Goedkeuring van de Notulen
De Voorzitter
De Notulen van gisteren zijn rondgedeeld.
Geen bezwaren?

Wijsenbeek
Mevrouw de Voorzitter, op bladzijde zes van de notulen van de vergadering van gisteren staat een vermelding van drie verslagen volgens de zogenaamde Hughes-procedure. Ik zag graag dat voortaan het juiste artikel van het Reglement vermeld werd in plaats van de naam van een willekeurig parlementslid.

De Voorzitter
We hebben de goedkeuring van de Notulen weliswaar al afgesloten, maar ik zal doorgeven dat we bij de Hughes-procedure misschien nog iets toevoegen om het uit te leggen aan de collega's die zich bij de Hughes-procedure niets kunnen voorstellen.
(De Notulen worden goedgekeurd)

Smith
Mevrouw de Voorzitter, ik wil de Vergadering graag mededelen dat er morgenochtend in Liverpool een viering zal plaatsvinden ter nagedachtenis van onze voormalige collega Ken Stewart. Het voorzitterschap is zo vriendelijk geweest een telegram van medeleven te zenden en ik wil de Voorzitter daar graag voor danken.
Aangezien de Commissie hier is, wil ik ook graag vermelden dat de Commissie vorige week een persbericht heeft uitgegeven waarin staat dat zij een expeditie steunt voor het onderzoek naar het wrak van de bulkcarrier Derbyshire die in 1980 in de Stille Zuidzee is vergaan. Dit is een kwestie waarvoor Ken Stewart lang en hard gevochten heeft en het zou hem bijzonder veel genoegen doen dat de Commissie hier nu een onderzoek naar instelt. Overigens heeft hij zich, zoals wij allemaal weten, met grote inzet beziggehouden met alle kwesties die met het maritieme vervoer te maken hebben, ten behoeve van de veiligheid van alle mensen die op schepen hun brood verdienen en van de passagiers die per schip reizen. Het doet ons dan ook genoegen dat de Commissie de expeditie steunt. Ken zou heel blij zijn.

De Voorzitter
Dank u wel voor deze informatie.

Hallam
Mevrouw de Voorzitter, een punt van orde. Ik wil verwijzen naar de tragische gebeurtenissen aan de grens tussen Israël en Jordanië gisteren. Ik zou het voorzitterschap willen verzoeken om het volk van Israël en met name de families van de slachtoffers een telegram van medeleven te doen toekomen.

De Voorzitter
Dank u wel, mijnheer Hallam.

Vallvé
Mevrouw de Voorzitter, ik wil mij graag aansluiten bij het verzoek van de afgevaardigde die vóór mij het woord heeft gevoerd, en mijn leedwezen betuigen naar aanleiding van de aanslag gisteren in Israël die aan de Jordaanse grens het leven heeft gekost aan zes scholieren en een leraar. Er zijn natuurlijk zaken die het vredesproces schade toebrengen, maar niets zo erg als iets wat onherstelbaar is, namelijk het verlies van mensenlevens. Ik denk dat het Parlement zijn medeleven moet betuigen en zijn veroordeling moet uitspreken over zaken als deze.

De Voorzitter
Dank u wel, mijnheer Vallvé.

Sichrovsky
Mevrouw de Voorzitter, ik wil me aansluiten bij mijn collega's bij hun bijzondere inzet voor het Midden-Oosten. Het Europees Parlement verzoek ik een spontane minuut stilte in acht te nemen, opdat we op een speciale manier stilstaan bij deze tragische gebeurtenissen en laten zien hoe zeer we als Europese parlementariërs willen deelnemen aan de gebeurtenissen in het Midden-Oosten op welke wijze dan ook.

De Voorzitter
Dank u wel, mijnheer Sichrovsky.

Stemming
Ford
Mevrouw de Voorzitter, een punt ter verduidelijking. Gisteren heeft commissaris Marín gezegd dat dit besluit volgens hem met algemene stemmen genomen moet worden. In het kader van eerdere werkzaamheden had de Commissie in formele besprekingen medegedeeld dat voor het nemen van het beginselbesluit, dat al genomen was, unanimiteit is vereist doch dat het toepassingsbesluit met een gekwalificeerde meerderheid kan worden genomen. Kan de Commissie dit bekijken en ons daarover berichten?

Bangemann
Ik wil er graag voor zorgen dat dat opnieuw wordt gecontroleerd, maar ik kan natuurlijk nu hier geen ander standpunt innemen dan mijn collega gisteren.

Van der Waal
Mevrouw de Voorzitter, er zijn meerdere landen waar het met de eerbiediging van de mensenrechten droevig gesteld is, maar in Birma is sprake van een bijzonder extreme situatie. Het militaire bewind in dit land maakt op een verschrikkelijke manier misbruik van mensen. Niet alleen in de vorm van dwangarbeid bij de aanleg van infrastructurele werken, maar ook door burgers te dwingen als lastdieren wapens en munitie voor het leger te vervoeren.
Slavenarbeid is, zoals door de rapporteur ook duidelijk is gemaakt, niet de enige misstand in Birma. Mensen worden verbannen, gedwongen te verhuizen en er wordt gemarteld. Daarbij verdient met name de benarde positie van de ongeveer twee miljoen tellende Karen-minderheid de aandacht. In 1948 beloofde Groot-Brittannië bij het verlaten van Birma aan deze overwegend christelijke bevolkingsgroep zelfbeschikkingsrecht. Enkele weken geleden startte het Birmese leger een groot offensief tegen de Karen Nationale Unie. Daardoor kwam een grote vluchtelingenstroom richting Thailand op gang. Dit land weigert de vluchtelingen echter te beschermen. Er is dus alle reden voor de Raad om naast de dwangarbeid ook de wanhopige overlevingsstrijd van de Karen, zowel bij het Birmese bewind als bij de regering van Thailand aan de orde te stellen.
Het is de eerste keer dat de Commissie met een voorstel komt om op humanitaire gronden sancties in de wereldhandel toe te passen. De Commissie is daarbij zeer grondig te werk gegaan. Dwangarbeid vormt één van de opschortingsgronden die in artikel 9 van de verordening worden aangegeven. Naar wij van commissaris Marín begrepen hebben, zal de Raad hierover op 24 maart bij unanimiteit moeten beslissen.
Een vraag die onbeantwoord bleef, is welke voorwaarden aan de blijvende intrekking van de preferenties zijn verbonden. Worden de preferenties weer toegekend als aan de dwangarbeid een einde is gemaakt? Of wordt als voorwaarde gesteld dat de situatie van de mensenrechten in zijn algemeenheid verbeterd moet zijn? En hoe verhoudt de behandeling van Birma zich dan weer ten opzichte van landen als China, Cuba en Libië, waar op het gebied van de mensenrechten ook van veel misstanden sprake is. Wij verwachten dat de Commissie ons hierover te zijner tijd nader zal informeren.
Aan het voorstel om de tariefpreferenties voor Birma nu in te trekken hebben wij zonder voorbehoud onze steun gegeven.
Verslag-Dybkjær (A4-0083/97)
Díez de Rivera Icaza
Je zou de woorden "duurzame ontwikkeling" bijna met tegenzin gaan uitspreken gezien de stagnatie waarvan in de Europese Unie sprake is en gezien ook de ontwikkeling van dit concept op wereldniveau.
Indertijd beweerden we al in dit Parlement dat de Conferentie van Rio voor vele Europese leiders weinig meer zou zijn dan een momentopname en jammer genoeg heeft de tijd ons gelijk gegeven. Er is geen sprake van politieke wil, en zonder die politieke wil en economische solidariteit, en met een slechts zeer schaarse dialoog tussen Noord en Zuid zullen wij de doelstellingen van Agenda 21 niet kunnen halen, want - zoals de rapporteur terecht opmerkt - is de situatie van het milieu in de wereld niet langer problematisch maar alarmerend geworden.
De verantwoordelijkheid van de Europese Unie om op de Conferentie van New York enig succes te boeken is zeer groot. En, tja, ik denk niet dat het daar voor de huidige Commissie het beste moment voor is, vandaar dat het Parlement de rol op zich moet nemen die de burgers aan het Parlement hebben toegekend en zijn aanwezigheid op genoemde Conferentie moet versterken.
Mijn stem zal dan ook vooral sceptisch zijn.

Premie voor definitieve stopzetting van de wijnbouw
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0077/97) van de heer Martin, namens de Commissie landbouw en plattelandsontwikkeling, over het voorstel voor een verordening van de Raad (COM(96)0706 - C4-0047/97-97/0009(CNS) tot wijziging van verordening (EEG) nr. 1442/88 inzake de toekenning van premies voor definitieve stopzetting van de wijnbouw op wijnbouwarealen in de wijnoogstjaren 1988/1989 t/m 1997/1998.

Martin, Philippe-Armand
Mevrouw de Voorzitter, verordening (EEG) nr. 1442/28 van de Raad van 24 mei 1988 inzake de toekenning van premies voor de definitieve stopzetting van de wijnbouw op wijnbouwareaal in de wijnoogstjaren 1988-1989 tot en met 1997-1998 is voor het laatst gewijzigd bij verordening (EEG) nr. 1595/96 van de Raad van 30 juli 1996.
Overeenkomstig deze laatste wijziging van de verordening moeten de lidstaten een besluit vaststellen tot aanwijzing van de gebieden waarop de rooiingsmaatregelen van toepassing moeten zijn. Aan dit besluit kunnen voorwaarden worden verbonden om een minimumproductieniveau in de betrokken gebieden en het ecologisch evenwicht te garanderen.
Ik wil erop wijzen dat ik samen met een aantal collega's tijdens het debat over het prijzenpakket 1996-1997 enkele amendementen met betrekking tot de rooiingsregeling heb ingediend. Tijdens de voltallige zitting zijn deze amendementen verworpen met het argument dat er niet genoeg wijn in de Europese Unie zou zijn. Ik heb toentertijd de specifieke problemen van de Charentes aan de orde gesteld. Spijtig genoeg namen enkelen toen een enigszins demagogisch standpunt in.
Ik betreur dat, want gelet op de ontwikkeling van de productie in verhouding tot de consumptie van wijnproducten in de Unie kan men niet anders dan constateren dat er voor de oogst van 1996-1997 een structureel overschot bestaat van ongeveer vijftien miljoen hectoliter. De rooiingsregeling zal dus beter afgestemd moeten worden op de economische en ecologische realiteit, zodat er een betere prikkel vanuit gaat. Dat kan bereikt worden door het onomkeerbare karakter eraan te ontnemen.
Er moet dus snel een oplossing komen. Daartoe worden verscheidene maatregelen voorgesteld. De eerste betreft de verlenging van de geldigheidsduur van de herbeplantingsrechten, die momenteel slechts acht wijnoogstjaren bedraagt, volgende op het wijnoogstjaar waarin de volgens de regels aangemelde rooiing heeft plaatsgevonden. Sommige wijnbouwers zijn derhalve geneigd opnieuw wijnstokken aan te planten voordat de termijn waarop zij hun recht verliezen, verstreken is. Dankzij het nieuwe systeem wordt deze termijn tot twaalf jaren verlengd en dit geldt tevens voor de rechten waarover de wijnbouwers momenteel reeds beschikken.
Vervolgens wordt de invoering van tijdelijke rooiing voorgesteld. De rooiingspremies zoals vastgelegd in verordening (EEG) nr. 1442/88 leiden tot een definitieve stopzetting en een uiterst krampachtige situatie die de doeltreffendheid van deze maatregel ondermijnt. In het kader van het nieuwe systeem wordt een tijdelijke rooiing voorgesteld van een maximale duur van twaalf jaar (waarbij de herbeplantingsrechten na het verstrijken van de termijn verloren gaan). Deze rooiing wordt tot 40 % van de schadevergoeding voor de totale rooiing vergoed en kan worden overgedragen, zoals voorzien is in artikel 7, lid 2, tweede alinea, van verordening (EEG) nr. 822/87.
Dankzij deze maatregelen wordt de overname van ondernemingen aantrekkelijker, waardoor onder andere jonge wijnbouwers zich gemakkelijker kunnen vestigen en de ondernemingen zich gemakkelijker aan de ontwikkeling van hun markt kunnen aanpassen. Tijdelijke rooiing is dus een dynamische en geen statische oplossing van de problemen die gepaard gaan met de ontwikkeling van markten en ondernemingen.
De in dit document voorgestelde maatregelen zijn niet in strijd met de huidige bepalingen en de bepalingen die gepland zijn voor het wijnoogstjaar 1996-1997, maar bieden de wijnbouwsector aanvullende maatregelen waarmee de ondernemingen zich soepeler aan de ontwikkelingen van de markt kunnen aanpassen.
In het bijzondere geval van de wijnen die onderworpen zijn aan artikel 36 is het van belang na te gaan of deze procedure nuttig is. Zo zien wij inderdaad - en het bijzondere geval van de Charentes is hiervan het beste voorbeeld - dat de producenten zeer veel produceren en de traditionele afzetmogelijkheden in ruime mate overschrijden, waardoor zij de traditionele markten van andere wijnbouwstreken verstoren.
Wat betreft de ruimtelijke ordening moet erop worden gewezen dat bepaalde gebieden van de wijnbouw afhankelijk zijn. Definitieve rooiing leidt tot een onomkeerbaar verlies van een potentiële economische groeifactor. Het behoeft tot slot geen betoog dat zowel definitieve als tijdelijke rooiing op vrijwillige basis moet geschieden en derhalve in geen geval mag worden afgedwongen.
Ziedaar wat ik over dit verslag wilde zeggen.

Klaß
Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de Commissaris, geachte dames en heren, we behandelen vandaag volgens de urgentieprocedure het voorstel van de Commissie dat een verlenging van de periode voor het aanvragen van premies voor de definitieve stopzetting van de wijnbouw met een maand betreft, en wel van 31 december 1996 tot 31 januari 1997, let wel januari - het is nu immers al 14 maart. Mijn fractie, de EVP, steunt het verslag van Philippe Martin. De heer Martin stelt voor om de periode niet met maar een maand maar met drie maanden te verlengen. Dat is zeker zinvol, niet alleen omdat de periode nu toch al zou zijn afgelopen, maar omdat het stopzetten van het programma voor braaklegging in de lidstaten inderdaad voor problemen zorgt.
Met de wijziging door de verordening 1595 uit 1996 kregen de verschillende lidstaten voor het eerst quota voor de stopzetting. Mijn land, Duitsland, heeft bijvoorbeeld maar 50 hectare voor de definitieve stopzetting van de wijnbouw toebedeeld gekregen. Alleen al de vraag hoe dit kleine areaal onder de 13 wijnbouwgebieden moet worden verdeeld, zorgt voor grote problemen. Een overheveling van de niet gebruikte arealen uit 1996/97 naar het komende boekjaar moet mogelijk zijn, opdat de rooiingsquota niet komen te vervallen.
De definitieve stopzetting van de wijnbouw en daardoor het wegnemen van arealen uit de wijnproductie is een maatregel ter stabilisering van de wijnmarkt in Europa. De structurele overschotten in de EU bedragen nog steeds zo'n 15 miljoen hectoliter. Het belangrijkste instrument van de regulering van de markt moet bij de wijn de bevordering van de afzet zijn. We moeten er alle mogelijke moeite voor doen om onze marktaandelen te behouden en juist ook bij de export uit te breiden. Alleen zo kunnen arbeidsplaatsen in Europa behouden blijven, alleen zo garanderen we het voortbestaan van de cultuur en de cultuurlandschappen.
We hebben in het Europees Parlement financiële middelen geëist ter bevordering van de afzet van wijn bij de nieuwe regeling van de wijnmarktverordening. De herziening van de wijnmarktverordening blijft nog steeds uit. Wezenlijke zaken zouden moeten worden veranderd. Wat we nu doen is alleen maar een beetje lapwerk. Het rooien van wijnbouwarealen zonder het bieden van alternatieven voor afzonderlijke regio's kan hun einde betekenen. Structurele compensatiemaatregelen zouden dan het gevolg moeten zijn. De productie van wijn is een economische factor in Europa. Wereldwijd worden goede wijnen geoogst, ze dringen onze markten binnen zowel binnen als buiten de EU.
Met een eenzijdige terugtrekking uit de markt gaan niet alleen economisch potentieel en arbeidsplaatsen verloren, maar ook een stuk culturele identiteit. Reguleringen moeten dus steeds met mate en met overleg worden ingevoerd en de definitieve opgave van wijnbouwarealen mag - en ook hier ben ik het met mijn collega Martin eens - altijd uitsluitend op vrijwillige basis gebeuren en het moet ook zo kunnen worden geregeld dat de minder goede arealen en de arealen die geen cultuurlandschap vormen uit de productie kunnen worden genomen.

Barthet-Mayer
Mevrouw de Voorzitter, geachte collega's, wat de Commissie betreft, is rooiing één van de beste manieren om de productie omlaag te brengen. Er bestaan echter veel meer manieren. Enerzijds is er, in een vroeg stadium, de mogelijkheid van distillering - een klassiek middel. In het stadium van de productie valt te denken aan de zgn. groene wijnoogst, het terugbrengen van het gebruik van kunstmest of ook het instellen van rendementsplafonds. Anderzijds kan, in een later stadium van de gehele productiecyclus, gedacht worden aan acties die betrekking hebben op het assortiment aan hoogwaardige wijnstoksoorten, dus acties die tot intrinsieke productieverlaging leiden. Tot slot wil ik wijzen op de reductie van het wijnbouwareaal door definitieve rooiing van de wijnstokken, het belangrijkste instrument van de Commissie en het enige dat voor honderd procent gefinancierd wordt. Men kan de wijnproductie echter ook terugbrengen door bij voorbeeld uit te kijken naar andere producten van de wijnstok, ook al kunnen deze slechts een marginaal effect op de afzet sorteren: ik denk aan druivesap en afgeleide producten of bijvoorbeeld aan druivesuiker.
Om terug te komen op de verlaging van de productie door op kwaliteit in te zetten: in het jaar 2010 zal vijf procent van het verbruik aan voedingsmiddelen in Europa afkomstig zijn van de biologische landbouwteelt, en dat geldt ook voor wijnconsumptie. Bovendien - en dat is belangrijk - zullen de kwaliteitswijnen van het type "appellation d'origine" en de landwijnen het grootste deel van de markt beheersen.
Wat de kwaliteitswijnen gemeenschappelijk hebben, is het bescheiden rendement per hectare; met de teelt van deze wijnen kan dus een reële productiebeheersing worden bereikt. Wat rooiing betreft, dit moet voornamelijk een instrument blijven dat gehanteerd wordt voor herstructurering en herkwalificering van de wijnbouwgebieden. Zo is bijvoorbeeld in de Elzas, waar ik vandaan kom, dankzij een streng kwaliteitsbeleid de opbrengst van grand cruwijnen in twintig jaar tijds van 120 à 130 hectoliter per hectare teruggelopen tot ongeveer zestig hectoliter per hectare. Doordat de wijnboeren gezamenlijk een streng kwaliteitsbeleid gevoerd hebben, zijn zij erin geslaagd hun inkomen op peil te houden terwijl hun productievolume omlaag gegaan is, zónder dat tot rooiing werd overgegaan; ook hebben zij hun exportmarkten uitgebouwd.
Ik blijf mij verzetten tegen een algeheel beleid dat de wijnbouw in Europa de das om zou doen en dat erop gericht is productiebeheersing door definitieve rooiing, met alle bekende gevolgen vandien voor het landschap in de betrokken gebieden, de bodemerosie en het verlaten van wijnbouwgronden, hetgeen tot economische achteruitgang, een vlucht van het platteland en werkloosheid onder jongeren leidt; en dan heb ik het nog niet over het feit dat men zichzelf berooft van productiemiddelen voor de mondiale markt. Zo'n beleid staat haaks op het streven naar geïntegreerde ruimtelijke ordening van het platteland en de bescherming van typische wijnregio's. Ook is een dergelijk beleid in strijd met de gedachte van economische ontwikkeling van de Europese regio's, die - zoals men weet - hoofdzakelijk berust op landbouwpotentieel zoals de wijnstok en de wijn.
Ook wil ik niet nalaten te wijzen op de culturele, historische en symbolische dimensies van de wijnbouw, die al twee- tot drieduizend jaar oud is in Zuid-Europa. Definitieve rooiing van wijnstokken is een chirurgische ingreep die alleen in extreme omstandigheden mag worden toegepast. Zoiets kan alleen overwogen worden indien na rooiing tot herbeplanting in het kader van kwaliteitsproductie wordt overgegaan. Rooiingsmaatregelen dienen derhalve altijd selectief en tijdelijk van aard te zijn, en gepaard te gaan met economische maatregelen (te denken valt bijvoorbeeld aan de hoogte van premies per hectare), sociale maatregelen (steun voor pensionering en het aantrekken van jongeren) en milieumaatregelen (braaklegging en bestrijding van de erosie). Een en ander dient vergezeld te gaan van een gecontroleerd beleid ten aanzien van de gebieden die overschotten produceren waarvoor geen afzet bestaat.
Tot slot zou ik willen zeggen dat alleen een realistisch beleid dat aangepast is aan de menselijke behoeften, aan het milieu en aan een markt die steeds sterker op kwaliteit gericht is, in staat is om de doelstellingen te bereiken die wij in de Europese Unie willen vastleggen voor de wijnbouw. De Fractie Europese Radicale Alliantie steunt dan ook het verslag van collega Martin.

Berthu
Mevrouw de Voorzitter, in sommige Europese wijnbouwstreken doet zich een crisis van overproductie voor die almaar erger wordt en die onverwijld door zorgvuldig overwogen maatregelen een halt moet worden toegeroepen. Wij steunen het verslag van de heer Martin, dat zowel onmiddellijke maatregelen voorstelt als zinvolle voorstellen voor de toekomst bevat.
De maatregelen die onmiddellijk in kunnen gaan, zijn die welke de Commissie voorstelt voor de wijnoogstjaren 1996, 1997 en 1998. Deze zullen echter slechts een beperkt effect hebben. Daarmee wordt niet alles opgelost. Daarom heeft mijn fractie met veel belangstelling het tweede deel van het verslag bestudeerd waarin voorstellen voor een betere rooiingsregeling worden gedaan.
De Commissie dient thans onverwijld voorstellen te doen voor de herziening van de gemeenschappelijke marktordening van wijnbouwproducten, iets dat al twee jaar op afhandeling wacht, terwijl het Parlement daar in het kader van het verslag-Fantuzzi toch reeds voorstellen voor gedaan heeft. In het kader van die herziening dient bij de mogelijkheid van rooiing rekening te worden gehouden met het voorstel van de rapporteur.
Afgezien van de dreigende crisis is het absoluut noodzakelijk onze wijnbouwgebieden een levensvatbare toekomst te bieden. Vrijwillige, tijdelijke rooiing, en níet definitieve rooiing, is de enige mogelijkheid daartoe. Ik betreur het dat het Parlement bij de invoering van het prijzenpakket 1996-1997 ons niet gevolgd is en niet voor de amendementen heeft gestemd die mijn fractie toen heeft ingediend en die thans door de rapporteur hernomen worden.
Ons werd destijds verteld dat er geen wijnoverschotten bestonden. Thans weten we dat de Europese Unie in het kader van de huidige wijnoogst niet minder dan vijftien miljoen hectoliter heeft moeten distilleren. Wat een verspilling en wat een verlies voor onze wijnbouwers! Laten we toch met behulp van tijdelijke rooiing een zekere soepelheid betrachten in het beheer van wijnbouwondernemingen. En laten we niet vergeten dat definitieve rooiing leidt tot een - ook - definitief verlies van het recht om te produceren en dat de gronden die aldus vrijkomen niet meer in aanmerking komen voor ondersteuning in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid.
Wat het bijzondere geval van de Charentes betreft, zou ik willen opmerken dat het neerkomt op zelfmoord om definitief 20 000 hectare te rooien, dat wil zeggen 25 procent van het wijnbouwpotentieel van deze regio. De gerooide gronden zouden vervangen worden door braakland, en de betrokken regio zou daardoor een cruciaal economisch potentieel kwijtraken; bovendien zou een al vanouds bestaand menselijk evenwicht vernietigd worden.
Ziedaar waarom wij oproepen tot een spoedige bijstelling van de gemeenschappelijke marktordening.

Filippi
Mevrouw de Voorzitter, mevrouw Klaß heeft al verslag uitgebracht over het standpunt van de fractie waartoe ik ook behoor en daar zal ik dus niet meer op terugkomen. Wat ik wel even wil doen, is het algemene thema weer oppakken dat op de achtergrond staat van de bespreking van hedenochtend, namelijk de noodzaak dat een aantal structurele maatregelen in de wijnbouwsector worden hervat, teneinde te zorgen voor aanpassing van een regeling die onderhand een oud beestje is en waarmee niet meer naar behoren tegemoet gekomen kan worden aan de huidige eisen. Zoals de collega's al hebben gezegd, moet er uiteraard wat gedaan worden om het overschot verder terug te dringen, door te mikken op de kwaliteit en de afzetmogelijkheden op de markt. Bovendien moet opgetreden worden via maatregelen als rooiing en herbeplanting, om enerzijds de wijnbouwsector verder te kwalificeren, en anderzijds beter in te spelen op de situatie zoals die werkelijk bestaat binnen de geografische gebieden van de Europese Unie.
Ik weet niet of de oplossing is het hervatten van de GMO die het Parlement overigens anderhalf jaar geleden heeft goedgekeurd. Ik weet ook niet of de toen gedane voorstellen niet herzien moeten worden, ook door ons. Wel weet ik dat ikzelf vorig jaar naar aanleiding van het prijspakket een amendement indiende dat door de landbouwcommissie werd goedgekeurd en waarin heel duidelijk werd aangegeven dat verordening 1442/88 over rooiing zo'n verouderde, achterhaalde en starre verordening was dat daar geen verlenging meer van moest komen. Ik stelde toen dat er juist behoefte is aan een nieuwe verordening, waarin rekening wordt gehouden met het feit dat er hoognodig evenwicht moet worden gebracht in vraag en aanbod, door stappen te nemen bij de nationale staten, maar ook bij de specifieke geografische gebieden.
Ik heb een bezoek gebracht aan de regio's in het noordoosten van Italië, waar de plaatselijke wijnproductie geheel verkocht wordt en waar nog meer marktruimte over is. Er moet dus een soepeler instrument vrijkomen waarmee de specifieke situatie van de regio's van de Europese Unie doorgelicht kan worden.

Bangemann
We willen de rapporteur en het Parlement allereerst bedanken voor het inzien van de urgentie van dit voorstel. Het ligt immers voor de hand dat we de hier voorgestelde wijzigingen moeten doorvoeren als we de maatregelen die tot nu toe al succesvol waren, willen voortzetten.
Natuurlijk gaat het hier niet om een definitieve regeling voor een betere ordening van de wijnbouwarealen en - markten, dat is overduidelijk. De sprekers die hier hebben gezegd dat dit natuurlijk alleen maar een voortzetting is van datgene wat we tot nu toe al hebben gedaan, hebben helemaal gelijk. De Commissie heeft echter ook niets anders gezegd. Integendeel, bij deze verordening hebben we er nog eens op gewezen dat dat alleen maar noodzakelijk is zolang we de definitieve maatregelen niet hebben ingediend en goedgekeurd.
Ik wil u bedanken voor dit debat. We vinden het geen probleem om alle drie de amendementen aan te nemen, zodat we deze maatregelen vervolgens heel snel kunnen uitvoeren. Dat ze door de lidstaten worden uitgevoerd en er daarbij misschien problemen ontstaan, dat klopt. Maar zo gaat dat nu eenmaal met de subsidiariteit. Als in het kader van de subsidiariteit taken worden overgedragen, dan wordt het nu eenmaal ook moeilijker voor diegenen die de taken moeten uitvoeren.

De Voorzitter
Dank u wel, mijnheer de Commissaris.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt nu plaats.

Posselt
Mevrouw de Voorzitter, ik heb het uitmuntende verslag van mijn collega Martin natuurlijk gesteund, aangezien het om de belangen van onze wijnboeren gaat. Ik heb dat echter met een bezwaard gemoed gedaan, want elke stopzetting van wijnbouw betekent natuurlijk een culturele en civilisatoire tegenslag. Mijn collega Klaß heeft terecht opgemerkt dat de slechte arealen moeten worden braakgelegd. Het twistpunt is alleen vaak: welke zijn de slechte arealen?
We hebben geluk dat we vandaag debatteren onder leiding van een voorzitster die één van de beste wijnbouwregio's van Europa, namelijk Unterfranken, vertegenwoordigd. Ik ben heel blij dat hier ook een positief signaal wordt afgegeven, want we moeten duidelijk voor ogen hebben dat stopzetting een tegenvaller betekent. We moeten eigenlijk de effecten van een gematigde wijnconsumptie op de gezondheid gewoon in het middelpunt van onze overwegingen stellen. We moeten er bij hen die het voorzitterschap van de Raad in handen hebben op aandringen om eindelijk stappen te ondernemen. Ierland en Nederland hebben helaas niets gedaan en we hebben onze hoop nu gevestigd op wijnland Luxemburg. Tot slot wil ik nog heel duidelijk stellen dat we duidelijker moeten uitdragen dat Europeaan zijn betekent dat je minder Coca Cola en meer wijn drinkt!

Ahlqvist, Andersson, Theorin, Waidelich en Wibe
Wij stemmen tegen dit verslag, in de eerste plaats omdat wij vinden omdat het hele beleid van omvangrijke bijdragen voor het stopzetting van wijnbouw verkeerd is. Het is aan de markt en de afzonderlijke boer om te bepalen wanneer een perceel dient te worden gerooid.
In de tweede plaats betekent dit voorstel voor een verordening dat er hogere bijdragen worden verstrekt voor stopzetting in de regio Charentes. Vaststelling van een langere termijn vergemakkelijkt ook uitbetalingen van de bijdrage. Al met al betekent het voorstel dus een uitbreiding van de omvang van het steunbeleid, iets waar wij ons onmogelijk achter kunnen scharen.
(De wetgevingsresolutie wordt goedgekeurd)

Garantie voor de verliezen van de EIB op leningen
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0078/97) van de heer Tomlinson, namens de Begrotingscommissie, over het voorstel voor een besluit van de Raad (COM(96)0586 - C4-0018/97-96/0278(CNS)) tot verlening van een garantie van de Gemeenschap voor verliezen van de Europese Investeringsbank op leningen voor projecten buiten de Gemeenschap (Midden- en Oost-Europa, mediterrane derde landen, Azië en Latijns-Amerika, Zuid-Afrika).

Tomlinson
Mevrouw de Voorzitter, het garanderen van leningen van de Europese Investeringsbank aan derde landen heeft de Begrotingscommissie lange tijd beziggehouden. Historisch gezien zijn wij getuige geweest van een rolwisseling, waarbij de Europese begroting alle risico's kreeg toebedeeld terwijl de belangrijkste politieke besluiten genomen werden door de Europese Investeringsbank.
Het Parlement heeft vorig jaar juli in een resolutie over leningen en garanties nogmaals een aantal basisbeginselen naar voren gebracht waaraan de Begrotingscommissie al lange tijd vasthoudt: ten eerste de noodzaak om de algemene begroting van de Unie te beschermen tegen hogere risico's in verband met leningen; ten tweede, de noodzaak om het Garantiefonds te voorzien van adequate middelen die in verhouding staan tot het niveau van de risicodekking; ten derde, dat men er vanuit moet gaan dat steeds minder gegarandeerde leningen worden terugbetaald en dat het risico voor de begroting van de Europese Unie toeneemt.
Wegens die historische positie waarin wij ons bevinden, heeft het Parlement er bij de laatste grote herziening van de financiële vooruitzichten op aangedrongen dat er een apart garantiefonds moet komen teneinde de begroting te beschermen voor de gevolgen van de garanties aan leningen van de Europese Investeringsbank.
Tijdens de Europese Raad in Cannes en in Madrid werd besloten dat de Europese Unie de leningsactiviteiten van de Gemeenschap tot derde landen zou uitbreiden. We hadden de beginselen vastgelegd op basis waarvan wij wilden dat die garanties verschaft werden. In plaats van de specifieke mandaten in die delen van de wereld die in de titel vermeld worden (Latijns-Amerika, Azië, Zuid-Afrika en het Middellandse-Zeegebied) te verlengen, heeft het voorstel dat nu van de Commissie komt tot doel om de leningen globaal, als één enkel mandaat, te verlengen, zodat deze samenvalt met die van de financiële vooruitzichten, terwijl de garantie voor de Europese Investeringsbank tot 65 % wordt verlaagd.
Hoewel de Commissie een goed voorstel heeft opgesteld dat op tijd is ingediend, is de Raad uitermate traag geweest met de behandeling ervan. Ik vestig nogmaals de aandacht van de Vergadering op het feit dat iets dat het voorwerp zou kunnen zijn van de bemiddeling blijkbaar wordt besproken zonder een adequate vertegenwoordiging van de Raad.
In beginsel hebben wij ons achter het standpunt geschaard dat de Raad van ministers van Economische Zaken en Financiën in november 1995 tot uiting heeft gebracht, namelijk dat de verantwoordelijkheid van de Europese Investeringsbank voor leningsrisico's moet worden vergroot. Wij zijn van mening dat het gekozen voorstel qua aanpak een interessante wijziging vormt, maar dat het er zich absoluut niet toe leent dit doel te bereiken. Volgens ons zal in het voorstel dat de Raad wil volgen het risico voor de begroting van de Unie nog groter worden. De verlaging van de garantie zal ons inziens een stijging van het globale bedrag van de leningen tot gevolg hebben waardoor de door de EU-begroting te dragen risico's nog zullen toenemen. De verantwoordelijkheid van de Europese Investeringsbank neemt toe omdat het risico dat niet terugbetaalde leningen meer dan 65 % uitmaken vrijwel nihil is.
Aangezien de Begrotingscommissie van het Europees Parlement van mening is dat dit een zeer technisch maar ook een zeer politiek getint voorstel is, heeft zij twee amendementen voorgesteld die in de lijn liggen van het traditionele standpunt dat in deze Vergadering naar voren is gebracht. Tegelijkertijd beveelt de Begrotingscommissie de Vergadering de ietwat meer politieke en minder technische amendementen aan die zijn goedgekeurd door de advies verstrekkende commissie - de Commissie externe economische betrekkingen.
Na deze paar inleidende opmerkingen wil ik het verslag graag aanbevelen. Ik wil de Vergadering dringend verzoeken niet alleen de twee amendementen van de Begrotingscommissie te steunen, maar ook de amendementen die de Commissie externe economische betrekkingen in haar advies heeft geformuleerd en die door de Begrotingscommissie zijn overgenomen.

Valdivielso de Cué
Mevrouw de Voorzitter, het onderwerp van de garanties door de Gemeenschap aan de Europese Investeringsbank ter dekking van mogelijke verliezen op leningen voor projecten in derde landen is voor het samenwerkingsbeleid van de Europese Unie van cruciaal belang. De doelstellingen van het samenwerkingsbeleid zijn bepalend voor de leningsactiviteiten van de EIB.
Het Commissievoorstel heeft voornamelijk tot doel de lopende mandaten in derde landen in één enkele operatie gezamenlijk te verlengen. Voor wat betreft de aanwending van de door de Gemeenschap aan de EIB verstrekte garanties voor leningen aan derde landen als instrument in het kader van het samenwerkingsbeleid van de Europese Unie, is een evenwichtige spreiding van deze garanties over de onderscheiden regio's geboden.
Ik wil de Begrotingscommissie en de heer Tomlinson graag mijn voldoening te kennen geven over het feit dat zij het advies van de Commissie externe economische betrekkingen hebben goedgekeurd en het in hun verslag hebben opgenomen. Naar ik hoop wordt het ook door deze Vergadering goedgekeurd. Het ontbreken van de geschikte infrastructuur op vervoers- en telecommunicatiegebied vormt een van de voornaamste belemmeringen voor de ontwikkeling van de buitenlandse en interregionale handel alsmede voor de regionale samenwerking tussen de landen van het Middellandse-Zeegebied en daarom dient de EIB haar activiteiten inzake de financiering van grensoverschrijdende modelprojecten op te voeren.
Ook moet een duidelijker herkenbaarheid van de financiële inbreng worden gewaarborgd. De burger moet kunnen zien en kunnen vaststellen dat de Gemeenschap met andere internationale financiële instellingen samenwerkt in het kader van de medefinanciering van projecten.
De evaluatie van het functioneren van het nieuwe garantiesysteem moet een evaluatie omvatten van de economische en sociale invloed ervan in de begunstigde landen en dit is van essentieel belang omdat dit de landen in staat stelt zich economisch sneller te ontwikkelen en om een optimaal gebruik van de middelen en garanties uit hoofde van de communautaire begroting te waarborgen.
Ik wil voorts verwijzen naar het tijdschema dat in het advies van de Commissie externe economische betrekkingen wordt voorgesteld en bij het verslag is gevoegd, en naar het verzoek aan de Commissie om het Parlement regelmatig in kennis te stellen van de economische en sociale gevolgen voor de begunstigde landen. Het doet mij genoegen vast te stellen dat amendement 4 is overgenomen waarin de Commissie externe economische betrekkingen voorstelt om de totale gegarandeerde kredieten over de onderscheiden regio's te herverdelen teneinde een coherent evenwicht tot stand te brengen.
Het Commissiedocument bevat een tijdschema van de leningsovereenkomsten voor de periode 1997 tot 1999 waaruit blijkt dat Azië en Latijns-Amerika de enige regio's zijn waarvoor het totale bedrag van gegarandeerde leningen niet evolueert en op 300 miljoen ecu gehandhaafd blijft. Dit is met de laatste amendementen opgelost en ik hoop dat het Parlement deze amendementen kan overnemen en het verslag van de heer Tomlinson en de Begrotingscommissie kan goedkeuren.

von Habsburg
Mevrouw de Voorzitter, in de Heilige Schrift staat geschreven dat Mozes toen hij de Joden rond het Gouden Kalf zag dansen in zijn woede de tien geboden stuksloeg. Ik heb steeds weer dit beeld voor ogen als ik de heer Tomlinson hoor, want in de Heilige Schrift staat ook dat het een heilige toorn was en ik ben de heer Tomlinson er dankbaar voor dat hij steeds opnieuw de heilige toorn in deze anders zo rustige Kamer ontsteekt!
Ik wil echter nog iets zeggen over hetgeen de heer Tomlinson heeft gezegd. Het heeft er weliswaar niet direct iets mee te maken, maar er bestaat toch een verband. Het gaat hier om het feit dat we bij ons kredietbeleid langzamerhand gewetenloos worden. De Albanese regering wordt bekritiseerd omdat ze de piramidespelen niet heeft verboden. Er komt echter een heel ander soort piramidespel op ons af en we zijn elke dag bezig om piramidespelen op te zetten. Wat onze banken hier doen, is niet langer te verdragen. Ze stoppen immers niet hun eigen geld erin, ze stoppen het geld erin van diegenen die hun geld daar hebben belegd, net als bij de piramidespelen in Albanië. Als ik vanmorgen lees dat we weer een grote lening geven aan Rusland, moeten we er toch langzamerhand eens aan gaan denken dat er daar politieke risico's zijn die deze leningen uiterst riskant maken en dat we daarom veel beter moeten uitkijken.
Ik ben de heer Tomlinson er dankbaar voor dat hij ook nu weer eens ten opzichte van de Europese Investeringsbank aan de noodrem heeft getrokken, want we zullen uiteindelijk nog op onze neus kijken met de leningen die we aan Rusland verstrekken. We hebben al veel te veel gegeven. In plaats daarvan wordt bij bepaalde landen die van het communisme werden verlost en die daadwerkelijk hebben bewezen dat ze gewetensvol zijn, zoals bijvoorbeeld Hongarije en de Republiek Tsjechië, aan de rem getrokken, terwijl Rusland onbeperkt leningen ontvangt en dat wordt langzamerhand gevaarlijk voor onze spaarders. Ik wil de heer Tomlinson daarom bedanken en hem vragen door te gaan, opdat hier eindelijk echt orde wordt geschapen.

Virrankoski
Mevrouw de Voorzitter, de Europese Investeringsbank is opgericht om doelen na te streven die voor de EU van belang zijn. Hierbij hoort ook het verstrekken van leningen aan derde landen. Aan de activiteiten van de EIB kleeft altijd een zeker risico, omdat er projecten worden gefinancierd waarbij het algemeen belang moet worden verdedigd en nagestreefd. Als dit een risicoloze aangelegenheid zou zijn, zouden deze ontwikkelingsprojecten ook door andere kredietinstellingen gefinancierd kunnen worden en zou de EIB overbodig zijn.
In het onderhavige verslag wordt voorgesteld om de kredietrisico's te verdelen in politieke en handelsrisico's, waarvan de Europese Unie dan alleen de politieke risico's voor haar rekening zou moeten nemen. Politieke risico's zijn de niet-transfer van deviezen, onteigening, oorlog en binnenlandse onrust. Dit lijkt een duidelijke definitie, maar in de praktijk is het moeilijk om onderscheid te maken tussen politieke en handelsrisico's. Economische problemen komen juist vaak voort uit binnenlandse instabiliteit en onrust. In heel veel gevallen hinderen politieke strubbelingen de economische activiteiten. Daarom moet naar mijn mening de praktijk worden ingevoerd dat er bij het nemen van besluiten over leningen van tevoren een inschatting wordt gemaakt van de politieke risico's, om te voorkomen dat er bij eventuele gederfde kredieten wordt toegegeven aan de verleiding om hiervoor slechts politieke factoren verantwoordelijk te stellen.
Er komen twee procedures in aanmerking: ofwel wordt elk land dat in aanmerking komt van tevoren beoordeeld, op grond waarvan voor elk land wordt besloten in welke mate de risico's die de Investeringsbank in dat land loopt van politieke aard zijn, ofwel wordt er voor elk besluit over te verstrekken leningen een beoordeling gemaakt inzake de verhouding tussen politieke en handelsrisico's. Zoals ik al zei, is het achterwege blijven van terugbetalingen slechts zelden terug te voeren op één factor. Daarom moet naar mijn mening het begrip politieke risico's zo worden bijgesteld, dat bij een eventuele derving van kredieten de financiële schade moet worden omgeslagen op grond van de verhouding politieke/economische risico's, die reeds van tevoren is vastgesteld. Als er zich bijvoorbeeld een kredietverlies van een miljoen ecu voordoet en het politieke risico van tevoren is vastgesteld op 40 %, moet volgens het onderhavige verslag de Europese Unie slechts garant staan voor 400.000 ecu. Anders gezegd mag dit besluit er niet toe leiden dat de verhouding tussen politieke en handelsrisico's achteraf wordt bijgesteld. Mijnheer de Voorzitter, dit gezegd hebbende ben ik bereid het verslag te steunen.

Bangemann
Mevrouw de Voorzitter, de discussie heeft zich vandaag terecht opnieuw geconcentreerd op de vraag hoe zulke risico's moeten worden ondervangen en dat is ook het belangrijkste voorstel van de heer Tomlinson. De heer Tomlinson weet dat deze vraag in de Commissie, dat wil zeggen in de Begrotingscommissie, is besproken. We hebben erop gewezen dat het door hem voorgestelde systeem volgens ons in ieder geval op dit moment om de volgende reden niet moet worden opgezet - staat u mij toe dat in het Engels te zeggen:
"Het nieuwe garantiesysteem voor EIB-leningen is in de praktijk wegens de aanzienlijke verbeteringen van de vooruitzichten voor mogelijke wanbetalingen voor de periode 1997-1999 in vergelijking met het recente verleden, en het feit dat het Garantiefonds zijn doel waarschijnlijk in 1997 zal bereiken, alsmede dat het fonds potentiële wanbetalingen op middellange termijn waarschijnlijk kan opvangen" . Dit waren de redenen die de heer Tomlinson heeft gekregen voor het standpunt van de Commissie. Hij heeft vervolgens om een nota gevraagd die wij hem hebben gegeven. Hij was zo vriendelijk deze te bestempelen als zijnde interessant maar niet relevant.
(Gelach) Daar hebben wij natuurlijk ook akte van genomen. Ik stel voor dat wij voorlopig de eerste helft van het eerste amendement overnemen, maar voor het resterende gedeelte zouden wij, zoals gezegd, graag vasthouden aan het huidige systeem. Als het Parlement naar een bemiddelingsprocedure wil dan zou dat interessant zijn - en relevant! De Commissie heeft gemerkt met hoeveel applaus de toespraak van de heer Tomlinson door zijn collega's werd begroet en ik begon al te vrezen dat hij werkte aan een plaatsje voor zichzelf in het kabinet in de nieuwe regering. Toen hij echter ook lof kreeg van Otto von Habsburg, was deze vrees snel verdwenen.
(Gelach)
Tomlinson
Mevrouw de Voorzitter, ik heb opzettelijk maar vier en een halve minuut gebruikt van de vijf minuten die ik had, omdat ik al vermoedde de dertig resterende seconden nodig te hebben om antwoord te kunnen geven op de poeha van Bangemann. Als je de woorden gehoord hebt die de heer Bangemann heeft voorgelezen, dan blijkt al direct dat de voorzeggende geest van de Commissie van een kristallen bol afhangt. Het was veelbelovend dat alles in de toekomst waarschijnlijk beter wordt dan de empirische bewijzen van het recente verleden. Hoop doet leven! We moeten wat voorzichtiger omspringen met onze verantwoordelijkheden voor de communautaire begroting.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt nu plaats.
De heer Fabre-Aubrespy over de orde.

Fabre-Aubrespy
Mevrouw de Voorzitter, even heel kort. Mevrouw Green, de voorzitster van de Fractie van de Partij van de Europese Sociaal-democraten, is afwezig, maar ik ben ervan overtuigd dat mijn woorden aan haar zullen worden overgebracht.
Ik wil, net zoals zij heeft gedaan, de bezoekers op de publieke tribune begroeten die regelmatig gekomen zijn...
(De voorzitter ontneemt de spreker het woord)

De Voorzitter
Er komt nu geen mededeling! Het spijt me, mijnheer Fabre-Aubrespy, maar we zijn nu bezig met de stemming en dit is niet het moment om een mededeling te doen. Dat kan niet volgens het Reglement! Ik verzoek u dat misschien persoonlijk tegen mevrouw Green te zeggen.
(De wetgevingsresolutie wordt goedgekeurd)

OTO-samenwerking met de nieuwe industrielanden
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0066/97) van de heer Pompidou, namens de Commissie onderzoek, technologische ontwikkeling en energie, over de mededeling van de Commissie (COM(96)0344 - C4-0494/96) inzake het "Wereldwijd bevorderen van de OTO-samenwerking met de nieuwe industrielanden" .

Malerba
Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, ik vervang de rapporteur, de heer Pompidou, die vanwege andere verplichtingen naar Parijs moest afreizen, zoals u overigens al hebt aangegeven, mevrouw de Voorzitter. Ik treed graag op als plaatsvervangend rapporteur, zowel uit respect voor deze Vergadering als vanwege mijn betrokkenheid bij de besprekingen van dit verslag binnen de Commissie onderzoek, technologische ontwikkeling en energie, alsook binnen de Commissie externe economische betrekkingen.
Het doel van de mededeling van de Commissie over de samenwerking met de opkomende industrielanden op het vlak van wetenschap en technologie, is dat er specifieke samenwerkingsinstrumenten worden uitgedacht c.q. uitgevoerd die toegesneden zijn op de eigenschappen van groepen landen die in een dusdanige economische situatie verkeren dat zij niet ondergebracht kunnen worden in de traditionele categorieën van ontwikkelingslanden.
Er bestaat namelijk een continuüm van economieën die in een overgangsfase zitten tussen rijke industrielanden en echte arme ontwikkelingslanden: dat zijn overgangseconomieën die met een eigen tempo verdergaan op de weg naar industrialisering en dus in een duale situatie verkeren, omdat daar namelijk welvaart en armoede zij aan zij leven, speerpunttechnologieën naast onderontwikkeling, economische sectoren die aan alle kanten gesteund moeten worden naast agressieve ondernemingen die doorstoten tot de internationale markt, bevolkingsgroei naast economische expansie, die op haar beurt buitenlandse investeringen aantrekt voor activiteiten met een hoge meerwaarde, waardoor onderhand samenwerking op voet van gelijkheid mogelijk is met onze ondernemingen en onderzoeksinstituten. Tot die landen met opkomende economie wilde ik natuurlijk China noemen, maar ook India, Brazilië en de landen van Zuidoost-Azië.
Het feit dat een ontwikkelingsland het stempel van "nieuw industrieland" krijgt opgedrukt, betekent nog niet dat dit land onmiddellijk wordt gerekend tot de groep industrielanden. Het gaat er eerder om dat men geval voor geval de beste formule eruit pikt. Ik herinner er in dit verband aan dat tijdens de bespreking in de Commissie externe economische betrekkingen gezegd is dat men voor ieder nieuw associatieakkoord dat de Unie met derde landen sluit, een hoofdstuk zou moeten inlassen, een specifiek protocol voor onderzoek en technologische samenwerking, waarbij gespecificeerd wordt welke sectoren daarbij betrokken kunnen worden.
Het verslag van de onderzoekscommissie staat dus achter de Europese Commissie wat betreft het parallel gebruik van uiteenlopende instrumenten voor assistentie en samenwerking met dezelfde landen, ingeval deze landen duale kenmerken tonen. De ontwerpresolutie legt het accent op het feit dat iedere wetenschappelijke of technologische samenwerking met de nieuwe industrielanden op geavanceerde sectoren georganiseerd moet worden in een context van gelijke rechten en plichten, zodat echt sprake kan zijn van wederzijds voordeel, met name rekening houdend met de bescherming van het intellectueel eigendom en de bescherming van de werkgelegenheid.
Een belangrijk punt van het verslag-Pompidou betreft de lancering van een programma van uitwisseling van onderzoekers met de opkomende industrielanden. De Europese Unie ontvangt heden ten dage minder dan 10 % van het totale aantal jonge wetenschappers dat afkomstig is uit de Aziatische wereld en in onderzoekslaboratoria van de westerse wereld werkt. Verreweg het grootste deel zit in de Verenigde Staten geconcentreerd. Afgezien van het feit dat deze jonge wetenschappers hun intellectuele capaciteiten ter beschikking stellen van de landen die hun gastvrijheid bieden, keren zij ook vaak terug naar hun land van herkomst, waar zij dan deel gaan uitmaken van de leidende klasse, van de klasse van opiniemakers en cultuurdragers, daarbij profijt trekkend van hun hele netwerk van persoonlijke betrekkingen dat ze indertijd in hun gastland hebben aangelegd. Aangezien er dus naar verhouding heel weinig Aziatische onderzoekers in de Europese Unie zijn, bestaat het reële risico van een gebrek aan profilering van de Unie, hetgeen zich daarna zou kunnen vertalen in handelsmoeilijkheden.
De initiatieven voor onderlinge uitwisseling van studenten en wetenschappers met de nieuwe industrielanden moeten binnen het Vijfde Kaderprogramma en zoveel mogelijk op basis van reciprociteit worden versterkt. Dit criterium van wederzijds belang als uitgangspunt en stimulans voor samenwerking op gebieden waar de opkomende industrielanden reeds blijk hebben gegeven van een hoge mate aan vakkennis en mededinging, is uiteindelijk de kern van het verslag-Pompidou, waarvan ik natuurlijk van harte aanbeveel dat uw Vergadering het goedkeurt.

De Voorzitter
Dank u, mijnheer Malerba, voor uw woorden en voor de efficiëntie waarmee u de heer Pompidou heeft vervangen, van wie wij allemaal weten hoe goed zijn wetenschappelijke kwaliteiten zijn.

Adam
Mijnheer de Voorzitter, de Fractie van de Partij van de Europese Sociaal-Democraten is bijzonder blij met de mededeling van de Commissie over het bevorderen van de OTO-samenwerking met de nieuwe industrielanden en juicht het verslag van de heer Pompidou toe. Wij vinden het jammer dat de heer Pompidou hier vanochtend niet aanwezig is maar desalniettemin feliciteren wij de rapporteur en danken wij de heer Malerba voor de vele aandacht die hij aan deze uitermate belangrijke kwestie heeft besteed.
Deze landen maken een zeer snelle ontwikkeling door. Wij weten dat Japan en de Verenigde Staten in deze gebieden al zeer vaste voet aan de grond hebben, dus is vastberaden en snel optreden hard nodig. Het grootste probleem dat wij echter hebben is om het in een kader te plaatsen. Ik heb vanochtend bij mijn post een aantal interessante cijfers ontvangen inzake de wereldvraag naar energie. Als je bijvoorbeeld kijkt naar het elektriciteitsverbruik per hoofd van de bevolking, dan gebruiken de landen waarover wij het hebben op zijn allerhoogst nog altijd maar een derde van wat wij gebruiken. Sommigen ervan zijn op de grafiek nauwelijks te zien. Als je naar de autodichtheid kijkt, dan hebben wij 500 auto's per 100.000 inwoners, en als je naar de landen kijkt waar wij het in dit verslag over hebben, dan heb je een vergrootglas nodig om te zien hoe daar de autodichtheid is.
In de niet al te verre toekomst zal er een gigantische explosie plaatsvinden op wetenschappelijk en technisch vlak. De onderwerpen waar de Commissie de aandacht op heeft gevestigd op agro-industrieel vlak, op het gebied van de gezondheid, communicatietechnologie, niet-nucleaire energie en biotechnologie hebben allemaal betrekking op deze explosie. De manier waarop de Commissie dit heeft gecombineerd juichen wij van harte toe. In sommige landen komen specifieke workshops en er zal een aantal specifieke studies worden gemaakt over ruimtetechnologie, techniek, seismologie en geavanceerde materialen. Uit de mededeling blijkt duidelijk dat er heel wat werk in is gaan zitten. Wij hopen dat men ook zal verderbouwen op de bilaterale overeenkomsten die al een hele poos bestaan tussen de lidstaten en deze nieuwe industrielanden. Het is belangrijk dat de Commissie hierbij betrokken is. Het mag niet alleen een kwestie zijn van bilaterale hulp. Ook de Gemeenschapsdimensie hebben wij hard nodig.
De specifieke maatregelen waarop de Commissie de aandacht heeft gevestigd zijn een noodzakelijk onderdeel van de benadering, om ervoor te zorgen dat het geen programma wordt dat alleen maar kijkt naar industrieel gewin op korte termijn ten koste van een effectieve en gunstige samenwerking op lange termijn. Wat dat betreft heeft de Commissie het allemaal heel aardig begrepen.
Ook moeten we erkennen dat deze nieuwe industrielanden niet allemaal hetzelfde zijn. Sommigen gaan sneller vooruit dan anderen en sommige maken vorderingen in verschillende sectoren, zodat elk land dus een zeer specifieke benadering vereist. Met de sociale en milieutechnische kwesties die op elk land van invloed zijn moet ook rekening worden gehouden. Ik heb het symposium van de Commissie eind november vorig jaar bijgewoond en ik zou graag de aandacht van de Vergadering vestigen op twee zeer belangrijke kwesties die uit dat symposium naar voren kwamen. Er was geen consensus over en ik hoop dat deze kwesties opgelost zullen zijn tegen de tijd dat het programma in werking treedt.
Het eerste is of wij ons dienen te concentreren op de wetenschappelijke doelstelling van samenwerking of op de ontwikkeling van de technologie. Er zijn argumenten voor beide kanten. Ik moet bekennen dat ik persoonlijk heel vaak neig naar de technologische kant en niet zozeer naar de wetenschappelijke kant. Maar ik denk niet dat je ze volledig gescheiden kunt houden.
De andere interessante vraag was of technische samenwerking tot zakelijke samenwerking leidt, dan wel of zakelijke samenwerking tot technische samenwerking leidt. Het antwoord is waarschijnlijk een mengeling van beide, zoals bij dit soort kwesties zo vaak het geval is. Ik hoop dat het programma dat de Commissie heeft voorgesteld zal leiden tot een beter inzicht in deze gebieden, omdat we ons echt moeten concentreren op de bijdrage hiervan aan het Vijfde Kaderprogramma.

Camisón Asensio
Mijnheer de Voorzitter, allereerst wil ik duidelijk stellen dat wij deze ontwerpresolutie over de bevordering van de OTO-samenwerking met de nieuwe ontwikkelingslanden in de wereld steunen.
We moeten er wel voor waarschuwen voorzichtig te zijn als men een bepaald land een "nieuw ontwikkelingsland" noemt, aangezien de combinatie van macro-economische criteria niet altijd op ieder geval van toepassing is. Het zal onvermijdelijk zijn - en anderzijds ook raadzaam - om geval per geval en overeenkomst per overeenkomst te onderzoeken, waarbij er in elk geval over gewaakt moet worden dat de welvaart hand in hand gaat met de ontwikkeling. Wij zijn van mening dat men bij het ontwikkelen van de akkoorden zoveel mogelijk nadruk moet leggen op, ten eerste, de wederzijdse voordelen, waarbij we zeker moeten kunnen zijn van sociaal-economische resultaten die voor Europa van belang zijn en van sociale perspectieven die gunstig zijn voor de Europese Unie, zoals bijvoorbeeld het scheppen van arbeidsplaatsen; ten tweede op de juridische bescherming van de resultaten en ten derde op een rechtvaardige gezamenlijke financiering.
Anderzijds menen wij - wegens het tweeledige karakter van dergelijke economieën - dat als onvermijdelijke consequentie de situatie van de mensenrechten in de nieuwe ontwikkelingslanden verder verbeterd dient te worden, hoewel wij eerlijk gezegd menen dat men bij de juiste projecten automatisch een verbeterde situatie zal krijgen van de mensenrechten, omdat het bekend is dat dergelijke rechten altijd parallel evolueren met de verbetering van de sociaal-economische en culturele situatie.
Deze omstandigheid en het feit dat men in paragraaf 7 pleit voor een rechtvaardige sociaal-economische ontwikkeling, in paragraaf 11 voor solidair gedrag en de paragrafen 4 en 9 perfect de toepassing weergeven van de bilaterale akkoorden, maken amendementen in deze zin overbodig.
In het algemeen gesproken vinden wij de richtsnoeren in de mededeling van de Commissie dus correct, hetgeen ook geldt voor de benadering in de ontwerpresolutie, reden waarom wij vanuit de Fractie van de Europese Volkspartij de heer Pompidou gelukwensen en ook de Commissie met deze mededeling feliciteren.

Marset Campos
Mijnheer de Voorzitter, onze fractie is het volledig eens met het verslag van de heer Pompidou, die een verdienstelijke bijdrage heeft geleverd en de mededeling van de Commissie met betrekking tot de samenwerking op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling met de nieuwe ontwikkelingslanden in de wereld, aanzienlijk heeft verbeterd.
Wij hebben echter een amendement ingediend dat de syndicale rechten in die nieuwe ontwikkelingslanden moet verbeteren, door gebruik te maken van de totstandkoming van samenwerkingsbetrekkingen op het gebied van onderzoek.
Wij vinden dat de steeds mondialere economie er onder andere voor heeft gezorgd dat er kapitaal - laten we zeggen meerwaarden van de Europese Unie - naar deze landen gaat, aangetrokken door de grote voordelen die de lage salarissen en het ontbreken van syndicale rechten met zich meebrengen. Ook menen wij dat aan het proces tot verbetering van de rentabiliteit van deze economische structuren nu het onderzoek wordt toegevoegd als een element dat complementair is aan het lage salarisniveau.
Dit scenario leidt ertoe dat de eventuele samenwerking en het engagement van de Europese Unie op het vlak van onderzoeksprogramma's resulteert in de volgende gelegenheid om de strijd aan te binden tegen een van de meest dramatische gevolgen van de steeds mondialere economie: massale werkloosheid en een genadeloze uitbuiting van de werkende massa. Naast alle voorwaarden en voorzorgen van de heer Pompidou en de Commissie onderzoek, technologische ontwikkeling en energie vinden wij het dan ook raadzaam dat er een clausule wordt toegevoegd voor de eerbiediging van de syndicale rechten, aangezien we kinderarbeid hebben gezien, geen vrijheid van vakbond, gevaarlijke en riskante arbeidsomstandigheden met een stijging van het aantal arbeidsongevallen en gebruik van geweld. De epidemioloog Jaime Breihl heeft erop gewezen dat een van de gevaarlijkste epidemieën in die landen het gebruik van geweld is. Wij vinden dus dat dit voorstel steun verdient, maar wel met het amendement dat wij voorstellen.

Telkämper
Mijnheer de Voorzitter, in principe moet samenwerking met de nieuwe industrielanden worden gesteund. Er werd al gezegd dat deze landen onderling heel verschillend zijn, maar ook in de landen zelf zijn de verschillen in de verdeling van armoede en rijkdom heel groot. Daarom is het moeilijk een verslag op te stellen dat betrekking heeft op alle situaties en dat zie je ook aan dit verslag.
Er moet rekening worden gehouden met de basisbehoeften en levensvoorwaarden van de hele bevolking. Dat is een positief punt van dit verslag. Ik vraag me in dat verband af waarom er geen deelfinanciering kan plaatsvinden. Dat heeft tot gevolg dat alleen maar grote onderzoeksprojecten worden gesteund en dat leidt tot een centralisatie en of arm en rijk dan met elkaar in evenwicht komen, valt nog te bezien. Ik ben van mening dat concrete projecten voor het arme deel van de bevolking en technologieën ter voorkoming van hongersituaties, bijvoorbeeld op de gebieden die werden genoemd, ook daar synergie tot gevolg hebben.
Er wordt door ons gepleit voor het steunen van regionale samenwerking evenals voor programma's ter uitwisseling van wetenschappers, onderzoekers en ingenieurs. De verbetering van de agrarische situatie is een heel belangrijk punt. We hebben op de FAO-conferentie daarover gediscussieerd. Hier ontbreekt echter de verwijzing naar het feit dat deze situatie vaak ontstaat door de eigendomsverhoudingen in deze landen. Vaak is er geen sprake van een hongersituatie, maar ontstaat honger door de oneerlijke verdeling van eigendom; ook de bevolkingsgroei die in dit verslag wordt genoemd, is niet de oorzaak. Het BSE-schandaal maakt duidelijk dat de steun van agroindustriële productie een verkeerd uitgangspunt is voor de nieuwe industrielanden en ontwikkelingslanden.
Er werd zo-even gezegd dat er rekening moet worden gehouden met de mensenrechtensituatie. Volgens mij hoort deze in zulke verdragen te staan. Als we een verdrag sluiten met China, dan moeten we natuurlijk letten op de mensenrechtensituatie. Als dat niet mogelijk is - we hebben op het moment een conflict met Mexico - mogen deze verdragen niet worden ondertekend.
Tot slot wil ik over het verslag als geheel zeggen dat het volgens mij een blanco cheque is voor de Commissie. De vraag is alleen wat ermee wordt gedaan. Ik hoop dat u er het beste van maakt, mijnheer Bangemann, zodat we later voor dit verslag geen enquêtecommissie in hoeven zetten!

Lukas
Het is voor de toekomstige positie van de Europese Unie op een mondiale wereldmarkt van het grootste belang dat de Commissie en het Europees Parlement de bijzondere positie hebben erkend van de zogenaamde nieuwe industrielanden, dus van de landen die niet meer helemaal als ontwikkelingsland kunnen worden beschouwd, maar ook nog niet als volwaardig industrieland. Deze landen beschikken over een reusachtig, deels ongebruikt potentieel van technologische talenten, trekken omvangrijke buitenlandse investeringen aan en zijn op bepaalde gebieden van de meest geavanceerde technologie allang onze concurrenten. Deze landen ontwikkelen op enkele gebieden reeds een aanzienlijke economische kracht en het is geen toeval dat veel Europese bedrijven van naam bijvoorbeeld gebruik maken van Indische software. Japan en de VS hebben op deze markten al een sterke positie. Hetzelfde geldt in iets mindere mate voor enkele lidstaten van de Europese Unie.
Het is echter de hoogste tijd dat ook de Commissie haar beleid in deze landen sterker richt op de reeds ontwikkelde sectoren en streeft naar een Europese deelname aan de markten van de meest geavanceerde technologie in deze landen.
Het huidige actieplan is een eerste stap in de goede richting. De noodzaak voor de Europese Unie kan eraan worden afgelezen om concrete stappen te ondernemen om haar aanzienlijke achterstand in deze landen ten opzichte van Japan en de VS niet nog groter te laten worden, maar te verkleinen. Hieruit wordt duidelijk dat je landen die in de wereldhandel op bepaalde gebieden al een sterke positie hebben niet meer uitsluitend kunt behandelen volgens de criteria van de ontwikkelingshulp. Integendeel, we moeten streven naar een effectieve samenwerking in wederzijds belang, een samenwerking in de zin van partnerschap met gelijke rechten en plichten en in de zin van wederkerigheid zoals dat in het verslag van de Commissie wordt genoemd.

Heinisch
Mijnheer de Voorzitter, beste dames en heren, de mededeling van de Commissie moet worden gezien in verband met de strategie van de Europese Unie in het Vierde Kaderprogramma voor Onderzoek en Ontwikkeling. Eén van de specifieke doelstellingen van dit kaderprogramma vormt de samenwerking met derde landen en internationale organisaties op het gebied van onderzoek en technologische ontwikkeling in het zogenaamde INCO-programma. Ik juich namens de EVP-fractie het verslag van de heer Pompidou toe. Ook ik ben van mening dat de toekomstige samenwerking tussen de Europese Unie en de nieuwe industrielanden niet uitsluitend moet zijn gebaseerd op de puur economisch gestaafde definitie van dit begrip zoals dat tot nu toe het geval was.
Elk van de betrokken landen moest in de afgelopen decennia van de beginnende industrialisatie vanuit verschillende uitgangspunten starten en heeft zich dienovereenkomstig verder ontwikkeld. Dat heeft met name mijn ervaring in het kader van het werk voor de Latijns-Amerika-delegatie duidelijk gemaakt. Om die reden ben ik van mening dat alle samenwerkingsovereenkomsten tussen de Europese Unie en de zogenaamde nieuwe industrielanden afzonderlijk moeten worden getoetst.
Ik keur de door de Commissie opgestelde richtlijnen goed en ik ben vooral van mening dat binnenkort een eerste uitwisselingsprogramma voor wetenschappers, onderzoekers en ingenieurs moet worden opgezet om de toekomstige samenwerking op onderzoeksgebied verder te stimuleren. Bovendien wil ik benadrukken dat een afsluitend verslag met een evaluatie van dit programma vóór het einde van 1998 wenselijk is als het Vierde OTOKaderprogramma ten einde loopt.
We mogen de sterke positie die veel nieuwe industrielanden nu al op de wereldmarkt hebben niet onderschatten. Bovendien kunnen we ervan uitgaan dat een paar van de huidige nieuwe industrielanden al over tien of twintig jaar echte industrielanden zullen zijn. Anderen die meer tijd nodig hebben voor hun ontwikkeling beschikken over een demografische situatie die hen onafhankelijk van de stand van hun ontwikkeling tot grote afzetmarkten maakt. De Europese Unie moet op het gebied van de samenwerking bij onderzoek en ontwikkeling een gemeenschappelijke, sterke en positieve strategie hebben, want een samenwerking die nu al intensief begint, kan in de toekomst haar vruchten afwerpen.

Bangemann
Mijnheer de Voorzitter, ik ben blij dat we het over bijna alle belangrijke kwesties eens zijn met het Parlement voor wat betreft de samenwerking met nieuwe industrielanden in onze onderzoeks- en ontwikkelingspolitieke programma's. Dat is waarschijnlijk ook een resultaat van het feit dat we al enige tijd geleden door middel van een mededeling van principiële aard zijn begonnen aan de dialoog met het Parlement. Het blijkt steeds weer dat wanneer er vroegtijdig met zo'n dialoog wordt begonnen, er een reeks moeilijkheden meteen al is opgelost als een begin wordt gemakt met de eigenlijke uitvoering van datgene wat men zich heeft voorgenomen. Dat is heel prettig en wel ook omdat het - zoals alle sprekers terecht hebben gezegd - absoluut noodzakelijk is dat we op dit gebied nieuwe initiatieven nemen en wel om meerdere redenen en natuurlijk ook vanuit de overweging dat het bij nieuwe industrielanden min of meer om een gemengde situatie gaat. Enerzijds zijn ze nog ontwikkelingslanden en daarom moet je zeker ook het één of andere ontwikkelingspolitieke argument aanvoeren. Anderzijds zijn ze industrielanden en als zodanig natuurlijk onze toekomstige partners, en mogelijk ook onze toekomstige concurrenten.
Aangezien het gaat om landen die langzamerhand boven het ontwikkelingsstadium uit groeien, moet je het nu echter niet gaan hebben over alle grote problemen die daar voorhanden zijn en over ontwikkelingspolitieke overwegingen. Het gaat hier immers om een heel duidelijk omlijnd en concreet programma en ik vind het daarom verantwoord dat we ons nu niet bezighouden met alle problemen die door het ontwikkelingsbeleid ontstaan. De mensenrechten werden genoemd - dat is een algemeen probleem van ons samenwerkingsbeleid dat we hier niet anders moeten behandelen dan in andere sectoren.
De heer Adams heeft erop gewezen dat we mogelijk een keuze moeten maken tussen technologische ontwikkelingsplannen aan de ene en wetenschappelijke onderzoeksplannen aan de andere kant. In ons Vijfde OTO-Kaderprogramma willen we ons immers - en ook dit hier is een soort voorbereiding op het Vijfde Kaderprogramma - sterker richten op technologische kwesties, ook vanuit de overweging dat we hier een taakverdeling kunnen maken tussen de Unie enerzijds die zich met deze kwesties moet bezighouden en de lidstaten die veel meer kunnen doen op het gebied van de zogenaamde fundamentele research binnen de universitaire sector. Dit zal er waarschijnlijk ook toe leiden dat datgene wat hij heeft gezegd zich steeds verder uitbreidt, dat ook bij deze vormen van samenwerking de nadruk sterker wordt gelegd op technologische ontwikkelingsplannen.
Over één punt is tussen Parlement en Commissie enigszins controvers gedebatteerd, waarbij ik hieraan meteen wil toevoegen dat de positie van de Commissie zich mogelijk verder zal ontwikkelen, namelijk de kwestie van de financiering van de onderzoeksprogramma's als in deze onderzoeksprogramma's ondernemingen samenwerken die later elkaars concurrent worden. Moet zo'n onderzoeksprogramma in totaal worden gefinancierd of moet je het alleen voor de Europese deelnemers financieren, omdat de andere deelnemers later als concurrenten zullen optreden? De klassieke aanzet waarvoor de Commissie hier heeft gekozen en waarmee we trouwens een voorstel van het Parlement ten uitvoer brengen, is die dat je in zo'n geval alleen de Europese deelnemers financiert. Ik zeg klassiek, omdat we - zoals u immers weet - in onze industriepolitieke overwegingen helemaal niet meer zo'n tegenstelling zien tussen samenwerking en concurrentie.
Men kan heel goed samenwerken en tegelijkertijd ook elkaars concurrent zijn, wat overigens veel bedrijven doen die voor beperkte doeleinden vanuit heel duidelijke overwegingen hun middelen bij elkaar leggen en vervolgens met het product op de markt concurreren, want zo'n product maakt altijd slechts deel uit van het totale aanbod. Ook daar zou men eens bij stil kunnen staan, maar het is duidelijk dat dergelijke moderne overwegingen tijd nodig hebben en misschien ook overtuigende voorbeelden.
Voor de rest bedank ik nogmaals de rapporteur en zijn plaatsvervanger voor de uitmuntende samenwerking. In het verslag is veel werk van het Parlement opgenomen en, zoals ik al zei, als je vroegtijdig begint te werken dan, mijnheer Telkämper, heb je helemaal geen enquêtecommissie nodig. U lijkt een enquêtecommissie als een soort dreigement te beschouwen. Ik kan u echter hier verzekeren dat de Commissie een enquêtecommissie als een normaal democratisch element beschouwt. Ik wil niet zo ver gaan om te zeggen dat we blij zijn met enquêtecommissies, maar we accepteren ze natuurlijk wel.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
We gaan nu over tot de stemming.
(Het Parlement neemt de resolutie aan) Ik verzoek de heer Malerba onze gelukwensen over te brengen aan de heer Pompidou.

Hindley
Mijnheer de Voorzitter, een punt van orde. Ik heb mij echt vergist en ik hoop dat u dat kunt accepteren. U heeft zojuist een hoofdelijke stemming afgeroepen en ik heb automatisch op de knop gedrukt. Dit is niet mijn plaats maar de plaats van mijnheer Lomas. Ik heb op de knop gedrukt terwijl de kaart van mijnheer Lomas erin zat. Ik hoop dat u kunt geloven dat dit werkelijk een vergissing was en dat de notulen dienovereenkomstig gecorrigeerd kunnen worden.

De Voorzitter
We zullen dat bekijken en dit rechtzetten.

Demografische situatie
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0042/97) van mevrouw Boogerd-Quaak, namens de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken, over het verslag van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement (COM(96)0060 - C4-0143/96) over de demografische situatie in de Europese Unie (1995).

Boogerd-Quaak
Voorzitter, collega's, vandaag komt het verslag van de demografische situatie in Europa aan de orde. En voordat ik daar het nodige over ga zeggen, wil ik allereerst de Commissie en de collega's bedanken voor de coöperatieve samenwerking, want ik denk dat wij erin geslaagd zijn om het verslag compact te houden en niet oeverloos te laten uitdijen, maar wel zeggen wat we willen zeggen.
De demografische situatie verandert. En we kunnen dus geen beleid meer maken op basis van de veronderstelling dat de demografische situatie statisch is zoals we nogal eens zien. Temeer daar verwacht wordt dat de veranderingen drastischer zullen uitvallen en sneller zullen plaatsvinden dan in de afgelopen decennia. Wat is het geval? De bevolkingspiramide gaat op zijn kop. Eenerzijds zal de bevolkingsgroei in de Europese Unie minimaal zijn, anderzijds zal de bevolkingssamenstelling ingrijpend wijzigen. De bevolkingsgroep onder de 20 jaar zal afnemen terwijl het aantal mensen boven de 65 flink zal stijgen. Deze ontwikkelingen hebben een grote impact op beleidsterreinen als sociale zekerheid en pensioenen, werkgelegenheid, gezondheidszorg, regionaal beleid en landbouw. Een steeds kleiner aantal actieven moet zorgen voor een steeds groter aantal niet-actieven. De kosten voor pensioenen en gezondheidszorg kunnen in bepaalde lidstaten zelfs zodanig toenemen dat dit invloed zal hebben op het halen van de convergentiecriteria voor de EMU, tenzij wij dat voorkomen.
Demografische ontwikkelingen kunnen dus snel actueel worden.Cijfers laat ik voor dit moment voor wat ze zijn. Deze kunnen elders worden nagelezen. Het gaat om de vraag: wat willen wij doen? Kunnen wij als Europees Parlement of breder, als Europese Unie, invloed uitoefenen op de demografische ontwikkelingen? Ik denk dat we ons daarover geen illusies moeten maken.
To have a baby for Europe, zoals een van mijn collega's zei, lijkt mij niet reëel. En ik denk ook niet dat dat iets is waar we ons als politiek mee moeten bemoeien. Ook de immigratiestromen die zouden moeten groeien om de terugloop van de bevolking op te vangen, kunnen niet echt een oplossing zijn. Alhoewel we uit humanitaire overwegingen niet zo angstvallig hoeven te zijn.
We hebben dus weinig middelen om demografische statistieken te beïnvloeden. Maar we hebben als politiek wel de instrumenten om de antwoorden te geven op de veranderende omstandigheden. Dat betekent dat we ons binnen het arbeidsmarktbeleid vooral zullen moeten richten op een grote deelname van de potentiële beroepsbevolking. En dat betekent dat mensen die nu uitgesloten zijn van de arbeidsmarkt opnieuw geïntegreerd zullen moeten worden in het arbeidsproces.
Om dit bereiken zal veel aandacht aan onderwijs en educatie moeten worden besteed omdat veel buitengesloten groepen op dit moment niet de kennis en vaardigheden hebben die de arbeidsmarkt vraagt. De idee dat het scholen van mensen na hun veertigste niets meer oplevert moeten verlaten, zeker als de beroepsbevolking veroudert en zeker in een maatschappij die steeds meer informatiseert is levenslang leren en sleutelfactor voor de concurrentiepositie in Europa. Wij hebben daar deze week aan de hand van de rapporten van de collega's Waddington en Van Velzen ook al op gewezen.
Verder kan de participatiegraad vergroot worden door het verwijderen van juridische, fiscale en praktische belemmeringen. Bijvoorbeeld, door middel van een verschuiving van de belasting op arbeid naar andere belastinggrondslagen zoals de productie of het energieverbruik. Uiteraard zullen wij voorwaarden scheppend beleid moeten voeren op het gebied van kinderopvang zodat mannen en vrouwen in gelijke mate aan de arbeidsmarkt kunnen deelnemen, evenals voor wat betreft de verzorging van bejaarden en gehandicapten. Ik heb wat dit betreft een amendement van de EVP overgenomen en ik wil ook nog eens het verslag van de vrouwencommissie onder uw aandacht brengen.
Een grote uitdaging met betrekking tot demografische ontwikkelingen ligt mijn inziens ook in de sociale zekerheid en de pensioenen. Ik denk dat gezien de toenemende individualisering en flexibiliteit op de arbeidsmarkt de tijd rijp is voor een revisie van de sociale zekerheidssystemen in de lidstaten. Natuurlijk ligt de oplossing voor het probleem in een complex van maatregelen zoals flexibilisering van de pensioenleeftijd, meer gebruik van kapitaalwerkingssystemen, ik hoop mijnheer Bangemann dat u het met me eens bent, en premiedifferentiatie.
Maar afgezien van deze maatregelen denk ik dat we een stap verder moeten gaan. We zullen naar een meer integrale benadering moeten van onze visie op het systeem van sociale bescherming in combinatie met ons systeem van gezondheidszorg.
Ik vind dat in Europa een eerste stap gezet moet worden om de verschillende systemen flexibeler te maken en meer af te stemmen op het individu, mijnheer Bangemann dat moet u goed in de oren klinken; maar wel met gelijktijdige eerbiediging van het solidariteitsbeginsel dat aan ons Europees sociaal model ten grondslag ligt. Gedeeltelijk kan de oplossing worden gevonden in de vernieuwing van de sociale zekerheid waarmee in veel landen overigens al een begin is gemaakt, waaronder in mijn eigen land.
Daarnaast leveren meer concurrentie op de arbeidsmarkt voor particuliere verzekeringen en ouderdomspensioenen meer fiscale en juridische vrijheid voor particuliere voorzieningen doelmatigheid en lagere kosten op. Het ontbreekt ons dus niet aan nieuwe ideeën maar de starheid in sommige landen van bestaande systemen zorgen dat deze plannen niet of onvoldoende worden uitgevoerd.
Ik pleit er dan ook voor om de beschikbare demografische gegevens op een zodanige manier aan te vullen dat het mogelijk wordt de verschillende gegevens van de lidstaten met elkaar te vergelijken. Voor Europa ligt er een taak om een integraal beleid te stimuleren waarmee de veranderende omstandigheden optimaal tegemoet getreden kunnen worden. Hiervoor zullen ook de lidstaten fundamenteel vernieuwende, op de korte termijn pijnlijke maatregelen niet uit de weg kunnen gaan. Op dit moment is het echter nog steeds zo dat de Raad niet doordrongen is van de ernst van de demografische revolutie. Hij neemt nog steeds de cijfers voor kennisgeving aan maar doet daar verder niets mee.
Ik pleit er dan ook voor de demografische ontwikkelingen integraal mee te nemen in het jaarlijks werkgelegenheidsverslag, de zogenaamde Essen-procedure. Het klinkt misschien afgezaagd, maar de tijdbom tikt gewoon verder en nog wel onder onze eigen ogen. Willen we met de gevolgen die deze tijdbom onvermijdelijk veroorzaakt leven, dan zullen we nu serieus moeten gaan nadenken over ons arbeidsmarktbeleid, het sociaal model in de nabije toekomst. We kunnen het beter nú doen dan morgen. De maatschappij wacht niet geduldig totdat we wakker worden. Als Europa zijn positie op de wereldmarkt en zijn sociaal model wil behouden, dan zullen we moeten stoppen weg te lopen voor de werkelijkheid. Het zal niet de angst moeten zijn die ons de 21e eeuw binnenleidt, maar de durf en het enthousiasme om de kansen te pakken.

Bennasar Tous
Mevrouw de Voorzitter, ik wil mevrouw Boogerd-Quaak graag gelukwensen en haar namens de Commissie rechten van de vrouw en ook namens mijn fractie danken voor het goede werk dat zij heeft verricht met betrekking tot dit tweede jaarverslag over de demografische situatie en evolutie in de Europese Unie. Dank u dat u zo fijngevoelig was om praktisch de volledige inhoud van het advies van de Commissie rechten van de vrouw op te nemen.
Ik vind het jammer dat het tot de geplogenheden van dit Parlement behoort dat alle onderwerpen die rechtstreeks verband houden met de vrouw, het gezin en in dit geval met bejaarden, steeds weer als laatste punt op de agenda behandeld worden. Want, beste collega's, dit verslag is een doorlichting van de evolutie die Europa op dit moment doormaakt en van de manier waarop deze evolutie van invloed zal zijn op het welslagen of mislukken van een project dat vandaag de dag nog steeds gebaseerd is op een economie van productieprocessen en technologieën die op hun beurt meer gericht zijn op concurrentievermogen en efficiëntie dan op arbeidskrachten.
De gevolgen van het dalende geboortecijfer en de drastische vergrijzing van de bevolking zullen de realiteit van het sociale Europa van de 21ste eeuw aanzienlijk veranderen. Het oude Europa zal vol oude mensen zijn. Naast de derde leeftijd komt daar nog een vierde categorie bij, de vierde generatie, wier behoeften belangrijke repercussies zullen hebben op sociaal vlak, op het vlak van de gezondheidszorg en op het pensioenstelsel. Er zullen twee generaties zijn die tot niet-productieve sectoren behoren, terwijl de productieve generatie verder blijft slinken. Natuurlijk zullen in dit debat centrale thema's aan bod komen zoals de kosten van arbeid, de mogelijke verhoging van de pensioenleeftijd, de voorwaarden voor vervroegde pensionering, particuliere pensioenstelsels en de kosten van de sociale zekerheid. Voor al deze aspecten vraagt de rapporteur aan de Commissie om een debat te openen over de toekomst van de pensioenen in Europa en om een catalogus op te stellen met creatieve oplossingen en nieuwe financieringsmechanismen. Ik feliciteer u met uw suggestie, omdat verbeelding en een goed beheer van alle beschikbare middelen eveneens absoluut noodzakelijk zijn voor het vernieuwen van sociale diensten en de gezondheidszorg die optimaal beantwoorden aan de behoeften van de burger.
We moeten blij zijn met de gestegen levensverwachtingen, maar mogen niet blind zijn voor het feit dat deze levensverwachtingen in een aantal gevallen een onafhankelijk, en in andere gevallen een afhankelijk bestaan veronderstellen. Het verlies van de persoonlijke bewegingsvrijheid schept een behoefte aan hulp en dit aspect moet zowel in kwantitatieve als in kwalitatieve termen bekeken worden, en mag er niet toe leiden dat de uitgaven van de lidstaten met een welzijnsbeleid buitensporig gaan stijgen.
Op sociaal vlak dient onderstreept te worden dat er zich in de loop van de voorbije twintig jaar belangrijke veranderingen in de gezinsstructuur hebben voorgedaan, die vertaald worden in een daling van het aantal personen per gezinseenheid en in een herdefiniëring van de rol van de vrouw. Daardoor kunnen lichamelijk gehandicapte bejaarden moeilijker terugvallen op de gezinsomgeving zoals dat in vroegere periodes wel het geval was. Dit probleem wordt in een stedelijke omgeving, met de architectonische drempels en waar de woonruimte doorgaans kleiner is, nog scherper en daar komen dan nog de economische problemen bij en de deficitaire alternatieve middelen. Het aantal alleenwonende bejaarden is gestegen, een feit dat erkend wordt als een maatschappelijk risico.
Daarom is het absoluut noodzakelijk om projecten voor sociale gezondheidszorg te ontwikkelen die ingebed zijn in het welzijnsbeleid en een betere kwaliteit van het leven garanderen voor kinderen en bejaarden: kinderdagverblijven, dagcentra voor bejaarden, thuiszorg, maar vooral een evaluatie van de resultaten van de tenuitvoerlegging van deze maatregelen die, omdat ze een verband teweegbrengen tussen openbare en particuliere inspanningen, de mensen en de openbare besturen ertoe zullen dwingen om haalbare prioriteiten te stellen, in functie van de economische middelen die op een bepaald ogenblik beschikbaar zijn. We moeten maatregelen aanmoedigen om het gezin en het werk met elkaar te verzoenen, zoals algemene arbeidstijdverkorting en vormen van ouderschapsverlof dat zowel door mannen als door vrouwen aangevraagd kan worden. Ook moeten gezinnen met kinderen geholpen worden, vooral als het gaat om eenoudergezinnen en om gezinnen met gehandicapte kinderen. Het vergemakkelijken van de aanwezigheid van de vrouw in het openbaar leven zal weliswaar bijdragen tot economische groei, maar toch wil ik niet eindigen zonder te herinneren aan de grote diensten die de vrouw aan het gezin verstrekt of aan alle medewerkende echtgenoten van zelfstandige arbeiders die niet voorkomen in de statistieken en over wiens situatie sedert 1986 in de Europese Unie wordt gedebatteerd.
Als de Europese Unie werkelijk over een actieve bevolking van hoge kwaliteit wil beschikken, dan zal zij terdege rekening moeten houden met het potentieel van de vrouwen. Wij zeggen graag "ja" tegen de dienstensector, maar de nieuwe vormen van deeltijd-, atypisch en tijdelijk werk moeten ook door mannen gedeeld worden, zonder hierbij te verzaken aan de vooruitgang in het licht van de invoering van de euro. Op het niveau van de Intergouvernementele Conferentie moeten we de menselijke waardigheid in haar juiste dimensie situeren.

Andersson
Mijnheer de Voorzitter, om te beginnen wil ik de rapporteur, mevrouw Boogerd-Quaak dank zeggen voor haar meer dan uitstekende verslag en voor de al even uitstekende samenwerking tijdens het opstellen van dat verslag.
Wij bevinden ons middenin een ongekend grote maatschappelijke verandering. In mijn land, Zweden, hebben wij niet zo'n dramatische ontwikkeling vóór ons als die wij misschien achter ons hebben. Wij zijn niet allemaal even ver in deze ontwikkeling. Het is belangrijk dat wij daarom niet pessimistisch worden. Wij kunnen zien dat de kosten zich opstapelen, maar deze ontwikkeling draagt ook mogelijkheden in zich. De ontwikkeling is dramatisch en zal van invloed zijn op alle maatschappelijke terreinen. Het aantal ouderen neemt dramatisch toe; vooral komen er steeds meer hoogbejaarden, die veel ziekenzorg e.d. vereisen. Tegelijkertijd neemt zowel het werkende deel van de bevolking als het aantal kinderen en jongeren af.
Dit is zoals gezegd van invloed op alle maatschappelijke terreinen, bijv. het pensioenstelsel. Ik geloof dat de pensioenstelsels in ieder land van de EU moeten worden gewijzigd. Er zijn flexibele stelsels nodig, dat wil zeggen dat men geleidelijk kan overgaan van een werkzaam leven naar een leven waarin men mogelijk actief is in bijv. ideëel werk, maar nog nuttig is voor de maatschappij. We hebben ook gelijkwaardige pensioenstelsels nodig. De particuliere stelsels zijn dat op dit moment niet, omdat ze zuiver economisch opgezet zijn, en omdat vrouwen in de regel langer leven dan mannen, moeten zij meer betalen voor de pensioenverzekeringen. Daarom zijn er publieke stelsels nodig die gelijkwaardig zijn aan een goed basispensioen, maar die ook gelijkwaardig zijn voor mannen en vrouwen.
Wij moeten de gezondheids- en ziekenzorg uitbreiden, vooral voor de hoogbejaarden. Er zijn nieuwe woonvormen nodig.Wij moeten veranderingen aanbrengen in de maatschappij, in het openbaar vervoer en in de toegankelijkheid, en wij moeten onze woningen aanpassen, zodat ze toegankelijk zijn voor alle mensen. Dat is een ander maatschappelijk terrein dat hierdoor wordt getroffen.
Het onderwijs is reeds door iemand aan de orde gesteld. Als wij kijken naar wat er is veranderd voor het werkende deel van de bevolking, dan zien we dat de groep met de jongste deelnemers aan het arbeidsproces afneemt, terwijl de groep werkenden van tussen de 40 en 65 jaar groeit.
Tegelijkertijd maken wij een snelle technologische ontwikkeling mee, die de maatschappij permanent verandert. Dat leert ons dat een basisopleiding voor jongeren niet voldoende is. Er is een permanent terugkerende opleiding nodig voor degenen die werkzaam zijn in het beroepsleven, opdat wij kunnen concurreren. Dat is de situatie waarin de meeste mensen zich bevinden, en zij zijn degenen die op de hoogte moeten blijven van de nieuwe technologische ontwikkeling.
Wij moeten het geboortecijfer uiteraard omhoog zien te krijgen. Als wij naar de arbeidsmarkt kijken, zien we dat immigratie hier geen oplossing biedt. Er zouden enorme aantallen immigranten nodig zijn om dit via immigratie op te lossen. Nee, de oplossing moet komen van intreding van vrouwen op de arbeidsmarkt. Op dit gebied zijn nog niet alle landen even ver gekomen, en de ontwikkeling op dit gebied zal doorgaan. Hieruit volgt ook dat niet de vrouwen alleen de verantwoordelijkheid op zich kunnen nemen voor de ouderen en kinderen, maar dat wij, mannen en vrouwen, samen deze verantwoordelijkheid op ons moeten nemen. De hele maatschappij moet meedoen. Ze moet de kinderzorg uitbreiden en zorgen voor verzekeringsstelsels die het mogelijk maken om ouderschap te combineren met deelname aan het arbeidsproces.
Tot slot nog dit: laten wij niet alleen kijken naar de problemen in dezen, maar ook naar de mogelijkheden. Er zijn mogelijkheden, vooral voor de derde sector, en voor het inschakelen van ouderen als nuttige factor.

Mann, Thomas
Mijnheer de Voorzitter, Europa neemt toe wat betreft de leeftijd van de mensen. Europa neemt af wat betreft het aantal mensen. Is onze vestigingsplaats in gevaar? Zijn de basisgegevens voor deze ontwikkelingen al bewijskrachtig? Kunnen er strategieën uit worden ontwikkeld? Uit het tweede jaarverslag van de Commissie over de demografische grondslagen wordt duidelijk dat naast de drie generaties die we tot nu toe kenden - leerlingen, werkenden en gepensioneerden - een vierde erbij gekomen is, die van de 75-plussers. Hun aandeel groeit aanzienlijk. Het is fijn dat de mensen dankzij de vooruitgang in de geneeskunde, dankzij een betere gezondheidszorg langer actief zijn. Aan de andere kant is er echter een gebrek aan zorg, aan verpleging, integratie en solidariteit.
De stijging van de leeftijd heeft vergaande gevolgen voor de stelsels van sociale zekerheid. De menings- en verdelingsstrijd in onze lidstaten is heftig. Het gaat over de hoogte van de pensioenen, hier de basiszekerheid, daar de onmisbare prestatiegerichtheid, hier de verlenging van de levenswerktijd, daar de onvrijwillige VUTregeling met hoge kosten voor de gemeenschap die nauwelijks heeft geleid tot meer banen voor jonger personeel.
Nog steeds wordt vrouwen bij het berekenen van de pensioenen tekort gedaan. Natuurlijk moeten maatregelen financierbaar zijn, dus zeggen we 'ja' tegen een hervorming van het sociaal beleid, maar evenzo 'nee' tegen een afbraak van het sociaal beleid. We moeten mevrouw Boogerd-Quaak feliciteren met haar verslag dat nauwkeurige accenten aanbrengt. We zijn het met haar eens waar het gaat om meer differentiatie met het oog op de vitale regionale verschillen tussen dichtbevolkte steden en uitgedunde dorpen. De effecten op de verkeersplanning, de ruimtelijke ordening, het woonbeleid, het sociaal beleid en ook op onze Europese structuurfondsen zijn enorm. De door ons, de Europese Volkspartij, ingediende voorstellen werden bijna allemaal opgenomen, bijvoorbeeld op het gebied van de arbeidswereld. Hier werken steeds minder mensen, maar ze zijn wel uiterst productief. Met name grote bedrijven houden helaas geen rekening met de factor ervaring. Dat gaat een handicap vormen. Mensen worden als te oud buitengesloten of ontslagen in plaats van dat er gebruik wordt gemaakt van hun kennis, hun nauwkeurige werk, hun betrouwbaarheid en met name hun hoge innovatiepotentieel wordt geheel onderschat.
De deelname op de arbeidsmarkt moet worden uitgebreid. Dat geldt voor de jongeren wier aandeel drastisch daalt, wat nog lang geen reden is om bijvoorbeeld te korten op onderwijsbeleid, integendeel. Toekomstkansen zijn groter bij een bredere basisopleiding, met veelvuldige kwalificaties en talenkennis. Dat geldt ook voor vrouwen wier achterstelling van loon tot werktijd nog niet kleiner is geworden.
Wat doen we eigenlijk politiek gezien voor een kindvriendelijker maatschappij, ook met het oog op de genoemde demografische gegevens? Hier ligt een breed terrein voor de Europese meerwaarde om nationale beleidslijnen te coördineren, aan te vullen en - om bij het beeld te blijven - te bevruchten.

Daskalaki
Mijnheer de Voorzitter, ik wens de rapporteur van harte geluk met haar uiterst interessant verslag. De vergrijzing van de Europese bevolking is geen nieuw verschijnsel. De drastische daling van het geboortecijfer en de ermee gepaard gaande stijging van de gemiddelde levensduur in de Europese Unie enerzijds en de gelijktijdige snelle economische groei en toename van de bevolking in een groot aantal niet-westerse landen anderzijds hebben evenwel tot gevolg dat de toekomst van ons continent weinig rooskleurig is. Het verslag van mevrouw Boogerd-Quaak - het tweede dat het Parlement sinds 1995 aan de demografische situatie in de Unie wijdt - geeft voor het eerst een duidelijk en algemeen beeld van de situatie en toekomstige ontwikkelingen op demografisch gebied in de hele Unie en behelst concrete waarschuwingen in verband met de omvang en de versnelde toename van het vergrijzingsproces in Europa.
De rapporteur is van oordeel dat de vergrijzing van de bevolking vooral ingrijpende veranderingen zal teweegbrengen op de arbeidsmarkt en in de stelsels voor sociale bescherming en gezondheidszorg. Ze is van mening dat het economisch en sociaal beleid van de Unie gericht moet zijn op zowel de verhoging van de arbeidsmarktparticipatie van vrouwen, jongeren en immigranten als de handhaving op grotere schaal van oudere werknemers op de arbeidsmarkt - bevolkingsgroepen waarvan de betrokkenheid bij die markt thans lager ligt dan het gemiddelde. Wat de gevolgen van de demografische ontwikkeling voor de sociale zekerheid, de pensioenen en de gezondheidszorg betreft, heeft ze vooral aandacht voor het soort verzekerde risico's, de financiering van de stelsels en de hoogte en omvang van de uitkeringen. Ze gaat ook diepgaand in op een aspect van het probleem waarnaar de Commissie slechts zijdelings verwijst, met name de demografische onevenwichtigheden tussen de verschillende regio's van de Unie, meer bepaald de bevolkingsgroei in de steden en de ontvolking van het platteland. Tenslotte benadrukt de rapporteur dat de demografische ontwikkeling belangrijke gevolgen heeft voor de economische en sociale situatie in de Unie.
Mijnheer de Voorzitter, dat zijn voor de Fractie Unie voor Europa voldoende redenen om voor het verslag van de Commissie sociale zaken en werkgelegenheid - en haar rapporteur - te stemmen.

Ribeiro
Voorzitter, demografie is, moet de basis van alle voorstellingen van de samenleving zijn. Omdat de mens het doel van de samenleving is en moet zijn, alsook het middel om haar op te bouwen.
Maar demografie mag niet worden beschouwd als uitdrukking of als statistische voorstelling van de afzonderlijke mens, elkeen, elke man of vrouw. De demografie weerspiegelt sociale evoluties en processen. Zodat in de schijnbaar onschuldige cijfers een heel reële en ophelderende geschiedenis van het leven in een samenleving te lezen staat.
De bekommernissen waarover dit verslag ons spreekt - en ik neem de gelegenheid te baat om mevrouw BoogerdQuaak hartelijk te feliciteren met haar uitstekende werk - op grond van het document van de Commissie zijn erg relevant en essentieel en zij hadden meer aandacht en een andere plaats op ons werkrooster verdiend.
De demografische ontwikkeling is binnen veiligheidsmarges voorspelbaar. De demografische structuren veranderen volgens regels die wij tot in het kleinste detail kunnen kennen en beïnvloeden. De deelname aan de arbeidsmarkt, de sociale zekerheid en pensioenen, de gezondheidszorg en de regionale verschillen worden - moet dit nog worden gezegd? - onuitwisbaar gekenmerkt door de voorspelde demografische ontwikkeling. Dit negeren, verbazing vijnzen, herstellen wat had kunnen worden voorspeld en voorkomen toont alleen maar aan dat men de mens niet in het middelpunt dan de belangstelling heeft geplaatst.
Problemen zoals de arbeidstijdverkorting in het kader van een bepaalde organisatie van de levenstijd per leeftijdsstructuur en zoals het probleem van de financiering van de sociale zekerheid zouden niet bestaan of zouden van een heel andere omvang zijn indien de maatschappij niet verblind was door winstdoelstellingen en financiële kapitaalvergaring.
Wij zijn, Europa is een continent dat beweert aan demografisch gewicht te verliezen. Wat kwantitatief gesproken waar is, maar discussieerbaar indien wij het accent op de kwaliteit leggen, die zou kunnen zijn dat wij meer ouderen hebben, meer levens- en arbeidservaring, meer menselijk kapitaal.
Dit debat frustreert ons, omdat het niet aan de basis van alle debatten ligt. Hoe dan ook, laten wij het weinige waarover wij beschikken goed weten te gebruiken. Laten wij dit verslag benutten als een middel om de voortzetting van de bezinning en het debat te bevorderen.

Van Dijk
Voorzitter, ik vind dat mevrouw Boogerd-Quaak een goed verslag heeft geproduceerd, maar er is natuurlijk toch wel weer iets wat ik daar namens mijn fractie in mis. Ik zal maar met de deur in huis vallen. Ik was niet van plan om met de wolven mee te huilen in het bos dat het allemaal zo vreselijk gesteld is met de demografische ontwikkeling. Want eerlijk gezegd met het gebruik van de natuurlijke hulpbronnen dat wij ons hebben aangemeten, is het misschien toch niet zo'n slecht idee dat wij met wat minder zijn in de toekomst. Dus voor het milieu en voor de ruimte denk ik dat het voor de toekomst alleen maar een goede ontwikkeling is. Het is natuurlijk op korte termijn een uitdaging om een oplossing te vinden voor de problemen die het op de korte termijn veroorzaakt. Daarover zijn wij het uiteraard helemaal eens.
Om die problemen tegemoet treden, denk ik eerlijk gezegd niet dat het verstandig is om fokpremies uit te gaan delen. Ik geloof niet dat wij toe moeten naar een spreuk in Europa die zou kunnen luiden: Lie back and think of Europe . Dat lijkt mij niet de goede ontwikkeling, nog afgezien van de vraag of die zal werken.
Wat nodig is is dat wij ervoor zorgen dat er inderdaad een kindvriendelijke omgeving komt waar niet alleen vrouwen maar ook mannen verantwoordelijk zijn voor de opvoeding van kinderen en waar dus ook voldoende ouderschapsverlof is, kinderopvang, zodat op een normale manier met kinderen omgegaan kan worden en zodat het voor vrouwen en ook voor mannen niet meer zo ingewikkeld wordt om kinderen op deze wereld te zetten en dat zij ook kunnen besluiten om dat op een normaal moment te doen. Dat wordt nu echt buitengewoon bemoeilijkt en het is niet voor niks dat vrouwen besluiten om het krijgen van kinderen steeds langer uit te stellen.
Er is in het verslag van mevrouw Boogerd-Quaak gepleit voor meer marktwerking, bijvoorbeeld in de pensioenering. Ik weet niet of dat zo'n goed idee is. Want tegelijkertijd betekent meer marktwerking juist dat vrouwen meer pensioenpremies zullen moeten gaan betalen in private pensioenen wanneer zij inderdaad langer blijven leven. Ook dat is wat mij betreft de grote vraag of dat zo zal zijn. Als je kijkt naar meer marktwerking in de belasting concluderen wij terecht dat er meer zorg nodig zal zijn en dat de belastingen omhoog zullen moeten gaan als wij die zorg niet over willen laten aan vrouwen, maar willen zorgen dat er een collectieve verantwoordelijkheid komt. Dan betekent het dus dat belastingen omhoog zullen moeten gaan. En wat is de tendens in de Europese Unie? Wij trekken ten strijde, de lidstaten onderling om juist met belasting tegen elkaar op te kunnen concurreren en op die manier de collectieve voorzieningen uit te kleden.
Tot slot, het Nederlandse voorzitterschap heeft het bestaan om de leeftijd te schrappen uit het non-discriminatieartikel. Hoe is dat nu toch denkbaar, terwijl wij juist meer en meer in de toekomst een beroep zullen moeten doen op oudere mensen om actief te zijn, niet alleen in hun omgeving maar ook op de arbeidsplaats.

Féret
Mijnheer de Voorzitter, de enige verdienste van dit verslag is dat het de aandacht vestigt op de rampzalige demografische situatie in de Europese Unie. Vreemd genoeg zwijgt het verslag echter in alle talen over de oorzaken van de daling van het geboortecijfer, die de rapporteur zegt niet te kennen, en de voorgestelde maatregelen lijken mij in strijd te zijn met wat het gezond verstand eenieder zou ingeven.
Als Europese echtparen minderen kinderen krijgen, is dat natuurlijk omdat de toekomst hen erg onzeker lijkt en de lidstaten van de EU geen of niet voldoende financiële prikkels geven voor het stichten van grote gezinnen.
Het toekennen van ouderschapsverlof, in het kader van arbeidstijdverkorting, is een voorstel dat niets uit zou halen. Alleen de invoering van een "oudersalaris" dat vrouwen - of mannen die dat wensen - in staat stelt zich volledig aan de opvoeding van hun kinderen te wijden, kan in een verbetering van het geboortecijfer resulteren. Deze maatregel, die sinds kort in Frankrijk wordt toegepast, heeft, ondanks de bescheiden omvang ervan en het feit dat het natuurlijk onvoldoende is, reeds positieve effecten te zien gegeven.
Men kan natuurlijk niet over het probleem van de daling van het geboortecijfer praten zonder te wijzen op de kindermoord-wetten die de lidstaten van de EU hebben ingevoerd, wetten die totaal straffeloos een ongekende genocide teweeg hebben gebracht, een ware misdaad tegen de Europese volkeren. Op dit punt kunnen wij niet anders dan constateren dat de vrijmetselaarsloges die deze massamoord van onschuldigen gepland hebben dezelfde lieden zijn die thans de campagnes ten gunste van euthanasie voorbereiden. Na de kinderen die nog geboren moeten worden zijn nu de ouden van dagen aan de beurt. Al lange tijd vraag ik mij als medicus en humanist angstig af, waar deze lieden zullen stoppen.
Onder de door de rapporteur voorgestelde oplossingen is er één waar in het verslag telkens op gehamerd wordt en die ik gewoon ontstellend vind: het voorstel om de immigrantenstroom uit de Derde Wereld te laten groeien. Dit voorstel sluit aan bij de woorden van een Belgische minister van staat van socialistische huize, die onlangs bloedserieus verklaarde (hij loopt nog vrij rond): " Immigratie is een zegen voor ons land" . En dat zegt zo'n man terwijl de rijen werklozen van niet-Europese nationaliteit, van politieke pseudo-vluchtelingen die naar België komen omdat zij daar door niet te werken meer verdienen dan door in hun land van herkomst wèl te werken, maar aangroeien, en terwijl in tien jaar tijds het aantal gedetineerden van niet-Europese origine in België gegroeid is van 15, 4 % naar 28, 7 % van de totale gevangenispopulatie - hetgeen toch wel aantoont, als dat nog nodig is, dat het kostbare integratiebeleid geen enkele effect sorteert.
Wat mij ook verbaast, is dat in dit verslag een nieuw Europees beleid voor de ontwikkeling van plattelandsgebieden wordt voorgesteld. Als het erom gaat de tot mislukking gedoemde maatregelen inzake braaklegging, quotering of rooiing van wijnstokken terug te draaien - maatregelen waar het Parlement op geregelde tijden voor stemt - dan ben ik het daar natuurlijk van ganser harte mee eens.
In het verslag trof mij deze formule - een socialistische uitvinding: " het onvervreemdbaar recht op gezondheid" , Geen enkele arts kan, hoe kundig hij ook is, zijn patiënten gezondheid garanderen. Alleen God kan gezondheid geven. Men kan beter spreken van het recht op het ontvangen van zorg, de best mogelijke zorg, voor iedereen. Als men niet de nodige behoedzaamheid in acht neemt, zou men op soortgelijke wijze - waarom ook niet? - het onvervreemdbaar recht op intelligentie kunnen eisen.
Over gezondheid gesproken, men treft in het verslag ook die eeuwige liberale riedel aan: privatisering van de sociale zekerheid. Hoe kan men ook maar een ogenblik serieus menen, dat verzekeringsmaatschappijen, wier enige ambitie het is geld te verdienen, beter dan stelsels gebaseerd op nationale solidariteit in staat zijn om geneeskundige zorg, die ten gevolge van technische vooruitgang en vergrijzing steeds kostbaarder wordt, te financieren? Natuurlijk kunnen hervormingen niet uitblijven, en die zullen voor een enkeling pijnlijk zijn. Ik denk met name aan de noodzakelijke depolitisering van de onderlinge verzekeringsmaatschappijen in België.
Tot slot kan niet genoeg herhaald worden dat men in Europa geen arbeidsplaatsen kan creëren zolang wij overspoeld worden door al die producten die buiten onze grenzen gemaakt worden, in landen waar het arbeidsloon veertig tot vijftig keer lager ligt dan bij ons.
Het bedrijfsleven moet bevrijd worden van de sociale lasten waaronder het gebukt gaat, en deze lasten dienen vervangen te worden door een sociale BTW waarvan Europese producten voor de uitvoer moeten worden vrijgesteld maar die wel toegepast moet worden op ingevoerde producten. De mondiale vrijhandelsgedachte, het ongebreidelde, " gedenationaliseerde" liberalisme dat onze bevolking nog eens zal uithongeren, moet de rug toegekeerd worden.

Schmidbauer
Mijnheer de Voorzitter, ook ik wil mevrouw Boogerd-Quaak feliciteren met haar uitmuntende verslag, maar ik bedank ook de Commissie voor haar verslag over de demografische situatie in de Europese Unie. Ze heeft ons daarmee een document in handen gegeven waaruit alle betrokkenen - Parlement, Commissie en met name de Raad - de dringende behoefte tot handelen zouden moeten opmaken.
Op zich zijn de getallen niet echt nieuw, geen verrassing. We hebben ons in 1993 - het Europese jaar van de ouderen en de solidariteit tussen de generaties - allemaal intensief beziggehouden met deze problematiek. De Commissie publiceerde toentertijd veelvuldig nuttige studies en het Parlement keurde unaniem het verslag-FayotChanterie goed, waarin ook de aanbevelingen van het seniorenparlement waren verwerkt.
Wat is er nu in de tussentijd gebeurd? Hoewel niemand twijfelde aan de dringende behoefte tot handelen vanwege de alarmerende demografische ontwikkeling is tot op de dag van vandaag niets gebeurt. Of wel? Hoewel de te voorziene verandering in de demografische structuur vooral gevolgen zal hebben voor de arbeidsmarkt en het dringend noodzakelijk is om opleiding en bijscholing en vooral de werkgelegenheid voor vrouwen met flankerende maatregelen als kinderopvang te stimuleren, worden in de lidstaten harde arbeidsplaatsen veranderd in zachte arbeidsplaatsen zonder sociale zekerheid, wordt er gekort op of geschrapt in het onderwijsbeleid en wordt de financiering van crèches verminderd.
De werkloosheid in de EU vormt een steeds dringender probleem. De Raad kon zich er echter tot op de dag van vandaag niet toe zetten om bij de herziening van het Verdrag een hoofdstuk ter bestrijding van de werkloosheid op te nemen.
Nu over de pensioenen. Het zijn vooral de oude vrouwen die ontoereikende ouderdomspensioenen ontvangen. De eis van een minimum ouderdomspensioen dat voor alle mensen een menswaardig bestaan op hogere leeftijd garandeert, is ook al enkele jaren van tafel. De lidstaten die zouden moeten handelen, hebben tot nu toe niets gedaan. Het garanderen van gezondheidszorg, ziekenverzorging en verpleging wordt door de snelle toename van de ouderen en hoogbejaarden steeds ingewikkelder. Wat doen de lidstaten? Ze bezuinigen bijna overal op de gezondheidszorg en er worden bijna geen pogingen ondernomen om de verzorging veilig te stellen, om voorzorgsmaatregelen te treffen en om verplegend personeel op te leiden.
Wat is er sinds 1993 op EU-niveau gebeurd? Het actieprogramma voor ouderen is in 1996 afgelopen. De Raad, dat wil zeggen mijn land, Duitsland - en ik schaam me ervoor dit te moeten zeggen - en het Verenigd Koninkrijk, hebben een nieuw programma ter uitwisseling van informatie en ter stimulering van innovatieve projecten geblokkeerd.
Het Parlement en de Commissie hebben voor de herziening van het Verdrag een non-discriminatieclausule geëist en het Ierse Raadsvoorzitterschap heeft dat gelukkig in het Raadsvoorstel opgenomen.
Afgelopen week kregen we te horen dat het discriminatieverbod wegens leeftijd en handicap voorlopig is geschrapt en ik roep de 15 regeringen ertoe op om het discriminatieverbod wegens handicap en leeftijd weer in het ontwerpverdrag op te nemen.

Secchi
Mijnheer de Voorzitter, wij zijn een heel belangrijk debat aan het voeren over de implicaties van de ontwikkeling van de bevolkingsgroei binnen de Europese Unie. Aan de ene kant wekt het verbazing te zien dat demografie weliswaar een van de takken van wetenschap is die redelijk accurate voorspellingen weet te maken, maar dat anderzijds zo weinig rekening wordt gehouden met de implicaties van die voorspellingen in de aanpak van de problemen in nationaal verband en in zekere mate ook in Unie-verband.
In dit debat zijn heel belangrijke thema's ter sprake gebracht: de effecten die de nieuwe evenwichten die zich thans aftekenen, sorteren op de arbeidsmarkt, op het immigratiebeleid - een thema waar wij zeker nog op terug moeten komen - en op de hervorming van de verzorgingsstaat en de pensioenvoorzieningen; in dit alles valt te zien dat men nog steeds de illusie koestert dat met overheidsingrijpen op al die problemen wel een antwoord kan komen.
Uiteraard kan met overheidsinterventie steun verleend worden aan een deel van de oplossingen die de nieuwe problemen vergen. Zo kan de overheid onder meer zorgen voor een geschikter normatief kader, bij voorbeeld voor wat betreft de arbeidsmarkt. Maar het lijdt toch verder geen twijfel dat wij in ons antwoord op die problemen meer in moeten haken op de rol van het gezin en de tertiaire sector. Het gezin moet weer terug naar het middelpunt van onze bekommernis en acties. Het gezin is namelijk de plaats waar men in termen van verhoging van het geboortecijfer een antwoord geeft op een beter demografisch evenwicht en het is de plaats waar antwoord wordt gegeven op problemen van een vergrijzende maatschappij, problemen dus als die van het verlenen van bijstand.
De tertiaire sector kan ook een heel belangrijke rol vervullen. Aangezien wij zo de mond vol hebben van subsidiariteit, is het zaak dat wij herontdekken hoe fundamenteel de inbreng kan zijn die van de burgers, van het gezin en de tertiaire sector komt. Zodoende kunnen wij de illusie terugdringen dat overheidsbemoeienis een bevredigende oplossing voor dit type problemen biedt.

Marset Campos
Mijnheer de Voorzitter, zoals eerder al werd opgemerkt, gaat onze fractie volledig akkoord met het verslag van mevrouw Boogerd-Quaak, alsmede met de belangrijke wijzigingen en verbeteringen die de Commissie rechten van de vrouw aan het verslag heeft aangebracht en waar mevrouw Benassar Tous al op wees.
Ik wil er echter op wijzen dat de demografie, het demografische verschijnsel, geen autonoom verschijnsel is van de samenleving, maar het gevolg van het economische model. En dat is al zo sinds de prehistorie. De groei van de menselijke bevolking in de prehistorie is het gevolg van de veranderingen in het Paleolithicum; de groei in de middeleeuwen is eveneens het gevolg van de veranderingen die zijn opgetreden en hetzelfde zien we bij het begin van de industriële revolutie. En als de bevolking in Europa op dit moment daalt en als daarbij problemen optreden, dan is dat het gevolg van ons economisch model, dat de bevolking een duidelijke boodschap geeft: er zijn teveel mensen, er zijn teveel jongeren en daarom is er geen enkele mogelijkheid dat de bevolking groeit.
Daarom denk ik dat wij verantwoordelijk moeten zijn, dat wij ons vragen moeten stellen over een economisch model dat de jongeren wegjaagt van de arbeidsmarkt en dat wij wijzigingen moeten aanbrengen in ons economisch model. Deze weg voert ons naar de afgrond en daarom zien de voorstellen er als volgt uit: ten eerste, een dringende verkorting van de arbeidstijd omdat er anders niet voor iedereen werk is; ten tweede handhaving van de welvaartsstaat, omdat dit de enige manier is - met de stijging van de werkgelegenheid - waarop er voldoende is om de pensioenen te handhaven en de juiste omstandigheden te creëren op het stuk van de gezondheid, sociale diensten, enz., en ten derde, de vrouw volledig opnemen in de arbeidsmarkt, met eerbiediging van al haar rechten.
Alleen op deze manier kunnen wij naar een samenleving van volledige tewerkstelling evolueren, die er de enige garantie voor is dat de Europese demografie een gunstig en positief perspectief biedt. Zo niet, dan spreken wij onszelf tegen.

Malone
Mijnheer de Voorzitter, we hebben allemaal belang bij dit verslag want niemand wordt er hier jonger op.
Ook ik wil de rapporteur graag gelukwensen met haar uitstekende verslag over het tweede jaarverslag van de Commissie betreffende de demografische situatie in de Europese Unie.
Ik kom uit Ierland, een land dat in sommige opzichten niet meedoet met de voornaamste demografische tendensen die in andere lidstaten van de Europese Unie opvallen. Recente cijfers tonen aan dat de bevolking de komende tien tot vijftien jaar met wel 10 % zou kunnen toenemen. Sinds ongeveer 1980 is ons geboortecijfer natuurlijk aanzienlijk gedaald, maar wij hebben nog steeds een van de hoogste percentages jonge mensen in onze bevolking. De huidige gezonde toestand van de Ierse economie, waaronder een arbeidsmarkt die de laatste vijf jaar met 10 % is gestegen, betekent dat onze afhankelijkheidsgraad zelfs beter wordt.
Terecht somt de rapporteur de belangrijkste problemen op waarvoor wij ons hier in de Europese Unie in verband met de demografie geplaatst zien en waaraan wij in de toekomst het hoofd zullen moeten bieden. Ten eerste - en vele mensen hebben dit al gezegd - is daar de kwestie van het aantal vrouwen dat werkt en dat nu ongetwijfeld nog zal toenemen. Op zijn beurt betekent dit dat wij nu een werkgelegenheidsbeleid nodig zullen hebben dat veel vrouwvriendelijker is dan in het verleden het geval was: we hebben kortere werktijden nodig, meer deeltijdbanen en een betere zwangerschapswetgeving.
Ten tweede moeten wij ouderen aanmoedigen langer aan het werk te blijven als zij dat wensen. De Commissie zou in verband hiermee een heel belangrijke stap kunnen zetten, namelijk afstappen van die absurde beleidsmaatregelen die discrimineren op basis van leeftijd.
Ten derde zullen de lidstaten nieuwe pensioenstelsels moeten uitdenken - en ook dit is door vele sprekers gezegd - zodat het beginsel van solidariteit tussen de generaties gehandhaafd kan blijven. Natuurlijk moet de Commissie nu onmiddellijk een debat opzetten over de toekomst van de pensioenen in Europa en onderzoeken welke nieuwe financieringswijzen voor deze stelsels mogelijk zijn. De mensen kunnen toch niet blijven werken tot ze negentig jaar zijn. We moeten zorgen voor een billijke manier om deze pensioenen in de toekomst te betalen en nu is het tijd en hebben wij de plicht om dat te doen.
Tot slot moet in de beleidsmaatregelen van de Europese Unie en de lidstaten meer aandacht worden besteed aan de handhaving van een gezonde democratische scheiding tussen de stedelijke en de plattelandsgebieden. Bij de herziening van de structuurfondsen moet de Commissie aandacht besteden aan de diverse regionale onevenwichtige situaties.

Habsburg-Lothringen
Mijnheer de Voorzitter, allereerst wil ik zeggen dat ik mevrouw BoogerdQuaak van harte feliciteer met haar verslag en ik juich natuurlijk ook het Commissieverslag toe. Ik vind het heel belangrijk dat dit onderwerp steeds opnieuw wordt besproken omdat we eenvoudigweg de verantwoordelijkheid hebben om te zorgen voor de volgende generaties. Daarom is het belangrijk dat we ons daarmee bezighouden.
Ik wil ingaan op een punt dat weliswaar steeds weer werd genoemd, maar slechts heel zelden echt werd besproken. Dat is de rol die gezonde gezinnen spelen in het kader van de demografische ontwikkeling. In de regio's van Europa waarin het traditionele gezin nog een grotere rol speelt, zijn de economische veranderingen die het gevolg zijn van de verschuiving binnen de bevolkingspiramide aanzienlijk minder merkbaar en gemakkelijker te verwerken dan in de regio's en met name in dichtbevolkte gebieden waarin de ontwrichting van het gezin al in een verder gevorderd stadium is. Een functionerend gezin is eenvoudig in staat om problemen beter op te vangen, aangezien de leden van het gezin minder zijn aangewezen op inrichtingen van staatswege.
Ik wil echter ook heel duidelijk stellen dat als ik het heb over het gezin, ik het samenleven van vader, moeder en kinderen en, indien mogelijk, nog een generatie bedoel en niet een vormeloos samenzijn van partners van hetzelfde geslacht of een met een huwelijk vergelijkbare relatie, zoals bijvoorbeeld in het verslag-Lindholm jammer genoeg wordt gestimuleerd.
Onze belastingwetgeving leidt helaas in de meeste gevallen tot een bestraffing van gezinnen met kinderen, terwijl ze tegelijkertijd partners zonder kinderen en partners van hetzelfde geslacht in materieel opzicht bevoorrecht en daardoor massief bijdraagt tot een negatieve ontwikkeling van de leeftijdsstructuur en bij de verdeling van goederen. In deze zin beschouw ik het verslag als een duidelijk oproep om in de toekomst gezinnen meer te steunen en niet voortdurend toe te geven aan kleine luidruchtige minderheden.

Pomés Ruiz
Mijnheer de Voorzitter, het uitstekende verslag van mevrouw Boogerd-Quaak verdient onze instemming omdat wij inderdaad met een ernstig demografisch probleem zitten. Onze bevolkingspiramide lijkt al een boom op een zwakke voet, waarvan niet zeker is of hij de stam wel overeind kan houden. We moeten verhinderen dat het oude Europa een vervallen en regressief Europa wordt en het is de taak van het Parlement om hiervoor te zorgen.
In het uitstekende verslag dat wij vandaag bespreken wordt veel gehamerd op de noodzaak om de gevolgen van de demografische crisis te bestrijden. Maar we zouden eens moeten proberen om bij de oorzaken stil te staan. Demografische bewegingen veranderen alleen maar in de mate dat de oorzaken worden gecorrigeerd en zulks in elk geval op middellange termijn.
Daarom denk ik dat dit verslag, dat het standpunt van de sociale zekerheid goed belicht, aangevuld dient te worden met nog een aantal andere beschouwingspunten.
Ten eerste op cultureel vlak. Het gezin moet geherwaardeerd worden. In de Commissie economische en monetaire zaken en industriebeleid besteden wij geld aan het promoten van de euro. Welnu, ook het gezin en de waarden die het gezin vormen, het ouderschap, moeten wij promoten. Een zeker hedonisme en materialisme dat sluimert aan de oppervlakte van onze moderne samenleving moeten wij zien weg te werken. Dit alles moet het voorwerp zijn van een cultureel réveil, zoals de rechten van de vrouw of de toekomstige gemeenschappelijke munt.
En op het vlak van de directe belastingen mogen de familiale uitgaven in geen geval onderworpen worden aan heffingen, zoals in bepaalde landen nog steeds het geval is.

De Voorzitter
Mevrouw Banotti wil aan het debat deelnemen. Ik verzoek de heer Bangemann enkele minuten te wachten. Het woord is aan mevrouw Banotti.

Banotti
Mijnheer de Voorzitter, u en ik hebben elkaar hier al vaak op een prettige wijze ontmoet.

De Voorzitter
En als dat hier buiten niet het geval is, komt dat omdat u dat niet wilt.

Banotti
We naderen het einde van een lange week. Hartelijk dank voor de uitnodiging.
Mijnheer de Voorzitter, er zijn vele dingen waarover mijnheer von Habsburg en ik het niet eens zouden zijn. Jammer genoeg is het gezin voor de feministische vrouwen een soort gevechtsterrein geworden. Niettegenstaande mijn kwalificaties als feministe moet ik zeggen dat ik nog steeds van mening ben dat het gezin de meest bevredigende en effectieve vorm van sociale vereniging is voor de verzorging van zowel jonge als oude mensen. Dat betekent niet dat vrouwen voor de eerstelijnverzorging moeten instaan en dat de overige activiteiten in die units door mannen moeten worden verricht.
Ik zie het gezin als zeer relevant, zowel aan het begin als aan het einde van het leven. Mevrouw Malone heeft helemaal gelijk als zij zegt dat ons geboortecijfer stijgt, maar jammer genoeg is dat zo in gebieden waar de kinderen niet de allerbeste toekomstmogelijkheden hebben. Mijn moeder is een maand geleden overleden. Ze had zes kinderen en wij hebben haar allemaal de zorg en liefde kunnen geven die zij aan het einde van haar leven nodig had. Net als zovele andere leden van deze Vergadering heb ik één kind. Wie zal er voor ons zorgen als de tijd daar is - en niet alleen financieel, maar vooral ook met de zorgzaamheid en liefde die oudere mensen in die fase van hun leven nodig hebben.
We moeten hierover nadenken. We moeten een reële waarde toekennen aan diegenen die zowel in het begin als op het einde van het leven voor mensen zorgen. Dit geldt zowel voor mannen als voor vrouwen. Ik stel met genoegen vast dat in de verzorgende beroepen steeds meer mannen bijvoorbeeld gediplomeerd verpleger worden, die geweldig goed verzorgen en de oude dametjes opvrolijken. Ik hoop dat er heel veel mannen zullen rondlopen als ik aan het einde van mijn leven verzorgd moet worden. Dat zou het leven voor mij veel gelukkiger maken - en voor u ook, mijnheer Bangemann.

Bangemann
Mijnheer de Voorzitter, u weet dat het binnen de Commissie een door het Parlement geaccepteerd gebruik is dat één Commissaris op vrijdag - en wel geheel los van zijn eigen vakgebied - de verslagen overneemt. U kunt zich ook voorstellen dat dat bij mijn collega's in de Commissie niet altijd met veel gejuich wordt ontvangen, omdat men immers iets moet zeggen over zaken die bepaald niet op het eigen terrein liggen en waarin men zich dan niet thuisvoelt.
Ik moet echter zeggen dat het debat vandaag hier ten eerste heeft laten zien hoe belangrijk het probleem is, hoe goed het verslag is, en ten tweede dat eigenlijk iedereen zich zou moeten bezighouden met het probleem, los van hetgeen hij op zijn eigen vakgebied doet. Want de demografische ontwikkeling is een soort sleutelbegrip voor veel beleidsterreinen, overigens ook voor veel manieren om politiek te bedrijven en ook dat is heel duidelijk gebleken uit de discussie. Nu denk ik dat je het probleem op twee verschillende manieren kunt benaderen. Ten eerste, om het zo maar eens te zeggen, puur statistisch en ook qua antwoord veeleer traditioneel door te zeggen wat er is gebeurd en wat er moet worden gedaan en daaruit bepaalde conclusies te trekken. Volgens mij is dat echter niet genoeg. Het lijkt me daarentegen veel beter om er eens over na te denken waarom dit fenomeen optreedt, omdat je dan namelijk opheldering krijgt over de effecten van politieke acties die we allemaal samen opzetten. Daaruit resulteert dan de vraag: kan door bepaalde politieke acties, zo men wil deze ontwikkeling worden beïnvloed? Dat lijkt me een veel interessanter uitgangspunt omdat het namelijk in wezen toegang biedt tot veel problemen, als totaliteit, ganzheitlich zoals we in Duitsland zeggen, ik weet helemaal niet of dat te vertalen is.
Dat is alleen daarom al noodzakelijk omdat de uitgangspunten van deskundigen - of het nu pensioendeskundigen, deskundigen voor arbeidsrecht of deskundigen voor sociale maatregelen, verzorging van zieken of ouderen zijn - van nature altijd te beperkt zijn. Dat is het oude probleem dat een deskundige steeds meer weet van steeds minder en uiteindelijk weet hij alles over niets. Dat is soms ook het resultaat van een dergelijk deskundigenbeleid. We kennen immers in alle lidstaten deze discussies over de toekomst van de pensioenstelsels. Als je dat uitsluitend aan de sociale deskundigen overlaat, dan zeggen die als eerste dat het systeem niet kan worden veranderd. Dat is helemaal verkeerd. Elk systeem kan worden veranderd en er kunnen overgangsperioden worden ingesteld waarin ook de financiering van een oud systeem met een nieuw kan worden opgelost.
Ik heb dat zelf al eens meegemaakt toen ik - niet als sociaal politicus maar als voorzitter van een partij - al heel vroeg een voorstel deed dat nu ook weer in het debat is opgedoken, namelijk om onderscheid te maken tussen de maatregelen die in principe door de samenleving moeten worden gedragen en de maatregelen die je aan iedereen persoonlijk kunt overlaten. Dat is namelijk een heel principiële, belangrijke vraag bij de uitwerking van dergelijke problemen. Wat moet de samenleving doen? Uit het voorbeeld van de zogenaamde bijstand - ik gebruik nu de Duitse uitdrukking - blijkt heel duidelijk dat de samenleving er ook financieel voor moet opdraaien dat leden van de samenleving niet worden blootgesteld aan existentieel gebrek en wel geheel los van het feit of de betrokkene schuld heeft aan de situatie of niet. Het hoort bij de opvatting van de menswaardigheid van een maatschappij dat dat gebeurt. Dat heeft eigenlijk als logisch gevolg dat je dat dan kunt overbrengen op de oudedagsvoorziening. Waarom eigenlijk niet? Ik heb nog nooit een argument gehoord waarom niet ook tijdens de oude dag een dergelijke basiszekerheid kan worden gefinancierd met algemene belastinggelden.
Dan komen we bij het tweede deel en in het tweede deel, waar het dus niet meer gaat om existentiële zekerheid, kan er dan alleszins naar worden gekeken of iemand tijdens zijn actieve leven voorzorgsmaatregelen heeft getroffen voor deze periode of niet. Als hij dat niet heeft gedaan, dan moet hij gewoon tevreden zijn met het bestaansminimum. Het huidige systeem schiet echter veel te ver door in dit tweede, meer vrijwillige deel en wordt daardoor onfinancierbaar, natuurlijk ook omdat het wezenlijk de arbeid belast.
We hebben al in het Witboek gesteld dat een essentieel gedeelte van de werkloosheid, in ieder geval in die sectoren waarin het gaat om niet erg hooggekwalificeerd werk, is ontstaan doordat men dit werk door sociale premies extra belast en daardoor de arbeidsplaatsen onmogelijk maakt. Dat hebben we toen al gezegd! Daaruit blijkt overigens welk een nauwe samenhang er politiek daartussen bestaat. Als je vanuit dit uitgangspunt verder gaat, dan zou je daar eigenlijk eens over na moeten denken - dat zou een overweging zijn die je tussen Parlement en Commissie zou moeten verdiepen, want er zijn hiervoor immers aanzetten, ook in het beleid van de Unie. We kunnen bepaalde minima vaststellen, we kunnen impulsen geven, we kunnen misschien zelfs de vastgelopen nationale discussies een beetje helpen als we een systeem ontwikkelen waarbij dergelijke overgangen van oude systemen naar nieuwe worden georganiseerd en voorgesteld. Eén ding wil ik hier namelijk ten stelligste zeggen en enkele opmerkingen die in de discussie werden gemaakt laten dat ook duidelijk zien: als je de zaak vanuit een traditioneel uitgangspunt benadert, kun je die niet oplossen of het nu om linkse, rechtse of gematigde tradities gaat!
Laten we bijvoorbeeld eens de discussie over werk nemen. Het begrip werk is helemaal veranderd. Laten we bijvoorbeeld de verkorting van de arbeidstijd nemen - dat heb ik hier weer van ultra-links gehoord -: dat is op zich als het niet leidt tot daling van de lonen en dat doet het immers nooit, in wezen een uitgangspunt dat leidt tot niets. Het is echter - wat veel erger is - een in wezen reactionair uitgangspunt omdat werk er vandaag de dag anders uitziet dan zo'n 20 of 30 jaar geleden. Werk zal door de moderne technologie in onze maatschappij in veel mindere mate afhangen van de tijd die iemand eraan besteedt, maar van de inhoud, dat wil zeggen van de kwaliteit, van de innovatie, van alles wat nu eenmaal meer samenhangt met creatief werk. We staan op het punt om zo'n maatschappij van creatief werk binnen te gaan. Dat betekent natuurlijk ook dat je er nu - mevrouw Van Dijk, het spijt me dat ik u nu moet ontmaskeren als zijnde een beetje conservatief, maar aan dat idee moet u nu gaan wennen - over moet nadenken wat er gebeurt met de mensen die niet beschikken over deze creatieve kwaliteiten. Dat heeft overigens niets te maken met intelligentie, wil ik wel even zeggen tegen onze spreker van ultra-rechts, maar heeft in de toekomst een veel bredere connotatie. Het is de vraag wat een maatschappij die leeft van de creatieve kwaliteiten van haar leden doet met mensen die niet beschikken over deze kwaliteiten, maar die wel over andere kwaliteiten beschikken.
Mevrouw Banotti heeft volledig gelijk: er zijn veel mensen die bijvoorbeeld grote kwaliteiten hebben voor deze geheel ten onrechte geminachte beroepen. De verpleging van een mens kan een voor beide partijen geheel bevredigende bezigheid zijn. Wat heeft dat voor betekenis voor de kwestie van het gezinsbeleid? Kwesties van het gezinsbeleid zijn allesbehalve op te lossen door te zeggen dat het gezin een toevluchtsoord is waarin al deze kwaliteiten ook in de toekomst voorhanden zijn en kunnen worden uitgedragen. Dat is eenvoudigweg daarom te simpel omdat veel mensen het gezin niet zo zien! Ook daar moet rekening mee worden houden. Ik ben heel blij dat ik voor sommige van mijn uitspraken applaus krijg van links en protest van recht en omgekeerd, omdat ik daardoor het gevoel heb dat ik in ieder geval op de goede weg ben om eens enkele niet-ideologische, moderne uitgangspunten te formuleren!
Als er mensen zijn die geen deel uit willen maken van een gezin, als er mensen zijn die niet willen trouwen of omgekeerd, als er mensen zijn die een leefgemeenschap willen vormen met iemand van hetzelfde geslacht, wie heeft dan eigenlijk het recht om deze mensen dat te verbieden? Wie heeft daartoe het recht?
Waarom accepteren we niet gewoon dat mensen zo leven als ze willen leven. Maar dan moeten we er ons bij de organisatie van onze maatschappij natuurlijk wel op instellen - dat is volkomen duidelijk - we moeten dan maar zien hoe de misschien onbedoelde effecten kunnen worden opgevangen, wat betreft de ontwikkeling van de bevolking enzovoorts. Dat geldt in principe natuurlijk ook voor de principiële vraag: moeten we eigenlijk wel proberen om demografische ontwikkelingen te beïnvloeden. Dat kun je slechts in zoverre doen door ten eerste rekening te houden met deze principiële vrijheid van de leden van een maatschappij om te kiezen voor kinderen of niet, en ten tweede door het voor hen die kinderen willen hebben ook echt gemakkelijker te maken. Als je daarnaar kijkt, moet je vaststellen dat dat in onze samenlevingen niet gebeurt. Daar ligt een belangrijk punt en we zouden eens moeten proberen om dat te veranderen.
(Applaus) Dat heeft gevolgen voor veel sectoren. Het is geen toeval dat hier bijvoorbeeld de agrarische regio's of Ierland werden genoemd. Ik woon in een landelijke regio in Frankrijk. Daar heeft ons landbouwbeleid dat helaas uiterst krachtig wordt gesteund door het Europees Parlement ertoe geleid dat er steeds minder bedrijven met steeds grotere arealen komen. De grotere arealen leiden ertoe dat alle plekjes waar bomen en struiken groeien, worden platgewalst, dat er daar helemaal geen dieren meer voorkomen, dat we dus een soort woestijn krijgen waarin met zo min mogelijk kosten zoveel mogelijk wordt geproduceerd. Ja, mevrouw Van Dijk, ik geef toe dat ik dat met u eens ben! Dat heeft er natuurlijk toe geleid dat veel mensen geen bestaansmogelijkheden meer hebben in deze regio, want de enkeling die daar nog nodig is om deze landbouwproductie in stand te houden, die heeft geen ambachtslieden meer nodig, daar zijn geen winkels meer, daar zijn overal alleen nog maar enkele centrale punten.
Dat betekent dat als we er echt toe over willen gaan om een dergelijk beleid te gaan voeren, dat goede effecten heeft, dat dan ieder afzonderlijk beleid zou moeten worden onderzocht om te bekijken wat het uiteindelijk voor onze maatschappij betekent. Dat zou een maatschappelijk beleid zijn en een demografisch beleid vormt het begin van zo'n beleid. Of we echter al zo ver gekomen zijn, laat ik over aan uw oordeel!
(Applaus)
Schmidbauer
Mijnheer de Voorzitter, ik heb eigenlijk maar één vraag aan de heer Bangemann. Na zijn lyrische betoog over de situatie in de wereld in het algemeen zou ik graag van hem willen weten of hij daadwerkelijk van mening is dat de diverse spreekbeurten van de parlementariërs allemaal reactionair of ideologisch getint waren en alleen zijn betoog modern en vrij van ideologie was?

Boogerd-Quaak
Voorzitter, ik dank de commissaris voor zijn bespiegelingen, maar ik heb niet gehoord dat hij zegt, dat de resolutie dermate goede aanbevelingen bevat en ook het brede spectrum omvat en die hij dat over wil nemen. Dat zou ik graag horen.

Bangemann
De Commissie kan de aanbevelingen overnemen. Dat is ook gebleken uit hetgeen ik heb gezegd, maar ik kan het hierbij nogmaals bevestigen. Tegen mevrouw Schmidbauer wil ik graag zeggen dat ik hier heb gezegd dat er uit de afzonderlijke bijdragen - en ik heb geen namen genoemd, noch ze allemaal opgesomd - bepaalde traditionele of, zo u wilt, conservatieve en reactionaire uitgangspunten naar voren komen en ik heb geprobeerd om eens een ander uitgangspunt te schetsen. Daaruit blijkt dat we hier een politiek debat nodig hebben om een tot een resultaat te komen waar zoveel mogelijk mensen het mee eens zijn.
U kunt er alleen niet vanuit gaan - maar volgens mij vindt u dat af en toe wel prettig - dat een Commissaris hier iets voorleest wat zijn mensen voor hem hebben opgeschreven en wat quasi een bureaucratische bevestiging van bepaald punten is. Als een Commissaris echter eens de moeite neemt om bepaalde politieke standpunten in te nemen en die hier naar voren brengt, dan moet u kunnen verdragen dat ze niet met de uwe overeenkomen.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
We gaan nu over tot de stemming.
(Het Parlement neemt de resolutie aan)

Berthu
Het verslag van de Commissie over de demografische situatie in de Europese Unie en het door mevrouw Boogerd-Quaak opgestelde verslag van het Europees Parlement zijn nogal ontmoedigend, aangezien zij de omvang en de snelheid van het vergrijzingsproces duidelijk maken dat in zich in onze samenleving voltrekt; in beide verslagen wordt deze vergrijzing het allesbeheersende element van onze demografische toekomst genoemd, maar in geen van beide verslagen worden de oorzaken hiervan blootgelegd, noch worden er oplossingen voorgesteld om deze ontwikkeling een halt toe te roepen.
Het verslag van het Parlement komt niet verder dan partiële suggesties om de arbeidsmarkt, de sociale stelsels en de gezondheidszorg aan te passen aan de volgens het verslag onvermijdelijke aanwezigheid van een groter aantal ouden van dagen in de toekomst. Maar deze aanpassingen brengen ons niet ver. De Commissie zelf verklaart trouwens in haar verslag dat ter compensatie van de algehele financiële lasten die de vergrijzing veroorzaakt, er een opleving in de productiviteit zou moeten plaatsvinden zoals we nog nooit eerder hebben meegemaakt. Dit nu is een onwaarschijnlijke hypothese, aangezien de vergrijzing zelf, die tot een verhoging van de gemiddelde leeftijd van de beroepsbevolking leidt, vermoedelijk een daling van de productiviteit tot resultaat zal hebben.
Deze situatie is des te zorgelijker daar de sociale meerkosten die door de ouden van dagen worden veroorzaakt het concurrentievermogen van de Europese naties ten opzichte van de jonge bevolking van Zuidoost-Azië op middellange termijn weer een beetje verder zullen aantasten. In deze wereld, die beheerst wordt door de gedachte van vrijhandel zonder enig tegenwicht, dezelfde vrijhandel die ook de Europese Unie op onverantwoorde wijze heeft ingevoerd, zal de gesel der vergrijzing een extra handicap voor ons vormen, die de werkloosheid zal opstuwen, de werkloosheid die - zoals iedereen weet - zelf nieuwe sociale lasten en nieuwe handicaps veroorzaakt. Bij de GATT-onderhandelingen had, ter beperking van de schade, aanvaard moeten worden dat het in de internationale handel rechtmatig is bepaalde rechten te heffen die deze sociale meerkosten kunnen compenseren. Jammer genoeg zijn we daar thans verder van verwijderd dan ooit.
Het is dientengevolge niet onwaarschijnlijk dat wij ons hierdoor sociale rampen op de hals halen; en niet één politicus zal de moed hebben gehad om deze te bestrijden, en zelfs in veel gevallen niet het inzicht om ze te voorzien. De beide verslagen waarover wij thans beraadslagen reppen er in ieder geval met geen woord over, en daardoor zijn we nog eens extra teleurgesteld.
De verslagen reppen ook met geen woord over de enige radicale oplossing: een mogelijke opleving van het geboortecijfer door het voeren van een gezinsbeleid. Het gezinsbeleid bevindt zich immers in veel Europese landen, in iedere geval in Frankrijk, in een totale impasse. Oorzaak: budgettaire beweegredenen van de korte termijn. Maar er zijn ook andere oorzaken die minder vaak worden genoemd, wellicht omdat deze te duidelijk de vicieuze cirkel laten zien waarin wij ons bevinden.
Tegenwoordig is volgens onlangs bekend gemaakte cijfers in Frankrijk zeventig procent van de gezinnen met meer dan zes kinderen van buitenlandse afkomst. Daar komt bij dat de prikkel die uitgaat van een beter gezinsbeleid logischerwijs sterker zal zijn bij ouders van buitenlandse origine die uit arme landen afkomstig zijn. Tot slot is het zo dat het aantal geboorten in het geheel van grote gezinnen in Frankrijk voor tweederde deel voor rekening komt van Midden- en Noordafrikaanse gezinnen. Hierdoor bestaat het gevaar dat binnenkort nog grotere integratieproblemen ontstaan dan nu reeds het geval is.
Om kort te gaan, geen enkele regering durft onder deze omstandigheden het gezinsbeleid nieuw leven in te blazen, uit angst dat de verlichting van de last der vergrijzing die het gevolg zou zijn, alleen maar gecompenseerd wordt door een toename van de lasten van integratie (die trouwens - dat zij terzijde opgemerkt - ook een handicap kunnen vormen in de internationale concurrentie). De zaak is dus volkomen geblokkeerd.
Alles grijpt dus in elkaar. Als de Europese staten en de Europese Unie hun beleid inzake immigratie niet ingrijpend wijzigen, bestaat het gevaar dat we noch het vraagstuk van het gezinsbeleid, noch het vraagstuk van het geboortecijfer, noch dat van de vergrijzing, noch, tot besluit, het probleem van het enorme concurrentietekort dat zich aftekent tussen Europa en de rest van de wereld, kunnen oplossen.

Raschhofer
Het verslag over het vastleggen van de demografische situatie in de Europese Unie is zinvol en nuttig omdat het essentiële informatie verschaft over de ontwikkeling van de Gemeenschap en iedereen de mogelijkheid biedt om een beter begrip te krijgen van de effecten van de verschillende projecten op een bepaald gebied.
Ook wij nemen met zorg kennis van de vergrijzing van de bevolking, de stijgende kosten van de sociale zekerheidsstelsels en de veranderingen in het gezinsleven.
We vinden echter dat de immigratie en de verbeterde toegang van de immigranten tot de arbeidsmarkt het verkeerde uitgangspunt voor een oplossing is. Oplossingen resulteren veeleer uit hervormingen, te beginnen bij het gezinsbeleid via fiscale bevoordeling en betere sociale bescherming tot een herstructurering van het stelsel van sociale zekerheid naar een gecombineerd stelsel van eigen voorzorg en voorzorg van overheidswege.
Juist in tijden van grote werkloosheid - in de loop van deze week kregen we immers een voorproefje van de gebeurtenissen op straat - moeten we er in de eerste plaats voor zorgen dat onze eigen medeburgers werk hebben.
In het jaar tegen racisme en vijandelijkheid tegenover buitenlanders moeten we ons in herinnering roepen dat werkloosheid en sociale onzekerheid vaak leiden tot racistische aanvallen tegen immigranten die dan de zondebok voor dit kortzichtige beleid zijn. En dat moet worden voorkomen.
Met inachtneming van deze rectificatie stemmen wij liberalen echter vóór het verslag van mevrouw BoogerdQuaak.

Stenmarck
Nu het aantal ouderen in de lidstaten van de EU steeds groter wordt in verhouding tot het werkende deel van de bevolking, wordt een beleid dat streeft naar economische groei steeds belangrijker. Dit blijkt niet duidelijk genoeg uit het verslag.
(Het Parlement neemt de resolutie aan)

Ford
Dit is geen stemverklaring, maar het vervolg op een punt waarover ik het vanochtend gehad heb. Zoals de leden zich zullen herinneren heb ik een kwestie aan de orde gesteld over de resolutie inzake de opschorting van het algemeen preferentiestelsel voor Birma, en gevraagd of de Commissie kon vertellen of er inderdaad unanimiteit nodig is of een gekwalificeerde meerderheid om de maatregel ten uitvoer te leggen, omdat het niet ging over het beginselbesluit maar over het toepassingsbesluit.
Het doet mij genoegen u te kunnen mededelen dat nadat het punt vanochtend ter sprake is gekomen, de boodschap is doorgegeven aan commissaris Marín, die bevestigd heeft dat het besluit met gekwalificeerde meerderheid genomen zal worden en niet met algemene stemmen zoals gisteren in het debat gezegd is. Dit betekent natuurlijk dat het niet mogelijk is dat één land een stokje steekt voor de maatregel als deze op 24 maart besproken wordt. Ik wil de Commissie en met name commissaris Marín graag danken voor de snelle opheldering van de situatie.

De Voorzitter
Dank u, mijnheer Ford. Ik ben er zeker van dat mijnheer Bangemann deze boodschap zal overbrengen aan mijnheer Marín. De heer Hallam heeft het woord gevraagd voor een punt van orde. Het woord is aan u, mijnheer Hallam.

Hallam
Mijnheer de Voorzitter, een punt van orde. Zoals u weet worden er de komende weken parlementsverkiezingen gehouden in het Verenigd Koninkrijk. Een lid van deze Vergadering heeft zich kandidaat gesteld voor deze verkiezingen. Ik verwachtte al halvelings dat hij zich deze week even zou laten zien of dat hij misschien zelfs zou komen stemmen. Ik vraag me af of u als Voorzitter naar de kiezers van Putney in Londen kunt schrijven om hen erop te wijzen dat Sir James Goldsmith nauwelijks deelgenomen heeft aan de werkzaamheden van deze Vergadering gedurende de periode waarin hij verkozen was. Waarom zoekt hij in godsnaam naar een andere baan als het overduidelijk is dat de baan die hij al heeft boven zijn pet gaat?

De Voorzitter
Mijnheer Hallam, dit was geen punt van orde en datgene wat u het voorzitterschap wenst op te dragen behoort niet tot zijn taken.

Onderbreking van de zitting
De Voorzitter
Dames en heren, de agenda is afgehandeld. Vaak heb ik de eer om de vergaderperiode af te ronden en valt mij de dankbare morele plicht te beurt om al onze medewerkers, onze onvervangbare medewerkers, te danken voor hun hulp. Tegelijkertijd moet ik echter ook u danken, dames en heren afgevaardigden, voor de hulp die u dit voorzitterschap biedt, en dat u het mogelijk maakt dat de vergadering zo enorm plezierig verloopt, zonder dat daarbij aan belang wordt ingeboet. Deze week heeft mijn dankbaarheid een bijzondere dimensie. Ik ben er zeker van dat deze zitting ertoe zal bijdragen dat het een schitterend week-end zal worden.
Ik verklaar de zitting van het Europees Parlement te zijn onderbroken.
(De vergadering wordt te 12.00 uur gesloten)

