De publieke omroep in het digitale tijdperk: de toekomst van het duale systeem (korte presentatie) 
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag van Ivo Belet, namens de Commissie cultuur en onderwijs, over de publieke omroep in het digitale tijdperk: de toekomst van het duale systeem.
Ivo Belet
rapporteur. - Voorzitter, goedenavond commissaris, collega's, de resolutie die we hier, naar we hopen, nu donderdag gaan goedkeuren, is denk ik een heel belangrijk signaal. Deze bewijst dat er in dit Parlement een groot draagvlak is voor ons typisch Europese mediamodel, waarbij er ruimte is voor zowel de commerciële omroep aan de ene kant, en aan de andere kant de publieke omroepen, de publieke mediabedrijven. Dat model, Voorzitter, is typisch Europees, want je vindt dit niet of nauwelijks in de Verenigde Staten of in Japan, laat staan in China. Dat duale mediamodel heeft in de meeste lidstaten van de Europese Unie bewezen dat het de beste garanties biedt op het vlak van mediapluralisme, op het vlak van onafhankelijke redacties, en ook op het vlak van persvrijheid in het algemeen. Maar helaas staat dat model zwaar onder druk in de Europese Unie. Die druk komt uit verschillende hoeken. Die komt door de zware besparingen waarmee de bevoegde overheden, nationaal of regionaal, worden geconfronteerd, maar ook grote druk vanuit de private mediabedrijven op de publieke omroepen. Zij beschouwen de publieke omroepen als zijnde vertegenwoordigers van oneerlijke concurrentie, met name op het internet. Deze globale situatie heeft tot gevolg dat de openbare omroep in een aantal lidstaten van de Europese Unie zowaar moeite heeft om het hoofd boven water te houden. Daardoor komt het delicate evenwicht van het duale stelsel op de helling te staan, en raakt in het gedrang. Wij moeten er nu alles aan doen om erover te waken dat ons Europese mediamodel overeind in deze turbulente tijden blijft en dat het mediamodel wordt verankerd, ook in de toekomst. Daarvoor is een aantal ingrepen nodig, en die formuleren we in de resolutie. Het eerste punt, en ik weet niet of dat in dit gremium bekend is, is dat alle lidstaten van de Europese Unie zich destijds in het kader van de Raad van Europa formeel hebben geëngageerd om de persvrijheid te garanderen. Daarbij inbegrepen is een duidelijk omschreven opdracht en een financiering voor de openbare omroep. Een langetermijnfinanciering is belangrijk. Het is tijd dat wij als Europees Parlement alle 27 lidstaten eraan herinneren dat zij die afspraken destijds gemaakt hebben, en dat ze die ook moeten nakomen. Een ander punt: het pluralisme in de media en de persvrijheid in het algemeen, is een wezenlijk onderdeel van onze democratie. Daarom willen we ook de zogenaamde monitor voor mediapluralisme inzetten. Dat is een instrument dat ontwikkeld is, commissaris, op initiatief van de Commissie. Het is een heel handig instrument dat kan dienen als knipperlicht in aantal lidstaten, in een aantal regio's waar de diversiteit van de media en het mediapluralisme onder druk dreigen te komen. En dan, last but not least, ik denk dat de grootste opdracht voor alle media zich situeert on line, digitaal op het internet. De toenemende zenuwachtigheid - toenemende vijandigheid mogen we zelfs zeggen - ten aanzien van initiatieven van de openbare omroepen op het internet is verontrustend. Sommige collega's in de politiek, en met name in de nationale politiek en ook in de media, lijken te vergeten dat vorig jaar klare afspraken zijn gemaakt over online-activiteiten van de openbare omroep, en het is belangrijk dat die worden gerespecteerd. In het verlengde daarvan, Voorzitter, denk ik dat we ook modellen moeten uitwerken waarbij ook zoekmachines en internetserviceproviders hun bijdrage leveren. Ik rond af. Ik denk dat we niet langer aan de zijlijn mogen blijven staan, anders worden we op een gegeven moment wakker om vast te stellen dat Google en YouTube en ook Apple ons medialandschap hebben overgenomen. Dat is natuurlijk absoluut onwenselijk.
Miroslav Mikolášik
(SK) Mevrouw de Voorzitter, in de Europese Unie moeten maatregelen worden genomen om evenwicht en pluralisme van de media te waarborgen en een evenwicht tussen commerciële en publieke media op de markt zal daar aanzienlijk toe bijdragen. Met het oog op het behoud van de culturele diversiteit, vrijheid van meningsuiting en gezonde concurrentie kan er uiteraard niet voor iedereen een universele oplossing worden aangedragen en daarom moeten we de pogingen van individuele lidstaten respecteren om de kwestie van de sterkere vertegenwoordiging van publieke media op nationaal niveau op te lossen.
Ik ben van mening dat een evenwichtige verhouding van publieke en commerciële media ook op het internet een prioriteit moet blijven, zowel voor nationale strategieën als voor het Europees mediabeleid in de nabije toekomst. Tevens is het noodzakelijk geïnteresseerde partijen aan te moedigen tot creatieve samenwerking om de kwaliteit van de in de media verstrekte informatie te verhogen en om innovatie in de sector te brengen. Tot slot wil ik nog opmerken dat mediapluralisme en persvrijheid de hoeksteen vormen van de democratie.
Martin Ehrenhauser
(DE) Mevrouw de Voorzitter, ik denk ook dat het duale systeem hier in Europa zeker succesvol kan zijn en dat het belangrijk is dat enerzijds de publieke en anderzijds de private zenders in een vrije markteconomie opereren en vrij met elkaar kunnen concurreren. De realiteit is helaas enigszins anders. We zien dat vooral in de private sector een enorme tendens tot monopolisering bestaat. Hier moeten wij maatregelen tegen nemen. Deze tendens is vooral ook zo gevaarlijk omdat ze zich in economisch zware tijden voordoet.
Anderzijds hebben we publieke zenders die hun publieke taak eigenlijk niet vervullen en waar onderwerp en inhoud van de redactionele bijdragen worden bepaald door politieke partijen en partijsecretariaten. Dat kan natuurlijk niet. Van de ORF in Oostenrijk bijvoorbeeld kan ik slechts zeggen dat deze zender opereert als een ambtelijk apparaat, maar zeker niet in de zin van doelmatigheid. Mediavrijheid, mediapluralisme of redactievrijheid bestaat nu zeker niet, in ieder geval niet in voldoende mate. Wat kan de Europese Unie daartegen doen? Ik denk dat een systeem voor het vroegtijdig signaleren van monopolisering, dat ook hier in het Europees Parlement al een keer is voorgesteld, een goede aanpak zou zijn.
Zuzana Roithová
Ik zou naar aanleiding van het debat graag twee dingen willen opmerken. De reeds eerder goedgekeurde richtlijn over audiovisuele diensten leidt tot betere samenwerking tussen de toezichthoudende organen en beschermt kinderen in hoge mate tegen ongeschikte programma's en reclame. Helaas zijn de lidstaten echter niet erg gedisciplineerd wat betreft de tenuitvoerlegging van de richtlijn. Zo wordt deze in mijn land pas juni aanstaande van kracht. Verder zitten we nog met de onafgeronde harmonisering van het auteursrecht. Wat we nodig hebben is zowel vereenvoudiging van de verkrijging van grensoverschrijdende licenties voor audiovisuele werken van collectieve beheerders als vrijgave van het archief van audiovisuele werken met onduidelijke auteursrechten, de zogeheten verweesde werken. Ik heb vernomen dat de Commissie volgend jaar met nieuwe wetgeving komt, maar dat zij deze wil beperken tot muziekwerken en dus niet van toepassing wil laten zijn op audiovisuele werken. Ik zou graag van de Commissie willen weten of zij deze fundamentele fout denkt recht te zetten of dat wij als leden van het Europees Parlement dat in de commissies doen moeten. Paragraaf 33 van het verslag gaat in op dit probleem.
Jaroslav Paška
(SK) Mevrouw de Voorzitter, allereerst wil ik de rapporteur steunen in zijn poging om in het Europees Parlement een debat te ontketenen over het medialandschap. Ik vind het een erg nuttig onderwerp, vooral in deze tijd van digitalisering, in een tijd van revolutionaire veranderingen op dit gebied.
Het medialandschap is beslist verschillend in de individuele lidstaten. Er zijn lidstaten waar commerciële media de markt beheersen en de publieke media in feite slechts een soort decor vormen. Elders zijn de commerciële media zwakker of versnipperd en diffuus, waardoor ze geen gezamenlijke druk kunnen uitoefenen of een coherente mediaomgeving kunnen vormen, en de publieke media zijn vervolgens in staat om meer informatie te verstrekken en de openbare opinie meer te beïnvloeden.
In elk geval zien we dat beleidsorganen dikwijls ingrijpen in de activiteiten van vooral de publieke media, zoals ook de eigenaren van commerciële media ingrijpen in de activiteiten van hun onderneming. De informatie en de openbare opinie zijn vervolgens in sterke mate beïnvloed.
Om persvrijheid te bereiken, daadwerkelijke vrijheid onafhankelijk van geld, of het nu overheidsgeld of particulier geld is, moeten we echt streven naar vrijheid voor journalisten, zodat ze zichzelf niet onderwerpen aan een soort zelfcensuur waardoor ze in feite gebonden zouden zijn door loyaliteit aan hun werkgever. Dat is volgens mij momenteel het grootste probleem in de media en in de toekomst zouden we dat moeten veranderen.
Maria Damanaki
lid van de Commissie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, de Commissie juicht het verslag van het Europees Parlement getiteld "de publieke omroep in het digitale tijdperk: de toekomst van het duale systeem” toe. Het verslag is een evenwichtige tekst, omdat het bestaande duale systeem steun krijgt, dat is gebaseerd op het naast elkaar bestaan van publieke en commerciële zenders in Europa. Zoals in een van de overwegingen van de richtlijn audiovisuele mediadiensten in herinnering wordt gebracht, is dit naast elkaar bestaan een kenmerk dat de Europese audiovisuele mediamarkt van andere markten onderscheidt, en in het verslag wordt dit ten volle erkend.
Het protocol betreffende het openbare-omroepstelsel in de lidstaten, dat als bijlage aan het EU-Verdrag is gehecht, erkent de vrijheid van de lidstaten om de taak van de publieke omroep nauwkeurig te omschrijven en om de uitzendingen van de publieke omroep en de financiering ervan te regelen, zolang een dergelijke financiering de handelsvoorwaarden en de mededinging in de Gemeenschap niet negatief beïnvloedt. De lidstaten bepalen derhalve de vorm van en de voorwaarden voor de financiering van de publiekrechtelijke media, zolang men zich aan de EU-regels inzake staatssteun houdt.
Wij zijn het eens met de kerngedachte van het verslag, namelijk dat de publieke omroepen de kansen zou moeten kunnen benutten die door de digitalisering en diversifiëring van de distributieplatforms worden geboden in overeenstemming met het beginsel van technologische neutraliteit. Dit is erkend in de herziene mededeling van de Commissie uit 2009 over de toepassing van regels inzake staatssteun op openbare omroepen. Wij hebben enkele opmerkingen in het bijzonder over twee elementen van het verslag.
Ten eerste, wat het monitoren van de normen van de Raad van Europa betreft: de EU draagt geen verantwoordelijkheid voor de politieke onafhankelijkheid van publiekrechtelijke media. Verder kunnen de lidstaten van de EU geen mandaat geven aan het Europees Waarnemingscentrum voor de audiovisuele sector zonder dat zij toestemming hebben van de niet-EU-leden. De Commissie zou dat ook niet kunnen doen.
Ten tweede wordt in het verslag gesuggereerd dat bepaalde lidstaten nagelaten hebben om actie te ondernemen om Europese werken in de uitzendingen te promoten. Dit wordt niet ondersteund door de cijfers uit het recente verslag van de Commissie over de toepassing van de bepalingen van de richtlijn. Volgens het verslag doen zenders in heel Europa het over het geheel genomen goed als het gaat om het promoten van Europese programma's.
De publieke omroep zou voorop moeten lopen bij vernieuwingen, door de stuwende kracht achter de ontwikkeling van nieuwe formats en kwaliteit te zijn, zowel wat het programma zelf betreft als de techniek, als men wil meekomen met trends en uitdagingen van elders. Het lijkt dat we het volledig eens zijn over deze punten en ik kijk ernaar uit om met het Parlement dienaangaande samen te werken binnen het wettelijke kader dat door de Verdragen wordt geboden.
De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt donderdag 25 november plaats.
Schriftelijke verklaringen (artikel 149)
Iosif Matula
schriftelijk. - (RO) Tegen de achtergrond van de overgang van analoge naar digitale televisie, bij een steeds belangrijker wordende rol van de nieuwe media, waaronder het 3D-formaat, moeten wij rekening houden met meerdere factoren in het uit te werken beleid. Allereerst acht ik het nuttig om maatregelen te nemen ter facilitering van de overgang naar het digitale systeem, rekening houdend met de mogelijkheid om waardebonnen te verschaffen of andere compenserende maatregelen voor de bevolking te treffen. Daarnaast is het van belang dat er trainingsstages worden georganiseerd voor journalisten en managers van de publieke omroep, gezien de aanzienlijke bedragen die door commerciële media op dit terrein worden besteed. Verder ben ik van mening dat het goed is om rekening te houden met de toekomstige mogelijkheid van een Europese publieke radio-omroep. Voorts denk ik dat het nuttig zou zijn als de publieke televisie in de lidstaten bij zou dragen aan de programma's van Europees belang via Euronews. Rekening houdend met de vlucht die 3D-producties hebben genomen en met de waarschuwingen van artsen met betrekking tot de gezondheid van de kijkers, roep ik de Europese Commissie op om met spoed onderzoek te doen waarbij gekeken wordt naar de mogelijke risico's die 3D-televisie kan hebben op de gezondheid van Europeanen, onder de huidige technische omstandigheden.
Emil Stoyanov
Om te beginnen wil ik Ivo Belet graag feliciteren met zijn uitstekende verslag over zo'n belangrijk onderwerp en hem bedanken voor het feit dat hij mijn ideeën en suggesties met betrekking tot dit verslag heeft aanvaard. Ik denk dat het een evenwichtig verslag is geworden, waarmee we willen zorgen voor eerlijke concurrentievoorwaarden tussen de publieke omroep en commerciële media.
De publieke televisie-omroepen worden vanouds gefinancierd vanuit de nationale begrotingen, dat wil zeggen door de belastingbetaler, vanuit de veronderstelling dat de publieke televisie-omroepen er zijn om het algemeen belang te behartigen, terwijl commerciële omroepen er zijn om private, commerciële belangen te behartigen. In Bulgarije, evenals in de rest van Europa, heeft de praktijk echter allang uitgewezen dat dit noch voor publieke noch voor commerciële media helemaal waar is.
Op grond van mijn jarenlange ervaring in de mediasector heb ik een aantal amendementen voorgesteld op dit verslag, dat erop gericht is publieke en commerciële media op gelijke voet te plaatsen, om ze in staat te stellen kwalitatief hoogwaardige en maatschappelijk waardevolle informatie aan te bieden. De Europese burgers hebben recht op de beste informatie over zowel Europese als nationale aangelegenheden. Dit vergt inspanningen van zowel publieke als commerciële media, terwijl de regelgevende instanties moeten toezien op een gelijk speelveld. Ik dank u voor uw aandacht.
