
De Voorzitter.
   Ik verklaar de zitting van het Europees Parlement, die op donderdag 6 november 2003 werd onderbroken, te zijn hervat. 
De Voorzitter.
   Collega’s, zoals u zult hebben vernomen, zijn er op zaterdag 15 november 2003 15 doden en 28 gewonden gevallen ten gevolge van het instorten van een loopbrug naar het nieuwe cruiseschip op de scheepswerf van Saint-Nazaire in Frankrijk. Namens het Europees Parlement en op persoonlijke titel, betuig ik mijn oprechte medeleven en solidariteit met de nabestaanden van de slachtoffers van dit vreselijke en tragische ongeluk.
Verder heb ik vandaag de trieste taak om namens dit Parlement onze veroordeling en ons verdriet uit te spreken over de twee autobomaanslagen op de synagogen in Istanbul, eveneens op zaterdag, waarbij zeker 23 onschuldige burgers om het leven kwamen en vele honderden mensen gewond raakten. We betuigen ons oprechte medeleven en onze deelneming aan de nabestaanden van de slachtoffers en aan de Turkse regering. Daarbij prijzen wij het snelle en krachtdadige optreden van de Turkse regering in haar pogingen degenen die het brein zijn achter deze lukrake, zinloze en criminele antisemitische aanslag aan te houden; een aanslag die plaatsvond op een plek waar verschillende religies van oudsher vreedzaam met elkaar samenleven. Onverdraagzaamheid en antisemitisme zijn in al hun verschijningsvormen onverenigbaar met de waarden die wij vertegenwoordigen.
Ook wil ik het Parlement ervan op de hoogte stellen dat de Voorzitter bij de opening van de vergadering van morgen graag een persoonlijk eerbetoon zou willen brengen aan de Italianen die gesneuveld zijn in Irak.
Voor nu zou ik u willen vragen een minuut stilte in acht te nemen voor de slachtoffers van het ongeluk en de aanslagen waar ik zojuist bij heb stilgestaan.(1)

De Voorzitter.
   De definitieve ontwerpagenda, zoals opgesteld door de Conferentie van voorzitters tijdens haar vergadering op donderdag 13 november 2003 op grond van artikel 110 en artikel 110 bis van het Reglement, is rondgedeeld. De volgende wijzigingen zijn voorgesteld:
Ik heb van de Fractie van de Europese Volkspartij een verzoek ontvangen tot inschrijving van een afzonderlijk debat over haar mondelinge vraag aan de Commissie betreffende Eurostat onmiddellijk na de verklaring van de Commissie over het wetgevings- en werkprogramma voor 2004. 
Elles (PPE-DE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, zowel mijn fractie als ik zijn ons ervan bewust dat wij zuinig moeten omgaan met de tijd van het Parlement. Wij respecteren dan ook het besluit van de Conferentie van voorzitters van vorige week om geen apart debat te houden. Daarom willen wij voorstellen om deze mondelinge vraag te koppelen aan het algemene debat over het wetgevings- en werkprogramma voor 2004. Wij hebben namelijk in het weekend gehoord dat voorzitter Prodi in dat debat het onderwerp OLAF aan de orde wil stellen. Wij hebben daar een aantal vragen over en wij hebben die in deze mondelinge vraag verwerkt. Dit is voor het Parlement een verstandige manier van werken. Het is ook de normale gang van zaken. Wij zullen niet om een apart debat vragen, maar wij willen wel een aantal vragen aan de orde stellen als de heer Prodi dinsdag bij ons is. 
Blak (GUE/NGL ).
    Mijnheer de Voorzitter, ik wil mij graag tegen het voorstel uitspreken, maar dat wil ik op een speciale manier doen. Ik wil tegen de PPE-DE-Fractie zeggen: het moet toch moeilijk zijn voor jullie, zo geïnteresseerd als jullie in dit voorstel zijn. Toen we de kans hadden om orde op zaken te stellen, waren jullie degenen die het vloerkleed optilden en de troep eronder veegden. Dus dit vind ik een vertoning voor de galerij. Ik vind dan ook dat we nee moeten zeggen tegen dit voorstel. De leden van de PPE-DE-Fractie zijn zeer ongeloofwaardig in deze kwestie. 

(1)

Patakis (GUE/NGL ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ook wij, afgevaardigden van de Griekse Communistische Partij, hebben een minuut stilte in acht genomen ter herdenking van de kortgeleden in Irak omgekomen Italiaanse soldaten en politieagenten en van de slachtoffers van de bomaanslagen in Istanbul. Wij betreuren de dood van deze jonge mensen ten zeerste en betuigen hun familie ons medeleven.
Wij zijn echter vooral diep geschokt door het feit dat deze jonge mensen om het leven moesten komen terwijl ze dienst deden in de bezetting van Irak, die het gevolg was van een illegale en barbaarse invasie door Amerikaanse en Britse imperialisten. Daardoor zijn duizenden slachtoffers gevallen en enorme verwoestingen aangericht, maar gelukkig groeit het verzet van het onderdrukte Iraakse volk tegen deze bezetting.
De verantwoordelijkheid voor de roemloze en ongerechtvaardigde dood van de Italiaanse soldaten en politieagenten komt uitsluitend de Italiaanse regering toe, die geen moment aarzelde om de indringers te hulp te schieten en deel te nemen aan deze bezetting. De Italiaanse regering zal rekenschap moeten afleggen aan de nabestaanden van de onschuldige slachtoffers. Wij moeten bij deze echter ook verklaren dat het Europees Parlement weinig blijk van gevoeligheid heeft gegeven ten aanzien van de duizenden Iraakse burgers die het slachtoffer zijn geworden van deze barbaarse invasie, noch ten aanzien van de slachtoffers van de imperialistische interventie in Joegoslavië en Afghanistan en de slachtoffers van het barbaarse gedrag van Sharon in Palestina.
Ons inziens is er maar een manier om de slachtoffers eer te betuigen en dat is de onmiddellijke terugtrekking van de bezettingsmacht uit Irak en het voorkomen van militaire interventie en inmenging in de interne aangelegenheden van andere landen. Dat is de enige manier om nog meer bloedvergieten onder onschuldige mensen te voorkomen en om een einde te maken aan de misdaden tegen de volkeren.
De Rossa (PSE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik wil u verzoeken om de heer Cox, de Voorzitter van het Parlement, te vragen om de situatie van mevrouw Radia Nasrawi onder de aandacht van de Commissie te brengen. Mevrouw Nasrawi heeft net een hongerstaking van vijf weken achter de rug, waarmee zij protesteerde tegen de onaanvaardbare situatie van de mensenrechten in Tunesië. Zij is een van de vooraanstaande mensenrechtenactivisten in dat land. Haar leven is ondraaglijk gemaakt door de Tunesische autoriteiten, die grote bezwaren hebben tegen haar werk voor de mensenrechten. Dit is een situatie die wij al vele malen bij andere mensenrechtenactivisten hebben gezien.
In het bijzonder zou ik graag zien dat de Commissie ervoor zorgt dat de vertegenwoordiger van de Europese Unie in Tunesië zich rechtstreeks schriftelijk in verbinding stelt met de Tunesische autoriteiten en erop aandringt dat de mensenrechten van mevrouw Radia Nasrawi en anderen in Tunesië worden geëerbiedigd. De enige ambassades van de Europese Unie die zich duidelijk over dit vraagstuk hebben uitgesproken, zijn die van Nederland en Finland. Het is toch schandalig dat de Europese Unie zelf op dit voor mevrouw Radia Nasrawi zo kritieke moment haar standpunt over deze zaak nog niet kenbaar heeft gemaakt. 
Claeys, Philip (NI ).
   – Mijnheer de Voorzitter, we hebben allemaal kunnen vaststellen dat de voorzitter van de Commissie, de heer Romano Prodi, ongeveer een week geleden het startschot voor de Italiaanse verkiezingscampagne gegeven heeft. Mijnheer Prodi heeft een politiek manifest uitgegeven, waarin hij de strategie en de noodzakelijkheden heeft samengevat waartoe de linkerzijde moet overgaan om een verkiezingsoverwinning in Italië te boeken. We zijn van mening dat de voorzitter van de Commissie een zekere politieke neutraliteit moet bewaren, dat hij boven het partij-politieke gekrakeel dient te staan. Dat is thans duidelijk niet meer het geval. Het Eurostatschandaal zou voor mijnheer Prodi een mooie gelegenheid zijn geweest om zijn politieke verantwoordelijkheid te nemen en een stap opzij te zetten. Welnu, de publicatie van dit politieke manifest gaat te ver. Hij moet zijn verantwoordelijkheid nemen: ofwel voorzitter van de Europese Commissie blijven en zich volledig op die taak toeleggen, ofwel politieke campagne in Italië gaan voeren. 
Maaten (ELDR ).
   – Voorzitter, drugs zijn natuurlijk een groot probleem in Thailand en het is volkomen begrijpelijk dat de Thaise regering, ook onder druk van de internationale gemeenschap en de Verenigde Staten, een strijd tegen drugssmokkel voert. Er zit echter een keerzijde aan die drugsoorlogTijdens een bezoek dat ik vorige week aan Nederlandse gevangenen daar heb gebracht, waaronder Machiel Kuyt, heb ik ervaren onder welke erbarmelijke omstandigheden zij en andere Europeanen er vastzitten, en hoe dus het internationaal verdrag inzake de burgerrechten en politieke rechten, waar Thailand al sinds 1997 partij bij is, geschonden wordt. Extreem lange voorarresten door gebrek aan voldoende rechters en overvolle gevangenissen zijn hier voorbeelden van. Om die situatie te veranderen moeten er twee dingen gebeuren.
In de eerste plaats moet de Europese Unie in het kader van de inzake Thailand uit mei 2002 aandacht besteden aan juridische bijstand, zodat het zwaar overbelaste juridische apparaat ontlast wordt en de rechten van verdachten beter worden gerespecteerd.
Ten tweede moet de Unie haar lidstaten oproepen om bilaterale verdragen te sluiten met Thailand waardoor de overdracht van gevangenen mogelijk wordt. Deze verdragen bestaan al met een aantal landen zoals Groot-Brittannië, Zweden en Denemarken en ook andere landen, waaronder zeker ook mijn eigen land Nederland, zouden deze moeten sluiten. Thailand is daar een groot voorstander van. 
Manders (ELDR ).
   – Voorzitter, de laatste weken hebben mij diverse klachten bereikt van vleestransporteurs uit Spanje en Nederland die door Bretonse boeren zouden worden bedreigd en aangevallen als zij hun producten afleveren. De supermarkten worden ook bedreigd als zij vlees uit Spanje en Nederland willen afnemen, en de Franse overheid weigert op te treden. Het zijn weliswaar de verzekeraars die de directe schade vergoeden, maar de schade die op lange termijn optreedt omdat het vlees niet meer wordt afgenomen uit angst voor dreigementen van een aantal knokploegen van Bretonse boeren, is mij een doorn in het oog. Het is ook in strijd met de interne markt en het vrije verkeer van goederen. Ik verzoek u derhalve om de Europese Commissie en de Franse overheid op te roepen hier zo snel mogelijk een einde aan te maken, want anders zou het wel eens kunnen zijn dat de Franse wijn en de champagne in andere landen van Europa op dezelfde manier worden geweigerd. Dat zou de interne markt niet ten goede komen en het zou onze Kerst zelfs een beetje bederven. 
Angelilli (UEN ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik zou nog kort willen terugkomen op de bloedbaden van de afgelopen week in Europa en in Irak. Ik denk dat wij inderdaad uiterst gedecideerd het terrorisme, en natuurlijk ook de aanslagen van de vorige week, dienen te veroordelen. Ik wil in het bijzonder de negentien Italiaanse slachtoffers van de aanslag in Nassiriya herdenken. Het is natuurlijk belangrijk dat u, Voorzitter, morgen namens het Parlement onze solidariteit betuigt met de slachtoffers en de nabestaanden. Het lijkt mij echter ook op zijn plaats de strijdkrachten van alle Europese landen te danken die op dit moment over de hele wereld actief zijn bij vredesmissies. Tot slot hoop ik dat het Parlement zich volop inzet voor een steeds krachtiger beleid ter bestrijding van het terrorisme. Het Parlement dient namelijk het signaal af te geven dat de Europese volkeren zich niet laten intimideren door deze lafhartige aanslagen. 
Ludford (ELDR ).
   – Mijnheer de Voorzitter, minister Colin Powell en president George Bush zijn deze week beide in Europa: Colin Powell voor een ontmoeting met de ministers van Buitenlandse Zaken van de EU, en president Bush voor een staatsbezoek aan Groot-Brittannië. Ik hoop dat de ministers van Buitenlandse Zaken en premier Blair hun gasten er heel duidelijk zullen op zullen wijzen dat goede transatlantische betrekkingen van twee kanten moeten komen.
0De Europeanen zijn terecht zeer bezorgd over het unilaterale beleid van de regering van de VS, haar bereidheid om preventieve aanvallen te overwegen en haar weigering om de bezetting van Irak te internationaliseren. De Europeanen zijn zeer ongelukkig met het vooruitzicht dat de gevangenen in Guantanamo Bay door militaire comités voor onbepaalde tijd kunnen worden vastgehouden of tot de doodstraf worden veroordeeld, en ook met de manier waarop de VS probeert het Internationaal Strafhof te saboteren. Dit zijn enkele van de redenen voor de demonstraties tegen president Bush. Ik ga ervan uit dat deze protesten vreedzaam zullen zijn, en op die basis ben ik persoonlijk ook van plan daaraan deel te nemen.
Ik ben zojuist teruggekeerd uit Washington, waar ik als ad-hoclid deelnam aan de delegatie naar de VS. Onze gastheren waren bijzonder vriendelijk en gastvrij, wij hebben nuttige discussies gevoerd en wij hebben heel veel gemeen. Wij moeten echter niet alleen begrip hebben voor hun standpunt, maar de Amerikanen moeten ook onze bezwaren begrijpen. Onze ministers van Buitenlandse Zaken en de premier moeten die bezwaren deze week duidelijk naar voren brengen. 
Van Orden (PPE-DE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, u hebt al op heel gepaste wijze het medeleven van dit Parlement overgebracht aan de Turkse regering en aan de families van hen die zijn omgekomen of gewond zijn geraakt bij de wrede en willekeurige terroristische aanslagen die afgelopen zaterdag in Istanbul zijn gepleegd. Deze aanslagen op onschuldige burgers herinneren ons er allen aan dat het terrorisme een ernstige bedreiging vormt voor de veiligheid. Wij mogen niet vergeten dat de Neve Shalom-synagoge 17 jaar geleden ook al het toneel was van een afschuwelijke aanslag.
De democratieën moeten nauw samenwerken om het terrorisme te bestrijden, in welke vorm dat ook de kop opsteekt en onder welke voorwendselen het ook wordt gepleegd. Wij mogen niet toelaten dat verschillen van inzicht op andere beleidsterreinen onze ondubbelzinnige solidariteit ondermijnen.
Met betrekking tot de opmerkingen van de vorige spreekster wil ik zeggen dat wij niet mogen vergeten dat de Verenigde Staten zich in ons aller belang enorm veel moeite getroosten. Wij moeten in deze moeilijke tijden schouder aan schouder staan met de Verenigde Staten. 
MacCormick (Verts/ALE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik hoop dat u mij vergeeft dat ik nu van zaken van leven en dood overstap op meer commerciële zaken. Dit Parlement maakt zich in zijn rol als wetgever grote zorgen over de intellectuele eigendom en over de noodzaak om de rechten van de houders daarvan te beschermen in het belang van de consumenten en van een eerlijke markt. Het is dan des te zorgwekkender als de houders van die rechten zelf die rechten misbruiken ten nadele van de consumenten
Tot mijn spijt moet ik zeggen dat dit momenteel in Schotland wordt gedaan door Diageo, de multinationale producent van sterke dranken, waaronder Cardhu-whisky. Omdat het bedrijf niet meer aan de toegenomen vraag naar Cardhu kan voldoen, brengt het nu zogenoemde “pure moutwhisky” op de markt onder dezelfde merknaam. Waarschijnlijk weten niet alle leden van dit Parlement dit, maar er is een zeer groot verschil tussen pure moutwhisky – een mengsel van verschillende moutsoorten – en , dat afkomstig is van één enkele whiskystokerij. Het is voor de gezondheid van deze Schotse en Europese bedrijfstak van vitaal belang dat het vertrouwen van de consument behouden blijft en dat dit soort sluwe praktijken van producenten zo snel mogelijk wordt uitgebannen.
Deze industrie heeft vaak de steun van de Europese autoriteiten gevraagd en gekregen. Wij moeten erop staan dat zijzelf het spel eerlijk speelt. Mijnheer de Voorzitter, ik verzoek u een brief te schrijven aan de algemeen directeur van Diageo en ervoor te zorgen dat het bedrijf hiermee stopt. 
De Voorzitter.
Marset Campos (GUE/NGL ).
   – Mijnheer de Voorzitter, sinds de Top van Thessaloniki van vijf maanden geleden zitten er verschillende Europese jongeren vast in Griekse gevangenissen. Onder hen bevinden zich Carlos Martín Martínez en Fernando Pérez Borraiz, twee Spaanse twintigers tegen wie ongeloofwaardige beschuldigingen zijn ingebracht. De twee jongeren hebben in Thessaloniki deelgenomen aan een manifestatie onder het motto “Een andere wereld is mogelijk”.
Ik denk dat zij onze hulp nodig hebben. Zij zijn een hongerstaking begonnen en verkeren in levensgevaar. Ik zou het Voorzitterschap dan ook willen verzoeken de nodige stappen te ondernemen bij de Griekse regering en de overige instellingen om dit probleem te verhelpen. 
De Voorzitter.
   Ik wil erop wijzen dat ik niet op elke afzonderlijke bijdrage een antwoord zal geven. Zij zullen allemaal worden doorgegeven aan de Voorzitter van het Parlement. 
Alyssandrakis (GUE/NGL ).
   – Mijnheer de Voorzitter, op 8 november 2003 was ik in Den Haag, waar ik deelnam aan een demonstratie voor de vrijlating van Slobodan Milosevic. Ik ga het nu niet over de heer Milosevic hebben, aangezien ik dat in het verleden al verschillende keren heb gedaan. In plaats daarvan wil ik graag iets zeggen over het feit dat de demonstranten in Den Haag, meest Servische immigranten, geen slogans mochten schrijven in hun eigen taal. Toen ik daarover met de politie sprak, bleek mij dat er een algemene regel is die slogans in talen die de politie niet kent, verbiedt. Dit is kennelijk bedoeld om ervoor te zorgen dat de politie de inhoud ervan kan controleren.
Het is duidelijk dat Nederland, dat naar wij allen weten op veel gebieden zo tolerant is, geen ongecensureerde politieke uitspraken tolereert.
Een ander incident vond afgelopen zaterdag plaats op het vliegveld van Parijs, toen ik op weg naar Athene door een veiligheidscontrole moest. Het personeel stond erop dat ik mijn jasje uittrok, hoewel ik alle metalen voorwerpen daaruit had verwijderd en net door de metaaldetector was gelopen. Toen ik weigerde, werd de politie opgetrommeld en het volgende moment verschenen de heer 466294 en de heer 485684 – zij weigerden mij hun naam te geven – die probeerden mij ervan te overtuigen dat zulks de regel was en dat men niet geacht werd zich daartegen te verzetten.
Achter deze onaanvaardbare handelwijze zie ik een duidelijke poging om mensen te intimideren door ze domme bevelen te laten uitvoeren. Ik zie ook een vermoeden van schuld aan terrorisme bij iedereen die door een veiligheidscontrole gaat. Bovendien vraag ik mij af, als een lid van het Europees Parlement al aan een dergelijke beschamende en vernederende behandeling kan worden onderworpen, wat er zou dan wel gebeuren bij anderen, in het bijzonder bij mensen met een huidskleur die iets donkerder is dan gemiddeld?
Deze twee incidenten lijken erop te wijzen dat er in de Europese Unie geleidelijk een politiestaat wordt opgebouwd. Dit sluit aan bij de wens van de regerende klasse om volledige controle uit te oefenen over hun onderdanen. Ik ben heel benieuwd naar uw reacties, mijnheer de Voorzitter. 
Kinnock, Glenys (PSE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, veel leden weten dat er vanavond enkele honderden Eritreeërs buiten dit gebouw staan te demonstreren. Zij zijn hier om blijk te geven van hun bezorgdheid dat de overeenkomst van Algiers, waarin de grenzen tussen Ethiopië en Eritrea zijn vastgesteld, door Ethiopië niet is aanvaard.
Namens de heer Cox, de Voorzitter van het Parlement, heb ik een petitie in ontvangst genomen die is ondertekend door 22.000 Eritreërs die in de Europese Unie en Noorwegen wonen. Beide landen moeten dringend worden opgeroepen akkoord te gaan met de bepalingen van de overeenkomst van Algiers, die gebaseerd is op het besluit van de grenscommissie. Ethiopië voelt er niets voor om dat besluit te accepteren.
Mijnheer de Voorzitter, ik verzoek u ervoor te zorgen dat er een brief wordt gestuurd aan de Ethiopische regering waarin deze dringend wordt opgeroepen dat besluit te respecteren, zodat na een periode van bloedige en afschuwelijke oorlog de vrede tussen de beide landen kan worden hersteld. 
Lambert (Verts/ALE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik wil de aandacht van het Parlement vragen voor de situatie van een lid van de gemeenteraad in Lancaster in het Verenigd Koninkrijk, die een geheim besluit van het uitvoerend college van het stadsbestuur naar buiten heeft gebracht. Volgens dit besluit werd een kerncentrale in die gemeente, die het eigendom is van British Energy, vrijgesteld van het betalen van gemeentelijke belasting. De Commissie heeft aangegeven dat het bij deze vorm van belastingvoordeel kan gaan om onwettige verstrekking van overheidssteun. In reactie op het naar buiten brengen van deze informatie is het betrokken gemeenteraadslid, mevrouw Dowding, nu voor drie maanden op non-actief gesteld als straf voor het openbaar maken van als vertrouwelijk beschouwde informatie.
Op deze manier wordt de kiezers hun enige vertegenwoordiger in het gemeentebestuur ontnomen. Iemand die een besluit dat tegen het belang van het gemeentebestuur en de Europese Unie ingaat in de openbaarheid heeft gebracht, wordt zo aan de schandpaal genageld. Dit is niet bepaald een stimulans voor anderen om dergelijke kwesties aan de orde te stellen. Aangezien het Parlement transparantie en financiële betrouwbaarheid hoog in het vaandel heeft, zal het zeker met mij het besluit van de Standards Board betreuren. 
Marchiani (UEN ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik wil inhaken op de interventie van onze collega over de ongepaste verklaringen van de heer Prodi van een paar dagen geleden. Ik zou via u aan de heer Cox willen vragen wat hij denkt te gaan ondernemen tegen de Voorzitter van de Commissie om hem erop te wijzen dat het toch op zijn minst niet zo kies is zich op te werpen als leider van links in eigen land, juist nu dat land voorzitter is van de Europese Unie en het daarnaast betrokken is bij een bloedige beproeving in Irak. In elk geval druist een dergelijke stellingname in tegen de reglementen van de Europese Unie en eveneens tegen de grondbeginselen van de politieke moraal. Ik wil u vragen, mijnheer de Voorzitter, om deze opmerking over te brengen aan de heer Cox. 
Thors (ELDR ).
   Mijnheer de Voorzitter, geachte commissaris, beste vrienden, ongeveer twee jaar geleden circuleerden er berichten dat Roma-vrouwen in Oost-Europa tegen hun zin gesteriliseerd werden, speciaal in Slowakije.
Op 17 oktober 2003 publiceerde Alvaro Gil-Robles, de commissaris voor mensenrechten van de Raad van Europa, een aanbeveling inzake “Certain aspects of law and practice relating to sterilization of women in the Slovak republic”. In deze aanbeveling staat te lezen dat er weliswaar geen georganiseerd beleid op dit gebied is geweest, maar dat het toch is voorgekomen dat vrouwen tegen hun wil gesteriliseerd zijn.
In maart 2002 heb ik hierover een vraag gesteld aan de Commissie, die beloofde om iets aan deze kwestie te doen en de zaak bij Slowakije aan de orde te stellen als men op bewijzen stuitte dat een dergelijke gedwongen sterilisatie werkelijk had plaatsgevonden. Nu heeft de heer Gil-Robles, de mensenrechtencommissaris van de Raad van Europa, deze bewijzen gepubliceerd, en ik verzoek de Commissie haar gelofte gestand te doen. We kunnen ons geen Unie permitteren waarin het meest fundamentele mensenrecht, het recht op het eigen leven, niet wordt gerespecteerd. Ik hoop dat alle anderen die na mij in dit debat discussiëren over kwesties van leven en dood ook op dit aspect letten. Dergelijke handelingen zijn onaanvaardbaar in onze Unie.
Zacharakis (PPE-DE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, de Europese Volkspartij had voorgesteld om onder de urgenties van deze week ook het vraagstuk op te nemen van de ernstige schendingen van de democratie tijdens de recente verkiezingen in Albanië. Het doel van dit voorstel was ervoor te zorgen dat de juiste boodschap werd overgebracht aan de Albanese autoriteiten en dat er een eind werd gemaakt aan elke poging tot intimidatie van de democratisch gezinde burgers en kandidaten van dit land. Dit voorstel is verworpen door alle fracties, en helaas is nu gebleken hoe onterecht dit besluit was. Kijkt u maar naar hetgeen gisteren tijdens de tweede verkiezingsronde in Albanië is gebeurd. Burgers en verkiezingskandidaten zijn daar het slachtoffer geworden van ernstige intimidatie, van pogingen tot bomaanslagen, enzovoort.
Ik hoop dat de Europese Unie de noodzakelijke conclusies uit deze onaanvaardbare situatie zal trekken. Deze toont immers aan dat er sprake is van een mentaliteit en van gedragingen die niets hebben uit te staan met de Europese opvattingen over democratische waarden en processen. 
Katiforis (PSE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik wil evenals u de verschrikkelijke aanslagen op de Israëlische synagogen in Istanbul veroordelen.
Zoals bekend is Turkije trots op het feit dat het in de Middeleeuwen toevlucht heeft geboden aan de joden, toen deze na een verschrikkelijke pogrom uit Europa waren verdreven. Terecht is Turkije trots op dit feit uit zijn geschiedenis.
Op het moment van deze verschrikkelijke aanslagen was de president van Turkije toevallig niet in zijn land maar op officieel bezoek in Noord-Cyprus. Dit bezoek had tot doel het illegaal regime daar te ondersteunen, dat Turkije en de Turkse strijdmachten zelf in het zadel hebben geholpen en nu willen handhaven, ondanks alle aansporingen van de internationale gemeenschap.
Deze toevallige samenloop van omstandigheden spreekt eigenlijk boekdelen, en ik hoop dan ook dat de heer Erdogan hier een les uit zal trekken en ervoor zal zorgen dat – zoals hij naar mijn overtuiging ook wil – Turkije de weg van de illegaliteit en tirannie verlaat. Die weg leidt immers enkel tot tragedies voor Turkije zelf en heel de wereld. 
Souladakis (PSE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik wil terugkomen op iets dat al tijdens de vorige vergaderperiode aan de orde is gesteld, namelijk de gijzeling van de Griekse zeelieden van de Tasman Spirit door de Pakistaanse autoriteiten.
Het ongeluk vond vier à vijf maanden geleden, in juli van dit jaar, plaats op het moment waarop de Tasman Spirit door een Pakistaanse loods de haven van Karachi werd binnengeloodst. Onmiddellijk daarna werd een begin gemaakt met de milieuherstelwerkzaamheden en werd zoveel mogelijk aardolie uit het schip gepompt. Het schip brak echter in tweeën, en op 17 augustus vertrok een team uit Griekenland, onder leiding van scheepsbouwkundig ingenieur Pappas, naar het gebied om dit te reinigen.
Momenteel worden zowel de bemanningsleden van het schip als degenen die naar Pakistan gingen om het milieu te reinigen gegijzeld door de Pakistaanse staat, hoewel geen enkele aanklacht tegen hen is ingediend. De Pakistaanse autoriteiten weigeren deze mensen vrij te laten, en maken het op die manier ook de milieureinigingsbedrijven onmogelijk naar het gebied te gaan, aangezien ook zij bang zijn gegijzeld te worden.
Het schip was verzekerd. Het kan best zijn dat de Pakistaanse autoriteiten geschillen hebben met de verzekeringsmaatschappij maar dat geeft hun niet het recht om de zeelieden, en met name degenen die na het ongeluk daar naar toe zijn gegaan om het milieu te reinigen, te gijzelen en te gebruiken als troef in de onderhandelingen met de verzekeringsmaatschappij.
Ik wil derhalve het Parlement vragen al het mogelijke te doen om deze gegijzelden vrij te krijgen. 
Perry, Roy (PPE-DE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ikvertegenwoordig de zuidoostelijke regio van Engeland en ik woon als enig lid van dit Parlement in Hampshire, heel dicht bij de haven van Southampton, de thuishaven van de nieuwe Queen Mary II. Dit schip, dat het grootste lijnschip ter wereld zal worden, is gebouwd in Frankrijk en zal haar thuishaven in Engeland hebben, waaruit blijkt dat er nog wel iets over is van de 
Ik weet dat de inwoners van Southampton en ook de havenarbeiders in die stad zich graag willen aansluiten bij de condoleanties aan de families van degenen die omgekomen zijn of gewond zijn geraakt bij het afschuwelijke ongeluk in Saint-Nazaire. 
Tannock (PPE-DE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, het Griekse communistische lid van dit Parlement veroordeelde in zijn redevoering de VS en noemde dat land een imperialistische bezetter van Irak. Dat komt toch wel heel merkwaardig over uit de mond van een lid van een partij die indertijd de inval en het neerslaan van de Hongaarse opstand in 1956, de ‘Praagse lente’ in Tsjecho-Slowakije in 1968 en de inval in Afghanistan in 1979 door de USSR steunde. De USSR zou deze landen nooit hebben verlaten als het daar niet toe was gedwongen door de economische ineenstorting van het communistische systeem.
In tegenstelling tot barones Ludford juich ik het bezoek van president Bush van morgen aan het Verenigd Koninkrijk toe, net als zijn vaste voornemen om eind volgend jaar de macht ik Irak over te dragen aan een democratisch gekozen Iraakse regering. Ik prijs de moed van alle dappere coalitiestrijdkrachten in Irak, die vechten voor de openbare orde en voor vrede en rechtvaardigheid in dat land en tegen het internationale moslimterrorisme. 
Korakas (GUE/NGL ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik wil geen commentaar leveren op hetgeen de collega zojuist zei maar enkel zeggen dat dergelijke redeneringen in deze zaal uit den boze zijn. Ik wil graag het Parlement informeren over een aantal ernstige schendingen die ik tijdens mijn bezoek aan Estland en Litouwen heb kunnen vaststellen.
In Estland – en trouwens ook in Letland – bestaat de helft van de bevolking uit Russen of Russischtaligen. De Russische taal wordt echter niet als officiële taal erkend. In de overheidsdiensten, de rechtbanken en de wetgeving wordt een taal gebruikt die deze mensen niet voldoende machtig zijn. Bovendien wordt hun het staatsburgerschap geweigerd, ofschoon zij en hun voorvaders in het land geboren zijn. Zij moeten vernederende examens afleggen in taalkennis, grondwetkennis en geschiedenis. Deze examens zijn zo specifiek dat slechts heel weinig mensen daarvoor kunnen slagen. De Russischtalige universiteiten en scholen worden gesloten. In alle drie de Baltische staten is de communistische partij verboden en worden de leiders daarvan vervolgd. In Litouwen zitten de leiders van de Communistische Partij van Litouwen, Mikolas Burakevicius en Kuolalis, nu al tien jaar in de gevangenis. De aanklacht tegen hen was geprefabriceerd en gebaseerd op een lang na hun arrestatie uitgevaardigde wet.
Dit zijn enkele van de vele dingen die gebeuren in de Baltische landen, maar ook in de andere kandidaat-landen met een voormalig communistisch regime, ook al wordt dit ontkend door de heer Verheugen – die herhaaldelijk zijn steun heeft uitgesproken aan deze flagrante schendingen.
Ik zal u een brief sturen met alle concrete gegevens…..
Pronk (PPE-DE ).
   – Voorzitter, ik was uitermate verbaasd dat het gedrag van de politie van Den Haag met dat in een politiestaat vergeleken werd, alleen omdat zij erop aandrong dat de borden die bij een demonstratie werden gedragen, ook leesbaar zouden zijn voor het publiek voor wie die demonstratie gehouden werd. Dit is buitengewoon vreemd. In de eerste plaats komt men al speciaal naar Den Haag om voor een totalitaire dictator te demonstreren. Dat is nog daaraan toe. Maar bovendien weigert men dan nog de plakkaten in een voor Nederlanders leesbare taal te stellen.
Waarom is dat, Voorzitter? Dat is heel duidelijk. Als men dat doet in een niet leesbare taal, dan kunnen er allerlei racistische boodschappen in zitten. Laat men dit toch toe, dan staan er vervolgens foto's in de kranten die het idee geven dat de Nederlandse politie zomaar toekijkt, terwijl deze verschrikkelijke dingen geschreven worden. Het is dus heel logisch dat van tevoren gevraagd wordt om de nodige dingen in een leesbare taal te zetten zodat de Nederlandse politie kan zien dat er geen overtredingen met de plakkaten zelf gepleegd worden. Om dat met een politiestaat te vergelijken, Voorzitter, dat gaat toch wel heel ver en dat geeft toch zeer duidelijk aan hoe degenen die achter Milosevic staan over een politiestaat denken. 
Collins (UEN ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik wil iets zeggen naar aanleiding van de commerciële afspraken tussen Ryanair en de luchthaven van Charleroi in België. Ik wil de Europese Commissie eraan herinneren dat zij de luchtvaartmonopolies en de exorbitant hoge prijzen voor vliegreizen in Europa jarenlang heeft gedoogd. Ryanair heeft bijgedragen aan een trendbreuk in de prijsontwikkeling in de luchtvaartsector in Europa: het heeft gunstige contracten afgesloten met private luchthavens.
In deze tijd van concurrentie moeten wij de publieke luchthavens toch zeker toestaan om met de private luchthavens te concurreren om meer vliegreizigers aan te trekken. Uiteindelijk zal dat immers leiden tot goedkopere vliegtickets voor de consument. Dit zal op zijn beurt een duidelijk signaal zijn van de Europese Unie dat zij daadwerkelijk maatregelen steunt die tot lagere prijzen in de luchtvaart leiden en dus goed zijn voor de consumenten in Europa.
Voordat Ryanair op de luchthaven van Charleroi begon te vliegen, was dit een heel klein vliegveldje. Nu vervoert Ryanair 2 miljoen passagiers van en naar deze luchthaven, tot grote tevredenheid van de consumenten die van deze uiterst nuttige verbinding gebruik maken. 
De Voorzitter.
   Aan de orde is de verklaring van de Commissie betreffende het Europees jaar van personen met een handicap (2003). 
Diamantopoulou,
    Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, hartelijk dank dat u mij de gelegenheid biedt om u op de hoogte te stellen van de activiteiten die zijn ondernomen in het Europees Jaar van de personen met een handicap en van het gevolg dat daaraan gegeven zal worden. Ons rest immers nog anderhalve maand voor het einde van dit jaar.
Wij mogen niet vergeten dat het gehandicaptenbeleid een nationaal beleid is. In het jaar 2003 hebben wij geprobeerd alle methoden, instrumenten en oplossingen te vinden die de nationale beleidsvormen een Europese toegevoegde waarde kunnen geven.
Dankzij het Jaar van de personen met een handicap konden tot nu toe belangrijke doelstellingen worden bereikt op het gebied van de voorlichting over de rechten van deze mensen. In alle lidstaten zijn op zowel nationaal als regionaal en lokaal vlak duizenden evenementen, parlementaire debatten en fora gehouden. Er zijn goede praktijken uitgewisseld tussen de lidstaten en natuurlijk hebben ook de niet-gouvernementele organisaties en de Beweging van personen met een handicap een belangrijke bijdrage geleverd aan deze explosie van evenementen en aan het uitdragen van de boodschap over de rechten van gehandicapten.
Het Europees Parlement heeft het Jaar van de personen met een handicap van meet af aan onvoorwaardelijk gesteund. Op 3 november 2003 werd in het Parlement een eerste hoorzitting gehouden over de mogelijkheden van gehandicapte jongeren op het gebied van levenslang leren. Enkele dagen geleden, op 10 en 11 november, is er bovendien een bijeenkomst geweest van het Europees Parlement van personen met een handicap en is een resolutie aangenomen.
Wij moeten er uiteraard op wijzen dat dit “Jaar” slechts het begin was van een Europees proces, en dat de inspanningen en plannen niet aan het eind van dit jaar ophouden. Het is zeer belangrijk dat wij de op gang gebrachte dynamiek verder blijven gebruiken. In alle landen zijn initiatieven genomen en innovatieve acties uitgevoerd, en in bepaalde landen heeft men nu zeer progressieve en belangrijke wetgeving terzake.
De Commissie heeft op 30 oktober een mededeling gepubliceerd over de follow-up van het “Jaar”. Daarin worden met name drie doelstellingen genoemd.
Het eerste doel betreft de aanneming en de volledige toepassing van de richtlijn inzake gelijke behandeling van gehandicapten op de arbeidsmarkt en de werkplek.
Het tweede doel betreft de integratie van de gehandicaptenproblematiek in alle beleidsvormen. Wij hebben deze afgesproken om te vermijden dat dit beleid enkel onder de bevoegdheid zou komen te vallen van de ministeries van Sociale Zaken, Volksgezondheid of Werkgelegenheid. Dit moet namelijk een horizontaal beleid zijn, een beleid waarbij alle ministeries van een land en alle portefeuilles binnen de Commissie betrokken zijn.
Ten derde moeten wij zorgen voor betere toegangsmogelijkheden van alle gehandicapten.
Wat het eerste doel, de toepassing van de richtlijn, betreft, wil ik u eraan herinneren dat in 2000 in recordtijd een voor de Europese Unie unieke richtlijn is aangenomen: de richtlijn ter bestrijding van discriminatie. Daarbij moet ik echter meteen vermelden dat de omzetting daarvan in de lidstaten niet zo snel verloopt als wij hadden gehoopt. Een groot aantal landen heeft nog steeds geen ontwerpwet ingediend voor gelijke behandeling van al degenen die het slachtoffer zijn van discriminatie. De termijn daarvoor verstrijkt eind december en in feite hebben slechts twee landen de richtlijn omgezet. Het gaat echter niet alleen om de omzetting maar ook om de tenuitvoerlegging. Daarvoor moeten belangrijke wijzigingen worden aangebracht in de nu nog in bepaalde lidstaten geldende regels. Deze wijzigingen zullen gevolgen hebben voor de werkgevers in zowel de openbare als particuliere sector en voor de op gehandicapten van toepassing zijnde arbeidspraktijken. De letter van de richtlijn moet worden geëerbiedigd, hetgeen betekent dat de arbeidsplek aangepast moet worden aan de behoeften van gehandicapten. De Commissie zal zich als hoedster van de Verdragen volledig van haar taak kwijten, zowel bij de tijdige en correcte omzetting van de richtlijn – deze mag niet verkeerd worden omgezet en moet de concrete verwijzingen uit de richtlijn bevatten – als bij de toepassing daarvan.
In de mededeling wordt, zoals ik zojuist al zei, de aandacht ook gericht op het vraagstuk van de horizontale beleidsvormen voor gehandicapten en de integratie van dit vraagstuk in alle afzonderlijke beleidsvormen. Wij hebben daarvan reeds voorbeelden op Europees vlak, namelijk in het vervoersbeleid en de elektronische communicatie, waarvoor commissaris De Palacio, respectievelijk commissaris Liikanen verantwoordelijk zijn. Bij deze integratie moet de aandacht vooral zijn toegespitst op de toegangsproblematiek: de toegang tot goederen, diensten en gebouwen. Ook moet een band worden gelegd met het beginsel “planning voor iedereen” dat in de hieraan voorafgaande mededeling is geformuleerd.
Met de mededeling wordt een gefaseerd meerjarenactieplan vastgesteld. De eerste prioriteit is werkgelegenheid. Banen zijn het belangrijkste middel om de sociale integratie van gehandicapten te bevorderen. Ik zou haast willen zeggen dat onze filosofie in feite kan worden samengevat met de leus: personen met een handicap hebben recht op werk, niet op een uitkering. Bijgevolg moet het eerste stadium in de toepassing van het actieplan – dat geldt voor de periode 2004-2005 – zijn afgestemd op de verwezenlijking van de omstandigheden die noodzakelijk zijn om de werkgelegenheid van gehandicapten te bevorderen. Wij hebben berekend dat er in Europa 3 miljoen gehandicapten zijn die in de arbeidsmarkt zouden kunnen worden opgenomen. Als echter een gericht beleid wordt gevoerd, als wordt geïnvesteerd in gehandicapten en als de vereisten worden aangepast aan hun mogelijkheden, kan een nog groter aantal mensen worden opgenomen in de arbeidsmarkt.
Ons beleid voor de werkgelegenheid zal vier prioriteiten bevatten. De eerste drie daarvan zijn: toegang tot en behoud van werkgelegenheid; levenslang leren; en nieuwe technologieën. Nieuwe technologieën zijn volgens ons van cruciaal belang omdat deze mensen, ongeacht hun handicap, dankzij innovatie en onderzoek nieuwe instrumenten en mogelijkheden ter beschikking kunnen krijgen, waarmee zij het hoofd kunnen bieden aan hun handicaps. Deze instrumenten en mogelijkheden moeten echter goedkoop zijn, opdat iedereen daar toegang tot heeft. De Europese markt is nu nog heel moeilijk voor deze mensen. Elk land heeft in feite zijn eigen voorschriften. Elk socialezekerheidsstelsel is verbonden met zijn eigen bedrijven, met als gevolg dat bepaalde instrumenten in het ene land goedkoop en in het andere land duur zijn. De sector van de nieuwe technologieën en de toegang van gehandicapten tot deze technologieën op Europees vlak behoren dan ook tot onze grootste uitdagingen. De vierde prioriteit ten slotte, is de toegang tot openbare gebouwen.
Om een goede integratie van deze vraagstukken in het beleid te bevorderen, heeft de Commissie voorgesteld om eens in de twee jaar een verslag uit te brengen over de ontwikkelingen in de lidstaten. Daarbij zal de aandacht worden toegespitst op de planning en de nieuw gekozen prioriteiten. Deze verslagen – waarvan het eerste in 2005 zal worden gepubliceerd – zullen mijns inziens een belangrijk instrument zijn om druk uit te oefenen op de lidstaten. De lidstaten moeten immers eens in de twee jaar openbaar maken welke maatregelen zij hebben getroffen op institutioneel gebied en op het gebied van de tenuitvoerlegging.
Tot slot stelt de Commissie voor om alle belanghebbenden en alle hoofdspelers nog sterker te betrekken bij de dialoog over de beleidsvorming, opdat heel de economie en samenleving diepgaand en permanent kunnen worden veranderd.
Ik wil graag mijn voldoening uitspreken over het feit dat, men, zoals het Parlement had gevraagd, een studie kan verrichten naar de situatie van gehandicapten in inrichtingen. Dat is een andere grote categorie van medeburgers met bijzondere problemen, problemen die vooral acuut zijn in de toetredingslanden.
Mijnheer de Voorzitter, wij stonden met dit “Jaar van de personen met een handicap” voor grote uitdagingen. Mijns inziens hebben wij belangrijke resultaten kunnen bereiken, zeer zeker als wij – zoals ik aan het begin al zei – beseffen dat deze beleidsvormen bijna in hun geheel nationale beleidsvormen zijn. Ik ben echter van mening dat dankzij de activiteiten die in 2003 in het kader van het “Jaar” zijn verricht, het vraagstuk van de gehandicapten een prioriteit is geworden op de politieke agenda van zowel de lidstaten als de Europese Unie. Daarmee is echter vooral het beleid van de Beweging van de personen met een handicap op de voorgrond komen te staan en is de leus “Niets voor ons zonder ons” in praktijk gebracht en omgezet in de onontbeerlijke deelname op alle niveaus van planning en besluitvorming. 
Mantovani (PPE-DE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, geachte collega’s, het Europees jaar van personen met een handicap loopt ten einde. Op 5 december aanstaande sluit het Italiaans voorzitterschap in Rome het jaar af. Tijdens de toespraak waarmee de fungerend voorzitter het Italiaanse semester opende, gaf hij volgens mij een heel krachtig signaal af – dat ik zelfs historisch zou willen noemen – voor het sociale beleid ten aanzien van personen met een handicap. Hij zei toen expliciet dat het voorzitterschap zich zou inzetten voor het creëren van een wettelijke basis tegen discriminatie. Het ging daarbij in feite om een richtlijn ter bescherming van de zelfstandigheid en de gelijke rechten van miljoenen gehandicapten – met betrekking tot alle aspecten van hun dagelijks bestaan – in het nieuwe Europa, door hun echt hoop voor de toekomst te bieden. Tot op heden heeft de Commissie echter nog geen tijdschema willen voorleggen voor een toekomstige horizontale richtlijn betreffende de rechten van personen met een handicap; een richtlijn die zich uitstrekt tot alle terreinen van het leven en niet alleen het werk omvat. Ook is de Commissie nog geen echte verplichtingen aangegaan voor de horizontale integratie van de rechten van gehandicapten in het beleid. Dat concept is wel in de laatste mededeling bekrachtigd, maar daarin lijkt het eerder om een lijst met goede voornemens te gaan dan om echt beleid. Het is dan ook onbegrijpelijk hoe dit te verenigen valt met het doel gelijke kansen te stimuleren, als die kansen beperkt blijven tot bepaalde aspecten van het bestaan, zoals het werk.
Ik geef u wat voorbeelden. De Commissie heeft met de richtlijn betreffende het werk tot doel een einde te maken aan de discriminatie van gehandicapten door volledige werkgelegenheid voor hen te creëren. Dat is juist en terecht, maar hoe kun je vandaag de dag als persoon met een handicap de arbeidsmarkt betreden, met als doel een baan te krijgen die waardig werk en werk van kwaliteit biedt, zonder tegelijkertijd onder meer garanties te krijgen op het vlak van onderwijs, scholing en educatie? Zoals wij zien dient de integratie al vroeg te beginnen en wel op school. Mensen met een handicap zijn niet opgesloten in aparte hokjes, maar zijn mannen, vrouwen en kinderen die het recht hebben volledig te integreren en niet alleen per sector. Een bewijs van die partiële integratie is dat er in Europa nog duizenden jongens en meisjes met een handicap in een tehuis wonen en niet bij hun familie verblijven. Hier zou ook de coördinatiemethode ons de helpende hand kunnen bieden, maar in de mededeling wordt daar te weinig over gezegd.
Tot slot zou ik willen opmerken dat het Europees jaar eindigt met een redelijk positieve balans waar het gaat om de doelstelling de bewustwording rond het thema handicap te vergroten. Volgens mij heeft echter een gerichte en energieke actie ontbroken, daar de Commissie niet op kordate wijze heeft gereageerd op de krachtige en overtuigende impulsen van het Parlement en de oproepen van het voorzitterschap van de Raad. Tot slot zou ik, via u, mevrouw de commissaris, een oproep willen richten tot voorzitter Prodi. Ik zou hem willen vragen zich wat meer en beter met het onderwerp handicap bezig te houden. Ook al is de Commissie nu bijna aan het eind van haar mandaat, dit onderwerp is menselijk, sociaal en cultureel gezien van zeer groot belang. 

Gillig (PSE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, dames en heren, het jaar 2003 loopt ten einde en daarmee ook het Europees jaar van personen met een handicap. Dit is dus een bijzonder geschikt moment om de balans op te maken, maar ook om vooruit te kijken en na te denken over het toekomstige communautaire beleid op dit terrein.
We mogen blij zijn met wat we dit jaar bereikt hebben, mevrouw de commissaris; het was een unieke gelegenheid – zoals u ook gehoopt had – om de rechten van personen met een handicap te bevorderen en om rekening te houden met hun gerechtvaardigde eisen inzake volledige deelname aan het sociale, economische en politieke leven. Het élan dat in dit jaar is gewekt, met de duizenden acties die dit jaar zijn ontplooid op nationaal, regionaal en lokaal niveau, is aanzienlijk en wij zijn u daarvoor dank verschuldigd.
Nu moeten wij het vuur echter brandende houden en deze ervaring gebruiken als springplank voor nieuwe maatregelen, zowel op nationaal als op communautair niveau. Ik denk dat uw mededeling een goed beeld geeft van deze uitdagingen. Ik ben er blij om, maar ik wil er ook op wijzen – in navolging van onze collega – dat op dit terrein nog meer politieke wil getoond moet worden tegenover landen die zich terughoudend opstellen. Het feit bijvoorbeeld dat de lidstaten nog weinig haast maken met het omzetten van de Richtlijn gelijke behandeling in werkgelegenheid, verdient onze brede afkeuring en moet voor ons aanleiding zijn om ons nog meer in te zetten.
De Fractie van de Europese Sociaal-Democraten steekt haar mening wat dat betreft niet onder stoelen of banken. Mijn collega’s en ik weten zeker dat de moeilijkheden die een handicap met zich meebrengt een horizontale en geïntegreerde benadering vergen, in navolging van bestaande voorzieningen op het gebied van gelijke kansen tussen mannen en vrouwen.
De verbetering van een aantal wetsteksten ligt ons na aan het hart. U heeft gesproken over het openbaar vervoer en ik zou willen zeggen dat de mate waarin bedrijven rekening houden met gehandicapten een criterium zou moeten zijn bij het beoordelen van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid en hun waarde voor de samenleving.
Het “Europees Parlement van personen met een handicap” heeft tijdens zijn bijeenkomst van vorige week spijt betuigd dat een speciale Europese handicaprichtlijn dit jaar niet meer op tijd kan worden gerealiseerd. Zeker, we hebben ingezet op de werkgelegenheid en dat is essentieel, dat kan niemand ontkennen. Wij willen echter graag geloven, mevrouw de commissaris, dat dit slechts een onderdeel is van een heel communautair programma dat nog veel ambitieuzer zal moeten zijn.
Ter afsluiting zou ik u deelgenoot willen maken van iets waar ik vast van overtuigd ben – op het gebied van gehandicapten misschien nog meer dan op andere gebieden. Wij onderkennen dat deze maatregelen betreffende de communautaire wetgeving noodzakelijk zijn, zeker gezien het stimulerende effect dat ervan uit moet gaan. Wij weten echter ook dat juist op nationaal, regionaal en lokaal niveau beleid gevormd moet worden dat toepassing moet vinden in het maatschappelijk middenveld, bij bedrijven, bij de sociale partners en in het onderwijs.
Staat u mij tot slot toe, mevrouw de commissaris, mijnheer de Voorzitter, te zeggen dat als het om rechten gaat en om de waardigheid van personen die op dit moment met een handicap te kampen hebben, we er niet van kunnen uitgaan dat de goede wil van de lidstaten afdoende is. We moeten – zoals u naar ik hoop ook doet – prikkelender manieren van optreden verzinnen. Mevrouw de commissaris, wij rekenen erop dat u in uw meerjarig verslag daadwerkelijk druk zult uitoefenen op de lidstaten die niet geheel meegaan in de door ons voorgestane richting. 
Lynne (ELDR ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik ben blij met dit actieplan van de Commissie voor levenslang leren, nieuwe technologieën, toegankelijkheid van gebouwen, etcetera. Wij moeten echter veel verder gaan.
Als rapporteur voor het Europees jaar van personen met een handicap mag ik wel zeggen dat wij allemaal hoge verwachtingen hadden van dit jaar. Wij wilden positieve resultaten en dat heb ik ook in mijn verslag geschreven. Wij moeten de rechten van gehandicapten integreren, het medische model van de gehandicaptenproblematiek definitief vaarwel zeggen en duidelijk kiezen voor het sociale, op rechten georiënteerde model. Ook moeten wij meer de nadruk leggen op wat gehandicapten presteren.
Sommige van deze dingen zijn inderdaad gedaan, maar deze constatering mag niet slechts een schouderklopje voor de lidstaten zijn voor het feit dat zij in de grote steden conferenties hebben gehouden. Het is ook niet de bedoeling dat zij nu kunnen zeggen: “Wat zijn wij toch geweldig dat wij een Europees jaar van personen met een handicap hebben gehad”. Wij moeten ervoor zorgen dat de gehandicapten daadwerkelijk bovenaan de politieke agenda komen te staan en dat betekent dat de richtlijn inzake gelijke behandeling op het werk volledig moet worden uitgevoerd.
Ik zou wel eens willen weten welke landen de richtlijn inzake gelijke behandeling op het werk niet ten uitvoer hebben gelegd, welke landen nog helemaal niets hebben geregeld om een begin te maken met de tenuitvoerlegging van die richtlijn, en welke sancties de Commissie tegen die landen gaat nemen om ervoor te zorgen dat zij dat wel gaan doen.
Verder moet er, zoals de heer Mantovani en mevrouw Gillig al zeiden, een specifieke gehandicaptenrichtlijn komen. Als die specifieke richtlijn er niet komt, zullen veel gehandicaptenorganisaties vinden dat het Europees jaar van personen met een handicap is mislukt, en ik sluit mij daarbij aan. Het spijt mij dit te moeten zeggen, want er is wel enige vooruitgang geboekt, maar als we ons niet inzetten voor een gehandicaptenrichtlijn, gaan we niet ver genoeg. 
Figueiredo (GUE/NGL ).
   – Mijnheer de Voorzitter, het is een feit dat er in dit Europees jaar van personen met een handicap een aantal belangrijke discussiebijeenkomsten zijn geweest, zoals het Congres over autisme dit weekeinde in Lissabon en het Europees Parlement voor gehandicapten de vorige week in Brussel.
Zowel op communautair als op nationaal niveau had iedereen echter veel meer verwacht. Dat geldt met name voor mijn land, Portugal, waar ernstige sociale problemen bestaan en het percentage armen het hoogste van de hele Unie is. In mijn land bestaat er ook veel discriminatie en wordt er gesneden in de investeringen voor sociale voorzieningen zoals onderwijs en volksgezondheid, met het argument dat er voldaan moet worden aan de irrationele criteria van het Stabiliteitspact. Dat beleid raakt vooral mensen met een handicap.
Het valt te betreuren dat het einde van dit Europees jaar nadert zonder dat het gehandicaptenbeleid stappen vooruit heeft gezet en de problemen verbonden met discriminatie en mensenrechten van personen met een handicap boven aan het prioriteitenlijstje van de verschillende communautaire beleidsvormen zijn geplaatst. Bij uitblijven van een dergelijk beleid kan er geen sprake zijn van daadwerkelijke sociale insluiting.
Ik herinner u eraan dat mijn verslag over het scorebord voor de uitvoering van de agenda voor het sociaal beleid – september jongstleden goedgekeurd door het Parlement – met klem vroeg om in de loop van het Europees jaar van personen met een handicap, krachtens artikel 13 van het Verdrag een ontwerprichtlijn voor te leggen ter bestrijding van discriminatie op basis van een handicap. Dat is helaas niet gebeurd. De teksten die het Europees Parlement voor gehandicapten de vorige week heeft goedgekeurd, dringen er tevens op aan dat deze nieuwe richtlijn het opwerpen van nieuwe barrières moet voorkomen en de bestaande barrières voor personen met een handicap in de hele Europese Unie dient weg te nemen. Het zou een goede zaak zijn als dat op korte termijn gebeurde. Het zou ook een goede zaak zijn indien de richtlijn betreffende gelijke behandeling met betrekking tot werk en werkgelegenheid een brede definitie van het begrip handicap zou hanteren en bij wetsovertredingen in strikte en doeltreffende sancties zou voorzien. Wij hopen dat dit jaar het begin wordt van een efficiënt beleid ter ondersteuning van personen met een handicap en ter erkenning van hun rechten. 
Aaltonen (Verts/ALE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, waarde collega's, het Europees Jaar van personen met een handicap nadert zijn einde en het is nu tijd de resultaten te bekijken. Wat zien wij? Kan een jaar daadwerkelijk een doorbraak brengen? Hebben wij iets concreets bereikt waarmee wij het dagelijks leven en de levenskwaliteit van mensen met een handicap kunnen beïnvloeden? Ik hoop dat dit jaar voor blijvende verbeteringen heeft gezorgd in het dagelijks leven van in ieder geval enkele mensen met een handicap. Een goed voorbeeld daarvan zijn de geleidehonden in de hele Unie, die naast de technische en informatietechnologische hulpmiddelen meer sociale, educatieve en beroepsmatige ruimte bieden aan visueel gehandicapten, gehoorgestoorden en motorisch gehandicapten.
Ik maak van de gelegenheid gebruik om commissaris Diamantopoulou te bedanken voor zijn oprechte belangstelling en steun in dezen. Ik hoop dat het onderhavige beleid ook in de nieuwe lidstaten zo mogelijk met financiële steun van de Europese Unie wordt bevorderd en uitgebreid.
In grote lijnen gaat het er echter om hoe de toegankelijkheid, de non-discriminatie en de volledige burgerrechten van gehandicapten bij het beleid op elk niveau worden betrokken. Juist nu stellen wij ook bredere beleidslijnen voor de toekomst op. Ik ben betrokken bij het aanpassen van de ontwerprichtlijnen over openbare aanbestedingen en wij zoeken nu een oplossing voor twee belangrijke vraagstukken inzake gehandicapten en het eerbiedigen van hun burgerrechten. Het eerste vraagstuk heeft betrekking op de mate waarin wij rekening kunnen houden met de specifieke behoeften van gehandicapten bij de planning in de bouw en het overige fysieke milieu, en met het verbeteren van het vervoer en andere diensten. Het tweede essentiële vraagstuk betreft de nog openstaande criteria voor productiemethodes.
Het gaat volgens mij vooral ook om democratie. In deze twee richtlijnen wordt in grote mate de feitelijke omvang van de gemeentelijke besluitvorming vastgelegd. Ook de nieuwe ontwerpgrondwet brengt het gevaar met zich mee dat de gezondheidszorg en andere sociale diensten worden geliberaliseerd. Hoe zal het dan gaan met de specifieke behoeften van gehandicapten? 
Pronk (PPE-DE ).
   – Voorzitter, wij hebben vorige week een heel uitstekend Parlement voor de Gehandicapten gehad. Ik zou eigenlijk willen dat we allemaal zo veel mogelijk de aanbevelingen die dat Parlement gedaan heeft, proberen ten uitvoer te leggen. Ondanks het feit dat een groot gedeelte van het gehandicaptenbeleid – en in het bijzonder het medisch georiënteerde deel ervan – nationaal beleid is, is het zo dat ook het werkgelegenheidsbeleid, het sociale-uitsluitingsbeleid en het interne-marktbeleid van zeer groot belang zijn voor de gehandicapten. Ik hoop dus dat de Commissie hiermee voldoende rekening zal houden.
De noodzaak waarvoor we hier vandaag vooral staan, is natuurlijk die van de specifieke richtlijn. Verschillende sprekers hebben daarover al gesproken. Ik geloof dat we die echt zouden moeten doorvoeren. Ik begrijp het ook niet, Voorzitter. De Commissie heeft zich toch altijd beroepen op het feit dat deze richtlijn op dit moment te controversieel zou zijn. Maar, mevrouw de Commissaris, u heeft zelf veertien dagen geleden een ontwerprichtlijn het licht doen zien die nog veel controversiëler is dan deze richtlijn. Daarmee hebt u dus uw eigen argument eigenlijk totaal ondergraven. Als u bereid bent op een ander gebied zeer controversiële richtlijnen voor te stellen, dan applaudisseer ik daarvoor, want ik ben altijd blij als de Commissie moedig is. Maar dan moet u ook consequent zijn en op alle gebieden evenveel moed betonen. U zou dus nu echt moeten overgaan tot – op zijn minst – studies om dit voorstel zo snel mogelijk in te dienen. Want dat is waarom we gevraagd hebben.
Ten slotte zullen we nog heel veel aandacht aan de nieuwe lidstaten moeten schenken. U hebt daar ook op gewezen. Ik denk dat we nog lang niet weten hoe het beleid daar precies gevoerd wordt. Ik kwam er deze week achter dat bepaalde categorieën gehandicapten in sommige landen zelfs nog geen recht hebben op een identiteitsbewijs. Er is daar nog veel te doen, maar er is ook nog een heleboel te doen in de huidige Europese Unie, omdat gehandicapten toch nog altijd te zeer de onzichtbare burgers zijn, die wij veel te gauw vergeten. 
Weiler (PSE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de Commissaris, beste collega’s, wij moeten met zijn allen toegeven dat het grote succes van dit jaar ons enigszins verrast heeft. Persoonlijk ben ik altijd sceptisch als er “Europese jaren” worden uitgeroepen voor maatschappelijk-politieke doeleinden, en er aan het einde van zo’n jaar dan eigenlijk meestal geen succes is geboekt. Dat is hier niet het geval. Misschien komt dat door het feit dat dit “jaar” iets bijzonders was, en vooral zo’n veelbelovend karakter had omdat de politiek het idee kreeg aangereikt door non-gouvernementele organisaties en verenigingen van gehandicapten. In veel discussies werd er door de betrokkenen zelf, op nationaal en Europees niveau, gedebatteerd. Er werd niet over mensen met een handicap gediscussieerd, maar samen met hen.
Ook in mijn land ging men over dit onderwerp nadenken. Daarbij was het doel, naast wettelijke regelingen, natuurlijk ook een proces van bewustwording. Wij willen een onbeperkte deelname aan het maatschappelijke verkeer, en niet langer een vorm van zorg die mensen isoleert, zoals in het verleden het geval was. Wij willen volledige gelijkwaardigheid en niet meer het kleinerende medelijden. En we willen het recht op zelfbeschikking en geen goedbedoelde betutteling meer. Daarvoor hebben we natuurlijk wettelijke regelingen nodig.
We waren het er in dit Parlement overigens over eens dat dit jaar geen op zichzelf staande gebeurtenis mag blijven, en het nieuwe actieplan van de Commissie bevat precies deze overweging. Voor wat betreft het tijdsbestek is de Commissie wat mij betreft nog een beetje te beschroomd, want wij mogen de huidige betrokkenheid, die overal merkbaar is, niet weer twee of drie jaar voor ons uitschuiven. Wij zouden er nu gebruik van moeten maken. Ik ben ook blij dat de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken een budgetlijn voor een follow-up heeft bereikt, niet alleen voor een studie, maar voor alles wat goed gegaan is in dit Europese jaar.
Mevrouw de Commissaris, ik zou willen besluiten met een zeer fraai motto, dat u onlangs tijdens een bijeenkomst uitte. U zei dat wij als slagzin “Getting on Board” zouden moeten nemen. Ik zou willen besluiten met het motto voor de toekomst: niet alleen “Getting on Board” voor mensen met een handicap, maar ook“Staying on Board”.
Korakas (GUE/NGL ).
   – Mijnheer de Voorzitter, de Europese Unie houdt zich weliswaar voortdurend – maar uitsluitend verbaal – bezig met gehandicapten, maar in feite wil zij de tragische waarheid verbergen. Wat de waarheid is, blijkt echter uit het percentage werklozen – 90% en niet 70%, zoals de verantwoordelijken beweren -, uit de dramatische stijging van het aantal werkloze gehandicapten en uit de dramatische vermindering die zich gedurende de laatste jaren heeft voorgedaan in het aantal gehandicapte kinderen dat een speciale school of een speciale schoolafdeling bezoekt.
In Griekenland gaat slechts 7% van de gehandicapte kinderen naar een speciale school. Die speciale scholen worden trouwens gefinancierd door de verzekerden en niet door de overheid. Voor autistische kinderen boven de 14 jaar is er zelfs geen rehabilitatiecentrum en slechts een heel klein aantal geestelijk gehandicapte kinderen gaat naar school. In Griekenland zouden er 2000 rehabilitatiecentra moeten zijn maar er zijn er slechts 200, en die bevinden zich allen in Athene, en zijn bovendien heel slecht uitgerust.
Het probleem van de gehandicapten is bij uitstek een klasseprobleem. Gelijke rechten voor gehandicapten betekent openbaar en gratis onderwijs, gratis sociale voorzieningen, speciaal onderwijs, uitkeringen en waardig werk voor iedereen. Dat betekent eveneens dat er een totaal ander beleid moet komen, maar de Europese Unie is qua aard niet in staat een dergelijk beleid te voeren. Daarom liegt ze liever dat het gedrukt staat. 
Bouwman (Verts/ALE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de Commissaris, ik stel nogmaals vast, zoals ik u dat ook aan het einde van het Europese gehandicaptenforum heb gezegd, dat er over de hele breedte van het politieke spectrum – breder kan het niet – gevraagd wordt om een extra richtlijn, een brede richtlijn, die verder gaat dan de richtlijn die nog niet in de lidstaten is toegepast en die alleen maar ging over werk en beroepsonderwijs. De niet-omzettting en niet-uitvoering van die richtlijn, is met geen enkel argument goed te praten. De uiterste termijn is begin december en dan mag u wat mij betreft meteen een procedure beginnen tegen lidstaten die nog niets gedaan hebben en die lidstaten, met steun van het Parlement, de knip op de neus zetten. Maar daarna moet er ogenblikkelijk een brede richtlijn komen, niet alleen in de vorm van studies. Studies zijn een begin, daaraan moet zeker ook iets worden gedaan. Maar we willen onderhand een toezegging hebben dat die richtlijn er inderdaad komt. Ook het Europese gehandicaptenforum heeft daarom gevraagd. Ze hebben in feite de richtlijn al kant en klaar op papier staan en wij eisen ondertussen dat er voortgang komt op dat gebied. 
Andersson (PSE ).
   Mijnheer de Voorzitter, het Europees jaar van personen met een handicap, en het Parlement voor verstandelijk gehandicapten dat vorige week bijeenkwam, moeten naar mijn mening niet als een afsluiting worden gezien, maar als een begin van iets nieuws. Er zijn eisen gesteld op een aantal gebieden, en nu is het zaak om die eisen in te willigen
De commissaris zei dat moet worden toegepast op de gehandicaptenproblematiek. Ik ben het daarmee eens. Een gehandicaptenbeleid is geen afzonderlijk politiek terrein; de gehandicaptenproblematiek maakt deel uit van alle politieke terreinen. Op de terreinen waar de EU bevoegdheid heeft, is de gehandicaptenproblematiek dus ook een verantwoordelijkheid van de EU. Zo’n verantwoordelijkheidsgebied is bijvoorbeeld het vrije verkeer van personen. Dat geldt voor alle personen, ook voor mensen met een functionele beperking. Ook vervoer is een van de verantwoordelijkheden van de EU en dus is vervoer voor allen, inclusief gehandicapten, een verantwoordelijkheid van de EU.
Het valt te betreuren dat de lidstaten de richtlijn inzake gelijke behandeling van gehandicapten op het werk niet hebben geïmplementeerd. Dit manco mag niet als verontschuldiging worden gebruikt om niet met richtlijnen op andere politieke terreinen te komen. Wat voor signaal zou daarvan uitgaan naar de lidstaten die niets willen doen? Die zouden natuurlijk denken dat er geen verdere maatregelen komen als ze niets doen. We weten dat er richtlijnen nodig zijn die voor alle relevante politieke terreinen gelden, en daar vragen wij dan ook om.
Ik sluit af met het noemen van nog twee belangrijke terreinen die de komende jaren onze aandacht verdienen. Het eerste terrein is dat van de nieuwe lidstaten. Hoewel er ook uitdagingen op ons wachten in de huidige lidstaten, zijn de uitdagingen in de nieuwe lidstaten nog groter. Het tweede terrein is dat van het debat over de toekomst. We moeten krachtig aandringen op meerderheidsbesluiten op het punt van het antidiscriminatiebeleid. Het mag niet zo zijn dat de agenda wordt bepaald door het land dat het minste aan de discriminatiebestrijding wil doen. Daarom zijn op dit gebied meerderheidsbesluiten nodig.
Koukiadis (PSE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, er zijn heel wat voorstellen gedaan ter gelegenheid van het Europees Jaar van de personen met een handicap. Er zijn interessante ideeën geopperd en algemeen gesproken zijn wij geconfronteerd met een stapel materiaal. Dit materiaal moet echter eerst worden geordend voordat wij een geïntegreerd gehandicaptenbeleid kunnen voeren. Dat is trouwens ook de moeilijkste opgave in deze hele campagne. Daarom moeten wij, als wij efficiënt willen zijn, ons beleid richten op drie doelstellingen.
Ten eerste moeten wij de grondwetsdeskundigen ervan overtuigen dat het hoog tijd is een nieuwe generatie van rechten in de grondwetten van onze landen op te nemen en hiervan een vast bestanddeel van de grondrechten te maken. Alleen als de gehandicapten worden erkend als mensen met speciale rechten kunnen zij in het genot komen van de grondrechten die algemeen aan alle burgers worden toegekend.
Ten tweede moeten wij de ministers van Economische Zaken ervan overtuigen dat zij de uitgaven voor gehandicapten niet moeten beschouwen als verbruiksuitgaven maar als investeringen in het menselijk potentieel, en dus als productie-uitgaven. Op die manier zal het pad worden geëffend voor de maatregelen die noodzakelijk zijn om de uitsluiting van gehandicapten te doorbreken.
Ten slotte is het ook heel belangrijk dat een voorlichtingscampagne op touw wordt gezet. Ook de andere burgers moeten ervan overtuigd raken dat de problemen van de gehandicapten heel de samenleving aangaan en niet enkel een bepaalde categorie van mensen. Anders zullen wij nooit een goed samenhangende samenleving en betere levensmodellen krijgen. Met andere woorden, het is noodzakelijk verandering te brengen in de onverschilligheid en vaak zelfs afwijzende houding van onze medeburgers jegens deze mensen. Alleen als het probleem van de gehandicapten eenieders probleem wordt, zal een goede oplossing kunnen worden gevonden.
Wat met name de arbeidssector betreft, moeten wij de ondernemers ervan overtuigen dat het voor hen zeer rendabel kan zijn deel te nemen aan maatregelen ter ondersteuning van gehandicapten en gehandicapten in hun bedrijf op te nemen. Uit de tot nu toe opgedane ervaringen blijkt namelijk dat juist gehandicapten de meest loyale werknemers zijn.
Tot slot wil ik u gelukwensen met uw initiatief en het aangekondigde programma. Samen met andere collega's zou ik echter willen zeggen dat dit programma van meet af aan een geïntegreerd programma moet zijn en ook wetgevende maatregelen moet bevatten. 
Bowis (PPE-DE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, in dit jaar moeten wij niet alleen de problemen van mensen met een handicap benadrukken, maar ons ook verheugen over hun successen, niet alleen die van de genieën onder hen – de Beethovens, de Miltons, de Van Goghs en de Stephen Hawkings – maar ook die van onbekenden. Bijvoorbeeld van die jongen in het noorden van Engeland die leerproblemen had en door het onderwijssysteem was afgeschreven, maar van wie vervolgens werd ontdekt dat hij heel muzikaal was. Als hij een baan in een fabriek had gekregen, had hij de bordjes met veiligheidswaarschuwingen niet eens kunnen lezen, maar nu kon hij gaan spelen in het orkest in Covent Garden. Of die danseres die een dansopleiding volgde op de Ballet Rambert School. Zij was volledig doof, maar leerde dansen via het ritme van haar voeten. Uiteindelijk ging zij dansen voor het Portugees Nationaal Ballet. Ik heb een klein, frêle meisje van 23 gekend, die haar hele leven aan een rolstoel gekluisterd was geweest en al 26 levensreddende operaties achter de rug had. Zij was stagiaire bij de SHARE-gemeenschap. Zij besloot een gesponsorde rolstoeltocht te gaan doen, waarbij zijzelf met haar kleine handjes de wielen van haar rolstoel voortbewoog. Zoals zij zelf zei, was dit de eerste keer in haar leven dat zij de kans had om andere gehandicapten te helpen.
Mensen kunnen prestaties leveren, en zij doen dat ook, ondanks ernstige fysieke en mentale handicaps. Voor een enkeling betekent dat een succesvolle carrière in het zakenleven, de politiek, de kunst of andere beroepen. Voor de meesten betekent het vooral prestaties thuis, in de privé-sfeer en in de eigen omgeving: zichzelf kunnen redden en een bijdrage leveren aan het leven van de mensen om hen heen. Wij hebben de plicht hen te helpen, niet op een opdringerige of bemoeizieke manier, maar door juridische, fysieke en psychologische barrières weg te nemen. Zij tonen moed. Daarom hebben zij er recht op dat wij hen de kansen en de waardigheid geven.
Toen ik in de regering zat, heb ik een systeem van persoonsgebonden budgetten kunnen invoeren, zodat mensen ervoor konden kiezen om niet via de sociale diensten te worden onderhouden, maar hun geld rechtstreeks te ontvangen en daarmee de diensten te kopen van de door henzelf gekozen instantie. Als mensen hun eigen diensten, maaltijden, vervoer, enzovoort kopen, dan hebben zij controle over hun eigen leven. Dat geeft een zekere waardigheid en onafhankelijkheid, iets wat maar al te vaak ontbreekt in de relatie tussen overheidsdiensten en burgers. Dat is de weg die weg wij na dit jaar moeten inslaan. 
Moraes (PSE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, het heeft mij niet verbaasd dat het Europees jaar van personen met een handicap een succes is geworden. Ieder die met NGO’s, actievoerders en vrijwilligersgroepen in het veld heeft gesproken, zoals ik dat in mijn kiesdistrict heb gedaan, weet dat de mensen die onze 37 miljoen mede-Europeanen vertegenwoordigen, heel duidelijk zijn over wat zij van ons verwachten.
Afgelopen weekend vertelde een groep in mijn kiesdistrict mij dat zij blij waren dat het Europees jaar een vervolg krijgt, maar zij willen wel graag duidelijkheid over waar dat dan uit zal bestaan. Zoals de heer Bouwman al zei, is hun een richtlijn inzake gelijke behandeling op het werk beloofd, die door de lidstaten zou worden uitgevoerd. Wat zij echter zien, is dat de lidstaten de uitvoering traineren. Ik zal niet beweren dat de Commissie en de collega’s die lidstaten niet hebben gestimuleerd om de gehandicaptenbepalingen van de richtlijn inzake gelijke behandeling op het werk uit te voeren, maar in de praktijk gebeurt dat nog steeds niet. De mensen zijn dan ook bezorgd dat de tenuitvoerlegging ook op andere terreinen tekort zal schieten. Zij willen na 2003 actie zien, niet alleen maar meer woorden. 
Karlsson (PSE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, de gelijkwaardigheid van alle mensen is een van de fundamenten van de Europese Unie. Zo heet het althans tijdens plechtige toespraken. In de praktijk ontbreekt het hier echter sterk aan. Het Europees jaar van personen met een handicap loopt ten einde. De situatie van de gehandicapten heeft dit jaar meer in de schijnwerpers gestaan dan gewoonlijk het geval is. Dat heeft vele gebreken aan het licht gebracht. Het is uitstekend dat deze gebreken zichtbaar worden, maar nu moeten we er ook iets aan doen.
De gelijkwaardigheid van alle mensen moet nu ook de maatstaf worden voor de te nemen maatregelen. Nog steeds worden personen met een handicap gediscrimineerd. Dat is geen kwestie van incidenten; het is meer regel dan uitzondering. Het gaat erom dat gehandicapten zich kunnen handhaven in het dagelijks leven. Er is gebrek aan banen, er zijn problemen in de winkels, op het postkantoor, bij de bank, in de bus, de trein en het vliegtuig. Het gaat erom dat gehandicapten toegang hebben tot kranten, tv en radio en dat ze gebruik kunnen maken van publieke diensten. Ja, er zijn zeer veel problemen voor personen met een handicap, en het is dus wel duidelijk dat er een nieuwe, alomvattende richtlijn nodig is betreffende de rechten van gehandicapten.
Casaca (PSE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, beste collega’s, zoals gezegd is de finish van dit Europees jaar van personen met een handicap in zicht. Ik zou mij willen aansluiten bij de collega’s die gepleit hebben voor een horizontale Europese richtlijn voor dit probleem. Ik zou echter ook willen opmerken dat dit Europees jaar al een geweldig groot succes is: nooit eerder is er zo veel en op zo veel plaatsen over dit probleem gesproken en nooit eerder hebben wij zo goed beseft wat wij overal in de Europese Unie, op alle niveaus van verantwoordelijkheid, moeten doen. Het is dus een groot succes en, zoals gezegd, een eerste stap in de richting van de toekomst. Het was volgens mij hoognodig deze optimistische noot ter afsluiting van dit debat te laten horen. 
Diamantopoulou,
    Mijnheer de Voorzitter, ik wil de afgevaardigden bedanken voor hun hartstochtelijke inzet en voor hun steun aan de dit jaar ondernomen inspanningen: u was een ware locomotief in de bevordering van de gehandicaptenproblematiek. Staat u mij echter toe te zeggen dat ook ik teleurgesteld ben. Ik ben teleurgesteld over de kritiek die her en der is geuit. Mijns inziens mogen ook commissarissen, net zo goed als Europese afgevaardigden, uiting geven aan hun teleurstelling, en ik zal u uitleggen wat ik bedoel.
Ik heb herhaaldelijk gezegd dat er een horizontale richtlijn nodig is. Ik heb echter ook herhaaldelijk uitgelegd waarom er op dit specifieke moment geen voorstel kon worden gedaan voor een dergelijke richtlijn. Natuurlijk zit ik niet bij de pakken neer, maar ik kijk nu liever naar hetgeen is gedaan, naar de beleidsvormen die zijn ontwikkeld, naar de strijd die is geleverd. U zult het, mijnheer Pronk, toch met mij eens moeten zijn dat ik, in de mate waarin mijn positie dat toestond, blijk heb gegeven van aanzienlijke moed. Ik heb voorstellen gedaan voor richtlijnen en ik kan u verzekeren dat dit niet zonder slag of stoot is gegaan. Toen ik die voorstellen bij de Commissie indiende, waren er directeurs die er zo zeker van waren dat die voorstellen nooit door de Commissie zouden komen dat zij bereid waren hun baan erom te verwedden. De voorstellen zijn er doorgekomen, zij het dan op het nippertje, met een meerderheid van 12 stemmen. Toen ik daarmee naar de Raad ging, werd openlijk gezegd dat deze richtlijnen niet één procent kans van slagen hadden. Zij zijn echter in recordtijd aangenomen. Deze richtlijnen, en meer bepaald de richtlijn voor de werkgelegenheid, zijn nu de inzet van een belangrijke weddenschap tussen de Europese instellingen en de nationale overheden. Ik onderhoud nu al twee jaar lang contact met de bevoegde ministers van alle lidstaten. Ik heb een deskundigengroep opgericht die alle moeilijkheden moet registreren die zich voordoen bij de toepassing van deze richtlijn in de verschillende landen. Deze moeilijkheden zijn trouwens niet te wijten aan een gebrek aan politieke wil. Het is niet zo dat bepaalde ministers of regeringen weigeren iets toe te passen waarmee ze drie jaar geleden hebben ingestemd. Er zijn grondwettelijke problemen, politieke problemen, juridische en economische problemen. Dit is namelijk de eerste keer dat een dergelijke richtlijn is aangenomen op Europees vlak, en de meeste lidstaten beschikken niet over de voor de toepassing noodzakelijke ervaring en zeer zeker niet over de voor de omzetting van dergelijke richtlijnen noodzakelijke ervaring.
Ons rest nog een maand voor de omzetting in de nationale wetgeving en dus kan ik, mijnheer Bouwman, de lidstaten niet voor het Hof dagen. Wacht u tot december voorbij is; dan kunt u oordelen of de Commissie haar werk doet. De termijn verstrijkt over een maand en slechts twee landen hebben een eigen wetgeving uitgevaardigd. Wij hebben het niet over de tenuitvoerlegging, maar over de omzetting in de nationale wetgeving. Talrijke landen hebben zelfs nog geen voorontwerp van wetgeving opgesteld, juist omdat zij enorme problemen hebben met hun parlementen. Zo is de situatie.
Ons politiek doel moet zijn datgene te verwezenlijken wat is afgesproken. Daar moeten wij aan werken. Ik wil dan ook de geachte afgevaardigden vragen – net zoals ik de Beweging van personen met een handicap herhaaldelijk heb gevraagd – ervoor te zorgen dat dit vraagstuk de hoogste prioriteit krijgt. Er moet kritiek worden geuit op de regeringen die niet aan hun verplichtingen voldoen. Er moet een openbare dialoog komen over de redenen waarom de Europese wetgeving niet wordt toegepast. Enkele afgevaardigden zeiden dat wij in de Europese Unie alleen maar mooie beloftes doen, mooie resoluties en mededelingen schrijven en conferenties houden. Ik heb echter gesproken over wetgeving en ik zal u zeggen wat wij in deze twee jaar in de praktijk hebben gedaan voor de 
Met de commissaris voor mededinging, de heer Monti, hebben wij voor het eerst ingestemd met afwijkingen van de voorschriften inzake staatssteun en staan wij nu subsidiëring van gehandicapte werknemers toe. Met de commissaris voor de interne markt, de heer Bolkestein, is afgesproken de instrumenten die gehandicapten gebruiken, vrij te stellen van BTW. Mevrouw De Palacio heeft voor het eerst een wetgeving ingediend inzake de toegang van gehandicapten tot openbaar vervoer en met de heer Liikanen zetten wij het -programma op, dat wil zeggen het programma voor toegang van gehandicapten tot de elektronische ruimte. Dat is allemaal geregeld en daarvoor waren vanwege de subsidiariteit soms acrobatische toeren nodig.
Ik wil u erop wijzen welke andere terreinen dan werkgelegenheid de voorgestelde richtlijn inhoudelijk dekt. Het gaat om onderwijs, gezondheid en sociale voorzieningen, sociale stelsels en uitkeringen, belastingen en – zoals de heer Mantovani zei – beleidsparticipatie. Zoals ik al zei, geachte afgevaardigden, heb ik met alle ministers over deze zaken gesproken. Wij moeten immers weten welke volgende stap wij gaan zetten. Ik laat het aan u over om een oordeel te vellen over de manier waarop ministers reageren als met Europese wetgeving wordt geprobeerd in te grijpen in zaken als onderwijs, gezondheid en sociale voorzieningen, als met Europese wetgeving wordt geprobeerd in te grijpen in de socialezekerheidsstelsels. Mijns inziens ligt het belastingvraagstuk gemakkelijker dan dat. Mijns inziens is het onmogelijk een Europese wetgeving uit te vaardigen voor de deelneming van gehandicapten aan het politieke bestel van de lidstaten.
Ik verwijs naar deze specifieke beleidsvormen omdat ik duidelijk wil maken hoe moeilijk de tweede stap is, hoe moeilijk een richtlijn is die over alles gaat behalve werkgelegenheid, zeer zeker wanneer het eerste stuk wetgeving al op bijna onoverkomelijke toepassingsproblemen stuit.
De heer Pronk had kritiek omdat ik moedig was, omdat ik ondanks alle verzet een voorstel heb gedaan op grond van artikel 13 inzake de gelijkheid van vrouwen en mannen en omdat ik wel argumenten heb voor het ene vraagstuk maar niet voor het andere. Ik zal u dat onmiddellijk uitleggen, mijnheer Pronk. De wetgeving inzake gelijkheid van vrouwen en mannen op het gebied van de werkgelegenheid heeft een dertigjarige geschiedenis. Al dertig jaar lang maken wij Europese wetgeving, voeren wij Europese wetgeving uit en verbeteren wij die. Nu zijn wij bezig met een volledige herziening, een van de wetgeving inzake gelijkheid van vrouwen en mannen, want wij willen nu ook de tweede stap zetten. Welnu, ik denk dat alle afgevaardigden hebben gezien wat er is gebeurd: geen verzet maar een woedende reactie toen het voorstel alleen nog maar werd aangekondigd. Dit is dus geen kwestie meer van moed. Als een politicus sterk omstreden vraagstukken naar voren brengt, heeft dat ook zijn goede kanten. Als je een verantwoord politicus bent, moet je weten in welke mate hetgeen je voorstelt verwezenlijkt kan worden. Ik kan u verzekeren dat ik zonder enige moeite voor goede fee had kunnen spelenen alle andere commissarissen voor kwaaie pier, omdat zij niet instemmen met de voorgestelde richtlijn.
Ik heb wat langer gesproken dan gebruikelijk, maar nu het Jaar van de personen met een handicap bijna voorbij is en het vier jaar geleden is dat het gehandicaptenbeleid bovenop de Europese agenda kwam te staan – met concrete zaken en niet met mooie woorden maar met wetgeving en beleidsvormen die het dagelijks leven van de Europese burgers hebben veranderd – is het mijns inziens onrechtvaardig te zeggen wat mevrouw Lynne zei, namelijk dat er sprake is van een mislukking als er geen voorstel wordt gedaan voor een richtlijn. Ik wijs dat beslist van de hand. 
De Voorzitter.
   Hartelijk dank, mevrouw Diamantopoulou.
Hiermee is het debat over de verklaring van de Commissie gesloten. 
De Voorzitter.
   Aan de orde is het verslag (A5-0369/2003) van de heer Liese, namens de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie, over het voorstel voor een beschikking van de Raad tot wijziging van Beschikking 2002/834/EG tot vaststelling van een specifiek programma voor onderzoek, technologische ontwikkeling en demonstratie: “Integratie en versterking van de Europese onderzoekruimte” (2002-2006) (COM(2003) 390 – C5-0349/2003 – 2003/0151(CNS)). 
Busquin,
   .  Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, het doet mij genoegen dat wij vandaag een thema mogen aansnijden waaraan het Parlement altijd al veel belang heeft gehecht.
Allereerst zou ik de rapporteur en alle leden van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie willen bedanken voor het uitstekende werk dat zij hebben geleverd. Mijn dank gaat eveneens uit naar de rapporteur en de leden van de Commissie juridische zaken en interne markt.
In de kenniseconomie die de Unie nastreeft en die zij in Europa tot ontwikkeling wil brengen, spelen wetenschappelijk onderzoek en technologische ontwikkeling per definitie een sleutelrol. Meer dan ooit hangen het concurrentievermogen van bedrijven en de levensstandaard van de Europese burger af van de voortgang van de wetenschappelijke kennis en de exploitatie daarvan.
Het is vaak genoeg gezegd – en met recht – dat de eeuw waaraan we nu begonnen zijn, de eeuw van de biowetenschappen en de biotechnologie wordt. Onderzoek aan embryonale stamcellen lijkt van fundamenteel belang om onze kennis van de vroegste beginstadia van het leven te vergroten. Daarnaast lijkt het veelbelovend voor belangrijke medische toepassingen als de behandeling van nu nog ongeneeslijke ziekten, met name de degeneratieve ziekten zoals kanker en de ziekte van Alzheimer. Deze veroorzaken veel menselijk leed in de Europese samenleving en eisen ook een steeds zwaardere tol op economisch gebied. Op kortere termijn zal onderzoek aan embryonale stamcellen ons meer inzicht geven in de processen van celdifferentiatie en celdeling, waarmee weer op andere onderzoeksterreinen vooruitgang geboekt kan worden.
Het is beter voor het onderzoek als dit op Europees niveau wordt uitgevoerd, daar de toegevoegde waarde van samenwerking aanzienlijk is. Zo kan door samenwerking tussen onderzoeksteams uit verschillende lidstaten een beter gebruik gemaakt worden van de benodigde middelen en kunnen sneller resultaten worden behaald die ten goede komen aan de wetenschappelijke wereld en aan patiënten in heel Europa.
Ik wil het eerst hebben over de institutionele achtergrond van deze samenwerking. Het voorstel van de Commissie van 9 juli jongstleden past in het verlengde van de Raad van 30 september 2002. Toen zijn specifieke programma’s vastgesteld voor de tenuitvoerlegging van het zesde kaderprogramma voor onderzoek. Er is toen besloten dat de Commissie met een wetgevingsvoorstel zou komen om het specifieke programma “Integratie en versterking van de Europese onderzoeksruimte” te wijzigen en om een kader vast te stellen voor onderzoek met menselijke embryo’s en embryonale stamcellen.
De Commissie stelt dus een aantal beginselen voor, een kader dat zeer strikte, duidelijke en transparante voorwaarden biedt – zowel van wetenschappelijke als ethische aard – voor de financiering van onderzoeksprojecten waarbij gebruik gemaakt wordt van menselijke restembryo’s ter verkrijging van nieuwe stamcellijnen. De Commissie is van mening dat haar voorstel van verantwoordelijkheidszin getuigt daar het een goed evenwicht betracht tussen enerzijds de beantwoording aan de onderzoeksbehoeften en de verwachtingen van patiënten en anderzijds de verzekering dat dat onderzoek plaatsvindt binnen zo strikt mogelijke ethische regels. Het stellen van nog striktere voorwaarden dan die de Commissie voorstelt, zou in de praktijk neerkomen op het verbieden van dit onderzoek, hetgeen indruist tegen eerdere besluiten van het Parlement en de Raad betreffende het kaderprogramma en de bijbehorende specifieke programma’s.
Graag wil ik onderstrepen dat het hier niet gaat om het opstellen van de ethische regels voor het onderzoek aan stamcellen voor heel Europa. De voorgestelde condities zijn alleen van toepassing op het zesde kaderprogramma en dus niet op nationale wetgevingen. Er zal dan ook nooit dergelijk onderzoek worden gefinancierd in landen waar het niet is toegestaan.
In de voorwaarden die de Commissie voorstelt heeft zij een sterk signaal willen afgeven aan diegenen die bezwaar zouden kunnen hebben tegen het soort onderzoek waarvan hier sprake is. Zij stelt voor dat alleen restembryo’s gebruikt mogen worden die zijn gecreëerd vóór 27 juni 2002. Het doel van die tijdsgrens is om ieder verband te vermijden tussen communautaire financiering en de aanzet tot het creëren van extra restembryo’s in het kader van IVF om deze gebruiken voor onderzoeksdoeleinden.
Ik wil eveneens graag benadrukken dat de financiering van onderzoek aan embryonale stamcellen complementair is aan de financiering van het onderzoek aan volwassen stamcellen. Het is noodzakelijk om onderzoek te doen aan deze beide celtypen, met name omdat zij verschillende eigenschappen hebben en men er daarom ook verschillende medische toepassingen van verwacht.
Het is echter ook belangrijk om te kunnen beschikken over nieuwe embryonale stamcellijnen. Op dit moment is namelijk slechts een klein aantal cellijnen voorhanden. Deze zijn grotendeels van slechte kwaliteit en – daar wil ik uitdrukkelijk op wijzen – voornamelijk van niet-Europese afkomst. Bovendien rust er octrooi op en zijn ze dus alleen te gebruiken tegen, zelfs naar de maatstaven van onderzoekswerk, hoge kosten. Gezien die omstandigheden is het voor Europa van algemeen belang om het eigen materiaal uit te breiden.
Tot slot wil ik er nog op wijzen dat de drie instellingen toegezegd hebben om voor het einde van het jaar tot een besluit te komen over dit dossier. Uiteraard reken ik daarbij volledig op de steun van het Parlement.
Liese (PPE-DE ),
   . – Mijnheer de Voorzitter, geachte mijnheer de Commissaris, beste collega’s, het onderwerp dat wij vandaag behandelen raakt velen. In de afgelopen weken zijn de emoties hoog opgelopen. Veel burgers in Europa wijzen uit principieel ethische overwegingen het onderzoek met menselijke embryonale stamcellen af. Anderen pleiten voor dit onderzoek, en wel op zeer indringende wijze.
De commissaris zei terecht dat wij niet beslissen over de toelaatbaarheid van deze vorm van onderzoek en dat wij niet raken aan de nationale wetgevingen. Dit heeft de Commissie in amendement 1 ook duidelijk gemaakt. Wij nemen alleen beslissingen over de vraag wat wij als Europese Unie op dit gebied financieren. Daarom zou ik ook aan alle collega’s willen vragen om op hun woordkeus te letten. Het gaat niet om een verbod, maar om de financiering uit de Europese begroting.
Volgens het besluit van de Raad van 30 september 2003 moet voor het einde van het jaar een beslissing worden genomen over de omgang met menselijke embryo’s en embryonale stamcellen, in het kader van het zesde kaderprogramma. Hierop richt zich mijn eerste punt van kritiek, dat tevens wordt geuit door de Commissie in haar aangenomen amendementen: het voorstel van de Commissie behelst alleen het winnen van menselijke embryonale stamcellen uit menselijke embryo’s. Het bevat geen uitgebreide regels voor het onderzoek op embryo’s en embryonale stamcellen. De Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie heeft een reeks van amendementen aangenomen die zeer zeker een standpunt vertegenwoordigen ten gunste van onderzoek met embryo’s en embryonale stamcellen. Ik doe een klemmend beroep op de Raad om bij verdere behandeling beide typen onderzoek te bespreken. Hierdoor zal het zeker ook makkelijker worden een compromis te vinden.
Amendement 6 van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie is een zeer belangrijk amendement. Hierin heeft de Commissie met grote meerderheid het volgende geconstateerd: “Volgens een overweldigende meerderheid van de wetenschappers is een transplantatie van menselijke embryonale stamcellen in patiënten tijdens de looptijd van het zesde kaderprogramma onderzoek (tot eind 2006) om zuiver wetenschappelijke redenen niet mogelijk, omdat deze benadering zich voornamelijk in de fase van het fundamentele onderzoek bevindt en een transplantatie op dit moment niet-berekenbare risico's voor de ontvanger zou opleveren.” Dit amendement maakt duidelijk dat wij geen overdreven rooskleurige voorspellingen kunnen doen. Het embryonale stamcellenonderzoek bevindt zich in een zeer vroeg stadium, en alleen al het risico voor de patiënt op kanker bij een transplantatie noopt ons buitengewoon voorzichtig te zijn.
Als een transplantatie bij patiënten niet mogelijk is, waarom gelooft de Commissie dan desondanks dat wij dit onderzoek moeten ondersteunen? Dat wordt duidelijk in de amendementen 7, 17 en 18. Daarin verklaren wij dat het eigenlijke doel van onze inspanningen bestaat uit het onderzoek en de behandeling van patiënten met adulte stamcellen. Puur wetenschappelijk gezien is het echter zo dat we onderzoek van embryonale stamcellen nodig hebben, juist voor de verdere ontwikkeling van het onderzoek naar adulte stamcellen. Desondanks mag men natuurlijk het eigenlijke doel niet uit het oog verliezen, en daarom eisen wij in onze amendementen dat het adulte stamcellenonderzoek prioriteit krijgt.
Er zijn op dit gebied al concrete successen geboekt bij patiënten. Bij schade aan het bot of aan het kraakbeen, bij leukemie, hartinfarcten, incontinentie en zelfs bij de ziekte van Parkinson zijn er nu al, op zijn minst experimentele, toepassingen bij patiënten die tot concrete resultaten hebben geleid. Daarom moeten wij prioriteit geven aan dit werkterrein.
U weet dat ik in de debatten tot nu toe steeds bij diegenen hoorde die fundamentele bezwaren naar voren brachten tegen het onderzoek op menselijke embryonale stamcellen in het algemeen. Toch geloof ik dat de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie voor wat betreft de meeste punten een goed compromis heeft gevonden. Daarom verdedig ik hier ook de Commissie met betrekking tot de meeste standpunten die zij inneemt. Dat geldt evenwel niet voor amendement 10. Daar is mijn mening weggestemd door de Commissie en werd er een formulering aangenomen die ook de vervaardiging van nieuwe embryonale stamcellijnen en het onderzoek op embryo’s zelf ondersteunt.
Naar mijn persoonlijke opvatting is dit amendement niet verstandig en zou het beter zijn om de amendementen van de heer Nisticò te ondersteunen, namelijk, de amendementen 24 en 25. Daarna zouden wij in ieder geval het onderzoek op de embryonale stamcellen moeten ondersteunen, maar niet de winning van nieuwe stamcellijnen. Ik geloof dat dit een goed compromis is, dat ook in de Raad kan worden aangenomen. Dan zouden wij eindelijk duidelijkheid krijgen.
Het moet tevens duidelijk zijn dat, als u zich uitspreekt voor het amendement van de heer Nisticò, u zich uitspreekt voor een regeling in het kader van uit openbare middelen gefinancierd onderzoek, dat verder gaat en liberaler is dan datgene wat onderzoekers in de Verenigde Staten met publieke middelen doen. Daarom geloof ik niet dat men kan zeggen dat dit een restrictief, onderzoeksvijandig amendement is. Om die reden verzoek ik u de amendementen 24 en 25 van de heer Nisticò te steunen.
Gargani (PPE-DE ),
   – Mijnheer de Voorzitter, in mijn betoog over deze uiterst delicate materie zou ik willen ingaan op morele en juridische aspecten, waarbij ik deze twee elementen met elkaar zal proberen te verbinden.
Embryo’s zijn een vorm van volwaardig menselijk leven. Dat is onderhand een vaststaand feit, waar wij met al onze kracht aan willen vasthouden. Het Handvest van de grondrechten van Nice bekrachtigt de waardigheid van het recht op lichamelijke en geestelijke integriteit van de mens. Daarom is het een morele plicht het embryo als een vorm van menselijk leven te beschermen, los van het feit hoe het verwekt is. Daaruit vloeit voort dat experimenten alleen te rechtvaardigen vallen als zij in het belang van het onderzoek en van het embryo zijn. In dit geval kan er kan geen sprake zijn van compensatie tussen de verschillende belangen, van een balans tussen de grondrechten van het individu en de samenleving. De bescherming van de onvervreemdbare grondrechten van het individu heeft hier zonder enige twijfel voorrang.
Experimenten die leiden tot de vernietiging van embryo’s zijn dus ontoelaatbaar. Daarom is ook de financiering met overheidsgeld van dergelijk onderzoek ontoelaatbaar. Deze experimenten vormen slechts een bekrachtiging van de opvatting dat een embryo een verzameling cellen is, geen intrinsieke waarde heeft en vanuit bio-ethisch oogpunt bezien geen menselijk leven is. Zoals wij gehoord hebben, kunnen daarentegen voor het genezen van ernstige ziekten stamcellen verkregen worden via de navelstreng of via foetussen van volwassen cellen ten gevolge van een miskraam. De morele verantwoordelijkheid is dus verbonden met dit soort onderzoek en dit soort therapieën.
Uit deze morele overwegingen vloeien echter ook juridische overwegingen voort. De Juridische Commissie, die ik de eer heb voor te zitten, heeft deze juridische aspecten aan het Parlement voorgelegd. De Unie respecteert de nationale identiteit en daarom doet het mij genoegen te vernemen dat wij volgens de rapporteur de wetgeving van de lidstaten en de culturele verscheidenheid niet aantasten. Het communautair recht gaat voor op het nationaal recht en dus ook op het nationaal constitutioneel recht van de lidstaten. Ofschoon in vele andere sectoren van algemene wetgeving het primaat van het communautair recht geldt, stuit het communautair recht hier op zijn grenzen, daar het niet kan gelden voor alle algemene wetgeving. De Constitutionele Hoven in Italië, Duitsland en vele andere landen hebben er herhaalde malen op gewezen dat de genoemde grondrechten het primaat hebben en gerespecteerd dienen te worden. Daarom is financiering op algemene basis van dit onderzoek op kosten van de Gemeenschap onaanvaardbaar. Bij de behandeling van dit verslag in de Juridische Commissie hebben wij ons hierover gebogen, en het uitdragen van het standpunt van onze Commissie was de reden van mijn betoog. 
Nisticò (PPE-DE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik heb waardering voor het uitmuntende en intelligente werk van onze rapporteur Peter Liese. Hij heeft met veel inventiviteit geprobeerd het nogal rigide uitgangspunt met betrekking tot het gebruik van menselijke embryo’s en embryonale stamcellen bij onderzoeksprojecten in het zesde kaderprogramma in overleg met mij en de hele PPE-DE-Fractie te veranderen in een zo evenwichtig mogelijk compromis. Het gaat hier om een zeer delicate, ethisch zwaar beladen materie. Als onderzoeker ben ik natuurlijk voor de vooruitgang van de wetenschap, waarbij het belang van de patiënten, die zoals gezegd al jarenlang hopen op nieuwe technologieën voor hun genezing, vooropstaat. Het is van belang aandoeningen als de ziekte van Parkinson, aantastingen van het ruggenmerg – die kunnen leiden tot para- en tetraplegie -en de ziekte van Alzheimer met hun soms onomkeerbare negatieve effecten voor het menselijk functioneren onder controle te krijgen.
Daarom wens ik commissaris Busquin dank te zeggen voor zijn grote inzet bij de niet gemakkelijke zoektocht naar een compromis. Onlangs heeft in Italië het Nationaal Comité voor bio-ethiek – voorgezeten door professor D’Agostino – mede op verzoek van de minister van Wetenschappelijk Onderzoek een rapport gepubliceerd met de conclusie dat het kweken van stamcellen met restembryo’s voor therapeutische doeleinden ethisch geoorloofd is.
Wij moeten tijdens deze plenaire vergadering slechts een besluit nemen over de financiering van het zesde kaderprogramma, dus voor een tamelijk korte periode. Ik heb echter goede redenen om aan te nemen dat het door de Industriecommissie goedgekeurde amendement betreffende de financiering van onderzoek met restembryo’s niet op de unanieme goedkeuring van de Raad kan rekenen. Daarmee bestaat het risico van een blokkerende minderheid en een verlenging van het huidige moratorium. Dat zou het met overheidsgeld gefinancierde onderzoek in Europa nog ernstiger schade berokkenen, daar de huidige onzekerheid en gebrek aan regelgeving zich zouden bestendigen.
Daarom heb ik een nieuw compromisvoorstel uitgewerkt teneinde een synthese te maken van ethische principes en de eisen die de wetenschap stelt. Dit voorstel van mijn fractie bevat aan de ene kant een verbod op de financiering van onderzoeksprojecten die boventallige menselijke embryo’s gebruiken, terwijl aan de andere kant onderzoekers stamcellen en embryonale stamcellijnen kunnen gebruiken die al in de laboratoria voorhanden zijn en voor 27 juni 2002 uit boventallige embryo’s verwijderd zijn.
Volgens mij kunnen alleen op deze manier de wetenschappers de mogelijkheid krijgen vergelijkend experimenteel onderzoek te verrichten. Dergelijk onderzoek is essentieel voor het besluit in de toekomst al of niet embryonale stamcellen te gebruiken. Daarom hoop ik dat in het hogere belang van de gezondheid van de patiënten morgen bij de stemming in deze Vergadering niet emoties of vooroordelen zullen overheersen maar het gezond verstand. 
Bowe (PSE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik ben het eens met veel van wat nu toe gezegd is. Dit is een lastig verslag dat sterke emoties oproept en er bestaat geen Europese consensus over dit onderwerp.
Het gebruik van menselijke embryo’s om embryonale stamcellijnen te verkrijgen en het onderzoek naar deze stamcellijnen is controversieel, maar we hebben deze onderwerpen besproken en zijn in het verslag van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie tot een werkbare consensus gekomen. Ik heb mijn opvattingen over dit onderwerp, die redelijk liberaal zijn, moeten aanpassen om tot een consensus te kunnen komen; ik weet dat ook de heer Liese water bij de wijn heeft moeten doen.
Het baart mij echter zorgen dat veel van de amendementen die met grote meerderheid zijn verworpen in de Commissie industrie nu opnieuw zijn ingediend. Ik roep mijn collega’s op hierover nog eens na te denken. Er ligt nu een redelijk goed compromis, dat wij moeten steunen. Het resultaat van de stemming in de Commissie industrie is verstandig en gepast.
Bij één of twee amendementen dient echter nader te worden stilgestaan. Een aantal collega’s heeft gepoogd een zeer restrictieve einddatum voor het gebruik van restembryo’s opnieuw te introduceren en dat is een zeer ernstig probleem. Deze einddatum betekent namelijk dat er bij het verkrijgen van nieuwe stamcellijnen gebruik moet worden gemaakt van oudere restembryo’s, die niet meer in perfecte staat zijn. Als wij deze restrictieve einddatum accepteren, zullen er straks ongetwijfeld nog meer embryo’s vernietigd worden bij het produceren van bruikbare en levensvatbare stamcellijnen. Als men zich tengevolge hiervan uitsluitend beperkt tot het gebruik van bestaande stamcellijnen die zijn gecreëerd vóór de door de heer Nisticò en anderen genoemde datum, dan is men aangewezen op het gebruik van oudere stamcellijnen uit de Verenigde Staten, die gemaakt zijn met van muizen afkomstige eiwitten en die niet geschikt zijn voor de behandeling van menselijke patiënten. Dit is de val waarin de Verenigde Staten getuind zijn en daar moeten we van leren. We moeten ook nota nemen van het feit dat onderzoekers de VS nu al verruilen voor Groot-Brittannië en Azië ter voorkoming van problemen die worden veroorzaakt door de introductie van een einddatum.
Persoonlijk zou ik het beter vinden als er geen einddatum komt, maar ik denk dat wat de Commissie voorstelt de maximaal haalbare limiet is. De rapporteur zegt dat er geen direct vooruitzicht is op het beschikbaar komen van behandelingen voor patiënten. Als hij erin slaagt deze restrictieve einddatum opnieuw opgenomen te krijgen, zou hij inderdaad wel eens gelijk kunnen krijgen.
Ik roep het Parlement op om het compromis zoals dat is voorgesteld door de Commissie industrie te steunen, en om voorstellen betreffende restrictieve einddata te verwerpen. In dat geval zal stamcelonderzoek namelijk leiden tot verlichting van het leven van miljoenen Alzheimer-, Parkinson- en diabetespatiënten, waarvan we er persoonlijk allemaal enkele kennen. Sommigen van hen hebben immers zelfs zitting in dit Parlement.
Stem morgen en woensdag alstublieft vóór het gezonde verstand. 

Plooij-van Gorsel (ELDR ).
   –Mijnheer de Voorzitter, Commissaris, waarde collega's, dit debat gaat niet over de vraag of stamcelonderzoek en embryonaal onderzoek in de Europese Unie zijn toegestaan. Dat verschilt van lidstaat tot lidstaat en is een kwestie van subsidiariteit en daar hebben wij als Europees Parlement geen enkele zeggenschap over. Wij dienen ons te concentreren op de vraag of het stamcelonderzoek dat in de lidstaten van de EU plaatsvindt, gefinancierd mag worden met geld uit het zesde kaderprogramma.
Deze vraag was in september 2002 ook onderwerp van onderhandeling tussen Commissie, Raad en Parlement tijdens de debatten over het zesde kaderprogramma. Destijds is een compromis bereikt, waar het Parlement voor heeft gestemd. Ons standpunt is dus duidelijk en helder. Het compromis hield in dat stamcelonderzoek gefinancierd kan worden met Gemeenschapsgelden in lidstaten waar het toegestaan is dit onderzoek uit te voeren. Vervolgens is op verzoek van enkele lidstaten een moratorium ingesteld: tot september 2003 zou Europese financiering van stamcelonderzoek bevroren worden tot de Commissie met een nieuw voorstel zou komen.
Welnu, dat Commissievoorstel ligt nu ter tafel en ik roep u op, collega's, om dit voorstel van de Commissie dan ook te steunen. Het is immers conform ons standpunt van september 2002 en belichaamt dus een consistente lijn. Rapporteur Liese heeft op schandalige wijze gepoogd het standpunt van het Parlement te ondergraven door tijdens de behandeling in de Commissie industrie buitengewoon restrictieve amendementen in te dienen, die embryonaal onderzoek in de Unie nagenoeg onmogelijk maken. Hij heeft immers niet alleen een einddatum voorgesteld, die uitsluitend het gebruik van voor die datum gecreëerde stamcellijnen mogelijk maakt, hij heeft ook gepoogd de reikwijdte van het voorstel te beperken, door uitsluitend onderzoek op bestaande stamcellijnen toe te willen staan. Het ontwikkelen van nieuwe stamcellijnen uit restembryo's sluit hij uit, terwijl de EU juist ook op dit terrein onderzoekservaring dient op te doen. De Commissie industrie heeft gelukkig gekozen voor consistentie en stelling genomen tegen het merendeel van de amendementen van de heer Liese. 
Caudron (GUE/NGL ).
   – Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, dames en heren, wat vooral opvalt bij de heer Liese, afgezien van zijn intelligentie en zijn arbeidzaamheid, is toch wel zijn strijdlust. Zo heeft hij tijdens het debat over het zesde kaderprogramma gestreden tegen elke vorm van onderzoek aan embryonale stamcellen. Die strijd heeft hij verloren. Een paar weken nadat het Parlement hierover gestemd had, bevroor de Raad ten onrechte de desbetreffende onderzoekskredieten. De heer Liese heeft toen als rapporteur een verslag over ditzelfde onderwerp mogen opstellen en daarbij heeft hij, veinzend naar compromissen te streven, door middel van zijn amendementen alles in het werk gesteld om nagenoeg ieder onderzoek op dit terrein onmogelijk te maken. Toen hij binnen de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie duidelijk aan het kortste eind had getrokken, verbond hij zijn naam aan een verslag dat hij zelf graag zou zien stranden en dat is aangenomen in weerwil van zijn advies. Vanavond verschijnt de heer Liese dus met dezelfde intenties in de plenaire vergadering. Er is maar één redelijke en evenwichtige keuze die we daartegenover kunnen stellen, namelijk dat we het compromis van de Commissie steunen, aangezien die tekst redelijk overeenkomt met het compromis dat ons Parlement heeft goedgekeurd toen het het zesde kaderprogramma aannam. Alle amendementen die dit compromis verminken door de toepassingssfeer ervan te veranderen, zijn dan ook slechts tegenstemmen waard.
Mijn standpunt kan ik als volgt in drie punten samenvatten: ten eerste respecteer ik de mening van degenen die in hun eigen land dit soort onderzoek niet willen; ten tweede sta ik afwijzend tegenover een vetorecht tegen degenen die dit soort onderzoek wel willen en het al uitvoeren; ten derde vind ik dat we ons moeten inzetten voor onderzoek dat tot doel heeft ongeneeslijk zieken te redden en ondraaglijk lijden te verzachten. Dat standpunt en dat streven bepleit ik vanavond, namens mijn fractie, de Confederale Fractie Europees Unitair Links/Noords Groen Links. 
Breyer (Verts/ALE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik zou willen beginnen met het kritiseren van de felheid waarmee rapporteur Peter Liese is aangevallen. Als het schandalig is dat iemand probeert een ander standpunt in het Parlement door te voeren, collega, dan bent u beslist onkundig van de taak van het Parlement. Het moet toch onze taak zijn om ons niet alleen als een verlengstuk van de Commissie te gedragen, maar ook om een zelfstandige positie in te nemen. Wat dat betreft zou ik de heer Liese hierbij hartelijk willen bedanken.
Vandaag vindt er een richtingbepalende stemming plaats. Het is juist wat de heer Liese zei, namelijk dat het er vandaag niet om gaat of wij stamcellenonderzoek, respectievelijk embryo-onderzoek, verwelkomen of niet. Ook daarover bestaan er in mijn fractie verschillende standpunten. Maar over één punt kunnen wij het in onze fractie duidelijk eens zijn: Het mag niet zo zijn dat EU-belastinggeld naar onderzoek stroomt waarbij embryo’s worden gebruikt, onderzoek dat in meerdere lidstaten illegaal en strafbaar is. Het zou in de Europese Unie een unieke gang van zaken zijn als er geld werd gestoken in onderzoeksprojecten die strijdig zijn met de wetten van lidstaten. En aangezien ik net als de heer Liese uit Duitsland kom, is er ook om die reden sprake van een heel bijzondere situatie, juist voor Duitsland. Mijnheer de Commissaris, het is volstrekt onaanvaardbaar, en vooral voor de Duitse overheid ongepast – juist omdat wij nettobetalers zijn – dat elk vijfde project in het kader van onderzoek waarbij embryo’s worden gebruikt, onvrijwillig door de Duitse belastingbetaler wordt medegefinancierd. Het gaat dan over onderzoek waarbij embryo’s worden vernietigd, wat volgens het Duitse recht strafbaar is. Ik denk dat andere landen zich ook voor een dergelijk probleem geplaatst zien.
Nogmaals, mijnheer de Commissaris: U geeft een volledig verkeerd signaal af! U beloont de productie van overtollige embryo’s die bij wijze van spreken op de vuilnishoop belanden. U degradeert met uw voorstel menselijke embryo’s tot biologische grondstoffen. En wat ik werkelijk onverklaarbaar vind, mijnheer de Commissaris – en ik verzoek u hierop in te gaan – is dat het hier schijnt te gaan om slechts negen van in totaal 15.000 onderzoeksprojecten. Ik vraag mij af waarom u zoveel felheid ten toon spreidt voor slechts negen onderzoeksprojecten. Mijnheer de Commissaris, ik heb de indruk dat het hier om iets heel anders gaat, dat het u erom gaat, ...
Hyland (UEN ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik grijp mijn spreektijd in dit belangrijke debat met beide handen aan om – overigens niet voor het eerst – mijn zorgen uit te spreken over de ethische richtsnoeren voor de financiering van onderzoek. Ik hoop dat we bittere debatten kunnen vermijden en het recht van afgevaardigden zullen respecteren om vrijelijk hun mening te geven over een onderwerp dat complex en gevoelig is en dat voor velen een gewetenskwestie vormt.
Diegenen onder ons die geen wetenschapper zijn moeten vertrouwen op het oordeel en de evaluatie van professionele en gekwalificeerde mensen. Uit het feit dat er zulke uiteenlopende opvattingen zijn en dat er zoveel verdeeldheid bestaat onder wetenschappers, moeten wij als wetgevers toch zonder meer de conclusie trekken dat dit geen simpele zaak is. Of we dat nu leuk vinden of niet, als het voorstel van de Commissie wordt aangenomen, dan wordt het experimenteren met de oorsprong van het menselijk leven en het vernietigen van menselijke embryo’s toegestaan. We hebben ook op andere terreinen gezien wat er kan gebeuren als de wetenschap wordt misbruikt of gebruikt wordt voor de verkeerde doeleinden.
Aangezien we de hoeders zijn van het algemeen belang op een dergelijk belangrijk terrein, moeten we uiterst behoedzaam opereren en de opvattingen van onze burgers weergeven en respecteren. Ik zou niet graag zien dat er middelen van de Europese Unie worden besteed aan praktijken die in diverse landen, waaronder in mijn eigen land, Ierland, illegaal zijn. Hetzelfde geldt overigens voor Duitsland, Oostenrijk, Italië en Portugal. Een dergelijk besluit zou dus duidelijk in strijd zijn met het subsidiariteitsbeginsel.
Het is oneerlijk, achterbaks en zelfs misleidend om te beweren dat diegenen die zich verzetten tegen de financiering van stamcelonderzoek de ontdekking van behandelmethoden voor ernstige ziekten in de weg staan. Professionals die daartoe veel beter in staat zijn dan ik hebben immers aangetoond dat dit niet het geval is. In een eerder debat heb ik reeds gezegd dat iedereen die zich verwondert over het mirakel van ons leven nu in actie moet komen in het belang van de mensheid. Die tijd is nu gekomen. 
Blokland (EDD ).
   – Voorzitter, gaat de Europese Unie een onderzoek met menselijke embryo’s financieren, ja of nee? Dat is de centrale vraag.
Het grote belang van dit onderwerp zit hierin: de discussie over financiering is eigenlijk een discussie over ethiek. Een discussie over goed en kwaad. Niet: is financiering goed of niet, maar: is dit onderzoek op zichzelf goed of niet? Dat is waar het werkelijk over gaat.
Als we discussiëren over financiering van stamcelonderzoek, waarom kunnen we dan niet gewoon stellen dat in veel lidstaten dit onderzoek niet is toegestaan, en dat we daar dus geen gemeenschappelijke middelen voor moeten inzetten? Wat is er mis met die redenering? Als het in sommige lidstaten niet gedaan zou worden, okay. Maar het is in een aantal lidstaten strafbaar. Hoe kunnen we nu van lidstaten vragen mee te betalen aan onderzoek waar men fundamentele bezwaren tegen heeft? Dat is toch een klap in het gezicht van die Uniegenoten?
Ik ben voorstander van stamcelonderzoek. Ik zie het als onze plicht om te zoeken naar therapieën voor ziekten die nu nog als ongeneeslijk worden gezien. Ik ben er ook voor dat de EU daar financiële middelen voor bestemt. Maar, en nu komt wat mij betreft de ethiek om de hoek kijken, dit onderzoek mag niet ten koste gaan van ander menselijk leven. Menselijk leven, in welk stadium van de ontwikkeling dan ook, mag nooit slechts instrumenteel gebruikt worden!
Het voorstel van de Europese Commissie moet dus afgewezen worden vanwege de strafbaarheid binnen de Unie en de vernietiging van menselijk leven. Daar komt nog bij dat het Commissievoorstel niet strookt met gemaakte afspraken! De Raadsnotulen vermelden dat de Commissie een voorstel zal indienen waarin verdere 'richtsnoeren' worden gegeven voor de beginselen inzake de besluitvorming over de communautaire financiering van onderzoeksprojecten waarbij menselijke embryo's en menselijke embryonale stamcellen worden gebruikt. Het moet dus gaan over 'richtsnoeren voor beginselen voor financiering'. Maar het Commissievoorstel gaat over 'voorwaarden voor financiering'. En dat is iets heel anders dan 'richtsnoeren voor beginselen voor financiering'!
Een beginsel zou kunnen zijn: geen Europese financiering van onderzoek dat vernietiging van menselijk leven tot gevolg heeft. Een ander voorbeeld van een beginsel is: overeenkomstig het subsidiariteitsbeginsel geen financiering van onderzoek dat in bepaalde lidstaten verboden is. Nog een voorbeeld, uit mijn amendement 55: geen ethisch bezwaarlijk onderzoek financieren, als er minder bezwaarlijke alternatieven mogelijk zijn.
Alhoewel de Europese Commissie iets anders beweert, zijn er in de kwestie van stamcelonderzoek wel degelijk alternatieven, namelijk het onderzoek met menselijke somatische stamcellen (de zogenoemde adulte stamcellen). Hierover is onlangs een onderzoeksrapport verschenen van het Nederlandse Lindeboom-instituut in samenwerking met het Israëlische . Dat stelt, onder verwijzing naar tientallen wetenschappelijke publicaties, dat de laatste wetenschappelijke ontwikkelingen met adulte stamcellen een heel scala aan mogelijkheden van behandelingen van degeneratieve ziekten bieden, die niet afhankelijk zijn van onderzoek waarbij menselijke embryo's vernietigd worden.Deze ontwikkelingen – ik citeer – .” Einde citaat. Er zijn dus alternatieven voor het vernietigen van menselijke embryo’s!
Tenslotte, mijnheer de Voorzitter, als dit Parlement zich niet wil concentreren op het financieren van alleen volwassen stamcelonderzoek, verdient toch de benadering van het verslag-Liese veel steun, zoals bijvoorbeeld amendement 61. 
Cappato (NI ).
   – Mijnheer de Voorzitter, het lijkt mij enigszins paradoxaal dat collega’s als de heer Hyland degenen die het geld voor wetenschappelijk onderzoek met embryonale stamcellen willen deblokkeren, ervan beschuldigen Europa, de Europese Unie en dit Parlement een bepaald wetenschapsmodel op te leggen. Wat er in Europa met de wetgeving van een aantal lidstaten gebeurt, is precies het tegenovergestelde. Door ethische motieven ingegeven vooroordelen werpen voor alle burgers barrières voor onderzoek op en niet alleen voor degenen die zich om ethische redenen van dat onderzoek en zijn resultaten willen distantiëren.
De Europese Commissie is met een compromis gekomen dat vanuit wetenschappelijk oogpunt echt de ondergrens vormt van wat aanvaardbaar is. De Commissie sluit namelijk het zogenaamd therapeutisch klonen uit van door de Unie gefinancierd onderzoek. Maar waarom doet de Commissie dat, terwijl ook dergelijk onderzoek hoop op genezing en leven kan bieden voor miljoenen mensen in Europa? Ik zeg hoop en niet zekerheid, want in tegenstelling tot andere collega’s hebben wij geen wetenschappelijke zekerheden. De Commissie was dus gedwongen af te zien van de financiering van dit soort onderzoek en, zoals u dat noemt, ethisch-morele compromissen te sluiten. Goed, nee fout en daarom is nu de maat vol en mogen de grenzen niet verder worden verlegd. Daarvoor bestaat immers geen enkele wetenschappelijke rechtvaardiging.
Over de datum zeggen de amendementen het volgende: “stamcellen – aldus het voorstel van collega Nisticò – moeten voor 27 juni 2002 verkregen zijn”. Maar waarom? Wat is de ethische reden voor te schrijven de oudere en, wetenschappelijk gezien, inferieure embryo’s te gebruiken? En de wetenschappelijke motivering hiervoor levert u ons er inderdaad niet bij! De reden waarom er volgens u geen nieuwe embryo’s moeten worden gemaakt is gewoonweg belachelijk. Elke wetenschapper zal u bevestigen dat het een onbestaand probleem is. Als dit wetenschappelijk onderzoek zou zijn toegestaan, zou het geen enkel probleem zijn aan embryo’s te komen. Het zou ook niet nodig zijn embryo’s voor onderzoeksdoeleinden te produceren, want in Italië zijn er tienduizenden ingevroren embryo’s – en ik vermoed honderdduizenden in Europa – waarvoor maar één alternatief bestaat: wetenschappelijk onderzoek of de vuilnisbak. De voorzitter van de Juridische Commissie, de heer Gargani, is van mening dat het embryo een menselijk wezen is? Waarom wil men dan voor dat embryo-menselijk wezen de vuilnisbak kiezen in plaats van het wetenschappelijk onderzoek? Collega Gargani en allen die het met hem eens zijn: gaat u die honderdduizenden levens proberen te redden die zijn ingevroren in de koelkasten van de laboratoria! Dit heeft niets te maken met wetenschap. Het is een poging met een onaanvaardbare truc een bepaalde ethiek en moraal op te leggen. De amendementen die het voorstel van de Commissie nog verder wensen in te perken passen de truc toe dat zij het onderzoek naar volwassen cellen tegenover het onderzoek naar embryonale stamcellen plaatsen. Wij vinden dat onaanvaardbaar, want wij zijn voor de vrijheid van wetenschappelijk onderzoek, en in tegenstelling tot u weten wij niet welke van de twee methodes het eerst tot resultaten zal leiden. Wij weten het niet en wij pretenderen ook niet het te weten. Wij wensen dit Parlement ook niet te vertellen dat de ene methode beter is dan de andere; beide methodes zijn positief. Beide soorten onderzoek moeten verder gaan en de eerste methode die in staat zal zijn mensenlevens te redden, zal de beste zijn. Wij hebben die wetenschappelijke pretentie niet en het zou goed zijn als voor u hetzelfde gold!
Wij hopen dat het Italiaanse voorzitterschap het voorstel van de heer Busquin niet boycot en voor het wetenschappelijk onderzoek dezelfde methode volgt als inzake de doodstraf. Bij het thema doodstraf heeft het voorzitterschap uiterst veel respect getoond voor de standpunten van de lidstaten en niet de moed opgebracht een moratorium voor te stellen. Laten wij deze methode ook hier toepassen en een opening maken voor de financiering van het therapeutisch klonen.
Purvis (PPE-DE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, onderzoek waarbij gebruik wordt gemaakt van stamcellen uit restembryo’s is noodzakelijk om de dag naderbij te brengen waarop volwassen stamcellen therapeutisch gebruikt kunnen worden voor het genezen van vreselijke ziekten. Ik weet zeker dat dit een doelstelling is die door iedereen wordt onderschreven.
Het vorige compromis van dit Parlement werd hier met een absolute meerderheid aangenomen. Hierin wordt financiering van onderzoek door de Europese Unie beperkt tot die embryo’s die overtollig zijn na een IVF-behandeling en die vernietigd worden gedurende de ongedifferentieerde ontwikkelingsfase tot veertien dagen, en tot die rechtsgebieden waar effectieve en strikte regelgeving bestaat en dit onderzoek wettelijk toegestaan is. Dit compromis is ook nu weer aangenomen door de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. Ik betreur het dat onze rapporteur zijn eigen standpunt heeft bepleit en niet dat van de commissie.
Het idee dat de Europese Unie geen projecten mag financieren die in een van de andere lidstaten verboden zijn, zou een absurd en gevaarlijk precedent scheppen. Hoe zit het dan met nucleair onderzoek en het verbouwen van tabak? Ik wil mevrouw Breyer erop wijzen dat Duitsland wel onderzoek toestaat op embryo’s, ook al is onderzoek met Duitse embryo’s niet toegestaan.
Wat is het doel van een einddatum? Als het toegestaan is embryo’s te gebruiken die zijn geproduceerd voor een bepaalde datum, kan het dan verboden zijn embryo’s te gebruiken die na die datum zijn geproduceerd? De zwakke plek in een van de amendementen van de heer Nisticò is dat het zichzelf beperkt tot stamcellijnen en niet tot embryo’s.
Hebben we zo weinig vertrouwen in de Europese IVF-behandelaars dat we hen ervan verdenken dat zij zich laten verleiden tot het produceren van een overschot aan embryo’s voor andere doeleinden? Dat is zonder meer het belasteren van een eerbaar beroep.
Is het soms christelijker om aan de overkant voorbij te lopen en onze medemens in de goot langs de weg naar Jericho te laten liggen, terwijl hij is getroffen door de ziekte van Parkinson of Alzheimer, of rugletsel heeft? God heeft ons mensen een onderzoekende geest gegeven, het vermogen de natuur te temmen en de hersenen en vaardigheden om ons aards bestaan te verbeteren. Uiteraard moeten we de menselijke waardigheid respecteren en ik respecteer de oprechte mening van mijn collega’s over wat menselijk waardigheid nu eigenlijk inhoudt dan ook zeer. Toch vraag ik me af of het hierbij moet gaan over het leven van een onontwikkelde embryo die anders toch vernietigd wordt, of over het leven van iemands ouders die getroffen worden door de ziekte van Parkinson, of het leven van een zoon die in zijn tienerjaren verlamd raakt vanwege een gebroken nek. Het weloverwogen standpunt van de Onderzoekscommissie – amendement 10 – is een standpunt dat we moeten ondersteunen. We moeten de Raad van ministers ervan overtuigen hetzelfde te doen.
McNally (PSE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, dit Parlement heeft zijn opvattingen duidelijk kenbaar gemaakt tijdens de behandeling van het zesde kaderprogramma. Die opvattingen werden vorige week herbevestigd door de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie: wij zijn voorstander van de ontwikkeling van behandelingen voor vreselijke ziekten, waarbij, onder zeer strenge voorwaarden, gebruik gemaakt mag worden van embryostamcellen. Die voorwaarden zijn dat er geen embryo’s geproduceerd mogen worden voor dergelijk onderzoek, maar dat er gebruik wordt gemaakt van restembryo’s, en dat de ouders toestemming verlenen voor het gebruik hiervan en daar niet voor worden betaald. Ik betreur de intolerante, anti-Europese verwerping van het subsidiariteitsbeginsel door een aantal afgevaardigden vanmiddag. Wij zijn van mening dat het onderzoek naar andere vormen van stamcellen, en ook vergelijkingen daarmee, essentieel zijn.
Dan kom ik nu bij de kwestie van de data. Ik betreur het dat de Commissie ervoor heeft gekozen een datum te introduceren, aangezien dat sommigen leden van dit Parlement heeft aangemoedigd nog veel absurdere data voor te stellen. Dit is gebeurd op nogal slinkse, hypocriete en misleidende wijze door niet alleen verschillende data, maar ook verschillende procedures – met stamcellijnen en niet met embryo’s – voor te stellen. De hypocrisie van die amendementen dient te worden ontmaskerd, zodat de afgevaardigden precies weten waarover zij nu eigenlijk stemmen.
Ik heb een rechtstreekse vraag aan de commissaris. Is het waar dat de data die de heer Nisticò en anderen voorstellen ertoe zouden leiden dat de beschikbaarheid van stamcellijnen drastisch afneemt, waardoor de Europese Unie volledig afhankelijk wordt van de Verenigde Staten, Israël en andere landen voor lijnen onder octrooi? Zou dit schadelijk zijn voor de wetenschap in de Europese Unie en, bovenal, zou dit schadelijk zijn voor het vooruitzicht dat we mensen die lijden aan vreselijke ziekten ooit kunnen helpen?
Thors (ELDR ).
    Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, ik heb het ontwerpadvies van de Commissie juridische zaken en interne markt geschreven. Omdat de meerderheid in de commissie afwijkt van de meerderheid in het Parlement en de rechterzijde sterk oververtegenwoordigd is, heeft het advies een vorm gekregen die voor mij onaanvaardbaar was. Daarom wilde ik niet dat mijn naam erop zou staan.
Mijn juridische analyse wijkt volkomen af van de analyse die commissierapporteur Gargani hier heeft gepresenteerd. Ten eerste is er geen bezwaar tegen het genoemde onderzoek krachtens het Verdrag van Oviedo. Ten tweede moet ik zeggen dat ook de door de heer Gargani gegeven analyse van de juridische betekenis van het onderzoeksprogramma elke relevantie miste. Die analyse was ver bezijden de waarheid.
Voorts constateer ik in mijn voorstel dat de Europese groep voor ethiek, waar wij en de Commissie gebruik van kunnen maken, embryonaal stamcelonderzoek niet heeft uitgesloten. Wat is de grap van een adviesgroep als we daar niet naar luisteren? Voor mij en vele anderen draait het belangrijkste ethische vraagstuk om het verminderen van menselijk lijden. Dat kunnen wij doen als we in gereguleerde en open vormen proberen samen te werken en de woorden van vele eerdere sprekers in praktijk proberen te brengen, om zodoende het menselijk lijden aan aandoeningen als de ziekte van Alzheimer en de ziekte van Parkinson te verminderen. Dat moet door de overheid gefinancierd worden, en die financiering moet op Europees niveau plaatsvinden, zodat het resultaat aan alle Europeanen ter beschikking kan worden gesteld.
Daarentegen had ik graag gezien dat de tijdgrens uit het Commissievoorstel zou zijn gehaald. Achter die tijdgrens zit geen ethisch motief. Ik ben zeer verheugd over amendement 11 van de parlementaire commissie betreffende het opheffen van de eis dat alle alternatieve methoden onderzocht moeten zijn. Een dergelijke eis zou ruimte bieden voor een zeer grote willekeur, en ik steun in dezen de woorden van de collega’s Plooij-van Gorsel, Bowe en anderen.
Fraisse (GUE/NGL ).
   – Mijnheer de commissaris, dames en heren, ik zeg volmondig ja tegen het onderzoek. Vanuit mijn ervaring in de tijdelijke Commissie menselijke genetica sta ik volledig achter het onderzoek en achter het zesde kaderprogramma. Maar misschien moeten we het toch ook hebben over een onderwerp waar ik nog niemand hier over gehoord heb, hoewel ik de debatten vanaf het begin heb gevolgd. Sommigen zijn hier aanwezig om dit onderzoek te kritiseren of zelfs helemaal af te wijzen. De achterliggende reden wordt niet genoemd en dat ga ik nu wel doen. Het gaat hier namelijk om – en dat is bijna een scheldwoord – het woord “abortus”. Voor een aantal mensen hier geldt dat hun verzet tegen dit onderzoek eenvoudigweg een afgeleide is van hun strijd tegen abortus.
We kunnen het natuurlijk hebben over het lijden, over de ziekte van Parkinson, etcetera... Ik zou echter ook deze kwestie, die een zaak is van het recht van de vrouw, ter sprake willen brengen. Er zitten twee kanten aan deze kwestie. Ten eerste gaat het bij het onderzoek aan stamcellen niet om een ethische strijd over de vraag of er in de Europese lidstaten wel of geen recht op abortus bestaat.
Ten tweede bevinden mannen en vrouwen zich niet in in dezelfde positie als het gaat om embryonale stamcellen. Ik zou het op prijs stellen als iemand anders dan ik dat hier ook eens zei. Er ligt nu een hele reeks amendementen, mijnheer de commissaris, tegen het streven naar gewin op dit gebied. U zult deze afwijzen omdat dit op grond van artikel 152 niet onder de Europese Unie en haar instellingen valt. Ik wil u er echter wel aan herinneren dat artikel 3 van het Handvest van de grondrechten verbiedt om het menselijk lichaam als bron van financieel voordeel aan te wenden en dat dit Handvast binnenkort – zoals wij allen hier wensen en ik in elk geval hoop – onderdeel zal uitmaken van de Grondwet. Bovendien wil ik erop wijzen dat, aangezien het bij embryonale stamcellen toch allereerst over vrouwen gaat en wat vrouwen in zich dragen, er geen sprake van kan zijn dat zij zelf – economisch gesproken – tot onderzoeksinstrument, tot bronnen van financieel voordeel worden. Ook al beweert men dat het eigenlijk niet aan ons is om het te zeggen, toch vind ik dat we deze fundamentele moeilijkheid van de zaak onder ogen moeten zien. 
Breyer (Verts/ALE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik neem nog even de minuut over van mijn collega mevrouw Ahern, die er niet in slaagde om op tijd te komen. Mijneer de Commissaris, ik moet u er nog één keer op aanspreken: klopt de informatie dat het hier slechts om negen van de 15.000 projecten op het gebied van biomedische programma’s gaat?
Als het om dit geringe aantal projecten gaat, waarover wij hier zo hartstochtelijk discussiëren, dan komt onwillekeurig de verdenking bij mij op dat het er zonder meer om te doen is het onderzoek op embryo’s in de EU salonfähig te maken. Alle lidstaten die dit onderzoek willen bedrijven, en de wettelijk mogelijkheden daarvoor hebben, kunnen dat doen, maar dan zonder geld van de Europese Unie. Ik heb de indruk dat het u hier om iets anders gaat. Het gaat erom, een ethische dijkdoorbraak voor te bereiden, de deur naar embryo-onderzoek te openen.
Als het om dit geringe aantal projecten gaat, dan stel ik mijzelf de vraag: waarom brengt u daardoor zonder meer het volledige kaderprogramma in diskrediet? Ik kan hier reeds het volgende aankondigen: als er in dit Huis een meerderheid bestaat voor onderzoek waarbij embryo’s worden gebruikt, wat ik niet hoop, dan moet dat volgens het communautaire recht en ook op grondwettelijke wijze worden getoetst. In lidstaten als Oostenrijk en Ierland is het strafbaar. En het geeft geen pas dat in de Europese Unie iets wordt gefinancierd wat daar strafbaar is. Dat is een groot probleem op communautairrechtelijk en grondwettelijk gebied.
Een laatste zin over stamcelonderzoek. Waarom die data? Het gaat ons erom, in het geval dat wij deze terugval ....
Ribeiro e Castro (UEN ).
   – Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, beste collega’s, hoewel wij hier niet debatteren en beslissen over ethische zaken, kunnen wij bij dit onderwerp natuurlijk niet om deze kwesties heen, daar zij de grondslag vormen van dit debat. De heer Cappato heeft nationale wetgeving die dit soort onderzoek verbiedt bevooroordeeld genoemd. Indien die ethische overwegingen hier centraal stonden, zou ik de heer Cappato in alle vriendelijkheid zeggen dat het geen vooroordelen zijn. Het woord vooroordelen wordt altijd als truc gebruikt als men een andere mening heeft. De opvatting dat een embryo menselijk leven is, is een concept en niet een vooroordeel. Het is zelfs meer dan dat: het is de erkenning van kennis.
Maar daar gaat het hier niet om. Zoals meerdere collega’s al gezegd hebben tijdens dit debat, bespreken wij hier alleen de financiering van dit soort onderzoek. Wat dat betreft ben ik het volledig eens met hetgeen collega Bowe hierover heeft gezegd, hoewel wij over de kern van de zaak volledig verschillende opvattingen hebben. Hij zei dat er “op dit vlak geen Europese consensus bestaat”. Op dit vlak bestaat er inderdaad geen Europese consensus! Daarom kan er voor dit soort onderzoek geen sprake zijn van Europese financiering. Daar gaat het om, en nergens anders om. Zo niet, dan schenden wij het subsidiariteitsbeginsel, terwijl wij voor een nauwgezette naleving van dat principe zijn. Als lidstaten dit soort onderzoek verder willen ontwikkelen, dan kunnen zij hun gang gaan. Indien hun wetgeving het toelaat staat het hun vrij dit onderzoek te doen, maar dan wel met hun eigen middelen. Het inzetten van communautaire gelden voor dit onderzoek zou een schending zijn van het subsidiariteitsbeginsel, met name als het geld afkomstig is van burgers in wier land dit soort onderzoek bij de wet verboden is. De kern van het subsidiariteitsbeginsel zou langs deze financiële weg geweld worden aangedaan.
Dat is in essentie de reden waarom wij in dit debat de strijd aangaan, zonder ons echter aan het ethisch debat te onttrekken mocht dat plaatsvinden. Maar wij benadrukken dat dat niet de kern is waar het om draait. Aan de andere kant wil ik mij aansluiten bij de collega’s die een duidelijker prioriteit eisen, ook op financieel gebied, voor onderzoek naar volwassen stamcellen. Ik verzoek de Vergadering de amendementen van collega Gargani te steunen, die een weerspiegeling vormen van het advies waar de meerderheid van de Juridische Commissie voor heeft gestemd. 
Matikainen-Kallström (PPE-DE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, het debat over het gebruik van stamcellen voor onderzoek moet op een zakelijke manier en los van de emotionele argumenten worden gevoerd. Verhalen over leven en dood vervalsen de werkelijkheid. Bij stamcelonderzoek is er alleen sprake van leven, want door onderzoek kunnen jaarlijks talrijke mensenlevens worden gered. Daarom moet stamcelonderzoek ook in de toekomst met communautaire middelen worden gesteund.
Zoals ook in het voorstel van de Commissie staat, wordt verwacht dat stamcelonderzoek de ontwikkeling van de behandelingsvormen in verscheidene geneeskundige sectoren op essentiële wijze bevordert. Dit heeft vooral betrekking op de behandeling van verschillende slopende ziektes, zoals Alzheimer en Parkinson, maar ook op de behandeling van gewonere ziektes zoals diabetes, die explosief toenemen.
Om Europa ook in de toekomst succesvol te laten zijn bij het benutten van stamcellen, is het nu het belangrijkste voldoende geld te reserveren voor het basisonderzoek naar stamcellen en toe te staan dat er ook geld uit het zesde kaderprogramma voor onderzoek wordt gebruikt voor het onderzoek waarbij embryonale stamcellen worden gebruikt. Op die manier wordt gegarandeerd dat de ontwikkeling van het onderzoek binnen een wettig kader plaatsvindt en dat Europese onderzoekers en uiteindelijk de patiëntengroepen zonder vertraging kunnen profiteren van nieuwe informatie en kennis in de sector. Als het gebruik van stamcellen volgens de grondwet van sommige EU-lidstaten niet is toegestaan, mag dat het onderzoek en op die manier de voordelen ervan in de andere EU-lidstaten niet belemmeren.
Ik ben tegen kunstmatige tijdslimieten. Het is verkeerd data vast te stellen waarvoor en waarna stamcellen gebruikt kunnen worden. Natuurlijk moet men zich houden aan ethische principes en technische beschermingsmaatregelen, maar, waarde collega's, het gaat nu om cellen die hoe dan ook worden vernietigd. Ook in dit geval moet men echter zijn verstand gebruiken. 
Lage (PSE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, geachte collega’s, mijnheer de commissaris, de revolutionaire techniek van het therapeutisch klonen komt voor een groot deel overeen met oude dromen en mythes van de mensheid. Het therapeutisch klonen opent een nieuwe wereld voor de menselijke kennis en voor de geneeskunde. Daarom zijn dogmatische standpunten in dezen schadelijk, met name als zij zich op de Bijbel beroepen. Die standpunten houden zich nauwelijks met de concrete mens bezig, maar hebben als bestaansreden trouw aan de fundamenten van het geloof. Wij zijn het allemaal eens met een universeel verbod op reproductief klonen, maar dat betekent niet dat het onderwerp taboe en voorwerp moet zijn van diabolisering zoals nu het geval is. Onlangs nog heeft een zeer vooraanstaande Franse filosoof, Marcel Conche, in zijn boek (een dialoog met André Compte-Sponville) op provocerende wijze het recht opgeëist gekloond te worden, daar het een grondrecht is. Zo ziet u maar! De uitoefening van dat recht dient natuurlijk wel aan strikte regels onderworpen te zijn. Ik ben het niet eens met die eis, maar het is wel een mooi voorbeeld van het toepassen van de intellectuele vrijheid. Daar een verbod op klonen niet mogelijk is, werpen de voorstanders van een dergelijke maatregel zoveel obstakels en belemmeringen op voor dat soort onderzoek, dat het de wurgdood sterft. Door die onaanvaardbare strategie prikken wij heen.
In tegenstelling tot hetgeen de heer Liese zegt, zijn er geen goede redenen voorhanden om “het onderzoek met embryonale stamcellen” volledig uit te sluiten van de financiering met communautaire gelden van het zesde onderzoekskaderprogramma. Tot heden toe is het onmogelijk te zeggen welke stamcellen – embryonale, foetale of volwassen stamcellen – het best beantwoorden aan de behoeften van het fundamenteel onderzoek en de klinische toepassingen. Het antwoord moet natuurlijk komen van de voortzetting van het wetenschappelijk onderzoek en van de vrijheid die de wetenschappers en de geleerden gegund is. 
Laguiller (GUE/NGL ).
   – Mijnheer de Voorzitter, aangezien in de huidige maatschappij alle economische activiteiten gericht zijn op het maken van winst, heb ik geen vertrouwen in het gebruik van wetenschappelijke ontdekkingen door industriële concerns. Het probleem hier is echter niet gelegen in de vrijheid om onderzoek te doen. Onderzoek biedt de mens immers vooruitgang. Daarom is het voor ons niet aanvaardbaar dat extreem reactionaire pressiegroepen het onderzoek aan banden leggen op grond van religieuze verboden of om welke obscurantistische reden dan ook. Daarom zullen we tegen elk amendement stemmen dat op pseudo-morele gronden gericht is op een verbod op onderzoek aan embryonale stamcellen afkomstig uit restembryo’s. Het is onaanvaardbaar om het recht op leven in stelling te brengen tegen het gebruik voor onderzoek van een overschot aan embryonale cellen, te meer daar dit zou neerkomen op een verbod op levensreddende verbeteringen op therapeutisch gebied – want die zijn er. Overigens zijn de bezwaren soms afkomstig uit politieke stromingen die de meest afgrijselijke oorlogen, waarin geen stamcellen worden vernietigd maar mensenlevens, juist wel goedkeuren.
Tot slot wil ik nog zeggen dat wetenschappers in Frankrijk onlangs gedemonstreerd hebben tegen de bevriezing van de onderzoekskredieten. Ik schaar mij achter hun protesten. Als er niet genoeg geld is voor onderzoek, laten we er dan het geld uit het steeds maar groeiende defensiebudget aan besteden! 
Berenguer Fuster (PSE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, zoals hier al is gezegd, is er enkele jaren geleden naar aanleiding van het debat over het zesde kaderprogramma een compromis bereikt over de voorwaarden voor de financiering van stamcelonderzoek. Wij moeten duidelijk voor ogen houden dat het daarbij ging om een compromis tussen degenen die, zoals ik, pleitten voor een meer open en liberale benadering en de voorstanders van een restrictievere aanpak. Daarom is het allesbehalve logisch dat die oplossing nu, bij de hervatting van het debat, als extremistisch wordt bestempeld en dat de tegenstanders van het stamcelonderzoek zeggen: laten we nu een compromis zoeken tussen de destijds gemaakte afspraken en ons huidige standpunt. Daarmee wordt immers elke mogelijkheid tot financiering uitgesloten.
Nee, mijnheer de Voorzitter, dat is geen goed systeem. Dat is een uitvlucht die alleen maar wordt gebruikt om te verhinderen dat stamcelonderzoek gefinancierd wordt uit Gemeenschapsgelden, ondanks het feit dat dit soort onderzoek in vele landen is toegestaan. Vergeet u niet dat belangrijke sectoren van de wetenschappelijke wereld en de samenleving in het algemeen van oordeel zijn dat stamcelonderzoek een aanzienlijke bijdrage kan leveren aan de strijd tegen talloze ernstige aandoeningen waarmee wij thans worden geconfronteerd. Mijns inziens is dit verslag beneden de waardigheid van het Europees Parlement.
Aangezien het hier uitsluitend om de financiering gaat, had men kunnen zeggen dat die wordt toegestaan. Dat zou overigens niet meer dan logisch zou zijn. De heer Ribeiro heeft hier gewag gemaakt van het subsidiariteitsbeginsel. Laten we dat dan ook inderdaad toepassen. Men zou kunnen zeggen: financiering uit de communautaire begroting is toegestaan in alle landen waar stamcelonderzoek geoorloofd is. Onder welke voorwaarden? Onder de voorwaarden waarin het subsidiariteitsbeginsel in de verschillende landen voorziet.
Maar in plaats van een dergelijk standpunt in te nemen hebben wij het akkoord van het zesde kaderprogramma overgenomen. Wij mogen niet dulden dat de Europese onderzoekruimte ten onder gaat aan onverdraagzaamheid en dat stamcelonderzoek bemoeilijkt of, erger nog, verhinderd wordt in landen waar het is toegestaan. 
Helmer (PPE-DE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik heb in 2001 het voorrecht genoten deel uit te maken van de tijdelijke Commissie menselijke genetica. Ik herinner me dat het Parlement toen volledig gepolariseerd was naar aanleiding van die kwestie. De rapporteur kwam toen met een compromis waar uiteindelijk geen van beide zijden bereid was vóór te stemmen. We moeten dan ook erkennen dat de afgevaardigden in dit Parlement oprecht met elkaar van mening verschillen. De heer Blokland wil ons doen geloven ons dat het slechts gaat om een zaak van goed en kwaad. Toch gaat het in dit geval, met alle respect voor de heer Blokland, om de eigen opvattingen over goed en kwaad. Verschillende collega’s in dit Parlement houden er nu eenmaal verschillende opvattingen over goed en kwaad op na. Ik weet dat er afgevaardigden zijn met sterke religieuze overtuigingen. Rapporteur Liese is bijvoorbeeld een van hen. Toch wil ik tot de heer Liese en tot diegenen die op vergelijkbare wijze redeneren zeggen dat zij niet het recht hebben door middel van wetgeving hun eigen opvattingen op te leggen aan de gehele Europese samenleving.
Er zijn derde landen waar religieuze fundamentalisten proberen hun religieuze wetten op te leggen aan de gehele samenleving. De meesten van ons in dit Parlement veroordelen dergelijke praktijken, en toch proberen enkelen van ons hier nu hetzelfde te doen.
Veel collega’s stellen voor alternatieve onderzoeksmethoden te gebruiken – bijvoorbeeld door met volwassen stamcellen te werken. De meesten van ons zijn echter geen wetenschappers en dit is dan ook een kwestie waarover we niet kunnen oordelen. We moeten de beoordeling van deze kwestie overlaten aan de wetenschappers, zodat die in het belang van het onderzoek het beste besluit nemen. Als we het onderzoek in de Europese Unie daadwerkelijk willen bevorderen en als we de economie van de lidstaten van de Europese Unie echt willen stimuleren, moeten we geen steun geven aan dit soort achterhaalde amendementen, waarmee gepoogd wordt onderzoek beperken. 
Flemming (PPE-DE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik heb een vraag aan mijnheer de Commissaris. Mijnheer de Commissaris, ik wil u werkelijk niet provoceren, maar uw antwoord ligt mij na aan het hart. In amendement 18 staat: “Tevens wordt onderzoek gefinancierd naar embryonale of foetale stamcellen die verkregen zijn na een spontane of therapeutische abortus.” Er is een gerucht dat de Commissie iets dergelijks al doet. Ziet u, abortus is legaal in Oostenrijk, tot en met de derde maand. Dan klop het hart van het kind al. Als het kind gehandicapt is, lichamelijk of geestelijk, dan kan het tot en met de negende maand worden geaborteerd. Zal er dan ooit een moment komen waarop we zeggen: We willen immers levens redden en dat kind zou sowieso moeten sterven? Zullen wij dit dan ook met een drie maanden oud kind doen, waarvan het hart klopt, of met een negen maanden oud kind, omdat het immers sowieso moet sterven?
Er wordt op legale wijze abortus uitgevoerd. Weet u, voor mij is deze argumentatie daarom zo beangstigend, omdat ik haar een paar jaar geleden al eerder heb gehoord, toen wij in Wenen een proces voerden tegen een voormalige nazi-arts. Deze had in de nazi-tijd experimenten uitgevoerd op verstandelijk ernstig gehandicapte kinderen. De argumentatie waarmee hij zich rechtvaardigde was dat deze kinderen sowieso moesten sterven, en hij andere mensen had willen helpen.
Een woord aan de heer Cappato. Beste Marco Cappato, u bent altijd zo’n charmante kerel! Op het moment dat het eitje van uw moeder samengevoegd werd met het zaad van uw vader, toen u nog een heel klein embryo was, toen was u net zo charmant en net zo vlot als u nu bent. Uw stem was net zo welluidend als hij nu is. U was reeds uniek. Nooit eerder kreeg u de kans om ter wereld te komen. Er zal in alle eeuwigheid nooit meer een nieuwe Marco Cappato komen. U was als embryo al een persoonlijkheid. En mevrouw Matikainen-Kallström: u heeft toch een baby’tje! Deze baby is een embryo geweest, en het was uw baby. Het lachen van uw kind, de huidkleur van uw kind, de kleur ogen van uw kind, het was allemaal al aanwezig in het embryo. Ik geloof dat niemand zou zeggen dat hij bereid zou zijn om zijn kind, ook al is het een embryo, op te offeren om daarmee een willekeurig persoon te redden. 
Ferrer (PPE-DE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik kon mij destijds al niet vinden in het compromis van het Europees Parlement, en ook nu kan ik niet instemmen met het voorstel van de Commissie en bijgevolg ook niet met het verslag-Liese. Met name de procedure lijkt mij ongepast. Ik ben namelijk samen met de Commissie juridische zaken en interne markt van oordeel dat in het kader van de interne markt en de vrijheid van vestiging onderzoekterreinen die in bepaalde lidstaten van de Unie verboden zijn, niet uit de communautaire begroting mogen worden gefinancierd.
Ik verzet mij echter vooral om principiële redenen tegen dit initiatief. Ik ben radicaal gekant tegen onderzoek waarbij menselijk leven wordt vernietigd, ongeacht het stadium waarin dit leven zich bevindt en het belang van de doelstellingen die er met het onderzoek worden nagestreefd. Alle leven, in welke ontwikkelingsfase het ook verkeert, heeft dezelfde waarde. Daarom mag het ene menselijke leven niet gered worden ten koste van het andere. Ook de vernietiging van louter embryonale levensvormen moet beschouwd worden als de vernietiging van menselijk leven.
Ik ga ermee akkoord dat het onderzoek gestimuleerd wordt, vooral ten behoeve van patiënten die lijden aan ernstige aandoeningen, en ik onderschrijf het beginsel van vrijheid van onderzoek, op voorwaarde dat het menselijk leven en de menselijke waardigheid daarbij ten volle geëerbiedigd worden.
In dit verband opent het onderzoek met adulte stamcellen bijzonder hoopvolle en vooral ook meer realistische perspectieven. Er zijn zelfs al enkele zeer positieve resultaten behaald. Ik stel dan ook voor dat wij het budget van dit programma gebruiken voor dit soort onderzoek, dat geen ethische vragen oproept. Immers, hoeveel termijnen en ethische beginselen wij ook vaststellen om embryonaal onderzoek te rechtvaardigen, de vernietiging van embryonaal leven is en blijft een duidelijke schending van de beginselen die wij beweren te verdedigen en ook echt verdedigen, met name van het basisbeginsel: de eerbiediging van het menselijk leven en de menselijke waardigheid. 
Scallon (PPE-DE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, als afgevaardigden is het onze taak de democratische wensen van de burgers die wij vertegenwoordigen te respecteren, overeenkomstig de wetten en grondwetten van onze soevereine lidstaten. We moeten er tevens voor zorgen dat in de Europese Unie de menselijke waardigheid wordt beschermd en de zwaksten en meest kwetsbaren worden verdedigd. Het is onacceptabel dat het menselijk leven, ongeacht zijn leeftijd, wordt behandeld als een commercieel product, zonder eerbied voor dat leven of voor de prijs die vrouwen hebben betaald om die embryo’s te leveren.
Het is buitengewoon verontrustend dat de Europese Commissie, gesteund door leden van dit Parlement en de regeringen van bepaalde lidstaten, probeert door te drukken dat er Gemeenschapsgelden worden gebruikt voor de financiering van controversieel en onethisch onderzoek, zonder hierover op passende wijze een openbaar debat te voeren en zonder dat de nationale parlementen de mogelijkheid krijgen zich hierover uit te spreken. In de Dáil Éireann heeft hierover in ieder geval geen debat plaatsgevonden. Dit voorstel druist niet alleen in tegen wetten en grondwetten, maar ook tegen de gewetens van miljoenen burgers. Ook worden kandidaat-lidstaten en derdewereldlanden op deze manier onder druk gezet om deel uit te gaan maken van een EU-markt voor menselijk embryo-onderzoek.
Dit controversiële onderzoek heeft nog geen positieve wetenschappelijke resultaten opgeleverd en gaat, zoals de rapporteur ook heeft aangegeven, gepaard met grote risico’s. Laten we geen misbruik maken van de hoop en vrees van zieken. Laten we Gemeenschapsgelden gebruiken voor onderzoek met volwassen stamcellen, dat inmiddels wel positieve wetenschappelijke resultaten heeft opgeleverd en net zo effectief kan zijn als onderzoek waarbij gebruik wordt gemaakt van embryostamcellen. De Commissie juridische zaken en interne markt heeft het voorstel van de Commissie verworpen en ik verzoek u met klem de amendementen te steunen die zijn ingediend door haar voorzitter, de heer Gargani, en die ik samen met andere afgevaardigden mede heb ondertekend.
Vorige week heeft ook een belangrijke commissie van het Ierse parlement dit onethische onderzoek in een stemming verworpen. In Ierland is sprake van publiek protest. Tánaiste Mary Harney en de Ierse regering hebben geen mandaat om namens de Ierse burgers in te stemmen met de financiering van dergelijk onderzoek. Net zoals er geen publiek mandaat bestond voor een Grondwet voor de EU, bestaat er nu geen mandaat voor dit ongrondwettelijke en onethische gebruik van het belastinggeld van de burgers. 
Fiori (PPE-DE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, er is een fundamentele reden waarom wij bij dit debat soms op felle toon de degens kruisen. Het zou gemakkelijk zijn daarvoor de juridische redenen aan te halen. Veel collega’s hebben er al op gewezen waar het hier om gaat: kan de Europese Unie een initiatief nemen – dat trouwens zeer moeizaam tot stand komt – waar niet alle lidstaten achterstaan? Dat is een van de vele manieren om het probleem op een – staat u mij toe deze term te gebruiken – schijnheilige manier te benaderen. Achter deze kwestie gaat een probleem schuil waarvoor de politiek geen oplossing heeft. De politiek is de kunst van het mogelijke en zeker ook de kunst van het compromis, maar als het om fundamentele waarden gaat is een compromis onmogelijk. Met het nodige respect voor de standpunten van de collega’s en de Commissie, maar alle pogingen tot nu toe om een compromis te bereiken waren erop gericht een opening te maken om te kunnen ingrijpen bij het ontstaan van het leven. Voor sommigen is die weg heel goed begaanbaar terwijl dat voor anderen niet het geval is, daar er fundamentele waarden in het geding zijn. Dat is volgens mij de reden waarom geen enkele poging om een compromis te bereiken haar uiteindelijke doel heeft bereikt. Dat neemt natuurlijk niet weg dat ik lof heb voor het vernuft, de behendigheid en de bekwaamheid van de collega’s die aan die compromissen hebben gewerkt.
Wat de specifieke methode betreft, zou ik verder willen kijken dan de eerste fase, waar wij ons nu in bevinden. De beginfase is natuurlijk erg belangrijk, omdat er dan altijd gewag wordt gemaakt van het genezen van bepaalde degeneratieve ziektes. Als wij eenmaal besloten hebben in te grijpen bij het ontstaan van het leven, dienen wij ook vooruit te kijken naar de middellange en de lange termijn. Dan kom je terecht bij zaken die direct verbonden zijn met de eugenetica. Wij bewandelen dezelfde weg als bij het atoom: door het atoom te bestuderen zijn wij bij de atoombom terechtgekomen, terwijl er nu behoefte bestaat het gevaar van de kernbom te beteugelen. Daarom zou dit onderwerp, dat nog veel complexer en delicater is, misschien wat meer overdacht moeten worden. 
Liese (PPE-DE ),
   . – Mijnheer de Voorzitter, mijn fractie heeft mij nog twee minuten extra gegeven. Daardoor kan ik op een paar vragen ingaan die enkele collega’s hebben gesteld.
Allereerst is er door de Commissaris, maar helaas ook door enige collega’s, beweerd dat, als het voorstel van collega Nisticò wordt aangenomen, het onderzoek onmogelijk wordt gemaakt, of – en dat was de afgezwakte vorm van het verwijt – dat wij dan volledig afhankelijk zouden zijn van de Verenigde Staten. Mijnheer de Commissaris, kunt u alstublieft bevestigen dat Zweden niet in de VS maar in Europa ligt?
De meeste stamcellijnen die in het NIH-register zijn geregistreerd komen uit Zweden. Ik heb wel eens de moeite genomen om diegenen te raadplegen die deze stamcellijnen hebben vervaardigd. Ik citeer uit een e-mail van de heer professor Lars Hamberger, die op de vraag of deze stamcellijnen beschikbaar zijn voor Europese onderzoekers, ondubbelzinnig antwoordde: “Op dit moment hebben we 24 stamcellijnen, waarvan er 20 relatief goed gekarakteriseerd zijn. Als Europese onderzoekers toegang willen krijgen tot deze cellijnen, kunnen zij zich tot ons wenden, en als de wetten van het betreffende land de export niet in de weg staan, kunnen wij cellijnen distribueren in Europa, wat we met enige cellijnen ook reeds gedaan hebben.”
Deze cellen zijn dus beschikbaar, en ik heb van de andere instituten soortgelijke antwoorden gekregen. Mijnheer Nisticò heeft mij er nog eens op gewezen dat hij met zijn voorstel verder gaat dan de Amerikanen. Het gaat niet alleen om cellen maar ook om cellijnen, en het gaat om een latere datum. Beweert u alstublieft dus niet langer dat elk onderzoek onmogelijk zou zijn.
Tot slot nog een overweging, en ik verzoek de collega’s om daar nog eens over na te denken: de subsidiariteit wordt door velen tegenstrijdig geïnterpreteerd. Ik vraag u echter om u even voor te stellen dat het om een ander soort onderzoek zou gaan, bijvoorbeeld onderzoek dat gepaard gaat met het pijnigen van primaten, van mensapen. Ik geloof dat u de argumenten dan opeens zou omdraaien. In dit verband is het heel belangrijk om te bedenken dat de Commissie elke dag “nee” zegt tegen onderzoeksprojecten.
Samen met de heer Linkohr ben ik van mening dat wij meer geld voor onderzoek moeten uittrekken. Maar zolang wij voor onomstreden projecten geen geld ter beschikking kunnen stellen, moeten wij nog zorgvuldiger dan de Commissie voorstelt, overdenken waarom wij omstreden projecten willen ondersteunen. Daarom geloof ik dat het voorstel van de heer Nisticò werkelijk een goed compromis vormt.
De Rossa (PSE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, een motie van orde. Ik wil een misvatting rechtzetten aangaande de Ierse grondwet, op grond waarvan embryo-onderzoek in Ierland verboden zou zijn, zoals werd beweerd. De Ierse grondwet zwijgt echter over deze kwestie, evenals de Ierse wet. Het klopt echter dat abortus in de Ierse grondwet verboden is, hoewel ook deze voorziet in uitzonderingen. De kwestie is dus niet zo zwart-wit als deze wordt voorgesteld. 
De Voorzitter.
   Dat was eerder een motie ter verheldering dan een motie van orde. 
McNally (PSE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, met betrekking tot de volgorde waarin de amendementen in stemming worden gebracht, wilde ik voorstellen om, als het om de data gaat, te beginnen met die amendementen die het verst afstaan van het voorstel van de Commissie, waarin ook een datum is opgenomen. Dat wil zeggen eerst amendement 68 van de heer Bowe en anderen, gevolgd door de amendementen 10, 64, 25 en 24. Dat zou een logischer volgorde zijn, aangezien deze amendementen het verst verwijderd zijn van het voorstel van de Commissie. Ik hoop dat de stemlijsten aldus kunnen worden aangepast. 
De Voorzitter.
   Ik zal ervoor zorgen dat de betreffende diensten op de hoogte worden gesteld van uw voorstel. 
Thors (ELDR ).
    Mijnheer de Voorzitter, er wordt een boel heen en weer gepraat over gegevens uit Stockholm en Zweden over de hoeveelheid stamcellijnen. Ik verbaas mij over de datum in het antwoord dat de heer Liese heeft gekregen. Er is sinds 2002 een hoop gebeurd. Ik heb van het Karolinska Instituut te horen gekregen dat men daar op dit moment over slechts drie gekarakteriseerde stamcellijnen beschikt. Dat is dus aanzienlijk minder. Ik hoop dat de Commissie in dezen een verschil maakt wat de datum betreft. 
Busquin,
   .  Mijnheer de Voorzitter, uiteraard heeft de Commissie veel belang en interesse gehecht aan de werkzaamheden en de amendementen grondig bekeken.
Tot vreugde van de Commissie heeft zich tijdens de stemming binnen de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie een duidelijke meerderheid afgetekend voor communautaire financiering van onderzoeksprojecten waarbij stamcellen worden gewonnen uit menselijke restembryo’s, en dus voor het creëren van nieuwe cellijnen. Dat is een belangrijke steun in de rug voor een tak van onderzoek waarvan positieve resultaten te verwachten zijn voor de behandeling van ernstige gezondheidsproblemen.
Toch heeft de Commissie enigszins moeite met de amendementen om de grensdatum van 27 juni 2002 voor de creatie van restembryo’s, zoals de Commissie die op 9 juli jongstleden heeft voorgesteld, te schrappen. Akkoord, die datum heeft geen wetenschappelijke grond, maar houdt simpelweg verband met de datum dat het kaderprogramma is aangenomen. De Commissie heeft bij de stemming over het kaderprogramma, net als het Parlement overigens, een meerderheidsbesluit genomen en daarom is voor die datum gekozen als referentie. Dat voorstel moet bovendien worden beschouwd als gebaar van compromisbereidheid jegens diegenen die willen voorkomen – hetgeen ik begrijp, want het is volkomen legitiem om er op dit gebied een andere mening op na te houden – dat de in-vitrofertilisatie oneigenlijk gebruikt gaat worden als middel om embryo’s voor onderzoek te creëren. We hebben altijd uitdrukkelijk gezegd dat we niet willen dat er speciaal voor onderzoek embryo’s worden geproduceerd.
De onderhavige datum is dus bedoeld om te laten zien dat we niet aansturen op het creëren van embryo’s voor onderzoeksdoeleinden, maar dat de bestaande restembryo’s vanzelfsprekend gebruikt kunnen worden voor onderzoek, aangezien ze – zoals sommige parlementsleden het hebben uitgedrukt – niet langer deel uitmaken van een “ouderschapsproject”.
Op basis daarvan kan de Commissie het merendeel van de amendementen overnemen. Dit zijn overigens prima amendementen, dank zij het werk van de rapporteur en zijn collega’s in de commissie. Het betreft de amendementen 1, 4, 6, 7, 8, 9, 12, 13, 14, 15, 17 en 18, geheel of gedeeltelijk, afgezien van een enkele herformulering. In deze amendementen wordt de inhoud van het voorstel verduidelijkt en daarom stroken ze, zoals mevrouw Plooij-van Gorsel overigens al aangaf, met de uitslag van de stemming in het Parlement toen het het kaderprogramma aannam. Ik herhaal dat het voorstel van het Parlement eveneens gebaseerd was op het advies van de Europese Werkgroep voor de ethiek, die had vastgesteld wat de mogelijkheden waren.
In aansluiting hierop zou ik tegen mevrouw Breyer willen zeggen dat het volkomen normaal is dat er niet veel blijken van belangstelling zijn ingediend – negen tot op heden – omdat veel onderzoeksgebieden in principe maar weinig werkelijk bekwame onderzoeksteams kennen. Het zou overigens beter zijn als die er wel waren, want alleen werkelijk bekwame teams kunnen bij het werken op een dergelijk terrein maximale garanties bieden voor een ethisch verantwoorde benadering.
De Commissie kan echter niet akkoord gaan met de amendementen 2, 3, 5, 10, 11, 16 en 19, vooral omdat ze de datum beogen te schrappen die is ingesteld om redenen die ik zojuist uiteengezet heb. Wij wilden een compromis bieden en daarom willen we die datum handhaven. Het gaat daarbij met name om de amendementen 5 en 10 waarin de vermelding van die datum wordt geschrapt.
Wat amendement 11 betreft, daarin wordt een van de voorwaarden van het voorstel van de Commissie geschrapt. Ik wil de gelegenheid aangrijpen om nog eens de nadruk te leggen op deze voorwaarden. We hebben het namelijk uitvoerig gehad over de verschillende methoden, met name die waarbij adulte stamcellen of cellen uit de navelstreng worden gebruikt. In het punt dat in amendement 11 wordt geschrapt, wordt ondubbelzinnig gezegd dat we erop moeten letten dat alle andere alternatieve methoden onderzocht zijn en niet voldoende bruikbaar zijn gebleken voor de desbetreffende onderzoeksdoeleinden. Het is ook een signaal aan het adres van de tegenstanders van deze onderzoeksontwikkelingen. Dit soort onderzoek mag alleen worden uitgevoerd als wetenschappelijk is aangetoond dat andere methoden geen uitkomst bieden. Met andere woorden, meerdere wetenschappers, waaronder mensen die vanuit ethisch oogpunt geen voorstander zijn van onderzoek op stamcellen uit restembryo’s – zoals sommige professoren die aan onze bijeenkomsten hebben meegedaan –, moeten bevestigen dat dit een belangwekkende methode is die een aanvulling is op het onderzoek aan adulte stamcellen en dat zij daarom niet mag worden uitgesloten.
Ik zou willen besluiten met de amendementen die de heer Nisticò hier in de plenaire vergadering heeft ingediend. Ik erken de enorme inspanningen die de heer Nisticò zich telkens weer getroost om een compromis te vinden. Dat heeft hij overigens ook gedaan bij de stemming in het Parlement in juni 2002, want zijn amendement heeft toen voor de consensus gezorgd waarop het voorstel van de Commissie gebaseerd is.
Maar, mijnheer Nisticò, met de amendementen die u hier indient, probeert u een kunstgreep uit te halen – en daarmee wil ik ook antwoorden op de vraag van mevrouw McNally. Wanneer u de cellen van restembryo’s in verband brengt met de cellen en cellijnen die op 27 juni 2002 al bestaan, maakt u elk onderzoek onmogelijk. Ik wil toch nog even preciseren – ter attentie van de heer Liese, die weliswaar het dossier goed kent, maar die soms de verschillende concepten, cellijnen en data door elkaar haalt – dat er op 27 juni 2002 helemaal nog geen Europese stamcellijnen bestonden. Formeel gesproken zijn de bestaande Europese stamcellijnen er pas later gekomen, in Zweden. En aan mevrouw Thors zou ik willen antwoorden dat de onderzoekers van het Karolinska Instituut u zullen kunnen bevestigen dat zij pas sinds september 2003 over drie cellijnen beschikken.
Door dit amendement te introduceren, creëert u dus het volgende probleem: de cellijnen die er vóór 27 juni 2002 al waren komen allemaal uit Amerika, Israël en Azië. Dat wil dus zeggen dat u de stamcellen aan commerciële mechanismen wilt binden, want de Amerikaanse cellijnen zijn weliswaar beschikbaar, maar alleen met een commercieel contract. U laat aan Europa geen enkele mogelijkheid om zelf dit soort belangwekkend onderzoek te ontplooien; u laat aan Europa geen mogelijkheid om van de embryonale cellijnen over te gaan op bestaande stamcellijnen. Daar zijn er op nu immers meer van; twee in Groot-Brittannië en zeven in Zweden (drie bij het Karolinska Instituut en vier in Göteborg), maar die zijn er allemaal gekomen na 27 juni 2002. Om twee redenen maakt u het Europa dus moeilijk: zowel wat de wetenschappelijke waarde betreft als vanwege het feit dat de cellijnen van voor 27 juni 2002 gecommercialiseerd zijn. Dat druist dus volledig in tegen het idee dat door velen wordt uitgedragen en waar de Commissie overigens ook achter staat, namelijk dat er op geen enkele manier winst gemaakt mag worden met restembryo’s. Dat is luid en duidelijk gezegd. Wij zijn mordicus tegen de commerciële uitbating van stamcellijnen; deze moeten ter beschikking worden gesteld aan de Europese wetenschap.
Op dit moment staan ze niet ter beschikking van de Europese wetenschap, behalve tegen betaling. In Duitsland worden ze ook ingevoerd. Er wordt onderzoek gedaan aan geïmporteerde stamcellijnen, afkomstig uit het commerciële circuit. Ik respecteer alle verschillende ethische opvattingen, maar uw redenering is een dwaalspoor. U bent consequent als u zegt dat u geen onderzoek met gebruikmaking van restembryo’s wilt. Daar is uw verhaal nog logisch. Maar u kunt de stamcellijnen niet in verband brengen naar een datum die als symbolische gebaar van compromisbereidheid bedoeld is om niet aan te zetten tot het creëren van restembryo’s. Dat houdt geen steek en staak haaks op het streven naar hoogwaardig onderzoek op Europese schaal, om maar te zwijgen van het feit dat het het ethische probleem niet oplost. Als dit amendement in de plenaire vergadering was aangenomen dan zouden wij het niet kunnen overnemen. Ik wil best geloven dat u probeert oplossingen te vinden, maar dit klopt eenvoudigweg niet.
Ik zou het Parlement willen bedanken voor het werk dat het heeft verricht aangaande deze moeilijke, heikele kwestie, die een ieder van ons aangaat en waarbij het om het leven zelf draait. Ik begrijp dat er verschil van mening bestaat; dat is ook het mooie van Europa. Maar er is ook iets waar we allemaal waarde aan hechten: het onderzoek. Het voorstel van de commissie was bedoeld om te proberen tegemoet te komen – zoals ook heel juist gezegd is – aan een zorg die het Parlement heeft geuit, evenals de Raad van ministers tijdens de vergadering van 20 september 2002. De Commissie heeft hard gewerkt om dit onderzoek een stevig kader van consequente ethische regels te geven, zodat de grondbeginselen ook op dit gebied verdedigd kunnen worden.

–Hartelijk dank, mijnheer de commissaris.Het debat is gesloten.De stemming vindt woensdag om 11.30 uur plaats. 
Montfort (PPE-DE ),
   – Voor het onderzoek aan embryonale stamcellen bestaat geen enkele wetenschappelijke rechtvaardiging en volgens onderzoekers is het gebruik van dergelijke cellen voor therapeutische doeleinden op niets uitgelopen. Alternatieve methoden, zoals het gebruik van adulte stamcellen, geven veelbelovende resultaten. Naar aanleiding voor het argument dat het bij dit fundamentele onderzoek aan embryonale stamcellen ook adulte stamcellen zullen kunnen worden gebruikt zijn twee opmerkingen op hun plaats. Ten eerste kan met de bestaande cellijnen worden volstaan; dat staat ook in het voorstel van de rapporteur. Bovendien wordt vergeten dat adulte stamcellen als functie hebben om weefsels van de zieke zelf te repareren, terwijl de embryonale stamcellen als functie hebben om verder te gaan met de bij de bevruchting begonnen ontwikkeling van een menselijk wezen.
Het voorstel van de Commissie is tweeslachtig en inopportuun, want wetenschappers verwachten de komende tien, vijftien jaar geen enkel resultaat en dit onderzoek voorziet niet in de dringende behoefte van zieken die, pijn lijdend, op een behandeling wachten. Daarom moeten we prioriteit geven aan de financiering van onderzoek aan adulte stamcellen, de enige methode waaraan geen ethische bezwaren kleven en waar alle parlementariërs achter kunnen staan. Ik zal het voorstel van de Commissie, dat is geamendeerd door de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie dan ook niet steunen en ik zal voor het amendement-Gargani stemmen dat ik mede heb ondertekend. 
De Voorzitter.
   – Aan de orde is het verslag (A5-0389/2003) van de heer Linkohr, namens de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie, over de mededeling van de Commissie over investeren in onderzoek: een actieplan voor Europa (COM(2003) 226 – 2003/2148(INI)). 
Linkohr (PSE ),
   . – Mijnheer de Voorzitter, mijn verslag is wat minder omstreden, maar volgens mij niet minder belangrijk. Europa moet meer investeren in onderzoek, dat is de eenvoudige eis die in mijn verslag wordt gesteld. Voor 2010 moet drie procent van ons gezamenlijk Bruto Binnenlands Product voor onderzoek worden uitgegeven. Een derde daarvan moet uit de overheidsbegroting komen, twee derde van de industrie. Dat is de enige manier om ervoor te zorgen dat de Europese Unie de meest concurrerende regio ter wereld kan worden, zoals al drie jaar geleden in Lissabon is geëist door de Europese staatshoofden en regeringsleiders.
De Commissie, die deze eis ook steunt, heeft in dat verband uitgerekend dat we dit doel alleen maar kunnen bereiken wanneer de uitgaven voor onderzoek van de industrie voor 2010 ieder jaar met negen procent stijgen, en die van de overheid met zes procent. Daarvan zijn we mijlenver verwijderd! De Verenigde Staten geven bijvoorbeeld 140 miljard dollar per jaar meer uit voor onderzoek dan de EU, hoewel de EU een grotere bevolking heeft. Het , dat zich alleen maar met de gezondheidszorg bezighoudt, heeft 28 miljard dollar ter beschikking, dat is meer dan de rest van de wereld daarvoor uitgeeft. Die begroting is in de afgelopen vijf jaar verdubbeld, en in 2004 krijgt dit instituut er nog een miljard bij. Dat bedrag alleen al is meer dan twee derde van de begroting van de . Ook de krijgt zes procent meer.
Maar niet alleen de VS verhogen hun toch al hoge uitgaven voor onderzoek. Ondanks de economische crisis heeft Japan zijn uitgaven voor onderzoek duidelijk verhoogd. In 1997 hebben alle fracties in het Japanse Parlement een initiatief genomen, ze hebben een tienjarenplan goedgekeurd voor steun aan de volgende generatie van onderzoekers en de begroting aanzienlijk verhoogd. Canada, dat jaren geleden in een economische recessie terecht leek te komen, heeft bewust geïnvesteerd in wetenschap en techniek en plukt intussen de vruchten van dat beleid. Alleen al in het afgelopen jaar was er een bedrag van 800 miljoen Canadese dollar beschikbaar om buitenlandse professoren aan te trekken. In Europa daarentegen stagneren de uitgaven. In sommige landen dalen ze zelfs, en ondanks alle fraaie preken wordt er in de meeste lidstaten van de EU bezuinigd op onderwijs en onderzoek. Al minder studenten hebben belangstelling voor natuurkunde, scheikunde, wiskunde en biologie. Veel bedrijven verplaatsen hun onderzoek naar de VS. De UNICE heeft het al over een dreigende deïndustrialisering. Er zijn natuurlijk uitzonderingen. Zweden en Finland geven het goede voorbeeld. Maar waarom verwaarlozen nu juist de grote landen het onderzoek? Ik heb net een brief uit Italië gekregen. Daar heeft een sollicitatieprocedure plaatsgevonden om 1600 wetenschappers een baan aan een universiteit te geven. Ze wachten nu al twee jaar op hun benoeming, omdat het nodige geld niet ter beschikking wordt gesteld.
Het geld kan echter niet het probleem zijn! We geven tenslotte veel geld uit voor allerlei subsidies, uit onze begroting gaan alleen al 900 miljoen naar de verbouw van tabak. Daar ligt het probleem dus niet, maar wel bij de prioriteiten. We investeren in het verleden, niet in de toekomst. Wat moet er nu gebeuren? Het roer moet om, anders wordt de herhaalde eis dat er een Europese kenniseconomie moet komen een farce. Dan zal niemand de EU meer serieus nemen. We zullen dan een vermoeide en krachteloze reus worden genoemd, we worden een oud en broos continent van hol gezwets, we worden niet meer dan een historisch museum.
Daarom stel ik drie eisen, in de hoop dat het Parlement, de Commissie en de Raad me zullen volgen. Ten eerste moeten de uitgaven voor onderzoek van het bedrijfsleven stijgen. Een toename van negen procent per jaar is haalbaar wanneer we de aanbevelingen overnemen die de Commissie doet in haar mededeling inzake het onderzoeksbeleid. We moeten alle mogelijkheden overwegen, zelfs belastingvrijdom.
Ten tweede moet de overheid haar uitgaven verhogen. Voor de begroting voor onderzoek van de EU betekent dit dat voor het zevende kaderprogramma voor onderzoek tenminste dertig miljard euro beschikbaar moet zijn. Dat komt trouwens overeen met de jaarlijkse stijging van zes procent die we eisen voor de overheidsuitgaven voor onderzoek, en met het feit dat de EU groter wordt.
Ten derde moet de EU rekening houden met de aanbevelingen van de wetenschapsorganisaties, we moeten een in het leven roepen die een begroting beheert voor de basiswetenschappen. Het roer moet om, maar dat kan alleen maar wanneer we ook laten zien dat we een nieuw beleid voeren. Daarom stel ik voor dat we nog voor de volgende Europese verkiezingen in Brussel of in Straatsburg een Europees wetenschapscongres organiseren.
Dames en heren, er is al genoeg gezegd en geschreven, en ook de Commissie heeft een overtuigend document voorgelegd. Nu is na al die fraaie woorden de tijd voor daden gekomen!
Busquin,
   .  Mijnheer de Voorzitter, graag wil ik de heer Linkohr bedanken. Hij heeft, als rapporteur wel te verstaan, belangrijk werk geleverd over een onderwerp waar hij goed in thuis is. Het is een kwalitatief hoogstaand verslag, waar de leden van de Commissie industrie zich geenszins voor hoeven schamen. Daarnaast zou ik ook de rapporteur en de leden van de Juridische commissie willen bedanken.
Uit dit verslag blijkt eens te meer – en daar ben ik blij om – het belang dat het Parlement hecht aan onderzoek en innovatie. Het is daarbij eveneens van belang dat deze interesse zich heeft uitgebreid, nu ook in de Raad geregeld over onderzoek en innovatie gesproken wordt. In het Groeiinitiatief worden onderzoek en innovatie gepresenteerd als hoeksteen van de Europese groei. Evenzo is de kennisproductie een speerpunt geworden voor het beleid inzake de kennismaatschappij – dat is ook niet meer dan logisch. Dat is overigens ook de reden waarom de Raad van ministers dit “actieplan voor de 3 procent” heeft goedgekeurd. Dit actieplan is hier in het Parlement besproken en moet nu ten uitvoer gebracht worden. De heer Linkohr heeft er echter terecht op gewezen dat om dit actieplan te doen slagen een stijging van de uitgaven met gemiddeld 8 procent nodig is, waarvan 9 procent in de particuliere en 6 procent in de publieke sector. Als we de 3 procent van het bbp willen halen is het goed om deze cijfers geregeld voor het voetlicht te brengen.
De acties die in het actieplan worden voorgesteld bestrijken velerlei terreinen, maar zijn vooral gericht op het scheppen van een gunstiger klimaat voor investeringen in zowel de particuliere sector als het onderzoek. Daarbij gaat het vooral om de volgende aspecten: de concurrentie, de bescherming van de intellectuele eigendom, de regelgeving, de financiële markten en de belastingen. We moeten echter ook niet voorbijgaan – en u wees daar ook al op – aan het probleem van de overheidssteun voor onderzoek en innovatie. Deze blijft van vitaal belang, evenals natuurlijk de kwestie van het fundamentele onderzoek . Na de interventies – waarin ongetwijfeld vragen beantwoord zullen worden – zal ik terugkomen op de discussie over de Europese Onderzoeksraad in wording. Maar natuurlijk hebben we het ook over een heel proces, waar het actieplan het begin van vormt. Er is nu dan ook geen tijd te verliezen. Ik denk in de eerste plaats dat we eens en voor altijd moeten ophouden het onderzoek als louter een kostenpost te zien, maar juist als een belangrijke investering voor de toekomst van Europa. Dat is mijns inziens een essentiële mentaliteitskwestie en ik denk dat het, nu het Parlement, de wetenschapswereld en de industrie hun krachten bundelen, steeds meer wordt erkend dat dit voor Europa op economisch en sociaal gebied een kwestie van leven of dood is. Daarom wil ik u bedanken mijnheer Linkohr, evenals de andere leden van de commissie dat u zich voor deze kwesties heeft ingezet. Ik hoop natuurlijk dat ik in mijn volgende interventie meer details kan geven dan u zojuist heeft gedaan. 
Matikainen-Kallström (PPE-DE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik wil collega Linkohr hartelijk bedanken voor zijn verdienstelijke werk in deze belangrijke zaak. In de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie bestaat consensus over het feit dat de financiële steun voor onderzoek in de Europese Unie aanzienlijk en snel verhoogd moet worden. Het is op de drempel van de uitbreiding dan ook goed om behalve met mooie woorden ook met duidelijke cijfers te komen. Het eindbedrag van het zevende kaderprogramma moet dertig miljard euro zijn. Kleinere investeringen leveren minder op.
Een van de zwaktes van Europa is de ontoereikende deelname van het MKB aan onderzoek. Deels is hierbij ook sprake van een statistisch bedrog. Het belangrijkste instrument in Europa om het doel van drie procent te bereiken zijn de ondernemingen en vooral het MKB. Momenteel doen ondernemingen veel innovatief werk dat helemaal niet als onderzoek en ontwikkeling wordt aangemerkt en dat niet eens met verschillende instrumenten van overheidssteun kan worden gesteund. De reden daarvoor is het vage begrip innovatie, de dubbelzinnigheid van de spelregels en de daardoor ontstane onzekerheid over rechtvaardigheid. Daarom moet juist hierin verbetering komen, omdat het MKB vaak zeer innovatief is. Het MKB is ook verantwoordelijk voor alle groei en nieuwe arbeidsplaatsen.
Marktgericht onderzoek dat het MKB ten goede komt, moet vooral met geld worden gesteund. Vormen van overheidsinterventie, of het nu gaat om belastingverlagingen of directe steun, mogen echter geen invloed hebben op de beoordeling van de geschikte soort steun of van de intensiteit van de toegestane steun. De lidstaten moeten ook in de toekomst de vrijheid hebben hun eigen beleid te bepalen, waarbij de regels van het mededingingsbeleid die tot de communautaire bevoegdheden behoren, neutraal zijn ten opzichte van de instrumenten.
Het oprichten van de Europese Onderzoeksraad zal de positie in de mondiale concurrentie van het Europese fundamentele onderzoek van wetenschappelijk topniveau versterken. Dat zal vooral gebeuren door het aanbieden van Europese financiering voor de lange termijn. Er moet worden gegarandeerd dat de Europese Onderzoeksraad voldoende geld krijgt dat niet uit de huidige begroting komt, maar dat een aanvulling is op de al bestaande financiering van onderzoek.
Het is ook van belang dat de Commissie de informatie over de vormen van overheidssteun voor onderzoek die de concurrentie niet verstoren, uitbreidt en preciseert. Het streven van de Commissie om het gemeenschappelijk systeem van overheidssteun voor onderzoek en ontwikkeling aan te passen en te verduidelijken, en om gerichte overheidssteun voor horizontale doelen te verstrekken, zijn zeer welkome en belangrijke doelstellingen. 
McNally (PSE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik wil zowel de rapporteur als de commissaris feliciteren. Wij mogen blij zijn met deze twee toegewijde mannen, die beiden beseffen hoe belangrijk de wetenschap is. Toen ik de documenten van de hoorzitting naar aanleiding van de benoeming van de Commissie herlas, zag ik tot mijn genoegen hoe ver de Commissie al is gekomen bij het realiseren van de doelstellingen die de commissaris destijds uiteenzette.
Op het moment staat de hele geloofwaardigheid van de lidstaten van de Europese Unie op het spel. Zij hebben wel verklaringen afgelegd, onder andere die van Lissabon, maar hebben verder nog geen acties ondernomen die noodzakelijk zijn om deze verklaringen om te zetten in resultaten. Sommige lidstaten hebben zelfs precies het tegenovergestelde gedaan van wat noodzakelijk is.
De rapporteur steunt, zoals velen van ons, de aanbevelingen van de Commissie en het actieplan dat zij heeft voorgesteld. Wij dringen er bij de lidstaten op aan dat zij uitvoeren wat zij in hun verklaringen hebben gezegd. Het is noodzakelijk dat de ministers van Financiën van de Europese Unie vooruitkijken naar het zevende kaderprogramma en de daarvoor benodigde financiering. We moeten wetenschappers opleiden en vasthouden; met name het potentieel aan vrouwelijke wetenschappers wordt nauwelijks benut. Onderzoeksinfrastructuur en regionaal beleid moeten beter op elkaar worden afgestemd. We moeten erachter zien te komen waarom landen als Zweden en Finland daar wel in slagen en andere landen niet. We kunnen nog veel van hen leren.
Ik sta volledig achter het opzetten van een Europese Onderzoeksraad teneinde ons werk beter te coördineren en meer samenhang te geven, vooral met betrekking tot fundamenteel onderzoek. Een recente ontmoeting met enkele astronauten heeft me bewuster gemaakt van het wetenschappelijk potentieel in Europa, maar dan moeten we de boodschappen uit de verklaring van Lissabon wel serieus gaan nemen. Bijna iedereen van ons kent deze boodschappen inmiddels uit het hoofd, maar de lidstaten hebben er tot nu toe zeer weinig mee gedaan.
Ik wil de heer Linkohr en de heer Busquin nogmaals feliciteren. 
Plooij-van Gorsel (ELDR ).
   – Voorzitter, Commissaris, collega’s, in Barcelona heeft de Europese Raad in 2002 besloten dat de uitgaven in de EU aan onderzoek en ontwikkeling verhoogd dienen te worden tot 3% van het Bruto Binnenlands Product. Een noodzakelijk doel om de kloof met de VS te dichten en in 2010 de meest concurrerende kenniseconomie te zijn. Helaas wordt dit percentage van 3% thans niet gehaald. Het is slechts 1,9%. Het leeuwendeel van die 3% moet worden opgebracht door de industrie, want een derde komt voor rekening van de overheid en twee derde voor rekening van het bedrijfsleven, aldus het voorstel van de Raad.
Een leuk voorstel. Maar dan dienen de Europese overheden wel de juiste omstandigheden te scheppen voor het bedrijfsleven om zich blijvend in Europa te vestigen en ook om opnieuw te investeren, vooral in ontwikkeling en . Dit geldt ook in hoge mate voor het midden- en kleinbedrijf. In diverse lidstaten zijn initiatieven ontplooid om startprojecten van het midden- en kleinbedrijf financieel te ondersteunen, met name op het gebied van technologie. Men verliest hierbij uit het oog dat technologisch onderzoek, vooral hoogwaardig onderzoek, een lange-termijntraject kent. Daarom is er steeds nieuwe financiering nodig en daar ontbreekt het nog al eens aan in Europa. Starten is niet zo’n probleem, maar het doorfinancieren is wel een heel groot probleem. Daar lopen we ook in Nederland tegenaan met het zo succesvolle project “Biopartner”. Maar een investeringsklimaat vergt heldere transparante wetgeving en voldoende en goed opgeleide researchers. Ook de mobiliteit van researchers in Europa is nog steeds een belangrijk probleem, omdat onderzoekers gehinderd worden door verschillende arbeidsvoorwaarden in de verschillende lidstaten.
Ik roep de Commissie en de lidstaten dan ook op om de daad bij het woord te voegen en concrete maatregelen te nemen die een gunstig bedrijfsklimaat scheppen voor onderzoek en ontwikkeling in Europa. 
Alyssandrakis (GUE/NGL ).
   – Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, geachte collega’s, ik ben het met talrijke punten uit het verslag van de heer Linkohr eens. Inderdaad is het noodzakelijk de rol van het onderzoek en de onderzoekers te erkennen, de uitgaven te verhogen en het fundamenteel onderzoek de betekenis te geven die het verdient. Ik dank de rapporteur daarvoor.
Er staan echter ook uiterst gevaarlijke punten in het verslag, punten die verband houden met het meer algemene beleid, met het beleid dat alles opoffert op het altaar van de handel. Ik denk bijvoorbeeld aan paragraaf 5, waarin wordt verwezen naar een op mededinging afgestemd onderzoek, aan paragraaf 26, waarin de intellectuele eigendomsrechten worden gezien in het licht van de handelsbelangen van de particuliere bedrijven, en aan paragraaf 32, waarin sprake is van financiële overheidssteun aan marktgericht onderzoek en de onderwerping van die financiering aan de mededingingsregels van de Europese Unie.
Er is bovendien voorgesteld om belastingfacilteiten te bieden voor particuliere onderzoeksinspanningen. Paragraaf 41 maakt duidelijk dat men zich voornamelijk interesseert voor de internationale samenwerking tussen bedrijven. Het meest verontrustende is echter dat positieve economische resultaten de maatstaf zijn om het succes van elke onderzoeksinspanning te meten. In paragraaf 37 wordt zelfs voorgesteld een overeenkomstig evaluatiesysteem in te voeren.
Door deze voorstellen en door de dagelijkse praktijk in het onderzoeksbeleid en het beleid voor het hoger onderwijs blijft er van de goede voorstellen in dit verslag niet veel meer over dan vrome wensen. Ik ben het niet eens met de algemene oriëntatie van het verslag zoals dit uiteindelijk uit de bus is gekomen. Men breekt het waardenstelsel zoals dat in de afgelopen eeuwen is ontwikkeld, gewoon af en bouwt in plaats daarvan een nieuw, op commercialisering en ondernemingswinst gegrondvest stelsel op. 
Busquin,
   .  Mijnheer de Voorzitter, ik wil alleen nog de leden van het Parlement bedanken voor hun bijdragen en antwoord geven op een aantal punten die daarin naar voren zijn gekomen.
Allereerst ben ik het met de heer Linkohr eens dat het van groot belang is dat we de komende financiële vooruitzichten goed in de gaten houden. Die bepalen namelijk de bewegingsruimte na 2006 en bovendien mede de plaats van onderzoek en innovatie op de EU-begroting. Ik heb als commissaris voor onderzoek en innovatie voorstellen gedaan en de Commissie zal met een document komen. Het staat vast dat dit een belangrijk politiek debat zal worden in de loop van het volgend jaar en tot aan 2006. In dit debat zullen we financiële vooruitzichten kunnen uitwerken waarin het relatieve aandeel van onderzoek en innovatie op de EU-begroting groter zal worden om zo tegemoet te kunnen komen aan de verschillende behoeften die zijn gesignaleerd en het “actieplan voor de 3 procent” te steunen.
Het is natuurlijk ook belangrijk om als het gaat om nieuwe acties, het fundamentele onderzoek niet te vergeten. Dit wordt op dit moment niet vanuit Europa gesteund. Ik denk tevens aan het ruimtevaartbeleid waarover mevrouw McNally en ikzelf zojuist een witboek hebben geschreven. Ook dit past natuurlijk in het streven om nieuwe technologieën te ontwikkelen, de overdracht daarvan uit de breiden en het vermogen tot wetenschappelijke nieuwsgierigheid te behouden dat berust op de wil om verder te gaan. Daar liggen immers mogelijkheden.
Maar, mevrouw Matikainen, u heeft terecht gewezen op de rol van het MKB. U heeft gelijk dat de dynamiek van overbrenging van het onderzoek naar het economisch circuit van het MKB komt en nog méér komen moet. U komt uit een land dat ons ten voorbeeld kan dienen, aangezien in Finland 55 procent van de kleine en middelgrote ondernemingen geregeld contact onderhoudt met Universiteiten en onderzoekscentra. Dit moet worden uitgebreid naar Europees niveau en natuurlijk moet het MKB een speciale behandeling krijgen. De Commissie wil begin 2004 een groepsvrijstelling invoeren voor kleine en middelgrote ondernemingen met betrekking tot de staatssteun voor onderzoek en ontwikkeling. Daardoor zal het vanaf 1 januari 2004 niet langer nodig zijn dat het MKB de Commissie informeert en dus kunnen de verschillende landen en regio’s specifiekere en meer toegesneden acties ontplooien en ondersteunen voor het MKB.
Wat het fundamenteel onderzoek betreft, is het overigens onontbeerlijk dat er in het zevende kaderprogramma een duidelijker voorstel komt aangaande dit fundamentele onderzoek, waarbij ook rekening wordt gehouden met het hele debat dat nu gaande is binnen de wetenschappelijke wereld over de Europese Onderzoeksraad. U heeft gesproken over deze Onderzoeksraad, die tot doel zou hebben om de onderzoeksgroepen op het gebied van fundamenteel onderzoek met elkaar in competitie te laten gaan en ze daarin te steunen, op eenzelfde manier als, zoals gezegd, de doet, waar de beste teams op Amerikaans niveaus hun programma’s hebben. Dergelijke programma’s zouden er ook op Europees niveau moeten komen.
Dan is er natuurlijk ook nog het punt waar mevrouw Plooij terecht op gewezen heeft, namelijk de financiële kant van de zaak. Hierbij gaat het uiteraard om overheidsgelden, private financieringen – die moeten worden uitgebreid – en natuurlijk de mogelijkheid om bij de Europese Investeringsbank aan te kloppen; die kan zich meer op onderzoek en innovatie gaan richten, hetgeen overigens al steeds meer het geval is. In het Groeiinitiatief, zoals het is aangenomen op 11 november 2003, treffen wij bovendien het concept van de aan, projecten die in vrij korte tijd kunnen worden opgezet. En voor het eerst wordt er 14 miljard vrijgemaakt voor projecten op het gebied van noodzakelijke Europese infrastructuur.
Natuurlijk denken we aan alle problemen met netwerken in het algemeen, alle problemen bij het ruimtevaartbeleid, vooral op het gebied van de wereldwijde monitoring van milieu en veiligheid en de interactieve telecommunicatiesatellieten. We denken uiteraard ook aan de vrije-elektronenlasers, die onmisbaar zijn voor een nieuwe generatie onderzoek op het gebied van moleculaire biologie, materiaalkunde en nanotechnologie – want daar is straks grote behoefte aan – en niet te vergeten de overgang van micro-elektronica naar nano-elektronica.
We hebben voorzien in een technologieplatform op dat terrein; het Finse onderzoekscentrum is betrokken bij de realisatie van deze overgang van micro-elektronica naar nano-elektronica. Daar ligt immers de grote uitdaging. Wat dat betreft spreekt het voor zich dat we ons moeten buigen over het probleem van de technologische platforms. Per sector zullen wij de grote spelers bijeenroepen om de onderzoeksprojecten en de benodigdheden voor het onderzoek in kaart te brengen.
Overigens deel ik u iIn antwoord op een vraag van mevrouw McNally mee dat wij de doelstellingen kunnen halen door middel van programma’s als deze, waarin op een rij gezet wordt wat we gaan doen. De lidstaten op hun beurt wordt in het “3-procents actieplan” en in het Groeiinitiatief verzocht om aan te geven wat zij gaan doen en met welk programma zij de doelstelling voor 2010 gaan halen. De Commissie zal dus vooral een stimulerende rol hebben, want al kunnen we niet voor de lidstaten beslissen, we kunnen ze wel stimuleren, ze laten zien wat de beste methoden zijn en het proces op weg naar die 3 procent in 2010 begeleiden. Dat proces is van vitaal belang, wil Europa zijn plaats in de wereld behouden, maar daar is dan wel geld voor nodig, alsmede een hogere prioriteit voor het onderzoeksbeleid. U heeft dat goed begrepen en ik wil u hartelijk danken voor de steun die u dit beleid verleent.
Aangezien we nu zo goed als voor het laatst over deze verslagen hebben kunnen praten, zou ik ook alle leden van de Commissie willen bedanken, alsmede het Parlement voor zijn steun voor onderzoek en innovatie, en mijn vriend Erkii Liikanen, die mijn plaats zal innemen. Het is duidelijk dat wij op dezelfde golflengte zitten en dat we allebei een ambitieus industriebeleid op het gebied van onderzoek en innovatie voorstaan. 
De Voorzitter.
   – Bedankt, mijnheer de commissaris.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 12.00 uur plaats.
Mann, Erika (PSE ),
   – Ik ben bijzonder blij met het initiatiefverslag van de heer Linkohr inzake het actieplan over onderzoek en technische ontwikkeling in Europa, en zou hem daarvoor persoonlijk willen danken. Ik steun zijn eis om de uitgaven voor onderzoek in Europa duidelijk te verhogen om de doelstellingen van Lissabon te bereiken, al is de financiële speling in veel lidstaten gering. Daardoor zal het moeilijk worden om het gewenste resultaat snel te bereiken. Wanneer we het onderzoek in de EU blijvend willen steunen, moeten we niet alleen de uitgaven verhogen, we moeten er ook voor zorgen dat het geld efficiënter wordt uitgegeven en beheerd. Bovendien moeten we sterker de nadruk leggen op de basiswetenschappen. Ik ben blij dat de commissie ten principale mijn amendementen in die richting heeft aangenomen. Een ander amendement is in de commissie echter verworpen. Daarin wilden wij de zogenaamde nieuwe instrumenten in het huidige zesde kaderprogramma voor onderzoek verbeteren. Daarom heeft mijn fractie amendement 1 opnieuw ingediend. Daarin verlangt het Parlement “dat in het kader van het zesde kaderprogramma voor onderzoek de concepten en  meer op de grondgedachte van de Europese onderzoeksruimte worden toegesneden en dat met name correcties betreffende de omvang van de projecten zowel met het oog op het aantal projectpartners alsook van het financieel volume worden aangebracht.” Wij hopen dat we op die manier het onderzoeksbeleid van de EU nu al kunnen aanpassen aan de bestaande situatie. Daarom vraag ik u om voor dit amendement te stemmen. 
De Voorzitter.
   – Aan de orde is de gecombineerde behandeling van:
– het verslag A5-0374/2003 van mevrouw Read, namens de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie, over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Verordening (EG) nr. 2236/95 van de Raad tot vaststelling van de algemene regels voor het verlenen van financiële bijstand van de Gemeenschap op het gebied van trans-Europese netwerken (COM(2003) 220 – C5-0199/2003 – 2003/0086(COD));
– het verslag A5-0375/2003 van mevrouw Read, namens de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie, over het voorstel voor een besluit van het Europees Parlement en de Raad betreffende de interoperabele levering van pan-Europese e-overheidsdiensten aan overheidsdiensten, ondernemingen en burgers (IDABC) (COM(2003) 406 – C5-0310/2003 – 2003/0147(COD));
– het verslag A5-0376 van de heer Clegg, namens de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie, over het achtste verslag van de Commissie over de tenuitvoerlegging van de regelgeving inzake telecommunicatie (COM(2002) 695 – 2003/2090(INI)). 
Liikanen,
   . Mijnheer de Voorzitter, ik wil mevrouw Read bedanken voor haar verslagen over e-TEN en IDABC, waarin duidelijk steun wordt gegeven aan deze programma’s. Mevrouw Read heeft zich in de loop der jaren buitengewoon ingezet voor het IDA-programma. De Commissie dringt erop aan deze verslagen tijdens de stemming te steunen.
Ik zal beginnen met het e-TEN-programma, dat eerst bekend stond onder de naam Ten Telecom. Dit programma zal een sleutelrol vervullen bij het halen van de doelstellingen in het actieplan eEurope 2005.
Het programma is geheroriënteerd naar aanleiding van de doelstellingen van e-Europe 2005. De aandacht wordt nu gericht op diensten op het terrein van e-overheid, e-gezondheid en e-onderwijs.
Het programma heeft, door middel van enkele valideringsprojecten, aangetoond dat er voor de inzet van deze diensten een groot potentieel bestaat. De huidige limiet van 10 procent voor financiële bijstand van de Gemeenschap is ontoereikend gebleken om de hindernissen te overwinnen die de inzet van deze diensten op een trans-Europees niveau in de weg staan.
De Commissie heeft dan ook voorgesteld het maximumniveau te verhogen tot 30 procent, omdat zowel uit onderzoek als de ervaring met andere programma’s blijkt dat dit het noodzakelijk niveau is dat noodzakelijk is om de inzet met succes te bevorderen.
Toch wil ik als voormalig commissaris voor de begroting herhalen dat de begroting voor het programma desalniettemin ongewijzigd zal blijven. De financiering zal namelijk worden geconcentreerd op een kleiner aantal meer gerichte projecten, waardoor het programma aan effectiviteit wint.
Het nieuwe IDABC-programma is breder opgezet dan de huidige programma’s. IDABC zal een groter scala aan pan-Europese e-overheidsdiensten omvatten. De voordelen die voortvloeien uit de samenwerking tussen overheidsdiensten in heel Europa strekken zich uit tot burgers en ondernemingen.
IDABC ondersteunt, introduceert en beheert het aanbieden van pan-Europese e-overheidsdiensten teneinde ondernemingen en burgers eenvoudig toegang te verschaffen tot grensoverschrijdende informatie en transacties.
De Commissie staat volledig achter het verslag van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie dat vandaag aan de plenaire vergadering is voorgelegd. De Commissie kan amendement 1 tot en met 5 accepteren.
Overwegende dat de Raad naar verwachting op donderdag een politiek akkoord bereikt over het IDABC-programma, hoopt de Commissie dat de bijzonder goede samenwerking met mevrouw Read en het Europees Parlement nog voor de parlementsverkiezingen tot een tweede lezing en uiteindelijke goedkeuring kan leiden.
Ik kom nu bij het derde aspect van ons debat vandaag, dat betrekking heeft op de tenuitvoerlegging van het regelgevingskader inzake telecommunicatie.
Ik wil de rapporteur, de heer Clegg, bedanken voor het grondige werk dat hij heeft verricht en het Parlement voor zijn belangstelling voor dit achtste verslag. Ik juich met name uw betrokkenheid toe ten aanzien van lopende zaken als de omzetting en de tenuitvoerlegging van het nieuwe regelgevingskader in de lidstaten.
Acht landen zijn er tot nu toe in geslaagd wetgeving aan te nemen: Denemarken, Spanje, Ierland, Italië, Oostenrijk, Finland Zweden en het Verenigd Koninkrijk.
De Commissie is inbreukprocedures begonnen tegen die lidstaten die ons nog niet van maatregelen in kennis hebben gesteld. Wij zullen werk maken van deze procedures.
Tijdens de Raad van donderdag zal ik er bij die lidstaten die de regels nog niet in nationale wetgeving hebben omgezet op aandringen hernieuwde pogingen te ondernemen deze taak te voltooien met zo min mogelijk verdere vertraging.
Bovendien zal de Commissie over enkele dagen het negende uitvoeringverslag goedkeuren, dat gericht is aan het Parlement en de Raad en waarin in meer detail wordt ingegaan op de stand van zaken wat betreft de omzetting in nationale wetgeving op 1 november.
Met betrekking tot de situatie op de markt voor elektronische communicatie, zal in het verslag worden gewezen op enkele bemoedigende tekenen op de markt, na de moeilijke financiële omstandigheden van vorig jaar.
Het aantal mobiele abonnementen zal naar verwachting sneller toenemen dan in 2002, ondanks de hoge verspreidingsgraad die reeds is bereikt.
Ook al is de concurrentie op de breedbandmarkt nog steeds zwak, toch is het aantal vaste breedbandverbindingen in dit jaar tot en met oktober met bijna 80 procent toegenomen. Met name ontbundeling heeft een belangrijke ontwikkeling doorgemaakt, met meer dan een miljoen nieuwe, ontbundelde lijnen tussen oktober 2002 en oktober 2003.
Een aantal van de belangrijkste kwesties die we onderzoeken tijdens de beoordeling van de omzettingsmaatregelen betreft de rol van de nationale regelgevende autoriteiten en het nemen van maatregelen ter voorkoming van overregulering.
De kandidaat-lidstaten zullen hun wetten moeten aanpassen om in mei 2004 te voldoen aan het nieuwe kader. Het Parlement wordt volledig op de hoogte gehouden door middel van de onlangs verschenen alomvattende monitoringverslagen, waarin een hoofdstuk gewijd is aan de telecommunicatiesector.
We zullen de situatie nauwlettend blijven volgen en de autoriteiten in de kandidaat-lidstaten blijven ondersteunen. De situatie met betrekking tot omzetting en tenuitvoerlegging daar zal volledig worden behandeld in het verslag over 2004.
Tot slot geloven wij dat we, met hernieuwde inspanningen van alle lidstaten om het proces van omzetting en marktbeoordeling in de komende maanden te voltooien, ons steentje kunnen bijdragen om de markt verder te helpen stabiliseren en de groei te handhaven, zodat consumenten kunnen blijven profiteren van prijsconcurrentie en de ontwikkeling van breedbanddiensten. 
Read (PSE ),
   . – Mijnheer de Voorzitter, het is een genoegen deze twee verslagen aan u te presenteren. Ik zal eerst het verslag over het e-TEN-programma behandelen, dat iets eenvoudiger is en met een bewonderenswaardige helderheid door de commissaris uiteen werd gezet. Ik wil het Parlement aanbevelen het voorstel van de Commissie te accepteren. Het was interessant om te zien dat het begrotingsbloed de commissaris nog steeds door de aderen vloeit. Hij heeft er terecht op gewezen dat het hier gaat om het opnieuw toewijzen van een bestaand budget en niet om het verhogen van het totale bedrag. Als het plafond van 10 procent echter wordt verhoogd naar 30 procent, dan zal dat in de toekomst leiden tot het opstarten van een kleiner aantal projecten, die echter beter gericht zijn. De commissaris heeft wederom gelijk dat zodra het potentieel voor het gebruik van een product is onderkend, de belangrijkste hindernissen vervolgens van financiële aard zijn. Zoals we maar al te goed weten, is het moeilijk particulier startkapitaal te vinden voor investeringen op dit terrein. Het op deze manier verhogen van het plafond is een correct gebruik van middelen uit de begroting voor het e-TEN-programma. Ik hoop dat het voorstel van de Commissie wordt geaccepteerd en heb dan ook geen amendementen ingediend, net zo min als andere collega’s dat hebben gedaan, en zo hoort het ook.
Het IDA-programma is ingewikkelder. Ik had gehoopt dat we hierover in eerste lezing overeenstemming konden bereiken, maar dat bleek onmogelijk. Op bepaalde manieren, toonde de Raad, om goede redenen, zich zeer toegewijd bij zijn overwegingen over dit voorstel. We hebben het hier over het uitbreiden van de successen van het IDA-programma op het terrein van grensoverschrijdende samenwerking en communicatie tussen diverse overheidsdiensten. Op deze successen zal worden voortgebouwd, en de samenwerking zal worden uitgebreid naar burgers en ondernemingen. Er zijn echter ook belangrijke veranderingen die betrekking hebben op de procedure, die gestroomlijnd en vereenvoudigd is. Het is goed dat er lessen zijn getrokken uit eerder IDA-werk. De commissaris weet dat ik rapporteur ben geweest voor twee of drie van deze afzonderlijke IDA-voorstellen en ik merk hierbij met enige spot op dat dit ver voor de tijd was dat de term “e-overheid” in zwang kwam of zelfs nog maar was uitgevonden.
Toch kan en zal het voorstel daadwerkelijke voordelen hebben. De Commissie schat dat iedere euro die besteed wordt aan IT-infrastructuur, de publieke sector tot wel 1,8 euro kan opleveren. De jaarlijkse kosten van het TESTA-programma, het onderdeel van IDA dat gericht is op infrastructuur, bedragen 4,6 miljoen euro. De opbrengst wordt geschat op 8,6 miljoen euro verdeeld over de hele publieke sector. Dit is met andere woorden een echte multiplier.
Het nieuwe programma gaat IDABC heten. Ik zal voorlezen waar het voor staat, want dat is niet eenvoudig te onthouden: interoperabele levering van pan-Europese e-overheidsdiensten aan overheidsdiensten, ondernemingen en burgers. Hoewel het een hele mondvol is, kunnen we wijzen op de IDA-successen, waarvan de burgers van de Europese Unie daadwerkelijk de vruchten hebben geplukt op manieren die hun leven echt hebben veranderd.
IDA functioneert momenteel op de volgende terreinen: landbouw, humanitaire hulp, de interne markt, statistiek, milieu, handel, werkgelegenheid en onderwijs. Ik heb hier en in mijn toelichting vijf of zes specifieke projecten gekozen: zo verstrekt het SOLVIT-netwerk aan personen die problemen hebben met obstakels in de interne markt, een mechanisme om deze kwestie bij de betrokken lidstaat aan te kaarten. EUPHIN biedt overheden de mogelijkheid snel en veilig gegevens uit te wisselen die betrekking hebben op de volksgezondheid (inclusief overdraagbare ziektes). PLOTEUS is een portaalsite met informatie over leermogelijkheden in geheel Europa; TourNet is een systeem dat organisaties voor toerisme met elkaar verbindt, waardoor zij informatie kunnen uitwisselen over hun eigen gebieden; en Transcards, tot slot, is een lokaler en gerichter programma, dat burgers in de grensstreek van Frankrijk en België in staat stelt gebruik te maken van de gezondheidsfaciliteiten van de beide lidstaten, ongeacht het land waar zij woonachtig zijn. Dit zijn allemaal goede voorbeelden van tastbare voordelen van de IDA-aanpak, die er zijn mogen.
Dit nieuwe voorstel zal niet alleen leiden tot tastbare voordelen via de IDA-aanpak, ook de Europese burgers en ondernemingen zullen hier de vruchten van plukken. Het vrije verkeer van personen, goederen en diensten zal er eenvoudiger van worden doordat e-overheidstoepassingen toegankelijker worden gemaakt over nationale grenzen heen. Ik hoop dan ook zeer dat het Parlement het voorstel van de Commissie in de door mij gewijzigde vorm steunt en ik beveel het bij dezen bij u aan.
Tot slot wil ik kort stilstaan bij het verslag van mijn collega, de heer Clegg. Ik zal niet ingaan op de details. Hij heeft hiermee uitstekend werk geleverd, en hij gebruikt terecht niet mis te verstane termen met betrekking tot een aantal tekortkomingen van de lidstaten. De commissaris heeft aangegeven hoeveel ernst hij maakt met de aanpak van die lidstaten die de bijbehorende deadlines niet halen: de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie heeft duidelijk gemaakt dat zij hem steunt als hij wil overgaan tot de actie die hij in het vooruitzicht heeft gesteld. Ik ben ervan overtuigd dat ook het Parlement hem hierin zal steunen. We hebben al signalen ontvangen van kandidaat-lidstaten die beweren niet genoeg tijd te hebben en behoefte te hebben aan een adempauze. Het is moeilijk deze argumenten te weerleggen als de huidige lidstaten, die prima in staat zijn deze wetgeving om te zetten en ten uitvoer te leggen, dit nog niet eens hebben gedaan.
Ik beveel mijn eigen twee verslagen en dat van de heer Clegg aan bij het Parlement.
Clegg (ELDR ),
   . – Mijnheer de Voorzitter, bij gelegenheden als deze word ik er, vanwege het kleine aantal hier aanwezige collega’s, altijd aan herinnerd hoe specialistisch deze debatten moeten overkomen op de rest van het Parlement. Het zien van zoveel vriendelijke en bekende gezichten hier vanavond herinnert mij er echter tegelijkertijd aan dat wij, als vrolijke telecommunicatiespecialisten, alleen al met onze intelligentie en ons talent ons kleine aantal vanavond ruimschoots compenseren.
Op een wat serieuzere toon wil ik vele collega’s hier vanavond bedanken voor hun steun en samenwerking bij het opstellen van dit verslag, hetgeen werkelijk een collectieve inspanning was. Ik weet dat alle parlementaire verslagen het resultaat zijn van collectieve inspanningen, maar dit verslag is zonder meer het resultaat van een collectieve inspanning van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie als geheel, inclusief de schaduwwoordvoerders. Dit kwam tevens tot uitdrukking in de unanieme stemuitslag in onze commissie.
Het is niet overdreven te stellen dat dit verslag een welkome nieuwe ontwikkeling vertegenwoordigt in de manier waarop het Parlement werkt, namelijk in de manier waarop we steeds vaker wetgeving niet alleen maar produceren en wijzigen, maar ook een zeer welkome betrokkenheid ontwikkelen ten aanzien van de manier waarop die wetgeving vervolgens ten uitvoer wordt gelegd. Het zou immers onverantwoordelijk zijn als wij als wetgevers niet de nodige aandacht zouden besteden aan wat er met onze waardevolle teksten gebeurt, zodra deze als wetsteksten zijn goedgekeurd. Dit is niet alleen een schoolvoorbeeld van samenwerking tussen de partijen maar ook van samenwerking tussen de instellingen met als doel ervoor te zorgen dat de tenuitvoerlegging volledig en op gepaste wijze wordt voltooid.
Ik wil vier punten apart noemen omdat deze van groot belang zijn. Ten eerste is het belangrijk dat wanneer we de Commissie vragen actie te ondernemen tegen die lidstaten die de telecommunicatiewetgeving niet op tijd ten uitvoer hebben gelegd – en reeds genomen acties in dat kader toejuichen – in het achterhoofd houden dat we in paragraaf 3 van dit verslag benadrukken dat we tevens vinden dat de Commissie voortdurend moet zoeken naar innovatieve manieren om deze wetgeving niet alleen aan onwillige lidstaten op te leggen, maar hen tegelijkertijd moet stimuleren met benchmarkstudies en vergelijkende analyses. De Commissie zou deze kunnen produceren om de achterblijvers aan te sporen het goede voorbeeld van die lidstaten te volgen die misschien wat verder zijn.
Ten tweede zijn onze opmerkingen in dit verslag over de regelgevende structuur en de Europese Groep van Regulatoren belangrijk. In paragraaf 22 verklaren we dat het bestaan van de Europese Groep van Regulatoren – de ERG – en de Groep van Onafhankelijke Regulatoren – de IRG – volgens ons steeds onlogischer is omdat zij elkander in aanzienlijke mate overlappen. Hoewel velen van ons hier begrijpen dat de Commissie hierover geen officieel standpunt kan innemen, moet vanavond worden benadrukt dat wij absoluut geen logische reden zien waarom deze twee organen naast elkaar zouden moeten bestaan, zoals op het moment het geval is. Een fusie tussen de ERG en de IRG is dan ook wenselijk.
Ik zou graag een meer proactieve bijdrage zien van de Commissie ten aanzien van de kandidaat-lidstaten en de mate waarin zij niet alleen voldoen aan het bestaande kader maar ook proberen het nieuwe kader in te voeren. Tijdens onze besprekingen met de Commissie over dit verslag, heeft zij uitgelegd dat het te belastend en te ingewikkeld zou zijn om tegemoet te komen aan een oorspronkelijke eis van mij en anderen, betreffende het opstellen van specifieke verslagen over de tenuitvoerlegging van de telecommunicatiewetgeving in de kandidaat-lidstaten. Uiteindelijk hebben we de Commissie met klem verzocht meer informatie te verzamelen over de stand van zaken in de kandidaat-lidstaten. Het is echter van belang dat dit serieus wordt genomen. Als we kijken naar de monitoringverslagen die onlangs door de Commissie zijn gepubliceerd, dan bevatten die slechts twee of drie alinea’s over de telecommunicatiesector in veel van deze landen. Dat is gewoon niet goed genoeg. Nu hun eigen datum van toetreding tot de Europese Unie nadert, is het essentieel dat we deze situatie nauwlettender in de gaten houden dan tot nu toe misschien het geval is geweest.
Tot slot wil ik speciaal de aandacht vestigen op het belang van paragraaf 9 van ons verslag. Hierin wordt nogmaals onderstreept dat ons langetermijndoel een op voorzieningen gebaseerde mededinging moet blijven, ondanks de nadruk die de afgelopen jaren in de regelgeving heeft gelegen op het uitbreiden van de op toegang gebaseerde mededinging. Dat langetermijndoel wordt wel eens overschaduwd door de strijd die we voeren over ontbundeling van de local loop, bit-stream toegang enzovoorts. Toch streven we uiteindelijk, in het belang van de Europese consument, en zeker van de Europese telecomaanbieders, naar duurzame, gezonde, op voorzieningen gebaseerde mededinging. Ik hoop dat dit uitvoeringsverslag heeft bijgedragen aan het bereiken van dat doel. 
Harbour (PPE-DE ),
   . – Mijnheer de Voorzitter, namens mijn collega’s van de Commissie juridische zaken en interne markt, wil ik de heer Clegg bedanken voor het werk dat hij heeft verricht en voor zijn samenwerking, waardoor wij onze eigen ideeën in het verslag kwijt konden, evenals voor zijn aandringen bij de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie op het opstellen van dit initiatiefverslag.
Velen van ons werkten twee jaar geleden al als rapporteurs of schaduwrapporteurs aan het pakket telecommunicatieregelgeving, en het is belangrijk dat we blijk blijven geven van onze politieke steun en onze voortdurende betrokkenheid. We hebben er tenslotte allemaal veel werk in gestoken. We weten dat het pakket zich nu in de uitvoeringsfase bevindt, maar met dit verslag geven we een duidelijk signaal af dat dit Parlement buitengewoon geïnteresseerd is in hetgeen wij beschouwen als een van de belangrijkste wetgevingspakketten voor de interne markt en als een pakket dat het concurrentievermogen bevordert. Concurrentievermogen is namelijk zonder meer van cruciaal belang voor de huidige agenda.
Ik wil graag een of twee punten onderstrepen die de Commissie juridische zaken en interne markt in overweging heeft genomen in verband met de Universeledienstrichtlijn. Ten eerste staan wij volledig achter de verklaring van de commissaris betreffende het voorkomen van overregulering. De Universeledienstrichtlijn bevat een specifieke maatregel die is bedoeld om te voorkomen dat lidstaten direct ingrijpen in de markt voor eindgebruikers door het vaststellen van prijsplafonds, behalve als zij op groothandelsniveau al het mogelijke geprobeerd hebben. Wij moeten hen vragen dat in hun achterhoofd te houden en daar ook naar te handelen.
Het tweede punt is praktisch van aard: we hebben in onze richtlijn veel werk besteed aan tarieftransparantie en de bekendmaking van informatie om de lidstaten vooral aan te sporen kwesties als tarieftransparantie en vergelijking voor particuliere consumenten en kleine ondernemingen aan te pakken. Ik heb helaas nog niet veel bewijzen gezien dat de lidstaten dit ook daadwerkelijk ter harte hebben genomen en ik hoop dat dit in de Commissie wordt opgepikt.
We willen u, commissaris, en uw team aanmoedigen deze hele omzetting nauwlettend te volgen, om ervoor te zorgen dat we optimaal profiteren van deze uitermate belangrijke wetgeving. 
Langen (PPE-DE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik heb een vrij eenvoudige taak, want de twee verslagen van mevrouw Read zijn in de commissie met een grote meerderheid en zonder al te veel veranderingen aangenomen. Daarom kan ik het kort houden, geachte collega. Onze fractie steunt zonder meer het voorstel van de Europese Commissie, net zoals de parlementaire commissie dat heeft gedaan, om de maximale subsidie voor trans-Europese elektronische netwerken van tien procent te verhogen tot dertig procent. Het totale bedrag blijft weliswaar onveranderd, dus komen minder projecten in aanmerking voor subsidies, maar tien procent was volgens ons te weinig. Daarom steunen wij dit voorstel, en wij zullen allemaal voor dit eerste verslag stemmen.
Blijkens uw tweede verslag wilt u zorgen voor meer flexibiliteit bij de pan-Europese e-overheidsdiensten, die op allerlei manieren kunnen worden gebruikt. U wilt dat de Commissie afziet van de scheiding tussen “projecten van gemeenschappelijk belang” en “horizontale maatregelen”. Op die manier kan het totale bedrag van 59,1 miljoen euro in 2005 en 2006 en van 89,6 miljoen euro voor de jaren 2007 tot 2009 flexibeler worden besteed. Wij steunen deze wens, en hoewel u uitvoerig op de problemen bent ingegaan, denk ik dat een grote meerderheid voor uw twee verslagen zal stemmen.
Tot slot wil ik nog iets zeggen over de trans-Europese netwerken in het algemeen. Dit onderwerp staat al maanden en jaren op de agenda. Het probleem was tot nu toe dat er niet genoeg geld was voor deze grote projecten in de sectoren vervoer, telecommunicatie, energie-infrastructuur, onderzoek en technologie. Daarom zijn de besluiten van Essen, waar voor het eerst was voorgesteld om de aanleg van trans-Europese netwerken te bevorderen, slechts heel langzaam en mondjesmaat omgezet. Een groep van deskundigen onder leiding van Karel van Miert heeft een paar maanden geleden een verslag voorgelegd inzake de vervoersinfrastructuur. Het nieuwe initiatief van de Europese Commissie voor meer groei, dat 62 projecten bevat en waarschijnlijk door de top zal worden gesteund, gaat precies die kant op. Mijnheer de commissaris, we hebben het vandaag alleen maar over de financiering en de bedragen in de begroting. Toch wil ik ook zeggen dat het een verstandig idee is om de trans-Europese netwerken te bevorderen, ze uit te breiden en grensoverschrijdende initiatieven te nemen. Dat is, naast het liberaliseren van de markten, nodig om Europa voor te bereiden op de toekomst en op die manier iets dichter bij het streefdoel van Lissabon te komen.
McNally (PSE ).
   – Ik wil onze twee rapporteurs feliciteren, allereerst mevrouw Read, die zich altijd een dapper voorvechtster van telecommunicatie heeft betoond. Het stemt mij zeer tevreden dat zij, net als wij allen, zich bewust is van de toegevoegde Europese waarde die de telecommunicatie heeft voor de Lissabon-agenda.
Om te beginnen: toen ik voor het eerst in dit Parlement kwam, had iedereen in verband met trans-Europese netwerken de mond vol van het Witboek-Delors, waarin de trans-Europese netwerken een belangrijke plaats innamen. Het stemt mij tevreden dat de commissaris en zijn medewerkers flexibel genoeg zijn geweest om te erkennen dat als de aangedragen voorstellen niet werken zoals ze oorspronkelijk bedoeld waren, men zich bijvoorbeeld beter kan richten op een kleiner aantal projecten, die dan gerichter worden uitgevoerd, of op een hogere bijdrage van de Commissie. Een bijdrage van 10 procent is immers duidelijk niet stimulerend genoeg gebleken voor het soort initiatieven dat wij voor ogen hadden. Ik sta volledig achter hun flexibiliteit.
Uiteraard steun ik het IDABC-programma zoals uiteengezet door mevrouw Read. Ik vind dat grotere sociale samenhang een van de verwaarloosde onderdelen van de Lissabon-agenda is, en hieraan zal het IDA-programma in hoge mate bijdragen, evenals aan de kenniseconomie uiteraard.
Steeds vaker komen we het woord ‘interoperabiliteit’ tegen. Wij leven in een werelddeel dat bestaat uit vele kleine landen met uiteenlopende tradities. Als we er niet voor zorgen dat onze systemen kunnen worden samengevoegd en op interoperabele wijze kunnen functioneren, zijn we gedoemd economisch achter te blijven lopen op continentale blokken als de Verenigde Staten. Om die reden sta ik volledig achter het streven van IDA naar interoperabiliteit en de ondersteuning van de communautaire beleidsterreinen die door mevrouw Read zijn genoemd: de traditionele terreinen – landbouw en werkgelegenheidsstatistieken – en de nieuwere – civiele bescherming, humanitaire hulp en justitie en binnenlandse zaken. Ook ik hecht uiteraard, behalve aan de interne markt, belang aan het bieden van veiligheid aan burgers.
Dan kom ik nu bij het verslag van de heer Clegg, waarmee ik hem nogmaals wil feliciteren. Hij en andere leden van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie hebben luid en duidelijk te kennen gegeven dat het simpelweg onvoldoende is om richtlijnen aan te nemen en wetgeving op te stellen als de lidstaten vervolgens denken de vrijheid te kunnen nemen deze wetgeving in hun eigen tempo in nationale wetgeving om te zetten, wat het concurrentievermogen van Europa en de sociale samenhang niet ten goede komt.
Commissaris, ik ben blij dat u in uw achtste verslag enkele stevige instrumenten uit de kast haalt en duidelijk maakt dat u inbreukprocedures zult starten tegen die lidstaten die in gebreke blijven bij de omzetting van deze wetgeving in nationale wetgeving. Dit zou veel vaker moeten gebeuren op een hele reeks communautaire beleidsterreinen, aangezien bepaalde lidstaten wel profiteren van de markten die worden gecreëerd door lidstaten die de Europese wetgeving omzetten in nationale wetgeving, maar die regels zelf vervolgens aan hun laars lappen.
Ik ben het tevens met de heer Clegg eens dat de situatie in de kandidaat-lidstaten tegen het licht moeten worden gehouden.
Nogmaals mijn felicitaties aan de beide rapporteurs. 

Gasòliba i Böhm (ELDR ).
   – Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, waarde collega’s, ik sluit mij aan bij de lovende woorden van de vorige sprekers. Zowel de drie verslagen die wij hier bespreken als de Commissievoorstellen kunnen mijn goedkeuring wegdragen.
Ofschoon de hoofdpunten van de Commissievoorstellen en de verslagen hier al nadrukkelijk genoemd zijn, zou ik de aspecten die ik belangrijk acht nog even extra in de verf willen zetten. In de eerste plaats verloopt het proces om op grond van de overigens zeer positieve voorstellen binnen de grote communicatienetwerken een operationele eenheid te ontwikkelen en te consolideren uitermate langzaam. Zoals de commissaris terecht heeft onderstreept, is dat initiatief vooral met het oog op de uitbreiding absoluut noodzakelijk. Daarom is het van essentieel belang dat de beoogde doelstelling verwezenlijkt wordt en dat de afspraken van Lissabon worden nagekomen.
Helaas worden wij – zoals in de praktijk is gebleken – geconfronteerd met een reeks obstakels die een doeltreffende verwezenlijking van deze doelstellingen in de weg staat. Sommige van deze belemmeringen – het is hier al gesignaleerd – zijn reeds ter sprake gekomen in het Witboek van de voormalige voorzitter van de Commissie, de heer Delors.
In wezen gaat het om twee obstakels. Ten eerste leidt het gebrek aan discipline en inzet van de lidstaten tot een verstoring van de betrokken markten, en met name van de markt voor telecommunicatie. Dit punt wordt behandeld in het verslag van collega Clegg. Ten tweede worden er onvoldoende middelen uitgetrokken ter ondersteuning en ontwikkeling van deze grote netwerken voor communicatie, telecommunicatie en elektronische dienstverlening.
De Commissie heeft uiteraard de bevoegdheid en de verantwoordelijkheid om deze twee obstakels uit de weg te ruimen. Zij kan daarbij echter rekenen op de steun van dit Parlement en de Fractie van de Europese Liberale en Democratische Partij die ik hier vertegenwoordig. 
Herzog (GUE/NGL ).
   – Mevrouw de Voorzitter, ik zal mij beperken tot een enkel punt, namelijk of Europese regulering nodig is in de telecommunicatie.
In tegenstelling tot de heer Clegg, die regulering slechts tijdelijk nodig acht, vind ik dat permanente regulering vereist is en dat deze strikter moet zijn dan de huidige. Ik had graag gezien dat de heer Clegg zich meer rekenschap had gegeven van de analyses van eminente economen uit Oxford en Cambridge. Zij wijzen erop dat, hoewel het mededingingsbeleid opereert, er regulering nodig is om economische, sociale en milieuredenen. De rapporteur wijst erop dat de gevestigde exploitanten moeten inschikken voor concurrentie. Dat is allemaal goed en wel, maar de resulterende oligopoliesituatie zal niet automatisch tot meer efficiëntie of effectiviteit leiden.
De Europese telecomsector heeft zojuist een flinke stap gezet als het gaat om investeringen en werkgelegenheid, en heeft zijn voorsprong met de GSM-norm verspeeld. Met regulering voor UMTS had het gebruik van de infrastructuur gedeeld kunnen worden in plaats van dat de investeerders hier dubbel voor moeten betalen en zich diep in de schulden moeten steken. Overigens heeft de Engelse regelgever vanwege de contradictie tussen het prijscriterium en het kwaliteitscriterium strengere kwaliteitseisen moeten opleggen aan British Telecom.
Op het punt van de sociale en territoriale cohesie is het verslag van de Commissie buitengewoon zwak. Heeft werkelijk iedereen toegang? Dat blijft ongewis. Moet de toegankelijkheid in Europa worden uitgebreid door een volledige dekking voor mobiele telefoons of door iedereen toegang te geven tot een snelle internetverbinding? Opnieuw geen standpunt. Als de aanbestedingsprocedure wordt uitgebreid, kan dat de krachten die de universele dienstverlening tegenwerken in de kaart spelen. Als het gaat om het berekenen van de kosten voor speciale financieringen, pakt het van gebied tot gebied totaal anders uit. Dit alles wordt nog belangrijker in het licht van de uitbreiding. Durft iemand nog zeggen dat liberalisering alleen voldoende zal zijn om massaal particuliere investeringen aan te trekken?
Ik pleit dan ook vurig voor een verdergaande Europese regulering. Het beeld van volstrekt onafhankelijke nationale regelgevende instanties en zelfregulering is niet vol te houden. Het is in het algemeen belang dat deze instanties een wetgevings- en regelgevingskader krijgen. 
Auroi (Verts/ALE ).
   – Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, dames en heren communicatiefans – er is zojuist al gezegd dat we op dit tijdstip met een select gezelschap bij elkaar zijn –, er ligt inderdaad een aantal gevaren op de loer; de heer Herzog wees daar zojuist al op en ik zal dat niet herhalen. Ik zal dus proberen om positief te zijn door te zeggen dat deze drie verslagen ondanks alles passen in de beleidscontext die is gericht op het dichten van de digitale kloof. Daarom wil ik niet alleen de twee rapporteurs bedanken voor hun werk, maar kan ik ook bevestigen dat De Groenen deze drie verslagen zullen steunen.
Ik zal nog iets specifieker ingaan op de voorstellen van mevrouw Read, want als het gaat om zeer technische elementen die echter financieel interessant zijn – ik kom tenslotte uit de Auvergne – voor de Europese overheden, zorgen deze voorstellen ervoor dat de informatiemaatschappij niet in handen van één of twee monopolisten wordt gelaten. Er is meer dan Bill Gates in de informaticawereld en dat is maar goed ook. Ik wil dus in het bijzonder de mensen bedanken die ons vooraf goed op de hoogte hebben gehouden van waar ze mee bezig waren, zodat wij handig konden inspelen op de amendementen waaraan gewerkt werd.
Het programma e-TEN is een doorslaggevend tenuitvoerleggingsinstrument als het gaat om de algemene regels voor het verlenen van financiële bijstand op het gebied van de trans-Europese netwerken. Het loopt tot 2005. Doel is om de maximale steun aan projecten in de telecomsectoren van 10 naar 30 procent te tillen. Dat is geen onbelangrijk voorstel want het kan allicht zorgen voor een bevestiging van de doelstellingen van Lissabon en daarmee de uitbreiding van Europa op het gebied van diensten van algemeen belang. Dat is namelijk wat ons interesseert – of je het nu universele dienstverlening of diensten van algemeen belang noemt –, namelijk dat die dienstverlening zich uiteindelijk richt op alle burgers, als een instrument dat wordt gesteund voor het belang van iedereen.
Dat begrip “diensten van algemeen belang” kan overigens misschien nog beter tot uiting komen met het programma IDABC voor de periode 2005-2009. Wij als Groenen zijn namelijk, zoals u weet, grote voorstanders van vrij beschikbare software en wij beschouwen dit als een versterking voor dat programma, omdat het past in de logica van de interoperabele levering van pan-Europese e-overheidsdiensten aan overheidsdiensten, ondernemingen en burgers. Daarom steunen wij deze plannen. Ik zou ter afsluiting nog willen zeggen – het is namelijk een interessant nieuwtje – dat een stad als München, in het kader van het IDA-Programma voor gegevensuitwisseling tussen overheidsdiensten, is overgestapt op Linux, een gratis besturingsprogramma, hetgeen hopelijk bij veel andere lokale overheden navolging zal vinden. 
Turchi (UEN ).
   – Mevrouw de Voorzitter, ik wil de rapporteurs dankzeggen voor hun verslagen die ook technisch gezien grondig zijn. Wij staan volledig achter het profiel van deze uitgaven. Ik ben ondervoorzitter van de Begrotingscommissie en samen met de voorzitter van mijn commissie heb ik een brief verstuurd waarin wij ons akkoord verklaren met het voorstel van de Commissie om het plafond voor de financiering van het IDA-programma op te trekken. Van welke criteria zijn wij uitgegaan? Wij hebben duidelijk willen maken dat 10% een symbolische daad is, terwijl een verhoging tot 30% een concrete daad is. Op die manier begrijpen de burgers dat vooral dankzij de netwerken Europa dichtbij is en niet ver weg.
Aan de andere kant wil ik als rapporteur voor de netwerken ook een algemene opmerking maken. Volgens mij is de verhoging van het plafond voor de trans-Europese netwerken in het algemeen belangrijk. Wij waren gestart met 10%, bij de eerste lezing zaten wij op 20% en nu praten wij over 30%. Daarnaast dienen wij echter het verslag over de TENs te wijzigen en een financieringsmogelijkheid tegen gunstige voorwaarden te voorzien. Die faciliteiten moeten gelden voor alle sectoren en alle werken die onder de TENs vallen, met inbegrip van telecommunicatie en IDA. Dat geeft de lidstaten de mogelijkheid om deze faciliteiten te gebruiken waar er sprake is van problemen met de lagere overheden. Dat kan volgens mij de procedure stroomlijnen en ervoor zorgen dat de financiering gemakkelijker de bestemming in de regio’s bereikt.
Ik zou ook nog willen ingaan op de zogenaamde . Het desbetreffende document moet de mogelijkheid bieden in de toekomst de brave en de stoute lidstaten in kaart te brengen, maar het zal met name de kans geven in te grijpen waar dat met het oog op het gebruik van de kredieten nodig is. Tot slot ben ik het absoluut niet eens met de zogenaamde , daar die indruist tegen de procedures in de Verdragen. Het is niet aan de Commissie zich hier mee bezig te houden, maar aan de ECOFIN-Raad aan de ene kant en het Europees Parlement aan de andere kant. 
Rübig (PPE-DE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, dames en heren, allereerst zou ik de rapporteur, de heer Clegg, van harte willen bedanken, omdat hij in de commissie een klimaat heeft gecreëerd waardoor het verslag met algemene stemmen kon worden aangenomen. Morgen zullen we zien dat er geen verzet tegen dit verslag zal komen, integendeel, de overgrote meerderheid van de leden zal er voor stemmen.
Wij pleiten vooral voor een open markt, die gebaseerd is op de concurrentie. Waarom? Dat is heel eenvoudig, wij willen de concurrentiepositie van Europa verbeteren! In de mondiale concurrentie is telecommunicatie een sleutelvaardigheid die we voor toekomst dringend nodig hebben, deze sector moet zeer concurrerend zijn. Daarom is het van het grootste belang om dat in de toetredingslanden, maar ook in de lidstaten, zo snel mogelijk te verwezenlijken. We willen geen gedifferentieerd beleid, we willen dat de vooruitgang die in die landen wordt geboekt door de regelgevingsinstanties openbaar wordt gemaakt, zodat we met en met kunnen zien hoe snel we vooruitgang boeken op het gebied van breedband.
We weten dat er wat problemen zijn met de invoering van UMTS, omdat de veiling van de licenties via de achterdeur tot kostenstijgingen heeft geleid. Daarom vind ik het heel zinvol dat een aantal lidstaten hebben besloten om belastingvoordelen toe te kennen, zodat we deze technologieën zo snel mogelijk kunnen gebruiken.
We hebben het er al over gehad dat de regelgevingsinstanties dubbel werk verrichten. De nationale en de Europese diensten moeten natuurlijk worden gebundeld, hoewel het grootste deel van het werk uiteraard in de lidstaten zal worden verricht. De Europese instantie moet alleen maar ingrijpen wanneer dat absoluut nodig is.
Het is van het grootste belang dat die instellingen onafhankelijk zijn. Ik denk dat we er ook in de toekomst voor moeten zorgen dat vooral de technische functioneren, dat de interoperabiliteit van de systemen gegarandeerd is. Daarom zou het misschien zinvol zijn wanneer de regelgevingsinstanties eens nadenken over de vraag wanneer we moeten werken met Europese normen en wanneer met wederzijdse erkenning, want een gerichte technische normering is uiteindelijk de beste garantie voor de concurrentie. Het functioneren van en het gelijktijdige gebruik van verschillende systemen is een absolute voorwaarde voor de mededinging.
We weten natuurlijk allemaal dat ondernemers en ondernemingen proberen om monopolies te creëren en zich door technische uitvindingen te onderscheiden van de concurrentie, maar desondanks moet gegarandeerd zijn dat de markt functioneert en de technisch perfect zijn.
Gill (PSE ).
   – Mevrouw de Voorzitter, ook ik wil de rapporteurs feliciteren met hun goede en actuele verslagen.
Vooral voor het verslag van de heer Clegg geldt dat een van de grootste hindernissen voor investeringen in en concurrentie op de telecommunicatiemarkt in heel Europa het gebrek aan consistente regelgeving en de toepassing daarvan is geweest. De verschillende eisen waaraan moest worden voldaan, en ten gevolge daarvan de uiteenlopende kosten, hebben nieuwe aanbieders ontmoedigd te beginnen met het ontplooien van activiteiten naast bestaande aanbieders. Dit heeft ertoe geleid dat de markt verstikt is geraakt en de concurrentie is afgenomen. Om die reden juich ik dit pakket regelgeving toe, aangezien er veranderingen in worden voorgesteld die gebaseerd zijn op de verspreiding van een consistente aanpak, die moet leiden tot de liberalisering van de telecommunicatiemarkt. Dit pakket biedt alle regeringen de unieke kans om op een markt in volle ontwikkeling normbepalend te zijn en eindelijk een begin te maken met het realiseren van de doelen die we in Lissabon hebben gesteld. Daar hadden we immers allang mee moeten beginnen.
Het toverwoord op het terrein van telecommunicatie is op het moment ‘tenuitvoerlegging’. Dit is meer dan ooit de voornaamste kwestie, omdat er positieve signalen vanuit de sector komen dat de markt zich stabiliseert. Toch sta ik volledig achter de rapporteur als deze de Commissie om opheldering vraagt over de vraag waarom slechts vijf lidstaten dit jaar de deadline hebben gehaald voor het omzetten van het nieuwe pakket regelgeving in nationale regels en waarom de Commissie hierop zo traag heeft gereageerd. Wat is zij precies van plan? De Commissie moet strenger optreden. We verwachten daden van de Commissie, niet alleen maar woorden. Vertragingen zijn immers niet alleen schadelijk voor nieuwkomers en gevestigde exploitanten, maar ze belemmeren ook de nationale regelgevende instellingen en het verzamelen van informatie over spelers op de markt. We moeten opschieten en we hebben behoefte aan een gedegen marktanalyse waarop verdere actie gebaseerd kan worden.
Verder ben ik zeer teleurgesteld over de trage ontwikkeling van breedband. Talloze mensen uit de West Midlands hebben hierover contact met mij opgenomen en hebben hun zorgen geuit over het feit dat deze ontwikkeling met een slakkengang verloopt. Zij vinden dat hieraan iets moet worden gedaan, met name in plattelandsgebieden. 
Figueiredo (GUE/NGL ).
   – Mevrouw de Voorzitter, bij dit pakket zou ik een tweetal kanttekeningen willen plaatsen. De eerste kanttekening is dat er met twee maten wordt gemeten bij de toepassing van de strategie van Lissabon. Er wordt volledig voorbijgegaan aan de doelstellingen op sociaal gebied die de lidstaten niet nakomen. Ik kan hier de doelstellingen op het vlak van werkgelegenheid, sociale insluiting en gelijke rechten en gelijke kansen noemen. Als het echter gaat om het liberaliseren van sectoren waar grote bedrijven belang bij hebben, dan eist men – zoals in het verslag-Clegg over de telecommunicatie – dat de Commissie inbreukprocedures start tegen de lidstaten die bij de liberalisering vertraging hebben opgelopen. Dan bekommert men zich er absoluut niet om na te gaan of de openbare voorzieningen voor alle burgers gegarandeerd zijn. Dat is een volstrekt onaanvaardbaar standpunt.
De tweede kanttekening houdt verband met de verhoging van het financieringsplafond van 10% naar 30% van de totale investeringskosten voor de uitvoering van een project, zonder dat het totale begrotingsbedrag voor de projecten stijgt. Dat is een probleem, want dan zal de Unie minder projecten medefinancieren. Het komt erop neer dat de landen die het sterkst behoefte hebben aan dergelijke projecten meer moeilijkheden zullen ondervinden bij de financiering, waardoor er geen garantie is voor een evenwichtige ontwikkeling. Daarom moet samen met een verhoging van het financieringsplafond ook het totale beschikbare bedrag voor de projecten stijgen. 
Ortuondo Larrea (Verts/ALE ).
   – Mijnheer de Voorzitter, uit het voorstel voor een verordening voor trans-Europese netwerken blijkt dat er geen voortgang is gemaakt met de uitvoering van de projecten van communautair belang omdat er onvoldoende financiële middelen beschikbaar zijn. Het gaat daarbij om een gebrek aan zowel particulier kapitaal als financiering door de lidstaten.
Staat u mij toe dat ik het thema van de telecommunicatie even aan de kant zet en mij richt op het project voor de hogesnelheidstrein in Zuid-Oost-Europa. Vreemd genoeg heeft de Commissie de Atlantische tak van dit netwerk, namelijk het traject Vitoria-Irún-Dax, met verbinding naar Bilbao, op verzoek van de Europese Raad geschrapt uit haar eindverslag, ondanks de toezegging van de Baskische regering om dit traject te financieren en ondanks de vaststelling dat alles sinds februari 2001 in gereedheid is om met de bouw van de spoorlijn te beginnen. Bovendien zou deze verbinding tussen Frankrijk en Spanje via Irún onmiddellijk operationeel kunnen zijn aangezien het Franse netwerk tot op die plaats in overeenstemming is met de internationale Europese spoorbreedte.
Daarom is het vanuit zowel strategisch als politiek oogpunt onbegrijpelijk dat de tak Vitoria-Dax wordt geschrapt. Ik verzoek de Raad van Vervoer en de Spaanse commissaris Loyola de Palacio dan ook publiekelijk om dit traject weer op te nemen in het project. 
Matikainen-Kallström (PPE-DE ).
   – Mevrouw de Voorzitter, ik bedank mijn beide collega's voor hun zeer verdienstelijke werk op dit gebied. Ik richt mij nu alleen op het verslag van collega Clegg. Zijn onderwerp is ook nu zeer belangrijk, want de Commissie verlangt een snelle tenuitvoerlegging in alle lidstaten van onder andere het nieuwe Europese regelgevingskader. De heer Clegg bekritiseert zeer terecht de lidstaten die ondanks de druk van de Commissie en de sector onvoldoende hebben gedaan om het nieuwe regelgevingspakket in eigen wetgeving om te zetten. Als Europa ook voor de telecommunicatiesector een echte interne markt wil creëren, is het van groot belang dat wij zorgen voor de tenuitvoerlegging van een geharmoniseerde regelgeving. Wij moeten ons houden aan hetgeen wij hebben besloten.
In de huidige situatie is het gevaarlijk nieuwe maatregelen voor te stellen die de markt wijzigen nog voordat het telecommunicatiepakket ten uitvoer is gelegd. Het is een schandaal dat acht lidstaten het pakket nog niet in nationale regelgeving hebben omgezet.
Paragraaf 34 van het verslag van collega Clegg is in deze situatie niet correct, want die is naar mijn mening in strijd met de richtlijn inzake de universele dienst. Kunnen wij de exploitanten dergelijke herzieningen van de infrastructuur laten betalen? Nu er net een lijst verplichtingen en marktcorrigerende maatregelen op de markt is gebracht, is het krankzinnig de boel in de war te schoppen met nieuwe verplichtingen voor overheidsdiensten of onduidelijke monopoliebegrippen die op een vreemde manier zijn verbonden aan een misschien vrij interessant businessconcept oftewel het concept van een Europees servicenummer.
De hele ICT-sector moet gereguleerd worden, totdat de markt volledig concurrerend is. Dat is eerlijk voor iedereen. Laat op die manier nieuwe dienstconcepten ontstaan op de commercieel concurrerende markt waarop deskundige ontwikkelaars van zakelijke activiteiten hun werk beslist goed zullen doen. Dat is Europese innovatie. Laten wij ook ons eigen werk doen: het uitvaardigen van duurzame wetten. 
Liikanen,
   . Mevrouw de Voorzitter, om te beginnen wil ik de leden van het Europees Parlement bedanken omdat zij zeer vasthoudend zijn geweest bij het volgen van dit dossier.
Ik wil enkele opmerkingen maken. Er zijn onlangs diverse interessante onderzoeken uitgevoerd waarin de niveaus van de productiviteitsgroei en ontwikkeling in de EU en de Verenigde Staten met elkaar werden vergeleken. Eén van deze onderzoeken stond onder leiding van professor Van Ark van de Rijksuniversiteit Groningen. Daar heeft men gekeken naar de industriële sector en de dienstensector, en men heeft gepoogd te ontdekken op welke terreinen de afstand tussen de EU en de VS kleiner of groter is geworden. De communicatiesector is een terrein waarop Europa beter heeft gepresteerd dan de Verenigde Staten.
In de laatste editie van werd dezelfde conclusie getrokken. Hoewel er maar twee referentielanden werden gebruikt – Frankrijk en Duitsland – heeft de productiviteitsgroei in Europa zich gedurende de afgelopen vijf jaar zo’n 15 procent sneller ontwikkeld dan in de Verenigde Staten. De liberalisering van de telecommunicatie binnen ons regelgevingskader heeft dus een daadwerkelijke impuls gegeven aan innovatie en concurrentie. Ik ben er tevens zeker van dat investeringen in onderzoek en ontwikkeling een bijzonder nuttige bijdrage hebben geleverd. Dit alles toont aan dat het op een goede manier uitoefenen van druk ter bevordering van concurrentie en het stimuleren van innovatie ook een impuls geeft aan de productiviteitsgroei, waarvan de hele sector sterk profiteert.
Verder ben ik het wat betreft de toekomstproblematiek met de heer Clegg eens dat op voorzieningen gebaseerde mededinging op de lange termijn investeringen aanmoedigt. De grote uitdaging bij het toepassen van deze regels zal de manier zijn waarop we een brug slaan tussen op diensten gebaseerde mededinging en op voorzieningen gebaseerde mededinging. De enige manier waarop dit consequent kan worden aangepakt is door de bestaande netwerken, die tot nu toe onder een monopolie vielen, open te stellen. Indien het openstellen van netwerken toekomstige investeringen vereist en er eventuele risico’s mee gepaard gaan, moeten deze risico’s goed worden ingeschat.
De heer Herzog maakte een bijzonder interessante opmerking. Het is overduidelijk dat er behoefte bestaat aan zowel regelgeving vooraf als achteraf. Regelgeving vooraf moet bijvoorbeeld worden gebruikt op het terrein van universele diensten, waar sprake is van een groot algemeen belang, maar zodra markten volledig concurrerend zijn, verdwijnt de noodzaak voor brede regelgeving vooraf in feite. Regelgeving is in dit geval immers geen doel op zich. Het doel ervan is de burgers diensten aan te bieden van hoge kwaliteit tegen concurrerende prijzen.
Tot slot, mevrouw Gill, is de Commissie wat haar maatregelen ten aanzien van de tenuitvoerlegging van de regelgeving betreft, buitengewoon strikt bij het uitoefenen van haar rol als hoedster van de Verdragen. De inbreukprocedures bestaan uit drie fasen. De eerste is het doen uitgaan van een schriftelijke aanmaning. Die is inmiddels verzonden. We wachten nu op antwoord. Als we dat hebben ontvangen, sturen we een brief met daarin een met redenen omkleed advies. Als we het antwoord onbevredigend vinden, dagen we de lidstaat voor de rechter. Wij zullen buitengewoon weloverwogen en objectief te werk gaan bij het toepassen van deze beginselen, dus er is in dit opzicht geen enkele reden tot bezorgdheid.
Ik heb verder nota genomen van de opmerkingen van zowel mevrouw Read als de heer Clegg over de kandidaat-lidstaten. Ik ben bereid hier opnieuw naar te kijken en zal deze kwestie met plezier een andere keer met u bespreken. 
De Voorzitter.
    Bedankt, mijnheer Liikanen.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 12.00 uur plaats. 
De Voorzitter.
    Aan de orde is het verslag (A5-0383/2003) van mevrouw Kauppi, namens de Economische en Monetaire Commissie, over het voorstel voor een richtlijn van de Raad houdende wijziging van Richtlijn 92/81/EEG en Richtlijn 92/82/EEG tot vaststelling van een bijzondere belastingregeling voor als motorbrandstof voor commerciële doeleinden gebruikte gasolie en tot geleidelijke onderlinge aanpassing van de accijnzen op benzine en op gasolie (COM(2002) 410 – C5-0409/2002 – 2002/0191(CNS)). 
Bolkestein,
   . Mijnheer de Voorzitter, op 27 oktober 2003, na meer dan zes jaar onderhandelen, heeft de Raad de richtlijn inzake energiebelasting goedgekeurd. Die richtlijn bevat bepaalde aspecten van het voorstel betreffende commerciële gasolie en biedt lidstaten met name de mogelijkheid verschillende belastingtarieven te hanteren voor gasolie voor commercieel of niet-commercieel gebruik.
Toch is de richtlijn inzake energiebelasting nog slechts gebaseerd op minimumtarieven. Dat betekent dat het geen oplossing is voor het probleem van de concurrentieverstoring op de markt voor het goederenvervoer over de weg, een probleem dat voortvloeit uit de aanzienlijke verschillen in de belastingwetgeving ten aanzien van gasolie in de lidstaten. Alleen harmonisering, of in ieder geval grotere onderlinge aanpassing, van de belastingen op gasolie voor commercieel gebruik kan een einde maken aan deze concurrentieverstoringen.
Drie parlementaire commissies, de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie, de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en consumentenbeleid en de Commissie regionaal beleid, vervoer en toerisme hebben de voorstellen van de Commissie om die reden in grote lijnen gesteund.
Uit de debatten in de Economische en Monetaire Commissie is echter ook gebleken dat het bestaan van dergelijke verstoringen breed wordt erkend. Toch verschilt deze commissie van mening met de Commissie over de noodzaak en de middelen om deze concurrentieverstoringen te verminderen.
Ik breng in herinnering dat, overeenkomstig artikel 93 van het Verdrag, bepalingen die betrekking hebben op de harmonisatie van de wetgevingen inzake accijnzen vastgesteld dienen te worden, voorzover deze harmonisatie noodzakelijk is om de instelling en de werking van de interne markt te verzekeren. Het is duidelijk dat de concurrentieverstoringen die voortvloeien uit de zeer aanzienlijke verschillen in de accijnzen die door de lidstaten worden geheven op gasolie, een bedreiging vormen voor de werking van de interne markt.
Ik wil erop wijzen dat de Commissie positief stond tegenover veel van de amendementen die werden overwogen door de rapporteur van de Economische en Monetaire Commissie en andere leden van het Parlement. De Commissie had met name de volgende drie kwesties in principe kunnen accepteren. Ten eerste het opnemen van een geïndexeerde fluctuatiemarge voor de accijnzen die geheven worden op voor commerciële doeleinden gebruikte gasolie. Een dergelijke fluctuatiemarge kan worden beschouwd als de op één na beste oplossing, indien een geharmoniseerd tarief voor commerciële gasolie niet kan worden bereikt.
Ten tweede is er de kwestie van de onderlinge aanpassing van het huidige voorstel en de bepalingen in de richtlijn inzake energiebelasting, met name wat betreft de vaststelling van de tarieven voor commerciële gasolie en de belastingtarieven. En ten derde is er de kwestie van de invoering van een restitutiestelsel als een praktisch instrument waarmee een onderscheid kan worden aangebracht tussen de accijnzen op commerciële en niet-commerciële gasolie.
Tot mijn verbazing bleek dat de Economische en Monetaire Commissie deze amendementen vervolgens niet voldoende vond om het voorstel van de Commissie te kunnen steunen.
Tot slot is de Raad, blijkens de notulen betreffende de goedkeuring van de richtlijn inzake energiebelasting, duidelijk vastbesloten het werk ten aanzien van het voorstel over voor commerciële doeleinden gebruikte gasolie voort te zetten.
Om de genoemde redenen is de Commissie nog steeds overtuigd van de verdiensten van dit voorstel. Ik wil de afgevaardigden op het hart drukken hun standpunt ten aanzien van deze kwestie zeer goed te overdenken voordat hier deze week wordt gestemd. 
Kauppi (PPE-DE ),
    Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, ik ben het helaas niet met de Commissie eens dat de tijd rijp is voor dit voorstel, waarmee wordt gestreefd naar een volledige harmonisatie van de accijnzen op voor commerciële doeleinden gebruikte diesel. Mijn belangrijkste kritiek betreft de volgende punten.
Allereerst de gedachtegang achter het voorstel: is er echt een probleem? De Commissie noemt twee hoofdredenen voor de indiening van dit voorstel: bescherming van het milieu en eerlijke concurrentie op de interne markt. Hoewel ik van beide doelen een groot voorstander ben, betwijfel ik of het voorstel zoals het er nu ligt, wel de gewenste gevolgen zal hebben.
Om te beginnen moeten de gevolgen voor het milieu in een breder verband worden gezien. Het is de vraag of het voorstel een noemenswaardig voordeel voor het milieu oplevert. De Commissie, die bewijzen aanvoert die op zijn best als anekdotisch kunnen worden omschreven, stelt dat vrachtwagens onnodige omwegen maken om hun grote tanks te vullen in landen waar de accijnzen, en dus de prijzen van de bij benzinepompen verkochte brandstof, lager zijn. Het voorstel bevat een verwijzing naar het OESO-rapport van 1997, dat de conclusie bevatte dat dit “benzinetoerisme” onder andere in Zwitserland goed is voor twintig procent van de verkoop van brandstoffen. Ook als men de juistheid van dit cijfer accepteert, kan men onmogelijk weten of dit echt alleen maar vervanging is, met andere woorden dat vrachtrijders hun tank niet vullen alvorens uit het land van oorsprong te vertrekken, of dat het komt doordat de chauffeurs omrijden om in bepaalde landen hun brandstoftank te vullen. Ik vraag me af of dit probleem wel zo groot is dat het een zo verstrekkende maatregel verdient, namelijk volledige harmonisatie, zoals de Commissie voorstelt.
Ik ben er ook absoluut niet van overtuigd van de wenselijkheid om de accijnsverschillen tussen de lidstaten op te heffen. Ik ben van mening dat belastingconcurrentie zeer gezond is, vooral omdat de voorgestelde harmonisatie in veel landen tot hogere belasting zal leiden.
Ten slotte wil ik zeggen dat ik, zelf afkomstig uit een periferie regio van de Unie, van mening ben dat er ook met regionale aspecten rekening moet worden gehouden. Het benzinetoerisme heeft waarschijnlijk een minder grote invloed op op de vervoersbewegingen in Scandinavië dan het schijnt te hebben op de vervoersbewegingen in de drukke regio’s van de Unie, zoals in Duitsland en België.
Ik ben van mening dat dit voorstel niet in het juiste kader is geplaatst. Hoewel er een aantal malen verwezen wordt naar het momenteel gevoerde debat over een nieuw vervoersbeleid en de voorstellen om infrastructuurkosten in te voeren, wordt er niet echt gesproken over de wisselwerking tussen beide initiatieven. De Commissie heeft concrete voorstellen ingediend inzake heffingen en belastingen op het infrastructuurgebruik, waardoor het beter zou zijn geweest als deze beide maatregelen tegelijk waren ingediend. Anders bestaat het duidelijke gevaar dat er een buitensporige last op de vervoersector wordt gelegd in de vorm van een verhoogde accijns op diesel en verhoogde nieuwe heffingen op het gebruik van infrastructuur. Hoewel dit probleem wordt vermeld in artikel 8 e van het voorstel, heeft dit artikel alleen betrekking op de overgangsperiode en uitsluitend op vrachtwagens die minder dan 16 ton wegen.
Welke gevolgen heeft dit voorstel daarnaast voor de nieuwe lidstaten waarvan sommige thans aanzienlijk lagere belastingen heffen dan momenteel in Europese Unie gelden? Is het, zoals de Commissie voorstelt, wel realistisch om te verwachten dat het geharmoniseerde belastingtarief in 2012 voor alle 25 lidstaten zal gelden? Ik vrees dat deze enorme prijsverhogingen in veel nieuwe lidstaten zo'n grote lastenverzwaring betekenen en de inflatie zodanig aanwakkeren, juist nu zij trachten hun inflatiepeil terug te brengen om tot de EMU te kunnen toetreden, dat deze ontwikkeling in politiek opzicht onmogelijk is. De kandidaat-landen hebben bovendien al veel gedaan om zich aan de huidige minimumbelastingen aan te passen. De geplande en relatief bescheiden verhoging die in de richtlijn inzake energiebelasting is opgenomen, kan een aantal landen al in de problemen brengen.
Een van de redenen waarom de Commissie dit vrij ingewikkelde voorstel heeft ingediend, is dat men de belastingen voor personenauto's met spoed wil aanpassen aan het tarief voor loodvrije benzine. De Commissie motiveert deze belastingaanpassing door te wijzen op milieuaspecten. Er moet worden nagegaan welke gevolgen de harmonisatie van deze belastingen heeft op bijvoorbeeld onderzoek en ontwikkeling van dieselmotoren. Wij mogen ook niet vergeten dat de Europese fabrikanten momenteel marktleiders zijn op het gebied van dieseltechnologie. Ook moet worden nagegaan welke gevolgen het voorstel heeft op de olie-industrie en de olieraffinaderijen, omdat het waarschijnlijk tot een geringer verbruik van diesel leidt.
Ik wil ten slotte nog zeggen dat ik voor de zomervakantie nog wijzigingen in dit voorstel probeerde aan te brengen, zodat dit voorstel in het Parlement aangenomen had kunnen worden. Ik kreeg van de Commissie echter niets anders dan mondelinge toezeggingen dat de wijziging die het Parlement wenst, echt zal zijn wat de Commissie in de Raad probeert te bereiken. Het is zeer onbevredigend dat het Parlement in de openbare raadplegingsprocedure ofwel het voorstel moet verwerpen ofwel een lege volmacht aan de Commissie moet geven voor de onderhandelingen met de Raad. Ik hoop daarom dat het nieuwe Europees Verdrag in de toekomst de medebeslissingsprocedure en besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid mogelijk maakt bij belastingzaken, zodat het voor het Parlement veel makkelijker zal zijn het voorstel van de Commissie met bepaalde wijzigingen aan te nemen en er in tweede lezing op terug te komen. 
Korhola (PPE-DE ),
    Mevrouw de Voorzitter, Europa moet maatregelen nemen om het autogebruik in te dammen teneinde te kunnen voldoen aan de verplichtingen van Kyoto. Het zou kortzichtig zijn de doelstellingen van Kyoto te willen halen ten koste van degenen die werkgelegenheid scheppen, zonder eerst alle mogelijkheden te hebben onderzocht om de uitstoot in het vervoer te verminderen. De Europese Unie heeft dan ook al overeenkomsten gesloten met bijvoorbeeld Europese autofabrikanten over de productie van auto's die minder brandstof verbruiken en minder vervuilen. De onderhavige richtlijn is van belang, omdat deze ook gericht is op de vraagzijde, namelijk door de kosten zichtbaar te maken voor de consumenten.
Het is alleen jammer dat het Commissievoorstel overal los van staat. Om het te kunnen aannemen, moet het in breed verband worden gezien: het is de bedoeling om dit decennium in heel Europa een fiscaal systeem in te voeren dat registratie- en motorrijtuigenbelasting voor voertuigen omvat alsmede een doordacht tariefstelsel voor het gebruik van infrastructuur en een onderlinge aanpassing van de brandstofaccijnzen. Omdat nu geen alomvattende benadering kan worden gerealiseerd en omdat in deze richtlijn de hoogte van de brandstofaccijnzen voor een tamelijk lange periode wordt vastgelegd, zal er waarschijnlijk geen besluit worden genomen.
0Een alomvattende benadering zou ten goede komen aan de consumenten en zou een evenwichtige ontwikkeling van de vervoerssituatie waarborgen in gebieden met een lage bevolkingsdichtheid en weinig of geen openbaar vervoer. Op het platteland en in perifere gebieden zijn de mensen afhankelijker van hun eigen auto's en zijn de externe kosten van het vervoer lager dan in andere gebieden.
Mensen hebben de neiging hun keuzes pas te heroverwegen bij grote veranderingen, zoals een verandering van woon- of arbeidsplaats of de aanschaf van een auto. Een verregaande ontwikkeling in de openbare dienstverlening wordt daarentegen misschien niet op waarde geschat. Daarom zijn grote veranderingen op het gebied van direct waarneembare kosten, zoals brandstofprijzen en tolheffing, van grote invloed op de gemaakte keuzes. In dit verband zou een lineaire verhoging van de brandstofaccijnzen te gelijkmatig en te traag zijn om de consumenten werkelijk aan te zetten tot het veranderen van hun consumptiepatronen. Het is in ieder geval belangrijk vanaf het begin duidelijk te benadrukken wat het einddoel is, namelijk het internaliseren van de externe kosten in de prijzen.
Dieselauto’s zijn zuiniger en stoten minder CO2 uit. Men moet echter wel beseffen dat dieselauto’s meer stikstofoxiden en deeltjes uitstoten, hetgeen een ernstig gezondheidsrisico met zich meebrengt. Daarom zou het goed zijn de accijnzen op diesel en benzine te harmoniseren. 
Karlsson (PSE ),
    Mevrouw de Voorzitter, ik betreur het dat de Economische en Monetaire Commissie en mevrouw Kauppi zo negatief staan tegenover het Commissievoorstel. Ik respecteer het natuurlijk dat zovelen principiële tegenstanders van belastingharmonisatie zijn. Het heeft natuurlijk een zekere waarde dat de landen zelf beslissen over hun belastingen, omdat daarmee een aanzienlijk deel van de welvaart wordt gefinancierd, en die welvaart verschilt zoals bekend van lidstaat tot lidstaat. Maar hoewel het een belangrijk beginsel is om het nationale beslissingsrecht met betrekking tot belastingen te bewaken, mag dit beginsel niet de vijand van het beste worden. De meerwaarde van gemeenschappelijke belastingtarieven is op bepaalde gebieden duidelijk. De belasting op diesel is er één van. De verschillende belastingtarieven voor diesel in de lidstaten geven een hoop ongemak.
Ten eerste bemoeilijken verschillende belastingtarieven een eerlijke concurrentie tussen bedrijven in de Unie. In het ene land is het duurder om goederen te vervoeren dan in andere landen. Dat leidt tot een onevenwichtige situatie in de concurrentie tussen ondernemingen.
Ten tweede stimuleren de verschillen het “brandstoftoerisme”. Ik heb zelf in de vervoersbranche gewerkt en in zware vrachtwagens gereden. Ik weet dat men honderden kilometers omrijdt om goedkope diesel te kunnen kopen. En niet alleen dat, men voorziet de vrachtwagens van extra tanks om zoveel te kunnen tanken dat de reis extra voordelig wordt. Dit brandstoftoerisme draagt natuurlijk ook nog bij aan verdere milieuverontreiniging. Wij brengen de wegen extra slijtage toe en er ontstaan meer ongelukken. Dat is de prijs die we moeten betalen voor de grote fiscale verschillen van dit moment.
Ten derde biedt deze situatie met grote fiscale verschillen ruimte voor sociale dumping, omdat het verschil tussen uiteenlopende kosten voor het vervoer in de diverse landen wordt versterkt. Alles bijeengenomen zijn het milieu, de verkeersveiligheid en de arbeidsomstandigheden van de werknemers het slachtoffer als we in de Unie een regeling handhaven met grote verschillen in brandstofkosten.
Wenzel-Perillo (PPE-DE ),
   Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, ik ben blij dat mevrouw Kauppi in haar herziene verslag van haar afwijzende standpunt is afgestapt. Ze heeft ook wel gelijk wanneer ze zegt dat het voorstel van de Commissie voor verbetering vatbaar is. Het resultaat van de stemming in de commissie ten principale, het verwerpen van het voorstel, is voor mij echter niet bevredigend. De Europese Commissie heeft met haar voorstel inzake het onderling aanpassen van de belasting op dieselbrandstof voor commerciële doeleinden een moedige stap in de juiste richting gezet. De commissie ten principale was niet bereid om diezelfde stap te zetten en heeft geen rekening gehouden met het positieve oordeel van de medeadviserende commissies.
De Commissie heeft met haar voorstel twee hoofddoelen voor ogen: ten eerste wil ze de belasting op brandstof voor commerciële doeleinden anders regelen dan die op brandstof voor particulier gebruik, en ten tweede wil ze de accijns op dieselbrandstof voor commerciële doeleinden harmoniseren, om de concurrentievervalsing te vermijden. Concurrentievervalsing ontstaat echter niet alleen maar door verschillende accijnzen, maar ook door de verschillende werk- en rijtijden voor de chauffeurs. Toch mag dat geen reden zijn om dit voorstel te verwerpen, we moeten het gewoon verbeteren. Het Parlement heeft tenslotte altijd gepleit voor maatregelen die het openen van de markten en een eerlijke concurrentie als doel hebben. Bovendien willen we door deze onderlinge aanpassing vermijden dat er omwegen worden gemaakt, met alle gevolgen van dien voor het milieu. Het dieseltoerisme bloeit, dat is een feit, en dat is schadelijk voor het milieu.
Wat is nu het resultaat? Ten eerste wordt er geen begin gemaakt met de dringend nodige aanpassing van de concurrentievoorwaarden voor de vervoerssector. Ten tweede betekent dit besluit vooral voor de bescherming van het milieu een stap terug. Dat is betreurenswaardig, dames en heren, en ik vind dat een verbeterd voorstel van de Commissie vooral op dit moment zinvol zou zijn geweest om de genoemde misstanden te vermijden. 
Karas (PPE-DE ).
   – Mijnheer de commissaris, dames en heren, ik wil de vorige spreekster erop wijzen dat op bladzijde negen in het verslag van mevrouw Kauppi, dat door de Economische en Monetaire Commissie is aangenomen, het volgende staat: “doet een beroep op de Commissie […] met een nieuw voorstel te komen”. Dat is de kern van de zaak. We hebben niet gezegd dat we het voorstel onzinnig vinden of dat we het daarom verwerpen. Er staan allerlei dingen in die heel redelijk zijn. Al met al zijn er echter nog heel wat vragen niet beantwoord. Ik vind het zinvol om de accijns op benzine en gasolie te harmoniseren, maar wat heeft dat voor nut zolang er verschillen blijven bestaan inzake heffingen, tol, rekeningrijden en belasting op motorvoertuigen?
Wanneer we de interne markt echt willen, moeten we ook nadenken over de ecologische gevolgen. Is het ecologisch wel zo zinvol wanneer we met deze richtlijn het goederenvervoer over de weg bevorderen door een verschillende accijns te heffen op dieselolie en benzine voor commerciële of voor particuliere doeleinden? Hebben we de personenwagens met dieselmotor niet dringend nodig om de CO2-emissies te reduceren? Daarom zien we geen reden om de accijns op diesel aan te passen aan die op benzine. Afgezien daarvan denk ik dat deze wildgroei van verschillende accijnzen op dieselolie tot misbruik kan leiden. Bovendien beschamen we het vertrouwen van diegenen die op diesel zijn overgestapt en een hogere aanschafprijs op de koop toe hebben genomen.
Daarom zeg ik tot slot: we moeten met het oog op de interne markt nog wel iets veranderen aan het belastingbeleid, maar we moeten nog allerlei vragen beantwoorden voordat we een evenwichtige analyse kunnen maken van de kosten en de baten. Daarom verbaast het me nogal dat op bladzijde 24 van de morgen uit te brengen mededeling van de Commissie aan het Parlement inzake het werkprogramma voor 2004 staat dat deze richtlijn al moet worden omgezet, hoewel wij vandaag het idee bespreken dat de Commissie een nieuw voorstel voor moet leggen. We kunnen het streefdoel van de Commissie alleen maar bereiken wanneer de Commissie snel een nieuw voorstel doet. 
Ettl (PSE ).
   – Mevrouw de Voorzitter, de omzetting van de richtlijn zal niet zo snel plaatsvinden als de Commissie denkt. Dit is natuurlijk een klassiek voorbeeld van een onderwerp dat horizontaal moet worden aangepakt. Ik zou wel willen dat de plannen om de klassieke verkeersvraagstukken op het Europese niveau aan te pakken even ambitieus waren als die voor het bestrijden van concurrentievervalsing op de interne markt. We moeten nou eenmaal naar het hele plaatje kijken. Dit ter inleiding. 
In principe ben ik het natuurlijk met de Commissie eens, mijnheer de commissaris, dat we met het oog op het goed functioneren van de interne markt de indirecte belastingen moeten harmoniseren. Faire concurrentie en milieubescherming zijn als argumenten altijd erg populair bij de burgers. In dit geval ligt de zaak echter wat genuanceerder. Aan de ene kant stellen we vast dat de Commissie – ik weet niet of ik het mag zeggen – niet in staat is om in het belang van de burgers een werkelijk Europees vervoersbeleid te voeren, en aan de andere kant willen de ministers van financiën meer geld voor de schatkist door de accijns op dieselbrandstof te verhogen.
De relatie tussen de weg en het spoor wordt gekenmerkt door isolatie, niet door integratie. We hebben een totaal concept nodig voor het vervoer in Europa, maar we moeten ook zorgen voor een totaalconcept voor alle belastingen op voertuigen, tolheffingen en rekeningrijden. Dat moeten we als geheel bekijken, als pakket. Pas dan is het realistisch en haalbaar om de accijns op diesel te harmoniseren.
De Commissie heeft in het voorstel voor een richtlijn onder andere gewezen op de sterke toename van het aantal personenwagens met dieselmotor, en betreurt dat de schatkist van de lidstaten daardoor wat leger wordt. De Commissie zegt dat dit een fout is die moet worden rechtgezet. Helaas gaat de Commissie niet nader in op de eigenaars van die meestal vrij bescheiden auto’s, die minder verbruiken en tot nu toe met diesel goedkoper konden rijden. Het is de moeite waard om eens te overwegen wie er in die auto’s rijdt. Meestal zijn het namelijk werknemers die iedere dag met hun auto naar het werk moeten rijden omdat ze geen alternatief hebben. In sommige landen worden meer dan de helft van de personenwagens voor dat doel gebruikt.
Het Europese belastingbeleid heeft tot nu toe het koopgedrag bepaald, en het milieubewustzijn van de consumenten heeft er uiteindelijk ook toe geleid dat de technologie in deze sector milieuvriendelijker is geworden. Daarom vind ik dat we het hele plaatje moeten zien. Ik vind niet dat de ideeën verkeerd of slecht zijn, maar wel dat het voorstel moet worden herzien. Dit voorstel stemt niet werkelijk overeen met onze ideeën. Mijn fractie beveelt de Commissie aan om een nieuw voorstel voor te leggen en zal dit voorstel verwerpen. 
Schmidt, Olle (ELDR ).
    Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, dit is een gevoelig onderwerp. Dat zien we aan de vele malen dat de Economische en Monetaire Commissie zich hiermee bezig heeft gehouden sinds we de kwestie van dieselbelasting voor het eerst behandelden. Het debat van vanavond toont die gevoeligheid ook weer aan.
Ik wil mevrouw Kauppi bedanken voor het ijverige en ambitieuze werk dat we van haar kennen. Deze keer – deze ene keer, hoop ik – moet ik echter meedelen dat het grootste deel van de ELDR-Fractie haar conclusies niet deelt.
Wij zijn het er wel mee eens dat het Commissievoorstel problemen, moeilijke probleemstellingen en delicate overwegingen bevat. Ik blijf het jammer vinden dat de meerderheid van de parlementaire commissie zich niet heeft gebaseerd op de goede elementen van dit voorstel in plaats van het in zijn geheel af te wijzen, zoals de twee grote fracties nu voorstellen. Ik deel dus de mening van de heer Bolkestein in dezen, en ik zal uitleggen waarom.
Ten eerste: de amendementen van de ELDR-Fractie gaan over belastingcoördinatie, niet over belastingharmonisatie. Wij stellen voor dat de belastingen kunnen variëren binnen een brede belastingband. Dat biedt de lidstaten ruimte voor eigen beoordelingen, zonder dat de goede elementen van dit voorstel verloren gaan
Ten tweede: het Commissievoorstel is gericht op verbetering van het milieu. Ik vind wel dat sommige argumenten niet meer dan smoezen lijken. Belastingconcurrentie kan goed zijn, daar ben ik het mee eens, maar niet als het milieu daaronder lijdt. Milieu- en energiebelastingen zijn belastingen die volgens mij op EU-niveau kunnen worden vastgesteld.
Ten derde: de grote verschillen tussen de lidstaten zijn schadelijk voor de interne markt. Wie beweert dat er geen dieseltoerisme is, zoals mevrouw Kauppi doet, steekt zijn kop in het zand – of in de tank – en heeft geen oog voor de werkelijkheid om zich heen.
Een aangepast Commissievoorstel is goed voor het milieu, versterkt de interne markt en verbetert de concurrentie. Daar kunnen de PPE-DE-Fractie en de PSE-Fractie in deze kamer onmogelijk iets tegen hebben. Laten we toch niet iedere keer zo overgevoelig of overdreven retorisch worden zodra we een voorstel behandelen waar het woord belastingen in voorkomt. 
Jonckheer (Verts/ALE ).
   – Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, het is niet voor het eerst dat ik in de plenaire vergadering aangeef dat mijn fractie het met u eens is in dat wij bijzonder teleurgesteld zijn over uitslag van de stemming in de Economische en Monetaire Commissie. Mijns inziens getuigt die van een reactionaire houding. Voor ik hier het woord zou gaan voeren om enige opmerkingen te plaatsen heb ik het voorstel van de Commissie, het document van 24 juli, herlezen. Ik en mijn fractie zijn van mening dat uw diensten een buitengewoon degelijk voorstel hebben opgesteld, aangezien het in krachtige bewoordingen een goede diagnose formuleert en een goede inventarisatie geeft van de te verwachten gevolgen van dit voorstel.
Ik zou mijn collega’s er nogmaals op willen wijzen dat de Commissie een buitengewoon gradueel voorstel heeft gedaan, waarvan de kandidaat-landen tussen 2010 en 2012 de effecten van zullen zien. Het gaat uit van een uiterst zwakke spilkoers, die niet meer is dan de indexering van de koers die al in 1992 van kracht was en houdt inderdaad in dat sommige staten hun tarieven zullen moeten verhogen.
Ik denk eveneens dat de opmerking van sommige van mijn collega’s dat er een totaalpakket moet komen slechts een uitvlucht is om de zaak te traineren en dat men kennelijk dus niet akkoord gaat met het geheel van voorgestelde maatregelen.
Ik zou ook willen vaststellen – en dat is volgens mij een van de redenen waarom het voorstel door de grootste fracties is verworpen – dat de concurrentievervalsing voor u blijkbaar het belangrijkste aspect is. Maar als men het voorstel van de Commissie goed leest, blijkt duidelijk dat het weliswaar niet de bedoeling is om bijvoorbeeld de nationale belastingen in hun totaliteit te verhogen, maar dat het voorstel wel een reorganisatie van de nationale belastingstelsels met zich meebrengt. Wij steunen bijvoorbeeld het voorstel om de vervoersbelasting op de vaste componenten te verlagen ten gunste van de belasting op grond van het gebruik, geheel volgens het beginsel “de vervuiler betaalt”. Het is duidelijk dat de staten niet gediend zijn van inmenging in hun belastingstelsel. Daar hebben ze echter ongelijk in. Op het gebied van de duurzame ontwikkeling zou ik willen zeggen dat uit de tekst van de Commissie naar voren komt dat de externe kosten van het vervoer – volgens het Europees Milieuagentschap – 8 procent van het bbp uitmaken. Ik denk dus dat de Commissie terecht benadrukt dat als de Raad de doelstellingen wil respecteren vooral waar het gaat om het terugbrengen van de uitstoot van vervuilende stoffen door personenauto’s, we uw voorstellen moeten volgen.
Mijnheer Bolkestein, u heeft de volledige steun van mijn fractie, maar ik weet dat dat voor u helaas niet voldoende zal zijn. Laten we niettemin gezamenlijk de strijd voortzetten. Ooit zullen we ons doel bereiken. 
Blokland (EDD ).
   – Mevrouw de Voorzitter, vanmiddag reed ik door Luxemburg. En zoals het een echte Nederlander betaamt, tank ik daar dan altijd tegen het Luxemburgse tarief. Normaal tank ik in Nederland, maar als ik toch door Luxemburg naar Straatsburg rijd, is het wel zo voordelig.
Volgens de Europese Commissie in haar toelichting op het harmonisatievoorstel zouden legio chauffeurs onnodig omrijden om elders goedkoper te tanken. Dat lijkt me niet logisch en al helemaal geen reden om een verstrekkend voorstel tot harmonisatie in te dienen. Ik heb dan ook grote bezwaren tegen het voorstel.
Mijn eerste bezwaar is dat het voorstel niet aansluit bij andere voorstellen om te komen tot een aanpak van milieuproblemen als gevolg van mobiliteit en transport. Daarnaast acht ik de voorgestelde harmonisatie van accijnzen op brandstof een ongewenste ingreep in de soevereiniteit van de lidstaten op het gebied van de belastingen. Collega Kauppi merkt terecht op dat enige belastingconcurrentie wel zo gezond is.
Voorzitter, samen met de collegae Lulling en Villiers heb ik daarom in de Economische en Monetaire Commissie voorgesteld om het voorstel te verwerpen. Dat voorstel is met een overgrote meerderheid aangenomen. Ik roep mijn collega’s op dit standpunt te volgen en het voorstel tot harmonisatie te verwerpen.
Tot slot wil ik Commissaris Bolkestein vragen wat de Europese Commissie gaat doen wanneer het Parlement het voorstel verwerpt. Ik zou een concreet antwoord op prijs stellen. 
Ilgenfritz (NI ).
   – Mijnheer de Voorzitter, ik steun de rapporteur van ganser harte. Wat Europa nodig heeft is meer fiscale concurrentie, niet minder. In Europa gaat gemiddeld al meer dan veertig procent van ons inkomen naar de overheid, dat is veel meer dan in Japan of in de VS. We weten allemaal waar dat toe leidt. De werkloosheid stijgt, er worden al minder bedrijven opgericht en er wordt al minder geïnvesteerd. Dat weet de Commissie ook. Toch pleit ze voor het verhogen van de belastingen. Ze doet op die manier het onaangename werk voor de ministers van financiën van de lidstaten. Zij verhogen de belastingen en schuiven de EU de schuld in de schoenen. Toch is het zo eenvoudig: we strijden samen voor voltooiing van de interne markt en zorgen ervoor dat de concurrentie niet door regels wordt beperkt. Dan zorgen de lidstaten er op hun beurt voor dat de bureaucratie en de hoge belastingen verdwijnen, omdat ze slankere structuren moeten aanbieden. Wanneer we die kans laten liggen wordt Europa een steeds grotere maar ook steeds zwakkere reus. Het zou het einde van een grote idee kunnen betekenen. Dat is jammer, want we hebben een sterk Europa nodig! 
Lulling (PPE-DE ).
   – Mevrouw de Voorzitter, de Europese Commissie heeft op een volkomen fout moment een ingewikkeld en absoluut overbodig voorstel gedaan voor een speciale regeling voor de accijns op dieselbrandstof. Bovendien wil ze de accijns op diesel voor commerciële doeleinden voor 2010 volledig harmoniseren. Voor de meeste lidstaten zou dat betekenen dat de belastingen stijgen en de prijs van diesel dus ook.
Zonder rekening te houden met de rampzalige gevolgen voor de dieseltechnologie, stelt de Commissie bovendien voor om de belasting op diesel te verhogen tot het niveau van de belasting op loodvrije benzine. Dat is volkomen absurd, zoals de rapporteur al heeft al gezegd. Gezien de helaas zo onbuigzame houding van de Commissie tegenover de amendementen die mevrouw Kauppi met zoveel goede wil had ingediend hebben de leden van de Economische en Monetaire Commissie, daaronder ikzelf, met een overgrote meerderheid – 23 stemmen bij twee onthoudingen – gestemd voor het verwerpen van het voorstel van de Commissie. Daar hadden we goede redenen voor, en die zijn hier al genoemd.
Het Commissievoorstel zou tot een ingewikkeld en bijna onwerkbaar systeem voor de terugbetaling leiden, tot bureaucratie en hoge kosten. Het zou belastingfraude in de hand werken, en dat kennen we al van de BTW. Bovendien ben ik persoonlijk van mening dat een gezonde portie fiscale concurrentie gewenst is, en dat ziet de rapporteur ook zo, dat zou de economie een impuls geven en zeker niet leiden tot concurrentievervalsing op de interne markt. Waarom moeten we de ondernemers steeds meer belasting laten betalen wanneer het economische klimaat al sinds een paar jaar wordt gekenmerkt door stagnatie en werkloosheid? Dat is absurd, en ik hoop dat de Commissie naar onze rapporteur luistert en een redelijk pakket voorlegt, waarin onder andere wordt gezorgd voor een goede coördinatie tussen de belasting op brandstoffen en de kosten voor het gebruik van de infrastructuur. 
Santos (PSE ).
   – Mevrouw de Voorzitter, de initiatieven van de Commissie inzake de fiscale harmonisatie van de regelgeving voor auto’s en brandstoffen zijn over het algemeen terecht en positief. Zij zijn terecht omdat zij een essentieel bestanddeel vormen van het goed functioneren van de interne markt. De initiatieven zijn er immers op gericht abnormale situaties op de automobielmarkt en de markt voor brandstoffen – die zeer versnipperd zijn – weg te nemen of te verminderen. Voorts zijn die initiatieven positief, omdat zij op systematische wijze de effecten van het autoverkeer voor het milieu aanpakken.
Vervoer en mobiliteit zijn vandaag de dag doorslaggevende factoren voor de prijs van goederen en diensten. Daarom mogen deze factoren onder geen enkel beding bijdragen tot concurrentievervalsing. Dat betekent evenwel niet dat een volledige fiscale harmonisatie van brandstoffen nu al haalbaar is, al is die gelijkschakeling uitgesmeerd in de tijd. Een zekere vorm van fiscale concurrentie valt trouwens heel goed te verdedigen, indien de consument daarvan concreet voordeel ondervindt. Alle initiatieven en voorstellen daartoe van de Gemeenschap moeten er uiteindelijk op gericht zijn om de behoeften van de consument te bevredigen. Dat kan men doen door te zorgen voor een betere beschikbaarheid en een betere kwaliteit van goederen, door de ecologische duurzaamheid van de maatschappij te verbeteren of door de kosten om toegang te hebben tot dit soort goederen geleidelijk aan te verminderen.
Zoals dit voorstel nu luidt, lijkt het geen wezenlijke bijdrage te leveren om belangrijke resultaten te boeken op het gebied van de milieubescherming, en kan het zelfs een opwaartse druk op de prijzen betekenen. Aan de andere kant kan de Raad voor dit voorstel alleen het groene licht geven, als het geïntegreerd en gecoördineerd wordt met de richtlijn betreffende de belastingheffing op energie en met de ontwerpkaderrichtlijn betreffende de tarifering van infrastructuur.
Dit is politiek gezien een zeer complex probleem. Bovendien is de administratieve toepassing van de richtlijn moeilijk te beheren. Daarbij denk ik met name aan het onderscheid tussen gasolie voor commercieel gebruik en gasolie voor particulier gebruik en de daarmee verbonden teruggave van geheven belasting. Gezien het voorgaande valt de afwachtende houding van de Economische en Monetaire Commissie te rechtvaardigen. De eventuele verwerping van dit voorstel dient de Commissie echter als een stimulans te zien om een nieuw voorstel uit te werken dat rekening houdt met de suggesties en de voorstellen van het Europees Parlement. Dat nieuwe voorstel dient ook rekening te houden met het directe belang van de burger en bij te dragen tot het overwinnen van de onvermijdelijke weerstand van bepaalde lidstaten. 
Bolkestein,
   . Enkele afgevaardigden hebben het gehad over concurrentie op fiscaal terrein. Zij hebben het zelfs gehad over fiscale “soevereiniteit”.
Ik wil graag artikel 93 van het Verdrag voorlezen. De tekst die ik voor me heb is in het Frans. 

“De Raad stelt op voorstel van de Commissie en na raadpleging van het Europees Parlement [...] met eenparigheid van stemmen de bepalingen vast die betrekking hebben op de harmonisatie van de wetgevingen inzake de omzetbelasting [en] de accijnzen [...], voorzover deze harmonisatie noodzakelijk is om de instelling en de werking van de interne markt [...] te verzekeren”. 

In het Engels staat er: “the Council shall establish measures” Het woord “shall” betekent hier dat de Raad geen andere keus heeft dan de accijnzen te harmoniseren, indien deze de interne markt belemmeren. Zeg dan niet tegen de Commissie dat deze kwestie iets te maken heeft met fiscale soevereiniteit. In artikel 93 van het Verdrag staat immers dat de Raad de accijnzen moet harmoniseren indien deze de werking van de interne markt belemmeren.
De vraag die vervolgens aan de orde komt is of er sprake is van belemmering van de werking van de interne markt. De heer Blokland heeft gezegd dat het hem niet logisch leek dat vrachtwagens en auto’s onnodig omrijden via Luxemburg om daar diesel te tanken. Ik zal u enkele cijfers geven. Deze cijfers betreffen de dieselverkoop per hoofd van de bevolking. Zij luiden als volgt: 610 liter voor België, 531 voor Denemarken, 424 voor Spanje en 536 voor Frankrijk. Deze getallen liggen allemaal in een gebied tussen de 400 tot 500 tot 600 liter per hoofd van de bevolking. Dan komt Luxemburg. Terwijl de hoeveelheden in geen enkele lidstaat boven de 640 uitkomen – dit is het cijfer voor Oostenrijk – is het cijfer voor Luxemburg 3106.
Hoe zou dit toch komen? Dit wordt simpelweg veroorzaakt doordat de accijnzen in Luxemburg vreselijk laag zijn en het staat dus als een paal boven water dat hier sprake is van een verstoring van de interne markt. Daar is geen twijfel over mogelijk. Als de heer Blokland beweert dat dit niet erg logisch is, dan vrees ik dat ik de logica van de heer Blokland niet kan volgen. Volgens mij is het niet meer dan logisch dat vrachtwagens en auto’s omrijden om in Luxemburg in de rij te gaan staan. Als men in Luxemburg is, ziet men daar immers lange rijen vrachtwagens die allemaal proberen die goedkope diesel te tanken. Er bestaat dus geen twijfel over dat er hier sprake is van een verstoring van de interne markt. Dat is een van de redenen waarom de Commissie komt met dit voorstel, waarover de Raad zich moet buigen nadat het Parlement zijn advies heeft gegeven.
De tweede reden – en de heer Jonckheer toonde dit met zeer veel welsprekendheid aan – is dat de tenuitvoerlegging van dit voorstel zal leiden tot een algemene daling van de emissie van verontreinigende stoffen als NOx, vluchtige organische stoffen, SO2 en deeltjes. Ook de uitstoot van CO2 zal worden teruggebracht. Dat is voor de milieu-NGO’s de reden om dit voorstel te steunen. De heer Jonckheer heeft zijn collega’s hier terecht op gewezen. Hij beëindigde zijn bijdrage met te zeggen dat zijn steun waarschijnlijk niet voldoende is. Zo pessimistisch ben ik echter niet. Ik denk dat na dit debat vele afgevaardigden zullen inzien dat er inderdaad sprake is van concurrentieverstoring, dat het harmoniseren van de dieselaccijnzen goed is voor het milieu, en dat artikel 93 de Raad de verplichting oplegt – en niet de keuze laat – om hiertoe over te gaan. Dit is tevens het streven van de Commissie.
Bovendien is het allerminst de bedoeling van de Commissie een belastingverhoging door te voeren. Dat is wel het laatste dat de Commissie wil. Het staat de lidstaten vrij andere belastingen te verlagen als zij de accijnzen op diesel moeten verhogen. Denk dus niet dat de Commissie daar op uit is. Dat is zeker niet het geval.
Met betrekking tot de situatie van de toekomstige lidstaten wil ik benadrukken dat alle toekomstige lidstaten tijdens de toetredingsonderhandelingen ermee hebben ingestemd de huidige minimumtarieven voor motorbrandstoffen te hanteren vanaf 1 mei 2004, de datum waarop zij toetreden. De meeste van hen, op de Baltische staten na, hanteren al hogere tarieven.
De heer Blokland vroeg mij wat mijn reactie zou zijn als het Parlement dit voorstel zou verwerpen. Nogmaals, ik verwacht niet dat dit gebeurt. Mocht dit echter toch het geval zijn, dan zou ik, overeenkomstig de regelingen tussen het Parlement en de Commissie, deze kwestie aan de orde stellen in het college van commissarissen, zodat we ons terdege over het standpunt van de Commissie onder die omstandigheden kunnen beraden.
Tot slot kan de Commissie, met betrekking tot de amendementen, zoals ik reeds gezegd heb, het instellen van een geïndexeerde fluctuatiemarge voor accijnzen op voor commerciële doeleinden gebruikte gasolie accepteren als de op één na beste oplossing. Zij kan ook de onderlinge aanpassing accepteren van het huidige voorstel en de bepalingen in de richtlijn inzake energiebelasting, met name wat betreft de vaststelling van de tarieven voor commerciële gasolie en de belastingtarieven. Om die reden stemt de Commissie in principe in met de amendementen 1, 3 tot en met 12 en 14 tot en met 16. De amendementen 2 en 13 kunnen deels worden geaccepteerd, mits geherformuleerd op het punt waar een verband gelegd wordt tussen deze richtlijn en de richtlijn inzake belastingheffing voor het gebruik van bepaalde infrastructuren. De Commissie steunt amendement 17 niet omdat de voorgestelde tarieven niet overeenstemmen met de richtlijn inzake energiebelasting.
Het voorstel ziet er misschien ingewikkeld uit, maar is eigenlijk doodeenvoudig. Het komt het milieu ten goede en het gaat de verstoring van de interne markt tegen, zoals op grond van artikel 93 van het Verdrag moet gebeuren. 
Lulling (PPE-DE ).
   – Mevrouw de Voorzitter, de heer Bolkestein heeft mijn land met oneigenlijke argumenten aan de schandpaal genageld, ik kan het niet anders zeggen. Hij is nog verder gegaan, hij heeft gezegd dat onze belastingen veel te laag zijn. Daarom moet ik helaas het een en ander recht zetten. Ik weet niet hoe goed de heer Bolkestein op de lagere school in aardrijkskunde was, maar Luxemburg ligt nu eenmaal waar het ligt, en wanneer de heer Blokland van Nederland via Luxemburg naar Straatsburg rijdt doet hij niet aan dieseltoerisme. Dat is de beste weg om hier naar toe te komen, en hij moet onderweg nu eenmaal tanken. Het vrij verkeer van goederen, kapitaal en personen is nu eenmaal een van de vrijheden op de interne markt, en nu wil uitgerekend de Commissie daar aan tornen.
Ik wil er ook nog even op wijzen dat er in Luxemburg 100.000 grensarbeiders werken die iedere dag uit België, Duitsland en Frankrijk naar ons toe komen en in Luxemburg werken. Die hebben het recht om daar ook te tanken! We creëren werkgelegenheid voor 100.000 werknemers, die anders in Duitsland, Frankrijk of België op straat zouden staan. Uw argumenten snijden geen hout, mijnheer de commissaris, en ik betreur dat u het nodig heeft gevonden om ze te gebruiken.
Bolkestein,
   . Mevrouw de Voorzitter, wat zou een debat zijn zonder een laatste interventie van mevrouw Lulling? Ik zou er in ieder geval niet hetzelfde warme gevoel van krijgen dat ik nu heb.
Hartelijk bedankt voor uw bijdrage, mevrouw Lulling, maar zou u me misschien kunnen uitleggen waarom de consumptie van gasolie in Luxemburg 500 procent hoger ligt dan in het land dat de tweede plaats op de lijst inneemt, namelijk Oostenrijk? Als u mij dat kunt uitleggen, dan zou ik mijn voorstellen misschien aanpassen. Maar u kunt het niet verklaren. Het is simpelweg het gevolg van het feit dat de accijnzen in Luxemburg zeer laag zijn. Dat staat als een paal boven water. 
De Voorzitter.
    Dank u wel, mijnheer Bolkestein.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 12.00 uur plaats.
(1) 

