Hervatting van de zitting
De Voorzitter
Ik verklaar de zitting van het Europees Parlement, die op 6 november 1997 werd onderbroken, te zijn hervat.

De Voorzitter
Geachte collega's, ik ben blij u te kunnen meedelen dat de Republiek China gisteren de dissident Wei Jingsheng heeft vrijgelaten die vorig jaar van het Europees Parlement de Sacharovprijs voor gewetensvrijheid gekregen heeft wegens zijn strijd voor de democratische vrijheden en de rechten van de mens.
Ondanks de vrijlating van de heer Wei Jingsheng mogen we niet vergeten dat hij gedwongen werd zijn land te verlaten en dat de Chinese gevangenissen nog vol politieke gevangenen zitten.
Helaas is de tweede mededeling die ik voor u heb, geachte collega's, een treurig en afschuwelijk bericht: een extremistische groepering heeft in Luxor een aanslag gepleegd op twee toeristenbussen. Naar het schijnt zijn er tot dusver 79 mensen omgekomen, onder wie ook talrijke Duitse en de Franse staatsburgers. Ik weet zeker dat ik de gevoelens van deze Vergadering verwoord als ik blijk geef van onze verontwaardiging en onze solidariteit met de slachtoffers wier familieleden wij onverwijld het leedwezen van het Parlement zullen overbrengen, evenals de autoriteiten van het land waarin deze misdaad begaan is.

Goedkeuring van de notulen
De Voorzitter
De notulen van de vergadering van 6 november zijn rondgedeeld.
Geen bezwaren?
(De notulen worden goedgekeurd)

Corbett
Mijnheer de Voorzitter, een punt van orde. Tijdens de vorige vergaderperiode van het Parlement werden negen Liverpoolsupporters gearresteerd naar aanleiding van een incident buiten het stadion van Straatsburg. Drie van hen werden veroordeeld tot acht maanden gevangenisstraf. Hoewel ik zeer goed begrijp dat de Franse autoriteiten potentiële voetbalvandalen ondubbelzinnig willen laten zien dat dit tijdens de wereldkampioenschappen van volgend jaar niet getolereerd zal worden, vind ik het toch wat te ver gaan om een gevangenisstraf van acht maanden op te leggen voor een in feite kleine schermutseling in een wedstrijd die totaal zonder incidenten verlopen is. Het betrof hier bovendien mensen die niet eerder veroordeeld zijn en in het verleden nooit bij dergelijke incidenten betrokken zijn geweest.
Mijnheer de Voorzitter, zou u samen met mij een beroep willen doen op onze vroegere collega, mevrouw Elisabeth Guigou, minister van Justitie en Garde des Sceaux, om zich te buigen over de van toepassing zijnde jurisprudentie?
(Tekenen van onrust)

De Voorzitter
Mijnheer Corbett, volgens mij dient dit Voorzitterschap in de eerste plaats na te gaan wat er precies gebeurd is, zonder daarbij natuurlijk ook maar in het minst te willen tornen aan de onafhankelijke rechtspraak van de lidstaten. Zoals u weet, heeft het Parlement zich niet te bemoeien met beslissingen van de rechterlijke macht. In elk geval denk ik dat alle partijen positief zouden reageren als het zou lukken een mildere behandeling van de veroordeelden te bewerkstelligen, mits de onafhankelijke positie van de rechterlijke macht natuurlijk volledig gerespecteerd wordt.

Bloch von Blottnitz
Mijnheer de Voorzitter, ik had u vier maanden geleden gevraagd om eens vast te stellen hoe het mogelijk is dat het voorzitterschap van de Raad tijdens de conferentie in Zimbabwe zegt dat het Parlement over een bepaald onderwerp geen mening heeft. Het ging indertijd over CITES. Het Parlement had daarover een aparte dringende resolutie aangenomen en had dus wel een mening. Die was ook beschikbaar, maar daar werd in aanwezigheid van talloze internationale organisaties beweerd dat wij er geen mening over hadden. Ik heb hier al meerdere malen gevraagd hoe zoiets kan gebeuren en ik verlang een antwoord. Ik heb namelijk zo langzamerhand het vermoeden dat wij hier wel al meer resoluties aannemen, maar dat ze de ontvanger blijkbaar niet bereiken. Dan moet toch wel de indruk ontstaan dat wij voor niets werken of dat niemand ons serieus neemt. Dat vind ik allebei niet juist en dat zit mij persoonlijk dwars. Ik verzoek u met nadruk nu voor een antwoord te zorgen, want dit is in juli gebeurd en nu is het november!

De Voorzitter
Dank u, mevrouw Bloch von Blottnitz. We zullen de Raad inderdaad vragen waarom hij hierop nog geen antwoord heeft gegeven en wij zullen erop aandringen dat hij dit doet.

Díez de Rivera Icaza
Mijnheer de Voorzitter, gezien de aanhoudende problemen met de vluchtregeling die de autoriteiten van de luchthaven Madrid-Barajas creëren voor de speciale vlucht van Air France die de Spaanse leden in de gelegenheid stelt de vergaderperiode in Straatsburg bij te wonen, zou ik u erkentelijk zijn, mijnheer de Voorzitter, als u uit onze naam contact opnam met de autoriteiten van deze luchthaven om deze problemen rond de vluchtregeling voorgoed de wereld uit te helpen. Voorts lijkt het me niet meer dan terecht Air France te bedanken voor haar optimale service waardoor wij vandaag de plenaire vergadering konden bijwonen.

De Voorzitter
Dank u, mevrouw Díez de Rivera. Naar het schijnt blijven deze problemen niet beperkt tot een enkele luchthaven maar doen zij zich ook elders voor, reden waarom ik de secretaris-generaal verzocht heb de gang van zaken te checken. Aan de hand van zijn bevindingen zullen wij vervolgens contact opnemen met degene die voor deze wijzigingen verantwoordelijk is.

McMillan-Scott
Mijnheer de Voorzitter, een punt van orde. In mijn hoedanigheid van rapporteur voor China wil ik mij aansluiten bij uw opmerkingen over Wei Jingsheng. We mogen natuurlijk ook niet vergeten dat er nog vele duizenden andere mensen in China gevangen zitten voor dezelfde vermeende misdaad.
De Sacharovprijs is verbonden aan de vrijheid van meningsuiting. Ik verwijs naar een aangelegenheid die tijdens de vorige plenaire vergadering in Straatsburg onder uw aandacht is gebracht betreffende de nu beroemde "Vier van Straatsburg" - collega's van de Socialistische Fractie wie een verbod was opgelegd om de verkiezingsprocedure voor de Europese verkiezingen ter sprake te brengen...

De Voorzitter
Mijnheer McMillan-Scott, deze kwestie is behandeld door de bevoegde commissie. Het besluit is al genomen. Dit onderwerp staat niet op de agenda en het is geen zaak voor de plenaire vergadering. Het spijt me maar ik kan niet toestaan dat u dit onderwerp opnieuw ter sprake brengt.

Andrews
Mijnheer de Voorzitter, een punt van orde. Het gaat over een zaak die deze week aan de orde zal komen en betrekking heeft op een probleem in verband met de mensenrechten, over burgerlijke vrijheden...

De Voorzitter
Mijnheer Andrews, mensenrechtenkwesties kunnen nu niet in de plenaire vergadering worden behandeld. Ik weet dat u op mevrouw McAliskey doelt. Indien u dat wenst zal ik uw brief meenemen en vragen wat er gaande is. Als u mij meer informatie wil geven, zou dat een goede zaak zijn. We kunnen nu echter geen tijd verliezen aan zaken die niet op de agenda staan.

Dupuis
Mijnheer de Voorzitter, ik dank u voor hetgeen u zei over de heer Wei Jingsheng. Aangezien hij vorig jaar niet persoonlijk de prijs in ontvangst heeft kunnen nemen, wilde ik u vragen of u hem misschien bij de uitreiking van de Sacharovprijs aan mevrouw Ghezali kunt betrekken?

De Voorzitter
Dank u, mijnheer Dupuis. Ik zal het ter sprake brengen in de Conferentie van voorzitters. De heer Wei Jingsheng heeft de Sacharovprijs weliswaar via iemand anders ontvangen, maar wij zullen desalniettemin proberen hem op een daarvoor geschikt moment te ontvangen.

McGowan
Mijnheer de Voorzitter, ik wil kort ingaan op de kwestie waarover de heer Corbett van u het woord mocht voeren. Dank u voor uw bereidheid om deze zaak in behandeling te nemen. Ik ben het niet oneens met wat u gezegd heeft over de jurisprudentie in diverse lidstaten. Wel vind ik dat vele voetbalsupporters overal in Europa heel slecht behandeld worden, zowel door de politie als door de rechtbanken. Ook wil ik erop wijzen dat wij tijdens onze maandelijkse debatten hier in Straatsburg over de mensenrechten er niet bepaald happig op zijn het optreden van de rechterlijke macht en de politie in grote delen van de wereld te bekritiseren. Vergeet u dat alstublieft niet.

Fabres-Aubrespy
Mijnheer de Voorzitter, ik wilde het woord voeren over de agenda voor de werkzaamheden van vandaag en morgen. Hier staat dat de tijd vanaf zeven uur vanavond en vanaf half zes tot zeven uur morgenavond gereserveerd is voor urgente, door u toegestane commissievergaderingen.
Deze formulering is nieuw. Het is niet dezelfde als die op de vorige agenda's stond. Ik meen te hebben begrepen dat dit een uitvloeisel is van het arrest van het Hof van Justitie van 1 oktober jongstleden. Ik stel dus vast dat u reeds in dit jaar, in 1997, een arrest van het Hof van Justitie van oktober 1997 toepast. Waarom doet u dan niet hetzelfde met de vergaderperioden voor 1997? Zo behandelt u de verschillende onderdelen van het arrest van het Hof van Justitie op ongelijke wijze.

De Voorzitter
Nee, mijnheer Fabre-Aubrespy, er is geen sprake van ongelijke behandeling. De Conferentie van voorzitters heeft de noodzakelijke lering getrokken uit dit arrest. Enerzijds was het ons, zoals u weet, praktisch gezien onmogelijk om voor de maand november een extra vergaderperiode te organiseren in Straatsburg en anderzijds wilden wij het besluit van Edinburgh inzake de vergaderingen van de parlementaire commissies strikt respecteren.
Daarom heeft de Conferentie van voorzitters besloten een stelsel toe te passen waarmee de commissievergaderingen te Straatsburg kunnen worden beperkt tot hetgeen absoluut noodzakelijk is voor de werkzaamheden van de voltallige vergadering. Dit stelsel zal stipt worden toegepast. Nu zitten wij in een overgangssituatie en ik hoop dat vanaf de volgende vergaderperiode het aantal commissievergaderingen nog sterker verminderd kan worden.

Gallagher
Mevrouw de Voorzitter, ik begrijp niet hoe u voorbij kunt gaan aan de rechten van een persoon uit Ierland die al meer dan 12 maanden in een Britse gevangenis zit zonder dat er klachten ingediend zijn, terwijl u wel luistert naar Britse leden die de zaak aan de orde stellen van vier Liverpoolsupporters die in de gevangenis van Straatsburg zitten. Ik vind dat wij het recht moeten hebben om een kwestie aan de orde te stellen over een burger van ons land. Ik wil de leden van deze Vergadering met alle respect zeggen dat ze afgelopen zaterdagavond in Brussel hadden moeten zijn, toen daar 10.000 Ierse supporters waren en er zich totaal geen problemen hebben voorgedaan. En ook al was dat wel zo geweest, dan hadden we dit nog niet in deze Vergadering aan de orde gesteld.

De Voorzitter
Het lijkt me beter, mijnheer Gallagher, dit onderwerp te laten rusten, want het valt op dit moment buiten onze bevoegdheid. Ik heb al gezegd dat ik het vereiste onderzoek zou instellen.

Regeling van de werkzaamheden
De Voorzitter
Aan de orde is de regeling van de werkzaamheden.
De definitieve ontwerpagenda die door de Conferentie van voorzitters is opgesteld overeenkomstig artikel 95 van het Reglement, is rondgedeeld.
De volgende wijzigingen zijn voorgesteld:
Maandag:

De Voorzitter
Wat betreft de verklaringen over de derde conferentie over klimaatverandering in Kyoto, deel ik u mee dat de indieningstermijnen als volgt verlengd zijn: voor ontwerpresoluties tot vanavond 19.00 uur, en voor amendementen en gezamenlijke ontwerpresoluties tot dinsdag 16.00 uur.
De stemming hierover zal op donderdag plaatsvinden.
Dinsdag en woensdag: geen wijzigingen.
Donderdag:

De Voorzitter
De Fractie Unie voor Europa wenst dat het verslag van de heer Scapagnini (A4-308/97), namens de commissie onderzoek, over de mededeling van de Commissie "Globale visie op het beleid en de acties op energiegebied" , op een geschiktere plaats op de agenda van dinsdag, woensdag of donderdag wordt ingeschreven.
Het woord is aan de heer Scapagnini om het verzoek toe te lichten.

Scapagnini
Mijnheer de Voorzitter, ik dank u omdat u mij het woord verleent over deze kwestie. Ik wilde zeggen dat ik als voorzitter van de Commissie onderzoek, technologische ontwikkeling en energie verscheidene malen, onder meer in briefvorm, heb geprotesteerd omdat de verslagen van onze commissie steevast besproken worden op, laat ik maar zeggen, bijzondere tijdstippen: ze komen altijd 's avonds laat ter sprake of anders helemaal aan het begin of het eind van een vergaderperiode. Vandaag is dat dus het geval met dit belangrijke verslag dat een overzicht biedt van het beleid op het vlak van energieacties.
Voorzitter, ik geef me er rekenschap van dat onze agenda overvol is. Vandaar dat ik bereid ben te vragen, als u het er althans ook mee eens bent, om het verslag te verschuiven naar de volgende vergaderperiode, op voorwaarde - en dat vraag ik u met het volste respect maar ook uiterst vastberaden - dat het verslag dan op een beter tijdstip behandeld wordt. Wij zijn dus bereid om het verslag op te laten schuiven tot een volgende vergaderperiode, want ik realiseer me dat de situatie inderdaad heel moeilijk zit, maar nogmaals, dan moet er wel een geschikt tijdstip voor worden uitgekozen.

De Voorzitter
Mijnheer Scapagnini, vraagt u nu of uw verslag op de agenda van een andere dag van deze week kan worden ingeschreven, of dat het wordt uitgesteld tot een andere vergaderperiode?

Scapagnini
Mijnheer de Voorzitter, in eerste instantie vraag ik dat het verslag op een beter tijdstip wordt gezet in de loop van dinsdag of woensdag. Als dat niet mogelijk blijkt, dan heb ik als tweede verzoek dat het verslag opschuift naar een volgende vergaderperiode, maar dan hoop ik op een geschikter tijdsmoment.

von Habsburg
Mijnheer de Voorzitter, ik zou hier tegen willen pleiten want dit is een goed verslag en het zou jammer zijn als we de behandeling zouden uitstellen. Het speelt toch werkelijk geen rol of we het op woensdag of op donderdag bespreken. Ik zie ook geen enkele reden om de behandeling uit te stellen en verzoek u daarom dat niet te doen.

Green
Mijnheer de Voorzitter, ik heb begrip voor de opmerking van de heer Scapagnini, maar er is geen ruimte om dit te vervroegen zonder inbreuk te maken op enkele van de zeer belangrijke debatten die wij reeds gepland hebben. Als de heer Scapagnini niet tevreden is met de plaats waarop dit verslag deze maand op de agenda staat, dan gaat mijn fractie ermee akkoord om dit tijdens een latere vergaderperiode te behandelen.

De Voorzitter
Goed, dan breng ik nu het verzoek in stemming om het verslag-Scapagnini op de agenda van woensdag in te schrijven.
(Het Parlement verwerpt het verzoek)

De Voorzitter
Dan leg ik nu het verzoek om uitstel van het verslag-Scapagnini aan u voor.
(Het Parlement willigt het verzoek in)

Green
Gezien het feit dat er nu een plaatsje is op de agenda en u zich wellicht de discussie in de Conferentie van voorzitters herinnert over het verslag-Jöns inzake het Europees Sociaal Fonds, dat oorspronkelijk gepland was voor deze maand, maar wegens een overvolle agenda moest worden verschoven, kunnen we dit verslag misschien nu op de agenda zetten. Ik heb begrepen dat de voorzitter van de commissie en de rapporteur ermee akkoord gaan dat dit verslag in de plaats komt van het verslag Scapagnini op de agenda van donderdag.

De Voorzitter
Mevrouw Green verzoekt dus om inschrijving van het verslag van mevrouw Jöns over de toekomst van het Europees Sociaal Fonds op de vrijgekomen plaats van het verslag-Scapagnini.
Wenst iemand het woord om het verzoek van mevrouw Green te ondersteunen?

Hughes
Mijnheer de Voorzitter, ik wil dit voorstel graag steunen. De Commissie zal rondom de jaarwisseling haar eigen mededeling publiceren over de toekomst van het Sociaal Fonds. Als we daarop met dit eigen initiatiefverslag invloed willen uitoefenen, dan moeten we het absoluut deze week goedkeuren. Er zal totaal geen rekening mee gehouden kunnen worden als we het pas in december goedkeuren. Ik ben het volledig met dit voorstel eens.

De Voorzitter
Aangezien niemand hier bezwaar tegen maakt, gaan we meteen over tot stemming over het verzoek het verslag-Jöns op de agenda van donderdag in te schrijven.
(Het Parlement willigt het verzoek in)

Gutiérrez Díaz
Mijnheer de Voorzitter, ik constateer dat in de door u voorgestelde ontwerpagenda in het midden wordt gelaten wanneer het Vragenuur voor vragen aan de Raad moet plaatsvinden, dat - naar een gewoonte die volgens mij algemeen aanvaard is en die bovendien met de Raad is overeengekomen - gewoonlijk op woensdag tussen 17.30 en 19.00 uur gehouden wordt, maar dat nu moet wijken voor de belangrijke stemming over het verslag van de heren Méndez Vigo en Tsatsos; er wordt enkel vermeld dat deze stemming zal worden "gevolgd door het Vragenuur voor vragen aan de Raad" . Ik denk dat een dergelijke onzorgvuldige benadering niet strookt met het belang dat de leden van ons Parlement hechten aan het Vragenuur voor vragen aan de Raad, noch met het respect dat we de Raad verschuldigd zijn; hij moet immers weten wanneer en hoe laat we hem onze vragen zullen stellen.
Ik moet u dan ook zeggen, mijnheer de Voorzitter, dat ik werkelijk versteld sta over het gebrek aan duidelijkheid van de ontwerpagenda.

De Voorzitter
Dank u, mijnheer Gutiérrez. Juist vanwege het belang van het Vragenuur, dat moet worden gecombineerd met het niet minder belangwekkende debat over het standpunt van het Parlement inzake het Verdrag van Amsterdam, heeft de Conferentie van voorzitters besloten - zoals u kunt zien op de agenda - de vergadering van het eind van de middag te verlengen tot 20.00 uur. Ervan uitgaande dat de stemming over het verslag van de heren Méndez de Vigo en Tsatsos ongeveer anderhalf uur in beslag neemt, zou voor het Vragenuur de gebruikelijke tijd kunnen worden uitgetrokken, en wel van 18.30 tot 20.00 uur.
Omdat de Raad vermoedelijk bijzonder belang stelt in de stemming over het verslag van de heren Méndez de Vigo en Tsatsos zal hij naar alle waarschijnlijkheid tijdens de stemmingen in de plenaire vergadering aanwezig zijn, zodat hij dan tot de beschikking staat van de afgevaardigden die hem vragen willen stellen.
Ik zie wel in dat dit geen ideale oplossing is, maar het is de enige manier om deze twee onderwerpen te combineren die beide van grote betekenis zijn en die moesten worden ingelast op een agenda die op zich al zwaar beladen was.

Posselt
Mijnheer de Voorzitter, ik zou de heer Gutiérrez Díaz willen steunen, die het Vragenuur altijd uitstekend voorzit. Het recht om vragen te stellen is een van de essentiële parlementaire rechten, maar het is in de afgelopen jaren in het slop geraakt. Vroeger hadden we aan het begin van de nachtvergadering anderhalf uur de tijd voor vragen aan de Raad. Die tijd was heilig en daar werd niet aan getornd. Sinds het Vragenuur naar de middag verplaatst is komt het tijdens bijna iedere vergaderperiode voor dat het wordt ingekort omdat er in de plenaire vergadering vertragingen zijn ontstaan. Er wordt dan telkens gezegd dat het een uitzondering is, maar het schijnt nu al een jaar bijna iedere maand een uitzondering te zijn! Ik heb er niets op tegen als het Vragenuur aan het einde van de dag of tijdens de nachtvergadering wordt ingepland - de Raad mag ook best eens tijdens een nachtvergadering komen -, maar ik vind dat we ons absoluut aan die anderhalf uur moeten houden. De tijd voor het Vragenuur moet absoluut taboe zijn! Als we dat aan het einde van de vergadering plannen, kunnen we de vertegenwoordiger van de Raad rustig zeggen dat hij helaas twintig minuten moet nablijven!

Oomen-Ruijten
Voorzitter, ik zeg tegen mijnheer Posselt: de vraag hebben we niet gehoord in de fractie want dan had ik u uit kunnen leggen dat we heel veel moeite gedaan hebben om in elk geval het Vragenuur met de Raad nog te behouden. Het is alleen iets later geworden.

De Voorzitter
Inderdaad, het is alleen maar een uur opgeschoven. Ik zal u nog wel eens vertellen, mijnheer Posselt, wat sommige ministers van Buitenlandse Zaken me gezegd hebben over het late Vragenuur voor vragen aan de Raad, wat betreft de aanwezigheid en de reputatie van het Parlement. Het is beter dat niet aan de grote klok te hangen.
Vrijdag: geen wijzigingen.
(Het Parlement neemt de aldus gewijzigde agenda aan)

Klimaatverandering
De Voorzitter
Aan de orde is het gecombineerd debat over:
het verslag (A4-0343/97) van de heer Linkohr, namens de Commissie onderzoek, technologische ontwikkeling en energie, over de mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio's over de energiedimensie van klimaatverandering (COM(97)0196 - C40232/97); -de verklaringen van de Raad en de Commissie over de derde conferentie over klimaatverandering (Kyoto, december 1997).
Linkohr
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, als ik de zaal zo leeg zie lopen is het voordeel dat hier het broeikaseffect ietwat afneemt, maar helaas alleen maar hier.
Dan nu het eigenlijke onderwerp: tijdens de voorbereiding van Kyoto hebben de Europeanen vrij veel moed aan de dag gelegd. Ik zeg dit bewust aan het begin van mijn betoog, want de Commissie verdient hiervoor alle lof. Maar als we eens naar de werkelijkheid kijken en niet naar het gedrukte woord dan moeten we hieraan toch nog iets toevoegen. Als de klimatologen gelijk hebben moeten we de wereldwijde emissie van CO2 voor 2050 tot tien miljard ton reduceren. We produceren nu ongeveer 22 miljard ton en als we er van uit gaan dat tegen het midden van de volgende eeuw 10 miljard mensen op deze aarde zullen wonen mag iedere bewoner van deze planeet dan slechts 1 ton CO2 produceren.
Het gemiddelde cijfer in de EU ligt op het ogenblik bij 8, 4 ton, in Duitsland bij 11 ton en in Denemarken bij 12 ton. Als we er van uit gaan dat ook voor het klimaatbeleid het gelijkheidsprincipe geldt, moeten de Europeanen binnen twee generaties hun CO2 -emissies tot een achtste reduceren, in Duitsland tot een elfde en in Denemarken tot een twaalfde. In werkelijkheid neemt de emissie van CO2 en van andere broeikasgassen echter toe en de meeste scenario's gaan er van uit dat de emissie van CO2 in de hele EU in 2000 5 % hoger zal liggen dan in 1990. De enige van de 15 lidstaten die hierop een uitzondering vormen zijn Groot Brittannië, omdat men daar al vroeg begonnen is met de omschakeling van steenkool op aardgas, en Duitsland, omdat door de hereniging de statistieken een andere grondslag gekregen hebben.
De daling van de CO2 -emissies in Duitsland wordt voornamelijk door de afbouw van de industriële capaciteiten in Oost-Duitsland veroorzaakt, in West-Duitsland stijgen de emissies weer. De uitstoot van bijvoorbeeld CO2 zal, als er niets ingrijpends verandert, tot 2010 blijven toenemen en de globale emissie zal waarschijnlijk 32 miljard ton CO2 bereiken. Dat zijn de nuchtere feiten.
Tenzij, zoals ik al zei, het roer omgegooid wordt. En dat het mogelijk is bewijzen de jaren "75" 85. Het aandeel van de energierekening in het bruto binnenlands product daalde toen met 20 %. Maar omdat de energie - lees: de ruwe olie - toen weer goedkoper werd, steeg de energie-efficiëntie in de 10 jaar daarna slechts met 5 %. De les daaruit is dat een lage energieprijs een actief klimaatbeleid in de weg staat. Het is economisch en sociaal een bittere waarheid: bespaard wordt alleen op dure energie. We kunnen niet onder een energieheffing in de hele Gemeenschap uit. Wie dat niet wil - en ik heb daar begrip voor - moet dan echter niet over een klimaatbeleid spreken.
De Europese Unie - dat wil zeggen de Raad en de Commissie - heeft zoals gezegd vrij veel moed aan den dag gelegd. Ze hebben beloofd de emissie van CO2 voor 2010 met 15 % te verlagen. Maar ik heb met anderen het gevoel dat deze moed slechts schone schijn is. Van een ecologische belastinghervorming zijn we verder verwijderd dan ooit. Hernieuwbare energiebronnen zijn een mantra, maar hun aandeel in de energieproductie stijgt te langzaam, de subsidies worden door de Raad gekort. Een voorbeeld zijn onze vruchteloze pogingen om THERMIE II te steunen.
Vrijwillige maatregelen zoals green pricing en facultatieve beperkingen in de industrie zijn ongetwijfeld nuttig maar verre van afdoende. Ook de joint implementation waarvoor in Berlijn gepleit werd is nooit uit de startblokken gekomen. We hebben nog steeds geen duidelijke criteria om joint implementation van een gewone exporttransactie te onderscheiden. De tradeable emission permits die door de USA worden voorgesteld zijn door de Raad niet bepaald warm onthaald, maar ik zou toch aanbevelen dat we dit voorstel desondanks serieus bestuderen.
De voorstellen van Commissie en Raad zijn dus helaas niets dan propaganda zolang er geen meetbare maatregelen op volgen, maar waar zijn die? In de pers lezen we zelfs al dat de Commissie bereid is haar voorstellen in te trekken.
De Commissie onderzoek, technologische ontwikkeling en energie wil met haar resolutie bereiken dat we vaste en ambitieuze doelstellingen definiëren, dat we ons voornemen om de broeikasgassen binnen een bepaalde periode duidelijk reduceren. Wij willen ervoor zorgen dat deze verplichting overal ter wereld werkelijk nagekomen wordt. Het moet mogelijk zijn om sancties op te leggen aan diegenen die deze verplichting niet nakomen. Daarom stellen wij trouwens een Internationaal Klimaatagentschap voor. Dat is de kern van mijn betoog en daarvoor hoop ik de steun van het Parlement te krijgen!

Lahure
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, de achtste bijeenkomst van de AGBM, de ad hoc groep van het Mandaat van Berlijn, die onlangs, na twee weken intensieve onderhandelingen, werd gesloten, kan niet als een succes worden beschouwd.
Er is nauwelijks vooruitgang geboekt en de vooruitgang die werd geboekt betrof enkel vraagstukken van bijkomstig belang. Wel kan men zeggen dat met name na de vrij gedetailleerde voorstellen van de Verenigde Staten en Japan de standpunten duidelijker zijn geworden. De markantste gebeurtenis tijdens de bijeenkomst van de AGBM was ongetwijfeld de uiteenzetting over de houding van de Verenigde Staten. President Clinton heeft tijdens zijn toespraak laten blijken dat hij zich wel degelijk bewust is van de ernst van het vraagstuk van de klimaatverandering en van de daaruit voortvloeiende verantwoordelijkheden. Hij heeft een analyse gegeven van de mogelijkheden voor de geïndustrialiseerde landen om tegen geringe kosten, via een verbetering van de energie-efficiëntie en een beperking van de energieverspilling, de uitstoot van broeikasgassen aanzienlijk te verminderen. In Europa zijn wij het daar absoluut niet mee oneens, maar wij betreuren wel dat zijn analyse niet vertaald is naar concrete doelstellingen voor het probleem van de klimaatverandering.
De Gemeenschap en haar lidstaten hebben hun onderhandelingspositie betreffende de doelstellingen van de geïndustrialiseerde landen voor de vermindering van de broeikasgassen bevestigd. Wij willen een vermindering van 7, 5 % tot het jaar 2005 en van 15 % tot het jaar 2010. Deze doelstellingen worden gesteund door de groep van 77 en door China. Dat wil zeggen dat de meerderheid van de betrokken partijen hier achter staat. Bovendien heeft de G7 alle industrielanden verzocht hun emissies tot het jaar 2020 met 35 % te verminderen.
De Gemeenschap blijft de uitwerking van gemeenschappelijke beleidsvormen en maatregelen steunen. Wij zijn ervan overtuigd dat de door ons voorgestelde verminderingen niet alleen noodzakelijk, maar technisch en economisch gezien ook haalbaar zijn. De Commissie zet daarvoor in haar mededeling over de conferentie van Kyoto een gemeenschappelijke aanpak uiteen. In de voorstellen van de Verenigde Staten en Japan, die ook door andere bij de overeenkomst aangesloten landen, zoals Canada, Australië en Nieuw-Zeeland worden gesteund, wordt daarentegen de klemtoon gelegd op de noodzaak van flexibiliteit.
Alhoewel wij toegeven dat flexibiliteit kan bijdragen tot een voor allen aanvaardbare oplossing in Kyoto, stellen wij daarvoor een absolute voorwaarde: de vaststelling van adequate doelstellingen.
Met het oog op deze flexibiliteit heeft de Raad van 16 oktober jongstleden verklaard bereid te zijn begrotingsperiodes te nemen in plaats van basis- of streefjaren, mits de acties zelf daardoor niet worden vertraagd. Dat betekent dat men zich moet houden aan de in het Mandaat van Berlijn aangegeven jaren en dat de perioden hoogstens vijf jaar mogen duren. Verder stemt de Unie in met een zekere soepelheid bij de keuze van het basisjaar voor de verplichtingen die de landen met een zich in een overgangsperiode bevindende economie overeenkomstig het protocol moeten nakomen. Wel heeft de Unie duidelijk gemaakt dat dit geen onbegrensde flexibiliteit mag zijn.
Een eventuele handel in emissierechten zal onderworpen zijn aan vrijwaringsmaatregelen. Het doel daarvan is met name het voorkomen van handel in warme lucht, uitgaande van het voor het begin van de handel bereikte emissieniveau. Verder mag volgens ons deze handel slechts een beperkt percentage van de emissies betreffen en moet deze onderworpen worden aan een open en transparant, internationaal stelsel. Ook moeten even strenge vrijwaringsmaatregelen van toepassing zijn op projecten voor de vermindering van de broeikasgassen die gemeenschappelijk worden uitgevoerd door de bij het protocol betrokken partijen.
Verder wensen enkele partijen dat ook rekening wordt gehouden met gasputten die bijdragen tot het broeikaseffect. Alhoewel wij deze mogelijkheid niet bij voorbaat willen uitsluiten, mogen wij niet vergeten dat de uitwerking van geijkte methodes daarvoor zeer moeilijk is. Daarom geven wij er de voorkeur aan dit probleem uit te stellen tot het tijdstip waarop de noodzakelijke modaliteiten zijn opgesteld. Wat tenslotte de verplichtingen voor de ontwikkelingslanden betreft, hebben wij duidelijk gemaakt dat wij natuurlijk de landen die geen deel uitmaken van het protocol ertoe willen aanmoedigen op vrijwillige basis bepaalde verplichtingen op zich te nemen. Wij gaan echter niet akkoord met de eisen van andere partijen volgens welke dergelijke verplichtingen van meet af aan de ontwikkelingslanden dienen te worden opgelegd. Dergelijke verplichtingen vormen duidelijk geen onderdeel van het Mandaat van Berlijn en wij wensen dat dit mandaat de leidraad van onze acties blijft.
Ons inziens zijn de verplichtingen van de partijen wel aan een heronderzoek toe, zoals overigens ook in de overeenkomst staat vermeld. Dit onderzoek staat echter volledig los van de aanneming van het protocol en moet van heel algemene aard zijn en uitgaan van een nauwgezette analyse van alle factoren. Tijdens de conferentie van Kyoto kan een begin hiermee worden gemaakt en dan kunnen de noodzakelijke richtsnoeren voor dit heronderzoek worden vastgesteld.
Wat tenslotte de zaak van de Europese "bul" betreft, wil ik herinneren aan het besluit van de Raad van maart jongstleden betreffende de verdeling van de kosten over de lidstaten binnen het verminderingsdoel van 15 % voor het jaar 2010. De Raad van 16 oktober heeft een akkoord bereikt over een tekst die de Commissie en de lidstaten tijdens de laatste onderhandelingen hadden ingediend. Hierin worden de verantwoordelijkheden verduidelijkt die ontstaan indien de doelstelling niet wordt bereikt door de Gemeenschap als zodanig. Bovendien voorziet deze tekst in de mogelijkheid voor andere partijen van het protocol om gezamenlijk een "bul" op te stellen met gelijke verplichtingen als die van de Europese Gemeenschap.
De aanvallen op de Gemeenschap duren evenwel voort en zijn met name te wijten aan het feit dat de door de Raad besloten burden sharing uitmondt in grote verschillen tussen de inspanningen van de lidstaten. Het is duidelijk dat dergelijke aanvallen grotendeels voorwendsels zijn. In de overeenkomst wordt immers uitdrukkelijk gewag gemaakt van organisaties zoals de Gemeenschap die formeel bevoegdheden hebben ontvangen van de lidstaten voor vraagstukken zoals voorzien in de overeenkomst.
Het is de taak van de Gemeenschap te zorgen voor de eerbiediging van het gemeenschappelijk doel. Het feit dat wij omwille van de transparantie voorstellen de verdeling van de lasten tijdens de ratificatie van de overeenkomst formeel bekend te maken doet hier niets aan af. De Gemeenschap heeft de plicht haar eigenheid te bevestigen en te handhaven. Zij mag trots zijn op haar rol als voortrekker op dit gebied.
Na de vergadering van de AGBM te Bonn heeft een reeks ministersbijeenkomsten plaatsgevonden tijdens welke wij vooruitgang hebben proberen te boeken. Op 4 november hebben wij een onderhoud gehad op het ministerie van Buitenlandse Zaken te Washington en daarna ontmoetingen met senator Byrd en de minister van Energie. Deze verliepen allen in een zeer goede sfeer. Het wederzijds begrip voor elkanders standpunten en voor het ontstaan daarvan is verbeterd, alhoewel momenteel nog geen sprake is van toenadering tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie wat de doelstellingen voor de vermindering betreft. De Verenigde Staten gaan ervan uit dat zij voor het bereiken van hun doelstelling, te weten stabilisatie van de uitstoot in de periode 2008-2012 op het niveau van 1990, gebruik kunnen maken van de flexibiliteitsmechanismen, zoals de emissiehandel (trade) en de gemeenschappelijke uitvoering (joint implementation). Verder willen de Verenigde Staten dat de belangrijkste ontwikkelingslanden, zoals China en India, in het proces worden opgenomen. Anders zullen juridisch bindende verplichtingen voor hen onmogelijk zijn.
De Europese Unie heeft opnieuw haar standpunt duidelijk naar voren gebracht en de Verenigde Staten laten weten dat volgens haar stabilisatie in politiek en moreel opzicht geen afdoend argument is om de ontwikkelingslanden te overtuigen van de noodzaak van meet af aan deel te nemen aan het proces.
De Europese Unie is er overigens van overtuigd dat de flexibiliteitsmechanismen en met name de handel in emissierechten enkel toepassing mogen vinden indien ambitieuze doelstellingen worden bepaald die met name met nationale acties bereikt moeten worden.
De Verenigde Staten en de Europese Unie hebben afgesproken dat zij de bilaterale onderhandelingen in de komende dagen op alle niveaus zullen voortzetten. Een eerste gelegenheid daartoe was de conferentie van Tokio op 8 en 9 november jongstleden.
De drie belangrijkste onderwerpen van gesprek waren de doelstellingen en de flexibiliteit, de beleidsvormen en de maatregelen en de ontwikkelingslanden. Tijdens de besprekingen over de verminderings- en beperkingsdoelstellingen is gebleken dat volgens praktisch alle deelnemers deze juridisch bindend moeten zijn. Wel zijn er meningsverschillen over het tijdstip waarop de actie van start moet gaan, met name wat doelstelling 2000 betreft.
De voorstellen die momenteel op tafel liggen variëren van 0 % (stabilisatie) tot 15 % beneden het niveau van 1990. Er moet nog een besluit genomen worden over het al dan niet opnemen van gasputten en over het aantal gassen.
De deelnemers waren het verder niet met elkander eens over welke optie in Kyoto onderwerp van onderhandelingen zal zijn. Er is een keuze tussen enerzijds een flat rate, voorgesteld door de Europese Unie en de Verenigde Staten en anderzijds gedifferentieerde doelstellingen.
Ter afsluiting kan ik vermelden dat ook daar de besprekingen hebben plaatsgevonden in een heel goede en opbouwende sfeer. Iedereen wil van Kyoto een succes maken. Er zijn echter nog grote meningsverschillen over de belangrijkste vraagstukken en er zal een ferme politieke wil nodig zijn om alle problemen in de enkele dagen die ons nog resten op te lossen.
Ik geloof eerlijk dat in Kyoto een akkoord mogelijk is. Wij moeten echter vermijden dat door gebrek aan tijd een akkoord omwille van een akkoord gesloten wordt. De Europese Unie blijft steevast van mening dat alle geïndustrialiseerde landen ambitieuze en juridisch bindende doelstellingen voor de vermindering van de broeikasgassen dienen vast te stellen. Men mag niet langer meer wachten met het begin van deze actie.
Ik heb ervoor gezorgd dat op 7 december aanstaande te Kyoto een informele vergadering van de ministers van Milieu van de Europese Unie kan plaatsvinden. Dan kunnen wij zien hoe de stand van zaken is en een pad aangeven voor de onderhandelingen.
Intussen moeten wij de besprekingen met de andere partijen die een sleutelrol vervullen voortzetten en met hen nagaan hoe een consensus bewerkstelligd kan worden.
Tot slot zal de Europese Unie, ongeacht het resultaat van Kyoto, tijdens haar gewone vergadering van 6 december moeten besluiten of zij, indien de andere partijen niet kunnen instemmen met de door de Europese Unie voorgestelde verminderingen, haar eigen onderhandelingsvoorstel kan omzetten in unilaterale verbintenissen. Ook zal zij dan een besluit moeten nemen over de maatregelen waarmee zij deze doelstellingen wil bereiken.

Bjerregaard
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, het verheugt mij dat het Parlement tijdens deze vergadering de klimaatverandering op basis van het verslag van de heer Linkohr en de ontwerpresolutie van de heer Pimenta heeft willen behandelen. Beide teksten ondersteunen de onderhandelingspositie van de EU en pleiten voor beleidsstrategieën, maatregelen en voldoende hulpmiddelen, met name in de energiesector, om onze doelstellingen te kunnen verwezenlijken. Ik ben ervan overtuigd dat het Parlement de inspanningen van de Commissie op dit gebied na Kyoto zal steunen. Het internationale klimaatbeleid bevindt zich op dit ogenblik in een beslissende fase. Over ongeveer twee weken zullen de ministers van meer dan 150 landen in de Japanse stad Kyoto bijeenkomen om een protocol over klimaatverandering goed te keuren. Dit protocol zal de industrielanden juridisch bindende verplichtingen opleggen om de uitstoot van broeikasgassen na het jaar 2000 te verminderen.
Laat mij daarom van de gelegenheid gebruik maken om mijn beoordeling van de situatie te geven na mijn deelname aan de bijeenkomsten in Washington en Tokio begin november. De EU blijft uiteraard bij haar voorstel om de emissie van drie broeikasgassen in 2010 met 15 % te verminderen ten opzichte van het niveau in 1990 en met 7, 5 % in 2005. Dit zal tot gevolg hebben dat er onmiddellijk maatregelen moeten worden genomen, die tevens als controlemiddel zullen dienen voor de reeds geboekte vooruitgang op dit gebied. Ik ben blij dat het Parlement de positie van de EU steunt. Het geeft ons extra troeven tijdens de onderhandelingen. We moeten ons er evenwel voor hoeden onze gemeenschappelijke positie te verzwakken door een nog ambitieuzer standpunt te willen innemen. De doelstellingen voor de beperking van de emissies werden op het hoogste politieke niveau beslist in het belang van het milieu. Zij werden bepaald op basis van onderzoeken die de technische, economische en politieke haalbaarheid van de doelstellingen door toepassing van de beschikbare technologieën en methodes aantoonden, zoals het voorzitterschap reeds heeft gezegd. Dit was echter op voorwaarde, en ik herhaal: op voorwaarde dat andere industrielanden dezelfde of gelijkaardige verplichtingen op zich nemen.
In dit opzicht vind ik het niet zinvol om het standpunt van de heer Pimenta in zijn resolutie te volgen. Volgens dit standpunt zouden de EU-landen hun eigen positie voor het jaar 2005 en het jaar 2010 moeten wijzigen in een unilateraal bindende verplichting. Hoe kunnen we druk uitoefenen op andere industrielanden, indien we zelf op voorhand te kennen geven unilateraal over de emissieverlaging te zullen beslissen? Het is echt noodzakelijk dat wij de Amerikanen en Japanners tot een grotere inspanning dwingen. Het voorstel van de EU bevat echter niet alleen doelstellingen. Wij vinden dat de emissieverlaging het beste bereikt kan worden door de verschillende beleidstakken en maatregelen te coördineren. Wij zijn nu actief bezig een systeem te zoeken waarmee we emissie trading voor rendabele oplossingen kunnen gebruiken. Emissie trading, want zo heet het nu in bijna alle talen, mag alleen plaatsvinden wanneer gegarandeerd is dat de activiteit in kwestie het klimaat werkelijk ten goede komt en dat het niet alleen een papiertransactie is. Wij hebben er speciaal op gehamerd dat slechts een klein deel van de totale verplichting via dergelijke soepele regelingen verloopt, om zeker te zijn dat alle partners een behoorlijke inspanning leveren, ook op het thuisfront. Een andere belangrijke voorwaarde is dat emissie trading volgens het gelijktijdigheidsprincipe gebeurt, met andere woorden: historische emissiewaarden die om de een of andere reden ontstaan zijn, mogen nooit het voorwerp van trading zijn. Dit is zeer belangrijk, omdat de CO2 -uitstoot de laatste jaren en in de eerstvolgende jaren veel lager zal liggen, bijvoorbeeld in Rusland en andere communistische landen wegens de wisseling van regime. Het kan niet de bedoeling zijn dat de OESO-landen deze daling van CO2 -emissies gebruiken om zich te bevrijden van hun verplichtingen om het energieverbruik in de vervoersector, energiesector en industrie aan te pakken. Indien we in Kyoto een ambitieus resultaat willen boeken, is het duidelijk dat de EU het voortouw moet blijven nemen. We kunnen er niet van uitgaan dat de VS of Japan een voortrekkersrol zullen vervullen. Hun doelstellingen zijn te bescheiden en hun geloofwaardigheid bij de ontwikkelingslanden is nog nooit zo laag geweest. Ik hoop dat de EU een brug zal kunnen slaan tussen de verschillende partners.
De onderhandelingspositie van de EU is het voorwerp geweest van een uitvoerig debat, zowel binnen de EU zelf als op internationaal vlak, meer bepaald in de andere industrielanden. De reacties liepen uiteen van positieve waardering voor een ambitieus beleid tot scepsis over de technische, economische en politieke haalbaarheid van de doelstellingen. Als antwoord op deze bedenkingen hechtte de Commissie in oktober haar goedkeuring aan een mededeling over de klimaatverandering, waarin ze de kritiek weerlegt door de achtergrond van de onderhandelingspositie van de EU toe te lichten. De mededeling toont aan dat wij onze doelstellingen inzake de beperking van de emissie kunnen bereiken zonder onze economie schade toe te brengen. Bij mijn bezoek in Washington en Tokio heb ik met concrete voorbeelden over onder andere duurzame energie, warmte- en elektriciteitsproductie, personenwagens en heroriëntatie van transportmiddelen uitgelegd hoe de EU de doelstelling van 15 % zal kunnen verwezenlijken. Met onze recent gepubliceerde mededeling over klimaatverandering konden wij ook aantonen dat de kosten betaalbaar zullen zijn. Het zal zelfs iets opbrengen om de klimaatverandering tegen te gaan. Zij konden niet wegredeneren dat zij met dezelfde maatregelen in hun eigen land gelijkaardige resultaten zouden kunnen boeken en zoals president Clinton in zijn toespraak tot National Geographic op 22 oktober zei, zouden de meeste van deze maatregelen onverdeeld positief kunnen zijn voor de VS. Er heerste echter geen enkele bereidheid om aan verworven belangen te raken en om kosten te maken.
Wat zijn nu de belangrijkste hindernissen voor een concrete overeenkomst in Kyoto? Naar onze mening is de belangrijkste hinderpaal de minimalistische en onwrikbare standpunten van de andere industrielanden, met name de VS en Japan. Sommige landen, zoals Australië en Canada, hebben nog steeds geen concrete voorstellen gedaan. De VS kunnen het probleem niet negeren, omdat de uitstoot van broeikasgassen er het hoogst ter wereld is. 5.006 miljoen ton CO2 in 1994 en dit neemt nog steeds toe. De VS hebben ook de grootste uitstoot per inwoner, meer dan tien keer zoveel als de ontwikkelingslanden. De meeste, en ik denk zelfs alle industrielanden, zien nu in dat de wereld echt een probleem heeft. Zij sluiten zich uiteindelijk bij de EU en anderen aan door zich achter de wetenschappelijke consensus te scharen dat de door de mens veroorzaakte klimaatverandering een feit is en wat nog belangrijker is, dat deze klimaatverandering schadelijke gevolgen zal hebben, zoals bijvoorbeeld ernstige gezondheidsproblemen, een aanzienlijk verlies aan biodiversiteit in de wereld, het verdwijnen van landbouwgebieden, kosten voor infrastructuur als gevolg van de stijging van de zeespiegel, overstromingen en droogte alsook ingrijpende wijzigingen in de weerpatronen.
Wat hopen we nu in Kyoto te kunnen bereiken? Ten eerste moeten er hoge en juridisch bindende reductienormen komen, die de wereld op het juiste spoor zetten om het klimaatprobleem te kunnen oplossen. We moeten dus tot een juridisch bindende overeenkomst kunnen komen, waarin ambitieuze doelstellingen betreffende de beperking van de emissies voor alle industrielanden worden vastgelegd. Ik onderstreep hier het woord ambitieus. Een juridisch bindende verplichting mag geen excuus zijn om doelstellingen vast te leggen die slechts de kleinste gemene deler zijn. De enige mogelijkheid om in Kyoto tot een oplossing te komen, is ernaar te streven om voor alle industrielanden dezelfde reductiepercentages vast te leggen. De EU is niet altijd onwrikbaar. Wij zijn bereid soepele maatregelen te overwegen, zoals ik reeds zei: handel in emissierechten en gemeenschappelijke tenuitvoerlegging, maar alleen op voorwaarde dat er bindende afspraken worden gemaakt over ambitieuze reductiedoelstellingen.
De Commissie is het eens met de bedenkingen van de heer Pimenta over de andere broeikasgassen, met name HFC, PFC en SF6, waarvoor een oplossing moet worden gevonden. De Raad heeft in de besluiten van zijn bijeenkomst in maart reeds vastgelegd dat deze gassen uiterlijk in het jaar 2000 in de EU-curve van gassen opgenomen moeten zijn. De vraag is echter of deze gassen al dan niet in de curve moeten worden opgenomen. De Commissie heeft deze vraag aan de lidstaten voorgelegd. Door deze drie gassen in de curve op te nemen, wordt slechts weinig bereikt, aangezien het slechts 2 % in CO2 -equivalent aan de totale inspanning van de EU toevoegt. Voor sommige lidstaten zal deze bijkomende inspanning een zekere invloed hebben op de lastenverdeling, waardoor een oplossing zich aandient. Aangezien dit probleem voor onze onderhandelingspartners belangrijk is, buigen de Commissie en de lidstaten zich op dit ogenblik samen met het voorzitterschap in Brussel over dit probleem. De Commissie probeert uit te zoeken hoe we op dit vlak het beste tot een gemeenschappelijk EU-standpunt kunnen komen en ik hoop natuurlijk dat de lidstaten de nodige soepelheid aan de dag zullen leggen. Behalve deze reductiewaarden moeten er ook gemeenschappelijke maatregelen of processen worden vastgelegd, zodat er geen concurrentieverstoringen ontstaan.
Als vertegenwoordiger van de Commissie reis ik dus naar Kyoto om resultaten te boeken. Wij zijn bereid te onderhandelen en ik weet dat ik op de steun van het Parlement mag rekenen. De resolutie van het Parlement over klimaatverandering zal onze partners duidelijke signalen geven. De EU heeft een duidelijke weg uitgestippeld om de klimaatproblematiek aan te pakken. Er zijn concrete en ambitieuze reducties van broeikasgassen nodig.

Pimenta
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, mijnheer de minister, geachte collega's, de klimaatverandering is ongetwijfeld het belangrijkste probleem waarmee de mensheid vandaag geconfronteerd wordt. Door toedoen van de mens veranderen de atmosfeer en de klimaatcycli, die het leven op aarde bepalen sinds het begin van de beschaving. Deze veranderingen zijn onomkeerbaar en wij weten niet waartoe dit zal leiden. Wat we echter wel weten is dat de klimaatverandering, de stijging van de zeespiegel, het vroeger en sterker opduiken van verschijnselen als El Niño dit jaar al duizenden mensenlevens geëist hebben in Zuid-Amerika, enorme bosbranden veroorzaakt hebben in Azië, tot ongekende overstromingen geleid hebben in Duitsland, de landen van Midden-Europa, Portugal en Spanje, dood en vernieling gezaaid hebben en onnoemelijk menselijk leed veroorzaakt hebben.
De mensheid heeft over drie weken in Kyoto een afspraak met zichzelf. Het is gewoonweg ondenkbaar dat Kyoto een mislukking wordt. Het standpunt van de Europese Unie is deze keer duidelijk en dit Parlement is het eens met een vermindering van de uitstoot met 7, 5 % tegen 2005 en met 15 % tegen 2010. Wij staan in het algemeen ook achter de mededeling van 1 oktober 1997 over de klimaatverandering, want dit document is veel beter geschreven en veel gefundeerder dan het eerdere document over "de energiedimensie van de klimaatverandering" , waarbij wij forse kanttekeningen plaatsen.
Het volstaat echter niet een goed voorstel zoals dat van 1 oktober in te dienen. Wij moeten op binnenlands vlak beschikken over een geheel van beleidslijnen op het vlak van milieu, energie, vervoer enzovoort die het doeltreffende gebruik van energie en hernieuwbare energiebronnen ingrijpend verhogen en het belastingstelsel hervormen. Helaas beschikken we nog altijd niet over deze beleidslijnen en ontbreken ze ook in de begroting voor 1998. Dat is de zwakke schakel in de Europese strategie. Dit Parlement heeft dit ook al gesteld toen wij in januari eisten dat de Commissie en de Raad ons op een objectieve en gekwantificeerde manier en aan de hand van gegevens uiteenzetten hoe wij onze toezegging om de uitstoot te verminderen zouden kunnen nakomen.
Op buitenlands vlak kunnen wij onmogelijk dulden dat de Verenigde Staten met 4 % van de wereldbevolking verantwoordelijk zijn voor bijna 25 % van de luchtverontreiniging ter wereld. Wij moeten in Kyoto een bindend tijdschema opstellen met verminderingen van de uitstoot voor de meest ontwikkelde landen en een mechanisme uitwerken voor alle ontwikkelingslanden, zodat wij op middellange termijn tot convergentie en een vermindering van de uitstoot per capita op wereldvlak komen. De flexibiliteits- en marktmechanismen kunnen de enorme verschillen tussen de landen niet verhullen. Er moet een inspanning van iedereen gevraagd worden en het spreekt vanzelf dat de landen die de meeste natuurlijke hulpbronnen verbruiken en de grootste vervuilers zijn ook de grootste inspanning moeten leveren.
Mevrouw de commissaris, mijnheer de minister, wij zullen elkaar ontmoeten in Kyoto maar ik hoop dat we hier ook allen aanwezig zullen zijn in januari, wanneer we eindelijk een begin zullen maken met het nakomen van de verbintenissen die we in 1992 in Rio de Janeiro op de Top voor de aarde zijn aangegaan.

Graenitz
Mijnheer de Voorzitter, ik ben blij dat wij vandaag de kans krijgen om de strategie van de Europese Unie tijdens de conferentie van Kyoto te bespreken. Ik ben de voorzitter van de Raad en de commissaris dankbaar voor de nauwkeurige informatie die zij hier verstrekken. Aan de andere kant ben ik ook enigszins treurig als ik naar u luister en negen jaar terugdenk. Indertijd was de Toronto-doelstelling geformuleerd, waarin sprake was van een verlaging van de emissies met 20 % voor 2005.
Daar zijn we nu ver van verwijderd. Ik ben blij dat er tenminste in de Europese Unie een duidelijk streefdoel is vastgelegd en dat we hebben afgesproken om hier binnen afzienbare tijd tot een echte verlaging te komen. Mijnheer Linkohr heeft het al gezegd: we willen het wel, maar kunnen we het ook? Volgens mij moeten we om deze reductie te bereiken ook de politieke alternatieven overwegen. We moeten nadenken over andere factoren dan energie, want er zijn allerlei mogelijkheden om te proberen minder broeikasgassen te produceren, ook buiten de energiesector. We kunnen ook de productieprocessen aanpassen, we kunnen de gassen binden.
Staat u mij toe een aantal voorbeelden te noemen. Bij de energie gaat het natuurlijk om zuiniger gebruik, beter gebruik en om het kiezen van energiebronnen die minder CO2 produceren. Zoals iedereen in deze zaal weet, denk ik daarbij natuurlijk aan hernieuwbare energiebronnen. We moeten echter ook het gebruik van energie in voertuigen navenant beperken en binnenkort krijgen we de gelegenheid om daarover te spreken bij de behandeling van het Auto-Oil-programma.
Andere mogelijkheden liggen bijvoorbeeld in het landbouwbeleid en in het bosbouwbeleid. Daar kunnen we emissies van methaan verhinderen, maar bovendien kunnen we onze planten en bomen aan een eventuele verandering van het klimaat aanpassen. Door andere methodes van bebossing en bemesting kunnen we verhinderen dat deze mogelijke verandering de doodsklap voor de bossen betekent. U weet dat ik uit de Alpen kom, waar bossen heel belangrijk zijn.
We moeten onze industrie voorbereiden en ons afvragen of er misschien andere productiemethodes zijn voor de chemische, metallurgische en afvalverwerkende industrie. Heel belangrijk is ook het volgende, en ik richt me direct tot de voorzitter van de Raad, want ik weet dat er in Luxemburg deze week nog zal worden gesproken over de werkgelegenheid. Door warmte-isolatie van gebouwen kan in bijna alle lidstaten van de Unie binnen de kortste keren de capaciteit van de verwarming en dus ook de emissie van CO2 worden verlaagd. Bovendien kunnen er vooral in het midden- en kleinbedrijf talloze banen worden gecreëerd, wat het welzijn van de burgers verhoogt. Dat zou werkelijk een win/win situation zijn waarvan we moeten profiteren. Ik hoop dat er een dergelijk voorstel komt.
Het is voor mij onbegrijpelijk dat de VS in dit verband blijkbaar op de korte termijn denken en goedkope energie voor hun economie belangrijker vinden dan het wereldklimaat. Ik geloof dat wij in Europa juist nu behoefte hebben aan economische innovaties en dat we de eventuele kosten voor de aanpassingen duizend keer kunnen terugverdienen als we de enorme kosten van de verandering van het klimaat moeten dragen.
Na Kyoto zullen we in dit Parlement zeker een verslag over de follow-up behandelen, over hoe en met welke programma's wij dit in de Unie kunnen bereiken. Ik hoop werkelijk dat we niet achteraf moeten zeggen: de overeenkomst was niet juridisch bindend en al was ze dat wel, dan nog zijn de percentages zo laag dat we ons doel niet zullen bereiken.

Ferber
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, geachte collega's, het is vandaag niet de eerste keer dat het Europees Parlement zich bezighoudt met de vraag hoe we ten gunste van het klimaat een duurzame bijdrage kunnen leveren aan een duidelijke reductie van de broeikasgassen. De Fractie van de Europese Volkspartij is het in dit verband op talloze punten met de rapporteur eens. We moeten de regels duidelijk vastleggen zodat we daadwerkelijk alle maatregelen kunnen nemen die voor een duurzame economie nodig zijn. Dat raakt allerlei sectoren, niet alleen het energiebeleid en het industriebeleid. Dat is ook al eerder aangeduid.
Ik hoop echter ook dat we deze vraagstukken niet dogmatisch behandelen. Als we samen oplossingen willen vinden moet ook hier ieder voor zich een beetje water bij de wijn doen.
Klimaatbescherming en economische bloei sluiten elkaar niet uit. U, mevrouw de commissaris, heeft er al op gezinspeeld dat ze bijvoorbeeld door de afgifte van emissievergunningen met elkaar in overeenstemming kunnen worden gebracht. Dat lijkt me een juist uitgangspunt.
De Fractie van de Europese Volkspartij voelt weinig voor het oprichten van een Internationaal Klimaatagentschap. Als dat het enige succes van Kyoto zou zijn dan hebben we gefaald, dan hebben we werkelijk niets bereikt! Wie milieuproblemen wil oplossen door een nieuwe bureaucratie op te richten vergist zich volgens ons. We hebben binnen en buiten Europa meer dan genoeg bureaucratische structuren. Een betere samenwerking tussen de bestaande instellingen: graag. In paragraaf 16 van de resolutie in het verslag Linkohr staat ook een heel redelijk voorstel. Daar zijn wij voor, maar alstublieft geen nieuwe organisatie die zich dan hoofdzakelijk met andere organisaties bezig houdt. Zo kunnen we de klimaatproblemen niet oplossen!
Ik wil er ook op wijzen dat de Fractie van de Europese Volkspartij de amendementen van collega Plooij-van Gorsel zal steunen. De OESO heeft tenslotte net dit weekeinde berekeningen voorgelegd die aantonen dat een heffing op CO2 met bijvoorbeeld tegelijkertijd een lastenverlaging op de productiefactor arbeid wel degelijk zinvol kan zijn. Daarin is onze fractie dus zeker niet dogmatisch, we zullen dat steunen.
We moeten onze invloed natuurlijk ook doen gelden door andere economisch belangrijke regio's aan hun verantwoordelijkheid voor de bescherming van het klimaat te herinneren. Bescherming van het klimaat is niet haalbaar als bepaalde regio's, bijvoorbeeld in de Europese Unie, de reducties bereiken door de productie en dus de emissies naar andere regio's te verplaatsen. Hier ligt ook voor de Europese Unie met al haar delegaties de uitdaging om met al onze bondgenoten overal ter wereld resultaten te boeken.

Malerba
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, de conferentie in Kyoto wordt een goede kans om het probleem van klimaatverandering, dat immers te danken is aan menselijk ingrijpen, kordater aan te pakken. Naar wat we kunnen opmaken uit berichten in de pers, mogen we ditmaal misschien de hoop koesteren dat de regering van de Verenigde Staten meer interesse aan de dag legt, en dat is een noodzakelijke voorwaarde om tezamen tot concrete resultaten te komen. Mede namens mijn fractie wil ik voor wat betreft het probleem van de duurzame ontwikkeling wijzen op een paar hoofdbeginselen die overigens al uitvoerig aan de orde zijn gesteld, zowel door de commissaris als door het verslag-Linkohr.
Eerste punt: ook al zijn de wetenschappelijke gegevens over de correlatie tussen industriële activiteiten en klimaatverandering niet geheel en al overtuigend, de risico's die we allen lopen zijn toch van dien aard dat men serieus en snel maatregelen zal moeten nemen.
Tweede punt: maatregelen voor milieubehoud moeten natuurlijk in eerste instantie van de industrieel ontwikkelde landen uitgaan. Maar aangezien het probleem onze hele planeet aangaat, komt er geen oplossing als ook niet de ontwikkelingslanden en de pas geïndustrialiseerde landen bij de hele kwestie betrokken worden.
Derde punt: het is niet waar dat alle maatregelen voor milieubescherming indruisen tegen economische groei, maar wel is het zo dat milieumaatregelen langs lijnen van geleidelijkheid moeten lopen en zo universeel mogelijk moeten zijn, om te voorkomen dat de marktsituatie uit het lood raakt.
Vierde punt: naast het belang van technieken om de doelmatigheid van onze energieproductie en vervoerssystemen op te voeren, wil ik tevens wijzen op het belang van energiebesparing. Dit punt komt dan ook ter sprake in het verslag van de heer Linkohr.
De kwestie van de communautaire energiebelasting is met onze steun door de Commissie onderzoek, technologische ontwikkeling en energie geloodst. De redenering is dat het zinvol zou zijn de verschillende energiebelastingen in communautair verband te harmoniseren, zo mogelijk met een neutraal globaal effect. Wat betreft het optreden van de Commissie tijdens de conferentie van Kyoto hoop ik dat samen met de Verenigde Staten een ambitieus gemeenschappelijk standpunt uitgekristalliseerd wordt, omdat daardoor de verstandhouding tussen de landen onderling kan toenemen. Ten slotte geloof ik niet dat we op de oude voet door kunnen gaan en nog meer concurrentienadelen ten opzichte van de Amerikaanse industrie kunnen accepteren.

Plooij-Van Gorsel
Voorzitter, collega's, commissaris, ik wil in de eerste plaats de heer Linkohr complimenteren met zijn uitstekend verslag. Duurzame energie uit hernieuwbare bronnen komt slechts moeilijk van de grond en dat komt voor een groot deel door het ontbreken van een markt daarvoor op dit moment. Olie en gas blijven het energieverbruik domineren. Toch heeft de industrie de visie dat duurzame energie een toekomst heeft. Shell bijvoorbeeld investeert één miljard gulden in een nieuwe divisie voor solar energy. Hiermee treedt Shell in het voetspoor van British Petroleum (BP) die al een aparte divisie voor zonne-energie heeft. Zowel Shell als BP richten zich op het verlagen van de prijs van zonnepanelen om zo een markt te ontwikkelen.
Overigens kunnen investeringen in ontwikkelingslanden hier een cruciale rol spelen. Immers tweederde van de wereld is nog niet aangesloten op het elektriciteitsnet. Grootschalige zonne-energieprojecten dragen bij aan ontwikkeling van dorpsgemeenschappen en bevorderen het gebruik van hernieuwbare energiebronnen en voorkomen daarmee uitstoot van CO2 .
Mijn fractie is dan ook van mening dat de politiek en zeker Europa de taak heeft dit soort ontwikkelingen te steunen. Mede met het oog op Kyoto betreurt de liberale fractie dan ook zeer dat de Raad keer op keer weigert voldoende middelen toe te kennen aan programma's gericht op bevordering van duurzame energie en energie-efficiency. De zon gaat niet voor niets op en ik hoop dat de Raad dit snel onderkent.
Afsluitend, Voorzitter, is de liberale fractie van mening dat een communautaire energiebelasting alleen haalbaar en aanvaardbaar is wanneer daar een verlaging van de belasting op arbeid tegenover staat die maakt dat het concurrentievermogen van onze industrie tenminste gelijk blijft. Alleen dat leidt tot nieuwe werkgelegenheid en behoud van werkgelegenheid in Europa.

Marset Campos
Mijnheer de Voorzitter, in de eerste plaats wil ik zeggen dat onze fractie instemt met het verslag van de heer Linkohr en met de nuances die hierin zijn aangebracht, alsook met het voorstel voor een Internationaal Klimaatagentschap, dat ons bijzonder positief lijkt. Ik ben afkomstig uit een gebied - de regio van Murcia - dat net zoals Valencia, Andalusië en Extremadura in Spanje, bepaalde regio's in Portugal en andere delen van de wereld, te lijden heeft gehad onder de gevolgen van de zware overstromingen en regenval die aan de verandering van het klimaat zijn toe te schrijven. Daarom ook hechten wij een bijzondere waarde aan de top in Kyoto en aan de bijdrage die de Europese Unie hieraan kan leveren.
Het is ons inziens echter onontbeerlijk dat we tot de kern van het probleem doordringen, en dat we niet de andere kant uitkijken als we iets zien wat ons niet bevalt. Ik denk hierbij aan het feit dat de oorzaak van deze problemen gelegen is in het model van onomkeerbare industriële groei, aan de hand waarvan gestreefd wordt naar een voortdurende verhoging van de winsten uit kapitaal, van het bruto binnenlands product, van de rentabiliteit en het concurrentievermogen, zonder dat rekening wordt gehouden met de sociale behoeften, met de kwaliteit van het bestaan van alle mensen ter wereld. Wat we nodig hebben, is een ander model. We zouden ogenblikkelijk moeten overstappen op een model dat berust op de beginselen van duurzame groei en eerbiediging van het milieu, aan de hand waarvan de samenleving zich op deze waarden kan oriënteren.
Daarom en ofschoon we het met het verslag eens zijn, moet er ons inziens een aantal basiselementen worden opgenomen zoals de verplichting die de Europese Unie al in Toronto was aangegaan tot vermindering van het energieverbruik, niet tot de verhoging die we nu kennen. Want ons energieverbruik is juist met 2 % gestegen en op zo'n manier bereiken we niets. Voorts is het zaak dat nog meer gassen worden opgenomen op de lijst van gassen die bijdragen tot het broeikaseffect. Hetzelfde geldt voor alternatieve modellen op het gebied van het energieverbruik. Verder zouden er meer middelen moeten worden vrijgemaakt met als doel de situatie in Europa te verbeteren, en zouden drie grote partijen: de Verenigde Staten, Europa en Japan, op dit gebied overeenstemming moeten kunnen bereiken.

Bloch von Blottnitz
Vijf jaar na Rio is de conclusie: veel geschreeuw - helaas nu ook hier achter mij - maar weinig wol, we hebben absoluut niets bereikt! Aan de mededelingen van de Commissie over dit onderwerp hebben we helaas ook niet veel. Ze zijn onnauwkeurig, het ontbreekt aan ambitie, ze zijn onvoldoende vastberaden en het grootste probleem zijn de rekenfouten, sommige dingen kloppen gewoon niet. Het is ons doel om voor 2010 een reductie met 15 % te bereiken. De Commissie zegt nu dat we daarvoor nieuwe kerncentrales nodig hebben. Zelfs als we buiten beschouwing laten dat er in de meeste lidstaten geen meerderheid voor bestaat en dat de kosten intussen veel hoger zijn dan bij gasgestookte centrales duurt het altijd nog 10 à 12 jaar om ze te bouwen, dan is het dus 2012, op zijn vroegst 2010. Hoe moet dat dan in de tussentijd? Wat wij hier nodig hebben is een revolutie op het gebied van de energie-efficiëntie. Wat wij hier nodig hebben is een verandering in het verkeer, dat namelijk de grootste toename van de CO2 -emissie veroorzaakt. Wat wij hier nodig hebben is een energieheffing en wat wij natuurlijk ook nodig hebben zijn heldere regels voor het invoeren in het net van hernieuwbare energie.

Weber
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, mijnheer de voorzitter van de Raad, vorige week hebben demonstranten van Greenpeace, die bij elkaar gekomen waren voor de ambassade van de Verenigde Staten in Luxemburg, ijsblokken laten smelten om te verbeelden hoe de ijslaag die de polen bedekt zal smelten als gevolg van het broeikaseffect. Terwijl de demonstranten van Greenpeace vooral wilden aantonen dat het standpunt van de Verenigde Staten de zaak van het milieu bepaald niet dient, zijn de NGO's op hun beurt van mening dat de voorstellen van de Commissie die zaak al evenmin dienen, en dat ze een verergering van het broeikaseffect zeker niet zullen helpen voorkomen.
Dit gezegd zijnde moeten we wel toegeven dat de ideeën van de Commissie het verdienen om in overweging te worden genomen. Het gaat hier concreet om energie-efficiëntie, om het versneld op de markt doorbreken van hernieuwbare energiebronnen en, vooral, om fiscale instrumenten. In dat verband, mijnheer de Voorzitter, voel ik mij verplicht de eigen woorden van de voorzitter van de Raad, de heer Juncker, aan te halen, die vorige week heeft verklaard dat de belastingen op werk moeten worden verminderd, dat het werk minder moet worden belast, maar ook dat er op Europees niveau belastingen moeten komen op CO2 en op energie. Ik ben heel blij dat de ideeën van de milieubeschermers voor één keer eens niet tegen dovemansoren gezegd zijn en ik geloof dat wij, als de Europese Unie werkelijk geloofwaardig wil overkomen in Kyoto, allereerst bij onszelf moeten beginnen, bijvoorbeeld met het heffen van belastingen op energie.

Le Gallou
Mijnheer de Voorzitter, wanneer we spreken over de opwarming van de aarde, dan denk ik dat we toch behoedzaam moeten blijven, want niets maakt het op dit moment mogelijk te beweren dat het menselijke oorzaken zijn die zorgen voor de opwarming van de aarde. De ijskappen waren een paar eeuwen geleden heel wat verder teruggetrokken dan nu. Natuurlijk is voorzichtigheid geboden en moeten we in de richting gaan van een vermindering van de productie van broeikasgassen. Maar in dat geval mag het beleid dat gevoerd wordt, met name door dit Parlement, wel eens herzien worden, ten minste op twee gebieden.
Laten we eerst eens kijken naar het mondialiseringsbeleid. Het beleid van vrijhandelsverkeer en van het algemeen vrijhandelsdenken, dat ons Parlement voert door regelmatig, maand na maand, vrijhandelsakkoorden goed te keuren, bevordert een vermeerdering van de productie van broeikasgassen; want telkens wanneer er een vrijhandelsakkoord wordt gesloten neemt het handelsverkeer toe, neemt het verkeer van personen toe, en natuurlijk neemt het volume van vervoerde goederen toe, wat nu juist de productie van broeikasgassen bevordert. Wanneer wij minder broeikasgassen willen produceren, laten we dan dus minder vrijhandelsakkoorden sluiten.
Mijn tweede opmerking betreft de energie; wanner wij de productie van broeikasgassen willen verminderen, laten we dan kiezen voor die vormen van energie die de minste broeikasgassen produceren, in plaats van die te bestrijden. En wat is vandaag de dag de vorm van energie die het minste broeikasgas produceert? Heel gewoon: kernenergie. Trouwens, het toeval wil dat in de Europese Unie het land dat het minste broeikasgas per inwoner produceert Frankrijk is, om de heel eenvoudige reden dat dit het land is met de meeste kernenergie van de Vijftien. Ook in dat opzicht zouden de meerderheden die dit Parlement vormen een beetje kritische geest en zelfonderzoek aan de dag moeten leggen, wanneer zij de productie van broeikasgassen willen verminderen.
Tenslotte, op een ander niveau geeft ons Parlement niet het goede voorbeeld; met zijn veelvuldige verplaatsingen en met zijn enorme glazen gebouwen is het niet de laatste om de productie van broeikasgas te vermijden, maar dat is een ander verhaal.

McNally
Mijnheer de Voorzitter, er loopt op de Amerikaanse televisie momenteel een peperdure reclamecampagne waarin mensen zoals de president van de Chrysler Corporation leugens opdissen. Ze beweren bijvoorbeeld dat: " Als u de maatregelen zou treffen die nodig zijn, dan zouden we in het halfdonker moeten leven, de airconditioning af moeten zetten, ons industriële concurrentievermogen op moeten offeren en onze economische groei moeten inperken" . Dat is een leugen. Het is een leugen dat de marktkrachten automatisch tot een efficiënt gedrag leiden.
Als we zouden kiezen voor zinnige beleidsmaatregelen, dan kunnen we drie dingen doen die het probleem van de klimaatverandering al bijna de wereld uit zouden helpen. Meer dan de helft van de bedreiging voor het klimaat verdwijnt als de energie gebruikt wordt op een geldbesparende wijze, bijvoorbeeld met efficiënte huishoudapparatuur. Nog een kwart van het probleem zou zijn opgelost als onze land- en bosbouwmethodes de koolstof uit de lucht zouden halen en het terug zouden stoppen in de bodem en de planten, waar het thuishoort. En de rest zou verdwijnen als we de maatregelen zouden treffen in verband met de andere broeikasgassen, zoals CFK's en methaan.
Als onze gebouwen en vooral onze huizen goed zouden zijn gebouwd, dan zouden we het praktisch zonder verwarmings- of koelapparatuur kunnen doen. Ik was tijdens een sneeuwstorm in het Rocky Mountains Institute; de verwarming stond nauwelijks aan en ik bewonderde er de bananenbomen. Geen probleem. Je kunt in Californië in een temperatuur van -115º F zitten en je toch behaaglijk voelen, terwijl het elektriciteitsgebruik zeer laag is.
Krachtcentrales produceren een derde elektriciteit en twee derde afvalhitte. Met een combinatie van hitte en vermogen zou dat geëlimineerd kunnen worden. Als we ons zouden concentreren op hyper-cars, dan zouden we 70 % tot 90 % brandstof kunnen besparen. In de Verenigde Staten kost benzine minder dan gebotteld mineraalwater. Als we omzichtiger om zouden springen met onze manier van leven en met de materialen die wij gebruiken, zoals de heer Campos zojuist zo duidelijk zei, dan zouden we dit soort problemen uit de wereld kunnen helpen.
Laat ons eens denken aan de ontwikkelingswereld en de energiebehoeften die daar bestaan. Het is met de energieefficiëntie in de ontwikkelingslanden hopeloos gesteld. Verschrikkelijk slecht. Wat schandalig is, is dat wij negatieve technologie overdragen, en in de ontwikkelingslanden opzettelijk goederen verkopen die voor ons gebruik niet energie-efficiënt genoeg zijn.
Brandstofcellen, een technologie van de toekomst. Kernenergie in de Verenigde Staten heeft een biljoen dollar gekost, een miljoen maal een miljoen dollar. Maar omdat het zo duur is, is er absoluut geen groei, net zo min als in Europa. Het is zelfs zo dat in de Verenigde Staten kernenergie minder energie produceert dan hout, ondanks dat het zoveel geld heeft gekost.
Er moet goed worden nagedacht over energiebelasting. Het is zeker een instrument, maar we moeten er wel voor zorgen dat het geen andere, ongewenste effecten oplevert. Ik begin steeds meer te voelen voor de handel in emissiecertificaten als een manier om aan onze behoeften tegemoet te komen. In de Verenigde Staten - en ik spreek daar zoveel over, omdat ik er onlangs geweest ben om grondig te bestuderen wat er in dat land gebeurt - heeft men handelscertificaten voor zwaveldioxide. Dat heeft veel meer opgeleverd dan wie ook had kunnen voorzien. Als het je eenmaal geld gaat kosten als je vervuiling veroorzaakt, dan word je wel voorzichtig. Je krijgt verrassende ervaringen. Een groep kinderen in New York heeft handelscertificaten voor zwaveldioxide opgekocht, en omdat ze geen verontreiniging willen, bewaren ze die certificaten en verkopen ze ze niet. Er worden andere verkocht, dus ik ben het eens met degenen die zeggen dat we niet alle verantwoordelijkheid naar de ontwikkelingslanden moeten verschuiven. Maar handelscertifcaten schijnen te functioneren.
In zaken zoals klimaatverandering rechtvaardigt de Europese Unie haar bestaan. Het is een machtig blok landen, waar de klimatologische omstandigheden gigantisch uiteenlopen; van Lapland tot aan de Griekse eilanden, en waar een enorme variëteit is aan economische omstandigheden. Laten we die kracht in Kyoto gebruiken en laten zien wat we kunnen doen.

Quisthoudt-Rowohl
Mijnheer de Voorzitter, de belangrijkste punten zijn eigenlijk al genoemd. Daarom wil ik me beperken tot enkele feiten en de beschrijving van een situatie die allesbehalve fraai is. Inhoudelijk zijn we het allemaal met elkaar eens: we moeten er iets voor doen om ons klimaat te verbeteren, om de CO2 emissie te verlagen. Over de streefdoelen zijn we het echter oneens. Hoeveel procent willen wij dan wel proberen te verlagen? Hoe snel moet het gaan? Er heerst een enorme verwarring over de methodes waarmee we deze streefdoelen, die nog niet eens goed gedefinieerd zijn, willen bereiken.
Ik moet zeggen, mevrouw Bloch von Blottnitz, wat verwachten we nu eigenlijk van de Commissie? De Europese Unie is gezien de omvang van dit wereldwijde probleem te klein om alleen aan oplossingen te werken. We moeten tenminste de VS aan onze kant hebben. Als geïndustrialiseerde landen moeten we laten zien dat we vastberaden zijn en het goede voorbeeld geven. Het is onze plicht een voorbeeld te zijn, het is onze plicht de landen die zich nog op de weg naar de industrialisering bevinden te laten zien dat er nog andere wegen zijn dan diegene die wij hebben bewandeld. Deze landen hoeven niet al onze fouten te herhalen. We moeten vrijwillige overeenkomsten afsluiten, dat is mijn beleid en dat van mijn fractie, maar die moeten dan wel worden nageleefd. Volgens optimistische ramingen zullen er in 2050 acht miljard mensen op deze planeet leven. Andere ramingen liggen nog hoger. Als die acht miljard zich zo gedragen als die vijf van nu is het bijna te laat voor onze planeet. We moeten nu de handen uit de mouwen steken!

Fitzsimons
Dank u, mijnheer de Voorzitter. Om het probleem van de opwarming van de aarde kan de Europese Unie niet heen. Ook de Verenigde Staten hebben in Japan een taak. De opwarming van de aarde is een dermate omvangrijk probleem dat nationale beleidsmaatregelen alleen niets uithalen. Internationale samenwerking is het belangrijkste. Als de emissies van auto's en bussen op het huidige niveau gehandhaafd blijven, dan kan de gemiddelde temperatuur met 2 % stijgen vergeleken met het peil van 1990. En daarbij moeten we goed beseffen dat een temperatuurstijging van 1 % kan leiden tot schade aan het ecosysteem.
Er zijn dit jaar al rampzalige overstromingen geweest in Portugal, Spanje, Somalië en Mexico. Deze rampen, op zichzelf al veelbetekenend, zijn wellicht slechts een voorbode van een grotere, algehele catastrofe die voor de deur staat. Ik maak mij zorgen over de potentiële schade aan het Ierse ecosysteem met mogelijk gevaarlijke gevolgen voor de Ierse landbouw en onze toeristenindustrie. In Ierland moeten, net als in de gehele Europese Unie, alle sectoren hun steentje bijdragen om de opwarming van de aarde te bestrijden.
Zelf zou ik voorzichtig zijn met de invoering van nieuwe vormen van belastingheffing. Ik vrees dat de consument, die het al zwaar genoeg heeft, het uiteindelijk het zwaarst te verduren krijgt. Een verslag dat onlangs is uitgegeven door het Ierse Instituut voor economisch en sociaal onderzoek, doet een prijzenswaardige poging om in kaart te brengen hoeveel de vermindering kost van gasemissies die leiden tot opwarming van de aarde. De kosten die dit met zich meebrengt zijn zeer reëel, met directe gevolgen voor de werkgelegenheid, de consument en elektriciteitsopwekking. Maar er is wel serieuze actie nodig en om te beginnen moeten we het zogenaamde beheer van de aanbodkant onderzoeken. Aan de aanbodzijde moet het energiebehoud bevorderd worden, en we moeten ervoor zorgen dat positieve alternatieve brandstoffen, systemen voor het opwekken van elektriciteit en hernieuwbare energiebronnen de weg vooruit markeren. Deze zaken moeten wij bevorderen.
In mijn eigen verslag heb ik gezegd dat de Europese Unie zo spoedig mogelijk moet zorgen voor een streng systeem voor toezicht op kooldioxide in de Gemeenschap en andere broeikasgasemissies.

Eisma
Voorzitter, wij zien met positieve verwachtingen de onderhandelingen in Kyoto tegemoet. Maar ook als in Kyoto geen bevredigend resultaat wordt bereikt, zal de Europese Unie haar doelstelling vast moeten houden. Als de Unie dit niet doet, is een bijkomend gevaar dat de lidstaten zich afzonderlijk ook terugtrekken van de doelstellingen en daarom begrijp ik mevrouw de commissaris niet helemaal dat zij het standpunt dat Carlos Pimenta en wijzelf in de resolutie hebben neergelegd niet wil delen. Wij moeten de doelstelling van de Unie handhaven, ook al is het resultaat in Kyoto niet bevredigend.
Voorzitter, het resultaat onder het Nederlandse voorzitterschap mag gezien worden. Burdensharing was een goede zaak. Maar dat legt wel extra verantwoordelijkheid op de noordelijke lidstaten. Duitsland zal 25 procent reductie in 2010 moeten vertonen. Mijn eigen land, Nederland, tien procent reductie in 2010. Te meer daar ook de meerderheid van de liberale fractie, zolang het afvalprobleem niet is opgelost, kernenergie niet als een mogelijkheid ziet voor een duurzame oplossing om de uitstoot van CO2 tegen te gaan, zal het heel moeilijk zijn om de doelstelling te bereiken. "Wie dan leeft, die dan zorgt" is een spreekwoord in mijn Nederlandse taal. Want ondanks die twee maal 750 miljoen gulden die de Nederlandse regering beschikbaar heeft gesteld, zal het ook ons land niet lukken om die CO2 -uitstoot in die mate te verminderen. In het jaar 2000 zullen we ten opzichte van '90 niet drie procent minder uitstoten maar te verwachten is dat we tien procent meer uitstoten.
In dat licht lijkt de houding van de Verenigde staten wat realistischer. Natuurlijk moeten we hen verder zien te krijgen dan de doelstelling van stabilisatie in 2010. Doch de beweging is er bij de Verenigde Staten en daar moeten we in Kyoto op voortwerken. En laten we onszelf niet te veel op de borst slaan voor onze flinke positie, over de haalbaarheid waarvan grote scepsis bestaat.

González Álvarez
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, ik ben het eens met mijn fractiegenoot Pedro Marset als hij zegt dat de invoering van een ander economisch model, een model gericht op duurzame groei, de belangrijkste stap is die we kunnen nemen om de milieuramp af te wenden waar we op afstevenen. Ik ben het ook eens met de milieugroeperingen als zij zeggen dat het Europees Parlement zich maar bescheiden opstelt en dat er zou moeten worden gestreefd naar een omvangrijker reductie voor het jaar 2005.
Het meest vooruitstrevende voorstel dat we nu echter hebben, is het voorstel van de Europese Unie. Dat is wat we in werkelijkheid hebben. Daarom ben ik het eens met de rapporteur voor advies van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbescherming, de heer Pimenta, en met de resolutie en de amendementen van deze commissie. Zoals de heer Eisma zojuist ook al zei, denk ik dat van al deze amendementen dat amendement het belangrijkste is waarin gesteld wordt dat de Europese Unie aan haar standpunten dient vast te houden zonder concessies te doen, ook als andere landen liever de kop in het zand blijven steken. Ik weet dat dit heel moeilijk is, omdat Europa dan meteen vreest voor haar concurrentievermogen, maar als wij niet besluiten tot reductie dan zullen de overige landen dat helemaal nooit doen. Heel treffend was die uitspraak van u, commissaris, dat de Verenigde Staten in de voorbereidende vergaderingen een belangrijke stap hebben gezet in de verkeerde richting. We moeten ons dus niet door de Verenigde Staten en Japan op sleeptouw laten nemen en ons standpunt duidelijk ter tafel brengen, dat van alle standpunten, hoe beperkt ook, toch nog het meest zinnige is.

Ahern
Mijnheer de Voorzitter, ik wil de commissaris graag vragen hoe de Europese Unie bij de voorbereidende onderhandelingen voor Kyoto met zoveel overtuiging de verlaging van de emissies kan beloven en hoe wij die verlaging kunnen verwezenlijken - ook al hebben we vanavond gehoord hoe belangrijk deze doelstellingen zijn, namelijk 7, 5 % in het jaar 2005 en 15 % in 2010. We geven er geen enkele blijk van dit in de praktijk ten uitvoer te leggen en het is duidelijk niet mogelijk om successen te boeken zonder dat er duidelijke doelstellingen, stimulansen en sancties zijn.
De Commissie heeft diverse voorstellen voor programma's geformuleerd - THERMIE II, SYNERGY, SAVE II - die de Raad evenwel niet goed bevonden heeft of waarvoor hij niet de nodige middelen heeft uitgetrokken. Ook is alle vooruitgang die er is gemaakt inzake de invoering van een CO2 -belasting in de Raad tenietgedaan.
De beste methode om een aanzienlijke verlaging van de emissies te verwezenlijken, zou zijn een CO2 -belasting in de hele Europese Unie te heffen. Een dergelijke belasting zou de emissies binnen de Europese Unie op lange termijn beperken, terwijl we daarmee tegelijk een strategie zouden hebben die de economische kosten als geheel zou minimaliseren. Een aan alle vervuilers opgelegde CO2 -belasting moet gebruikt worden om andere belastingen te verlagen en moet voor alle sectoren in gelijke mate gelden, dus bijvoorbeeld zowel voor de landbouw als voor smelterijen. Niemand mag daarbij worden voorgetrokken omdat men anders de fundamenten van een dergelijke belastingheffing zou ondermijnen.

Macartney
Mijnheer de Voorzitter, ik kom uit het op energiegebied meest getalenteerde land van Europa, namelijk Schotland. Maar ik wil het vandaag niet over Europa hebben, maar over landen aan de andere kant van de aardbol, zoals Kiribati, Tuvalu en Bangladesh, die - als we niet onmiddellijk in actie komen - de grootste problemen zullen ondervinden van een stijging van het zeewater. Ik vraag me af of deze Vergadering het zich kan voorstellen dat deze kleine landjes zoals Kiribati en Tuvalu van de kaart zouden verdwijnen en een groot gedeelte van Bangladesh, een van de dichtst bevolkte gebieden ter wereld, verwoest zou worden. Daarom is dit debat zo belangrijk.
Ik wil mij graag aansluiten bij de opmerkingen van onze collega, mevrouw McNally. Ik hoop dat de commissaris uitgebreid aantekeningen heeft gemaakt en dat zij die als blauwdruk zal meenemen om schot in de zaak te krijgen. Er staat zoveel op het spel. Hoewel de Europese Unie niet de hele wereld is en wij daarom niet de last van de hele wereld op onze schouders kunnen nemen, kunnen we toch wel ons uiterste best doen om de juiste beleidsmaatregelen erdoor te krijgen en de juiste doelen te formuleren. We moeten tot de tanden gewapend naar Japan afreizen om te trachten onze planeet voor een ramp te behoeden.

Bowe
Mijnheer de Voorzitter, het is in de loop van dit jaar, van de recente top van de G8 tot de top van de VN en vervolgens de onderhandelingen ter voorbereiding van de conferentie inzake klimaatverandering in Kyoto, zonneklaar geworden dat er mondiaal gezien uiteenlopende meningen zijn over de opwarming van de aarde, vooral over het doel om de emissies van het belangrijkste broeikasgas, CO2 , te beperken.
De huidige besprekingen hebben het hele najaar geduurd en zijn nog niet afgerond, maar het is volkomen duidelijk dat we in Kyoto tot de een of andere vorm van formeel besluit moeten komen over de verlaging van de broeikasgasemissies - vooral van CO2 - en dat tegen het einde van het jaar.
Ik stel met genoegen vast dat de Europese Unie tot dusverre een achtenswaardig standpunt heeft ingenomen. Wij stellen voor dat de geïndustrialiseerde landen in de periode tot 2010 hun broeikasgassen met 15 % verlagen ten opzichte van 1990. Ik ben hier vanavond om een beroep te doen op de Commissie en de Raad om niet van dat standpunt af te stappen. En ik dring er niet alleen op aan om niet van dat standpunt af te stappen, maar ik vind ook dat de Commissie moet trachten grotere instemming te bereiken over het feit dat er, zeker in beginsel, toekomstige maatregelen nodig zijn die met name leiden tot een stilstand van de emissies in de volgende eeuw, en die de concentratie van kooldioxide in de atmosfeer van een emissiestilstand van 550 deeltjes per miljoen zo mogelijk terugbrengen naar misschien slechts 350 deeltjes per miljoen. We mogen niet van dat standpunt afstappen en moeten accepteren dat de onderhandelingen in Kyoto gewoon de eerste stap zijn.
Twee weken geleden heb ik als lid van de delegatie van het Parlement een bezoek gebracht aan Japan. Ik heb drie dagen in Tokio doorgebracht en er gesproken met leden van het Japanse parlement, de minister van Milieu en een aantal andere ministers. Voor mij was het duidelijk dat zij bereid zijn om verder te gaan. Het standpunt dat de Japanse premier had aangekondigd, daartoe aangezet door de minister van Industrie, was geen standpunt dat met wederzijds goedvinden tot stand gekomen was. Het was volkomen duidelijk dat zij bereid zijn verder te gaan, en als we daartoe druk uitoefenen, zullen ze ook inderdaad verder gaan. We moeten de kans grijpen en ons bij ze aansluiten om ook de Amerikanen tot een of andere vorm van actie aan te zetten.
Ik zou willen benadrukken dat er een heleboel kwesties zijn waarover we overeenstemming zouden moeten kunnen bereiken. We moeten bijvoorbeeld bereid zijn om ons zeer spoedig te buigen over de introductie van technologieoverdracht naar de ontwikkelingslanden, om er zeker van te zijn dat daar geen nieuwe reeks CO2 emissies komt die niet beheersbaar zijn. We kunnen niet uitsluiten dat in de toekomst wellicht een rol is weggelegd voor kernenergie die op een veilige en duurzame manier gebruikt wordt. We kunnen niet heen om het mogelijke gebruik van joint implementation. Met voldoende beschermingsmaatregelen weet ik zeker dat dit een stap vooruit kan betekenen. We moeten beseffen dat het niet alleen maar om CO2 gaat. Er zijn nog andere broeikasgassen waar we iets aan moeten doen; deze moeten ook deel uitmaken van het verdrag.
Ik wil tot enige voorzichtigheid manen in verband met de handel in emissiecertificaten. Het is een instrument waarmee tot dusverre nog niet veel succes geboekt is. Het is de moeite van het onderzoeken waard, maar ik vind niet dat we ons daarmee moeten bezighouden als we proberen om in Kyoto tot een overeenkomst te komen.
Tot slot doe ik een beroep op de Commissie om haar standpunt niet te versoepelen. We moeten juist zeggen dat dit nog maar de eerste stap is. De toekomst is in onze handen. Vooral in de handen van de Commissie en de Raad. Toekomstige generaties willen dat zij voet bij stuk houden.

Spencer
Mijnheer de Voorzitter, ik wil de fungerend voorzitter en de commissaris gelukwensen, zowel met hun verklaring van vandaag, als met hun talloze reizen voor deze zaak, hoewel ik me bij de manier waarop wij de wereld afreizen af en toe wel afvraag wat voor een ecologische indruk wij achterlaten als dit debat is beëindigd.
Ik wil de resolutie van de heer Pimenta bij de Vergadering aanbevelen en mijn opmerkingen vooral richten op wat er in Kyoto moet gebeuren. Zoals onze collega's heel goed weten, zijn er eigenlijk twee debatten in Kyoto - een kortetermijndebat over tijdschema's en doelstellingen, waar wij de goeden zijn en de Amerikanen en de Japanners de slechten. De Amerikanen zijn zo slecht omdat zij onder druk staan van de reclamecampagne ter waarde van 30 miljoen dollar - of liever gezegd: 30 zilverlingen - die de industrie van fossiele brandstoffen heeft opgezet.
Maar er gaat een belangrijker debat schuil achter die kwestie van de tijdschema's en de doelstellingen. Namelijk het langetermijndebat over het formuleren van een mandaat na Kyoto, dat moet leiden tot wat wij volgens de Amerikanen nodig hebben: een totaalantwoord op een totaalprobleem. En dat betekent het opzetten van een of ander intellectueel kader, waarbij de Chinezen, de Indiërs en de rest van de ontwikkelingslanden betrokken zullen worden. Dat moet gebeuren op basis van de zogeheten convergentie- en contractieanalyse, waarbij de verantwoordelijkheden voor toelaatbare emissies eerlijk verdeeld worden onder een mondiale noemer, waarin iedereen zich kan vinden.
Als wij dat intellectuele kader gaan opzetten, dan zullen we ook een structuur moeten opzetten. De commissaris had het erover dat het debat zich in een patstelling bevond en zij bood aan een brug te bouwen. Ik denk dat er wel meer dan bruggen gebouwd moet worden. We moeten echt structuren opzetten waarin plaats is voor billijkheid en die de historische verbeeldingskracht van alle betrokkenen kunnen oprekken.
We hebben daarvoor een goed precedent, omdat deze Europese Unie waarvan wij deel uitmaken, gebaseerd is op billijkheid en op een blijvende gemeenschappelijke historische zin. Het wordt tijd dat u en de fungerend voorzitter naar Kyoto vertrekken en enkele van de lessen geven die wij in de Europese Unie hebben moeten leren, en dat u onze aanbevelingen over tijdschema's en doelstellingen doorgeeft. We zullen een structuur nodig hebben om de tenuitvoerlegging, de handel in emissiecertificaten en al het overige tot een goed einde te brengen.
Ik wens u veel succes in Kyoto en ik zal over uw schouder meekijken.

Baldi
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, de ene dag besterven we het van de hitte en de andere dag zitten we te rillen van de kou. Na een periode van zware regenval kunnen we ineens in een periode van droogte terechtkomen. Echte seizoenen kennen we niet meer. In het voorjaar en najaar kun je hoge temperaturen verwachten alsof het juli is, maar de thermometer kan ook ineens omlaag sprinten alsof het januari is. Andere keren zitten we weer met harde windkracht opgezadeld, met alle desastreuze gevolgen van dien.
Volgens de FAO, de Voedsel- en landbouworganisatie van de VN, kunnen de gevolgen van El Niño zorgwekkend worden voor de productie van graan, tapioca, oliehoudende zaden, koffie, suiker, thee, bananen, tropisch fruit, citrusvruchten, druiven en groente, en ook kan het zijn dat de zaaitijd van jonge rijstplantjes uitgesteld moet worden.
De ACS-EU-werkgroep over klimaatveranderingen en kleine eilandstaten, waar ik voorzitter van ben, heeft een ontwerpresolutie ingediend over de ACS-EU-samenwerking op het vlak van klimaatverandering en over de derde conferentie die de komende maand in Kyoto gehouden wordt. Deze ontwerpresolutie is op 30 oktober jongstleden door de Paritaire Vergadering van Lomé unaniem goedgekeurd. Het is de bedoeling dat er in Kyoto een bindend protocol of een ander juridisch instrument wordt aangenomen, om op grond van het mandaat van Berlijn daadwerkelijk een reductie van het broeikaseffect te verkrijgen. Wijzelf betreuren het dat we niet van de partij kunnen zijn in de Japanse stad of daar althans niet vertegenwoordigd worden.
De klimaatwisselingen en de stijging van de zeespiegel veroorzaken kusterosie en dat is een bron van kommernis voor de kleine ACS-eilandstaten, die immers in het globale systeem van klimaatveranderingen kwetsbaarder zijn. De economische en maatschappelijke activiteiten van kleine eilandstaten zijn voornamelijk op de kustzones geconcentreerd, zodat iedere geringe verandering van de toestand van de zee een radicaal effect op de plaatselijke nijverheid en levensomstandigheden heeft, soms ook met totale verwoesting van huizen en infrastructuur.
Vandaar dat het doel van vermindering van de uitstoot van broeikasgassen, dat in de onderhandelingspositie van de Europese Unie is vastgesteld op 15 % binnen het jaar 2010, met als tussentijdse doelstelling een reductie van minstens 7, 5 % voor het jaar 2005, echt het minste is dat we kunnen aanvaarden. Eigenlijk zouden we zelfs moeten streven naar een reductie van 20 % binnen het jaar 2005.
Daarom zijn wij van mening dat nog voor het eind van het volgend jaar ook een diepgaand debat opgestart moet worden over de verschillende energieopties, met bijzondere aandacht voor kernenergie, waterkrachtenergie en andere duurzame energiebronnen die geen CO2 uitstoten.
Ter afsluiting wil ik de hoop uitspreken dat de conferentie van Kyoto ook een akkoord weet te bereiken met regeringen die er totaal andere standpunten op nahouden.

Papayannakis
Mijnheer de Voorzitter, als ik wat er over Kyoto werd gezegd, goed heb begrepen, hebben wij weliswaar een realistisch doel, maar waarschijnlijk geen serieuze en betrouwbare partners met wie wij dit doel en het desbetreffende beleid kunnen delen. Ik wil derhalve een vraag stellen aan de Raad en de Commissie. Denken zij de middelen te hebben om druk uit te oefenen op de Verenigde Staten en te zorgen voor een serieus en betrouwbaar akkoord overeenkomstig de hier genoemde doelstellingen en maatregelen? Als u deze middelen hebt, welke zijn deze dan en bent u ook bereid deze echt te gebruiken? Als u daarentegen geen middelen hebt, bent u dan bereid een grote voorlichtingscampagne op touw te zetten en de burgers op de been te brengen voor dit zeer ernstige vraagstuk? De burgers moeten toch weten welke voorstellen op tafel liggen en hoe men denkt de problemen te kunnen oplossen. Zo kunnen wij tenminste van onze kant, met onze propaganda het hoofd bieden aan de soortgelijke propaganda van de Verenigde Staten en andere landen. Zij proberen immers het probleem weg te praten en de pogingen tot verandering belachelijk te maken.

Breyer
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, we weten allemaal dat we de mensheid en het milieu alleen maar kunnen redden als we eindelijk een overeenkomst over de klimaatbescherming sluiten zodat we de emissie van broeikasgassen kunnen verlagen. Het hoofdpunt van het verslag-Pimenta is onze beslissing om voor 2010 15 % te reduceren, zelfs als er in Kyoto geen bindend protocol komt.
Mevrouw de commissaris, u heeft me ernstig teleurgesteld. Heb ik u goed begrepen, zegt u dat u niet bereid bent om deze maatregelen te nemen? Is de Commissie niet bereid het voortouw te nemen? Ik geloof dat we alleen maar geloofwaardig kunnen blijven als we duidelijk maken dat we bereid zijn om voor 2010 15 % te reduceren, los van de vraag wat er in Kyoto gebeurt. Als we dat niet doen verstoppen we ons achter de klimaatkillers USA en Japan. Dan verklaren we onszelf voor het milieubeleid failliet. Het zou een stap terug betekenen als de Commissie hier niet duidelijk maakt dat we voorop willen lopen, dat we geloofwaardig willen blijven, dat we bereid zijn om eindelijk te constateren dat er een wereldwijde klimaatramp plaatsvindt en dat we daar conclusies aan willen verbinden.
Ik geloof dat het hoge water in Europa duidelijk heeft gemaakt dat we niet meer ver van deze klimaatramp verwijderd zijn. Mevrouw de commissaris, ik doe een dringend beroep op u, neem eindelijk het voortouw, pleit ervoor om de CO2 -emissies te verlagen, dan kunnen we ook de andere klimaatkillers onder druk zetten.

Matikainen-Kallström
Mijnheer de Voorzitter, het energieverbruik zal hoe dan ook wereldwijd blijven toenemen. Als gevolg van het stijgende energieverbruik zal ook de uitstoot van CO2 toenemen, tussen nu en 2010 zelfs met 8 %. De maatregelen die wij op energiegebied nemen moeten verstrekkend zijn en langzamerhand leiden tot een aanzienlijke reductie van de CO2 -uitstoot. Het is zeer belangrijk dat grote landen als de Verenigde Staten, Japan, Australië en Canada zich op de conferentie in Kyoto zullen verplichten tot de doelstellingen voor na het jaar 2000.
Er zijn al vijf jaar verstreken sinds de milieuconferentie in Rio en het is de hoogste tijd om wereldwijd concrete verplichtingen en termijnen te bepalen. Energiebeleid alleen is niet genoeg om het probleem van de opwarming van de aarde op te lossen. De steeds maar groeiende uitstoot in het verkeer bijvoorbeeld heeft vooral een toename van broeikasgassen in de atmosfeer tot gevolg.
Er moet eveneens rekening worden gehouden met kernenergie als een mogelijkheid om het aantal alternatieve energievormen te vergroten en vooral de CO2 -uitstoot te reduceren. Energieproductie kan niet alleen gebaseerd zijn op hernieuwbare energiebronnen. Het aandeel hiervan in de totale energieproductie is slechts marginaal. Het wereldwijd bevorderen van duurzame bosbouw is een effectieve manier om klimaatverandering tegen te gaan. Bomen nemen bij het assimilatieproces CO2 op. We moeten er dan ook voor zorgen dat er op de plaats waar bomen zijn gekapt hoe dan ook nieuwe bomen gaan groeien.
Tenslotte wil ik opmerken dat ik geen geloof hecht aan het idee om een nieuw Internationaal Klimaatagentschap op te richten. Voor de tenuitvoerlegging van het klimaatbeleid is politieke steun nodig, maar die wordt niet verkregen door de bureaucratie te vergroten.

Sjöstedt
Mijnheer de Voorzitter, het is een van de grootste uitdagingen van deze tijd om de uitstoot van broeikasgassen te beperken. Wij weten dat zelfs als wij vandaag het beleid radicaal omgooien, de uitstoot de volgende decennia nog zal toenemen. Dit vereist grote en snelle veranderingen in ons vervoers- en energiebeleid. Het vereist ook een zeer hoge belasting op CO2 .
Onze fractie steunt vanzelfsprekend het uitstekende, concrete verslag-Linkohr, en vooral steunen wij de voorstellen voor signaleringsfuncties en mogelijkheden voor sancties, die van grote betekenis zijn.
Aan de vooravond van de conferentie in Kyoto zijn de beleidslijn en voorstellen van de EU duidelijk beter dan die van de Amerikanen. Desondanks gaan de voorstellen van de EU eigenlijk niet ver genoeg, als men let op wat de natuur aankan. Het zijn niettemin de grenzen van de natuur die belangrijker zijn dan de door de VS gestelde grenzen. Dat moet toch ook betekenen dat de EU, ongeacht de resultaten in Kyoto, verder gaat en haar doelstellingen probeert te verwezenlijken. Ik ben het derhalve eens met bijvoorbeeld collega Eisma en collega González, die dit hier eerder naar voren hebben gebracht.
Verder betreur ik het standpunt dat de Zweedse regering over deze kwestie inneemt. Zweden is een van die landen die er koudweg van uitgaan dat zij de CO2 -uitstoot de komende jaren kunnen doen toenemen.

Liese
Mijnheer de Voorzitter, ik ben mijnheer Linkohr en mijnheer Pimenta dankbaar voor de verslagen die ze namens de twee commissies hebben ingediend. Ik was een van de twee vertegenwoordigers van het Europees Parlement bij de follow-up conferentie van Rio in New York. Ik was indertijd vol lof voor de Commissie omdat zij zich toen al met het oog op Kyoto voor ambitieuze reductiestreefdoelen inzette. We moeten echter wel toegeven dat dit na de rake beschrijving van mijnheer Linkohr niet meer dan een allereerste stap kan zijn en dat die eigenlijk niet ver genoeg gaat. Toch is dit wat nu haalbaar is en daarom moeten we de Commissie op dit vlak steunen.
De klimaatramp zal allerlei vreselijke gevolgen hebben, dat is ook al gezegd. Ik wil nog een aspect noemen dat we in de openbare discussie wat meer nadruk moeten geven: de gevolgen voor de volksgezondheid. Door de verschuiving van de klimaatzones zullen we ook hier in Europa tropische ziektes krijgen die we tot nu toe niet hadden. Ik denk dat iedereen toch een beetje begint na te denken als hij zich zorgen maakt over zijn eigen gezondheid. Dat heeft ook president Clinton genoemd in zijn toespraak in New York. Het is zeer betreurenswaardig dat de VS, ondanks een aantal goede elementen in hun standpunt, een dermate restrictieve houding aannemen. De reden hiervoor is dat de industrielobby daar een crisisscenario, een rampenscenario heeft bedacht over wat er gebeurt als er serieuze reductiepercentages worden afgesproken.
Ik geloof dat het tegendeel juist is en ik kan daarvoor talloze goede voorbeelden geven. Ik noem er een uit de praktijk en iedereen die naar Kyoto gaat moet de Amerikanen eens vragen of ze daar niet eens iets aan kunnen doen. Men vertelt mij vaak dat de werknemers in de kantoortuinen in de Verenigde Staten in de zomer vaak een trui dragen omdat de airconditioning te sterkt koelt. In de winter draaien de ventilatoren omdat de verwarming slecht afgesteld is. Ik geloof dat het aan de levenskwaliteit geen afbreuk doet als we daaraan met moderne en efficiënte technologie iets doen. We hoeven niet terug naar de holen, we moeten op weg naar meer energie-efficiëntie. De Commissie moet op dat vlak nog actiever worden.

Virgin
De conferentie in Kyoto over ons toekomstige klimaat is volgens mij een buitengewoon belangrijke gebeurtenis. Als burger van de Europese Unie ben ik trots op de ingenomen onderhandelingspositie, die een vermindering van broeikasgassen betekent van 15 % van 1990 tot 2010. Dat is een ambitieuze doelstelling, die hopelijk de anderen in Kyoto aansteekt.
Verder ben ik oprecht bezorgd over de inzet van mijn eigen land voor deze conferentie. Zweden was eerder het eerste land dat zichzelf in 1988 een zware taak oplegde met betrekking tot de CO2 -uitstoot, namelijk dat deze vanaf 1987 ongewijzigd zou blijven. Het lukte ons zelfs om de uitstoot te verlagen.
Aan de vooravond van de conferentie in Kyoto hebben wij in Zweden nu toestemming gekregen om onze uitstoot tot 2010 met 5 % te verhogen. De aanleiding hiertoe is de sluiting van twee kernreactoren in Barsebäck, die beide zeer goed functioneren en een hoog veiligheidsniveau hebben. Als Europa het voorbeeld van Zweden zou volgen, zou de Europese Unie net zo goed niet naar Kyoto kunnen gaan. Het zou dan onmogelijk zijn om de huidige ambitieuze doelstelling te bereiken.
Wil de EU haar doelstellingen bereiken, dan is het nodig om hierbij economische stuurmiddelen te gebruiken. Ik hoop dat het mogelijk zal blijken om op EU-niveau een belasting op CO2 in te voeren. In Zweden heeft men geconstateerd dat deze belasting een aanzienlijk effect heeft. Op veel plaatsen wordt in ons land van fossiele brandstoffen overgegaan op biobrandstoffen, wat voor een groot deel het gevolg is van deze belasting.
Het verkeer is verantwoordelijk voor een aanzienlijke uitstoot van broeikasgassen. Wij kennen in Europa echter een snelle ontwikkeling van auto's die op alternatieve wijze worden aangedreven, bijvoorbeeld elektrische auto's en hybride auto's. De stad Stockholm heeft een dezer dagen een flink aantal elektrische auto's in Italië ingekocht. Het lijkt erop dat de technische vooruitgang op dit terrein sneller gaat dan wij ons voor kunnen stellen. Er is daarom alle reden om behoorlijk optimistisch te zijn.

Valverde López
Mijnheer de Voorzitter, ik denk dat op dit punt van het debat vrijwel alles gezegd is. Ik wil geen dingen gaan herhalen. Het lijkt me echter wel van belang dat we duidelijk aangeven dat dit Parlement het standpunt van de Commissie en van de Raad zal ondersteunen. Het is heel belangrijk dat de communautaire instellingen dezelfde doelstellingen hebben, zodat ze vanuit een krachtige positie kunnen onderhandelen.
Dit gezegd zijnde, waarmee onze aandacht op het intern beleid in de Europese Unie gericht is, moet erop gewezen worden dat niet alle regeringen de doelstellingen hebben verwezenlijkt waaraan zij zich op de top over de Aarde gebonden hebben, iets waartoe zij met klem moeten worden opgeroepen. Zoals de heer Linkohr zeer terecht opmerkte, is evenmin aandacht geschonken aan de aanvullende beleidsvormen. We moeten zelf een belangrijke inspanning leveren en het is uiteraard zaak, dat we er bij de regeringen op aandringen dat zij overeenstemming bereiken over de resterende 5 % voor de lastenverdeling, naast de 10 % die al zijn goedgekeurd.
Voorts moet er mijns inziens een duidelijk onderscheid worden gemaakt tussen enerzijds de problematiek van de uitstoot van gassen in het algemeen, en anderzijds het algemene verschijnsel van de klimaatverandering. De kwestie van de klimaatverandering is veel ingewikkelder dan die van de uitstoot van gassen; er doen zich verschijnselen voor die op wereldschaal nog onvoldoende onderzocht zijn en waarmee terdege rekening moet worden gehouden, want de invloed van de cycli van de solaire emissie mag niet worden onderschat of buiten beschouwing worden gelaten. Naar dit verschijnsel moet echter nader wetenschappelijk onderzoek worden verricht. Wat de onderhandelingen met derde landen betreft, is het echter van groot belang dat de Europese Unie het signaal geeft dat degene die het meest vervuilt ook degene is die de meeste hulp dient te verstrekken. Daarom moeten we het de publieke opinie duidelijk maken dat ademhalen geld kost, wat tevens van belang is met het oog op het binnenlands beleid van de Europese Unie.

Robles Piquer
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de fungerend voorzitter van de Raad, commissaris, het is bijzonder merkwaardig dat we in de stukken van de Europese Unie tegelijkertijd van twee data en van twee percentages uitgaan - het jaar 2010, het percentage van 15 % -, zowel wat betreft de reductie van CO2 als wat betreft de bijdrage van primaire energie uit hernieuwbare energiebronnen. Dat punt vraagt om bezinning, vooral als we bedenken - zoals in het verslag van de heer Linkohr wordt opgemerkt - dat het bevoegde directoraatgeneraal van de Commissie voor diezelfde datum een verhoging van de CO2 -emissie van 8 % heeft voorspeld. Want het is een feit dat er steeds meer energie wordt gebruikt en dat is een verschijnsel dat niemand tegenhoudt. Niemand kan dat voorkomen. Geen enkele overeenkomst houdt dat tegen. Dat geldt niet alleen voor ons, want het zijn met name de ontwikkelingslanden die een snelle groei doormaken. China bijvoorbeeld, met zijn steenkool.
Daarom moet er naar alternatieve bronnen worden gezocht. Het is duidelijk dat ook kernenergie daartoe behoort. Even duidelijk is het dat er op het sociale vlak een enorme weerstand bestaat tegen de uitbreiding en verspreiding van deze vorm van energie. Bijgevolg blijft ons nog een enkele mogelijkheid over: uitbreiding van de hernieuwbare energiebronnen. In een zeer recent artikel heeft een deskundige op dit gebied heel wat feiten aangedragen, zoals bijvoorbeeld dat de windindustrie ieder jaar met 25 % toeneemt, dat de omzet op de wereldmarkt van zonnecellen in acht jaar tijd van 340 miljoen dollar is gestegen tot 900 miljoen dollar, en dat grote energiebedrijven steeds meer voor deze vorm van energie kiezen. Waar het ons aan ontbreekt, mijnheer de Voorzitter, waar het de Commissie en vooral het Parlement, en de vertegenwoordigers van de volkeren van Europa, en ons aan ontbreekt, is de politieke wil. Als wij meer politieke wil hadden, zouden de lidstaten die wellicht ook hebben, want hun politieke bereidheid is ontoereikend en laat veel te wensen over.

Lahure
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, ik wens allereerst het Parlement geluk met dit debat. Ik verheug mij vooral over uw steun aan de Raad en de Commissie. In Kyoto zullen wij werken met de ferme wil om te onderhandelen over een ambitieus akkoord. Na Kyoto kunnen we dan de noodzakelijke maatregelen vaststellen om de reductiepercentages te halen waarover wij het eens geworden zullen zijn. Er zullen verschillende Raden bevoegd zijn op dit gebied, en wij zullen besluiten nemen op basis van de voorstellen van de Commissie.
Staat u mij toe een aantal opmerkingen te maken bij de punten die tijdens het debat aan de orde zijn gesteld. Allereerst, voor wat betreft het scheppen van banen op milieugebied moeten we alle mogelijkheden onderzoeken. Zowel de Commissie als de Raad zijn zich bewust van de inspanningen die nodig zijn om banen te scheppen op milieugebied en de broeikasgassen te verminderen.
Ten tweede, voor wat betreft de harmonisatie en de verhoging van de energieheffing moet ik er hier aan herinneren dat in de Raad eenparigheid van stemmen vereist is om hierover een besluit te nemen. Dat is een groot probleem. Het Luxemburgs voorzitterschap is vast van plan om deze kant uit te gaan als er eenparigheid is. Een verhoging van de energieheffing zou voordelig gecombineerd kunnen worden met een vermindering van de belasting op werk. Ik ben er zeker van dat de voorzitter van de Raad zal trachten om, tijdens de top over de werkgelegenheid die eind deze week gehouden wordt, een principebesluit te krijgen dat in die richting gaat: een vermindering van de belasting op werk combineren met een verhoging van de energieheffing.
Het Parlement heeft sterk aangedrongen, en de laatste spreker heeft daaraan nog eens herinnerd, op het vraagstuk van de hernieuwbare energiebronnen. Het moet gezegd worden: wij beschikken over het merendeel van de technologieën die noodzakelijk zijn voor de ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen. Er moet dus nu geïnvesteerd worden; niet alleen de regeringen en de Commissie moeten dat, maar ook de particuliere sector, en we moeten de voorwaarden scheppen die de industrieën ertoe aanzetten om meer te investeren ten gunste van hernieuwbare energiebronnen. Wij steunen volledig de doelstelling die het aandeel van de hernieuwbare energiebronnen in de Gemeenschap wil verhogen van 6 tot 12 %.
Er is hier veel gezegd over industrieën die zich verzetten tegen maatregelen tegen broeikasgassen. Ik heb dat recentelijk ondervonden in Luxemburg met een grote Amerikaanse multinational. Wanneer je serieus onderhandelt met een bedrijf van die omvang, een groot filiaal van een Amerikaans bedrijf, dan kun je tot een akkoord komen. Die groep heeft zich akkoord verklaard om alternatieve producten te testen, en dat niet alleen in Luxemburg, maar ook in Amerika, omdat de leden van die groep heel goed begrepen hebben dat ze de eerste zouden kunnen zijn om op de wereldmarkt alternatieven aan te bieden vanaf het moment dat zij die hebben. Ik denk dus dat je, als de politieke wil om ferm te onderhandelen met de bedrijven bestaat, op dit gebied ook in de Verenigde Staten akkoorden kunt bereiken.
Ik zou nog terug willen komen op een punt dat verschillende sprekers vermeld hebben: de voorstellen van de Europese Unie voor Kyoto. Ik kan alleen maar bevestigen wat de commissaris hierover gezegd heeft. De voorstellen van de Europese Unie voor Kyoto vormen geen unilaterale verminderingen, maar zijn voorstellen om ons standpunt te verdedigen in de loop van de onderhandelingen in Kyoto. Ons doel moet dus zijn om in Kyoto een ambitieus akkoord op dit punt te bereiken, en ik ben het met iedereen eens dat de Verenigde Staten in dat opzicht een heel belangrijke rol spelen. De Raad heeft besloten om na Kyoto de kwestie aan de orde te stellen van de omzetting van de onderhandelingsvoorstellen in unilaterale verminderingen, maar pas na Kyoto. Dat is wat de Raad feitelijk besloten heeft tijdens zijn gewone vergadering van 16 oktober. Dat zal dus zeker niet gebeuren voor Kyoto, maar misschien wel daarna. Zelfs daar ben ik niet zeker van, dat moet de Raad besluiten. Het voorzitterschap is in elk geval vast van plan om deze kwestie op de agenda van de Raad te zetten zodat er op dit gebied een beslissing komt.

Bjerregaard
Mijnheer de Voorzitter, ook ik wil u danken voor het debat. Ik vond het zeer constructief en ik zal slechts enkele opmerkingen maken. Ik wil graag onderstrepen, zoals ook minister van Milieu Lahure deed, dat het debat van vandaag vooral ging over de manier waarop wij onze positie tegenover onze partners in Kyoto zo goed mogelijk kunnen versterken. Ik dacht dat het de heer Bowe was die zei dat de Japanners beslist onder druk te zetten zijn en wij hopen dat dit ook voor andere landen het geval is. Het is nu sterk de vraag hoe we de andere landen onder druk kunnen zetten om in Kyoto zo scherp mogelijke doelstellingen te kunnen vastleggen. Later hebben we dan de mogelijkheid om te bespreken hoe we ze zullen verwezenlijken en hoe we de resultaten in de Europese Unie zullen concretiseren. Zoals door vele sprekers is opgemerkt, is er een hele reeks bruikbare voorstellen.
Ik ben het ten zeerste eens met de opmerkingen van mevrouw Graenitz over de mogelijkheid om dit debat te koppelen aan het probleem van de arbeidsplaatsen. Zoals wij in onze mededeling hebben onderstreept, ben ook ik ervan overtuigd dat een verstandig gevoerd beleid bepaalde mogelijkheden biedt voor het creëren van arbeidsplaatsen en niet omgekeerd, zoals soms ook wel wordt beweerd. Het is juist dat de samenwerking met de industrie ongekende mogelijkheden biedt. Wat het voorstel voor de oprichting van een Internationaal Klimaatagentschap betreft, merk ik op dat er strikt genomen reeds zo'n agentschap bestaat in Bonn, van de VN. Op dit ogenblik is het waarschijnlijk niet verstandig om de rol van dit agentschap af te zwakken door te proberen een ander op te richten.
Ik ben van mening dat wij in de EU met de vooropgestelde streefcijfers en de goedgekeurde aanvullende beleidsopties goed gewapend zijn tegen de onderhandelingen die zullen plaatsvinden. Het enige dat mij in dit debat heeft verbaasd, is de bewering van sommigen dat de doelstellingen van de EU niet zeer ambitieus waren. Rekening houdend met de omvang van het probleem is het juist dat niets scherpere doelstellingen in de weg stond, maar wanneer men ziet wat de andere landen hebben voorgesteld, dan lijdt het geen twijfel dat de EU hier een leidende rol heeft kunnen spelen. We zijn van plan dit ook zo verder te doen tot Kyoto en in Kyoto.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming over het verslag-Linkohr vindt morgen om 12.30 uur plaats.
De stemming over de verklaringen van de Raad en de Commissie vindt woensdag om 12.00 uur plaats.

Douane-unie met Turkije
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0276/97) van de heer Kittelmann, namens de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid, over het voorstel voor een besluit van de Raad betreffende de procedure voor de vaststelling van het standpunt van de Gemeenschap in het Gemengd Comité van de Douaneunie ingesteld bij besluit nr. 1/95 van de Associatieraad EG-Turkije inzake de instelling van de definitieve fase van de Douane-unie (5372/97 - C4-0081/97-96-0020(CNS)) (hernieuwde raadpleging).

Kittelmann
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, anders dan vele debatten die wij over Turkije voeren is dit een meer technische verplichting. Er moet een Gemengd Comité van de douane-unie worden ingesteld om de Associatieraad volgens artikel 24 van de Associatieovereenkomst te adviseren, onderling overleg te voeren, van gedachten te wisselen, ervaringen uit te wisselen en aanbevelingen aan de Associatieraad te doen.
Tijdens de vergadering van 18 juli 1996 had het Europees Parlement zijn advies inzake het voorstel voor een besluit van de Raad betreffende de procedure voor de vaststelling afgegeven en met grote meerderheid aangenomen. Op 19 februari 1997 heeft de Raad besloten om het Europees Parlement op basis van artikel 113 van het Verdrag opnieuw te raadplegen.
De Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid heeft het ontwerpverslag tijdens haar vergaderingen op 16 en 24 september behandeld. Tijdens de tweede vergadering heeft de commissie de ontwerpwetgevingsresolutie met 23 stemmen voor en een tegen bij een onthouding goedgekeurd.
We hebben ons beziggehouden met de rechtsgrondslag, dat wil zeggen met de vraag of artikel 113 wel de juiste basis is. De Commissie reglement, onderzoek geloofsbrieven en immuniteiten had voorgesteld om een andere rechtsgrondslag te kiezen. De Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid had samen met de Commissie externe economische betrekkingen ook met eenparigheid van stemmen en volgens het juridisch advies artikel 113 voorgesteld omdat het in principe voor handelsverdragen geldt en hier dus precies past.
Een essentieel element van het juridisch advies was het feit dat de kwestie van de rechtsgrondslag eigenlijk irrelevant geworden is aangezien de Raad het amendement van het Europees Parlement had aanvaard dat het recht op informatie van het Parlement garandeert. Met het oog hierop kunnen we het nieuwe voorstel voor de rechtsgrondslag aannemen, los van het feit dat het precies is wat wij van het begin af aan wilden.
Mag ik nog op het volgende wijzen: tijdens onze politieke debatten discussiëren we vaak over allerlei werkelijk essentiële vraagstukken, maar hier gaat het om het nakomen van een verplichting in een overeenkomst, en wel de voorbereiding van de douane-unie door de Associatieraad.
Tenslotte wil ik herhalen wat we keer op keer hebben benadrukt in verband met het functioneren van de douaneunie: tot nu hebben wij het meest geprofiteerd van de douane-unie. Turkije importeert zonder veel voorbereidingen goederen uit de Europese Unie en wij hebben ongelofelijke voordelen van de export. Daarom is het niet meer dan onze plicht om ervoor te zorgen dat er in de douane-unie tussen de Europese Unie en Turkije een evenwicht ontstaat.
Ik ben ervan overtuigd dat we vandaag bij de stemming onze plicht zullen doen en vraag u om net als de Commissie buitenlandse zaken, veiligheids- en defensiebeleid en de Commissie externe economische betrekkingen de voorstellen van de Raad met een grote meerderheid goed te keuren.

Ephremidis
Mijnheer de Voorzitter, zoals de heer Kittelman reeds zei, is dit zowel een juridisch als technisch vraagstuk waarbij een hele reeks verordeningen en besluiten van de Raad en de Commissie is betrokken. De rapporteur behandelt al deze aspecten in zijn verslag en ik kan hier zonder meer mijn steun aan betuigen. Desalniettemin moeten wij ook de essentie van het probleem in de gaten houden en aan een politiek onderzoek onderwerpen.
Ten eerste heeft dit Parlement de douane-unie met Turkije goedgekeurd, omdat dit land had beloofd te zullen voldoen aan bepaalde fundamentele voorwaarden in verband met de rechten van de mens, de democratie, de rechtsstaat en de toepassing van het volkenrecht in de omgang met de Koerden, het vraagstuk Cyprus en de betrekkingen met Griekenland.
Ten tweede heeft dit Parlement ingestemd met de indiening van een jaarverslag waarin de eerbiediging van deze voorwaarden wordt getoetst. Dat betekent dat wij aan een bepaalde regeling onze goedkeuring zullen hechten, mits aan twee fundamentele voorwaarden is voldaan: de eerbiediging door Turkije van het bovengenoemde en de mogelijkheid voor het Parlement om daar, via een verslag van de Commissie, controle op uit te oefenen. Alle andere argumenten zijn dubbele bodems en dienen enkel de zelfzuchtige, economische, commerciële en politieke doelstellingen van enkele grote mogendheden.

Kreissl-Dörfler
Mijnheer de Voorzitter, anderhalf jaar geleden hebben we precies gezegd op welke voorwaarden we de douane-unie kunnen goedkeuren en we zijn daarom aan een langdurige en moeizame overlegprocedure begonnen. Nu wil de Raad er zonder gêne en zelfs zonder enig debat een wijziging van de rechtsgrondslag doordrukken. Men wil ons in verband met de douane-unie slechts achteraf informeren. De hele procedure van overleg was dus slechts een wassen neus.
We hebben vorig jaar nog raadpleging vooraf geëist, maar dat wil men nu allemaal opzij schuiven. Ik vind deze verandering en de keuze van artikel 113 absoluut ongepast. In het advies van de juridische commissie is zelfs sprake van een gevaarlijk precedent! De prijs voor de douane-unie wordt tot nu toe door het midden- en kleinbedrijf in Turkije betaald. De exporteurs in de EU maken daarentegen al hogere winsten. Dat is rampzalig voor Turkije, dus moeten we dat rechtzetten. Wij hebben van het begin af aan gezegd dat we Turkije op weg naar Europa niet de pas mogen afsnijden. Turkije moet op voet van gelijkheid aan de Europese Conferentie kunnen deelnemen. Een voorwaarde daarvoor is echter dat Turkije de mensenrechten respecteert en een politieke oplossing voor het Koerdische vraagstuk vindt. Daarbij hoort ook het stopzetten van alle schermutselingen in Noord-Irak. Helaas kunnen wij dit verslag niet aannemen.

Souchet
Mijnheer de Voorzitter, het verslag van de heer Kittelmann geeft ons, afgezien van de technische kant ervan, de gelegenheid om de balans op te maken van onze betrekkingen met Turkije, en met name om te evalueren of de politieke doelstellingen die werden ingeroepen om de noodzaak van een douane-unie te rechtvaardigen ook inderdaad gehaald zijn, of bezig zijn gehaald te worden. De meerderheid van dit Parlement was van mening dat de toename van de welvaart die dit akkoord Turkije zou brengen, en het politieke signaal dat zou worden afgegeven, Turkije definitief zouden verankeren in het kamp van de democratieën en het islamitisch fundamentalisme zouden tegenhouden.
De werkelijkheid is geheel anders geweest omdat nauwelijks een paar weken na de goedkeuring door ons Parlement, op deze basis, van het akkoord voor de douane-unie met Turkije de fundamentalistische partij in Ankara aan de macht kwam. Indertijd werd nog een ander argument gehanteerd: de douane-unie was er in feite voor bedoeld om de toetreding van Turkije tot de Europese Unie te vervangen en om het normale kader te vormen waarin onze betrekkingen met deze zeer naaste buur zouden plaatsvinden.
Welnu, de dubbelzinnigheid duurt meer dan ooit voort. De heer van den Broek heeft op deze plaats, op het moment waarop Agenda 2000 werd gepresenteerd, de roeping aangegeven die Turkije volgens hem heeft om deel uit te maken van de Unie, en Ankara zal, tegen de zin in van veel lidstaten, gaan deelnemen aan de Conferentie van kandidaat-landen. Deze volgehouden dubbelzinnigheid laat ijdele hoop ontstaan, en met name de hoop voor Turkije om een status te verkrijgen waarop het geen aanspraak kan maken. Ik vrees dat de desillusie en de chantage, vandaag over het douaneakkoord, morgen over Cyprus, onze betrekkingen met dit grote land ernstig zullen verstoren.
Als wij liever volharden in deze afwijkende koers dan duidelijk een specifiek samenwerkingskader aan te kondigen dat is aangepast aan het belang van onze betrekkingen met Turkije, in plaats van een vruchtbare samenwerking na te streven, dan lopen we het risico het kapitaal aan goede betrekkingen, dat door verschillende van onze lidstaten is opgebouwd, te compromitteren en kunstmatige en gevaarlijke tegenstellingen op te roepen. Ik denk, mijnheer de Voorzitter, dat het hoog tijd is om de koers bij te stellen en onze betrekkingen met Turkije te baseren op iets anders dan dubbelzinnigheid.

Van Dam
Mijnheer de Voorzitter, de meeste besluiten van het Gemengd Comité vallen onder de toepassing van artikel 113 van het EG-Verdrag. Het gaat vooral om de bescherming van het vrije handelsverkeer. Daarnaast heeft de Juridische Dienst van het Parlement op basis van de jurisprudentie van het Hof aangetoond, dat het Gemengd Comité zich niet absoluut moet beperken tot bevoegdheden ex artikel 113.
Juridisch valt er dan ook weinig in te brengen tegen het besluit van de Raad om de bepaling van het standpunt in het Gemengd Comité voor de douane-unie met Turkije onder artikel 113 te brengen in plaats van artikel 235.
Het is merkwaardig dat de Europese Commissie in eerste instantie artikel 235 als rechtsgrondslag koos zonder de reden daarvan aan te geven. Integendeel, de Europese Commissie geeft zelf aan dat de bevoegdheden van het Gemengd Comité onder artikel 113 vallen. Kan de Commissie alsnog aangeven waarom destijds die onlogische grondslag is gekozen?
De juridische commissie verzet zich tegen de gewijzigde rechtsgrondslag en verwijst daarbij naar de procedures voor de standpuntbepaling in het Comité voor de Europese Economische Ruimte en in de Associatieraad met Turkije. Die vergelijking gaat evenwel mank omdat het Gemengd Comité zich met een afgebakende, beperkte sector bezighoudt, namelijk de douane-unie en enkele bepalingen over intellectuele eigendom.
Ook vreest de juridische commissie dat de wijziging van de rechtsgrondslag het institutionele evenwicht in de Gemeenschap schaadt. Die vrees lijkt schromelijk overdreven. Het voorstel heeft betrekking op de bepaling van het standpunt in een comité. Het is moeilijk vol te houden dat de Raad voor elke vergadering van het Gemengd Comité het Europees Parlement zou moeten raadplegen. Toegezegd is dat het Parlement jaarlijks de besluiten verneemt. Dat is meer dan voldoende.
Het zal duidelijk zijn dat wij graag instemmen met het verslag van collega Kittelmann, dat deze lastige problematiek helder behandelt.

Bjerregaard
Mijnheer de Voorzitter, om te beginnen wil ik de rapporteur en zijn voorganger, de heer Matutes, danken voor het puike werk dat zij hebben geleverd. Het voorstel voor een besluit dat hier vandaag aan de orde is, werd in januari 1996 door de Commissie uitgewerkt, zodat de Gemeenschap een standpunt kon innemen in het Gemengd Comité van de douane-unie EG-Turkije. Dat de keuze op artikel 113 viel, heeft uiteraard te maken met het feit dat de Commissie van mening was dat het een technische kwestie betrof, waardoor de bevoegdheid van het comité onder artikel 113 van het Verdrag viel. De tweede raadpleging van het Parlement heeft nu uitsluitend de rechtsgrondslag van het voorstel tot voorwerp, aangezien deze na de eerste raadpleging door de Raad is gewijzigd. De Commissie heeft er geen probleem mee om de door de Raad gewenste nieuwe rechtsgrondslag, te aanvaarden. Hij volgt een andere redenering dan de Commissie, maar een die net zo goed is. De Commissie is het dan ook eens met de besluiten van de heer Kittelman. De Commissie is vooral van oordeel dat de wijziging van de rechtsgrondslag geen enkel gevolg heeft voor de werkwijze van het Gemengd Comité noch voor de rechten van het Europees Parlement, zoals in het verslag van de heer Kittelman terecht wordt onderstreept. Tenslotte wil ik nog toevoegen dat een snelle goedkeuring van dit besluit belangrijk is, zodat het Gemengd Comité van de douane-unie tot aller tevredenheid kan functioneren.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 12.30 uur plaats.

Hoger onderwijs
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0358/97) van mevrouw Heinisch, namens de Commissie cultuur, jeugd, onderwijs en media, over het voorstel voor een aanbeveling van de Raad betreffende Europese samenwerking ter waarborging van de kwaliteit in het hoger onderwijs (COM(97)0159 - C4-0263/97-97/0121 (SYN)).

Heinisch
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, de Commissie cultuur, jeugd, onderwijs en media wijst keer op keer op het belang van mobiliteit niet alleen voor de Europese integratie maar vooral ook voor onze jeugd die al in hun jonge jaren op de hoge eisen moeten worden voorbereid die in het beroepsleven zullen worden gesteld. De wereld wordt een dorp, het wordt steeds belangrijker om talen te spreken, culturen te leren kennen en zich aan te kunnen passen aan de omstandigheden in andere landen. Om deze reden ben ik dankbaar voor het initiatief van de Commissie om een Europees netwerk te ontwikkelen voor de waarborging van de kwaliteit in het hoger onderwijs.
De titel van het voorstel lijkt me echter wat ongelukkig gekozen. Het gaat hier toch allereerst om de mogelijkheid om de mobiliteit te bevorderen en niet zozeer om de waarborging van de kwaliteit van het hoger onderwijs. Natuurlijk is ook dat een belangrijke zaak en het is wel degelijk zinvol om van alle lidstaten van de Unie kwaliteitsnormen te eisen. Dat moeten dan minimumnormen zijn, de basisvereisten die garanderen dat de kwaliteit van het hoger onderwijs niet daalt maar zo mogelijk stijgt. Alleen als we dat bereiken kunnen onze universiteiten ook in de toekomst de internationale concurrentie aan. Desondanks wijzen de lidstaten er terecht op dat de inhoud van het onderwijs absoluut niet onder de bevoegdheid van de Europese Unie valt. Daarom heb ik in mijn verslag geprobeerd om in het eerste deel van het voorstel, waarin de lidstaten wordt verzocht een systeem voor de evaluatie uit te werken, heel duidelijk de onafhankelijkheid van de universiteiten te benadrukken.
Het hoofddoel van het voorstel van de Commissie is echter om studenten en docenten informatie te geven over mogelijkheden, studierichtingen en diploma's aan de universiteiten in de verschillende lidstaten. Zo willen we de instellingen voor hoger onderwijs helpen bij het zoeken naar potentiele partneruniversiteiten en de studenten in staat stellen om de individueel juiste studierichting in het buitenland te vinden. Dat is natuurlijk een uitstekende zaak want ik hoor van studenten telkens weer hoeveel enthousiasme en belangstelling voor de Europese buren wordt gefnuikt door gebrek aan informatie.
De Commissie stelt voor dat zij het Europese netwerk alleen ontwikkelt. Dat lijkt me niet zinvol en ik begrijp heel goed dat de lidstaten zich daartegen verzetten. Een dergelijk netwerk kan alleen maar op basis van samenwerking en wederzijds vertrouwen ontstaan. Ik kan me een Europees netwerk nauwelijks voorstellen als er niet eerst in de lidstaten de voorwaarden voor zijn geschapen in de vorm van nationale netwerken. Daarom heeft de commissie cultuur mijn amendement goedgekeurd, waarin ik dit beroep doe op de Commissie maar ook op de lidstaten.
De financiering van het netwerk is en blijft een delicate vraag. Het voorstel gaat uit van een financiering met middelen uit de programma's SOCRATES en LEONARDO, maar zonder medebeslissingsrecht voor het Parlement. Aangezien de netwerken echter nu al mogelijk zijn in het kader van de computernetwerken die in de programma's SOCRATES en LEONARDO nu al voorzien zijn, steun ik dit voorstel.
Dit voorstel is trouwens de eerste aanbeveling op onderwijsgebied op basis van artikel 126. Omdat het onderwerp zo belangrijk is steun ik dit. Om het voorstel wat minder bindend te maken heb ik echter een aantal concrete maatregelen door wat algemenere formuleringen vervangen. Ik ben blij dat de commissie cultuur dit ondersteunt en ook mijn voorstel om het concept hogeronderwijsinstelling te definiëren, heeft goedgekeurd.
Mag ik misschien nog een aantal punten uit mijn verslag noemen, die volgens mij essentieel zijn. Ik heb voorgesteld om de landen in Midden- en Oost-Europa nu al te betrekken bij de ontwikkeling van de evaluatieprocedure en van het netwerk. We moeten natuurlijk wel voldoende rekening houden met hun specifieke omstandigheden en problemen. Bovendien hecht ik er waarde aan om onderzoek en onderwijs te evalueren. Ik ben er namelijk van overtuigd dat we voor de kennis van de toekomst onderzoek en onderwijs op het hoogste niveau nodig hebben. Afgezien daarvan moeten we in het kader van de waarborging van de kwaliteit het over een alomvattende definitie van kwaliteit eens kunnen worden. Alle hogeronderwijsinstellingen moeten zich daarin kunnen vinden en aan de hand daarvan hun programma's kunnen evalueren. Zonder een dergelijke consensus is het buitengewoon moeilijk om in heel Europa een zinvolle evaluatie mogelijk te maken. Helaas is dit amendement in de commissie cultuur afgewezen. Ik vind het echter bijzonder belangrijk een daarom zal ik het namens de Fractie van de Europese Volkspartij opnieuw indienen. Ik hoop dat ik op de steun van de Europese Commissie kan rekenen.
Dames en heren, er zijn talloze argumenten voor dit netwerk, voor openheid bij de beoordeling van de kwaliteit van hogeronderwijsinstellingen, voor samenwerking op basis van vertrouwen tussen de lidstaten. Daarom hoop ik dat de Europese Commissie onze amendementen overneemt en met de steun van het Parlement de barrières die de mobiliteit van studenten nog steeds bemoeilijken zal slechten.

Matikainen-Kallström
Mijnheer de Voorzitter, de kwaliteitsbeoordeling van het hoger onderwijs is een gecompliceerde kwestie, want hierin komen de problemen samen die betrekking hebben op zowel de onderwijstradities - vooral de gelijkvormigheid van examens - als de verschillen in de onderwijssystemen. De kwaliteitsbeoordeling van het hoger onderwijs mag niet leiden tot een poging om de culturele verschillen teniet te doen. De doelstelling moet zijn dat de multiplicatoreffecten van uitgebreide samenwerking gelijkmatiger worden verbreid. Alle lidstaten moeten hierbij worden betrokken. Het is ook belangrijk ervoor te zorgen dat pas afgestudeerden aan het werk komen.
Mevrouw Heinisch benadrukt naar mijn mening zeer goed het grote belang van de beoordeling door hogescholen zelf naast die door externe deskundigen. Studenten aan hogescholen hebben ook een belangrijke rol bij de kwaliteitsbeoordeling van het onderwijs. Het verslag dat studenten op hun eigen hogeschool of instelling uitbrengen over hun ervaringen na een jaar op een buitenlandse universiteit te hebben gestudeerd is van grote waarde. De uitwisseling van onderzoekers heeft soortgelijke positieve uitwerkingen, vooral waar het gaat om het creëren van vertrouwen en persoonlijke banden. Daarom is bijvoorbeeld de uitwisseling van studenten in het kader van het SOCRATES-programma zo belangrijk: de middelen daarvan mogen dan ook in geen geval teruggeschroefd worden. Ze moeten juist aanzienlijk worden vergroot.
De kwaliteitsbeoordeling van het hoger onderwijs is een van de belangrijkste sleutels tot het creëren van een meer open en verlichte samenleving. Ik had dan ook gehoopt dat de Commissie met meer voorstellen zou komen voor concrete middelen ter verbetering van de beoordeling. Het benutten van technologie moet bovenaan de agenda staan. De steeds geavanceerdere Internet-communicatie en de gemeenschappelijke elektronische netwerken van hogescholen zouden voor de beoordeling van het onderwijs zeer waardevol kunnen zijn. Ze verenigen de belangrijkste factoren die op de beoordeling van invloed zijn: snelle en uitgebreide kennisoverdracht, gemeenschappelijke ervaringen en een beter begrip van de culturele verschillen.

Guinebertière
Mijnheer de Voorzitter, ik zou allereerst mijn collega, mevrouw Heinisch, geluk willen wensen met het werk dat zij geleverd heeft op basis van de aanbeveling van de Raad die tot doel heeft de kwaliteit van het hoger onderwijs te garanderen.
Deze aanbeveling nodigt de lidstaten uit om te overwegen hun systemen voor hoger onderwijs te voorzien van mechanismen voor evaluatie en voor het verzekeren van de kwaliteit.
De Commissie gaat uit van het principe dat het belangrijk is om zich voor het evalueren van de kwaliteit van het hoger onderwijs te baseren op zowel de Europese samenwerking als op de uitwisseling van nationale ervaringen, alsmede op de positieve adviezen van deskundigen. Ik deel die mening volledig, maar ik denk dat deze doelstelling juist zo loffelijk is omdat zij het mogelijk maakt door middel van deze evaluatie beter grip te krijgen op de sterke en zwakke punten van de opleidingssystemen van de verschillende onderwijsinstellingen in Europa.
Toch moet het opzetten van een Europees netwerk voor kwaliteitsgarantie niet overhaast worden. Het label van kwaliteitsgarantie is een moeilijk te definiëren concept en ik vrees bovendien dat het risico groot is dat er een hiërarchisch ingedeelde selectie ontstaat van de instellingen voor hoger onderwijs.
De amendementen die ik namens de Fractie Unie voor Europa heb ingediend borduren voort op de gedachten van de rapporteur. De culturele diversiteit van de Europese onderwijssystemen, waarvan de rijkdom reëel is, mag niet in twijfel getrokken worden. Ook de autonomie van de onderwijsinstellingen moet bewaard blijven et dus die van de beleidsvormen van de lidstaten van de Unie op dit gebied.
Overigens mag het economisch belang het geheel van academische waarden van het onderwijs niet bedreigen. De tijdelijke eisen van de arbeidsmarkt mogen niet de enige opleidingen die daarop gericht zijn het ruimst bedelen. Waakzaamheid is dus geboden.
Het hele probleem van dit dossier vloeit voort uit het feit dat hier de universiteiten en de instellingen voor technisch hoger onderwijs op gelijke voet behandeld worden. Iedereen weet dat zij niet hetzelfde doel nastreven en dat zij dus geen kwaliteitscriteria gemeen kunnen hebben die moeilijk te definiëren zullen zijn, en waarvan wij de contouren nauwkeuriger zullen moeten vaststellen.

Ryynänen
Mijnheer de Voorzitter, het ontwikkelen van het onderwijs is een van de belangrijkste doelstellingen van de EU, maar de verantwoordelijkheid voor de onderwijssystemen en de inhoud van het onderwijs ligt duidelijk op nationaal niveau oftewel bij de lidstaten zelf. Dit beginsel mag niet worden vergeten als er wordt gepraat over Europese samenwerking bij de kwaliteitsbeoordeling van het hoger onderwijs.
Samenwerking is zinvol als het meerwaarde oplevert en het de Europese hogescholen helpt bij het verwezenlijken van hun eigenlijke doelstelling: het verbeteren van de kwaliteit van onderzoek en onderwijs. Deze doelstelling wordt niet bevorderd door het creëren van een gecentraliseerd eenvormig Europees beoordelingssysteem. Gedetailleerde normen en voorschriften functioneren niet als men de verscheidenheid en zelfstandigheid van hogescholen alsmede de primaire bevoegdheden van de lidstaten wil respecteren. Gelukkig is het voorstel van de Commissie na de reactie van de lidstaten verbeterd en bevat het verslag van mevrouw Heinisch nog meer belangrijke verbeteringen in de richting van een aanbeveling voor uitgebreidere samenwerking.
De bedoeling van samenwerking op het gebied van onderwijs is het verbeteren van het Europese concurrentievermogen en het bevorderen van de mobiliteit van studenten en onderzoekers. Daarom is er nog steeds meer kennis nodig over de opbouw en inhoud van het onderwijs in andere landen. Voor meer kennis moeten we het voor een vruchtbare samenwerking noodzakelijke vertrouwen opbouwen. We kunnen leren van elkaars praktijken en ervaringen, terwijl we tegelijkertijd de rijke culturele verscheidenheid koesteren die ook in de onderwijssystemen tot uitdrukking komt.
Op basis van deze principes kan men het instellen van het Europees kwaliteitsbewakingsnetwerk steunen. De belangrijkste taak van het netwerk is dus de uitwisseling van kennis en ervaringen alsmede het bieden van technische hulp aan lidstaten bij het opstellen van methoden voor de kwaliteitsbeoordeling. Zeer belangrijk is het vinden van oplossingen om pas afgestudeerden beter in de arbeidsmarkt te integreren. Daarvoor is een zeer uitgebreide dialoog tussen verschillende instanties nodig over de behoeften voor de toekomst en over het zodanig ontwikkelen van het onderwijs dat aan deze behoeften tegemoet kan worden gekomen.

Leperre-Verrier
Mijnheer de Voorzitter, de gedachte om een werkelijk Europese universiteit van niveau te bevorderen vervolgt zijn weg. Twee gerenommeerde professoren spraken nog onlangs in een Frans avondblad de wens uit, dat zij zou worden opgericht. We moeten ons verheugen over dergelijke initiatieven maar desalniettemin, ook al boekt de gedachte vooruitgang, mogen we de nog af te leggen weg niet onderschatten, noch de obstakels die zich op die weg bevinden.
Daarom komt deze aanbeveling van de Commissie, hoe formeel ook, op het juiste moment en ik zou trouwens mevrouw Heinisch geluk willen wensen met de kwaliteit van haar werkstuk. Inderdaad blijft, zoals zij zeer terecht benadrukt, de autonomie van de instellingen voor hoger onderwijs een prioriteit die geen enkele wil tot rationalisering in twijfel mag trekken. Overigens berust de universitaire samenwerking vandaag de dag op een aantal programma's die een Europees beleid op universitair niveau vorm beginnen te geven, ik doel dan op de programma's SOCRATES en LEONARDO.
Voor alles zouden we die moeten voorzien van voldoende begrotingsmiddelen. Want wie garandeert uiteindelijk de kwaliteit van het onderwijs? Dat zijn de lidstaten zelf misschien, maar dat is ook de erkenning van de universitaire gemeenschap die in zijn geheel, op Europees niveau, die kwaliteit waarmerkt via de uitwisselings- en samenwerkingsmechanismen.
We mogen deze gedachte niet uit het oog verliezen, zeker niet op het moment waarop we, met het oog op de uitbreiding, een aantal LMOE's betrekken bij onze programma's voor onderwijs en jongeren.

Lukas
Mijnheer de Voorzitter, de mobiliteit van studenten en docenten is binnen Europa nog veel te beperkt. Juist in het universitaire onderwijs zou er eigenlijk een duurzaam en veelzijdig integratieproces moeten ontstaan dat zonder dure institutionele begeleiding kan functioneren. Het gebrek aan kennis over de structuren van het hoger onderwijs in andere lidstaten, over de kwaliteit en de inhoud van de programma's maar vooral ook over de manier waarop examens worden afgenomen bemoeilijkt op het ogenblik de samenwerking tussen hoger onderwijsinstellingen.
Een evaluatie kan hier veel licht op werpen en de mobiliteit van studenten en docenten bevorderen. Meer mobiliteit en meer netwerken in het hoger onderwijs zouden een niet te verwaarlozen bijdrage kunnen leveren aan het economisch potentieel van Europa. De waarborging van de kwaliteit en de samenwerking tussen hoger onderwijsinstellingen zijn echter alleen maar mogelijk op basis van vertrouwen. We moeten er van het begin af aan voor zorgen dat zelfs niet de indruk kan ontstaan dat iemand tot zijn geluk gedwongen wordt, hetzij door een lidstaat, hetzij door de Gemeenschap, wat nog erger zou zijn.
De culturele veelvoud die ook tot de verschillen in de onderwijsstelsels leidt dient gerespecteerd te worden. De beginselen van openheid en subsidiariteit zijn juist in verband met de onafhankelijkheid van het hoger onderwijs en met de handhaving van het eigen profiel van de verschillende instellingen van het grootste belang. In een tijd waarin de werkloosheid op de agenda's van alle Europese instellingen bovenaan staat vind ik het belangrijk en een goede zaak als we ook in dit verband rekening houden met de gevolgen voor de werkgelegenheid. Ik denk daarbij bijvoorbeeld aan de wederzijdse erkenning van diploma's en aan een eenvoudigere toegang tot het beroepsleven.

Perry
Mijnheer de Voorzitter, allereerst wil ik opmerken dat ik het volstrekt eens ben met het document dat de Commissie heeft ingediend en zeer zeker ook met het verslag van mijn collega, mevrouw Heinisch, en de amendementen die zij heeft aanbevolen.
Ik denk dat wij het er in Europa allemaal over eens zijn dat de werkgelegenheid een hoge prioriteit heeft en dat we die werkgelegenheid bevorderen, vooral de werkgelegenheid van jongeren, als we ervoor zorgen dat de interne markt goed werkt en als we een goed opgeleide bevolking hebben. Dit document draagt daar zijn steentje aan bij.
Hogeronderwijsdiploma's worden in de verschillende Europese landen nog steeds niet zomaar erkend. In de Commissie verzoekschriften ontvangen wij bijvoorbeeld nog steeds vragen van Europese burgers die ondervonden hebben dat hun diploma's in een ander land niet geaccepteerd worden. Als we buitenlandse deskundigen betrekken bij de kwaliteitsbewaking, dan zou ons dat op vele manieren helpen om ervoor te zorgen dat de niveaus van de opleidingen in het ene land ook aanvaardbaar zijn in het andere land.
Voorts wil ik mijn goedkeuring hechten aan amendement 59, dat stelt dat alle spelers bij het proces betrokken moeten worden en waarin staat wie die spelers precies zijn. De studenten zijn al genoemd, maar we mogen ook het bedrijfsleven of de beroepsorganisaties niet vergeten. Zij moeten zeer zeker betrokken worden bij kwaliteitsbewaking.
Ik heb mij beziggehouden met de kwaliteitsbewaking in de onderwijsprocedures in het Verenigd Koninkrijk, en ik wil de Commissie en iedereen die hierbij is betrokken, dringend vragen om het simpel te houden. Teveel bureaucratie moet vermeden worden, wat ook geldt voor procedures waarbij het invullen van formulieren en het verzamelen van statistieken even belangrijk wordt geacht als het geven van goed onderwijs, en dat is nu juist wat we willen.
Als we aan dit verslag werken helpen we daarmee het hoger onderwijs en de interne markt vooruit, en helpen we jonge mensen aan de banen die zij nodig hebben.

Bjerregaard
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, allereerst wil ik het Parlement en de rapporteur, mevrouw Renate Heinisch, danken voor de snelle behandeling van het voorstel, dat een zeer belangrijk, maar ook - zoals hier reeds gezegd is - zeer delicaat thema tot onderwerp heeft.
Op verzoek van de Raad, die daartoe tijdens zijn bijeenkomst in november 1991 besloten had, heeft de Commissie in de loop van 1995 en 1996 een aantal proefprojecten opgestart om de verschillende methodes te testen vooraleer haar voorstel voor een aanbeveling uit te werken. Iedereen die aan deze projecten deelnam, zowel vertegenwoordigers van ministeries, coördinerende advieslichamen voor hoger onderwijs, instellingen voor hoger onderwijs als autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor de kwaliteitsbeoordeling, heeft bij de Commissie aangedrongen op initiatieven om de EU-samenwerking op dit gebied te bevorderen. Nu de informatiemaatschappij een feit is, zij er op gewezen dat het voor de EU-burgers van het grootste belang is dat wij aan de kwaliteit van de opleidingen hoge eisen stellen. Het bevorderen van kwalitatief goede hogere opleidingen behoort nu dus ook tot de taken van de Gemeenschap.
Het is haast een onmogelijke taak om het begrip kwaliteit met betrekking tot het hoger onderwijs te definiëren, doordat er in de EU zoveel verschillende opleidingssystemen bestaan, zoals hier vanavond ook nog eens is gebleken. Wij hebben het dan ook niet eens geprobeerd. Hoe zouden we een uniforme definitie kunnen geven voor de verschillende werkmethodes, de verschillende uitgangsideeën en tradities die onverbrekelijk met elk onderwijssysteem verbonden zijn? Indien deze aanbeveling gevolgd wordt en de principes die de basis zouden moeten vormen van de verschillende beoordelingssystemen in acht worden genomen, zal het mogelijk zijn het noodzakelijke vertrouwen in de samenwerking tussen de universiteiten tot stand te brengen.
Wij hopen dan ook dat het onbegrip en het gebrek aan vertrouwen vanaf nu niet meer zoveel problemen zal opleveren - bijvoorbeeld voor de erkenning van diploma's - en het vrije verkeer van arbeidskrachten aldus bevorderd kan worden. We hebben namelijk vastgesteld dat het grootste deel van de problemen te wijten is aan een gebrek aan kennis over het verstrekte onderwijs. In dit opzicht zal de oprichting van een Europees netwerk voor kwaliteitsbewaking, bestaande uit vertegenwoordigers van de bevoegde autoriteiten en universiteiten in de lidstaten, tot een betere uitwisseling van ervaringen kunnen bijdragen. De Commissie wenst dat deze aanbeveling een nuttig instrument wordt voor de personen die verantwoordelijk zijn voor de kwaliteitsevaluaties van opleidingen. Dit instrument kan per definitie normatief noch prescriptief zijn, en het mag evenmin te specifiek zijn.
Ik dank nogmaals de rapporteur, mevrouw Renate Heinisch, en de andere leden van de Commissie cultuur, jeugd, onderwijs en media die amendementen, verbeteringen en toevoegingen in de tekst hebben voorgesteld zonder de geest van de aanbeveling te veranderen. In denk hier aan de 17 van de 38 ingediende amendementen die de Commissie van plan is aan te nemen. De amendementen die we willen aanvaarden, hebben onder andere te maken met de verschillende aard van de onderwijssystemen, de onafhankelijkheid van de instellingen voor hoger onderwijs en de wens van de lidstaten om actief betrokken te worden bij de oprichting van een Europees netwerk voor kwaliteitsbewaking. De overige eenentwintig amendementen kon de Commissie niet overnemen, onder andere omdat ze naar onze mening zinloze toevoegingen beogen, zoals de verwijzing naar derde landen en naar onderzoeksactiviteiten. Ten tweede, omdat ze de verwijzingen naar de Witboeken en Groenboeken van de Commissie schrappen, terwijl deze de basis vormen voor de aanbeveling en licht werpen op de samenhang tussen de behoeften van de arbeidsmarkt en de maatschappij in het algemeen. Ten derde, omdat ze een verkorte presentatie van de verschillende beoordelingsfases met de verschillende betrokken personen verkiezen boven de gedetailleerde en analytische presentatie die de Commissie voorstelt. Met deze opmerkingen dank ik u nog eens voor het debat van deze avond.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 12.30 uur plaats.

Wijziging van artikel 154 van het Reglement
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A4-0345/97) van de heer Dell'Alba, namens de Commissie Reglement, onderzoek geloofsbrieven en immuniteiten, tot wijziging van artikel 154 van het Reglement van het Europees Parlement betreffende het verslag ter attentie van de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa.

Dell'Alba
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, dit is weliswaar een technisch amendement, maar het heeft toch ook een zekere symbolische waarde, vooral nu het in dit gebouw besproken wordt dat wij nog minstens tot en met het volgend jaar met de Raad van Europa delen. Waar gaat het over en welk verslag heeft men mij gevraagd op te stellen? In de bedoeling ons Reglement leesbaarder te maken, stelde collega Ford een paar maanden geleden voor om de verwijzing naar onze betrekkingen met de Raad van Europa te schrappen. Er bestaan goede redenen voor het voorstel dat de heer Ford aanvankelijk had geopperd. Artikel 154 van ons Reglement stelt namelijk dat het Europees Parlement ieder jaar een verslag ter attentie van de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa zal opstellen, alsof wij Parlementsleden in een soort ondergeschikte relatie verkeren met een oudere broer aan wiens voogdij wij ternauwernood ontgroeid zijn. Er bestaat hoe dan ook een historische reden voor deze bepaling: in 1952, toen het EGKS-Verdrag werd ondertekend, werd tevens bepaald dat er een bevoorrechte relatie met de Raad van Europa zou zijn. Het Europees Parlement had via een destijds opgesteld protocol besloten deze speciale relatie te respecteren door onder meer een jaarverslag te presenteren. Maar in de loop der jaren is de betekenis van dat verslag vrijwel uitgehold.
Wij hadden en hebben nog steeds in wisselende mate relaties met elkaar, geen innige relaties, maar ze zijn er, niet alleen op bestuursniveau, maar tevens op het vlak van gespecialiseerde commissies, voorzittersorganen en dergelijke. Het staat wel vast dat de Raad van Europa, met het oog op de toekomstige uitbreiding van het ledenaantal van deze instelling, ook in deze nieuwe fase vooruitloopt op de ontwikkelingen van onze eigen instelling. De meerderheid van de commissie Reglement was dus van oordeel dat het belangrijk is een band aan te houden die officieel wat nauwer is dan de band die we met andere Europese parlementsorganen hebben. Daarbij achtte men het echter wel nuttig de kans aan te grijpen die het voorstel van collega Ford bood, om namelijk de aard van onze betrekkingen te wijzigen. Het verslag dat ik vandaag voor u inleid bestaat uit twee voorstellen die de feitelijke situatie alleen maar bekrachtigen. De achterhaalde verwijzing naar onze morele plicht om een jaarverslag te presenteren schrappen wij en we stellen alleen maar in ons Reglement dat de organen van het Europees Parlement elke soort relatie met de Raad van Europa onderhouden die nuttig kan blijken. Daarbij moet ook in het Reglement erkend worden dat onze voorkeursrelatie met de Raad van Europa van groot belang is, al ware het maar omdat wij op dezelfde plaats werken. Voor de rest mag de Conferentie van voorzitters, die al de institutionele bevoegdheid daartoe heeft, definitief de kwestie met onze partner, de Raad van Europa, settelen.
Het gaat dus maar om een geringe wijziging die in feite de historische band met de Raad van Europa zoals de Verdragen die hebben vastgesteld, bevestigt. Tegelijkertijd wordt aan een meer bevoegd orgaan, de Conferentie van voorzitters, de taak overgelaten om op het juiste moment de bestaande betrekkingen te regelen, vooral op het vlak van mensenrechten en andere aangelegenheden van gemeenschappelijk belang. Het is zinvol dat wij onze relaties met de Raad van Europa in ere houden, op een paar achterhaalde gewoontes na, die wij dan ook middels dit verslag willen afschaffen.
Ik hoop dat u met deze voorstellen instemt en dat het Huis morgen voor zal stemmen.

Ford
Mijnheer de Voorzitter, ik wil het woord voeren over het verslag-Dell'Alba over wijziging van artikel 154. Ik moet bekennen dat het allemaal mijn schuld is. Ik ben al dertien jaar lid van deze Vergadering, en enige tijd geleden, toen ik in de Commissie Reglement, onderzoek geloofsbrieven en immuniteiten zat, viel het me op dat ik nog nooit had meegemaakt dat artikel 154 werd toegepast. Dat was voor mij aanleiding om de Voorzitter van het Parlement te vragen wanneer artikel 154 voor het laatst gebruikt was. Het antwoord was 1969. Volgens dit artikel moet er dus een jaarverslag worden opgesteld en dat is nog nooit gebeurd, al bijna dertig jaar lang niet. Dus vond ik dat het logisch was een amendement in te dienen met de suggestie artikel 154 te schrappen. Ik moet evenwel bekennen - en dat doen politici zelden - dat ik het bij het verkeerde einde had. Richard Corbett, een man die over de Verdragen meer is vergeten dan ik ooit geweten heb - en ooit zal willen weten -, heeft er tijdens een kort bezoek aan de commissie op gewezen dat dit in feite een verplichting is krachtens het Verdrag. Ik heb dat gecontroleerd en inderdaad is dat een feit. Het staat in de Verdragen betreffende de Europese Gemeenschap. Artikel 2 van het protocol over de samenwerking met de Raad van Europa, een bijlage bij het EGKS-Verdrag, stelt dat het Europees Parlement van de Gemeenschappen elk jaar een verslag over de werkzaamheden zal voorleggen aan de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa.
Ik vrees dan ook dat we eraan vastzitten. Het intrigeert me dat zeventien Voorzitters van deze instelling erin geslaagd zijn dit artikel te negeren. Ook vind ik het interessant dat de Commissie, als hoedster van de Verdragen, er 28 jaar lang niet voor heeft gezorgd dat het artikel wordt nageleefd. De Commissie had ons voor het Hof van Justitie moeten dagen, hoewel ik veronderstel dat de Commissie ook op de hoogte is van artikel 4 van hetzelfde protocol, en dat artikel bepaalt dat de Commissie een dialoog moet aangaan met de Raad van Europa. Ik stel de Commissie in kennis van het feit dat ik haar zal vragen wanneer zij dat voor het laatst heeft gedaan.

De Voorzitter
Deze vergaderingen van de Commissie Reglement, onderzoek geloofsbrieven en immuniteiten moeten wel heel erg opwindend zijn!

Donnelly, Brendan
Mijnheer de Voorzitter, het is bij politici van de Labourpartij blijkbaar nogal in de mode om zich ten overstaan van het publiek te verontschuldigen voor fouten die zij hebben gemaakt. Een nog eminenter iemand deed dat onlangs ook nog. De heer Ford treedt in eminente voetsporen.
Naar mijn mening is het verslag-Dell'Alba formeel niet in tegenspraak met de verplichting krachtens het Verdrag waaraan de heer Ford gerefereerd heeft. Het zou volkomen op zijn plaats zijn als de Conferentie van voorzitters het recht zou krijgen - zoals de heer Dell'Alba heeft voorgesteld - om toezicht te houden op de betrekkingen tussen het Europees Parlement en de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa en om deze te sturen, en het zou dan aan hen zijn om te beslissen of het zo langzaam aan geen tijd wordt om deze al lang bestaande maar nietnageleefde bepaling van de Verdragen te schrappen, in plaats van na te leven.
Ik heb er geen moeite mee om voor het verslag-Dell'Alba te stemmen. Op formeel niveau is er geen tegenspraak en politiek gezien is het wellicht volkomen terecht om over te stappen op de situatie en het stelsel dat de heer Dell'Alba voorstelt.

Corbett
Mijnheer de Voorzitter, ik wil de heren Ford en Dell'Alba graag gelukwensen met het feit dat ze artikelen in het Reglement hebben gevonden die zo obscuur zijn dat ze inderdaad gedurende zo'n lange periode niet zijn toegepast, om vervolgens voor te stellen ze te schrappen. Zoals de heer Ford al aangaf zit er echter een addertje onder het gras. Artikel 2 van het protocol dat als bijlage is gehecht aan het EGKS-Verdrag, maakt het tot een wettelijke verplichting. Waarom bestaat een dergelijke wettelijke verplichting eigenlijk? Mijnheer de Voorzitter, iedere ondervoorzitter van dit Parlement, behalve uzelf, herinnert zich natuurlijk dat toen de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal werd opgericht, slechts zes landen zich hebben afgescheiden van de toentertijd veertien landen die samen de Raad van Europa vormden en de iets grotere Parlementaire Vergadering ervan. Ze waren de pioniers, en dit artikel symboliseerde het feit dat ze de deur openlieten zodat de anderen later konden volgen, maar men bleef contact houden: een zeer verstandig besluit, zoals later is gebleken. De overige landen zijn uiteindelijk immers gevolgd.
Daarom zou het wel eens verkeerd kunnen zijn om een dergelijke symbolische procedure te schrappen. Ook al zijn we misschien wel niet van plan om de procedure te gaan gebruiken, toch moeten we haar niet weg doen. Wie weet wanneer het op zijn plaats is om het in de toekomst van de Europese integratie nog eens te doen. Maar in elk geval, ook al is er momenteel geen sprake van zo'n situatie, de eerbiediging van de Verdragen is van fundamenteel belang. De Verdragen zijn de grondwet van de Europese Unie; misschien een slechte grondwet, misschien niet goed gecodeerd, er zitten misschien tal van artikelen in die de mensen helemaal zijn vergeten, maar het blijft de grondwet. Zij bepalen het bevoegdheidsterrein van de Unie en de bevoegdheden van de instellingen en wij negeren de Verdragen op eigen risico. De Verdragen vormen uiteindelijk de basis van de bevoegdheden van dit Parlement en men kan daar zomaar niet omheen. Ik zou het Parlement en al diegenen die naar dit debat zijn komen luisteren, dus dringend willen verzoeken om het amendement dat Glyn Ford op dit verslag heeft ingediend, te steunen. Ik denk dat dit amendement het verslag nog net verenigbaar maakt met de bepaling van het Verdrag en ervoor zorgt dat het Parlement zich aan zijn grondwet houdt.

Dell'Alba
Mijnheer de Voorzitter, heel kort, als rapporteur wilde ik de collega's danken die in dit rijke en historische debat het woord gevoerd hebben. Ik wilde bovendien nog zeggen dat ik persoonlijk altijd van mening ben geweest dat de rechtsgrondslag van deze wijziging in het eigenlijke Verdrag te vinden is. Het Verdrag over de Unie stelt in artikel 230 het volgende: " De Gemeenschap brengt elke dienstige samenwerking tot stand met de Raad van Europa" . Anderzijds vind ik - en dit zeg ik in afwachting van dat daar morgen over gesproken wordt - dat het toch wel behoorlijk uit de tijd is om terug te grijpen op een protocol uit 1952, waarin onder meer de hoop wordt geuit dat de leden van ons Parlement gekozen worden uit het midden van de Raad van Europa. Wij hebben nu deze tekst die ons helpt, voorts staat toch duidelijk in het Verdrag een artikel over de samenwerking met de Raad. Deze basis lijkt me voldoende. Dit wilde ik maar even zeggen, zonder dus een protocol door te ploegen dat naar ons gevoel onderhand achterhaald is.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt woensdag om 12.00 uur plaats.
(De vergadering wordt om 20.15 uur gesloten)

