Proces demokratyczny w Turcji (debata) 
Przewodnicząca
Następnym punktem posiedzenia jest oświadczenie Komisji w sprawie procesu demokratycznego w Turcji.
Olli Rehn
komisarz. - Pani przewodnicząca! Obawiam się, że możemy z takim samym entuzjazmem zaangażować się w dyskusję na temat demokracji w Turcji, z jakim dyskutowaliśmy na temat reformy rynku wina podczas drugiej połowy meczu Arsenal i Manchester United, co jest typowe dla wizerunku Europy w 2009 roku.
Ta dyskusja jest poważniejsza, ponieważ dotyczy naprawdę bardzo poważnej sprawy i w istocie mającej zasadnicze znaczenie, a mianowicie rozwoju demokratycznego w Turcji. Na wstępie chciałbym powiedzieć, że jestem pogrążony w smutku i głęboko wstrząśnięty z powodu masakry, która miała miejsce w Bilge, w Turcji, wczoraj wieczorem i podczas której śmierć poniosły 44 osoby. Składam najszczersze kondolencje rodzinom i przyjaciołom ofiar i wierzę, że winni zbrodni zostaną możliwie najszybciej postawieni przed sądem. Nie ma żadnego moralnego ani etycznego uzasadnienia dla takich okropnych ataków.
Pozwolę sobie również w swoim imieniu i w imieniu Komisji wyrazić ubolewanie z powodu śmierci dziewięciu tureckich żołnierzy i żandarmów, którą ponieśli w ubiegłym tygodniu w wyniku ataku terrorystycznego. Łączymy się w myślach z rodzinami tych, którzy stracili życie.
Potępiamy terroryzm i wspieramy Turcję w jej walce z terroryzmem. Partia PKK znajduje się na unijnej liście organizacji terrorystycznych. Między 14 a 18 kwietnia ponad 200 urzędników i członków Partii Demokratycznego Społeczeństwa zostało aresztowanych podczas operacji policji, przeprowadzonej w całej Turcji, a w szczególności w jej południowo-wschodnim regionie.
Rozumiemy, że wśród zarzutów, które im postawiono znalazł się również dotyczący przynależności do organizacji terrorystycznej, pomimo że proces formalnego oskarżenia jest jeszcze w toku. Oczekujemy, że oskarżenie zostanie ostatecznie postawione w ramach przejrzystego i obiektywnego procesu sądowego.
Komisja nie może ingerować w toczące się sprawy prawne. Niemniej jednak nasze podejście jest jasne: wspieramy walkę z terroryzmem, ale stale podkreślamy, że należy ją prowadzić z poszanowaniem praw człowieka i podstawowych wolności, zwłaszcza wolności słowa i stowarzyszeń.
Pluralizm polityczny stanowi integralną część każdej demokracji. Wielkie Zgromadzenie Narodowe Turcji jest dziś w znacznym stopniu reprezentatywne dla politycznej różnorodności tego kraju. Partia Demokratycznego Społeczeństwa ma swój udział w tym pluralizmie w Turcji, a jej mandat polityczny potwierdziły wyniki ostatnich wyborów lokalnych, które odbyły się w marcu.
Równocześnie ludziom zamieszkującym południowo-wschodnie tereny Turcji potrzebny jest pokój, stabilność i dobrobyt, a nie dalsza przemoc czy konfrontacja. Potępianie użycia siły i aktów przemocy jest obowiązkiem wszystkich partii zaangażowanych w życie polityczne. Wszystkie muszą zachowywać powściągliwość i być gotowe do stosowania pokojowych środków i wyłącznie pokojowych. Taki sposób działania jest również integralną częścią każdej demokracji.
Będziemy w dalszym ciągu uważnie obserwować rozwój zdarzeń. Kwestią zasadniczej wagi jest to, żeby górę brały zasady demokracji i państwa prawnego, włącznie z przestrzeganiem praw oskarżonych.
Komisja dokładnie śledzi również w dalszym ciągu przebieg sprawy o likwidację partii DTP, toczącej się obecnie przed Trybunałem Konstytucyjnym. W tym kontekście aktualnie obowiązujące przepisy, dotyczące likwidacji partii politycznych w Turcji, nie są zgodne z Europejską konwencją praw człowieka i europejskimi praktykami, co zostało niedawno stwierdzone w opinii Komisji Weneckiej. Zażądaliśmy od Turcji wzięcia w pełni pod uwagę tej opinii i dania jej wyrazu w tureckich ramach konstytucyjnych i legislacyjnych oraz w formie przeprowadzenia w tym celu ich przeglądu.
Reasumując, w dalszym ciągu zachęcamy tureckie władze do reagowania na problemy południowo-wschodniej części kraju i mieszkańców tego obszaru w celu zwiększenia gospodarczych, społecznych i kulturalnych możliwości tureckich obywateli, niezależnie od ich pochodzenia etnicznego, wyznania czy języka, którym się posługują.
Zgodnie z kopenhaskimi kryteriami politycznymi Turcja powinna zapewnić różnorodność kulturową i propagować prawa kulturalne wszystkich jej obywateli, zgodnie z postanowieniami naszego partnerstwa dla członkostwa. Krokiem naprzód w tym kontekście jest utworzenie nowego kanału telewizyjnego TRT w języku kurdyjskim. Dowodzi on, że następuje zmiana mentalności i chciałbym zachęcić tureckie władze do podejmowania kolejnych kroków w tym kierunku.
Będziemy w dalszym ciągu monitorować sytuację w południowo-wschodniej części tego kraju i przedstawimy informacje na ten temat w naszym najbliższym sprawozdaniu z postępu procesu demokratyzacji Turcji, jest to bowiem jego zasadnicza część.
Frieda Brepoels
w imieniu grupy PPE-DE. - (NL) Pani przewodnicząca, panie komisarzu! Po lokalnych wyborach, które odbyły się 29 marca i w których kurdyjska Partia Demokratycznego Społeczeństwa (DTP) odniosła sensacyjne zwycięstwo - niemal dwukrotnie zwiększając liczbę swoich burmistrzów, z 52 do 98 - stało się jasne, że kwestii kurdyjskiej nie można już dłużej sprowadzać do kategorii społeczno-ekonomicznych, jak dotychczas robił to pan Erdoğan i jego Partia Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP). Istnieje wyraźna potrzeba znalezienia rozwiązania politycznego i partia DTP musi również zostać zaakceptowana jako pełnoprawny partner w dyskusjach.
W tej sytuacji można by pomyśleć, że represyjne podejście wyszło z mody, ale tureckie władze kolejny raz rozpoczęły szeroko zakrojoną akcję aresztowań. Ponad 400 osób z kierowniczego personelu partii DTP zostało aresztowanych za domaganie się rozwiązania kwestii kurdyjskiej. Dlatego też moje pytanie do pana komisarza jest następujące. Jest to piąta czy szósta partia utworzona przez Kurdów - obecnie nosząca nazwę DTP. Ma ona 21 posłów w parlamencie i 98 burmistrzów, a Kurdowie w dalszym ciągu są odsunięci na margines.
Panie komisarzu! Czy nie nadszedł czas, żeby Unia Europejska rozpoczęła mediacje między rządem tureckim a partią? Jeśli tego nie zrobi, ta sytuacja całkowicie zatrzyma się w martwym punkcie. Innymi słowy, należy wyeliminować powody wielu domniemanych działań terrorystycznych. Uważam, że zwycięstwo w wyborach sprzed kilku tygodni również dowodzi, że poczucie przynależności narodowej u Kurdów jest żywe i silne i że reformy strukturalne wspomagające większą autonomię dla nich również muszą zostać szybko przeprowadzone.
Chciałabym również zwrócić uwagę na marginesie tej debaty na inny naglący problem, a mianowicie, że ponad 1 500 nieletnich zamknięto w więzieniu i że ich sprawy są rozpatrywane przez ten sam sąd, który traktuje ich jak dorosłych, co pozostaje w całkowitej sprzeczności z międzynarodową Konwencją o prawach dziecka. Co Komisja zamierza w tej sprawie zrobić?
Vural Öger
Pani przewodnicząca, panie i panowie, panie komisarzu Rehn! W szóstym okresie legislacyjnym Turcja znajdowała się na pierwszym miejscu w naszej unijnej agendzie. Przed rozpoczęciem negocjacji akcesyjnych Turcja zrobiła milowe kroki na drodze do reformy i UE okazała w związku tym odpowiednie uznanie.
Obecnie nastroje nieco się zmieniły. Coraz bardziej zaczynamy się niepokoić o postęp w procesie demokratyzacji Turcji. Przestrzeganie wolności prasy, ochronę mniejszości, ale też reformę systemu sądowniczego trzeba nieustannie monitorować. W nawiązaniu do procesu sądowego organizacji Ergenekon, który toczy się w Turcji, chciałbym powiedzieć, że tej sprawy nie wolno upolityczniać. Prawdą jest, że mają miejsce aresztowania i przeszukania. Niemniej jednak należy unikać wygłaszania pochopnych komentarzy. Ważną rolę odgrywają tu wyważone relacje.
Istotny postęp został osiągnięty w kwestii kurdyjskiej. Rozwiązanie problemu kurdyjskiego ma podstawowe znaczenie dla procesu demokratyzacji i ochrony mniejszości. Niemniej jednak niepokoi mnie również obecne stanowisko niektórych szefów rządów UE. Niejednoznaczne sygnały z UE również przyczyniają się do tego, że od czasu do czasu proces demokratyczny w Turcji toczy się po wyboistej drodze. W tym względzie chciałbym przypomnieć, że jasne zobowiązanie w imieniu UE na rzecz pełnego członkostwa Turcji nadałoby ogromny impuls procesowi reform. W przeciwnym razie zawsze będą powstawały nowe ośrodki wylęgania się fundamentalizmu i nacjonalizmu, a problem kurdyjski będzie się pogłębiał.
Ostatecznie wspólnym celem jest przekształcenie Turcji w bardziej nowoczesne, stabilne i dobrze prosperujące demokratyczne państwo, oparte na świeckiej ideologii i pluralistycznym społeczeństwie. Nie tylko leży to w interesie Turcji, ale również ma ważne znaczenie dla strategicznego interesu Unii Europejskiej.
Alexander Graf Lambsdorff
Pani przewodnicząca, panie komisarzu, panie i panowie! Jest to ostatnie posiedzenie plenarne w tym okresie legislacyjnym. Mój kolega, pan poseł Öger, powiedział, że sprawa Turcji ma priorytetowe znaczenie. W ciągu kilku ostatnich lat, jako sprawozdawca mojej grupy, miałem okazję tą sprawą się zajmować i muszę powiedzieć, że jestem bardzo zadowolony, że na tym ostatnim posiedzeniu po raz kolejny dyskutujemy nad jej najbardziej istotnym aspektem, a mianowicie o demokracji Turcji.
Chodzi tu o pierwsze kryterium kopenhaskie. Istnieje wiele zróżnicowanych opinii na temat rozwoju Turcji. Niemniej jednak uważam, że co do jednej kwestii panuje zgodne przekonanie: tempo reform w Turcji wydaje się mniejsze. Pod koniec tego okresu legislacyjnego odnosi się wrażenie, że Turcja ma dłuższą drogę do pokonania, zanim będzie gotowa do przystąpienia do UE, niż na początku, zarówno mandatu Komisji, jak i kadencji tego Parlament.
Dla Grupy Porozumienia Liberałów i Demokratów na rzecz Europy w tym kontekście szczególnie ważne są problemy związane z wolnością prasy i myśli. Zapewne wiecie państwo, że w Turcji nie wolno oglądać portalu YouTube. Prawa dziennikarzy, wydawców, publicystów, felietonistów i twórców są ograniczone pewnymi uregulowaniami prawnymi. Komisja zaznaczyła na szczęście w swoim sprawozdaniu z postępu, że taki problem istnieje. Zdaniem wielu obserwatorów te problemy się nasiliły. Byłbym zobowiązany, gdyby Komisja wypowiedziała się na ten temat - czy uważa, że problemy się pogłębiły, czy też jej zdaniem sytuacja się poprawiła. Taka opinia byłaby zdecydowanym zaskoczeniem.
Ponadto istnieją również inne istotne kwestie takie jak ochrona mniejszości religijnych i poszanowanie praw kobiet. Jednakże najważniejszą kwestią obecnie jest wolność prasy, sprawa cofania akredytacji prasowych krytycznie wypowiadającym się dziennikarzom przez premiera, liczne bezzasadne aresztowania krytycznie nastawionych dziennikarzy i wydawców w toku dochodzeń dotyczących bez wątpienia przestępczej sieci Ergenekon, przejęcie koncernu medialnego ATV-Sabah przez Scharlach-Holding będący w posiadaniu lub kontrolowany przez zięcia premiera, publiczne apele premiera o bojkot mediów oraz wyrok przeciwko korporacji medialnej Doğan i kara w wysokości 380 milionów euro, której celem jest wykluczenie jej z rynku za ujawnienie skandalu związanego z dotacjami i za preferencyjne traktowanie partii AKP. Nie jest to jedynie kwestia wolności prasy. Te wydarzenia odstraszają inwestorów, którzy mają wątpliwości co do pewności prawa w Turcji.
Turcja jest ważnym sąsiadem, liczącym się i szanowanym partnerem NATO. Chcemy w dalszym ciągu udzielać jej wsparcia - takie jest stanowisko mojej grupy. Niemniej jednak uważamy, że wiele trzeba zrobić, że rząd turecki musi wykazać wolę do zaprzestania lekceważenia podstawowych praw europejskich, co obecnie robi. Bylibyśmy zobowiązani, gdyby można to było w sposób przekonujący udokumentować w następnym okresie legislacyjnym.
Uważam też, że tę debatę powinniśmy prowadzić nie w Strasburgu, lecz w Brukseli.
Joost Lagendijk
w imieniu grupy Verts/ALE. - (NL) Pani przewodnicząca, panie i panowie! Moim zdaniem sytuacja w procesie demokratyzacji w Turcji jest zróżnicowana: udaje się osiągnąć postęp w niektórych kwestiach, natomiast w przypadku innych panuje stagnacja i stan rzeczy się pogarsza.
Za postęp należy uznać to, że w dniu 1 maja nie doszło do zamieszek na placu Taksim w Istambule, gdzie manifestowali jedynie przywódcy związków zawodowych dla upamiętnienia tragedii z 1977 roku. Za postęp trzeba uznać też, że Turcja i Armenia doszły do porozumienia w sprawie poprawy wzajemnych stosunków. W swoim apelu do tureckiego rządu, zachęcam go, by w dalszym ciągu podążał tą drogą i nie pozwolił się na niej zatrzymać ani sprowadzić na boczne ścieżki przez nacjonalistów z Ankary czy Baku. Za postęp należy też uznać, że aresztowano osoby podejrzane o planowanie zamachu lub udział w politycznych zbrodniach: sprawa organizacji Ergenekon.
Chciałbym też przestrzec tureckie władze. Muszą one w dalszym ciągu podejmować działania w granicach prawa, ponieważ każdy przypadek ich naruszenia stanie się zachętą do odwrócenia uwagi od spraw zasadniczych i zostanie wykorzystany przez tych, którzy nie chcą rozwiązania tej sytuacji, nie chcą sięgnąć do podłoża problemów.
Obserwuje się jednak także niekorzystny rozwój zdarzeń. Źle się dzieje, że premier wezwał społeczeństwo do rezygnacji z kupowania niektórych codziennych gazet. Bardzo niedobrze, że wielu wiodących członków partii, demokratycznie wybranej do tureckiego parlamentu, zostało aresztowanych. Masowe aresztowania czołowych członków kurdyjskiej Partii Demokratycznego Społeczeństwa (DTP) są nie do przyjęcia, podobnie jak formalny zakaz działalności tej partii, ponieważ rezultat jest taki sam. Możliwość znalezienia politycznego rozwiązania kwestii kurdyjskiej została drastycznie ograniczona. Jest to doskonała wiadomość dla ekstremistów po obu stronach, ale bardzo zła nowina dla większości Turków i Kurdów, którzy od tak dawna pragną pokojowego rozwiązania tego problemu.
Tej sytuacji charakteryzującej się z jednej strony postępem, a z drugiej stagnacją, moim zdaniem będzie można położyć kres tylko wtedy, jeżeli rząd jednoznacznie opowie się za głębszymi reformami, jeśli opozycja poprze je w słowach i czynach, a także - panie i panowie - jeśli UE dotrzyma obietnicy, że Turcja stanie się pełnoprawnym członkiem Unii Europejskiej, pod warunkiem osiągnięcia naszych demokratycznych standardów.
W ten sposób doszedłem do swojej końcowej uwagi, pani przewodnicząca. Jakkolwiek podzielam obawy wszystkich, związane z procesem demokratyzacji Turcji, w żadnym razie nie solidaryzuję się z posłami, którzy wprawdzie krytykują Turcję, ale nie są gotowi pozwolić jej na pełne członkostwo, jeżeli jej problemy zostaną rozwiązane. Nawet po zakończeniu mojej kadencji będę w dalszym ciągu opowiadał się za reformami, które są niezbędne, by Turcja stała się pełnoprawnym członkiem Unii Europejskiej.
Feleknas Uca
Panie przewodniczący, panie komisarzu, panie i panowie! W Hakkari 14-letni chłopiec został pobity do utraty przytomności przez policjanta z zespołu SWAT. Inny czternastolatek, który uciekał przed atakiem gazowym policji, wpadł do rzeki i utonął. W dniu 4 kwietnia, w wyniku operacji policyjnej, dwie osoby zmarły podczas demonstracji w pobliżu Urfy. Obecnie w mieście Diyarbakir w więzieniu przebywa ponad 185 osób nieletnich. Setki demokratycznie wybranych polityków i działaczy partii DTP uwięziono, wśród nich jej trzech przywódców. Toczy się ponad 207 postępowań przeciwko członkom partii DTP.
Tak się przedstawia moja wersja obecnego procesu demokratycznego w Turcji. Lista zdarzeń jest dłuższa. Represje rozpoczęły się wkrótce po 29 marca, kiedy partia DTP odniosła poważny sukces w wyborach samorządowych w południowo-wschodniej części kraju i niemal podwoiła się liczba stanowisk burmistrza, które uzyskała, podczas gdy rządząca partia AKP poniosła bolesną porażkę w swoich dążeniach do opanowania regionu kurdyjskiego. Moim zdaniem istnieje związek między zwycięstwem w wyborach partii DTP a falą represji przeciwko niej.
Z kręgów rządowych dochodziły następnie pogłoski, że rozszerzenie zasięgu wpływów partii DTP, po sukcesie w wyborach, na obszarze sięgającym aż do granicy z Armenią zostało uznane za zagrożenie dla bezpieczeństwa. Zamiast starać się zrozumieć ten wyraźny sygnał, którym były wyniki głosowania, i przyjąć go za to, czym jest, a mianowicie jednoznaczny komunikat ze strony Kurdów, że w ramach systemu musi się znaleźć rozwiązanie, podejmuje się próby stłumienia tego politycznego sukcesu, w razie potrzeby w drodze brutalnych akcji policji.
Niestety nie uważam, że nawet tak bardzo chwalona partia AKP przejawia wolę czy determinację do opracowania i przeforsowania kompleksowej strategii rozwiązania tego konfliktu, który trwa od kilkudziesięciu lat. Jak wszystkim państwu wiadomo od ostatniego sprawozdania w sprawie postępu demokratyzacji niewiele zmieniło się na lepsze w dziedzinie wolności prasy i słowa, uznania kurdyjskich realiów, praw dla mniejszości religijnych czy cywilizacji armii. Rządząca partia AKP musi w końcu zrealizować rzeczywiste reformy konstytucjonalne i wprowadzić nowy dynamizm, co pozwoli na odrodzenie się kraju pod względem konstytucjonalnymi i demokratycznym, a także zaakceptować jego pluralistyczną, wieloetniczną i wielokulturową rzeczywistość. W przeciwnym razie w Turcji nie nastąpi faktyczna demokratyzacja. Wszyscy tu musimy sobie z tego jasno zdawać sprawę.
Bastiaan Belder
w imieniu grupy IND/DEM. - (NL) Panie przewodniczący! Unia Europejska w swoich stosunkach z Turcją popełniła dwa kardynalne błędy. W 1999 roku wymusiła na Turcji, by ta stała się krajem kandydującym, i podążała tym niewłaściwym tropem, otwierając proces negocjacji akcesyjnych w Ankarze w 2005 roku. Rada i Komisja uważają, że postępując w ten sposób, mogą lekceważyć dziedzictwo historyczne Republiki Turcji.
Obecnie to historyczne dziedzictwo - a raczej obciążenie - daje o sobie znać w formie istnej wojny kulturowej, między obozem świeckich kemalistów a konserwatywnym/religijnym frontem z otoczenia rządzącej Partii Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP), wokół kierunku, jaki powinna przyjąć Republika Turcji. Szkodliwą konsekwencją takiego stanu rzeczy jest sensacyjny proces sądowy w sprawie nacjonalistycznej grupy Ergenekon i wielu wybitnych kemalistów. Jeśli natomiast chodzi o nacjonalistyczne postawy wobec mniejszości religijnych i etnicznych w tym kraju, różnica między kemalistami a premierem Erdoğanem jest bardzo niewielka. Nieustanne pozbawianie praw obywatelskich osób należących do tych mniejszości - będące działaniem charakterystycznym dla historii Republiki Turcji - jest rzecz jasna praktyką sprzeczną z politycznymi warunkami, które UE stawia Turcji w związku z przystąpienia do swoich struktur.
Chciałbym zwrócić uwagę Rady i Komisji na dobrze znane holenderskie powiedzenie: lepiej zatrzymać się w połowie drogi niż dalej popełniać błędy. Instytucje europejskie i tureckie władze powinny wreszcie wyciągnąć wnioski z tej mądrości. Jest to jedyny sposób na wytyczenie drogi w kierunku lepszych, bardziej realistycznych relacji w interesie obu partnerów.
Roberto Fiore
- (IT) Panie przewodniczący, panie i panowie! Z tego, co słyszałem wyraźnie wynika, że Turcja jest krajem borykającym się z wieloma bardzo poważnymi problemami związanymi z demokracją.
Przyglądaliśmy się i słyszeliśmy o osadzeniu w więzieniach 15 000 nieletnich, słyszeliśmy o setkach osób aresztowanych, którym postawiono wątpliwe zarzuty, wiadomo nam, że problem kurdyjski w dalszym ciągu trwa, a przede wszystkim o odwiecznym problemie armeńskim, wciąż aktualnym do dziś. W ciągu ostatnich dwóch lat widzieliśmy morderstwa księży czy misjonarzy, mamy niekończące się problemy. Jeżeli porównamy tę sytuację w kraju, który zdecydowanie stanowi część osi zła, z istniejącą w innym kraju, powiedzmy na Białorusi, która w dalszym ciągu jest uważana za pariasa Europy, trudno zrozumieć, jak możemy kontynuować rozmowy na temat przystąpienia Turcji do Europy.
Najwyraźniej istnieją silne grupy nacisku, które popierają przystąpienie Turcji do Europy i za wszelką cenę dążą do osiągnięcia tego celu. Niezależnie od wszystkiego nie możemy nie dostrzegać problemu, czyli sprawy Cypru, państwa wyjątkowego w swej naturze: innymi słowy chodzi o to, że kraj kandydujący do przystąpienia do UE, który leży na terytorium innego państwa, zajmuje to terytorium, rozszerza swoje wpływy na tej wyspie i sprawuje absolutną i nieliberalną władzę nad jej mieszkańcami.
Jestem przekonany, że Europejczycy słuchają głosu własnego sumienia i w coraz większym stopniu uświadamiają sobie nieuchronność decyzji przeciwko przyjęciu Turcji do Europy. Przypomnę państwu kilka faktów: Turcja ma 90 milionów ludności i silny wzrost demograficzny. Nie wolno nam też zapominać, że w innych krajach Azji Środkowej mieszkają ludzie posługujący się językiem tureckim, którzy domagają się przyznania tureckiego obywatelstwa i, jak się zdaje, tureckie państwo zamierza im je nadać. A zatem wejście Turcji do UE nie byłoby jedynie przystąpieniem Turcji do Europy, ale oznaczałoby także obecność w niej innych narodów, innych państw. Nie zapominajmy również o kwestiach historycznych. Turcja występowała przeciwko Europie, a teraz zdecydowanie szuka poparcia dwóch mocarstw, z całą pewnością pozaeuropejskich, czyli Stanów Zjednoczonych i Izraela.
I wreszcie nie wolno nam nie dostrzegać kwestii religii: napływ milionów Turków do Europy będzie się wiązał z powstawaniem wielu tysięcy meczetów, a w konsekwencji z całą pewnością z osłabieniem chrześcijańskiej i obywatelskiej tożsamości w Europie. Nie wolno nam też zapominać, że meczety są często ośrodkami wykazującymi skłonność do głoszenia idei antyliberalnych, występowania przeciwko kobietom i europejskiemu społeczeństwu.
Richard Seeber
(DE) Panie przewodniczący, panie komisarzu! Tak jak pan komisarz chciałbym przekazać kondolencje rodzinom ofiar brutalnego ataku. Na początek pragnę zaznaczyć, że popieram wszelkie tureckie starania i wysiłki zmierzające do demokratyzacji kraju. Ich celem z pewnością jest zbliżenie Turcji do Unii Europejskiej - nie "wprowadzenie” jej, lecz "zbliżenie” do Unii Europejskiej.
Jestem także przekonany, że musimy prowadzić politykę zerowej tolerancji w zakresie przestrzegania praw człowieka i demokratyzacji oraz oczekiwać spełnienia wysokich standardów. Przykłady, które podali nasi koledzy, mówią same za siebie i widać, że Turcja w dalszym ciągu ma bardzo, bardzo długą drogę do przebycia, zanim osiągnie standardy UE. Świadczą one również o tym, że Turcja dotychczas nie przywiązywała wagi do fundamentalnych konstytucjonalnych reform i ich realizacji.
Istniejący w Turcji system w dalszym ciągu charakteryzuje się brakiem wyraźnego podziału uprawnień między różne organy władz państwowych i stąd wynika wiele problemów, które dziś dostrzegamy w życiu politycznym Turcji. Niestety trzeba również powiedzieć, że lista nierozwiązanych problemów zamiast się skracać staje się coraz dłuższa.
Skoncentruję się na przykład na prawach parlamentarnych: w tym obszarze zaznacza się szczególnie duża luka w sferze parlamentarnej kontroli budżetowej wydatków na cele wojskowe. Parlament nie ma w zasadzie nic do powiedzenia w tej sprawie i co więcej istnieją specjalne fundusze, nad którymi nie ma on żadnej kontroli.
Ponadto kwestia nietykalności poszczególnych posłów do parlamentu jest regulowana w niezwykle dwuznaczny sposób. W tym względzie istnieje pilna potrzeba reformy w Turcji. Niestety Turcja nie podpisała też różnych europejskich i międzynarodowych umów -na przykład konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur. Moim zdaniem to Turcja musi dać dobry przykład i dostosować się do europejskich i międzynarodowych standardów.
Mógłbym tu podać więcej przykładów, ale na tym poprzestanę i zaapeluję do Komisji o to, by zwracała szczególną uwagę na postęp w tych dziedzinach.
Metin Kazak
(BG) Podzielam obawy o proces demokratyczny w Turcji w świetle ostatnich aresztowań, które nastąpiły po wyborach lokalnych w tym kraju. Niezależnie od tego nie uważam za słuszne popieranie polityków, którzy mają bliskie powiązania z organizacjami uciekającymi się do metod opartych na przemocy, by osiągnąć swój cel. Przemoc nigdy nie była akceptowalnym i uzasadnionym sposobem ochrony praw i wolności.
Uważam, że Kurdowie muszą korzystać w większym zakresie z praw kulturalnych i do edukacji i z dużym szacunkiem odnoszę się do kontynuacji reform, między innymi uruchomienia 24-godzinnego kanału telewizyjnego w języku kurdyjskim. Niemniej jednak praw i wolności, koleżanki i koledzy posłowie, nie zdobywa się w drodze aktów przemocy, lecz pokojowymi środkami politycznymi poprzez dialog i wzajemny szacunek.
Dlatego też nasze szczere poparcie dla reform w Turcji będzie również zachętą do ochrony podstawowych wartości UE, wśród nich jednej najważniejszej, czyli poszanowania różnic etnicznych i wyznaniowych oraz różnorodności. Jestem przekonany, że jasna pespektywa przystąpienia do Unii Europejskiej przyczyni się do szybszego osiągnięcia postępu w zakresie poszanowania praw człowieka i reform w Turcji.
Vittorio Agnoletto
(IT) Panie przewodniczący, panie i panowie, panie przewodniczący! Chciałbym na początku przekazać pozdrowienia przewodniczącemu partii DTP, panu Ahmetowi Türkowi, ważnemu gościowi, który przysłuchuje się naszej debacie. Drogi Ahmecie! Wie pan, że jesteśmy z panem, że popieramy demokratyczną walkę, którą pańska partia prowadzi w Turcji o uznanie podstawowych praw ludności kurdyjskiej.
Uważamy, że partia DTP odgrywa zasadniczą rolę w budowaniu demokracji w Turcji i dlatego zdecydowanie potępiamy operacje policyjne, które przeprowadza się na polecenie premiera Erdoğana, skierowane przeciwko panu, uwięzienie trzech wiceprzewodniczących partii DTP oraz 300 bojowników i sympatyków tej partii. Zwycięstwo partii DTP w ostatnich wyborach samorządowych dowodzi, że DTP jest partią, która ma silne demokratyczne poparcie ogółu. Parlament Europejski postanowił zwrócić się z prośbą do premiera Erdoğana o podjęcie bezpośrednich rozmów z partią DTP, ale on odpowiedział na ten apel większymi prześladowaniami, większą liczbą funkcjonariuszy policji, większym autorytaryzmem i większą liczbą osadzonych w więzieniach.
Każdy wie, że moja grupa parlamentarna i europejska lewica dotychczas popierały wniosek Turcji o członkowstwo w Unii Europejskiej, a także proces reform w tym kraju. Jednak moim zdaniem w ciągu ostatnich dwóch lat, a zwłaszcza w ciągu kilku ostatnich miesięcy, pan Erdoğan pokazał swoje drugie oblicze, przywódcy, który ma konszachty z najgorszą częścią tureckiej armii, po prostu dążącą do rozgromienia Kurdów.
Proces reform praktycznie zatrzymał się w miejscu bez szans na kontynuację, więzienia zapełniają się Kurdami. Pan Erdoğan sam przekreśla wszelkie perspektywy członkostwa Turcji. Odpowiedzialność za to, co się dzieje w stosunkach europejsko-tureckich i za narastającą konsternację europejskiej opinii publicznej w sprawie Turcji ciąży na nim i wyłącznie na nim.
Chciałbym przekazać bardzo zdecydowany komunikat polityczny panu Erdoğanowi: albo znajdzie pan rozwiązanie kwestii kurdyjskiej, które powiedzmy to bardzo wyraźnie, zostanie wynegocjowane w procesie uwzględniającym bezpośrednie rozmowy z partią DTP, albo poprosimy pana o zawieszenia negocjacji związanych z członkostwem w Unii Europejskiej. Droga Turcji do członkostwa w Unii prowadzi przez Diyarkabir i DTP, w przeciwnym razie to my, czyli ludzie, którzy najbardziej popierali proces akcesji pańskiego kraju, poprosimy o przerwę na zastanowienie, która może potrwać w nieskończoność.
Patrick Louis
(FR) Panie przewodniczący! Panie i panowie! Obecnie Turcja zdaje się funkcjonować jak demokratyczne państwo, ale nie do Unii Europejskiej należy nieustanne udzielanie lekcji właściwego postępowania, skoro sama UE beztrosko i bez skrupułów nie liczy się z suwerenną wolą własnych obywateli głosujących w referendach.
W zasadzie Turcji jeszcze daleko do przestrzegania wartości przyjętych przez narody Europy, o czym świadczy los niezliczonych mniejszości etnicznych i religijnych tworzących ten kraj. Sytuacja milionów Kurdów wprawdzie się zmienia, ale powoli. Relacje z armeńskimi czy nawet greckimi sąsiadami charakteryzują się wciąż utrzymującymi się napięciami w stosunkach dyplomatycznych i wojskowych. Cypr wbrew prawu międzynarodowemu w dalszym ciągu pozostaje pod turecką okupacją wojskową. Ten stan rzeczy trwa od 35 lat. Sytuacja mniejszości religijnych jest niewiele lepsza. Regularnie lekceważy się prawa społeczności, niewymienione w umowach, a Komisja Europejska, która podobnie jak Parlament, wspiera przystąpienie tego kraju do Unii Europejskiej, przymyka na to oczy.
Dlatego też bądźmy konsekwentni. Jakkolwiek współpraca z Turcją ma ważne znaczenie, wszelkie plany przystąpienia Turcji muszą być zgodne z zasadami demokracji europejskiej, czyli poddawane głosowaniu w referendach.
Marios Matsakis
Panie przewodniczący! Dołożyliśmy wielu starań i naszą politykę w wielu dziedzinach oparliśmy na nadziei, że jeśli będziemy okazywać życzliwość Turcji, ten kraj zastąpi swoją filozofię kemalistycznego faszyzmu demokratycznymi zachowaniami, które można będzie zaakceptować. Myliliśmy się całkowicie i szybko zaczęliśmy odczuwać zawód i frustrację. Proces demokratycznych reform w Turcji postępuje w tempie przemieszczania się trójnogiego żółwia.
Panie komisarzu! Straciliśmy cierpliwość tak jak ogromna większość europejskich obywateli. Mamy już dość. Reżim rządzący w Turcji dał dowody swojej całkowitej niezdolności i braku woli przekształcenia tego państwa w cywilizację na miarę XXI wieku. Panie komisarzu! Musi pan to przyznać, że metoda marchewki całkowicie zawiodła, nadszedł więc czas na użycie kija.
Andrew Duff
Panie przewodniczący! Parlament, niestety, znów daje dowody zmienności swoich nastrojów w sprawie Turcji. Byłbym wdzięczny panu komisarzowi za przedstawienie nam swojej szczerej oceny sprawy grupy Ergenekon. Czy pan komisarz podziela pogląd, że jest ona przejawem czyszczenia stajni, który należy przyjąć z zadowoleniem, i sygnałem, że wreszcie rozpocznie się proces sądowy wymierzony przeciwko korupcji głęboko zakorzenionej wewnątrz pewnych części tureckiego państwa?
Alexander Graf Lambsdorff
(DE) Panie przewodniczący! Chciałbym ustosunkować się do wypowiedzi pana posła Lagendijka. Oczywiście my także dostrzegamy pozytywną rolę Turcji, którą ten kraj może odegrać w stosunkach z Armenią i krajami Bliskiego Wschodu. Niemniej jednak dyplomacja i demokracja to dwie różne rzeczy. Szczególnie niepokoi nas akcja premiera Erdoğana przeciwko grupie wydawniczej Ahmeda Doğana. Nawet "Der Spiegel”, który nie ma nic wspólnego ani z Doğanem ani Springerem, pisze o osobistej wendecie Erdoğana przeciwko Doğanowi.
Wspominałem już o sprawozdaniu Komisji z postępu procesu demokratyzacji. Chciałbym jeszcze raz zadać Komisji konkretne pytanie. Czy Komisja w większym czy w mniejszym stopniu przywiązuje wagę do sprawy wolności myśli i prasy w Turcji niż w czasie, gdy zostało opublikowane sprawozdane z postępu? Jeżeli przestała się tą sprawą interesować, to dlaczego? Jeżeli w dalszym ciągu ma ona znaczenie, to jakie działania Komisja zamierza podjąć? Jak ważna jest kwestia wolności prasy i myśli w związku z toczącymi się negocjacjami akcesyjnymi? Tak jak powiedziałem, chodzi tu przede wszystkim o pierwsze kryterium kopenhaskie, kryterium polityczne.
Olli Rehn
komisarz. - Panie przewodniczący! Chcę podziękować szanownym paniom i panom posłom przede wszystkim za bardzo poważną i konstruktywną debatę na temat procesu demokratycznego w Turcji. Tego wieczoru chciałbym również podziękować Parlamentowi Europejskiemu za jego wkład w politykę względem Turcji. Parlament udzielał krytycznego lecz zarazem konstruktywnego wsparcia naszych stosunkach z Turcją w bardzo ważnym okresie. Uważam, że podejście Parlamentu - podobnie jak, mam nadzieję, podejście Komisji - można określić jako uczciwe i zdecydowane wobec Turcji i procesu jej przystąpienia do UE.
W istocie uważam, że musimy postępować w sposób uczciwy i stanowczy, a rezultaty możemy osiągnąć tylko, przejawiając obie te postawy równocześnie. Chodzi mi o to, że musimy być sprawiedliwi pod względem utrzymania perspektywy przyjęcia do UE jako zasadniczego czynnika stymulującego proces reform w tym kraju, dotrzymać słowa w kwestii szans Turcji, by pokazać, że będzie ona zdolna spełnić kryteria przystąpienia do UE. Równocześnie musimy być zdecydowani w stawianiu rygorystycznych warunków, zwłaszcza dotyczących podstawowych wolności i demokratycznych zasad. Są to dwa najważniejsze elementy - sprawiedliwość i stanowczość - które występują łącznie i nie można ich rozdzielić. Moim zdaniem to zdecydowanie najlepszy sposób popierania demokratycznych przekształceń w Turcji, co jest naszym celem, ponieważ dzięki temu Turcja stanie się lepszym partnerem, a w przyszłości być może państwem członkowskim Unii Europejskiej, zgodnie z ramami negocjacyjnymi przyjętymi we wczesnych godzinach 4 października 2005 r.
Obecna sytuacja jest dość zagmatwana, tak jak opisał ją pan poseł Joost Lagendijk, przewodniczący delegacji Parlamentu Europejskiego do Wspólnej Komisji Parlamentarnej UE i Turcji. Czasem wydaje się, że zostały zrobione dwa kroki naprzód i jeden krok do tyłu, ale lepiej tak niż odwrotnie.
Do dochodzenia w sprawie grupy Ergenekon nawiązał pan poseł Duff i moim zdaniem jest ono trafnym przykładem. W świetle dotychczasowego dochodzenia wydaje się, że kwestią zasadniczej wagi było ujawnienie tej sieci, stojącej prawdopodobnie za politycznymi czy innego rodzaju atakami skierowanymi przeciwko demokracji w Turcji, i że będzie ono prowadzone w dalszym ciągu w duchu praworządności i demokratycznego sekularyzmu.
Biorąc natomiast pod uwagę ostatnie etapy dochodzenia dotyczącego grupy Ergenekon, można mieć wątpliwości, czy wszystkie zasadny państwa prawnego są rzeczywiście stosowane czy też może za tymi aresztowaniami kryją się inne polityczne cele. Ława przysięgłych jeszcze obraduje. Przebieg tego procesu bardzo dokładnie obserwujemy i z pewnością zdamy z niego relację w naszym najbliższym sprawozdaniu z postępu, które zostanie przedstawione jesienią tego roku.
Moim zdaniem szczególnie ważne są trzy zasady: kontynuacja reformy konstytucjonalnej, w przypadku której reforma przepisów regulujących działalność partii politycznej jest niezwykle ważna w świetle doświadczeń z ostatnich lat, to znaczy z tego roku i z lat poprzednich, kiedy byliśmy świadkami problemów związanych z ramami konstytucjonalnymi Turcji tym względzie, odnotowanych przez Komisję Wenecką Rady Europy.
Po drugie, wolność słowa, o której mówił pan poseł Graf Lambsdorff i która jest podstawą demokracji. Ta sprawa była zupełnie niedawno przedmiotem dyskusji na posiedzeniu Wspólnego Komitetu Parlamentarnego Parlamentu z Wielkim Zgromadzeniem Narodowym Turcji. Mam obawy co do wolności mediów i rozwoju sytuacji w Turcji w tym zakresie i z całą pewnością do tej sprawy powrócimy w specjalnej sekcji naszego sprawozdania z postępu demokratyzacji, które zostanie przedstawione jesienią tego roku.
Owszem, przyznaje, że nastąpił postęp w odniesieniu do konsekwencji haniebnego art. 301 mniej więcej rok czy dwa lata temu. Niemniej jednak relatywny postęp w odniesieniu do art. 301 nie usprawiedliwia ataków na wolność mediów gdzie indziej, co państwo pokreślili w kilku wystąpieniach tego wieczoru.
I wreszcie praworządność, która jest fundamentem funkcjonowania całego społeczeństwa i gospodarki i stanowi najważniejszą wartość w Unii Europejskiej. Znalazła ona odzwierciedlenie w walce z terroryzmem, którą popieramy dopóty, dopóki jest prowadzona zgodnie z zasadami państwa prawnego i sprawiedliwości, w duchu najlepszych tradycji europejskich.
Tak więc tempo negocjacji z Turcją będzie zasadniczo zależało od postępu i intensywności reform zmierzających do zwiększenia podstawowych wolności i praworządności w tym kraju, we wszystkich środowiskach jego społeczeństwa i zakątkach terytorium. Jest to podstawą procesu negocjacji. Postęp negocjacji technicznych będzie uzależniony od tego, czy nastąpi poważny postęp reform, od wysokiej intensywności tych reform mających na celu poprawę sytuacji w zakresie poszanowania praw człowieka i demokratycznego sekularyzmu. Są one wpisane do Traktatu ustanawiającego Unię Europejską i do naszych wspólnych europejskich wartości. Jest to najważniejszy miernik postępu Turcji na drodze do Unii Europejskiej.
Przewodniczący
Zamykam debatę.
