden. Dat is ontoereikend. De toegang tot stromend water en warm water om zich te kunnen wassen, de mogelijkheid om een gynaecoloog te raadplegen en om mammogrammen te laten maken, dit moet allemaal worden gegarandeerd, ongeacht de soort straf en de lengte ervan.
De tweede kwestie houdt verband met de gevolgen van gevangenisstraf van moeders en zwangere vrouwen voor het leven en de gezondheid van hun kinderen. Zo kunnen vrouwen vaak geen gebruik maken van hun recht om deel te nemen aan rechtszaken over het voogdijschap. Mensen die onder arrest staan, hebben niet de mogelijkheid bij hoorzittingen aanwezig te zijn. Kinderen waarvan hun moeder in de gevangenis zit, hebben slechts beperkte rechten als het gaat om het bezoeken van hun moeder. Pasgeboren baby's worden vaak kort na de geboorte van hun moeder weggehaald, waardoor ze geen borstvoeding kunnen krijgen. Laten we niet vergeten dat elke vrijheidsstraf die over een vrouw wordt uitgesproken, ook indirect over haar kinderen en haar hele familie wordt uitgesproken. Een dergelijke straf zou daarom alleen in uitzonderlijke gevallen moeten worden uitgesproken. Ik wil graag afsluiten met het feliciteren van de rapporteur.
Hiltrud Breyer
Mijnheer de Voorzitter, dit initiatiefverslag is belangrijk, omdat de situatie van vrouwen in de gevangenis eindelijk onder de aandacht moet worden gebracht en de problemen moeten worden onderzocht. De rechten van vrouwen zijn zelfs en met name in de gevangenis van toepassing. De situatie in de Europese Unie is gelukkig niet gelijk aan die van de Verenigde Staten, waar gevangenissen en het opbergen van mensen een winstgevende zakelijke onderneming is geworden, maar het aantal vrouwen in Europese gevangenissen is aan het stijgen en dus moeten we hun specifieke situatie in acht nemen.
Ten eerste is er de kwestie gezondheidszorg, waar we zojuist over hebben gedebatteerd. Vrouwen in de gevangenis hebben gewelddadige ervaringen meegemaakt, soms van seksuele aard, hetzij in de gevangenis, hetzij ervoor, en hebben passende psychologische hulp en therapie nodig, vaak omdat ze ook nog verslaafd zijn. Er is ook nog het risico dat vrouwen in de gevangenis seksueel uitgebuit worden. De situatie van moeders verdient onze speciale aandacht. We kunnen ons bijvoorbeeld geen herhaling veroorloven van de situatie in Duitsland, waar baby's van slechts enkele maanden oud van hun moeders werden weggenomen, omdat er in de gevangenis geen plekken voor moeders met kinderen waren, met als gevolg dat zij maandenlang werden gescheiden. We hebben ook meer geld nodig voor de re-integratie van vrouwen nadat ze zijn vrijgelaten.
Een kwestie die ik bijzonder van belang vind, is de specifieke situatie van meisjes en vrouwen met een migratieachtergrond. Het is cruciaal dat we aandacht besteden aan de situatie van vrouwen die Europa zijn binnengekomen en in detentiecentra worden vastgehouden. Veel van deze vrouwelijke vluchtelingen, asielzoekers of onregelmatige migranten, worden in deze detentiecentra onder gevangenisachtige omstandigheden vastgehouden en er is tot op heden geen EU-wetgeving die bepaalt wat de maximale duur van hun detentie mag zijn.
Ten slotte - en het Europees Parlement heeft hierover een studie uitgebracht - verzoeken wij dringend om verbetering van de bescherming van groepen die speciaal risico lopen, met name vrouwen die het slachtoffer zijn geweest van seksueel geweld.
Věra Flasarová
namens de GUE/NGL-Fractie. - (CS) Dames en heren, in zijn klassieke boek 'Discipline, toezicht en straf' noemt de Franse filosoof Michel Foucault onder meer drie aspecten van gevangenschap. Deze aspecten zijn tot op de dag van vandaag terug te vinden in de complete geschiedenis van het strafsysteem.
Ten eerste is er de oorspronkelijke bedoeling om de overtreder van de samenleving te isoleren; ten tweede biedt de straf de mogelijkheid de schuld te aanvaarden (catharsis); en ten derde is er het moderne aspect, waarin de mogelijkheid wordt geboden tot rehabilitatie en re-integratie in de samenleving. Het laatste aspect wordt in beschaafde landen gezien als het meest belangrijke.
De samenleving neemt geen wraak op een overtreder en wil zijn of haar waardigheid niet aantasten. Integendeel, zij zet zich in, soms tegen alle verwachtingen in, om het gedragspatroon van de veroordeelde gevangene te veranderen, dat had geleid tot zijn conflict met de wet. Een gevangenisstraf is niet bedoeld om de gezondheid van de veroordeelde te schaden, laat staan leden van zijn familie.
De rapporteur heeft één probleem van gevangenschap heel duidelijk omschreven: de nadruk wordt gelegd op de schuld en de straf van een individu, terwijl genegeerd wordt dat de straf ook gevolgen heeft voor de mensen die afhankelijk zijn van de veroordeelde. Deze afhankelijke mensen zijn meestal de kinderen van vrouwelijke gevangenen.
Van alle vrouwen die in Europese gevangenen zitten, heeft meer dan de helft één kind. De precieze getallen verschillen per land, net als de gevangenisomstandigheden. In mijn land, de republiek Tsjechië, is bijvoorbeeld overbevolking in gevangenissen het grootste probleem. Aan de andere kant doen de betrokken autoriteiten hun best om de negatieve gevolgen van de straf voor vrouwen en hun familieleden te verminderen en om de terugkeer van deze vrouwen in de samenleving te vergemakkelijken. Dit gezegd hebbende worden de inspanningen die zijn gericht op verbetering van de integratie van gevangenen in de samenleving, bemoeilijkt door een gebrek aan financiering voor bijvoorbeeld welzijnswerkers.
Ik ben het met de rapporteur eens dat het belangrijk is de omstandigheden voor het aanhouden van familiebanden te verbeteren, omdat het gescheiden zijn van je gezin in combinatie met schuld en straf resulteert in vervreemding, waardoor terugkeer uit de gevangenis veel moeilijker wordt. Ik heb het hier natuurlijk niet over gevallen waar de familiebanden al voor de gevangenisstraf werden verbroken.
Ter afsluiting wil ik nog één belangrijke kwestie vermelden: uit psychologische studies is gebleken dat vrouwelijke gevangenen moeite hebben om zich aan te passen aan de omstandigheid in dichte nabijheid met elkaar te moeten leven. Mannen zijn beter in staat om met gedwongen nabijheid om te gaan en om conflicten op te lossen.
Zita Pleštinská
(SK) Het verslag van de rapporteur, mevrouw Panayotopoulus-Cassiotou, komt precies op het moment dat er in veel lidstaten veranderingen gaande zijn in de gevangenisstructuren, zoals het opzetten van gevangenissen voor alleen vrouwen. De geografische locatie is een belangrijke factor: hierdoor kan het bijvoorbeeld makkelijker zijn voor vrouwelijke gevangenen om familiebanden en vriendschappen te onderhouden en religieuze diensten bij te wonen.
De effecten van afzondering en leed van vrouwelijke gevangenen, vooral van moeders en zwangere vrouwen, kunnen schadelijke gevolgen hebben voor de moeder zelf, maar ook, en met name, voor haar kind en diens ontwikkeling. Daarom kan het bijwonen van religieuze diensten een positieve verandering teweegbrengen in het leven van deze gevangenen.
Menselijke waardigheid en respect voor basisrechten moeten streng worden toegepast in het gevangenisbeleid van de lidstaten. Voor het handhaven van de orde in gevangenissen is gekwalificeerd personeel nodig, dat in staat is geweld tegen en misbruik van vrouwen in de kiem te smoren. We zouden ook niet mogen vergeten dat het personeel verder in staat moet zijn psychologische hulp te bieden, omdat veel vrouwen in het verleden vaak getraumatiseerd zijn geraakt.
Felicitaties aan de rapporteur voor het opstellen van deze actuele analyse, waarin aantal belangrijke conclusies te vinden zijn. In het verslag staat ook een aantal voorstellen en suggesties om de omstandigheden voor vrouwelijke gevangenen te verbeteren, met name voor alleenstaande moeders en jonge gevangenen. Het verheugt me dat de rapporteur specifiek aandacht besteedt aan zwangere vrouwen.
Vrouwen in de gevangenis zijn vaak het slachtoffer geweest van geweld. Deze kwestie moet daarom op een zeer voorzichtige manier worden benaderd, waarbij moet worden aangedurfd om vernieuwende maatregelen inzake het gevangenisbeleid in te voeren. Vrouwen moeten na hun vrijlating uit de gevangenis alle mogelijk hulp aangeboden krijgen met als doel hun re-integratie in de samenleving probleemloos te laten verlopen.
Zita Gurmai
(HU) Dank u wel, mijnheer de Voorzitter. Commissaris, dames en heren, gelijke kansen moeten ook voor mensen in de gevangenis beschikbaar zijn. Ook vrouwen in de gevangenis moeten de beschikking hebben over passende voorzieningen op het gebied van gezondheid en hygiëne die afwijken van die van mannen. Het is vooral voor vrouwen in de gevangenis van belang familierelaties in stand te kunnen houden, aangezien dit hun re-integratie in de samenleving zal vergemakkelijken, zoals een aantal van mijn collega-afgevaardigden al heeft vermeld. In het geval van drugsverslaving en een aantal andere gevallen is het cruciaal psychologische hulp te kunnen bieden en in een aantal lidstaten zijn veelzijdige, gendergeoriënteerde programma's opgesteld om hiermee om te gaan. De nieuwe lidstaten moeten dit voorbeeld volgen. Vrouwelijke ex-gedetineerden hebben meer moeite om een baan te vinden. Het organiseren van opleidingen in gevangenissen kan dit probleem verlichten en zodoende ook het risico op recidivisme verlagen. Dit verslag is uitstekend, en ik raad u aan het goed te keuren.
Bairbre de Brún
(GA) Mijnheer de Voorzitter, ik verwelkom het initiatiefverslag van mevrouw Panayotopoulos-Cassiotou waarin de situatie van vrouwen in de gevangenis wordt onderzocht. Ik denk dat het verslag kan worden aangescherpt door een aantal amendementen.
Het concept overplaatsing zou meer nadruk moeten krijgen als een meer nauwkeurige omschrijving van het voorbereidingsproces bij vrouwen waarvan de vrijlatingsdatum nadert. Ter ondersteuning hiervan zouden er 'rehabilitatiecentra' moeten zijn, die zijn voorzien van passende, ondersteunende voorzieningen.
Ik roep op tot het ondersteunen van de amendementen die het opsluiten van meisjes in gevangenissen voor volwassenen willen beëindigen. Het personeel in vrouwengevangenissen, ook het medische personeel, moet zoveel mogelijk uit vrouwen bestaan.
In 2004 en het afgelopen jaar werden twee verslagen uitgebracht, waarin de vreselijke omstandigheden van de gemiddelde vrouwelijke gevangene in mijn eigen kiesdistrict in Noord-Ierland werden beschreven. Ik adviseer de Commissie zowel de aanbevelingen van dat verslag als de aanbevelingen van het hier besproken verslag door te nemen.
Kathy Sinnott
(EN) Mijnheer de Voorzitter, veel vrouwen in de gevangenis hebben een achtergrond van geweld en misbruik, waardoor ze moeite kunnen hebben met het opbouwen van stabiele relaties - wat ze uiteindelijk werkelijk nodig hebben.
Onze doelstelling zou niet alleen gericht moeten zijn op de sociale integratie van gevangenen, maar ook op hun persoonlijke ontwikkeling. En hier komt natuurlijk de kwestie kinderen bij kijken. Het scheiden van moeder en kind gebeurt in de gevangenis vaak al uren na de geboorte. Dit heeft een onmiddellijk effect op de mogelijkheid of er tussen de twee een gezonde relatie kan ontstaan. Om uiteindelijk de bijzondere moeder-kindrelatie tot stand te brengen, horen beide naar elkaar toe te groeien. En de enige manier waarop deze twee op een gezonde en normale manier naar elkaar toe kunnen groeien, is door ze zoveel mogelijk bij elkaar te laten zijn en een omgeving voor ze te creëren die ondersteuning en veiligheid biedt.
Door een moeder van haar baby te scheiden is hun relatie gedoemd te mislukken. Waarom zouden we dit doen, als datgene, wat deze vrouwen in hun leven nodig hebben, een stabiele, liefdevolle relatie is?
Corina Creţu
(RO) Het hier besproken verslag legt een aantal problemen bloot die zich op dit terrein in de lidstaten voordoen.
Ten gevolge van een toename van de criminaliteit in bepaalde omgevingen, met name in achtergestelde omgevingen, die worden gekenmerkt door pure armoede, analfabetisme en verbroken familierelaties, met op de achtergrond afbraak van het socialezekerheidsstelsel, hebben de regeringen van de lidstaten in mijn ogen voor een verkeerde aanpak gekozen: strengere straffen.
In Roemenië werd onlangs in de publieke opinie ophef gemaakt over een geval van drie vrouwen uit dezelfde familie, dochter, moeder en grootmoeder, die tegelijkertijd een gevangenisstraf kregen voor een klein vergrijp. Dit was niet het enige voorbeeld van deze soort. Daarom ben ik van mening dat een van de belangrijkste aanbevelingen van dit verslag is om gebruik te maken van andere straffen dan gevangenisstraffen, zeker als het gaat om het leven van een kind. Er ontstaat een bijzondere situatie wanneer beide ouders van minderjarige kinderen in de gevangenis belanden.
Ik steun het in het verslag opgenomen verzoek gericht aan de Commissie om een gemeenschappelijk Europees handvest voor gevangenissen op te stellen, zodat in de lidstaten detentieomstandigheden kunnen worden geharmoniseerd en een snellere integratie in de samenleving kan worden bewerkstelligd van hen die een vrijheidsstraf hebben uitgezeten. Ik feliciteer de rapporteur met haar inspanningen.
Zuzana Roithová
(CS) Mijnheer de Voorzitter, zoals we net gehoord hebben, bestaat slechts vijf procent van de Europese gevangenispopulatie uit vrouwen. De helft hiervan bestaat uit moeders met jonge kinderen en het merendeel van hen heeft geweld en misbruik meegemaakt.
Ik verwelkom dit verslag van ganser harte en bedank iedereen die erbij betrokken was. In het verslag wordt benadrukt dat de lidstaten de ontwikkeling van specifieke voorzieningen voor vrouwen in detentiecentra moeten stimuleren. Ik ben van mening dat het benadrukken van de menselijke waardigheid cruciaal is voor een succesvolle toekomstige sociale re-integratie. Voor het bezoek van kinderen moet een vriendelijke omgeving worden gecreëerd en vrouwen dienen een opleiding te krijgen die hen kan bijbrengen wat menselijke waardigheid kan betekenen.
Ik ben dan ook erg verrast dat de liberalen hebben verzocht een aparte stemming te houden over paragraaf 19, waarin wordt voorgesteld vrouwen het recht te geven aan religieuze diensten te mogen deelnemen. Ik vind het schokkend dat vrouwen in de gevangenis mogelijkerwijs, afhankelijk van de uitslag van de stemming van morgen, andere rechten zullen hebben dan vrouwen buiten de gevangenismuren.
Louis Michel
lid van de Commissie. - (FR) Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, ik wil natuurlijk alle sprekers bedanken voor een uiterst waardevol en interessant debat. Ik ben niet de Commissaris die verantwoordelijk is voor deze kwestie. Toch zal ik niet ontkennen dat ik uiterst geënthousiasmeerd en geïnteresseerd raakte van dit debat. Er kwamen veel persoonlijke ideeën in mij op en dit bewijst onmiskenbaar dat u mijn interesse hebt gewekt over een onderwerp dat duidelijk uiterst belangrijk is.
Om de problemen rond de re-integratie van vrouwelijke gevangenen in de samenleving en de arbeidsmarkt te overwinnen moeten we natuurlijk nogmaals de noodzaak van het combineren van uitvoeringsmaatregelen met een aangepast sociaal vangnet benadrukken. Hiervoor is de deelname van alle betrokken partijen nodig, inclusief de sociale partners.
De Commissie is van plan kwesties inzake sociale insluiting in de lidstaten overeenkomstig de opencoördinatiemethode te blijven onderzoeken. Veel van de zojuist ingediende voorstellen - die ik natuurlijk door zal geven aan Commissaris Špidla - hebben natuurlijk mijn aandacht getrokken. Zo is het idee, dat al in een aantal landen bestaat, om waar mogelijk alternatieve straffen op te leggen - als de persoon in de gevangenis geen gevaar vormt voor de samenleving - zeker een zeer interessante benadering. Ik denk zelf nog, al spreek ik hier vrijelijk, aan het gebruik van elektronische enkelbanden, zodat mensen de gevangenis kunnen verlaten en bij hun families kunnen wonen. Er zijn veel elementen die in relatie tot deze kwestie moeten worden onderzocht, want wat ik hier gehoord heb, is ook zeer terecht: gevangenschap is natuurlijk bovenal gericht op sociale verzoening, en daarom moeten we ons ook inspannen om van de re-integratie in de samenleving een positief element te maken. Ik was ook zeer geïnteresseerd in de opmerkingen van mevrouw Záborská - die op verschillende manieren ook terug te vinden waren bij andere sprekers - over de kwestie van familiebanden en de relatie met kinderen, waar natuurlijk een uiterst specifieke benadering voor nodig is.
De hygiëne in gevangenissen, gezondheidszorg, seksuele voorkeur, seksuele geaardheid en seksueel geweld zijn ook onderwerpen waar ik natuurlijk bekend mee ben vanwege mijn werkzaamheden als Commissaris voor ontwikkeling, ook al ben ik niet verantwoordelijk voor deze specifieke kwestie. Ik breng natuurlijk regelmatig een bezoek aan gevangenissen in ontwikkelingslanden. Ik kan u daarom verzekeren dat ik zeker in de gelegenheid verkeer om deze kwesties op waarde te kunnen schatten.
In ieder geval zal ik het zeker niet nalaten Commissaris Špidla van dit uitstekende debat en de voortreffelijke ideeën die ik hier gehoord heb, op de hoogte te brengen; ik weet zeker dat hij uiterst geïnteresseerd is in deze zaken.
Marie Panayotopoulos-Cassiotou
Mijnheer de Voorzitter, dank u dat u zo laat bent opgebleven. Ik zou graag ook Commissarissen Michel en Špidla willen bedanken voor hun uiterst positieve medewerking aan het hier voorgestelde verslag; en ik wil ook u, dames en heren, bedanken, en de heer Matsakis, de enige mannelijke afgevaardigde die aan dit debat deelneemt.
Ik meen dat het aanhouden van familiebanden een gemeenschappelijk thema is, en iedereen heeft wel benadrukt hoe belangrijk dit is. Het is ook cruciaal kinderen, met name jonge kinderen, te beschermen en passende voorzieningen op te zetten die zijn toegerust op de speciale behoeften van vrouwen. De belangrijkste kwestie hoort echter te zijn dat we ons inzetten voor de mensenrechten, vooral voor de rechten van vrouwen, of ze nu in de gevangenis zitten of niet. Daarom dient datgene wat geldt voor vrouwen die niet in de gevangenis zitten, ook te gelden voor hen die er wel in zitten.
Wat betreft sociale uitsluiting wil ik in het bijzonder Commissaris Špidla bedanken, die via u, mijnheer de Commissaris Michel, onderstreepte dat het belangrijk is al vroeg in het detentieproces ondersteuningsvoorzieningen te introduceren: voorzieningen voor beroepsopleidingen, voor integratie in de arbeidsmarkt en voor samenwerking met de particuliere sector. We kunnen zodoende in de praktijk brengen wat u heeft gezegd, mijnheer de Commissaris: we moeten erop toezien dat gevangenissen kansen creëren en geen plek zijn om wraak te nemen. Wat betreft het standpunt van de heer Matsakis dat er ook gevaarlijke ontwikkelingen zijn, valt te zeggen dat deze zowel binnen als buiten de gevangenis te vinden zijn, en we moeten de mogelijkheid en medische middelen creëren om deze aan te kunnen pakken, zodat we uitsluiting van individuen kunnen voorkomen. Uitsluiting staat in contrast met onze ideeën over de waardigheid van individuen en de mogelijkheid om hen te stimuleren zodat ze de samenleving het beste kunnen bieden.
Ik hoop, zoals de Commissaris heeft gezegd, dat het nieuwe Verdrag van Lissabon ons de mogelijkheid zal geven om meer maatregelen te kunnen nemen. Aangezien presentatie van dit verslag en ratificatie van het verdrag beide binnenkort plaats gaan vinden, worden veel suggesties uit dit verslag misschien wel doorgevoerd. Ik keer echter nog even terug op een onderwerp dat niet is genoemd, namelijk dat het jaarverslag van de Commissie over mensenrechten ook de situatie van vrouwen in de gevangenissen van de EU zou moeten opnemen.
De Voorzitter
Hoewel de heer Matsakis de enige mannelijke afgevaardigde was, die het woord voerde, sprak de heer Michel namens de Commissie en heb ik met veel aandacht naar dit interessante debat geluisterd.
Zoals zo vaak zijn er bij deze debatten zo laat op de avond meer vrouwen dan mannen, maar daarmee zijn hun bijdragen niet minder waardevol. Ik bedank de rapporteur en anderen die namens hen hebben gesproken, omdat u uiteindelijk in een debat als dit het woord voert voor vrouwen die hun mening zelf niet kwijt kunnen.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt donderdag 13 maart plaats.
Schriftelijke verklaringen (artikel 142 van het Reglement)
Katalin Lévai  
Ik wil graag onder de aandacht brengen dat ondanks het feit dat vrouwen ongeveer vier tot vijf procent van de gevangenispopulatie in Europa uitmaken, en ondanks het feit dat het aantal vrouwen in gevangenissen in veel Europese lidstaten sneller groeit dan de mannelijke gevangenispopulatie, de gevangenissen zelf nog steeds hoofdzakelijk voor mannen worden ontworpen en er meestal niet gekeken wordt naar de specifieke problemen van de groeiende vrouwelijke gevangenispopulatie.
De gebieden die de meeste reden tot zorg geven, zijn gezondheidszorg, de situatie van moeders met kinderen en re-integratie in de samenleving en de arbeidsmarkt. De statistieken over vrouwelijke gevangenen suggereren een over het algemeen laag opleidingsniveau en een gebrek aan beroepsvaardigheden. Als we willen dat vrouwelijke gevangenen kunnen re-integreren in de samenleving en na hun gevangenisstraf een stabieler leven kunnen opbouwen, moeten we alle gevangenen de mogelijkheid bieden basisvaardigheden te kunnen aanleren. In veel Europese gevangenissen is er een verschil waarneembaar tussen de aan vrouwen aangeboden beroepsopleidingen en de eisen op de arbeidsmarkt. In de meeste gevangenissen worden op vrouwen gerichte beroepsopleidingen aangeboden die zich beperken tot het ontwikkelen van kennis en vaardigheden die verband houden met de culturele en sociale rol die traditioneel aan vrouwen wordt toegekend. Op de arbeidsmarkt is over het algemeen weinig waardering te vinden voor deze laagbetaalde arbeidsvaardigheden en dit kan voortzetting van de sociale ongelijkheid in de hand werken en re-integratie in de samenleving en de arbeidsmarkt belemmeren. De gevangenisautoriteiten dienen daarom te worden aangemoedigd om eventueel in samenwerking met externe instellingen voorzieningen voor hoogwaardige beroepsopleidingen en gevarieerde beroepsmogelijkheden op te zetten, die overeenkomen met de eisen van de arbeidsmarkt en genderstereotypen negeren.
