Ocena systemu dublińskiego (debata) 
Przewodniczący
Kolejnym punktem posiedzenia jest sprawozdanie sporządzone przez posłankę Lambert w imieniu Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych w sprawie oceny systemu dublińskiego.
Jean Lambert
sprawozdawczyni. - Panie przewodniczący! Również chciałabym podziękować posłom pomocniczym za ich poważne zainteresowanie i zaangażowanie, jak również wszystkim tym, którzy przyczynili się do powstania przedmiotowego sprawozdania.
Jak państwu wiadomo, rozporządzenie Dublin II jest częścią wspólnego europejskiego systemu azylowego i określa, które państwo członkowskie odpowiada za sprawdzenie i rozpatrzenie wniosku o azyl. Obowiązywanie danego rozporządzenia jest również ściśle związane z należytym wdrożeniem innych dyrektyw, jak na przykład dyrektyw w sprawie przyjmowania starających się o azyl i procedur.
Sprawozdanie naszej komisji wyraźnie podkreśla, że rozporządzenie dublińskie, i rzeczywiście też system jako całość, jest systemem opierającym się na wzajemnym zaufaniu i wiarygodności, w związku z czym wszystkie państwa członkowskie muszą wypełniać swoje zobowiązania.
W przedmiotowym sprawozdaniu zwróciliśmy uwagę na wiele problemów - oczywiście nie będę mówić tutaj o nich wszystkich - dotyczących jakości systemu azylowego, jego wpływu na jednostki zainteresowane oraz ogólnej skuteczności rozporządzenia Dublin II. Jakie problemy tworzy ten system dla niektórych państw członkowskich? Czy o mało co nie patrzymy na coś, bagatelizując złożoność problemu?
Jeżeli chodzi o jakość stosowania systemu, wszyscy wiemy, że pomiędzy państwami członkowskimi istnieją ogromne różnice pod względem należytego i dokładnego sprawdzania wniosków o azyl. Jest to niesprawiedliwe wobec jednostek zainteresowanych, jak również wobec innych państw członkowskich. Patrząc na jedno lub dwa państwa należące do Unii Europejskiej, jeżeli staraliby się państwo o azyl i rzeczywiście mieli obawy o własne życie, tak naprawdę samobójstwem byłoby ubieganie się o azyl właśnie w tych państwach, ponieważ szanse na rozpatrzenie państwa wniosku byłyby bardzo małe, a ryzyko powrotu do kraju w związku z tym bardzo wysokie.
Tak więc jako komisja zgadzamy się z podjęciem planowych środków przeciwko tym państwom członkowskim, które pod tym względem zawodzą. Większość członków komisji również chce, aby przepływ osób objętych systemem dublińskim do tego typu państw członkowskich został wstrzymany do momentu, aż błędy zostaną naprawione - chociaż jest już poprawka w tej sprawie, nad którą będziemy głosować jutro.
Jeżeli chodzi o same osoby zainteresowane, chcielibyśmy zobaczyć wyraźną poprawę jakości i konsekwencji procesów decyzyjnych. Chcielibyśmy, aby wszystkie sprawy były dokładnie sprawdzane pod kątem przepływu osób i nie były zamykane ze względów formalnych (punkt 11 przedmiotowego sprawozdania). Chcemy, aby osoby objęte rozporządzeniem dublińskim otrzymywały jasne informacje; chcielibyśmy również zwiększyć możliwości łączenia rodzin i poszerzyć w tym celu definicję rodziny - mimo iż też wiem, że istnieje odnośna poprawka - tak aby przykładowo osoba nieletnia mogła zamieszkać wraz z jednym członkiem rodziny na terenie Unii Europejskiej, nawet jeżeli dany członek rodziny jest kuzynem, a nie bratem lub siostrą.
Chcemy również jasnych procedur odnośnie do osób nieletnich, które powinny zostać przeniesione do innego kraju wyłącznie w celach połączenia rodziny; procedury te powinny obejmować ich przedstawicielstwo i opiekę podczas całego procesu przeniesienia, tak aby dane dziecko nie zgubiło się w trakcie podróży, co niestety wielokrotnie się zdarza. Apelujemy również o szersze stosowanie klauzuli humanitarnej na przykład w odniesieniu do tych osób, które są szczególnie narażone na niebezpieczeństwo.
Mamy pewne obawy co do ewentualnego rozszerzenia Eurodacu w celach innych niż identyfikacyjne. Rada i Komisja powinny mieć świadomość tego, że Parlament traktuje tego typu kwestie bardzo poważnie.
Jeżeli zaś chodzi o problemy - wiem, że inne posłanki i posłowie powiedzą na ten temat coś więcej - jedną ze spraw, co do której mamy obawy, jest fakt, że rozporządzenie Dublin II może wywrzeć nacisk na niektóre państwa członkowskie, które są dla osób ubiegających się o azyl głównymi punktami wjazdu na teren Unii Europejskiej. W związku z tym apelujemy do Komisji o przedstawienie wniosków w sprawie tak zwanego "podziału zadań”, które nie dotyczą tylko kwestii finansowych, ale tak naprawdę stanowią rozwiązanie dla państw członkowskich i jednostek, których dany problem dotyczy.
Jacques Barrot
wiceprzewodniczący Komisji. - (FR)
Panie przewodniczący! Stosowanie systemu dublińskiego było oceniane pod kątem technicznym i politycznym podczas debaty rozpoczętej w 2007 roku w następstwie opublikowania zielonej księgi w sprawie przyszłego wspólnego europejskiego systemu azylowego.
W oparciu o wnioski z tej podwójnej oceny Komisja, jeszcze przed końcem tego roku, planuje zaproponować poprawki do rozporządzenia Dublin i Eurodac przy jednoczesnym zachowaniu podstawowych zasad systemu dublińskiego. Celem jest zwiększenie zarówno skuteczności systemu, jak i ochrony osób, których dany system dotyczy.
Panie przewodniczący, panie i panowie! Muszę podziękować Parlamentowi za rozpoczęcie tej debaty na temat przyszłych poprawek. Debata ta naprawdę się rozwija, zaczyna mieć konstruktywny charakter i bez wątpienia zwiększa się też jej intensywność. Komisja podziela obawy przedstawione przez posłankę Lambert w przedmiotowym sprawozdaniu odnośnie do braków. Zgadza się również z wnioskiem, że sukces systemu dublińskiego zależy od większego stopnia harmonizacji standardów ochrony na szczeblu UE. Sposób ten umożliwia zagwarantowanie równego dostępu do ochrony wszystkim osobom ubiegającym się o azyl, które zostały przeniesione do innych państw członkowskich.
Potrzebujemy zarówno większej harmonizacji przepisów azylowych państw członkowskich, jak i zwiększenia praktycznej współpracy, co przewiduje drugi etap wspólnego europejskiego systemu azylowego.
Komisja zamierza poprawić definicje procedur i ograniczeń czasowych, do których należy się stosować, jak również poprawić jakość i wiarygodność danych zgromadzonych w bazie danych Eurodac.
Panie przewodniczący, panie i panowie! Nie chciałbym za bardzo wchodzić w szczegóły, ale to prawda, że rozpatrujemy serię poprawek. Obejmują one poprawę stanu informacji przekazywanych osobom ubiegającym się o azyl, co w rezultacie zwiększy skuteczność prawa do odwołania, gwarantując jednocześnie brak dowolności w kwestii aresztowania osób ubiegających się o azyl, co wyjaśnia warunki i procedury, jakich należy przestrzegać podczas stosowania klauzuli humanitarnej, która oferuje więcej gwarancji na rzecz osób niepełnoletnich bez opieki, jak również rozszerza prawo do łączenia rodzin na rzecz osób ubiegających się o azyl oraz osób korzystających z dodatkowej ochrony.
Mimo iż, pomijając wszystko inne, ocena systemu dublińskiego jest pozytywna, prawdą jest też, że system ten obciąża dodatkowymi obowiązkami te państwa członkowskie, które posiadają ograniczoną zdolność przyjmowania osób ubiegających się o azyl i które jednocześnie ze względu na położenie geograficzne są szczególnie narażone na nacisk migracyjny.
Komisja rozważa możliwość czasowego zawieszenia stosowania przepisów systemu dublińskiego przez nadmiernie obciążone państwo członkowskie, jak również stworzenia zespołów ekspertów ds. azylu, które mogłyby wzywać te państwa członkowskie, które doświadczają szczególnych obciążeń.
Komisja zwraca uwagę na istotne i konstruktywne zalecenia zawarte w sprawozdaniu Parlamentu. Nie będziemy szczędzić żadnych wysiłków i podejmiemy wszelkie niezbędne kroki, aby odpowiedzieć na obawy, jakie Parlament wyraził w swoim sprawozdaniu odnośnie do funkcjonowania i wpływu systemu dublińskiego.
Pani poseł Lambert, panie i panowie! Dziękuję państwu. Wysłucham państwa wypowiedzi uważnie, ponieważ jestem przekonany, że udoskonalenie prawa do azylu jest ważną kwestią dla przyszłości i powiedziałbym też, że dla naszego projektu Europy, który musi pozostać wierny swojej wielkiej tradycji przyjmowania do siebie ludzi.
Simon Busuttil
Ustawa ta musi zostać skorygowana. Pozwolę sobie wyjaśnić dlaczego. Kiedy ustawa ta została wydana, cel jej polegał na tym, że każda osoba starająca się o azyl - to znaczy prosząca o ochronę - mogłaby ubiegać się o azyl w tym kraju, w którym znalazła się na samym początku. Wydaje się to być rozsądne, ale kiedy ustawa ta została wydana, nikt nie sądził, zwłaszcza w dzisiejszych czasach, że wiele ludzi będzie decydowało się na przybywanie do Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego statkiem, przepływając Atlantyk lub Morze Śródziemne, aby dostać się do Unii Europejskiej. Nigdy nie było to celem przedmiotowego rozporządzenia i teraz zmusza ona te kraje, które doświadczają tego typu sytuacji, do przyjmowania ludzi przybywających łódkami, którzy znajdują się w niewspółmiernie trudnej i ciężkiej sytuacji. Bardzo się cieszę z tego, że zgodnie z tym, co powiedział tutaj pan komisarz Barrot, jedną z możliwości zmiany przedmiotowego rozporządzenia jest jego tymczasowe zawieszenie w przypadku tych krajów, które ponoszą nieproporcjonalną część szczególnych obowiązków. Potrzebujemy właśnie albo takiego rozwiązania albo dobrze funkcjonującego mechanizmu, opierającego się na solidarności, który zezwalałby imigrantom przybywającym do kraju, na którym spoczywa taki ciężar, na udanie się do innego państwa UE. Koniecznie należy przeprowadzić tego typu zmianę, i to w dodatku jak najszybciej.
Martine Roure
w imieniu grupy PSE. - (FR) Panie przewodniczący! System dubliński należy wykorzystać w celu ustalenia, które państwo członkowskie odpowiada za sprawdzenie wniosku o azyl. Jednakże system ten jest głęboko niesprawiedliwy. Osoby ubiegające się o azyl mogą w związku z tym czasami zostać zawrócone do państwa członkowskiego, które wiadomo, że odrzuci ich wniosek o azyl, podczas gdy państwo członkowskie, w którym akurat się znajdują, mogłoby przyznać im status uchodźcy. Jest to pierwsza niesprawiedliwość.
W dodatku system ten wywołuje problem solidarności pomiędzy państwami członkowskimi. Powszechnie wiadomo, że państwa członkowskie, które znajdują się na zewnętrznych granicach Europy, mają więcej obowiązków. Po powrocie z Malty zażądaliśmy zakwestionowania głównej zasady systemu dublińskiego. Uważamy, że państwo członkowskie, które odpowiada za rozpatrzenie wniosku o azyl, wcale nie musi być krajem, do którego na samym początku trafi osoba ubiegająca się o azyl. Musi istnieć solidarność w zakresie rozpatrywania wniosków.
Zauważyliśmy poważne braki, zwłaszcza w odniesieniu do ochrony osób niepełnoletnich bez opieki. Zwróciliśmy też uwagę na to, że państwa członkowskie niedostatecznie wykorzystują instrumenty, które pozwalają nieletnim na połączenie z członkami rodzin, przebywającymi w innym państwie członkowskim. Chcemy również, aby osoby nieletnie mogły przebywać przykładowo z ciotkami i wujkami w innym państwie członkowskim, a nie pozostawiać je samym sobie. W związku z tym musimy poszerzyć pojęcie rodziny.
Na koniec chciałabym powiedzieć, że ubolewamy nad tym, iż niektóre państwa członkowskie w zasadzie systematycznie uciekają się do aresztowania osób oczekujących na przeniesienie gwarantowane przez system dubliński. Chcielibyśmy zwrócić uwagę na fakt, że osoby te ubiegają się o międzynarodową ochronę i że ich wnioski nie zostały jeszcze szczegółowo rozpatrzone. Ocena rozporządzenia Dublin II w związku z tym musi umożliwić nam poprawę poważnych braków, jakie zaobserwowaliśmy podczas naszych wizyt w izbach zatrzymań. Odwiedziliśmy wiele izb zatrzymań i muszę państwu powiedzieć, że niektóre z tych wizyt wywołały nasze lekkie oburzenie.
Chciałabym przypomnieć państwu, że celem rozporządzenia dublińskiego jest określenie państwa członkowskiego, odpowiedzialnego za rozpatrzenie konkretnego wniosku o azyl. Rozporządzenie to musi umożliwić dostęp do systemu azylowego, jak również zagwarantować, że dane państwo członkowskie będzie szczegółowo rozpatrywać wszystkie wnioski o azyl.
Unia Europejska nie może zignorować swojego zobowiązania wobec państw trzecich. Musi natomiast zagwarantować ochronę prawa do azylu.
Jeanine Hennis-Plasschaert
w imieniu grupy ALDE. - (NL) Panie przewodniczący! Przede wszystkim chciałabym podziękować sprawozdawczyni za ogólnie rzecz biorąc zrównoważone sprawozdanie. Dlatego też nie chcę dzielić włosa na czworo w kwestii kilku szczegółów. Poza tym, jeżeli jesteśmy na wskroś sprawiedliwi, ocena ta trąci nieco myszką.
Priorytetem numer jeden, przynajmniej jeżeli chodzi o Grupę Porozumienia Liberałów i Demokratów na rzecz Europy, jest zebranie od państw członkowskich dostępnych danych na temat tego samego standardu. Tylko wtedy możliwe będzie przeprowadzenie naprawdę dobrej i w związku z tym też skutecznej oceny. Państwa członkowskie naprawdę muszą nad tym popracować, oczywiście opierając się na koniecznych wskazówkach ze strony Komisji Europejskiej.
Należy również podkreślić - i oczywiście przeprowadzę tutaj inne rozróżnienie niż posłanka Martine Roure - fakt, że na podstawie danych uzyskanych na temat przeniesień nie możemy wnioskować, że system dubliński jako taki przyczynia się do nieproporcjonalnego ciężaru obowiązków, jakie spoczywają na państwach członkowskich znajdujących się na zewnętrznych granicach Europy. Oczywiście - i o tym właśnie mówili sprawozdawczyni i pan komisarz - pozycja geograficzna tych państw członkowskich oznacza, że są one konfrontowane ze znacznym ciężarem obowiązków. Właśnie dlatego grupa ALDE cały czas przekonuje do stworzenia obok systemu dublińskiego obowiązkowego mechanizmu podziału obowiązków, nie tylko pod względem zasobów finansowych i materialnych, ale też pod względem wykorzystywania siły roboczej. W końcu za to, co dzieje się na zewnętrznych granicach Europy, odpowiadają wszystkie 27 państwa członkowskie.
Panie komisarzu! Jestem też bardzo ciekawa, co dokładnie ma pan na myśli, mówiąc o możliwości czasowego zawieszenia. Co się z tym wiąże? Czy oznacza to, że osoba ubiegająca się o azyl może wybrać sobie państwo członkowskie, do którego chce pojechać? Jeżeli tak, wówczas poważnie osłabiłoby to polityczne przesłanie systemu dublińskiego. Krótko mówiąc, trzeba po prostu zdecydować się na obowiązkowy mechanizm solidarności, za którym cały czas się opowiadamy.
Na koniec chciałabym powiedzieć, że jeżeli Unia Europejska chce zachować swoją wiarygodność, we wszystkich 27 państwach członkowskich naprawdę musi istnieć odpowiedni i spójny poziom ochrony. Z całym naciskiem należy podkreślić znaczenie odpowiedniej wspólnej procedury azylowej oraz analogicznego statusu.
Johannes Blokland
w imieniu grupy IND/DEM. - (NL) Panie przewodniczący! Sprawozdanie posłanki Lambert powinno zmobilizować nas do poważnej debaty na ten temat. Fakty opisane w przedmiotowym sprawozdaniu są niepokojące. Podczas gdy Komisja Europejska cały czas wychodzi z propozycjami nowych inicjatyw w zakresie azylu i legalnej imigracji, wygląda na to, że nie da się kontrolować ich wdrażania. Kalkulacja kosztów, dane dotyczące wniosków o azyl oraz przetwarzanie danych osobowych są niewystarczające. Uważam, że wniosek ten jest niepokojący. Jeżeli system dubliński już teraz nie funkcjonuje tak, jak powinien, jak będzie działał on po wdrożeniu nowych inicjatyw migracyjnych? Czy Izba ta może liczyć na Radę i Komisję w celu przeprowadzenia poważnej kalkulacji kosztów? Czy wtedy ochrona danych osobowych będzie traktowana poważnie?
Bardzo chętnie wysłucham wniosków Rady ze sprawozdania posłanki Lambert. Oczywiste jest dla mnie, że system dubliński nie jest jeszcze perfekcyjny. Czy Rada może sprawdzić, czy wymiana danych będzie funkcjonowała prawidłowo po wdrożeniu nowych inicjatyw w dziedzinie azylu i migracji?
Stavros Lambrinidis
(EL) Panie przewodniczący! System Dublin II dotyczący udzielania azylu wreszcie musi zostać skorygowany. Po pierwsze nie jest to system prawdziwie europejski: nie gwarantuje on prawdziwej solidarności ani też wsparcia tych państw członkowskich, do których ze względu na ich położenie geograficzne trafia niewspółmierna ilość osób starających się o azyl.
Drugim i dużo ważniejszym powodem, dla którego system ten powinien zostać skorygowany, jest fakt, że takie niewspółmierne liczby często stanowią bezpośrednie zagrożenie zasad humanitarnych oraz obowiązku traktowania z godnością osób przybywających na nasze granice w poszukiwaniu ochrony.
Wiemy, że wiele państw członkowskich od czasu do czasu jest albo zupełnie niezdolnych do wypełnienia swoich obowiązków zgodnie z rozporządzeniem, albo w najgorszym razie ukrywa brak solidarności europejskiej, aby tym samym usprawiedliwić nawet skrajne naruszenia praw człowieka, jakich dopuściły się ich władze.
Praktyk tych, jak na przykład przetrzymywanie nieletnich w warunkach, które są nie do przyjęcia, lub masowe odrzucanie wniosków o azyl ze względów politycznych, nie usprawiedliwia w żaden sposób brak solidarności. Wiemy też jednak, że inne państwa członkowskie, które nie borykają się z tego typu problemami, uważają, że wypełniły swoje humanitarne zobowiązanie, jeżeli oskarżą inne kraje. Jednakże nie słychać nic o solidarności.
W ten sposób system Dublin II w praktyce prowadzi do licznych oskarżeń i kontroskarżeń, wnoszonych wobec siebie nawzajem przez państwa członkowskie. Tak naprawdę tracą na tym wyłącznie osoby starające się o azyl. W związku z tym niezwykle ważne jest utworzenie prawdziwego, wspólnego europejskiego systemu azylowego.
Przewodniczący
Debata ta zostanie wznowiona po debacie na temat Gruzji.
