Hervatting van de zitting
De Voorzitter.
Ik verklaar de vergadering van het Europees Parlement, die op donderdag 10 april 2003 werd onderbroken, te zijn hervat.

De Voorzitter.
Geachte collega's, ik heb tot mijn grote spijt vernomen dat Dr. Pierre Pradier op vrijdag 29 april op negenenzestigjarige leeftijd in zijn woonplaats in Biarritz is overleden.
Dr. Bradier was van 1994 tot 1998 lid van dit Parlement in de fractie van de Europese Radicale Alliantie. Als medeoprichter en erevoorzitter van Médecins du Monde heeft deze bijzondere arts altijd gestreden voor de waarden van het humanisme.
Ik verzoek u thans om staande een minuut stilte in acht te nemen ter nagedachtenis aan onze collega.
(Het Parlement neemt staande een minuut stilte in acht)

Cohn-Bendit (Verts/ALE).
Mijnheer de Voorzitter, ik wilde nog even opmerken dat er morgen om 15.00 uur in de zaal van de Groenen een herdenkingsplechtigheid plaatsvindt voor Pierre Pradier.

De Voorzitter.
Ik ben door de betreffende autoriteiten in de toetredende landen op de hoogte gebracht van de namen van 159 waarnemers die voor dit Parlement zijn benoemd. De volledige lijst zal in de notulen van de vergadering van vandaag worden gepubliceerd.
Ik wil namens het Parlement alle hier vandaag aanwezige waarnemers van harte welkom heten.

Wij zien het politieke besluit om de contacten na de ondertekening van de toetredingsverdragen van start te laten gaan als een voorbereiding op de politieke integratie. Ik wens u veel succes bij uw verblijf en uw werkzaamheden hier in het Parlement. Ik geloof dat het voor uzelf maar ook voor het Parlement zeer goede kansen biedt om 'al doende te leren' en nuttige kennis op te doen van onze respectieve voorkeuren en politieke belangen.
Vandaag hebben wij gezelschap van waarnemers uit Cyprus, Tsjechië, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Malta, Polen, Slowakije en Slovenië.
Dit is een moment waarnaar wij in het Parlement lang hebben uitgekeken en waarnaar wij ook lang hebben toegewerkt. Ik wil graag blijk geven van mijn eigen dankbaarheid voor de actieve steun en hulp van de leiders van alle fracties en van de ondervoorzitters van het Parlement voor hun werk bij het Bureau, om ervoor te zorgen dat deze dag zou komen.
Ik wil vandaag ook uiting geven aan onze blijdschap hier in het Europees Parlement over de uitslag van het meest recente referendum dat is gehouden, namelijk in Litouwen, waar de opkomst bijzonder hoog was en waar de steun voor het lidmaatschap uitzonderlijk sterk was. Terwijl de referendumcampagnes land voor land worden afgewerkt, krijgen we dus alweer een krachtige bevestiging van de overtuiging en het enthousiasme waarmee we kunnen gaan bouwen aan een verenigd Europa.
Ik wil de waarnemers vertellen dat zij door hun werk hier, met name via de fracties en de commissies, de kans zullen hebben om actief in debat te gaan over de uitkomst van de Europese Conventie, over het zich ontwikkelende gemeenschappelijke buitenlands en veiligheidsbeleid, waar ook het defensiebeleid onder valt, over toekomstig regionaal en cohesiebeleid en over het landbouwbeleid. Dit is een uitgelezen kans en van deze uitwisseling kunnen we allen profiteren. Wij verheugen ons erop om met de waarnemers samen te werken en wij wensen u allen succes tijdens uw verblijf hier bij ons.

De Voorzitter.
De definitieve ontwerpagenda, zoals opgesteld door de Conferentie van voorzitters tijdens haar vergadering van donderdag 8 mei 2003, overeenkomstig de artikelen 110 en 110 bis van het Reglement, is rondgedeeld. De volgende wijzigingen worden voorgesteld:
Dinsdag
Bébéar (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, ik heb een agendaverzoek uit naam van een groot aantal aanwezige leden, alsmede namens Aquitaine, Bretagne en de Spaanse kustregio's. Het betreft de houding van de FIPOL en de ronduit lachwekkende schadevergoeding die ons wordt aangeboden voor de ramp met de Prestige.
Zou het mogelijk zijn de Commissie te vragen haar standpunt uiteen te komen zetten bij de behandeling van het verslag-Manders, dinsdagochtend om 10.00 uur?

De Voorzitter.
In antwoord op uw vraag of het mogelijk is om daarom te vragen: jazeker, dat is mogelijk. Ik zal de Commissie verzoeken om aansluitend op het debat over het verslag-Manders uw vraag in de vorm van een verklaring te beantwoorden.

De Palacio
Mijnheer de Voorzitter, ik deel de verontwaardiging van de afgevaardigde. De schadevergoeding van de FIPOL is inderdaad volkomen ontoereikend. Dat is in dit geval duidelijk gebleken. Morgen zal mijn collega, mevrouw Wallström, u antwoord geven.
Ik kan u alvast zeggen dat wij momenteel in het kader van de Internationale Maritieme Organisatie alles in het werk stellen om ervoor te zorgen dat dit ronduit belachelijke cijfer wordt opgetrokken tot een miljard euro. Mijn collega, mevrouw Wallström, zal hier morgen nader op ingaan.

Schulz (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, u hebt al verteld dat de Conferentie van voorzitters het door ons ingediende verzoek niet heeft ingewilligd. Ik wil van de gelegenheid gebruikmaken om in deze plenaire vergadering nog eens kort toe te lichten waarom wij vinden dat wij geen debat kunnen voeren zonder een standpunt van het Parlement tot uitdrukking te brengen. De situatie in Irak is helder en de oorlogshandelingen zijn beëindigd. De situatie in het land is dusdanig dat in dit Parlement een debat èn een resolutie gerechtvaardigd zijn over de standpunten die het Europees Parlement inneemt over de actuele ontwikkeling in Irak.
Ik had bij de Conferentie van voorzitters de indruk dat sommigen een beetje bang zijn, met name de collega's van de Fractie van de Europese Volkspartij, dat het Parlement weer in de situatie verzeild raakt dat er geen resolutie wordt aangenomen, zoals de vorige keer is gebeurd. Nu wil ik hier niet verder uitwijden over de oorzaken hiervan, omdat ik anders iemand aan mijn rechterzijde zou moeten aanspreken, maar wellicht hebben we bij een beetje goede wil van alle betrokken fracties de kans om deze keer wel een resolutie tot stand te brengen. Een resolutie die niet alleen uitdrukt wat consensueel is in dit Parlement, maar die ook het standpunt van de Europese Unie zou kunnen definiëren, of de eis van het Parlement tot een standpunt van de Europese Unie, over een toch weer mogelijk en broodnodig gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. Daarom verzoekt onze fractie om de verklaringen met een ontwerpresolutie af te sluiten.

Salafranca Sánchez-Neyra (PPE-DE).
 Mijnheer de Voorzitter, de Conferentie van voorzitters heeft bij stemming besloten dit debat niet af te sluiten met een resolutie. De redenen hiervoor zijn evident: gelet op de trieste rol die de Europese Unie in de crisis rond Irak heeft gespeeld, zijn wij van oordeel dat dit niet het moment is om nog meer verdeeldheid te zaaien en wederzijdse beschuldigingen te uiten. Wij moeten onze krachten bundelen en streven naar consensus zodat de Europese integratie kan worden voortgezet, met name na het bedroevende schouwspel dat dit Parlement ten beste heeft gegeven tijdens zijn laatste plenaire vergadering. Het is immers onaanvaardbaar dat wij er niet in zijn geslaagd een akkoord te bereiken over een resolutie. Mijnheer de Voorzitter, wij zijn sterk geneigd om op te treden als wereldverbeteraars en de Ministerraad te verzoeken op het internationale toneel met één stem te spreken, maar zelf slagen wij er niet in het eens te worden over een resolutie.
Daarom, mijnheer de Voorzitter, is mijn fractie voorstander van een debat, een verklaring van de Raad en een verklaring van de Commissie, maar is zij gekant tegen een resolutie, althans zolang de leden van dit Parlement niet in staat blijken overeenstemming te bereiken.

Posselt (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, het gaat om de woensdag. Ik mis op woensdag de stemming over het vergaderrooster. Wij hebben de afgelopen vergaderweek gestemd over een onwettig vergaderrooster en ik wil u vragen waarom deze stemming niet wordt herhaald. Een aantal collega's overweegt om een klacht in te dienen tegen dit besluit. We moeten ons houden aan de afgesproken termijnen en daarom wil ik weten wanneer er een rechtmatige stemming over ons vergaderrooster zal worden gehouden.

De Voorzitter.
Mijnheer Posselt, we hebben een uitgebreide en uitvoerige gedachtewisseling met de fracties gehad om te zien welke formuleringen we naar voren kunnen brengen en deze gesprekken tussen de fracties zijn nog steeds aan de gang. Mijn eigen voorkeur en vaste voornemen is om zo snel mogelijk een bevredigend voorstel aan het Parlement voor te leggen. Er is echter nog geen voorstel geformuleerd dat naar alle waarschijnlijkheid op de steun van de meerderheid kan rekenen en daarom gaat het overleg tussen de fracties door.
Ik kan u beloven dat ik alles in het werk zal stellen om zo spoedig mogelijk met een oplossing voor dit probleem te komen. Ik zal hier vandaag in het openbaar het verzoek herhalen dat ik vorige week privé tijdens de Conferentie van voorzitters heb geuit: ik doe een beroep op de fracties om zich onverwijld over de kwestie te buigen teneinde tot een bevredigende oplossing te komen. Wat de uiteenlopende voorkeuren van collega's over het Parlement en over de zetels ook mogen zijn, een rooster zal toch moeten voldoen aan de regels: iets waar een Parlement niet aan ontkomt en ook niet zonder kan.
Donderdag
Hatzidakis (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, in verband met de vraag over de postdiensten wil ik namens de Europese Volkspartij zeggen dat wij die vraag niet op de agenda willen en wel om de volgende reden: de regeling die de Commissie beloofde te treffen, namelijk het ontkoppelen van reserve en non-reserve activiteiten in dezelfde rechtsentiteit, is op slechts één lidstaat van toepassing, die daartoe in de twee richtlijnen betreffende de postdiensten ook gemachtigd werd.
Er is dus geen verdere wetgevende procedure nodig. Eén lidstaat moet zich aanpassen aan de bestaande regelingen voor de posterijen. Procedure 86.3, waar de collega's kritiek op hebben, is volgens mij volstrekt gewettigd. Bijgevolg vind ik deze vraag overbodig.

Wurtz (GUE/NGL).
Mijnheer de Voorzitter, ik wil er hier in de plenaire vergadering nog eens aan herinneren dat de Conferentie van voorzitters unaniem heeft besloten het verslag van Herman Schmid over de richtsnoeren voor het werkgelegenheidsbeleid in te schrijven in de agenda van donderdagochtend, uiteraard op voorwaarde dat het vanavond door de bevoegde commissie wordt aangenomen.

De Voorzitter.
Laat mij bevestigen dat dit inderdaad het geval is, op voorwaarde dat de commissie het verslag aanneemt.

Gollnisch (NI).
Mijnheer de Voorzitter, graag wil ik kort het woord voeren in verband met wat u verklaard heeft over het mandaat van Jean-Marie Le Pen, die al bijna twintig jaar lid is van dit Parlement.
Om verschillende redenen betreur ik de beslissing die u genomen heeft, mijnheer de Voorzitter. Ten eerste omdat het arrest waarnaar u heeft verwezen niet definitief is, zoals u zelf trouwens heeft gezegd. Er kon nog beroep tegen worden aangetekend, er is vrijdag ook beroep tegen aangetekend, en daarom denk ik dat het Parlement er goed aan zou hebben gedaan niet onmiddellijk gevolg te geven aan dit vonnis van het Gerecht van eerste aanleg.
Ten tweede volgt uit uw eigen woorden, mijnheer de Voorzitter, dat Jean-Marie Le Pen met name uit hoofde van een beschikking van de voorzitter van het Gerecht van eerste aanleg van de Europese Gemeenschappen, volksvertegenwoordiger is geweest tot 10 april jongstleden, iets wat niemand ontkent. Wilt u daar iets aan veranderen, dan moet u terugvallen op de vervallenverklaring van zijn mandaat uitgesproken door de Franse uitvoerende macht. Die vervallenverklaring was gebaseerd op de intrekking van zijn passieve kiesrecht, maar die is tweeënhalf jaar geleden al opgeheven. Sinds 24 november 2000 geniet de heer Le Pen weer al zijn burgerrechten, zoals trouwens ook is gebleken uit het feit dat niemand enig bezwaar maakte toen hij zich kandidaat stelde voor de Franse presidentsverkiezingen.
Ik ben dus van mening dat het Parlement zich in deze zaak niet tegen Jean-Marie Le Pen had mogen keren maar hem had moeten steunen, wat u ook verder van zijn politieke standpunten mag denken. Elk willekeurig lid kan een volgende keer immers vervolgd worden door de uitvoerende macht en door een regeringsbeslissing gedwongen worden zijn mandaat neer te leggen. Het verbaast me dat een dergelijke beslissing zelfs niet op de meest rudimentaire wijze door ons Parlement kan worden behandeld.
Om deze redenen, mijnheer de Voorzitter, en ook nog om andere die verband houden met een schending van de interne Franse rechtsregels, met name het Franse wetboek van strafrecht, en redenen die verband houden met de toepassing van oudere teksten, met name de wet van 1977 die in mijn ogen totaal niet van toepassing is op dit geval, aangezien hij dateert uit de tijd dat de leden van het Europees Parlement nog niet rechtstreeks verkozen werden in algemene verkiezingen, maar afgevaardigd door de parlementen van de lidstaten, om deze redenen dus ben ik van mening dat deze complexe zaak behandeld had moeten worden door de Commissie juridische zaken, die krachtens artikel 7 van ons Reglement thans als enige bevoegd is geloofsbrieven te onderzoeken.

De Voorzitter.
Mijnheer Gollnisch, het was belangrijk dat u de kans kreeg om uw standpunt uit te spreken, waarmee ik overigens als gevolg van eerdere gedachtewisselingen al bekend was.
Als Voorzitter van het Parlement heb ik een plicht tegenover de afzonderlijke leden. Door uw standpunt naar voren te brengen is hopelijk duidelijk geworden dat er verschillende interpretaties mogelijk zijn: u hebt er zelf net een naar voren gebracht.
Ik vind echter ook dat ik een plicht tegenover onze instelling heb. Ik wordt geacht om volgens de wet en overeenkomstig het gerechtelijke besluit te handelen. Ik kan u garanderen dat wanneer de rechter na de beroepsprocedures het Parlement zou opdragen op een bepaalde manier te handelen, wij binnen de wet altijd datgene zullen doen wat er van ons verlangd wordt.
Elles (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, nu er in het Midden-Oosten vorderingen worden gemaakt met de routebeschrijving naar de vrede, zou ik graag de aandacht van het Parlement willen vestigen op de welkome stappen die momenteel in het vredesproces in Kasjmir worden genomen door de regeringen van India en Pakistan.
Met het oog op het bezoek van de Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken, Richard Armitage, zou ik u willen vragen om er bij de instellingen van de Unie op aan te dringen zich ook bij dit proces te betrekken, zoals wij via het Kwartet ook betrokken zijn bij het proces in het Midden-Oosten. Misschien kunnen wij voor Kasjmir een soortgelijke structuur opzetten. Maar het belangrijkste is dat de bevolking van Kasjmir bij het proces wordt betrokken.
Tot slot wil ik uw aandacht vestigen op het feit dat deze kwestie een paar maanden geleden in de Conferentie van voorzitters is besproken, toen ook namens de Commissie buitenlandse zaken werd voorgesteld om een ad-hocdelegatie naar Afghanistan te sturen. Dat voorstel werd goedgekeurd, maar een delegatie voor Kasjmir niet. Mag ik u vragen om deze kwestie weer op de agenda van de Conferentie van voorzitters van deze week te plaatsen, zodat we hierover kunnen beslissen en er ook een ad-hocdelegatie naar Kasjmir gaat.

De Voorzitter.
Mijnheer Elles, wellicht is het ook een goed idee om de hulp in te roepen van uw fractie en de andere fracties om dit onderwerp op de agenda van de Conferentie van voorzitters geplaatst te krijgen.
Maes (Verts/ALE).
 Mijnheer de Voorzitter, in het oosten van de democratische republiek Kongo staan twee stammen tegenover mekaar, de Lendu en de Hema. Er zijn reeds honderden doden gevallen. Er zijn duizenden mensen op de vlucht. Sinds het Oegandese leger de streek heeft verlaten is de MONUC ter plaatse maar die staat daar met amper 625 strijdkrachten tegenover 25.000 strijders. De MONUC-soldaten zijn onvoldoende in aantal. Bovendien is ook de heer Mbeki van mening dat hun mandaat moet worden versterkt want zij hebben geen mandaat dat hun toelaat om het geweld met geweld te stoppen. Het geweld neemt dus overhand toe.
Vandaag zou de Veiligheidsraad zich erover uitspreken. Er kan zelfs geen hulp worden geboden aan de mensen die het slachtoffer zijn van deze massale slachtingen. De veiligheidsomstandigheden laten dat niet toe en de internationale organisaties hebben zich moeten terugtrekken. Zou u alstublieft, in uw functie van Voorzitter van het Europees Parlement erop willen aandringen dat de Veiligheidsraad het nodige doet om hier niet hetzelfde te moeten meemaken als we in Rwanda hebben meegemaakt, waar genocides plaatshebben onder het oog van de V.N., gewoon omdat wij geen mandaat hebben en omdat wij de middelen niet ter beschikking stellen die nodig zijn om het geweld te stoppen.

De Rossa (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, ik wil de aandacht vestigen op het feit dat er in de Europese Unie jaarlijks 25.000 mensen overlijden aan een ziekte die, mits zij in een tijdig stadium wordt ontdekt, in de meeste gevallen te genezen is. Ik heb het over borstkanker.
Ik prijs het initiatief van de Commissie om de lidstaten aan te sporen tot de invoering van beste praktijken op het gebied van borstkankercontrole. Ik betreur het te moeten zeggen dat de sterfte door borstkanker per duizend mensen in Ierland meer dan tweeëneenhalf keer zo hoog ligt als het Europese gemiddelde. Minder dan de helft van de Ierse bevolking heeft toegang tot faciliteiten voor borstkankercontrole. Ik weet zeker dat dit niet alleen geldt voor Ierland.
Ik wil de Commissie oproepen om de aanbevelingen voor de lidstaten te voorzien van streefdoelen en van de eis om jaarlijks verslag uit te brengen over de voortgang bij het bereiken van die doelen.
Wij moeten er minstens voor zorgen dat we de landen die niet investeren in een gezondheidszorg die mensenlevens kan redden, bij naam kunnen noemen om ze publiekelijk te berispen.

Salafranca Sánchez-Neyra (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, vorige week zijn de ex-gouverneur van de Colombiaanse provincie Antiochië, de heer Gaviria, zijn vredesbemiddelaar, de heer Echeverri, - die van gedachten hebben gewisseld met een delegatie van dit Parlement - en acht andere mensen, onder wie leden van het leger en van de nationale veiligheidsdiensten na een wrede gevangenschap op laffe wijze vermoord door de guerrillabeweging FARC. Uit deze feiten, die in het land beroering hebben gewekt, blijkt eens te meer dat wij hier met een criminele organisatie te maken hebben - de ontvoerde presidentskandidate Ingrid Betancourt is overigens nog steeds niet vrijgelaten - en dat de beslissing om de FARC op te nemen in de lijst van terreurbewegingen van de Europese Unie volkomen terecht is.
Ik zou u dan ook willen verzoeken, mijnheer de Voorzitter, dat u namens dit Parlement aan de legitieme autoriteiten van het land onze solidariteit betuigt met de nabestaanden van de slachtoffers en hen in kennis stelt van onze actieve bijdrage aan het streven naar vrede in Colombia.

Ludford (ELDR).
Mijnheer de Voorzitter, ik ben blij dat ik deze kwestie in aanwezigheid van de commissaris voor vervoer, mevrouw de Palacio, ter sprake kan brengen. Het is namelijk schandalig dat de Franse regering ons dwingt om naar Straatsburg te komen en politieke en psychologische druk uitoefent - sommigen noemen het chantage - om ons hier te houden, zonder echter te zorgen voor een TGV-verbinding en zonder als eigenaar van Air France zelfs te zorgen voor goede luchtverbindingen met deze mooie maar ongunstig gelegen stad.
Mijnheer de Voorzitter, ik waardeer het dat u de kwestie van Air France-diensten tussen Straatsburg en Londen recentelijk ter sprake hebt gebracht, zoals blijkt uit de Financial Times van vandaag. Ik dank u hiervoor.
De directe vluchten tussen Londen en Straatsburg van Air France-dochter Britair dreigen met ingang van volgende maand te worden stopgezet. Ik heb begrepen dat Britair naar de rechter stapt vanwege subsidies die verleend zijn aan de nieuwe concurrent Ryanair, omdat die subsidies kennelijk indruisen tegen de regels voor overheidssteun. Een soortgelijke zaak loopt in België over de vluchten van en naar Charleroi.
Ik wil u verzoeken om, misschien samen met commissaris de Palacio, zoveel mogelijk druk te blijven uitoefenen om ervoor te zorgen dat er een behoorlijke luchtverbinding blijft bestaan zo lang we nog eens in de maand in Straatsburg moeten vergaderen, wat hopelijk niet al te lang meer zal duren.

Lage (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, ik heb het woord gevraagd in verband met Cuba. De vorige vergaderperiode hebben wij een tekst aangenomen waarin de golf van repressie van de Cubaanse dictator tegen zijn volk wordt veroordeeld. Die repressie heeft geleid tot het gevangenzetten van tientallen intellectuelen, schrijvers en kunstenaars. Daarna heeft de Cubaanse dictatuur tijdens een proces zonder waarborgen, via snelrecht, ook nog eens drie jongeren op wrede wijze ter dood veroordeeld. Het staat natuurlijk wel buiten kijf dat die jongeren door het kapen van een boot zich aan een ernstig misdrijf hadden schuldig gemaakt.
Dit Huis kan niet ongevoelig blijven voor die daden van de Cubaanse dictatuur. Het Parlement heeft het bestaan en het toepassen van de doodstraf overal ter wereld veroordeeld. Het Europees Parlement moet zich dan ook uitspreken tegen dit irrationele en barbaarse optreden van de Cubaanse dictatuur.

Schröder, Ilka (GUE/NGL).
Mijnheer de Voorzitter, beste collega's, op 8 mei 1945 werd Duitsland eindelijk tot capitulatie gedwongen. In zes jaar tijd hadden de Duitsers grote delen van Europa verwoest, miljoenen mensen bestolen, opgesloten, gedeporteerd, uitgehongerd of omgebracht en miljoenen joden in de concentratiekampen vermoord.
De overweldigende nederlaag van de Duitsers hebben we behalve aan de troepen van de Westerse geallieerden vooral te danken aan het volk van de Sovjet-Unie. Twintig miljoen Sovjetburgers zijn in de Tweede Wereldoorlog omgekomen, als strijder van het Rode Leger, bij de hongerblokkade van Leningrad en als slavenarbeider. De concentratiekampen zijn door het Rode Leger bevrijd. Nu wordt hun kleinkinderen de toegang tot Europa ontzegd, wordt Kaliningrad, bedoeld als territoriale schadeloosstelling voor de Duitse vernietigingsoorlog, van Rusland afgescheiden. Dat is afschuwelijk en een grote schande.
Ik wil u vragen om een minuut stilte te houden ter nagedachtenis aan alle mensen die in de strijd tegen het fascisme zijn gevallen, in het bijzonder de soldaten van het Rode Leger en dus iedereen die het huidige Europa überhaupt mogelijk heeft gemaakt!

Jackson (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, vanmorgen vernamen wij van de pers dat u hebt geklaagd dat u vanochtend om 4 uur uit de veren moest om hier vandaag in Straatsburg aan de slag te kunnen. Ik hoop dat het de moeite waard was om zo vroeg op te staan.
Ik zou van u namens mijn collega's die net de gedenkwaardige laatste vlucht van Londen Gatwick naar Straatsburg hebben genomen, graag willen horen wat u aan deze situatie wilt doen. Barones Ludford heeft deze kwestie reeds naar voren gebracht. U hebt ongetwijfeld contact gehad met de burgemeester van Straatsburg; velen van ons hebben de burgemeester een brief geschreven. Als Straatsburg serieus genomen wil worden als stad waar het Europees Parlement zijn werkzaamheden verricht en niet alleen huidige en nieuwe parlementsleden wil verwelkomen, maar ook zakenmensen en de wereldpers, dan moet het stadsbestuur iets ondernemen om de vluchten van Londen naar Straatsburg te behouden.
Wat gaat er gebeuren? Reizen we donderdag dan echt met de laatste vlucht van Straatsburg naar Londen? Dat zou een trieste zaak zijn, niet in de laatste plaats voor Straatsburg zelf, dat geen enkele hoop hoeft te koesteren dat Britse afgevaardigden deze stad als toekomstige vergaderlocatie van het Europees Parlement zullen steunen.
De Voorzitter.
Wat mijn eigen vertrektijden betreft, luidt het antwoord: ja, het is de moeite waard om voor mijn werk vroeg uit de veren te gaan. Ten aanzien van uw opmerking over het schrijven van brieven: direct toen ik hoorde dat de vlucht waarover u het heeft te zijner tijd zou worden stopgezet, heb ik de Franse autoriteiten hierover in gepaste bewoordingen geschreven en ik wacht nu op antwoord. Meer kan ik u niet vertellen. Ik kan u de feiten in deze kwestie meedelen. U kunt een kopie van mijn brief ontvangen en uiteraard ook een kopie van het eventuele antwoord dat hierop zal komen.
McNally (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, kort geleden moest ik tijdens een vlucht van Londen naar Brussel samen met de andere passagiers tot twee uur na de landing in het toestel blijven zitten, omdat er zich aan boord een Chinese passagier bevond die duidelijk ziek was en van wie gedacht werd dat hij aan SARS leed.
Tijdens deze twee uur aan boord werd het duidelijk dat noch de Belgische gezondheidsautoriteiten, noch de luchtvaartmaatschappij, British Midland, ook maar enig idee had wat ze moesten doen in dergelijke situaties. Gelukkig kan ik u vertellen dat de testuitslag voor de persoon in kwestie negatief was.
Hoe dan ook, aangezien dergelijke incidenten zich ongetwijfeld vaker zullen voordoen, zou ik het zeer op prijs op stellen als u contact zou willen opnemen met de Commissie en de Raad van ministers, die de lidstaten vertegenwoordigt, zodat er maatregelen kunnen worden genomen die zullen garanderen dat luchtvaartmaatschappijen en nationale gezondheidsautoriteiten weten ze te doen staat wanneer een passagier aan boord ernstig ziek lijkt te zijn.

De Voorzitter.
Ik wil het Parlement eraan herinneren dat er morgen een debat over deze kwestie staat gepland. Misschien is dat een geschikte gelegenheid voor het Parlement en voor collega's om dit punt naar voren te brengen.
Gorostiaga Atxalandabaso (NI).
Mijnheer de Voorzitter, twee weken geleden is ons enige nationale orgaan, Udalbiltza, verboden en zijn acht van zijn leiders gevangengenomen. Afgelopen zaterdag, eergisteren dus, gingen tienduizenden mensen in Bilbao de straat op voor een mars, die ook al verboden was en die bedoeld was als steunbetuiging voor de inspanningen van Udalbiltza om een democratisch proces op gang te brengen dat is gebaseerd op de vrije wil van het Baskische volk.
Udalbiltza heeft bijgedragen aan de nationale opbouw van ons land door de bevordering van gezamenlijke initiatieven van plaatselijke vertegenwoordigers op het gebied van cultuur, milieu, sociaal welzijn, economische ontwikkeling, landorganisatie en sport en natuurlijk ook de bevordering van de Baskische taal. Meer dan tachtigduizend mensen hebben hun handtekening gegeven om de deelname van deze lokale kandidaten en de groei van zelfbeschikking in de verkiezingen van deze maand te garanderen. De Spaanse rechterlijke macht heeft deze kandidaten echter uitgesloten.
Kan iemand mij vertellen waar de Europese Unie op wacht voordat zij reageert?

Galeote Quecedo (PPE-DE).
 Mijnheer de Voorzitter, de heer Gorostiaga blijft de Spaanse regering beschuldigen van het feit dat zijn partij buiten de wet is geplaatst. Kennelijk worden hiervoor in interne documenten ook leden van dit Parlement, onder wie ikzelf, verantwoordelijk gesteld. Het gaat hier evenwel om een unanieme beslissing van het Spaanse hoogste gerechtshof. Dergelijke uitlatingen getuigen van begripsverwarring, van gebrek aan kennis of eenvoudigweg van onwil om de rechtsstaat en een van zijn basisbeginselen, de scheiding der machten, te eerbiedigen.
Met uw welnemen zou ik het laatste deel van een tekst willen voorlezen die ik aan de leden van dit Parlement zal overhandigen. Het luidt als volgt: ... "ofschoon de verleiding vaak groot is om de ogen te sluiten voor de realiteit verzoeken wij de Europese burgers op 25 mei aanstaande, de dag van de Spaanse gemeenteraadsverkiezingen, massaal uiting te geven aan hun verontwaardiging ter herinnering aan de slachtoffers die in Baskenland hun leven hebben opgeofferd voor de vrijheid en ter ere aan al degenen die diezelfde vrijheid momenteel verdedigen met een moed die Europa eerder vroeg dan laat zal ontroeren". Deze tekst is onder meer ondertekend door Nadine Gordimer, Günter Grass, Bernard-Henri Lévy, Paul Preston, Mario Vargas Llosa en onze collega Gianni Vattimo. Kortom, gevaarlijke rechtse extremisten, zoals de heer Gorostiaga zou zeggen.

Karamanou (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, ook ik zou mijn diepste tevredenheid willen uitdrukken over het feit dat de collega's uit de nieuwe lidstaten van de Europese Unie sinds vandaag als waarnemers onze plenaire debatten kunnen volgen.
Staat u mij echter toe, mijnheer de Voorzitter, om als voorzitter van de Commissie rechten van de vrouw en gelijke kansen te zeggen dat de samenstelling van de delegaties van de nieuwe landen mij sterk ontgoochelt. Vrouwen zijn namelijk ondervertegenwoordigd in die delegaties. Bovendien - en dat blijkt uit de lijst die we van u hebben gekregen - zijn er zelfs twee delegaties, die van Estland en Slovenië, zonder een enkele vrouw. Ik vind dat een belediging voor alle vrouwen die niet vertegenwoordigd zijn in de delegaties van de lidstaten. Ik beschouw het ook als een blijk van minachting voor het gelijke kansenbeleid, dat de Europese Unie al vijftig jaar voert. Ik mag hopen dat dit zich niet opnieuw zal voordoen tijdens de komende Europese verkiezingen en dat de delegaties dan wel evenwichtig zullen zijn samengesteld. Mijnheer de Voorzitter, omdat ik weet dat u een voorstander bent van het gelijke kansenbeleid, wil ik u vragen het initiatief te nemen tot een informatiecampagne voor uw collega's in de parlementen van de toetredingslanden.

De Voorzitter.
De enige voorwaarde die het Parlement heeft verbonden aan het sturen van waarnemers was dat de samenstelling van de groepen een redelijke afspiegeling zou zijn van de verhoudingen binnen de nationale parlementen zelf. Andere voorwaarden waren er niet.
Ik neem notitie van uw argument, maar wil er tevens op wijzen dat wij vorige week een vergadering hadden met de voorzitters van de nationale parlementen: de voorzitter uit Estland is een vrouw en de minister van Buitenlandse Zaken van Estland ook, dus het evenwicht tussen mannen en vrouwen zou wel eens beter kunnen zijn dan de lijst van waarnemers doet vermoeden.
Korakas (GUE/NGL).
Mijnheer de Voorzitter, de multinational Siser heeft aangekondigd zijn fabriek in Athene te sluiten. Hierdoor verliezen 500 mensen hun baan, na zich jarenlang en in onmenselijke omstandigheden te hebben afgesloofd om het bedrijf aan vette winsten te helpen. De fabriek verdwijnt naar Bulgarije of Azië en zo wil het bedrijf de concurrentiekracht en de productie verhogen. Toch maakte de fabriek in 2002 83 procent meer winst dan in 2001 en bovendien kreeg ze een royale subsidie van de Griekse staat. Siser is niet het enige bedrijf dat deze keuze maakt, andere multinationals hebben ook besloten hun fabrieken in Griekenland te ontmantelen en over te brengen naar landen waar de arbeidskosten lager zijn en de arbeiders nog meer worden uitgebuit.
Niet alleen legt de Europese Unie dat soort beslissingen en handelingen van het grootkapitaal geen strobreed in de weg, ze stimuleert en financiert deze evolutie zelfs met nationale en gemeenschapskredieten. Dit is het pijnlijke bewijs dat de politiek van de Europese Unie ondanks een paar ronkende verklaringen op sociaal vlak slechts één zaligmakend doel dient: zoveel mogelijk winst genereren voor het grootkapitaal en dat uiteraard via harde uitbuiting van de werknemers.
Wij veroordelen het voornemen van de Unie om haar economische en politieke invloed uit te breiden. Op die manier verliezen duizenden in de Europese Unie hun baan en in de landen waar de bedrijven zich gaan vestigen staat de werknemers meedogenloze uitbuiting te wachten.

Lynne (ELDR).
Ik hoop dat u net zo blij bent als ikzelf en James Elles, en de andere leden van de interfractionele Kasjmir-werkgroep, met de recente hervatting van de dialoog tussen India en Pakistan over de betwiste regio Kasjmir.
Zoals iedereen in dit Parlement weet, zijn de betrekkingen tussen India en Pakistan de laatste maanden zeer gespannen geweest en aangezien beide landen kernmachten zijn is het van groot belang dat deze dialoog succes heeft. Ik wil de punten die James Elles naar voren bracht graag benadrukken, namelijk dat de bevolking in een zo vroeg mogelijk stadium bij de dialoog moet worden betrokken en dat de Europese Unie haar diensten als bemiddelaar, overeenkomstig het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, moet blijven aanbieden, vooropgesteld dat India en Pakistan van haar diensten gebruik willen maken.

Frahm (GUE/NGL).
 Mijnheer de Voorzitter, ik wil graag de aandacht vestigen op het feit dat de Deense regering en een aantal politieke partijen momenteel serieus proberen om de commissaris voor ontwikkelingsbeleid, de heer Poul Nielson, te intimideren. Dat doen ze omdat hij na een bezoek aan Irak een aantal feiten ter tafel heeft gelegd, namelijk dat Irak een bezet land is, dat deze situatie onhoudbaar is als de bezettingsmacht niet wordt vervangen door VN-troepen, en dat de VS zich zo te zien meester heeft gemaakt van de olie van het Iraakse volk.
Ik wil u graag vragen of u mijn bewondering deelt voor een man die durft te zeggen waar het op staat, of hij nu commissaris is of niet, een man die staat voor zijn standpunt. Vindt u niet dat deze poging om de commissaris te muilkorven onaanvaardbaar is?
Ribeiro e Castro (UEN).
Mijnheer de Voorzitter, helaas heeft het Parlement ons voorstel verworpen Guinee-Bissau bij de urgenties te behandelen. Ik zou de aandacht van de collega's willen vestigen op de verslechtering van de situatie in Guinee-Bissau dat op de rand van het faillissement verkeert. Ik zou het Parlement willen verzoeken de aanstaande verkiezingen van nabij te blijven volgen en er waarnemers naar toe te sturen. Ik weet dat er in het kader van de verkiezingen van 6 juli door het Parlement is gesproken over het sturen van waarnemers. Dat is belangrijk om te kunnen garanderen dat het volk van Guinee-Bissau over middelen beschikt om een democratische uitweg te vinden uit de zware crisis die het land treft.

De Voorzitter.
Ik wil er in dit verband even op wijzen dat een waarnemersmissie alleen kan voortkomen uit een voorstel van de Commissie buitenlandse zaken, mensenrechten, gemeenschappelijke veiligheid en defensiebeleid, aan de Conferentie van voorzitters. Vervolgens kan het op de gebruikelijke manier worden behandeld.
Dhaene (Verts/ALE).
Voorzitter, collega's, vorige week vrijdag was het Parlement gesloten wegens de feestdag, namelijk de viering van de dag waarop Robert Schuman in 1950 zijn verklaring met betrekking tot de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal aflegde. Terecht, maar dit feit gaat in de Unie en vooral in mijn land onopgemerkt voorbij en ik denk dat het nodig is dat daar iets aan wordt gedaan. Het beste middel om het Uniegevoel van de burger te vergroten is dat op die dag in de gehele Unie een betaalde feestdag wordt ingevoerd. Ik denk dat we eens werk moeten maken van een echte Europese feestdag. Het zou goed zijn mocht dat het volgend jaar al het geval zijn, ook voor de nieuwe landen die zullen toetreden. Misschien zouden het Parlement en u, Voorzitter, daartoe een initiatief kunnen nemen, door bijvoorbeeld de Raad erop te wijzen dat het belangrijk is de burger op deze manier heel dicht bij de Unie te betrekken.

De Voorzitter.
Ik wil er in dit verband op wijzen dat het Parlement in Brussel het weekeinde daarvoor een open dag organiseerde. Wel niet op de dag zelf, maar evengoed hebben die dag vijftienduizend mensen de parlementsgebouwen bezocht. Hoe dan ook, ik weet dat u meer dan dat voor ogen hebt.

Zrihen (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, ik wil graag terugkomen op Colombia. Wij zijn bijzonder ongerust, omdat de gijzelaars momenteel in levensgevaar zijn. Uit de bevrijdingspoging die president Uribe van Colombia op 5 mei heeft ondernomen, blijkt dat een mensenleven geen waarde meer heeft in dat deel van de wereld. Het Europees Parlement heeft keer op keer zijn steun betuigd en ook metterdaad verleend aan degenen die strijd leveren voor mensenrechten en democratie.
Wij moeten laten zien dat wij geen Parlement van windhanen zijn, maar dat wij ons democratisch engagement en ons engagement voor de bescherming van het individu trouw proberen te blijven. Daarom vraag ik u of het mogelijk zou zijn de Colombiaanse regering de boodschap over te brengen dat onverzettelijkheid niet de regel kan zijn als er mensenlevens op het spel staan, als er een prijs te betalen is. De wensen van de familie moeten gerespecteerd worden. Zij willen niet dat de regering zich onverbiddelijk opstelt om haar macht te laten voelen.

Staes (Verts/ALE).
 Voorzitter, collega's, zoals u wellicht weet, ben ik voorzitter van de delegatie voor de betrekkingen met Rusland. Het afgelopen jaar hebben wij een aantal keren over de toestand in Rusland gesproken. Wij hebben het daarbij ook heel uitdrukkelijk gehad over de toestand in Tsjetsjenië. Wij hebben die toestand steeds zeer kritisch benaderd. Maar we hebben ook altijd gezegd dat het conflict in Tsjetsjenië op een geweldloze manier moet worden opgelost. Ik verneem vandaag dat er vanochtend opnieuw een aanslag is geweest in het noorden van Tsjetsjenië: een zelfmoordcommando is met een vrachtwagen op een regeringsgebouw ingereden. Er zouden meer dan 30 doden zijn.
Voorzitter, zou ik u mogen vragen om in uw functie van Voorzitter van het Europees Parlement het rouwbeklag te betuigen aan de families van de overledenen, evenals aan de lokale autoriteiten, waarbij ook zeer uitdrukkelijk wordt gesteld dat het Europees Parlement het gebruik van iedere vorm van geweld om het conflict in Tsjetsjenië op te lossen, veroordeelt en dat wij willen gaan naar een weg van onderhandelingen.

De Voorzitter.
Dat zal ik met alle plezier doen, mijnheer Staes.
(Protest van de heer Ortuondo Larrea)
Het spijt me vreselijk, maar onze tijd is om. Ik kan niet toveren! U zult morgen moeten spreken.
De Voorzitter.
Aan de orde is de aanbeveling voor de tweede lezing (A5-0131/2003) van mevrouw McNally, namens de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie, betreffende het gemeenschappelijk standpunt, door de Raad vastgesteld met het oog op de aanneming van een beschikking van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van een meerjarenprogramma voor acties op energiegebied: Programma "Intelligente energie voor Europa" (2003-2006) (COM(2002) 162 - C5-0037/2003 -2002/0082(COD)).

McNally (PSE)
Als rapporteur voor het programma 'Intelligente energie voor Europa' wil ik alle drie de instellingen bedanken voor hun medewerking bij onze inspanningen om een succesvolle tweede lezing tot stand te brengen: de Europese Commissie, natuurlijk, omdat zij de voorstellen heeft ingediend; de Raad van ministers en de drie voorzitterschappen die bij het programma betrokken zijn geweest, namelijk het Spaanse, het Deense en bovenal het Griekse voorzitterschap; en vooral de leden en de ambtenaren van het Europees Parlement. Ik ben zeer verheugd dat we bij de tweede lezing een compromis hebben kunnen vinden tussen het Parlement en de Raad van ministers, door snel te werk te gaan en de normale medebeslissingsprocedure niet volledig af te wikkelen. Dit is eerlijk gezegd niet de beste manier om te werken, maar tot mijn spijt begint de Raad van ministers versnelde procedures als de norm te beschouwen. Deze werkwijze is echter minder transparant en democratisch en zij kan dikwijls leiden tot tijdelijke misverstanden omdat de onderhandelingen noodzakelijkerwijs in slechts één taal worden gevoerd.
De naam van dit programma behoeft geen uitleg. We hoeven ons alleen maar in te denken hoe een programma met de naam 'domme energie' eruit zou zien. In zo'n programma zouden we trachten de fossiele brandstoffen, waarvan we weten dat ze uitgeput raken en CO2-uitstoot veroorzaken, zo snel en zo inefficiënt mogelijk te verbruiken, op een manier waar de Verenigde Staten nog wat van zouden kunnen leren. Bij het programma 'domme energie' zouden we elektriciteit en gas gebruiken om de lucht rondom gebouwen te verwarmen in plaats van deze gebouwen te isoleren. We zouden worden gestimuleerd om meer en harder te rijden in grotere auto's, om zo meer fossiele brandstoffen te verbruiken, en dan het liefst met maar één persoon per auto. Ondanks de hoge economische kosten, de problemen met de verwerking van radioactief afval en de noodzaak van zeer strenge veiligheidsnormen zouden we bij 'domme energie' pleiten voor de algemene verbreiding van kernenergie, ook in landen waar het risico van proliferatie van kernwapens zeer groot is.
Maar genoeg over 'domme' energie. Momenteel maken wij ons nog steeds schuldig aan een aantal van de praktijken die ik genoemd heb, wat het huidige programma des te actueler en des te nuttiger maakt. Het programma is eigenlijk erg bescheiden. Voor een periode van vier jaar is er 200 miljoen euro toegewezen en dat is eerlijk gezegd nog niet voldoende. Ik hoop dat er in de loop van het programma meer fondsen beschikbaar zullen komen, vooral wanneer de nieuwe lidstaten zich bij de Unie aansluiten. Het programma kent vier doelstellingen, die alle vier inderdaad intelligent zijn: de bevordering van hernieuwbare energiebronnen, van energie-efficiëntie en van schoon vervoer in de Unie, en de bevordering van deze zaken in ontwikkelingslanden. Alle vier de doelstellingen zijn van groot belang en ik wil de Europese Commissie gelukwensen met haar voornemen om coördinerende maatregelen op te stellen. Ik ben zeer benieuwd naar de verklaring van de commissaris, want ik heb duidelijk laten weten dat deze verklaring van essentieel belang is als we overeenstemming willen bereiken. De amendementen van het Parlement op het gemeenschappelijk standpunt van de Raad van ministers hebben betrekking op de begroting - wij drongen aan op een verhoging tot 200 miljoen euro inclusief een evaluatieclausule - en op een aanzienlijk aantal verhelderingen van de tekst. Tot mijn genoegen zijn 22 van de amendementen van het Parlement opgenomen in het gemeenschappelijk standpunt en zijn er in de daaropvolgende besprekingen nog een aantal goedgekeurd. Wat wel ontbreekt is de erkenning van de behoefte aan een strategisch bureau voor energie in Europa. Het Parlement zal dit idee op andere manieren nastreven.
De Commissie heeft er goed aan gedaan om met dit programma te komen. De maatregelen zullen bijdragen aan de bescherming van het milieu, aan de continuïteit van de energievoorziening en aan de concurrentiekracht van onze industrie. Het programma vormt ook een goede aanvulling op de inspanningen van de lidstaten en zal de achterblijvende lidstaten stimuleren om zich meer in te zetten. Ik zal de betreffende landen niet noemen om ze niet in verlegenheid te brengen.
Ik ben bijzonder ingenomen met het feit dat het COOPENER-programma, dat op zich vrij bescheiden is, de aanzet zal vormen voor programma's met een veel hogere begroting, zoals het programma dat op stapel staat in Johannesburg. Meer dan twee miljard mensen ter wereld leven zonder stroom. Dit programma kan hier iets aan doen.
Er is één aspect dat mij zorgen baart en dat is de lange tijd die de Commissie nodig heeft om haar voorstellen in te dienen. Deze voorstellen komen op zo'n laat moment dat het niet meer mogelijk zal zijn om voor februari 2004 geld aan projecten toe te wijzen. Ik hoop dat de commissaris zal proberen het tijdschema voor het voorbereiden van wetgeving te herzien om dit soort problemen te voorkomen, want ik weet zeker dat zij onze teleurstelling hierin deelt.
Het programma 'Intelligente energie voor Europa' zal hoe dan ook van grote waarde zijn en ik verheug mij op de aanvaarding ervan na de verklaring van de commissaris. Tevens hoop ik dat het programma hier morgen op een brede steun kan rekenen bij de stemming en ik weet dat het Parlement de voortgang ervan met grote belangstelling zal volgen.

De Palacio
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, om te beginnen dank ik mevrouw McNally voor het werk dat zij als rapporteur voor deze beschikking heeft verricht. Ik weet dat zij zich ten volle heeft ingezet om samen met alle collega's uit het Parlement en de Raad dit resultaat te bereiken. Ik acht het van fundamenteel belang dat dit programma vandaag, en morgen bij de stemming, eens en voorgoed wordt aangenomen. Het onderhavige voorstel voor een beschikking van het Europees Parlement en de Raad heeft immers betrekking op een meerjarenprogramma voor acties op energiegebied dat de periode 2003-2006 beslaat. Daarom is het hoog tijd dat dit debat wordt afgerond.

Het gaat hier om vier specifieke actiegebieden: rationeel energiegebruik en beheer van de vraag, hetgeen vroeger onder het SAVE-programma viel; nieuwe en hernieuwbare energiebronnen, het vroegere ALTENER; energieaspecten van het vervoer, die onder het STEER-programma vallen; en bevordering van hernieuwbare energiebronnen en energie-efficiëntie op internationaal niveau, hetgeen als COOPENER bekendstaat.
Voordat ik naar de amendementen overga, wil ik even stilstaan bij een kwestie die, naar ik heb kunnen vaststellen, de bezorgdheid van dit Parlement heeft gewekt, namelijk de coördinatie van dit programma met andere beleidsacties die de Unie op energiegebied ten uitvoer legt, in het bijzonder op terreinen die deel uitmaken van het onderhavige initiatief. Mevrouw McNally heeft het daarover zojuist nog gehad. Zij wil dat op dit punt duidelijkheid bestaat. U kunt ervan op aan dat ik uw bezorgdheid deel, met name die van mevrouw McNally. In die zin ben ik van oordeel dat het voorstel om het overleg en de samenwerking tussen de verschillende diensten te waarborgen onontbeerlijk is en stelselmatig moet worden toegepast.
Ik heb alles in het werk gesteld om ervoor te zorgen dat deze onderlinge betrekkingen voor wat betreft het beheer van ons programma toenemen in zowel kwantiteit als kwaliteit. Ik ben er dan ook van overtuigd dat de acties op energiegebied ten uitvoer zullen worden gelegd in overeenstemming met de andere communautaire instrumenten. Mevrouw McNally, ik ben voornemens om te dien einde een werkgroep in te stellen met vertegenwoordigers uit alle diensten van de Commissie die betrokken zijn bij het onderhavige programma. Ik denk daarbij vooral aan de diensten die belast zijn met ontwikkelingssamenwerking, landbouw, regionale ontwikkeling, milieu en onderzoek en technologische ontwikkeling.
Wat de amendementen van het Europees Parlement betreft, stel ik met voldoening vast dat er na de laatste debatten met de Raad een compromis is bereikt over de amendementen waarover onenigheid bestond. Ik wil hier nadrukkelijk verklaren en bevestigen dat de nieuwe tekst van het Parlement de absolute steun van de Commissie geniet. Staat u mij toe, geachte afgevaardigden, dat ik u namens de Commissie feliciteer met het akkoord dat u in overleg met de Raad hebt bereikt, vooral ook met betrekking tot de begroting van het programma, de beruchte 200 miljoen euro, die een serieuze inspanning vergen. Zoals wij allen weten, lagen de ambities van mevrouw McNally elders. De onze trouwens ook, maar desalniettemin meen ik te mogen besluiten dat 200 miljoen een mooi bedrag is. In vergelijking met vroeger zal het aantal beschikbare middelen in vier jaar tijd immers aanzienlijk toenemen.
Ik vertrouw erop dat het stemadvies van de rapporteur zal worden opgevolgd en dat de snelle aanneming van het programma ons in de gelegenheid zal stellen een begin te maken met de uitvoering zonder de middelen voor 2003 te verliezen. Ik reken er met andere woorden op dat het initiatief eind dit jaar algemeen zal worden goedgekeurd, aangezien wij tegen die tijd wellicht de nodige vooruitgang zullen hebben geboekt, en dat de toegekende middelen, inclusief die voor 2003, vanaf dan gebruikt kunnen worden.
Ik betuig nogmaals mijn dank aan mevrouw McNally voor het uitstekende werk dat zij heeft verricht en ik dank u allen voor uw aandacht.

Rübig (PPE-DE).
Geachte mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, dames en heren, om te beginnen wil ook ik mevrouw McNally bedanken voor de grote omzichtigheid waarmee ze dit onderwerp in de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie heeft behandeld. Met name de discussies met de Begrotingscommissie zijn voor ons erg belangrijk geweest, omdat de Industriecommissie er veel waarde aan hecht dat voor deze programma's ook voldoende geld beschikbaar is. Ik wil met nadruk ook commissaris de Palacio bedanken dat we 2003 al in de planning mee kunnen nemen en de programma's zo snel mogelijk kunnen omzetten.
Wij weten allemaal dat de behoefte aan actie groot is vanwege de internationale energiecrisis. Europa is in grote mate afhankelijk van de import van energie. Momenteel wordt circa vijftig procent van de energie in Europa geïmporteerd en we moeten op zeer korte termijn rekening houden met stijgingspercentages die we volstrekt onverantwoord vinden. Het is dan ook van groot belang om speciale aandacht aan dit programma te besteden. Ik hoop dat we met dit meerjarenprogramma een fundamentele omwenteling in het energiebeleid van Europa in gang kunnen zetten. Met name aan het energieverbruik, waarover we al talrijke kaderrichtlijnen hebben opgesteld, moeten we in de toekomst veel aandacht besteden. Om deze richtlijnen zo efficiënt mogelijk in alle lidstaten om te zetten, hebben we natuurlijk de benchmarks, die de laatste tijd steeds beter worden. Daarnaast kunnen we goed gebruikmaken van de 'beste praktijk'-modellen. Het meerjarenprogramma is hiervoor de indicator bij uitstek om te zien in welke landen, met welke technologieën en met welke methoden wij de beste resultaten behalen. Ik denk dan ook dat wij met dit programma in het Europese energiebeleid een grote stap voorwaarts hebben gezet. Ik wil iedereen nu alvast bedanken voor de goede samenwerking.

Martin, Hans-Peter (PSE).
Dank u wel, mijnheer de Voorzitter, de rapporteur kwam met een interessante vergelijking. Ze had het over 'intelligente energie' tegenover 'domme energie'. Dat doet me - heel actueel - denken aan olie en ook aan stupid white men, de titel van een boek dat geschreven is door iemand die velen van ons zeer waarderen en die ook een Oscar heeft gewonnen. Die daar hebben dus de stupid white men met hun zeer ouderwetse en conservatieve opvatting over energieverbruik en wij hebben een intelligent white woman, Europa en nog iets anders.
Hier steekt natuurlijk heel veel achter. Ik denk dat wij via programma's als deze de mogelijkheid hebben om een stap verder te komen in de precieze uitwerking van de Europese weg. Ik vind het ook verstandig om een Europees agentschap voor intelligente energie op te richten. Een dergelijke instelling biedt de mogelijkheid om te evenaren wat de environmental protection agency in de Verenigde Staten begin jaren zeventig voor de rest van de wereld heeft betekend. Destijds, toen de Groenen nog niet bestonden en het milieubewustzijn in Europa nog op een laag pitje stond, konden voorbeeldprojecten tot ontwikkeling komen dankzij de toegang tot informatie en modelprojecten van de EPA. Dit agentschap zou nu bij ons dezelfde rol kunnen spelen. We moeten beslist verhoeden dat er met deze instelling weer een nieuwe bureaucratische laag tot stand komt. Wij moeten het agentschap daar integreren waar capaciteiten reeds voorhanden zijn.
Ik denk dat bij intelligente energie ook intelligente transparantie hoort als het gaat om het gebruik van natuurlijke hulpbronnen. Dit nieuwe agentschap zou een ideaal precedent kunnen scheppen door duidelijk aan te geven hoe het omgaat met de ter beschikking gestelde middelen. Het kan ervoor zorgen dat veel dingen die Europese instellingen terecht worden verweten, zoals het gebrek aan transparantie bij het verstrekken en aanwenden van financiële middelen, worden voorkomen in de wetenschap dat er geen democratie mogelijk is zonder transparantie.

Clegg (ELDR).
Mijnheer de Voorzitter, ik wil mij aansluiten bij degenen die Eryl McNally hebben gelukgewenst met haar geslaagde inspanningen om deze tweede lezing door het Parlement te loodsen en om namens ons te onderhandelen met de andere instellingen.
De rapporteur heeft de belangrijkste inhoudelijke aspecten al behandeld en mijn fractie is het met deze punten volledig eens. Ik wil vooralsnog echter twee aanvullende punten naar voren brengen. Ten eerste zou 'Intelligente energie-Europa' niet alleen de titel voor dit programma moeten zijn, maar uiteraard ook de overkoepelende term voor alles wat wij doen op het gebied van energiebeleid.
Zoals veel collega's zullen weten, worden wij vandaag, deze week en volgende week overspoeld met wetgeving op het terrein van energie, van warmtekrachtkoppeling tot trans-Europese netwerken en het zeer belangrijke liberaliseringspakket voor de stroom- en gasvoorziening. Wij hopen dat al deze maatregelen tezamen een concreet en intelligent beleid vormen, dat zij een integrale politiek van een integraal bestuur vertegenwoordigen. In dat opzicht is de verklaring van de commissaris vandaag van groot belang en wij zijn er dan ook zeer mee ingenomen.
Het tweede punt betreft de begroting. Wij juichen het succes van de rapporteur bij het verhogen van de algehele begroting van harte toe, maar we moeten ons realiseren dat tweehonderd miljoen euro, hoewel het voor u en mijzelf persoonlijk natuurlijk een hoop geld is, eigenlijk erg weinig is wanneer men kijkt naar de overstelpende hoeveelheid taken die ons wachten in het kader van het programma 'Intelligente energie'.
Tweehonderd miljoen zou gemakkelijk kunnen worden opgeslokt door slechts een van de vier doelstellingen en we kunnen dan ook zeggen dat het beginkapitaal dat door de Europese Unie is vrijgemaakt in het niet valt bij de taken die moeten worden uitgevoerd. Dit hebben we immers ook op ander terreinen gezien, denk maar aan de trans-Europese netwerken. Daarom hopen we dat de procedures zo efficiënt mogelijk zullen zijn, dat duplicering en onnodige administratieve en bureaucratische belemmeringen zullen worden vermeden en dat de belastingbetaler waar voor zijn geld zal krijgen.

Caudron (GUE/NGL)
. (FR) Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, bij de eerste lezing heb ik het woord gevoerd over deze belangrijke kwestie, en het doet mij genoegen dit vanavond opnieuw te mogen doen.
Allereerst wil ik op persoonlijke titel mijn collega en vriendin Eryl McNally bedanken voor haar uitstekende verslag en de manier waarop ze de onderhandelingen met de Raad heeft weten te voeren. Ik ken haar al jaren en wil haar hier een compliment maken voor het vele harde werk dat zij verricht heeft, ook al ben ik het soms, om niet te zeggen vaak, oneens met de liberale standpunten van sommige van haar vrienden.
Eveneens op persoonlijke titel wil ik mevrouw de Palacio zeggen dat ik waardering heb voor haar werk als commissaris bevoegd voor energie, haar onmiskenbare competentie en haar luisterbereidheid, ook al is ze nooit ingegaan op mijn vraag over de tegenstrijdigheid die ik zie tussen een vrije concurrentie die de prijzen moet laten zakken en de onmiskenbare noodzaak energie te besparen.
Over de grond van de zaak nu. Namens mijn fractie, de Confederale Fractie Europees Unitair Links/Noords Groen Links, wijs ik erop dat het programma "Intelligente energie voor Europa", dat loopt van 2003 tot 2006, in de plaats treedt van een programma dat op 31 december jongstleden is afgelopen. Dit verklaart waarom we het zo dringend eens moeten worden over het best mogelijke compromis. Het hoeft niemand te verwonderen dat de heftigste discussies rond de financiering hebben gedraaid. Ik wil hier nog maar eens zeggen hoe jammer het is dat we in Europees verband op talloze domeinen het geld niet weten te vinden om onze ambities waar te maken. Ik blijf hierop hameren, zowel binnen dit Parlement als daarbuiten. Het is des te betreurenswaardiger omdat een tussentijdse evaluatie over het programma uitwijst dat de specifieke programma's aan een ernstig gebrek aan middelen lijden. Aanvankelijk hield de Raad onverbiddelijk vast aan een bedrag van 190 miljoen euro, maar uiteindelijk zijn de Raad en het Parlement na meerdere trialoogvergaderingen toch tot een compromis gekomen van 200 miljoen euro. Dat is nog altijd te weinig, maar het is beter dan niets. Zoals eerder gezegd, wordt dit bedrag verdeeld over vier specifieke programma's: efficiënt energieverbruik, hernieuwbare energiebronnen, vervoer en energie, hernieuwbare energie en efficiënt energieverbruik in ontwikkelingslanden. Ik vind dit een nuttige zaak en sta achter de gekozen aanpak.
Ook over de grond van de zaak: de Raad heeft het grootste deel van de amendementen van het Parlement overgenomen: deelname van de kandidaat-lidstaten, verspreiding van en toegang tot de programma's en transparante selectiecriteria voor de deelnemers. Dat doet ons genoegen. Daar staat tegenover dat de Raad de oprichting van een Europees agentschap voor intelligente energie heeft afgewezen. Net als de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie betreur ik dit persoonlijk. Ik denk dat zo'n agentschap ons vooruit zou hebben geholpen. De Raad heeft evenmin ingestemd met een task force binnen de Commissie voor de coördinatie van de afzonderlijke domeinen, maar mevrouw de Palacio heeft ons op dat punt enigszins gerustgesteld.
Tot slot wil ik nog eens op wijzen dat energie niet zomaar een of andere handelswaar is. Onze energievoorziening vereist zware, en dus langetermijninvesteringen. Energie is grotendeels een openbare nutsvoorziening, en dus moeten we op de bres springen voor het belang van de burger in alle betekenissen. En voor de toekomst moeten we besparen, diversifiëren, beveiligen, kosten en baten in rekening brengen, en niet alleen de kosten en baten die voor de korte termijn berekend kunnen worden. We moeten ver vooruit kijken. De energiebehoefte gaat stijgen en de voorraad fossiele brandstof blijft dalen. Kernsplijting ligt moeilijk bij de publieke opinie, dus we moeten hernieuwbare energiebronnen aanboren en energie besparen. Tot slot, en daar laat ik het bij, mijnheer de Voorzitter, moeten we werk maken van wat ik persoonlijk beschouw als de mogelijkheid van de toekomst: kernfusie. Daarom moeten we snel van start gaan met het ITER-programma, snel, erg snel, mijnheer de Voorzitter.

Booth (EDD).
Mijnheer de Voorzitter, er wordt hier beweerd dat het programma 'Intelligente energie voor Europa' noodzakelijk is. Maar termen als intelligente energie en hernieuwbare energiebronnen zullen door de gewone man waarschijnlijk eerder met hoon worden onthaald en er zal weinig animo zijn voor een serieuze discussie over dit onderwerp. Want waar ik vandaan kom, komt dit energiebeleid vooral tot uitdrukking in de groeiende plaag van de windmolenparken, die meer en meer ons geliefde landschap verpesten en waarvan de economische waarde grotendeels teniet wordt gedaan door de nominale kosten van deze zogenaamde kosteloze energiebron. Windenergie is namelijk zo kostbaar dat het gebruik ervan zonder de bijdrage van de belastingbetaler en energieverbruiker onbetaalbaar zou zijn. Omdat de energieproductie bij deze bron onregelmatig is - tenslotte is windkracht verre van constant - moet er altijd een conventionele energiebron aanwezig zijn om een constante uitvoer te garanderen en op die manier wordt net zoveel energie verbruikt als door de windkracht zogenaamd wordt bespaard.
Dit programma is gegrond op warrige ideeën en EU-subsidie - een vaste combinatie overigens - en ik ben dan ook van mening dat het energiebeleid dat we vandaag bespreken alles behalve intelligent is. Zoals gebruikelijk in de titulatuur van de EU dekt de vlag juist het tegenovergestelde van de werkelijke lading. Zoals altijd kan ik niet anders doen dan blijk geven van mijn afkeuring. Maar ik doe dit in de wetenschap dat mijn kiezers in ieder geval een stuk intelligenter zijn dan het beleid dat zogenaamd in hun naam wordt gemaakt.

Seppänen (GUE/NGL).
Mijnheer de Voorzitter, het vorige kaderprogramma voor energie liep eind vorig jaar af. Aangezien het daarvoor in de plaats komende programma 'Intelligente energie voor Europa? nu pas wordt behandeld, kunnen wij de Commissie en de Raad niet van overmatige haast betichten. Het vorige programma was echter nog veel meer te laat, zodat er toch een heel klein beetje vooruitgang is geboekt.
Het nieuwe programma bevat minder aparte programma's en dat is goed. In feite waren de middelen van het vorige kaderprogramma te versnipperd, waardoor het moeilijk was om zichtbare resultaten te bereiken. De administratieve kosten voor het hebben van veel programma's, de consultatievergoedingen en de in Europa veel voorkomende verschillende seminars slokken veel middelen op met als gevolg dat er minder middelen overblijven voor concrete maatregelen.
In het nieuwe programma nemen de middelen toe, groeit het totale geldbedrag en zal het vervangen van een vijfjarig programma door een vierjarig programma het jaarlijks beschikbare geldbedrag verhogen. De energiesector is echter een zo kapitaalintensieve productiesector dat ook met toenemende middelen de problemen van de EU-landen op het gebied van voldoende energie, voorzieningszekerheid of energiebesparing en milieubescherming niet worden opgelost. De gestelde gemeenschappelijke doelen, bijvoorbeeld wat betreft het gebruik van hernieuwbare energiebronnen, zijn zo ambitieus dat het bereiken ervan in beslissende mate van de lidstaten afhangt. Wij kunnen het bereiken van de resultaten niet enkel van ALTENER laten afhangen.
Er is voorgesteld een nieuw speciaal agentschap op te richten om de samenwerking op het gebied van energie te coördineren. De ervaring leert echter dat agentschappen niet altijd de bureaucratie verminderen, eerder integendeel, en het is voor het Parlement altijd moeilijker speciale agentschappen te controleren dan de Commissie. Het opzetten van nieuwe agentschappen zal de administratieve transparantie niet ten goede komen.
Wat het werk van de rapporteur betreft, wil ik haar op dezelfde wijze bedanken als collega Caudron namens onze fractie heeft gedaan.

De Palacio
Ik dank de afgevaardigden voor hun bijdragen en beaam ten volle dat het gebruik van "domme" energie, zoals hier door mevrouw McNally en andere sprekers is gezegd, tegen elke prijs moet worden vermeden. De rapporteur weet dat ook ik van oordeel ben dat het Europees agentschap het beheer zou hebben vergemakkelijkt en wellicht uitermate positieve aspecten zou hebben gehad. Anderzijds denk ik dat dit multidisciplinaire systeem waarvan alle betrokken diensten van de Commissie deel uitmaken haar twijfels zal wegnemen.

Ik wil ook even kort signaleren dat ik het volkomen eens ben met het voorstel van de heer Caudron om zo spoedig mogelijk een begin te maken met de uitvoering van het ITER-initiatief en andere acties. Wat de 200 miljoen betreft, denk ik bijvoorbeeld aan het COOPENER-programma en de bevordering van meer adequate technologieën, energie-efficiëntie, technologische ontwikkeling en schone steenkooltechnologieën in de ontwikkelingslanden. Deze kwestie zal overigens ook moet worden aangekaart in het kader van Kyoto aangezien de klimaatverandering geen Europees maar mondiaal probleem is. Wij vergissen ons als wij aannemen dat de ontwikkelingslanden geen steenkool zullen gebruiken: zij zullen zich bedienen van wat zij hebben. Dat staat als een paal boven water. Daarom moeten wij op dit vlak vooruitgang boeken.
Geachte afgevaardigden, bij wijze van reflectie op de toekomst attendeer ik u erop dat de communautaire begroting voor volgend jaar 0,99 procent van het bbp zal uitmaken in een Europa met 25 lidstaten. Bovendien zal deze buitengewone uitbreiding gepaard gaan met de toetreding van 500 nieuwe ambtenaren.

De Voorzitter.
Hartelijk dank, mevrouw de commissaris.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 12.00 uur plaats.

De Voorzitter.
Aan de orde is het verslag (A5-0138/2003) van de heer Glante, namens de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie, over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake de bevordering van warmtekrachtkoppeling op basis van vraag naar nuttige warmte binnen de interne energiemarkt (COM(2002) 415 - C5-0366/2002 - 2002/0185(COD)).

Glante (PSE)
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, beste collega's, aan de titel van de richtlijn valt al af te lezen dat we hier te maken hebben met een relatief complex onderwerp. Ik zal proberen - zoals ik in het verleden ook al heb gedaan - duidelijk en begrijpelijk voor iedereen uit te leggen wat dat is, de traditionele opwekking van elektriciteit met behulp van stoom die naderhand een zinvolle toepassing kan vinden in de industrie of voor verwarmingsdoeleinden kan worden gebruikt. Het bevorderen van deze technologie is in overeenstemming met de doelstellingen van Kyoto die wij hebben onderschreven en met ons veel andere landen. Deze technologie zal helpen om energie te besparen, energie efficiënt te gebruiken en de uitstoot van CO2 te verminderen. Ook kan de toepassing ervan zorgen voor een hogere continuïteit van de energievoorziening.
Mij ging het er bij deze discussie, de stemming en de amendementen die ik heb ingediend vooral om een in heel Europa geldende richtlijn op te stellen, op hetzelfde niveau en met dezelfde uniforme spelregels. Het gaat dan met name om de referentiewaarden waarmee de energiebesparing moet worden aangetoond. Wij verzoeken de Commissie om binnen een passende termijn een pakket Europese referentiewaarden op te stellen waardoor de toepassing in de verschillende lidstaten beter vergelijkbaar is.
Voor mij is het belangrijk om de rechtszekerheid binnen de Europese Unie te vergroten. Het gaat erom dat de lidstaten, gebaseerd op deze richtlijn - als hij dan na de tweede lezing en eventueel na bemiddeling in werking treedt - de rechtszekerheid hebben dat ze deze technologie kunnen bevorderen. Het verslag is heel technisch. Het was relatief gecompliceerd om erover te discussiëren. We hebben heftige discussies gevoerd, maar het waren hele eerlijke discussies, wij zijn heel eerlijk met elkaar omgegaan. Er was geen confrontatie tussen links en rechts, zoals ik eerder al eens heb gezegd, het was eerder een confrontatie tussen noord en zuid, een overtuiging dat de ene of andere methode beter is. Ik denk dat we een goed compromis hebben gevonden.
Iedereen heeft wat in moeten slikken, ook ik. Ik ben niet altijd met alle compromissen even gelukkig geweest, maar in principe ben ik ermee akkoord gegaan. Uiteindelijk heeft dit resultaat in ieder geval in de commissie laten zien dat wij een goed compromis hebben gevonden bij 32 stemmen voor, geen stemmen tegen en 11 onthoudingen, waarbij ik wil opmerken dat ik nog steeds niet helemaal begrijp waarom er 11 onthoudingen waren. Wij zijn inclusief de wijzigingsvoorstellen in mijn verslag begonnen met 240 amendementen. Morgen zullen we over 11 amendementen stemmen. Ik vind dat een goede prestatie. Wij hebben goed werk geleverd, en al ben ik het niet met alle 11 amendementen eens, over het geheel genomen zal het resultaat er na de eerste lezing heel goed uitzien.
Ik hoop alleen dat de Raad parallel hieraan in mei, uiterlijk in juni, een redelijk politiek standpunt op tafel legt. Wat daar momenteel besproken wordt, staat nog behoorlijk ver af van hetgeen wij besproken hebben. De tweede lezing belooft dus weer spannend en omstreden te worden. Ik hoop dat wij morgen een goede stemming hebben en dat we het verslag aannemen. Ik verheug me dan alvast op de discussie in tweede lezing. Als we er allemaal samen constructief aan werken en de Raad zijn zegen geeft, zullen we er voor het einde van deze legislatuurperiode in slagen om dit verslag aan te nemen en rechtszekerheid te creëren. Ik denk in tweede lezing, maar misschien ook pas na bemiddeling.
In zoverre geloof ik dat wij het voorstel van de Commissie nog een beetje verbeterd, gepreciseerd, specifieker en nauwkeuriger gemaakt hebben. Ik hoop dat het morgen met algemene instemming wordt aangenomen.
De Palacio
Mijnheer de Voorzitter, het voorstel voor een richtlijn inzake de bevordering van warmtekrachtkoppeling behandelt een uitermate complex probleem, zoals de rapporteur, de heer Glante, ook al zei. Bovendien is uit de debatten in de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie gebleken dat de meningen hierover sterk uiteenlopen. Tezelfdertijd zijn de talloze vergaderingen, hoorzittingen en seminars die de laatste maanden in dit Parlement hebben plaatsgevonden een duidelijk bewijs van de levendige belangstelling die dit initiatief oproept in diverse sectoren van de maatschappij. Mijn oprechte felicitaties aan de rapporteur. Hij is er immers in geslaagd om de meningsverschillen van de betrokken afgevaardigden te overbruggen en tot een oplossing te komen waarin uiteindelijk slechts elf amendementen worden geformuleerd.
Geachte afgevaardigden, de totstandkoming van een Europees referentiekader voor warmtekrachtkoppeling betekent een enorme uitdaging. Ik stel met voldoening vast dat het voorstel voor een richtlijn inzake de bevordering van warmtekrachtkoppeling dat wij hier bespreken aan de behoeften voldoet en bovendien een adequaat antwoord geeft op het probleem van de integratie van de Europese energiemarkt, en met name van de elektriciteitsmarkt, dat momenteel aan de orde is.
Zoals de rapporteur terecht heeft gesignaleerd, is warmtekrachtkoppeling een doeltreffende manier om tegelijkertijd, in een en hetzelfde proces, warmte en elektriciteit te genereren. Bovendien zal een correct en adequaat gebruik van deze techniek garanties bieden voor de continuïteit van de energievoorziening en leiden tot ontegensprekelijke energiebesparingen en de daaruit voortkomende vermindering van de uitstoot van broeikasgassen. Wij zijn ons er evenwel van bewust dat deze methode op het gebied van de energiemarkt voor problemen zorgt aangezien de voordelen niet in gelijke mate op alle onderdelen van deze sector betrekking hebben. Er is geen enkel juridisch instrument dat hiervoor een oplossing biedt. Daarom worden met deze richtlijn de voorwaarden gecreëerd die noodzakelijk zijn om een stabiel kader in het leven te roepen voor de initiatieven ter bevordering van warmtekrachtkoppeling. De lidstaten worden geacht binnen dat kader extra inspanningen te leveren om het proces te bespoedigen en de productie te verhogen door concrete maatregelen in de vorm van financiële steunregelingen uit te vaardigen. Verder is het de bedoeling dat zij een gunstig investeringsklimaat scheppen, eerlijke concurrentievoorwaarden waarborgen en de bestaande administratieve en andere hindernissen uit de weg ruimen, dit alles binnen een Europese geïntegreerde markt.
Ons voorstel verplicht de lidstaten ertoe de verwachte vraag naar nuttige warmte via warmtekrachtkoppelingtechnieken op hun grondgebied te berekenen op basis van de analyse van het potentieel voor hoogrendabele warmtekrachtkoppeling. Daarmee wordt een eerste stap gezet die de basis moet vormen voor de uitvoering van toekomstige initiatieven en controlemaatregelen ter plekke.
Anderzijds zullen de producenten van energie en warmtekrachtkoppeling ten gevolge van de toekomstige richtlijn een garantie van herkomst kunnen aanvragen waarin wordt verklaard dat de aan het stroomnet verkocht elektriciteit werkelijk afkomstig is van hoogrendabele warmtekoppeling en tot een algemene energiebesparing leidt. Dit instrument is bedoeld om het kennisniveau te verhogen en de transparantie van de markt te bevorderen. Bovendien wordt in het voorstel nadrukkelijk onderstreept dat producenten van warmtekrachtkoppeling niet mogen worden gediscrimineerd bij de vaststelling van criteria voor toegang tot het stroomnet en bij de aankoop en verkoop van elektriciteit. De lidstaten hebben zelfs het recht om voorrang te verlenen aan elektriciteit die afkomstig is van warmtekrachtkoppeling. Zoals u weet, heeft deze sector herhaaldelijk aangedrongen op dergelijke maatregelen die absoluut noodzakelijk zijn om de productie van dit soort energie verder te ontwikkelen.
De definitie van warmtekrachtkoppeling, en met name van hoogrendabele warmtekrachtkoppeling, klinkt weliswaar heel technisch, maar de vaststelling van een gemeenschappelijke methodologie betekent alvast een belangrijke stap voorwaarts voor de sector, die hiermee, met name op het vlak van de rendementseisen, over de nodige rechtszekerheid beschikt. De lidstaten krijgen van hun kant een instrument aangeboden om steunregelingen ter bevordering van warmtekrachtkoppeling op te stellen en tegelijkertijd oneerlijke concurrentie op de interne energiemarkt en de markt in het algemeen tegen te gaan.
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, tot hier mijn uiteenzetting van de doelstellingen van de Commissie. Ik zal met belangstelling luisteren naar het hiernavolgende debat. Samen met de rapporteur vertrouw ik erop dat wij er in de loop van deze zittingsperiode in zullen slagen de onderhavige tekst in tweede lezing aan te nemen. Dit voorstel vormt immers een onontbeerlijke aanvulling op de huidige en voorbije acties ter bevordering van de energie-efficiëntie, energiebesparingen en het gebruik van hernieuwbare energiebronnen.

García-Orcoyen Tormo (PPE-DE)
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, waarde collega's, aan deze richtlijn zijn ingewikkelde, oeverloze en verhitte discussies voorafgegaan, met name in de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. Wij hebben proberen te onderstrepen dat warmtekrachtkoppeling geen doel op zich is maar een maatregel ter bevordering van de energie-efficiëntie. Ofschoon dit voorstel, waarmee de voortzetting van de strategie van de Commissie ter bevordering van de energie-efficiëntie in de Europese Unie wordt gewaarborgd, van meet af aan op onze steun kon rekenen, hield het een reeks problemen in, zoals ook de rapporteur, de heer Glante, aanvankelijk erkende. Dankzij het gezamenlijk overleg en de nauwe dialoog tussen de leden van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbeleid zijn wij er evenwel in geslaagd een evenwichtig voorstel te presenteren dat verregaande gevolgen heeft voor de energiebesparing.
Zoals ik al eerder zei, zal warmtekrachtkoppeling op basis van de vraag naar warmte bijdragen aan de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen en de totstandkoming van een evenwichtig elektrisch systeem. Deze evenwichtsoefening zou echter op een regelrecht fiasco zijn uitgelopen als er ten gevolge van de beoogde maatregelen een buitensporige vraag naar nutteloze warmte zou zijn ontstaan. Een al te simplistische benadering - zoals die welke oorspronkelijk werd aangehangen - zou tot een toename van de bouw van warmtekrachtkoppelingsinstallaties hebben geleid zonder na te gaan of er een reële vraag naar warmte bestond. Dat is - onzes inziens - precies het tegenovergestelde van de werkelijke doelstelling van dit voorstel.
Mijn oprechte felicitaties aan de heer Glante en aan al degenen die hebben deelgenomen aan de talrijke vergaderingen, want dit was beslist geen gemakkelijke kwestie. Ik dank met name mijn collega, de heer Vidal-Quadras, die zich met hart en ziel voor deze richtlijn heeft ingezet. Wij hebben tal van cijfers, formules, variabelen en indexen bestudeerd en ik meen te mogen besluiten dat wij er in geslaagd zijn onze standpunten nader tot elkaar te brengen.
De compromisamendementen betekenen een enorme stap voorwaarts op de weg naar een definitief akkoord. Ook de erkenning van het bestaan van verschillende technologieën binnen de Europese Unie is van wezenlijk belang. Het is inderdaad zo dat hoe meer warmte een installatie produceert, hoe rendabeler het warmtekrachtkoppelingsproces wordt, maar het zou simplistisch en irreëel geweest zijn om de gehele richtlijn te reduceren tot deze stelling.
Een warmtecentrale met een rendementsniveau van 80 procent is volkomen inefficiënt - om niet te zeggen verouderd -, terwijl een elektriciteitscentrale met een rendementsniveau van 50 procent bijzonder rendabel kan zijn. Waarom? Om de eenvoudige reden dat elektriciteit een meer complexe energievorm is die wordt verkregen uit warmte.
Nu gebleken is dat het totale rendement van een installatie geen doeltreffende of absolute parameter is om te bepalen of een warmtekrachtkoppeling al dan niet geschikt is, moet er naar een alternatief worden gezocht. Volgens ons - en ik geloof dat ook de heer Vidal-Quadras deze kwestie zal aanstippen - moet de besparing op primaire energie en op broeikasgasemissies als uitgangspunt worden genomen. Dat is de meest adequate parameter om de voordelen van warmtekrachtkoppeling te meten ten opzichte van de afzonderlijke productie van warmte en elektriciteit.
Er is een belangrijke nuance die wij niet uit het oog mogen verliezen: de wijze waarop warmtekrachtkoppeling zich in de verschillende lidstaten heeft ontwikkeld, is afhankelijk van specifieke culturele kenmerken. In de landen van Centraal- en Noord-Europa, waar gedurende een groot deel van het jaar enorme behoefte bestaat aan centrale verwarming en warm water, is de warmteproductie voornamelijk bestemd voor gemeentelijk gebruik. Elders is het aandeel van de warmte in het warmtekrachtkoppelingsproces om voor de hand liggende redenen veel beperkter en neemt de elektriciteit voor industrieel gebruik de belangrijkste plaats in. Het overschot wordt verhandeld op het stroomnet.
De heer Glante heeft ingezien dat er geen definitieve conclusies geformuleerd konden worden zonder dit voorstel eerst aan een grondige analyse te onderwerpen. Als rapporteur van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbeleid moet ik toegeven dat onze commissie van dit inzicht verstoken is gebleven. In het licht van hetgeen hier vandaag na talloze discussies en vergaderingen wordt voorgesteld, moet ons advies als irreëel en onnauwkeurig worden bestempeld.
Het was van meet af aan al duidelijk dat wij hier met een zeer ingewikkeld probleem te maken hadden. Als rapporteur heb ik dan ook in samenspraak met mijn fractie een verzoek ingediend om het tijdschema te versoepelen. Ik heb met name aangedrongen op een grondige behandeling van deze kwestie en op een ruimere tijdsmarge teneinde met de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie van gedachten te kunnen wisselen over onze meningsverschillen. Mijn verzoek werd echter afgewezen en het voorstel werd halsoverkop in stemming gebracht, met alle gevolgen van dien. Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, mijns inziens moeten wij allen ons steentje bijdragen om dit soort situaties te vermijden. Het is onverantwoord dat er een advies wordt opgesteld op de manier zoals dat in het geval van de warmtekrachtkoppeling in de Milieucommissie is gebeurd. Ik vrees overigens dat dit wel vaker voorkomt in het Parlement. Wij hebben hier dus zeker niet te maken met een eenmalig voorval.
Tot besluit nog dit. Mijns inziens hebben wij hier een weldoordacht, proportioneel en noodzakelijk voorstel voor ons liggen. Daarom wil ik de rapporteur en mijn collega's uit de Industriecommissie nogmaals feliciteren met het uitstekende werk dat zij hebben verricht. Vooral het feit dat zij geen genoegen hebben genomen met het eerste het beste voorstel maar gevochten en gestreden hebben om een akkoord te bereiken en een voor iedereen aanvaardbaar voorstel voor te leggen verdient een woord van lof. Mijn oprechte gelukwensen, mevrouw de commissaris.

Rübig (PPE-DE).
Geachte mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, dames en heren, om te beginnen wil ik de rapporteur, mijnheer Glante, hartelijk danken voor de uitstekende samenwerking. Toen ik het verslag voor de eerste keer had gelezen, zag ik dat er nog wel een paar debatten nodig zouden zijn, maar ik denk wel dat wij het allemaal eens zijn over het doel van de richtlijn. Dat is namelijk gewoon het centraal stellen van energiebesparing en energie-efficiëntie. Ik denk dat we hier na lange debatten zeer goed tot overeenstemming zijn gekomen.
De rapporteur heeft aanvankelijk circa 40 amendementen ingediend die de basis vormden voor een constructieve discussie. Ik moet zeggen dat hij niet alleen de technische kant goed heeft benaderd, maar met name ook het menselijke aspect, de toenadering tot elkaar en de strijd om compromissen. Uiteindelijk bleven er 240 amendementen over die wij natuurlijk allemaal samen hebben doorgenomen. Wij hebben geprobeerd om een compromis te vinden, wat ons uiteindelijk ook echt is gelukt. Nu hebben we een zeer geconsolideerde tekst voor ons liggen, waarmee we denk ik allemaal goed kunnen leven. De stemming in de Commissie industrie heeft ook laten zien dat deze zich in de goede richting heeft ontwikkeld. Wij hebben natuurlijk nog een paar kleine wijzigingen voor deze lezing voorbereid, maar ik denk dat het basisprincipe dat wij gezamenlijk hebben uitgewerkt, een zeer groot effect zal hebben op de duurzaamheid van de energievoorziening.
Het belangrijkste punt was een geharmoniseerd systeem voor de berekeningsmethode te vinden. Daarbij stond niet zozeer de berekeningsmethode in het middelpunt, omdat daarvoor veel verschillende uitgangspunten en mogelijkheden bestaan. Belangrijk was veeleer het vinden van een gemeenschappelijke Europese basis zodat het geharmoniseerde systeem ook overal kan worden toegepast, of het nu gaat om het noorden, het zuiden of andere gebieden. We weten dat er in Europa landen zijn waar het heel heet is en landen waar veel behoefte aan warmte bestaat. Er is dus behoefte aan koeling enerzijds en warmte anderzijds. De belangen lopen hier dan ook zeer uiteen. Ik wil de zogenaamde lobbyisten bedanken voor hun uitstekende werk. We hebben van hen veel geleerd over de verschillende mogelijkheden. Tot slot hebben we heel veel geleerd door de vele debatten, discussies en avondsessies waar we vaak heel lang hebben gezeten en over deze zaken hebben gediscussieerd.
Onze doelstelling is natuurlijk om het aandeel van de warmtekrachtkoppeling in de toekomst van negen procent tot achttien procent te verhogen. Het moge duidelijk zijn dat een verdubbeling gewenst is. We willen graag dat voor de berekening van de formule de CEN-workshop wordt ingeschakeld met ondersteuning van de Commissie. We willen dat het Comité voor Normalisatie nog één keer met alle betrokkenen praat zodat we, als het tot een tweede lezing mocht komen, nog een variant hebben om over te debatteren. Zo houden we met de CEN-workshop de facto een definitieve oplossing achter de hand voor de verdere behandeling.
Ik denk dat het principe van warmtekrachtkoppeling, juist als we kijken naar de mini-WKK's, ook een nieuw debat kan oproepen over de continuïteit van de stroom- en energievoorziening. De continuïteit van kleine kringlopen is voor de toekomst een heel interessant principe. We weten allemaal van de hernieuwbare energiebronnen en van de verschillende blokverwarmingscentrales die we op het platteland en in kleine dorpen al hebben, dat de warmtekrachtkoppeling hier heel goed te merken is en dat bovendien natuurlijk ook de markt heel anders functioneert. Wanneer we dus niet alleen kijken naar de grote installaties die hier in eerste instantie in het middelpunt stonden, maar in de toekomst ook naar de vele kleine, de regionale, misschien zelfs de huisinstallaties die in de toekomst mogelijk kunnen zijn, kunnen we op de markt ook echt iets bereiken.
In Wels, de stad waar ik vandaan kom, is een project gepland dat energyland wordt genoemd. Energyland zou eigenlijk Europa moeten zijn. Wij proberen in dit energyland om onderzoek en ontwikkeling centraal te stellen. We proberen met name op het gebied van scholing en ontwikkeling deze nieuwe methoden, deze nieuwe subsidiemogelijkheden aan een breed publiek kenbaar te maken en vooral ook aan het bedrijfsleven. Wij moeten ons in de toekomst natuurlijk meer bezighouden met energie en met de infrastructuur op energiegebied, omdat continuïteit in de energievoorziening en energie-efficiëntie absoluut tot de primaire doelstellingen van de Europese Unie horen.

Berenguer Fuster (PSE).
 Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, het lijdt geen twijfel dat de bevordering van de elektriciteitsproductie via warmtekrachtkoppeling om diverse redenen een lovenswaardige doelstelling is. Daarom onderschrijven wij het initiatief van de Commissie, dat onze volle waardering verdient. Onze oprechte felicitaties aan mevrouw de commissaris.

Productie via warmtekrachtkoppeling leidt in de eerste plaats tot energiebesparingen en draagt derhalve bij aan de verwezenlijking van een van onze milieudoelstellingen, namelijk de vermindering van de CO2-uitstoot.
Er zijn nog andere redenen die onze steun voor deze methode rechtvaardigen. Om te beginnen stelt de gecombineerde productie van warmte en elektriciteit ons in de gelegenheid de kosten te drukken en eventueel een alternatieve energievoorziening aan te bieden aan de gebruikers, hetgeen in bepaalde gevallen kan neerkomen op de invoering van een zekere vorm van concurrentie, met name op markten met een sterk oligopolistisch karakter, zoals het geval is met de elektriciteitsmarkt in mijn land.
Dit Parlement heeft zijn steun uitgesproken voor de bevordering van warmtekrachtkoppeling in zijn resolutie van 25 september jongstleden. Daarom moet dit initiatief alleen al ter wille van de coherentie onderschreven worden.
Het probleem is dat er achter het begrip warmtekrachtkoppeling zeer uiteenlopende realiteiten schuilgaan. De situatie in de noordelijke landen verschilt immers sterk van die in de zuidelijke landen. Daarom was het bijzonder moeilijk om beide standpunten in één voorstel te verzoenen. In het noorden wordt warmtekrachtkoppeling vooral gebruikt voor de productie van verwarming, terwijl dit systeem in de zuidelijk gelegen landen hoofdzakelijk gebezigd wordt door industrietakken die behoefte hebben aan een intense warmteproductie en op deze manier tegelijkertijd goedkopere elektriciteit verkrijgen. Voorbeelden zijn de papierindustrie en de ceramieksector.
Gevolg hiervan is dat de gebruikte warmtekrachtcentrales sterke verschillen vertonen al naargelang zij in het noorden of het zuiden gelegen zijn. Terwijl in de verwarmingsinstallaties gebruik wordt gemaakt van stoomturbines en slechts warmte moet worden gegenereerd gedurende de koude maanden van het jaar, bestaat er in de warmtekrachtcentrales voor industrieel gebruik niet alleen behoefte aan een hogere warmtegraad, maar worden deze installaties het hele jaar door gebruikt.
Het was beslist niet gemakkelijk om al deze verschillende afmetingen en systemen in één richtlijn onder te brengen. De rapporteur heeft enorme inspanningen moeten leveren om deze sterk uiteenlopende realiteiten met elkaar te verzoenen en op te nemen in de tekst van de richtlijn. Ik feliciteer hem dan ook van harte.
Ik eindig met te zeggen dat wij de tekst van het verslag en de bijbehorende amendementen over het geheel genomen zullen steunen.

Clegg (ELDR).
Mijnheer de Voorzitter, ik weet zeker dat ik ook namens de rest van mijn collega's spreek als ik zeg dat dit een van de meest boeiende en verbazingwekkende kwesties is waarin ik me ooit heb moeten verdiepen. Leken als ik werden van tijd tot tijd bedolven onder een ondoorgrondelijke massa acroniemen en technische details, terwijl de heer Glante en de heer Vidal-Quadras Roca soms een taal leken te spreken die voor weldenkende, normale mensen in zijn geheel niet te begrijpen was. Ik had er bijvoorbeeld geen idee van dat er naar aanleiding van zoiets als de PROTERMO-methode binnen onze commissie ooit zo'n verhit debat zou plaatsvinden. Het is jammer dat we die hitte binnen onze commissie, gezien het onderwerp, niet meteen konden omzetten in stroom. Toch is mijn fractie, ondanks dat mensen als ikzelf niet alles tot in de kleinste details konden volgen, bijzonder tevreden met het resultaat en zij kijkt ernaar uit om de rapporteur morgen tijdens de stemming te steunen.
We zijn met name blij dat de twee benaderingen, die werden vertegenwoordigd door de zijden die tegenover elkaar stonden in het debat, gehandhaafd zijn in de illustere bijlagen II en III en dat er toch een soort van vergelijk gevonden is tussen die twee standpunten. De ene zijde wilde namelijk per se vasthouden aan een methodologie om warmtekrachtkoppeling te onderscheiden van andere manieren van energieproductie en de andere wilde juist dat het accent op energiebesparing niet verloren zou gaan. Verder steunen we ook graag de maatregelen in deze richtlijn ter bescherming en bevordering van kleinschalige warmtekrachtkoppelingsystemen, die volgens ons een essentieel onderdeel zijn van de ontwikkeling van WKK. Verder - en ik zeg dit niet alleen namens mijn eigen fractie - vinden wij dat de stemming van morgen het startpunt moet zijn van een serieus, en ongetwijfeld moeilijk debat met de Raad over het handhaven en nastreven van concrete in plaats van louter symbolische doelen.
Ik wil besluiten met een waarschuwing. Er zijn diverse amendementen ingediend. Ik zou mijn collega's uit de andere fracties met klem willen verzoeken geen amendementen te steunen die de balans van dit bijzonder subtiel vormgegeven compromis verstoren. Het zou jammer zijn - althans dat vindt mijn fractie - om een compromis waaraan zo lang is gewerkt en dat het resultaat is van een ronduit pijnlijke bevalling nu nog in gevaar te brengen.

Seppänen (GUE/NGL).
Mijnheer de Voorzitter, het wekt verbazing dat de markten er niet zelf in zijn geslaagd de energie-efficiëntie van de door hen bij warmtekrachtkoppeling gebruikte brandstoffen te verbeteren. Aangezien de warmte die bij de productie van elektriciteit ontstaat zowel voor verwarming als voor afkoeling gebruikt kan worden, is zij een financieel middel waarvan men zou denken dat het gebruik ervan in het belang van de WKK-installaties zelf is. De richtlijn is niet alleen nodig om daarmee de werking van de interne energiemarkt te garanderen. Zij is ook nodig om de lidstaten te dwingen uit naam van een efficiënt gebruik van energie en van milieubescherming middelen aan te wenden voor een doeltreffend gebruik van brandstoffen.
In de Europese Unie worden zeer achteloos gemeenschappelijke doelen gesteld. Er wordt een doel gesteld, maar er worden geen middelen gecreëerd of sancties opgelegd om de doelen te bereiken. Een voorbeeld van op wensen gebaseerde doelstellingen is de onderhavige bevordering van warmtekrachtkoppeling. Het doel om het aandeel van warmtekrachtkoppeling te verhogen naar 12 procent van de elektriciteitsproductie in 2010 of 2012 is een vrome wens. De markt produceert warmtekrachtkoppeling als die financieel lonend is. De richtlijn betekent geen bevrijding van de macht van de onzichtbare hand van de markt.
Kleine productie-eenheden zijn vaak innovatief, want zij benutten marges waar grote producenten niet in geïnteresseerd zijn. Daarom wordt in veel amendementen aandacht besteed aan een gelijkwaardige behandeling van kleine producenten op de geliberaliseerde en door grote producenten beheerste markt. Het is goed om voor kleine producenten een gegarandeerde toegang tot het stroomnet te eisen en wat warmtekrachtkoppeling betreft moet voor hen een rechtvaardige prijs gelden.
Ik wil in dit verband nog de aandacht vestigen op de problemen die ontstaan als verschillende richtlijnen niet op elkaar afgestemd worden. Bijvoorbeeld de richtlijn inzake het systeem van handel in emissierechten betreffende de uitstoot van broeikasgassen mag niet in strijd met deze richtlijn zijn. Zij is een synthetische marktrichtlijn, terwijl de richtlijn inzake warmtekrachtkoppeling economisch-technisch van aard is. De richtlijn inzake het systeem van handel in emissierechten is niet in het belang van de Europese ondernemingen, terwijl deze richtlijn dat wel is.

Turmes (Verts/ALE).
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, geachte collega's, deze richtlijn moeten we zien als een bijdrage aan een coherent en holistisch energiebeleid in Europa. Met andere woorden, het gaat om meer milieubescherming, om een grotere continuïteit van de energievoorziening en ook om coherentie binnen de interne energiemarkt. Ik wil hier kort ingaan op het punt continuïteit van de energievoorziening. Wij zijn te afhankelijk van de olie-importen en door warmtekrachtkoppeling is het veel eenvoudiger en veel sneller mogelijk om huisbrandstof zonder gebruik van olie te realiseren, veel eenvoudiger dan op de stroommarkt.
De markt, de interne markt is blind, als we hem geen doelstellingen geven, als we geen vangrails inbouwen. Zoals we het voor de hernieuwbare energiebronnen hebben gedaan, zo moeten we het ook doen voor de warmtekrachtkoppeling. In dit opzicht moet er aan het voorstel van de Commissie naar mijn mening nog wat worden verbeterd. Ik ben dan ook blij dat wij in het Parlement morgen, denk ik, een meerderheid zullen hebben. Zo kunnen we de doelstellingen halen - achttien procent zoals al eerder genoemd - en ook de bijdrage onderstrepen van warmtekrachtkoppeling als eerste stap in het waterstoftijdperk. Wij kunnen niet bij de heer Prodi een hoogstaande groep specialisten op het gebied van waterstofeconomie bijeenroepen en dan meteen het eerste reglement niet in onze wetgeving opnemen waarmee we nu juist echt een markt voor brandstofcellen kunnen creëren, we kunnen daadwerkelijk een markt creëren waarin vraag naar brandstofcellen in Europa ontstaat. Ik ben blij dat de heer Rübig, maar ook andere collega's, het over dit punt eens zijn.
Over de definities: Men zou kunnen denken dat een definitie iets technisch is, maar achter de techniek verschuilt zich eigenlijk politiek. Bijlage II: Het gaat erom te bepalen welke stroom in een warmtekrachtcentrale ook werkelijk warmtekrachtstroom is. Deze definitie is onafhankelijk van klimaatzones. Er kan maar één definitie zijn en deze definitie moet in heel Europa van toepassing zijn. Als dat niet het geval is, openen we alle deuren voor concurrentievervalsingen in de Europese interne markt. De amendementen die de heer Vidal-Quadras Roca morgen wil indienen, zijn in dit opzicht niet erg nuttig en dienen afgewezen te worden.
In bijlage III wordt de energie-efficiëntie van warmtekrachtcentrales gedefinieerd. Hier is bijvoorbeeld een groot verschil tussen Griekenland en Nederland, omdat in Griekenland de huizen vaak weinig efficiënt met kolen worden verwarmd, terwijl we in Nederland te maken hebben met een grote efficiëntie bij gasverwarmingen. Deze klimaatverschillen kunnen we alleen te zijner tijd met een volledige interne markt opvangen. Dat heeft tijd nodig. Bijlage III moet echter wel op bijlage II zijn gebaseerd. Wij mogen in deze richtlijn alleen stroom beoordelen die duidelijk warmtekrachtstroom is. Als we dat niet doen, zullen we rechtsonzekerheid creëren en zullen we de deur openen voor deels inefficiënte en deels zelfs onrechtmatige subsidies. We zullen degenen ondersteunen die de warmtekrachtkoppeling in Europa eigenlijk niet zo goed gezind zijn, wanneer we geen duidelijke definities opstellen. Ik denk dat dit toch is wat we met deze richtlijn willen bereiken, namelijk dat in de toekomst de warmtekrachtkoppeling serieuzer wordt genomen en dat met name ook in Oost-Europa in deze technologie wordt geïnvesteerd!

Vidal-Quadras Roca (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, de opstelling van deze richtlijn en van het verslag van het Parlement terzake heeft inderdaad veel voeten in de aarde gehad. Ik zou evenwel niet spreken van een confrontatie maar van een progressieve en rustige convergentie naar een weldoordachte oplossing ten behoeve van het algemeen Europees belang, op basis van een vruchtbare gedachtewisseling over de verschillende argumenten en standpunten.

Mijnheer de Voorzitter, in de loop van dit langdurige debat zijn er drie essentiële doelstellingen bereikt. Ten eerste neemt de besparing op primaire energie als essentiële parameter voor de definitie van warmtekrachtkoppeling in de richtlijn een prioritaire plaats in. Ten tweede wordt de procentuele energiebesparing niet berekend in verhouding tot de geproduceerde elektriciteit maar ten opzichte van de som van de warmte en de elektriciteit teneinde de herkomst van de energiebesparing bloot te leggen. Ten derde is er een duidelijk onderscheid gemaakt tussen enerzijds installaties die ononderbroken functioneren en tegelijkertijd warmte en elektriciteit voortbrengen en anderzijds eenheden die op grond van hun eigenschappen en doelstellingen slechts gedurende een deel van het jaar elektriciteit en warmte produceren en de rest van de tijd de condensatiemodus toepassen.
Deze drie punten waren van fundamenteel belang, mijnheer de Voorzitter, om de doelstelling van de onderhavige richtlijn te verwezenlijken, namelijk de vaststelling van een aanvaardbare definitie voor het begrip warmtekrachtkoppeling. Nu komt het erop aan om op basis hiervan doeltreffende maatregelen ter bevordering van deze energievorm ten uitvoer te leggen die ons dichter bij ons uiteindelijke streefdoel brengen: besparing op primaire energie, vermindering van de CO2-uitstoot en vermindering van de afhankelijkheid van de Unie van ingevoerde energie.
Helaas is dit debat waaraan wij allen met enorm veel enthousiasme, energie en goede wil hebben deelgenomen voor sommige leden van dit Parlement, onder wie de heer Turmes, ontoereikend gebleken. Wij kunnen echter niet verwachten dat iedereen alles meteen begrijpt. Ik ben er zeker van dat de heer Turmes, die in deze materie bijzonder onderlegd is, zal blijven nadenken over het voorstel en spoedig tot inzicht zal komen. Ofschoon ik uit zijn toespraak heb afgeleid dat mijn vorige inspanningen vergeefs zijn geweest, ben ik uiteraard bereid om hem en zijn medewerkers nogmaals uit te leggen hoe de vork in de steel zit. Het is immers vanuit zowel politiek als menselijk oogpunt een waar genoegen om met de heer Turmes van gedachten te wisselen.
Mijnheer Glante, met uw welnemen zou ik mij nu even tot u persoonlijk willen richten. Ik dank u van harte voor de openheid en bereidheid tot samenwerking waarvan u in het verloop van onze gezamenlijke werkzaamheden blijk hebt gegeven. Om de absolute perfectie te bereiken moet een beeldhouwwerk echter op het einde van het wordingsproces, als het zo goed als klaar is, nog even met de beitel worden opgewerkt. In die zin attendeer ik u op de amendementen 75 en 81 die teruggaan op het akkoord dat wij na de commissievergadering hebben bereikt en voor onze fractie van essentieel belang zijn. Amendement 75 voorziet in de schrapping van de nu zinloze drempel van 80 procent en in amendement 80 wordt een duidelijk onderscheid gemaakt tussen de twee soorten installaties.
Mevrouw de commissaris, voor generaal De Gaulle stond politiek gelijk met actie ten dienste van een krachtig, duidelijk en eenvoudig idee. U hebt ongetwijfeld een duidelijk communautair energiebeleid in uw hoofd, mevrouw de commissaris. U kunt er dan ook van op aan dat dit Parlement u zal steunen bij de uitvoering ervan, aangezien u met uw beleid door ons allen nagestreefde doelstellingen beoogt: versterking van ons concurrentievermogen, garanties voor het welzijn van alle Europese burgers en bevordering van de economische groei.

Pohjamo (ELDR).
Mijnheer de Voorzitter, ook ik wil allereerst de heer Glante voor zijn goede verslag bedanken. Het voorstel voor een richtlijn inzake de bevordering van warmtekrachtkoppeling is een belangrijk onderdeel van de strategie van de Europese Unie voor energie-efficiëntie en energiebesparing. Zoals hier is gezegd, wordt met warmtekrachtkoppeling ook de uitstoot van broeikasgassen verminderd.
Op de korte termijn moeten de huidige installaties voor warmtekrachtkoppeling worden verbeterd en moet, zover mogelijk, het opzetten van nieuwe, hoogrendabele installaties worden bevorderd. Op de langere termijn moet er een kader worden gecreëerd waarmee wordt gegarandeerd dat hoogrendabele warmtekrachtkoppeling een centrale rol speelt bij het bevorderen van energie-efficiëntie en energiebesparing.
Amendementen betreffende microproductie, hernieuwbare energiebronnen en stadskoeling zijn belangrijk voor de technologische ontwikkeling. Het opslaan van warmte is in alle klassen van grootte mogelijk voor zowel een etmaal als een jaar, in tegenstelling tot wat in het voorstel van de Commissie en in bepaalde verklaringen van commissies wordt beweerd. Steun mag niet alleen worden beperkt tot WKK-technologie die op de behoefte aan nuttige warmte is gebaseerd. Wat WKK-installaties betreft moet een flexibel gebruik worden toegestaan dat afhangt van het jaargetijde, de dag en incidentele schommelingen. Wat de afvalwarmte van installaties voor warmtekrachtkoppelingen betreft, bestaat de mogelijkheid van een ruimer gebruik dan nu het geval is. Zij kan onder andere gebruikt worden voor afkoeling, waterzuivering en klimaatregeling.
Dit verslag is zeer technisch en in de Finstalige versie staat vaak het woord suuritehoinen, 'met groot vermogen?. De juiste vertaling is echter korkean hyötysuhteen, 'hoogrendabel?. Met de woorden "met groot vermogen" duidt men aan dat de richtlijn alleen betrekking heeft op grote installaties. Het is van essentieel belang dat men, ongeacht de omvang, hoogrendabele technologie wil bevorderen.

Van Velzen (PPE-DE).
 Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, collega's, ik denk dat we op een buitengewoon belangrijk moment zijn aangekomen. We hebben hier een verslag over warmtekrachtkoppeling in handen dat voor een duurzaam energiebeleid in Europa van enorm groot belang is. Ik zou op de eerste plaats de rapporteur, de heer Glante, willen danken, zoals ook mijn collega's dat hebben gedaan, voor de uitermate aimabele, plezierige en zeer constructieve samenwerking. Ik zou hem willen oproepen die samenwerking tot het eind voort te zetten om te zorgen dat we morgen een goed resultaat behalen.
Mijnheer de Voorzitter, terecht is er op gewezen dat het accent veel meer op energiebesparing is komen te liggen. Waar het om gaat is natuurlijk ervoor te zorgen dat wij in Europa in een situatie komen waarin we onze CO2-doelstellingen kunnen realiseren. Daarin speelt warmtekrachtkoppeling een heel belangrijke rol. Maar het gaat er natuurlijk ook om dat wij in Europa vooral hoogwaardige installaties willen hebben, dat wij niet warmtekrachtkoppeling-lui worden maar dat we de lat zo hoog mogelijk leggen om zo hoog mogelijke besparingen te realiseren. Ik vind dat dat signaal ook moet worden uitgedragen door de Commissie, door het Europees Parlement en door de Raad.
Ik vond het beeld van collega Vidal-Quadras eigenlijk heel mooi - het beeldje is bijna af maar er moet nog iets gebeuren. En dat is dat we bijlage II en bijlage III nog een heel klein beetje moeten verfijnen. De afsplitsing van het brandstofverbruik voor het niet-warmtekrachtkoppelinggedeelte, wordt dus nu overgebracht naar bijlage III. Daarom moeten we dus bijlage II een beetje opschonen, een beetje simpeler maken en dat is gegaan in de richting van bijlage III. Dat is ook, collega Glante, de reden waarom we zowel amendement 175 als 176 hebben ingediend.
Het is toch een zeer technisch verslag geworden maar het draait uiteindelijk om het feit dat we behoefte hebben aan een gemeenschappelijke, nauwkeurige berekeningsmethode en dat de steunregelingen die door de Europese Unie worden toegepast, worden geharmoniseerd. Amendement 42 is essentieel. Het is essentieel dat die geharmoniseerde referentiewaarde ter bepaling van de besparing van primaire energie door warmtekrachtkoppeling er zo snel mogelijk komt, en wel binnen twee jaar. Essentieel is ook dat de berekeningsmethode nauwkeurig is en op EU-schaal wordt geharmoniseerd.
Dat totale pakket, mijnheer de Voorzitter, zit nu in dit voorstel, en daarom denk ik ook dat dit onze steun verdient. Ik hoop dus ook dat de heer Glante morgen zal kunnen bewerkstelligen dat de Fractie van de Europese Volkspartij zijn voorstel ook steunt. De heer Vidal-Quadras heeft al aangegeven hoe essentieel voor ons amendementen 75, 76 en 81 zijn. Het is dus van hem afhankelijk, van zijn steun voor onze amendementen of de Fractie van de Europese Volkspartij hem zal kunnen volgen. Ik hoop van wel.

Haug (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, beste collega's, wanneer ik hier vandaag een standpunt inneem over het zeer technische dossier van Norbert Glante, dan is dat als schaduwrapporteur van mijn fractie in de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbeleid. Ons standpunt is volledig gebaseerd op de milieu-aspecten. De Milieucommissie was unaniem dezelfde mening toegedaan, nadat de stemming zelfs twee keer was verschoven vanwege de wat moeizame discussie. Het belang van een veilige, economische en milieuvriendelijke energievoorziening staat buiten kijf.
Een mogelijkheid om de productie van elektrische energie op hoog niveau te waarborgen, ligt mede in de bouw van krachtcentrales die zijn gebaseerd op het systeem van de warmtekrachtkoppeling. Het voordeel hiervan ten opzichte van de gescheiden productie is dat brandstoffen - of ze nu fossiel zijn of hernieuwbaar - op de meest efficiënte manier worden gebruikt. Bovendien kan dankzij het WKK-proces de uitstoot van CO2 worden voorkomen. Meer steun voor warmtekrachtcentrales is dan ook een belangrijk instrument uit het maatregelenpakket dat nodig is voor de naleving van het Protocol van Kyoto ter bescherming van het wereldklimaat.
Het potentieel van de warmtekrachtkoppeling als middel voor energiebesparing wordt in de Europese Unie momenteel echter nog niet ten volle benut. Een aanzienlijk bredere toepassing ervan is onmisbaar voor de bescherming van het klimaat en de besparing op natuurlijke hulpbronnen. Naast de continuïteit van de energievoorziening is de fundamentele doelstelling van de door de Commissie voorgestelde ontwerprichtlijn ook om een kader te scheppen dat de bouw en de correcte werking van WKK kan bevorderen. Wij vinden het ontwerp van de Commissie in principe goed, maar op veel plaatsen nog voor verbetering vatbaar. Zo zien onze collega's in de verantwoordelijke commissie het ook, aangevoerd door hun rapporteur.
Wij willen in ieder geval ook hier de ambitieuze doelstelling van verdubbeling van het aandeel van warmtekrachtcentrales in de EU-elektriciteitsproductie van 9 procent in 1994 tot 18 procent in 2012 zwart op wit zien. Daarbij hebben we doorzichtige regels nodig over wat als WKK bevorderd kan worden. Deze regels moeten vervolgens overal in de Europese Unie kunnen worden toegepast. De door de Commissie voorgestelde aanpak in twee fasen en het onderscheid tussen energie in de landbouw, in de industrie en voor verwarmingsdoeleinden biedt deze transparantie niet, maar veroorzaakt te veel administratieve rompslomp. Daarom willen we aansturen op een stroomwarmteverhouding en een werkingsgraad van 80 procent als maatstaf. Hiertoe heeft in ieder geval de Milieucommissie besloten. Daarnaast moeten de warmtekrachtcentrales met een capaciteit van meer dan 50 megawatt eveneens onder de door de EU vastgestelde steunmaatregel vallen. De door de Commissie voorgestelde drempel is duidelijk te laag. Kleine warmtekrachtcentrales zijn al in staat om 100 megawatt of meer op te wekken. Kleine en middelgrote installaties zorgen voor decentraliteit en dat kan hier zeker een efficiëntere bescherming van het milieu betekenen. We moeten alle zeilen bijzetten om de toenemende verwarming van de aarde tegen te gaan. Een goede Europese WKK-richtlijn kan hieraan echt een bijdrage leveren.

Chichester (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, ik wil om te beginnen de rapporteur en mijn collega's feliciteren met de samenwerking die uiteindelijk heeft geleid tot het bereiken van overeenstemming over diverse compromisformules en definities, met betrekking tot een reeks buitengewoon ingewikkelde en technische kwesties. Ik wil met name het belang benadrukken van het streven naar energiebesparing boven rendement: we willen immers het brandstofgebruik terugdringen. Ik juich de koppeling die wordt voorgesteld tussen steun en positieve milieueffecten dan ook toe.
Ik wil een aantal zorgen aan de orde stellen die een bedrijf uit mijn voormalige kiesdistrict, tegenwoordig de zuidwestelijke regio die ik vertegenwoordig, heeft geuit. Naar eigen zeggen hebben ze de afgelopen twintig jaar warmtekrachtkoppelingscentrales geleverd, waardoor in totaal naar schatting jaarlijks zo'n 700.000 ton koolstof is bespaard - een aanzienlijk besparing dus. Zij maken zich zorgen over de drempel van vijftig megawatt om in aanmerking te komen voor kosteloze toegang tot het elektriciteitsnet. Zij willen dat die drempel geschrapt wordt aangezien deze een verstorende invloed of mogelijk verstorende invloed heeft op investeringsbesluiten. Zij zijn ervan overtuigd dat de voorwaarden voor steun gebaseerd moeten zijn op primaire energiebesparingen en - dat punt is nog niet genoemd - zij willen dat in de richtlijn de voordelen van het benutten van afvalwarmte en afvalbrandstof worden erkend en beloond. Overigens kunnen die uit verschillende bronnen afkomstig zijn.
Ik wil zelf ook nog twee van mijn eigen zorgen aan de orde stellen. Ten eerste moeten we ervoor waken de doelstellingen die ten grondslag liggen aan deze richtlijn niet uit het oog te verliezen door de enorme hoeveelheid technische details. Collega's hebben de ingewikkelde kwesties die we binnen de commissie besproken hebben reeds genoemd en het was een beetje onduidelijk hoe het eindresultaat eruit zou zien. We moeten blijven bedenken dat we hier streven naar primaire energiebesparingen.
Daarnaast maak ik me zorgen over een mogelijke overdaad aan administratieve eisen: er zouden wel eens te veel mensen betrokken kunnen zijn bij de procedures waarmee wordt bepaald of een systeem in aanmerking komt voor steun. Het gevaar dat een initiatief door een teveel aan bureaucratie ten onder gaat ligt immers altijd op de loer.
Toch zou ik dit voorstel op hoofdlijnen willen steunen en bij u willen aanbevelen. We gaan ervan uit dat de stemming morgen positief verloopt, gelet op de samenwerking zoals die tot nu toe is geweest.

De Palacio
Mijnheer de Voorzitter, ik dank alle rapporteurs voor hun bijdragen, die ik ten volle onderschrijf. Laat ik u eraan herinneren dat wij sinds jaar en dag streven naar meer energie-efficiëntie, meer besparingen en een beter energiegebruik teneinde een duurzame ontwikkeling te waarborgen waarbij niet alleen het concurrentievermogen en de kwaliteit van de dienstverlening aan de gebruiker centraal staan maar ook de eerbiediging van het milieu.
Anderzijds bent u het wellicht met mij eens dat wij onder het voorwendsel van de warmtekrachtkoppeling niet kunnen dulden dat er een systeem tot stand komt waarbij meer energie wordt verbruikt dan die welke afzonderlijk verbruikt zou worden in het proces in zijn geheel en dat dit systeem bovendien in aanmerking zou komen voor financiële steun die uiteindelijk betaald zou worden door de gebruiker, de belastingbetaler - er bestaan diverse mogelijkheden - of de klanten van het stroomnet. Dit zou niet alleen leiden tot een nefast energiegebruik en een stijging van het verbruik; het zou tevens concurrentieverstorende gevolgen hebben en het concurrentievermogen van het gehele systeem in het gedrang brengen. Ik denk dat niemand daarmee gebaat is.
Het ligt dan ook in onze bedoeling echte warmtekrachtkoppeling te bevorderen en te voorkomen dat zogenaamde warmtekrachtkoppelingsinitiatieven als dekmantel voor andere activiteiten worden gebruikt.
Ik wil de rapporteur nogmaals uitdrukkelijk bedanken. Verschillende sprekers hebben hier de moeizame en ingewikkelde discussies in herinnering gebracht. Ik ben mij ervan bewust dat de technische moeilijkheidsgraad van deze kwestie niet mag worden onderschat. Daarom hecht ik eraan te benadrukken dat u een enorme inspanning hebt geleverd en uitstekend werk hebt verricht, al zijn er bepaalde elementen die voor de Commissie onaanvaardbaar zijn.
Het merendeel van de 85 resterende amendementen kan geheel, gedeeltelijk of onder een nieuwe formulering worden overgenomen. Er zijn evenwel 28 amendementen die wij volledig verwerpen. Mijnheer de Voorzitter, ik zal de afgevaardigden de volledige lijst bezorgen om verwarring te voorkomen

De Voorzitter.
Hartelijk dank, mevrouw de commissaris.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 12.00 uur plaats.

De Voorzitter.
Aan de orde is het verslag (A5-0129/2003) van de heer Nicholson, namens de Commissie regionaal beleid, vervoer en toerisme, over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende de verzekeringseisen voor luchtvervoerders en vliegtuigexploitanten (COM(2002) 521 - C5- 0455/2002 - 2002/0234(COD)).

Nicholson (PPE-DE)
Mijnheer de Voorzitter, om te beginnen wil ik mijn dank uitspreken voor de samenwerking die ik bij het opstellen van dit verslag heb ervaren, niet alleen van de kant van de Commissie, maar ook van collega's in de Commissie regionaal beleid, vervoer en toerisme, waarin buitengewoon goed werd samengewerkt om tot compromisamendementen te komen. Hierdoor heeft het verslag aan kracht gewonnen, wat in het belang is van de luchtvaartsector en alle betrokkenen. We moeten ons allemaal realiseren dat dit verslag grotendeels geschreven is naar aanleiding van de vliegtuigen die zich op 11 september 2001 in de Twin Towers in New York boorden. Het verslag is tot op zekere hoogte een poging om het vertrouwen in de verzekeringsmarkt binnen de Europese Unie te herstellen. Hopelijk komt dat vertrouwen weer terug.
Ik wil ter introductie zeggen dat dit voor wat we normaal gesproken aanduiden als de 'grote luchtvaartmaatschappijen', zoals Lufthansa, Air France, British Airways en de andere grote jongens, niet direct een groot probleem is. Voor hen is er weinig aan de hand. Het zijn juist de kleine, regionale luchtvaartmaatschappijen die de gevolgen kunnen ondervinden - en niet alleen de kleine regionale luchtvaartmaatschappijen, maar ook de vliegscholen en de mensen die in hun eigen kleine toestellen vliegen, enzovoorts. Het zijn met name die mensen die kunnen gaan merken dat er voor hen een groot probleem ontstaat. Zij kunnen namelijk geconfronteerd worden met hogere kosten en dat willen we juist voorkomen.
Zoals ik net al zei, heb ik geprobeerd om door middel van de compromisamendementen die we binnen de commissie hebben vormgegeven een consensus te bereiken. Ik ben van mening dat we hierin geslaagd zijn.
We hebben drie extra categorieën geïntroduceerd. Door deze categorieën ontstaat er meer flexibiliteit en stabiliteit op het terrein van de kleinere vliegtuigen. Ook moeten we ons bewust zijn van de aanzienlijke steun die de sector in de Verenigde Staten ontvangt. De Amerikaanse regering heeft de eigen luchtvaartsector flink gesteund, met name sinds 11 september en zal dat ook blijven doen. We moeten ervoor waken dat onze luchtvaartsector in de Europese Unie de vliegtuigexploitanten niet nog verder benadeelt.
Ik hoop dat we erin geslaagd zijn om tot een evenwichtig verslag te komen door het Verdrag van Montreal en de cijfers van de Europese Burgerluchtvaartconferentie (ECAC) als richtlijn te hanteren. Hopelijk kan het rekenen op uw steun.
Er zijn nog een aantal terreinen waarover zorgen bestaan en waar we in de commissie ook al over hebben gedebatteerd. Mevrouw Foster heeft enkele amendementen ingediend over haar zorgen aangaande het overvliegen van het grondgebied van de Europese Unie. Ze heeft groot gelijk dat ze daarop blijft hameren. We moeten namelijk weten wat dit precies betekent en hoe er in zo'n geval zal worden opgetreden. De andere kwestie, die we eigenlijk moeten behandelen tussen de eerste en de tweede lezing - en ik wil de Commissie vragen dit alvast mee te nemen - betreft een effectrapportage. Ook deze kwestie kwam in de commissie aan de orde. We moeten daar in een latere fase zeker op terugkomen. We moeten immers weten wat de kosten en gevolgen, de voor- of nadelen zijn voor diegenen die vliegen, of het nou als hobby is of voor hun werk, of om wat voor reden dan ook. We moeten bereid zijn de tijd te nemen voor het uitvoeren van een dergelijke rapportage. Het is niet in het belang van de Europese Unie om met wetgeving te komen waar mensen nadeel van ondervinden en die tot gevolg heeft dat de Unie als spelbreker wordt gezien. Dat is zeker niet mijn bedoeling.
Ik zal de meest kwetsbare mensen op dit gebied blijven beschermen: de kleine vliegtuigexploitanten en degenen voor wie vliegen een hobby is. In de commissie heb ik vele belanghebbenden binnen de sector ontmoet. Ook heb ik gesproken met de verzekeraars. Het is verbazingwekkend dat er binnen de Europese Unie maar twee of drie bedrijven of personen zijn die verzekeringen aanbieden voor vliegtuigen. Er bestaat op dit terrein maar zeer weinig concurrentie. Het is goed dat wij concurrentie aanmoedigen, maar de timing, de punten waarop geconcurreerd wordt en de basisvoorwaarden daarvoor moeten dan wel in orde zijn. We moeten ervoor zorgen dat er een voorstel komt te liggen, waardoor anderen worden aangemoedigd ook binnen deze sector actief te worden zodat er inderdaad meer concurrentie ontstaat. Het is goed om de voorwaarden daarvoor te scheppen en voorbereidingen te treffen. Hopelijk zal de situatie op deze markt snel weer een stuk stabieler worden.

De Palacio
- (ES) Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, ik wil u er kort op attenderen dat in de bestaande communautaire regelgeving slechts van de luchtvervoerders wordt geëist dat zij verzekerd zijn. De wetgeving voorziet niet in criteria, voorwaarden of kwantiteitsvereisten voor de verlening van vergunningen door de bevoegde autoriteiten van de lidstaten van de Unie. Deze situatie moest dan ook dringend worden opgehelderd, met name na de gebeurtenissen van 11 september 2001.
Zoals de rapporteur terecht heeft onderstreept, komt het erop aan het vertrouwen te herstellen en de vervoerders, met inbegrip van de kleinere bedrijven, de mogelijkheid te geven een toereikende verzekeringsdekking te verkrijgen. Daarom heeft de Commissie zich tot doel gesteld te waarborgen dat alle vluchten naar Europa steeds verzekerd zijn tegen diverse risico's, waaronder oorlog en terrorisme.
Ik dank de rapporteur, de heer Nicholson, voor het constructieve werk dat hij heeft verricht. Hij is erin geslaagd een meer evenwichtige benadering uit te werken, vooral wat betreft de dekking van de aansprakelijkheid ten aanzien van derden.
De Commissie heeft er alle belang bij dat dit voorstel spoedig wordt aangenomen. Zij zal de luchtvaartverzekeringsmarkt nauwlettend in de gaten blijven houden om zich ervan te vergewissen dat de huidige situatie geen ruimte laat voor risico's op ontoereikende dekkingen.
Wat de effectbeoordeling betreft, moet ik u zeggen dat de Commissie met het oog op de voorbereiding van het onderhavige voorstel bij de Europese Conferentie voor burgerluchtvaart en derde landen informatie heeft ingewonnen over de verzekeringsvoorwaarden in de verschillende lidstaten, inclusief verzekeringen in het kader van leaseovereenkomsten en het verhuren van vliegtuigen. Anders gezegd, de Commissie heeft de ontwikkeling van de verzekeringsmarkt actief gevolgd, op zowel Europees als internationaal niveau. Om te beginnen hebben wij op Europees niveau een einde gemaakt aan de speciale voorwaarden volgens welke bepaalde risico's gedekt werden door de overheidssector, maar wij hebben ook stappen ondernomen in het kader van de Internationale Organisatie voor burgerluchtvaart. Wij zijn namelijk van mening dat dit soort kwestie in essentie daar opgelost moet worden.
Het voorstel dat hier vandaag in dit Parlement wordt besproken, is tevens het resultaat van de debatten van de specifieke werkgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van zowel de verzekeringssector als de luchtvaartsector, die belast was met de behandeling van de verzekeringsproblemen na de tragische gebeurtenissen van september 2001.
Ten slotte wil ik nog zeggen dat de Commissie na de tijdelijke invoering van de bijzondere voorwaarden die bedoeld waren om de gevolgen van 11 september 2001 te verzachten - totdat de markt naar onze mening weer in staat was om voor een redelijke prijs alle risico's te dekken - de in de verschillende lidstaten toegepaste steunmaatregelen en tarieven van dichtbij heeft gevolgd, hetgeen haar in de gelegenheid heeft gesteld rechtstreeks en uit de eerste hand kennis te maken met de realiteit van de luchtvaartverzekeringen in de verschillende landen van de Unie.
Geachte afgevaardigden, mijnheer de Voorzitter, mijnheer Nicholson, aangezien wij over meer dan voldoende informatie beschikten om dit voorstel uit te werken vonden wij het niet nodig een effectbeoordeling te verrichten.

Ripoll y Martínez de Bedoya (PPE-DE)
 - (ES) Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de vice-voorzitter van de Europese Commissie, waarde collega's, in de eerste plaats dank ik de rapporteur namens de Commissie juridische zaken en interne markt voor dit verslag, waarin het merendeel van de amendementen uit het advies van onze commissie is overgenomen.

Onze dank ook aan alle leden van de Commissie regionaal beleid, vervoer en toerisme omdat zij een reeks standpunten hebben aanvaard die volgens onze commissie een belangrijke verbetering van het verslag van het Parlement inhielden.
Mevrouw de vice-voorzitter, staat u mij toe dat ik u ook nu weer van harte feliciteer, net zoals ik al bij zovele andere gelegenheden en zeer uiteenlopende verslagen heb gedaan. U bent er eens te meer in geslaagd een complex, controversieel en voor sommige betrokken groepen en sectoren uitermate delicaat probleem aan te pakken in een bijzonder moedig voorstel. Zoals u kunt vaststellen, zwakken wij bepaalde aspecten van uw voorstel af en worden andere elementen genuanceerd en zelfs aangescherpt.
Uw inspanningen en uw bereidheid om ervoor te zorgen dat de Europese burgers veel beter gedekt zijn tegen mogelijke risico's en dat hun vertrouwen in het luchtvervoer wordt hersteld, verdienen een woord van lof. Vertrouwen, zekerheid en aansprakelijkheid zijn begrippen die zich niet mogen beperken tot het luchtvervoer, maar ook moeten worden overgeheveld naar andere vervoersaspecten waarvoor u voorstellen hebt ingediend en waar de interne markt en de liberalisering nog niet zo ver gevorderd zijn.
Zowel de Commissie als de rapporteur en de Vervoerscommissie hebben bij de opstelling van dit voorstel, waarin op verzekeringsgebied een kwalitatieve sprong voorwaarts wordt gemaakt, heel wat moed aan de dag gelegd. Zoals uzelf en de rapporteur terecht hebben benadrukt, wordt momenteel alles in het werk gesteld om het vertrouwen van de burgers en van de gebruikers te herstellen. Enerzijds versterken wij het concurrentievermogen van ons luchtvervoer en anderzijds stellen wij een reeks regels vast die bindend zijn voor luchtvervoerders en derde landen.
Wij moeten deze kwesties met vaste hand aanpakken. Ik denk dat wij op de goede weg zijn en dat wij deze weg moeten blijven volgen. Wij moeten de wetgevingsdocumenten perfectioneren en innoverende ideeën aandragen, zoals wij hier nu doen. Daarvoor kunt u altijd op ons rekenen, mevrouw de vice-voorzitter.
Ik hoop dat het voorstel van de Commissie regionaal beleid, vervoer en toerisme, dat mijns inziens ook voor de Commissie aanvaardbaar is, door het Parlement zal worden aangenomen en dat de Raad in staat zal zijn ons voorbeeld te volgen. Hopelijk blijven wij deze keer aan het einde van het proces niet zitten met een reeks onopgeloste kwesties die wij voortdurend op de lange baan hebben geschoven en die wij dan plotseling in ijltempo willen afhandelen om onze schuldgevoelens te verzachten.

Hatzidakis (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, ik zou de heer Nicholson willen gelukwensen met het werk dat hij als rapporteur heeft geleverd.
Ik denk dat zijn verslag op de goedkeuring van de meeste afgevaardigden van het Europees Parlement kan rekenen en uiteraard moeten we ook de heer Ripoll danken voor zijn werk als rapporteur voor advies. Dat de onderhavige richtlijn van uitzonderlijk belang is, behoeft geen betoog sinds de terroristische aanval op de Verenigde Staten op 11 september 2001 en de beroering die is ontstaan in de verzekeringswereld. Ik vind het ook noodzakelijk dat alle categorieën volledig worden afgedekt. Op die manier zien de burgers van de Europese Unie dat de Unie niet enkel kortzichtig opkomt voor commerciële belangen, maar zich om iedereen bekommert en elke verzekeringseis volgend op een vliegtuigongeluk ernstig neemt. Ik vind dat we met deze ontwerprichtlijn grote vooruitgang hebben geboekt op dit gebied.
U weet dat onze commissie verschillende amendementen heeft aangenomen die verzekeringseisen in overeenstemming brengen met de hervormingen die ECAC heeft doorgevoerd. Ik vind dat we dat niveau moeten handhaven, zodat er harmonisatie tot stand komt tussen de Europese Unie en de andere Europese landen die nog geen lid zijn van de Unie. Op die manier krijgen we in Europa een uniforme regeling. Verder mogen we echter niet gaan, want de burger moet zich veilig blijven voelen.
De heer Nicholson zei dat er twijfels waren - ook bij sommige collega's denk ik - in verband met de gevolgen voor de economie. De commissaris had het daar al over en haar uiteenzetting was duidelijk. Ik hoop, mevrouw de commissaris, dat uw gegevens kloppen en dat het bedrijfsleven geen negatieve gevolgen zal ondervinden, zoals de heer Foster vreest. Tot slot wil ik nog namens mijn eigen fractie, de Europese Volkspartij en de Europese democraten, zeggen dat wij vasthouden aan de in de commissie aangenomen amendementen. De andere amendementen zullen wij niet goedkeuren, want de tekst van de Commissie regionaal beleid en vervoer is ons inziens voldoende evenwichtig.

Simpson (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, ook ik wil de rapporteur, de heer Nicholson, feliciteren met zijn verslag.
Diverse afgevaardigden hebben al benadrukt waarom deze verordening in de nasleep van de gebeurtenissen op 11 september 2001 in de Verenigde Staten noodzakelijk is geworden, dus daar zal ik verder niet op ingaan. Ik wil alleen nog zeggen dat wij de verordening noodzakelijk achten omdat er rechtszekerheid door ontstaat en omdat er minimumverzekeringseisen in worden vastgesteld met betrekking tot de aansprakelijkheid voor passagiers, bagage, vracht, post en derden.
Over het geheel genomen, vinden wij dat de Commissie behoorlijk werk heeft geleverd. Maar wij zijn wel van mening dat onze commissie de tekst verbeterd heeft door deze beter te laten aansluiten op de realiteit en door bepaalde aspecten erin te verduidelijken. Ik steun de oproep van de rapporteur met betrekking tot een economische effectrapportage van deze wetgeving vóór de tweede lezing.
De hoofdpunten die ik namens de Fractie van de Europese Sociaal-Democraten aan de orde wil stellen zijn de volgende:
De categorieën van de Commissie voor de minimumverzekeringseisen zijn van toepassing op te veel verschillende vliegtuigen, waardoor voor kleinere vliegtuigen binnen de luchtvaart als geheel de lasten te zwaar of zelfs ondraaglijk zouden worden. Ik vind dat we binnen de commissie een goed compromis hebben gevonden door de categorieën te verkleinen en aan te passen en door min of meer dezelfde categorieën te gebruiken als in resolutie ECAC/25-1.
Mijn fractie heeft twee amendementen nogmaals ingediend voor de plenaire vergadering. Het eerste houdt in dat we ervoor moeten zorgen dat de rechtspersoon van de partij die aansprakelijk is voor een vliegtuig ook de verzekeringnemer is. Dit amendement is noodzakelijk om te voorkomen dat er dubbel verzekerd wordt, dat er gaten ontstaan in de verzekering of dat er verzekerd wordt zonder dat er iemand aansprakelijk is.
Het tweede amendement gaat over de gevolgen van het niet voldoen aan de bepalingen in deze verordening, en dan met name wanneer het een luchtvervoerder of vliegtuigexploitant betreft uit een derde land. Die moet namelijk de toegang tot routes naar of binnen de Gemeenschap of het recht van overvliegen van het grondgebied geweigerd worden als deze niet aan de eisen voldoet. We moeten hierbij bedenken dat luchtvervoerders en vliegtuigexploitanten die geregistreerd staan in de Gemeenschap hun exploitatievergunning kwijtraken als de voorgeschreven verzekeringsdekking niet is afgesloten. Daarom moeten we ook een onderscheid aanbrengen tussen vervoerders en exploitanten uit derde landen en uit de Gemeenschap.
Wij zijn van mening dat het weigeren van de toegang tot onze routes de enige gepaste sanctie is voor vervoerders en vliegtuigexploitanten van buiten de EU, en dat het tegelijkertijd ook de enige sanctie is die we aan hen op kunnen leggen.
Dit zijn twee redelijke amendementen en ik hoop dan ook dat mijn collega's deze zullen steunen.

Vermeer (ELDR).
 Voorzitter, commissaris, rapporteur, aanwezigen. Allereerst mijnheer Nicholson, bedankt voor uw goeie werk. Dat heeft geleid tot een evenwichtig verslag. Ik had gehoopt dat de commissaris dan ook vandaag met het vliegtuig naar Straatsburg zou zijn gekomen. Ik denk dat ze gewoon met de auto is gekomen. Jammer. Ik zou me kunnen afvragen of dat is omdat zij vindt dat het niveau dat wij als Parlement nu voorstellen te laag is.
Ik ben me ervan bewust dat het een stuk lager is uitgevallen dan wat ze heeft voorgesteld. Toch geloof ik stellig in het compromis dat door onze rapporteur is bereikt en ik onderschrijf het van harte. Ik wil aan de Commissie wel een algemeen signaal afgeven over de recente regeldrift die ik van haar met betrekking tot luchtvaart bespeur. Ik vraag me hardop af of de Commissie mijn zorg deelt dat het niet goed gaat in de Europese luchtvaartsector. In de brede zin steun ik haar initiatieven. De timing en de nog nader uit te werken open sky bevoegdheid van die instelling maakt echter dat de sector een hoop veranderingen tegelijkertijd te verwerken krijgt in een heel zware tijd. De rek is eruit. Begrijp me niet verkeerd. Ik ben vóór meer marktwerking, vóór minder overheidsbemoeienis maar het moet wel duidelijk en realistisch zijn met overgangsregels.
We hebben verschillende regimes: nationaal, Europees, internationaal en die lopen door elkaar heen. Dus ik denk dat we moeten oppassen de sprint niet te hoog in te zetten. Ik zou willen vragen om in de tweede lezing met de economische effecten te komen zodat we weten wat het werkelijk betekent en dat we inderdaad de communautaire eindstreep gaan halen. Ik onderschrijf het compromis dat de heer Nicholson op tafel heeft gelegd helemaal.
Ik vind ook eigenlijk en daarom moeten we het ook vooral doen dat een kop koffie thuis of hier in Straatsburg veel lekkerder is dan onderweg in Luxemburg als je toch met de auto gaat. In een reële verzekerde kist, in een vliegtuig. Dit is, Voorzitter, waar het om gaat. We willen een consumentvriendelijk product, een safe product in de lucht hebben en ik hoop dat we dat morgen met elkaar kunnen vaststellen.

Ortuondo Larrea (Verts/ALE).
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, het gaat hier om de vaststelling van minimumverzekeringseisen voor luchtvervoerders en vliegtuigexploitanten die over ons grondgebied vliegen of diensten verlenen naar en vanaf de Europese Unie ter dekking van de aansprakelijkheid ten aanzien van passagiers, bagage, vracht, post en derden. Om de verwezenlijking van deze lovenswaardige doelstelling niet in het gedrang te brengen mogen wij onder geen beding onze steun verlenen voor een verordening die onnauwkeurige definities en verwarrende begrippen bevat, aangezien dat in geval van incidenten zou kunnen leiden tot rechteloosheid en gebrek aan rechtsbescherming, zowel voor de consument die gebruik maakt van de luchtvaartdienst als voor benadeelde derden.
Daarom hebben wij diverse amendementen ingediend. Wij dringen met name aan op een betere definitie van de termen "passagier", "verzekering" en "vlucht" en, in voorkomend geval, op schadevergoeding aan derden. Bovendien zijn wij van oordeel dat de verzekerde risico´s behalve de risico's die voortvloeien uit oorlogshandelingen, terrorisme, kaping, sabotage, wederrechtelijk beslag op vliegtuigen, ongeregeldheden en arbeidsonlusten ook andere onvoorziene omstandigheden, ongevallen en voorvallen dienen te omvatten.
Verder moet onzes inziens worden toegevoegd dat ook luchtvervoerders en vliegtuigexploitanten die geregistreerd zijn in een derde land, dat wil zeggen, buiten de Europese Unie, voldoen aan de vereisten van deze regelgeving indien zij een verzekeringsbewijs voorleggen dat reglementair is afgegeven door een verzekeringsbedrijf dat toestemming heeft zijn werkzaamheden uit te oefenen conform de Gemeenschapswetgeving.
Wij zijn tevens van oordeel dat de minimumverzekeringseisen bij vliegtuigen die op basis van een leaseovereenkomst met of zonder bemanning worden ingezet, ongeacht de termijn, moeten worden voldaan door de luchtvervoerder of de vliegtuigexploitant die de vlucht daadwerkelijk uitvoert. Tot slot verzoeken wij de Commissie een initiatief uit te werken om de wetgeving inzake de risicoverzekering te harmoniseren voor alle luchthaventerminals van de Unie zodat niet alleen de vliegrisico's worden gedekt maar ook de risico's die de gebruiker loopt tijdens de rest van de tijd dat hij gebruik maakt van de dienstverleningsketen van het luchtvervoer.

Van Dam (EDD).
 Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de Commissaris, ernstige ongevallen in het recente verleden en de nasleep daarvan hebben ons geleerd dat de aansprakelijkheid van vervoerders ten aanzien van derden wettelijk niet optimaal is geregeld. Vandaar dat ik de noodzaak van de voorgestelde regeling zeker niet wil ontkennen.
Wel is het bij het introduceren van een dergelijke maatregel van belang, dat voor alle luchtvaartmaatschappijen gelijke eisen gelden, zowel voor EU-carriers als voor carriers van daarbuiten. De effectiviteit van de maatregel zou immers danig worden beperkt indien deze regeling alleen op EU-carriers betrekking zou hebben. Bovendien heeft dit een verstorend effect op de toch al delicate verhoudingen in de luchtvaartsector.
Een ander aspect waar de internationale context van groot belang is, is de hoogte van de verzekerde bedragen. Het zou de verhoudingen binnen de sector vertroebelen indien wij aanmerkelijk hogere bedragen zouden vaststellen dan in de internationale luchtvaartgemeenschap zijn overeengekomen.
Onverlet mijn steun aan dit voorstel wil ik een appèl richten tot Raad en Commissie. Gelet op de malaise in de luchtvaartsector wil ik bij de Raad en de Commissie aandringen op een constructieve houding ten aanzien van de luchtvaartsector. Door verschillende crises lijkt daar een jojo-situatie te ontstaan waardoor de levensvatbaarheid van de luchtvaartmaatschappijen zowel uit Europa, maar ook van daarbuiten, ernstig in gevaar is. Gelet op de bijdrage die deze sector aan de ontwikkeling van de Gemeenschap levert, is een ondersteunende strategie het minste wat de sector mag verwachten.
Voorzitter, dit betekent dat ik - met dank aan de rapporteur - het verslag kan steunen. Ik wil daar wel bij aantekenen dat de omstandigheden vragen om een zorgvuldige invoering ervan.

Lisi (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, geachte collega's, net zoals alle voorgaande sprekers ben ik van mening dat collega Nicholson echt uitstekend werk heeft verricht. Hij is erin geslaagd waardering te oogsten van een groot aantal commissarissen, zo niet van de hele Commissie, voor zijn uiterst nuttige en onmisbare compromis- en wijzigingsvoorstellen.
Mevrouw de commissaris, wij zijn het volstrekt eens met de Commissie dat dit voorstel nuttig en noodzakelijk is. Sprekers voor mij hebben daarvoor al de redenen uiteengezet. De consument, de luchtreiziger, moet steeds meer garanties krijgen, terwijl in deze sector geleidelijk aan de rechten van de consument gereglementeerd en beschermd dienen te worden. Dat zal ten goede komen aan de groei van de bedrijfstak en het vertrouwen van de consument in deze vorm van vervoer doen toenemen.
Het is evenwel een feit, mevrouw de commissaris, dat in weerwil van uw juiste en effectieve aanpak van het luchtvervoer de betrokken Commissiediensten te strikt te werk zijn gegaan bij de uitwerking van de details. Dat is overigens niet de eerste keer.
Zoals u weet ben ik rapporteur voor de voorstellen in verband met overbooking. Daarbij ben ik dezelfde onbuigzaamheid tegengekomen die wij nu hier bij deze verzekeringskwestie bespeuren. Wat bedoel ik met onbuigzaamheid? Daarmee doel ik op een te simplistische aanpak met voorbijgaan aan twee essentiële factoren die hier al genoemd zijn. Ten eerste is in het luchtvervoer niet alles lood om oud ijzer. Er bestaan natuurlijk verschillen tussen de grote en de regionale luchtvaartmaatschappijen, terwijl de particuliere luchtvaart in dit onderhavige geval weer heel iets anders is. Ten tweede blijft de delicate fase die de luchtvaartsector doormaakt onderbelicht. Die moeilijkheden zijn natuurlijk ook een gevolg van problemen van voorbijgaande aard als 11 september, de situatie in het Midden-Oosten, de oorlog in Irak en SARS. Zoals u weet, mevrouw de commissaris, is de daling van het luchtvervoer ten gevolge van SARS trouwens nu al twee zo groot als de daling ten gevolge van de oorlog in Irak. Maar doorslaggevend is dat de Amerikaanse maatschappijen op de vrijwel onvoorwaardelijke steun kunnen rekenen van hun regering om het hoofd te bieden aan deze tijdelijke problemen. Wij laten onze maatschappijen veelal alleen het werk opknappen om te voldoen aan de door ons aan hen gerichte eisen en verzoeken tot aanpassing. Die eisen en verzoeken zijn overigens wel terecht.
Het is kortom een goed voorstel waar behoefte aan bestond. Ik denk echter dat wij zonder de wijze tussenkomst van het Parlement deze keer misschien niet het goede resultaat voor ons hadden liggen, dat wij nu met onze stem kunnen bekrachtigen.

Booth (EDD).
Mijnheer de Voorzitter, ik ben blij dat de rapporteur overleg heeft gevoerd met de stakeholders, oftewel de belanghebbenden in deze kwestie, hoewel het me opviel dat hij niet heeft gezegd wie dat dan precies waren! Overigens moet ik bij het woord stakeholders altijd denken aan graaf Dracula. Ik ben echter van mening dat in dit verband voor mij mijn kiezers de belanghebbenden zijn. Zij hebben mij namelijk naar dit Parlement gestuurd zodat ik hier mijn uiterste best kan doen om de opmars van dit soort EU-verordeningen te stuiten of om in ieder geval hun effect zoveel mogelijk te beperken.
Met betrekking tot deze wetgeving heb ik nota genomen van het feit dat het voorstel voldoet aan alle bepalingen van de Verdragen van Montreal en Warschau. Die verdragen zijn echter ondertekend door de lidstaten en dus niet door de Europese Unie! Hoewel ik uiteraard het idee onderschrijf de luchtvaartverzekeringen te rationaliseren, kan ik er niet mee instemmen dat de Commissie probeert een Europees stempel te drukken op een kwestie die voorbehouden dient te zijn aan de lidstaten. Aangezien ik tot op zekere hoogte ook een stakeholder ben, doe ik wat binnen mijn mogelijkheden ligt in dit Parlement: Ik jaag een staak door het hart van dit voorstel door ertegen te stemmen.

Foster (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, om te beginnen wil ik graag mijn collega, de heer Nicholson, bedanken voor het zware werk dat hij verricht heeft. Ook wil ik zeggen dat ik het verzoek van hem en andere afgevaardigden om een degelijke economische effectrapportage te laten uitvoeren vóór de tweede lezing volledig onderschrijf. Verder sluit ik mij aan bij de opmerkingen van de heer Lisi en anderen over de huidige situatie binnen de luchtvaartsector.
Het spreekt vanzelf dat niemand van ons graag ziet dat luchtvaartmaatschappijen zonder de vereiste verzekeringsdekking opereren en er is geen bewijs waaruit blijkt dat dit ooit het geval is geweest. Het ontwerpvoorstel heeft echter totaal geen rekening gehouden met de financiële gevolgen voor de Europese luchtvaartsector. De luchtvaartmaatschappijen hebben na 11 september al een verhoging van hun verzekeringspremies voor hun kiezen gekregen van 300 procent. Het voorstel gaat met name volledig voorbij aan de financiële gevolgen voor de regionale luchtvaartmaatschappijen, de luchtvaartsector in het algemeen en de vliegscholen. Daarbovenop heeft de Britse regering al een schatting van de extra kosten voor de Britse luchtvaartsector gemaakt en die zou 50 miljoen Britse ponden bedragen. De Commissie lijkt vastbesloten ook dit feit te negeren.
Mijn tweede punt betreft het niveau van de voorgestelde verzekeringsdekking. Ik stond volledig achter het compromis dat door alle partijen met een overweldigende meerderheid werd aangenomen op commissieniveau en dat beter overeenkwam met de specificaties van de ECAC.
Ten derde hebben we nog steeds geen bevredigend antwoord gekregen op de vraag over de praktische toepassing van deze wetgeving als het gaat om de kwestie van het overvliegen. Er gelden al sinds zestig jaar wereldwijd uitgebreide doorvoerovereenkomsten en het is dan ook cruciaal dat aanvullende informatie die verplicht gesteld wordt op een logische manier daarin wordt opgenomen. Het idee dat deze informatie opgeslagen kan worden bij het vliegplan lijkt mij zeer onhandig en biedt geen antwoord op de belangrijke vraag wat er moet gebeuren als een vliegtuig door onvoorziene of onvermijdelijke omstandigheden moet uitwijken naar het Europese luchtruim.
Mijn laatste punt heeft betrekking op de dekking voor aan derden toegebrachte schade ten gevolge van oorlog en terrorisme. De Commissie wekt sterk de indruk dat door deze wetgeving de verzekeringsmarkt, waarop momenteel nagenoeg sprake is van een monopolie, opengebroken zou worden. We hebben echter geen enkel overtuigend bewijs gehoord voor deze veronderstelling, ondanks wat de commissaris heeft gezegd. Volgens de deskundigen kunnen internationale luchtvaartmaatschappijen op het moment niet over dergelijke producten beschikken en is het ook niet waarschijnlijk dat ze ooit op de markt zullen komen.
Tot besluit wil ik de Commissie verzoeken onze commissie niet alleen op de hoogte te stellen van de resultaten van de economische effectrapportage maar ook de twee aanvullende vragen die ik heb gesteld - over het overvliegen en de verzekeringsdekking - van een bevredigend antwoord te voorzien. Helaas komt het maar al te vaak voor dat de Commissie dergelijke verzoeken om informatie van commissieleden naast zich neer legt, maar daarmee nemen wij niet langer genoegen. Tot slot wil ik benadrukken dat dit Parlement geen wetgeving moet aannemen waaraan niet voldaan kan worden.

De Palacio
Mijnheer de Voorzitter, ik dank de rapporteur en alle overige sprekers voor hun voorstellen en bijdragen. Van de 31 amendementen van het Parlement kunnen er 20 geheel of gedeeltelijk worden aangenomen aangezien zij een onmiskenbare verbetering of verduidelijking van de tekst inhouden. Het gaat onder meer om de amendementen die betrekking hebben op de afgifte van verzekeringsbewijzen en het overvliegen van communautair grondgebied en bijvoorbeeld ook om het amendement betreffende de vliegtuigen van derde landen. Van deze 20 amendementen kunnen er 15 letterlijk worden overgenomen en moeten er 5 herschreven worden.
Geachte afgevaardigden, er zijn echter 10 amendementen die ik om de volgende redenen niet kan aanvaarden. Amendement 9, betreffende de staatsgaranties, strookt niet met ons standpunt ten aanzien van de toekenning van overheidssteun en leidt tot concurrentieverstoring. Amendement 12, dat betrekking heeft op de geldigheid van de verzekering, is vanuit juridisch oogpunt niet haalbaar omdat de verzekering tijdens een vlucht kan worden geannuleerd ten gevolge van gebeurtenissen zoals die van 11 september 2001. In dergelijke gevallen kan dekking door een verzekering niet gewaarborgd worden. De amendementen 13 en 15, betreffende de definitie van korte termijn-leaseovereenkomsten, vallen onder het toepassingsgebied van andere regelgevingen die op dit moment niet aan herziening toe zijn. Amendement 18, waarin de twijfels over de effectiviteit van de verzekeringsbescherming gedetailleerd worden beschreven, kan niet aanvaard worden vanwege zijn uitgesproken imperatieve karakter. Amendement 25, waarin de definitie van de term verzekeraar wordt verruimd, leidt tot onrechtmatige discriminatie van verzekeraars uit derde landen en staat haaks op de internationale verplichtingen van de Gemeenschap in het kader van de financiële dienstverlening. De amendementen 26 en 28, waarin de aansprakelijkheid tegenover derden en passagiers wordt uitgebreid tot de vliegtuigexploitanten, kunnen vanuit juridisch oogpunt voor interpretatieproblemen zorgen. Zoals de heer Ortuondo terecht heeft onderstreept, is het van wezenlijk belang dat wij bij dit soort kwesties maximale duidelijkheid nastreven om tegenstrijdige interpretaties te voorkomen. In amendement 27 worden maximumwaarden in plaats van minimumverzekeringsbedragen ingevoerd. Amendement 29, waarin de Commissie wordt opgeroepen om de wetgeving inzake verzekeringseisen in luchthavens te harmoniseren, is onaanvaardbaar omdat in dit geval niet is aangetoond dat een verplichte verzekering tegen aan derden toegebrachte schade noodzakelijk is. Tenslotte is ook amendement 30 inacceptabel, omdat de aansprakelijke persoon vaak niet identiek is met de verzekeringsplichtige persoon.
Er zij op gewezen dat de hier besproken drempels lager liggen dan de huidige marktdrempels en dat de verzekeringskosten sinds 9 september 2001 voortdurend gedaald zijn. Anderzijds ben ik het volkomen met de heer Nicholson eens dat met name de kleine luchtvervoerders een probleem vormen. Met deze ondernemingen wordt dan ook geval per geval onderhandeld.
De heer Vermeer heeft hier de kwestie van de open skies te berde gebracht. Met dit alles zijn inderdaad ook mededingingsproblemen gemoeid, vooral bij belangrijke vliegroutes waar concurrentie bestaat tussen Europese en Amerikaanse vervoerders en maatschappijen uit derde landen. Zoals u weet, probeert de Commissie momenteel een onderhandelingsmandaat met de Verenigde Staten en de overige derde landen te bemachtigen dat haar in de gelegenheid moet stellen enerzijds de nodige flexibiliteitsmarge te waarborgen voor onderhandelingen over nieuwe overeenkomsten met derde landen die niet steeds het algemeen belang van de Unie dienen maar soms om specifieke redenen uitsluitend betrekking hebben op of in het voordeel zijn van enkele concrete landen en anderzijds te garanderen dat de verantwoordelijkheid voor de onderhandelingscapaciteit in laatste instantie berust bij de Gemeenschap. Om maar een voorbeeld te noemen attendeer ik u erop dat de Verenigde Staten zich bereid hebben verklaard deze onderhandelingen in de loop van de komende maanden te openen. Voorwaarde is natuurlijk dat de Commissie tegen die tijd over een mandaat beschikt.
Wat de vluchten betreft, herinner ik u eraan dat het Verdrag van Chicago van 1944 en artikel 5 van de Overeenkomst inzake transitovervoer van 1994 uitdrukkelijk voorziet in de vaststelling van voorwaarden voor het overvliegen van grondgebied. Daarbij is niet alleen sprake van geldbedragen voor bepaalde soorten vrachtvervoer maar ook van de verplichtstelling van bepaalde soorten verzekeringen. Anders gezegd, krachtens deze internationale overeenkomsten is het volstrekt gerechtvaardigd om ook vluchten over het grondgebied van de Gemeenschap te dekken.
Nog een laatste woord over de effectbeoordeling. Wij hebben besloten een impactstudie naar de situatie in derde landen te laten verrichten. Daar wordt momenteel aan gewerkt. Wat de Europese luchtvervoerders betreft, zijn wij echter van oordeel dat wij over voldoende ervaring en kennis beschikken.
Ik hoop in elk geval dat wij er tijdens de komende debatten in zullen slagen onze standpunten nader tot elkaar te brengen. Het is immers van wezenlijk belang dat wij een oplossing vinden waarin het garantieniveau voor alle betrokken partijen op eenduidige wijze wordt vastgesteld zodat het vertrouwen in het luchtvervoer hersteld en versterkt kan worden, want dat is per slot van rekening ons aller streefdoel.

De Voorzitter.
Hartelijk dank, mevrouw de commissaris.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 12.00 uur plaats.

De Voorzitter.
Aan de orde is de verklaring van de Commissie over de ministeriële bijeenkomst van het Europees Ruimteagentschap op 27 mei 2003.

De Palacio
Mijnheer de Voorzitter, het is voor mij een waar genoegen hier vandaag het woord te mogen voeren namens mijn collega, commissaris Busquin, en namens de Commissie. In de eerste plaats feliciteer ik het Europees Parlement met zijn initiatieven om de lidstaten van de Unie, die op dit vlak het heft in handen hebben - laten wij dat niet vergeten -, te bewegen tot moedige en belangrijke beslissingen in een sector die momenteel in crisis verkeert, namelijk de ruimtevaartsector.

Het Groenboek van de Commissie over het Europees ruimtevaartbeleid heeft aanleiding gegeven tot een breed debat waaruit enkele essentiële punten naar voren zijn gekomen. In de eerste plaats moet er worden aangedrongen op een herstructurering van de draagraketten als noodzakelijke voorwaarde om de toegang van Europa tot de ruimte te waarborgen.
Ten tweede wijs ik samen met de overige Commissieleden op de dringende noodzaak om in het kader van het Europees Ruimtevaartagentschap overeenstemming te bereiken over GALILEO. Geachte afgevaardigden, het lijkt mij van wezenlijk belang dat deze overeenkomst er zo spoedig mogelijk komt. Zij laat immers al veel te lang op zich wachten. Nu eens tekenen de enen verzet aan en dan weer de anderen. Op communautair niveau hebben wij al meer dan een jaar geleden tijdens het Spaanse voorzitterschap een akkoord bereikt. Helaas wordt er momenteel nog steeds gedebatteerd in het kader van het Europees Ruimtevaartagentschap, waar, zoals u weet, de intergouvernementele methode van toepassing is.
Ik herinner u eraan dat het GALILEO-programma een van de grote projecten is die een fundamentele rol spelen bij de instandhouding van onze ruimtevaartsector. Als wij niet snel de joint venture oprichten die dit project moet uitvoeren, lopen wij het risico de in 2000 met zoveel moeite verkregen frequenties te verliezen. Daarom roep ik alle partijen nogmaals op om in het belang van de Unie zo spoedig mogelijk een akkoord over deze kwestie te bereiken en hun nationale meningsverschillen te overbruggen.
Tenslotte steunt de Commissie het voorstel van de Conventie om de ruimtevaartsector in het toekomstige EU-Verdrag op te nemen als gedeelde bevoegdheid. In de eerste richtsnoeren die voortkomen uit de raadplegingsprocedure over het Groenboek wordt gepleit voor de vaststelling en uitvoering van een communautair ruimtevaartbeleid aan de hand van een ambitieus ruimtevaartprogramma.
Geachte afgevaardigden, ik wil mijn toespraak niet afronden zonder te onderstrepen dat alleen al het bestaan van een gemeenschappelijk beleid in de defensiesector en de wapensector de werkzaamheden en acties op het gebied van de ruimtevaart aanzienlijk zou vergemakkelijken. Het is immers alom bekend, geachte afgevaardigden, dat de ruimtevaartprojecten van onze directe concurrenten enorme steun ontvangen uit de voornoemde financieringsbronnen.

Bodrato (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, ik dank de commissaris voor de aandacht die zij aan dit initiatief heeft besteed en voor haar inhoudelijke opmerkingen. Haar woorden bevestigen de intentie een strategie te ontwikkelen die spoort met hetgeen het Groenboek over het ruimtevaartbeleid in het vooruitzicht heeft gesteld en met de initiatieven in het kader van het gemeenschappelijk GALILEO-project.
Deze ontwerpresolutie komt tegemoet aan een toenemende bezorgdheid. Als we overleg voeren over het Groenboek met het oog op de opstelling van een witboek - met andere woorden, van een completer voorstel van de Commissie - willen we niet in een situatie belanden waarin onze doelstellingen in gevaar komen door de diepgaande crisis waaronder de gehele Europese ruimtevaartindustrie - in het bijzonder de nieuwe Ariane-raket - gebukt gaat. Noch zouden we willen - en ik geloof dat de Commissie deze zorg deelt - dat de impasse waarin het GALILEO-project verkeert uiteindelijk een bedreiging gaat vormen voor een zeer ambitieus plan dat een buitengewone samenwerking heeft gevergd van heel het Europese bedrijfsleven.
Wij zijn ervan overtuigd dat de ruimtevaart voor Europa een strategische sector is. De keuze voor de oprichting van het Europees Ruimteagentschap dienen wij dan ook te bekrachtigen. De ruimtevaartindustrie is een troef die wij niet uit handen mogen geven. Daarom is het geen toeval dat het recente actieplan voor de versterking van het onderzoek deze branche als een van de technologische platforms ziet voor de groei van de concurrentiekracht van de Europese economie.
Op dit moment maakt de ruimtevaartindustrie een crisis door. Er dient echter op gewezen te worden dat in weerwil van het feit dat de Europese ruimtevaartindustrie oneindig veel minder geld heeft ontvangen dan haar Amerikaanse tegenhanger zij een aanzienlijk marktaandeel heeft weten te veroveren en de Amerikanen ook in sectoren heeft kunnen beconcurreren waar zowel de Europese als de Amerikaanse industrie actief is. Dat heeft de technologische afhankelijkheid van Europa ten opzichte van de Verenigde Staten in die sectoren verkleind en ook positieve vormen van samenwerking met de Noord-Amerikaanse industrie mogelijk gemaakt.
Wij vinden dat de Europese ruimtevaartindustrie moet blijven voortbestaan en het lijkt mij dat het antwoord van de Commissie ook in die richting gaat. Wij moeten natuurlijk niet vergeten, zoals ik al heb gezegd, dat dit een tussentijds debat is. Het Parlement had er in afwachting van een totale en vollediger beoordeling van de situatie om gevraagd uit bezorgdheid voor voldongen feiten geplaatst te worden.
Er moet erkenning komen voor het belang van de ontwikkeling van de ruimtevaartsector voor het realiseren van de kenniseconomie. In de ruimtevaartsector gaat het vooral om overheidsinvesteringen en coördinatie van het defensiebeleid. Daar kunnen ook nog particuliere investeringen bijkomen, maar dat geldt slechts voor enkele schakels van deze bedrijfskolom.
Wij hopen dat deze overdenkingen - waarmee wij onze instemming met het Commissiestandpunt tot uitdrukking brengen - gehoor vinden tijdens de Raadsvergadering van 27 mei waar besluiten dienen te vallen.

Savary (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, ik dank mevrouw de Palacio voor haar bijdrage op deze maandagavond aan het begin van de vergadering van het Parlement over een actueel onderwerp. Onze bijdrage is namelijk niet zozeer tot commissaris Busquin gericht, en ook niet zozeer tot haar, maar tot de bijeenkomst van ministers over het Europees Ruimtevaartagentschap (ESA) die binnen enkele dagen plaatsvindt. Onze verwachtingen zijn hooggespannen.
Het betreft hier een actuele kwestie. De behandeling ervan komt niet in de plaats van de verslagen of het debat over het Groenboek, noch van het debat over GALILEO. Het punt is gewoon dat we ons er in de loop van een aantal vergaderingen bewust van zijn geworden dat het Europees ruimteprogramma een kritieke fase doormaakt, misschien wel kritieker dan we beseffen. Dit heeft te maken met de problemen rond Arianespace, niet alleen die in verband met de lanceerraketten, maar die rond de hele satellietindustrie.
De opgebouwde ervaring en knowhow lopen hierdoor gevaar. Die zijn uiterst kostbaar nu er overal in de wereld nieuwe ruimtevaartmogendheden opstaan en nu de marktstudies uit de jaren 1990 niet helemaal blijken uit te komen, met name niet waar het gaat om het satellietenpark.
De vraag is dus wat Europa doet, want dit is een Europese aangelegenheid. De Fransen zijn natuurlijk extra gevoelig op dit punt, omdat zij enkele jaren geleden het startschot voor de verovering van de ruimte hebben gegeven. Vandaag de dag echter kan geen enkel land nog op zijn eentje een ruimtevaartcapaciteit op de been houden die zich met de rest van de wereld kan meten.
Voor u staat dus geen Fransman, mevrouw de commissaris, maar een Europeaan die wil dat u aan Airbus denkt, aan dat fantastische succes. Zegt het voort aan degenen die ons voorhouden dat als het Europees ruimtevaartprogramma de vraag niet aan kan, zij wel naar een andere leverancier stappen. Voor vliegtuigen waren er destijds ook genoeg andere leveranciers. Maar als we die ruim baan gaven, zou dat ten koste gaan van Europese vakkennis, technologie en knowhow, en vooral van civiele toepassingen op alle gebied, inclusief geneeskunde, informatica en burgerluchtvaart. Dit is dus een strategische aangelegenheid, niet alleen in de militaire betekenis van het woord, maar ook in de zin dat onze technologische voorsprong een van de kostbaarste familiejuwelen van Europa is.
Wij vragen u de lidstaten die aan het ESA deelnemen zoveel mogelijk deelgenoot te maken van onze wens dat het lanceerrakettenprogramma dringend hervormd wordt en dat er eindelijk eens een eind komt aan de crisis rond GALILEO.
U heeft uw plicht ruimschoots vervuld in deze kwestie. Voor het eerst geeft Europa een krachtig signaal, het voert een ruimtevaartprogramma uit. Maar hoe belangrijk programma's op zich ook zijn, het ESA gaat wel van de ene crisis naar de andere.
Het lijkt ons bijzonder belangrijk, mevrouw de commissaris, dat we deze crisis bij de komende ministersvergadering van het ESA oplossen. Als dat niet lukt, vragen we de Commissie het roer krachtig in handen te nemen. Ik weet dat dit niet zal meevallen, en dat met name Duitsland en Frankrijk niet noodzakelijk positief staan tegenover de aanstelling van een uitvoerend directeur. Maar ik zou graag willen dat we geen oorlogen gaan voeren om bijzaken. Wat we wel willen, is dat de Commissie de tekortkomingen van het ESA opvangt, zo die er blijken te zijn.
Tot slot hebben wij een boodschap voor de Conventie over de toekomst van Europa: wij willen dat de ruimtevaart een gedeelde bevoegdheid wordt, gezien - nog maar eens - het grote strategische belang van de ruimte.

Virrankoski (ELDR).
Mijnheer de Voorzitter, allereerst wil ik mevrouw de Palacio voor haar goede inleiding bedanken. Een gemeenschappelijk ruimtebeleid van de Europese Unie is belangrijk. Het Europees Ruimteagentschap is een wezenlijk onderdeel van de Europese integratie. Het grootste deel van de leden van het Europees Ruimteagentschap bestaat uit EU-lidstaten en van de EU-lidstaten is het grootste deel ook lid van het Europees Ruimteagentschap. Ruimtetechnologie is een zeer belangrijk doel van het onderzoeks- en industriebeleid. In de ruimte-industrie werken momenteel meer dan 40.000 werknemers en indirect verschaft de sector werk aan maar liefst 250.000 personen. Ruimteonderzoek hoort traditioneel tot de voorhoede van onderzoek. Veel van de daar gedane vindingen zijn later toegepast op dagelijkse omstandigheden in het belang van alle burgers.
Van de gezamenlijke projecten van de Europese Unie en het Europees Ruimteagentschap is het satellietnavigatieprogramma GALILEO het belangrijkste. Dat is een systeem gebaseerd op satellieten en aardestations dat in 2008 in gebruik moet worden genomen. Daarmee kan de ontvanger overal op aarde uitermate nauwkeurig zijn locatie en tijd bepalen. Het Amerikaanse GPS- en het Russische Glonas-systeem wijken hier van af, omdat het Europese systeem het modernst is en niet in tijden van crisis zal worden verstoord. Onlangs toonde de oorlog in Irak nog aan dat het om iets heel belangrijks gaat. Het GALILEO-programma zou kunnen garanderen dat de EU- en ESA-landen onafhankelijk worden van andere systemen op het beheer waarvan zij geen invloed hebben.
Het aandeel van de Europese Unie beperkt zich vooral tot de ontwikkeling van het GALILEO-programma die in 2005 moet zijn afgerond. Die fase kost in ieder geval 1,1 miljard euro waarvan de Europese Unie de helft moet betalen en het Europees Ruimteagentschap de andere helft. Bovendien moet de privé-sector ongeveer 200 miljoen euro bijdragen. Het GALILEO-programma is van levensbelang voor de ontwikkeling van onderzoek en technologie in Europa. Op het gebied van ruimtetechnologie moeten de EU- en ESA-landen tot de top van de wereld behoren.

Ainardi (GUE/NGL).
Mijnheer de Voorzitter, we bevinden ons inderdaad in een uitzonderlijke situatie, en het doet me plezier dat dit debat vanavond gevoerd wordt, ook al zijn er helaas niet zoveel collega's in de zaal. Door de internationale concurrentie die zich rond lanceerraketten heeft ontwikkeld, en door de grote financieringsproblemen, is de Europese ruimtevaartindustrie in een ernstige crisis terechtgekomen, de ernstigste uit haar geschiedenis zelfs. Er moet dus dringend een oplossing komen, anders is het voortbestaan van Arianespace in gevaar.
Onze ruimtevaart is niet alleen een industriële prioriteit, hij is ook nodig voor de Europese identiteit en voor onze autonomie in een sector van absoluut topniveau. Ruimtevaart staat gelijk aan onderzoek en bijzonder belangrijke civiele toepassingen. Ruimtevaart doet veel mensen denken aan de verovering van de ruimte. Maar voor mij is ruimtevaart vooral wat heet "nuttige ruimtevaart": telecommunicatie, observatiesatellieten, geneeskunde en rampenpreventie. En wij behoren daarin niet alleen tot de top, het levert ons ook een groot aantal gekwalificeerde banen op: 35.000 rechtstreekse arbeidsplaatsen in Europa, met een aanzienlijke onderzoekssector.
Zoals u zult hebben begrepen pleit ik ervoor dat de ruimte in de eerste plaats vreedzaam gebruikt wordt.
Net als collega's voor mij doet het mij genoegen dat het uitbouwen van het Europees ruimtevaartbeleid tot prioriteit is uitgeroepen in het Zesde Kaderprogramma voor onderzoek en ontwikkeling.
Het doet me eveneens genoegen dat de toekomst van het Europees Ruimtevaartagentschap (ESA) op de agenda van onze vergadering staat.
Het ESA is een doeltreffende instantie voor intergouvernementele coördinatie. Het heeft een bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van ruimtevaarttoepassingen in Europa en de wereld. Het lijkt me dus inderdaad gewenst dat de Unie een daadwerkelijk ruimtevaartbeleid op poten zet en dat de Unie in deze duidelijker haar bevoegdheden opeist.
Dit lijkt me niet in tegenspraak met de autonomie van het ESA. De Unie moet zich er dus daadwerkelijk voor inzetten dat het ESA zich blijft ontwikkelen als coördinator en voortrekker van de programma's.
Willen we een autonoom Europees ruimtevaartbeleid behouden, dan moet de kwestie-GALILEO dus dringend uit het slop gehaald worden zoals mijn collega's al hebben gezegd, en moeten de lidstaten nu dringend hun onenigheid te boven komen zodat het Europees lanceerrakettenprogramma snel kan worden goedgekeurd en opnieuw van de grond kan komen, iets wat hier inmiddels ook al ettelijke keren is gezegd.
Niettemin, mevrouw de commissaris, zou ik graag willen dat de Commissie onderzoekt of er concurrentievervalsing bestaat tussen Ariane en de lanceerraketten van andere landen op de civiele vrije markt, al weet ik niet of zo'n onderzoek tot de mogelijkheden behoort. Ik deel de zorg en de wens om de ruimtevaart Europees aan te pakken en de vereiste reorganisatie van de sector door te voeren, maar ik heb wel een paar vragen over de industriële herstructurering die aan de gang is. Ik kom namelijk uit de streek van Toulouse. Hoe en met welk doel wordt er geherstructureerd?
Ik geloof niet dat de Europese ruimtevaartsector zich te breed uitsmeert over verschillende kennisgebieden, integendeel. Wie dat vindt, kijkt alleen maar naar de korte termijn en mist een langetermijnvisie. Het is van groot belang dat Europa haar technologische en menselijke kennis van de ruimtevaart niet verliest maar juist blijft vergroten, willen wij onze autonomie en concurrentiekracht in dit domein behouden. Daarom denk ook ik dat we een krachtig signaal moeten geven aan de komende Raad van ministers.

Piétrasanta (Verts/ALE).
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, waarde collega's, de bevoegde commissie, de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie, heeft mij opgedragen een verslag op te stellen over de voortgang van het programma GALILEO en het samengaan van het programma EGNOS met GALILEO. De eerste gedachtewisseling in de bevoegde commissie, die van industrie, externe handel, onderzoek en energie, vindt plaats op 21 mei. Het verslag wordt in november in de plenaire vergadering behandeld.
Gezien de problemen die u heeft aangehaald, mevrouw de commissaris, wil ik namens de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie en de Fractie De Groenen nog eens herinneren aan het tijdschema voor de implementatie van GALILEO: herfst 2002, begin van de joint venture rond GALILEO; eind 2002, verslag van de Commissie aan de Raad over het samengaan van EGNOS met GALILEO en het concessiemodel; december 2002, beslissing van de Raad over de diensten die GALILEO aanbiedt en het frequentieschema van deze diensten; juli 2003, wereldconferentie over radiotelecommunicatie; zomer 2003, voorstel van de Commissie aan de Raad over de oprichting van een veiligheidsinstantie, herfst 2003, verslag van de Commissie aan de Raad over de voorselectie van de concessiehouder; eind 2004, lancering van de eerste experimentele satelliet.
Als wij ons aan dit tijdschema willen houden, moeten we de knoop waarin het ESA is geraakt dringend ontwarren. Het probleem is dat de deelnemende staten het niet eens zijn over het gewicht dat aan elk van hen afzonderlijk moet worden toegekend. We begrijpen dat de betrokken landen op hun strepen staan, maar het is nogal vervelend dat we vanwege een deelname van 1 of 2 procent de hele uitvoering dreigen te vertragen, terwijl het programma toch echt van Europese allure is.
We beseffen de noodzaak van een GPS-equivalent, of zelfs van een superieure technologie. En, zoals we met commissaris Busquin hebben gezien, is er veel onderzoek gedaan naar een buitengewone technologie, een technologie die nog beter wordt dan GPS. Er zullen milieutoepassingen mee verbonden zijn die evenzeer van fundamenteel belang zijn. Wij Groenen hechten belang aan de transparantie van het project, en wij willen niet dat het halsoverkop wordt uitgevoerd omdat we misschien achter liggen op het schema. Wij vinden het erg belangrijk dat GALILEO civiele toepassingen krijgt en geen militaire. Wij zijn dus van mening dat het snel moet worden uitgevoerd. Meer dan tweehonderd Parlementsleden hebben in april een motie ondertekend om vertragingen te vermijden en de uitvoering van dit project te versnellen.
We zouden het op prijs stellen, mevrouw de commissaris, als u alles in het werk stelde om het project zo snel mogelijk uit het slop te halen.

Langenhagen (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, commissaris de Palacio, goedenavond. Mijnheer Piétrasanta, ik ben blij dat u naar het amendement hebt verwezen dat wij allemaal eensgezind hebben ondertekend, want het laat goed zien dat we betrekkelijk hulpeloos zijn. Anderzijds willen we ook dat over deze onderwerpen verder wordt gepraat. Mijnheer Savary, het deed me deugd toen u zei dat u hier als Europeaan spreekt en dus niet als expert of Fransman. Ook hieruit blijkt weer waar het werkelijk om gaat.
Inderdaad hebben we het op dit late uur over niets minder dan een van de meest cruciale kwesties voor Europa in de 21e eeuw. Gezien de crisis in de Europese economie als zodanig en meer bepaald in de vanavond door ons besproken sector moet een zelfstandig en onafhankelijk Europa bedrijfstakken daadkrachtig willen bevorderen. Dit betekent dat we ons moeten bezinnen op onze oorspronkelijke sterke punten. Het biedt geen soelaas, sterker nog, het is een enorme verspilling van publieke middelen als alle lidstaten decennialang een uitgavenbeleid voeren dat geen nieuwe accenten zet maar gericht is op het behoud van aloude verworvenheden waarbij de ogen worden gesloten voor de economische werkelijkheid.
Wij hebben eenvoudigweg - dat hebben we vanavond allemaal benadrukt - een moderne aanpak voor de toekomst van Europa nodig, in economisch en in technologisch opzicht. Ik wil daarom vandaag een lans breken voor een sterker engagement van Europa in de ruimte. Europa mag niet de boot missen in een toekomstgerichte hightech-sector waarin belangrijke werkgelegenheid kan worden gecreëerd en al is gecreëerd. Daarom hebben we gewoonweg meer engagement en meer geld nodig voor het ruimtevaartbeleid. We moeten strategisch denken over de grenzen heen in plaats van kortzichtige kortetermijnactiviteiten te ontplooien als doel op zichzelf, wat we helaas om ons heen zien, niet in de laatste plaats in mijn eigen land.
Men kan zich afvragen, waarom het heelal? Waarom moet Europa zich engageren in de uitgestrektheid van het heelal? Is het niet zinvoller om het geld op aarde te investeren? Hebben we er wel geld voor? Mijn antwoord is: De heerschappij en de exploitatie van het heelal vormen de sleutel tot succes in de wereld van de moderne technologie. Laat ik een paar voorbeelden geven. Of we nu werken met communicatie-, navigatie- of waarnemingssystemen, satellieten spelen daarbij een doorslaggevende rol. Zoals we zojuist hebben gehoord hangen hele sectoren nu al af van het gebruik van satellietentechnologie. We zijn daar al zo aan gewend dat we er niet verder over nadenken. Meteorologie, cartografie, verkeer, geneeskunde, enzovoorts: Geld dat in deze wetenschapsgebieden wordt geïnvesteerd, rendeert dubbel en dwars. Neem bijvoorbeeld ook GALILEO.
Als er niet permanent wordt geüpdatet, als er geen onderzoeken worden verricht, als er niet permanent innovaties worden ingebracht, als er ook geen financiële steun beschikbaar wordt gesteld, dan zal de Europese ruimtevaartsector wegkwijnen of helemaal verdwijnen. We moeten dus een nieuw hoofdstuk toevoegen aan het Europees ruimtevaartbeleid en ik juich de positieve uitgangspunten toe die in het Groenboek over het ruimtevaartbeleid staan. Een coherente strategie voor het ruimtevaartbeleid en nauwkeurig omschreven actielijnen zijn onmisbaar om ervoor te zorgen dat de Europese ruimtevaart niet in een zwart gat verdwijnt, maar een nieuwe impuls krijgt. Daarom hebben we besloten om nu een resolutie van het Europees Parlement te formuleren. We mogen niet wachten tot de laatste Europese raket is afgeschoten. Als het zover komt, zullen we de concurrentie met anderen niet meer aankunnen en dat zou het slechtste zijn wat ons kan overkomen.
De ESA-lidstaten staan voor een uitdaging, GALILEO ligt op de proefbank en we moeten er echt voor zorgen dat dit onderwerp wordt opgenomen in het verdrag waar de Conventie aan werkt. Dat is de grootste en belangrijkste uitdaging. Ik hoop daarom dat wij morgen een gezamenlijke resolutie, een gemeenschappelijke tekst kunnen vinden die dan donderdag ook de steun van het hele Parlement krijgt!

McNally (PSE).
Mijnheer de Voorzitter, als de bijdragen zich beginnen te herhalen, dan is dat altijd een goed teken. Dat wijst er immers op dat er brede steun bestaat. We willen een stabiel Europees ruimtevaartbeleid. Wat we niet willen is voortdurend veranderende ad-hocstructuren. Er is behoefte aan een permanente oplossing. Dat punt moet duidelijk naar voren komen tijdens de ministeriële bijeenkomst van het Europees Ruimteagentschap. De redenen hiervoor liggen voor de hand. Samenwerking brengt immers een aanzienlijke Europese toegevoegde waarde met zich mee. Verder is er een bestaand acquis waarop voortgebouwd moet worden. Ook moeten we in dit deel van de wereld op dit zeer belangrijke terrein onafhankelijk zijn. Dat stelt ons namelijk in staat relaties te onderhouden met derde landen zoals de Verenigde Staten - waarom niet? - Rusland en tevens met verder weg gelegen landen, zoals Zuid-Afrika, en een aantal landen dat voor toetreding in aanmerking komt. Op die manier kunnen we de wetenschappers en technologen vasthouden, die we anders onherroepelijk kwijt zouden raken. Ook kunnen we zo een nieuwe generatie wetenschappers en technologen aantrekken en dat is eenvoudigweg onmogelijk zonder projecten die tot de verbeelding spreken van onze talentvolle jongeren.
Verder blijven zich hierdoor uiteraard ook nevenactiviteiten ontwikkelen in de diverse sectoren die al genoemd zijn en dat is weer goed voor het midden- en kleinbedrijf. Ook zullen we veel efficiënter kunnen optreden bij het nastreven van de doelstellingen en het beleid van de EU ten aanzien van klimaatverandering, landbouw, veiligheid en de ontwikkeling van ontwikkelingslanden. We zijn hierbij verwikkeld in een buitengewoon ongelijke strijd met de Verenigde Staten. Zij geven namelijk zo'n 31,8 miljard euro van hun overheidsbudget uit aan kruissubsidies - en dat bedrag neemt snel toe - terwijl wij hieraan slechts 6 miljard uitgeven - en dat bedrag wordt ook nog eens steeds lager. Zij verstrekken zonder blikken of blozen overheidsopdrachten aan hun ruimtevaartsector ter ondersteuning. Zij gebruiken O&O. Ze handhaven een monopolie op bepaalde elektronische apparatuur om te voorkomen dat wij van de hightech-ruimtevaartsector profiteren.
We hebben al het een en ander gehoord over draagraketten en satellieten. Door de problemen binnen de telecomsector hebben de satellietprogramma's het in de Europese Unie overduidelijk moeilijk gekregen. Maar er is geen enkele reden, met nadruk op 'geen', waarom we in de toekomst met behulp van overheidsopdrachten en overheidsgeld niet nog veel meer satellieten zouden lanceren ten behoeve van onze burgers. Wat GALILEO betreft, mijnheer de Voorzitter, weet u als geen ander in dit Parlement wat er moet gebeuren. Het verheugt mij dan ook zeer dat de heer Prodi bereid is proactief op te treden. Hij zal daarbij door velen in dit Parlement gesteund worden.
Laten we, tot besluit, ook de astronomie en het ruimteonderzoek niet vergeten. Ik zou graag wat meer willen horen over de Europese Zuidelijke Sterrenwacht.
Laten we het ruimtevaartbeleid opnemen in de Conventie. Het is een ideaal gebied voor de Europese Unie.

Dhaene (Verts/ALE).
 Voorzitter, geachte collega's, mevrouw de Commissaris, ik wens u toe dat er op een dag boven ons een satelliet passeert met uw naam. Dat zou pas een mooie bijdrage zijn van de Commissie. De discussies rond de financiering van GALILEO beginnen in elk geval binnen de ESA stilaan op een slechte soap te lijken. Telkens staat er weer een lidstaat uit de coulissen op om dit akkoord te blokkeren. Nu is het blijkbaar weer Spanje dat dwars ligt. Dit is onbegrijpelijk omdat net GALILEO van belang is voor de maritieme veiligheid. De milieuramp met de Prestige is blijkbaar geen afdoend argument voor de regering-Aznar. Het wordt tijd dat ons Parlement het signaal geeft dat het met dit spelletje gedaan moet zijn.
De inzet is zeer groot en misschien is er juist daarom druk op sommige landen om dit strategisch project te kelderen. Daarom heb ik de resolutie mede ondertekend. GALILEO is van strategisch belang voor de Unie omdat we inzake technologie in elk geval moeten bijblijven. We willen onafhankelijk zijn inzake informatie voor plaatsbepaling en we willen geen brain drain of job drain naar de Verenigde Staten. De beslissing of GALILEO er moet komen heeft veel voeten in de aarde gehad. Er zijn ook vele argumenten voor en tegen. Ik sta achter de argumenten pro GALILEO. Ik wil in dit halfrond de realisatie van dit netwerk steunen. Er mag echter niet getreuzeld worden. Het verhaal is simpel: als GALILEO er niet zo vlug mogelijk komt, graaft de transportsector zich dieper en dieper in GPS-toepassingen en blijft GALILEO onbenut. GALILEO moet dus op korte termijn een waardig alternatief vormen voor GPS, voor de transportsector in Europa. Deze transportsector wacht op een spoedig en krachtig signaal van de Commissie, de ESA en het GALILEO-consortium. Anders krijgen de toepassingen geen krediet van de toekomstige gebruikers en GALILEO kost teveel geld om ongebruikt te blijven.
Ik wil toch nog even de nadruk leggen op het civiele karakter ervan. Dat is voor ons heel belangrijk. Enkel GALILEO kan gebruikers de garantie bieden dat de stekker niet wordt uitgetrokken op de dag dat de Verenigde Staten zich weer geroepen voelen om ergens unilateraal op te treden.
De Commissie spreekt trouwens zelf in haar mededeling over de gevolgen van de oorlog in Irak voor de energie- en transportsector. We mogen dit project dus niet verliezen; het nationaal belang moet hier wijken voor het belang van de Unie. In mijn land hebben wij een populair liedje over Satelliet Suzy. Ik hoop dat ook Satelliet Suzy hier ooit boven ons passeert.

De Veyrac (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, waarde collega's, in een paar minuten kunnen we niet alle problemen van het Europese ruimtevaartbeleid de revue laten passeren. Ik beperk mij dus tot de problemen rond het programma GALILEO.
Sinds dit Europese satellietnavigatieprogramma door de Raad Vervoer in maart 2002 is goedgekeurd, is er meer dan een jaar verstreken. Tot op heden heeft het Europees Ruimtevaartagentschap (ESA) echter geen enkel akkoord kunnen bereiken over de verdere financiering. GALILEO is er gekomen ondanks de uitgesproken tegenstand van bepaalde landen. Op dit moment kan het niet worden uitgevoerd, vooral omdat er een harde concurrentiestrijd gaande is om de leiding en omdat er onenigheid is over de hoogte van de financiering. De Europese ruimtevaartindustrie zit momenteel in een diepe crisis, zoals ook anderen al hebben opgemerkt. In deze sector zijn in Europa 30.000 hooggekwalificeerde arbeidskrachten werkzaam, en we moeten er alles aan doen om dit buitengewoon technologisch en menselijk potentieel te behouden. GALILEO is een van de programma's die daartoe de grootste bijdrage kunnen leveren. Daar komt nog bij dat het een strategische onafhankelijkheid mogelijk maakt voor de Europese Unie.
Het Europese Unie heeft gewild dat het bedrijfsleven een financiële bijdrage levert aan deze joint venture. Dat bedrijfsleven is in actie gekomen. Nu is het aan ons een snelle uitvoering van het project mogelijk te maken. Onze geloofwaardigheid staat of valt ermee.
Er is nog een ander fundamenteel punt dat pleit voor een dringende uitvoering. Zoals u heeft opgemerkt, mevrouw de commissaris: als we niet tijdig een signaal de lucht in sturen, kunnen we geen gebruik maken van de frequenties die voor GALILEO en de bijbehorende functies zijn gereserveerd. Het ESA moet snel tot een beslissing komen. Dat vinden velen van ons, zowel Europese als nationale parlementsleden, en daartoe hebben wij onder de titel "GALILEO, tijd voor actie!" een oproep gericht tot de staatshoofden en regeringsleiders van de lidstaten.
Dames en heren, het programma GALILEO laat zien waar de grenzen liggen van het Europese ruimtevaartbeleid zoals wij dat vandaag kennen. Wij moeten hier lering uit trekken. Wij moeten dit gegeven betrekken bij de besprekingen die tegen het eind van het jaar in een witboek moeten uitmonden. Het programma GALILEO moet een succes worden. Het moet een positief signaal over Europa de wereld in sturen, het signaal dat Europa kiest voor een ambitieus ruimtevaartprogramma. Ons Parlement moet al zijn steun verlenen om deze joint venture snel van de grond te krijgen, en de Europese Commissie deelt in uw persoon, mevrouw de commissaris, het streven van de Interfractionele Werkgroep "Ciel et espace" (lucht en ruimte) in het Europees Parlement. Voorzitter Prodi heeft de leden van deze werkgroep via zijn voorzitter Gilles Savary op 30 april jongstleden per brief laten weten dat de Commissie de mogelijkheid onderzoekt de joint venture unilateraal op te richten als het ESA de komende dagen niet tot een akkoord komt.
Ook roepen we alle lidstaten op om op 27 mei aanstaande, als het ESA bijeenkomt, hun geschillen opzij te zetten over de financiering van het programma, zodat we eindelijk vooruit kunnen.

De Palacio
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, ik ben het volkomen met u eens dat de ruimtevaartsector voor Europa van enorm strategisch belang is. Het is de enige technologie die kan leiden tot het ontstaan van nieuwe mondiale regelgevingen op grond waarvan de Europese Unie toegang wordt verleend tot nieuwe markten en nieuwe technologische ontwikkelingen. De ruimtevaartsector is bij uitstek een sector waar baanbrekende technologische ontdekkingen worden gedaan. Daarom mag Europa op dit vlak onder geen beding achterblijven. Het is dan ook absoluut noodzakelijk dat wij een nieuw beleid ten uitvoer leggen dat alle Europese acties omvat.
Mevrouw McNally heeft hier zojuist nog gezinspeeld op het belang en de Europese toegevoegde waarde van de ruimtevaartsector. Welnu, de eerder genoemde opname van het ruimtevaartbeleid in de lijst van communautaire bevoegdheden, in het kader van de huidige herziening van de Verdragen door de Conventie en de opstelling van een toekomstig constitutioneel verdrag, ligt in diezelfde lijn.
Ten tweede moet de ruimte ten dienste worden gesteld van het communautair beleid. Een van de hoofddoelstellingen van het Groenboek is immers dat dit aspect ook wordt ondergebracht in andere door verschillende sprekers genoemde beleidsterreinen, zoals landbouw, visserij, onderwijs en milieu.
Als het Europees Ruimtevaartagentschap tijdig inziet dat de ruimtevaart op dit moment een bijzonder strategische sector is, kan het aan deze programma's een sterke impuls geven. Het Agentschap moet alles in het werk stellen om de huidige beperkingen van de intergouvernementele benadering te overbruggen.
Verder zal de Commissie in september een verslag voorleggen over de strategische draagraketten, een van de sectoren die momenteel ongetwijfeld met de grootste problemen kampt.
Als laatste is het GALILEO-programma aan de beurt. Dat valt - ik herhaal - net zoals alle andere behandelde kwesties onder de verantwoordelijkheid van mijn collega Busquin, die samen met de diensten van het directoraat-generaal Onderzoek en Technologische Ontwikkeling uitstekend werk verricht.
Geachte afgevaardigden, sinds ik commissaris ben, heb ik al mijn inspanningen, en niet alleen mijn inspanningen, maar ook mijn politieke wil, gericht op GALILEO. Ik heb met andere woorden al mijn capaciteiten en al mijn wilskracht ten dienste van dit initiatief gesteld. Toen ik hier aankwam, stond het nog in de kinderschoenen. Twee ambtenaren werden geacht heel dit omvangrijke en allesbehalve uitgewerkte project voor hun rekening te nemen. Een van hen bevindt zich hier vandaag onder ons, al maakt hij geen deel meer uit van het directoraat-generaal Vervoer. Ik hecht eraan de heer Tytgat van harte te feliciteren met zijn volharding. De integratie van Europa is immers in grote mate te danken aan concrete personen die de moed en de kracht weten op te brengen om hun ideeën door te zetten. Zelf heb ik van meet af aan een persoonlijke impuls gegeven aan dit project. Helaas moet ik toegeven dat het sinds meer dan een jaar stilligt, ondanks het akkoord dat wij meer dan een jaar geleden op communautair niveau hebben bereikt. Die overeenkomst moet op het conto van het Spaanse voorzitterschap worden geschreven, dat ook heel wat energie in het GALILEO-project heeft gestoken.
Ik wil u erop attenderen dat de communautaire benadering resultaat heeft opgeleverd, al zij het met enige vertraging. De intergouvernementele aanpak van het Europees Ruimtevaartagentschap laat echter sterk te wensen over. Twee landen hebben een jaar lang een akkoord in de weg gestaan en naar het schijnt, wordt de besluitvorming nu sinds een maand geblokkeerd door twee andere landen, en wel vooral door een land dat ik bijzonder goed ken.
Ik heb alle landen steeds opgeroepen om hun meningsverschillen zo spoedig mogelijk bij te leggen en het project niet tegen te houden. Ik heb de ministers in de Ministerraad horen marchanderen over het project en ik heb hen horen affirmeren dat het niet via een agentschap ten uitvoer kon worden gelegd, zoals aanvankelijk was gepland, aangezien het een louter commercieel project moest zijn, met commerciële criteria en zuiver economische maatstaven waaronder economische efficiëntie. Ik begrijp dan ook niet hoe het komt dat het project in het kader van het Europees Ruimtevaartagentschap nu gereduceerd wordt tot een ware koehandel over het land van vestiging en de nationaliteit van de voorzitter. Dat strookt immers absoluut niet met hetgeen ik niet deze ministers maar hun collega's van Vervoer heb horen zeggen tijdens verschillende Raadsbijeenkomsten waar de discussies bij momenten zeer hoog oplaaiden.
Op basis van mijn bevoegdheden heb ik aan het controlecomité, waarin alle landen vertegenwoordigd zijn, een kandidaat voor de functie van directeur voorgedragen met de bedoeling om de joint venture op te richten met communautaire middelen, zonder financiële steun van het Europees Ruimtevaartagentschap.
Helaas hebben de lidstaten mijn voorstel geblokkeerd.
Geachte afgevaardigden, laten wij duidelijke taal spreken: op communautair niveau zijn de problemen van de baan. Dat kan echter niet gezegd worden van het Europees Ruimtevaartagentschap, waar een handvol lidstaten - nu deze dan gene - een project blokkeren dat niet alleen van strategisch belang is voor de ontwikkeling van de ruimtevaartsector maar voor de Europese technologische ontwikkeling in het algemeen. Europa mag de boot van deze fundamentele applicaties niet missen.
Ik wil hier nadrukkelijk mijn bezorgdheid uitspreken over het feit dat de Raad van ministers dit project - zoals ik anderhalf jaar geleden, in december 2001, ook al zei - voortdurend uitstelt en zodoende de reële toepassing ervan in gevaar brengt, althans als wij willen dat het systeem functioneert op grond van strikte marktregels. Wij moeten kiezen. Als wij de markt haar werk willen laten doen, heeft het geen zin dat wij in het Europees Ruimteagentschap sinds meer dan een jaar tijd verliezen met discussies over de vestigingsplaats en de identiteit van de voorzitter van Galileo Industries. In dat geval maakt het eenvoudigweg niet uit in welk land of in welke stad de joint venture gevestigd wordt en speelt de identiteitskaart, nationaliteit of paspoort van de directeur geen enkele rol. Dan is efficiëntie immers het enige relevante criterium. Wij moeten derhalve op zoek gaan naar de meest adequate plaats en persoon. Dat is waar het op aankomt.
Geachte afgevaardigden, tot besluit kan ik alleen maar onderschrijven wat hier door u is gezegd. U mag evenwel niet vergeten dat onze mogelijkheden beperkt zijn. Het probleem is dat wij geen vat hebben op het intergouvernementele onderdeel van het project, dat helaas muurvast zit.
Mijnheer de Voorzitter, uiteraard zal ik mij ten volle blijven inzetten en zal ik alle mogelijke pressiemiddelen blijven aanwenden om dit project waaraan ik, zoals u allen weet, al jarenlang werk definitief op gang te brengen. Het is immers absoluut onontbeerlijk voor de Europese technologische ontwikkeling.

De Voorzitter.
Zeer hartelijk dank, mevrouw de commissaris, voor uw openhartige voorstellen. Ik kan u verzekeren dat deze zeer op prijs worden gesteld.

Langenhagen (PPE-DE).
Mijnheer de Voorzitter, ik denk dat ik uit naam van alle aanwezigen spreek als ik zeg dat wij commissaris de Palacio meer dan dankbaar zijn. Dit elan hebben we nodig en haar innerlijke bereidheid hebben we nodig. Het is immers niet alleen een uiterlijk signaal dat wij afgeven, we moeten het ook echt zo voelen. Ik wil alleen maar zeggen dat wij nauw moeten blijven samenwerken. Wij willen ons steentje bijdragen, maar we zullen er ook over moeten nadenken hoe we de lidstaten kunnen beïnvloeden en dat zullen we in ieder geval proberen.

De Voorzitter.
Hartelijk dank voor deze toelichting.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt donderdag plaats.
(De vergadering wordt om 21.00 uur gesloten)

