Conclusies van de Conferentie van de Verenigde Naties over racisme (DURBAN II - Genève) (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde is zijn de verklaringen van de Raad en de Commissie over de conclusies van de Conferentie van de Verenigde Naties over racisme (Durban II - Genève).
Jan Kohout
fungerend voorzitter van de Raad. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, ik wil u allereerst bedanken voor de mogelijkheid om de balans op te maken van de Internationale Conferentie tegen racisme die naar ik weet door vele van de hier aanwezige leden op de voet is gevolgd.
Het voorbereidingsproces in de aanloop tot de conferentie was buitengewoon complex. Er was een aanzienlijk aantal landen dat ernstige twijfels over het proces had, gezien hetgeen in 2001 was gebeurd. Omdat verscheidene lidstaten, waaronder de mijne, bezorgd waren dat de conferentie zou worden gebruikt als een podium voor het uiten van haat en intolerantie in de meest extreme vorm, besloten zij zich hiervan terug te trekken. Deze bezorgdheid werd bevestigd door de interventie van een VN-lid helemaal aan het begin van de conferentie. Niet alleen was dit voor ons volstrekt onaanvaardbaar, maar het strookte ook absoluut niet met de geest en het doel van de conferentie.
Het is onfortuinlijk - hoewel wellicht onvermijdelijk -dat dit incident en het daarop weglopen van alle lidstaten en een aantal andere VN-leden, het nieuws haalde en de bij consensus aangenomen slotverklaring overschaduwde. Toch ben ik van mening dat de zeer constructieve en gedegen EU-bijdrage gedurende de gehele voorbereidingsfase van de conferentie volledig erkend moet worden. Dit geldt vooral voor de opstelling van de slotverklaring, waarbij de EU een zeer belangrijke rol heeft gespeeld. Ondanks voornoemde voorvallen mag het feit dat de uiteindelijke slotverklaring alle rode lijnen van de EU respecteert, een grote prestatie genoemd worden.
De slotverklaring respecteert het bestaande kader voor mensenrechten volledig, met name met betrekking tot de vrijheid van meningsuiting, en voldoet aan veel van onze eisen, zoals de noodzaak om elke verwijzing naar de belastering van godsdiensten te vermijden en om er van af te zien Israël op enige manier apart te noemen. Bovendien werd de paragraaf over de herdenking van de Holocaust in de tekst gehandhaafd.
We moeten ons nu bezinnen op de gevolgen voor de EU van zowel de conferentie zelf als de slotverklaring. We moeten in het bijzonder vaststellen hoe we de implementatie van de aangegane verplichtingen gaan ondersteunen. De Raad blijft uiterst bezorgd over de verschijnselen racisme en vreemdelingenhaat, die we op dit moment als een van de grootste uitdagingen voor de mensenrechten beschouwen.
Ik weet dat het Parlement deze bezorgdheid volledig deelt en dat u een bijdrage hebt geleverd aan de totstandkoming van een groot deel van de wetgevingsbasis en de praktische hulpmiddelen om deze plaag te helpen bestrijden. Het bestrijden van racisme en vreemdelingenhaat is een continu proces waarvoor zowel politieke wil als praktische maatregelen nodig zijn, niet in de laatste plaats op het gebied van onderwijs. Er is ook een continue noodzaak om de dialoog en het wederzijdse begrip te versterken en tolerantie te bevorderen.
Hoewel er tekenen zijn dat de antidiscriminatiewetgeving van de EU positieve effecten heeft, vordert algemeen de wereldwijde strijd tegen deze verschijnselen bedroevend langzaam. De trend is in een aantal landen zelfs negatief. We hebben gezien hoe door de huidige economische crisis racistische en xenofobe intolerantie in de hele wereld wordt aangewakkerd. Tegen de achtergrond van de economische crisis is een krachtig antiracismebeleid belangrijker dan ooit. Zowel in Europa als daarbuiten worden we geconfronteerd met een plotselinge toename van gewelddadige aanvallen op migranten, vluchtelingen en asielzoekers, en op minderheden zoals de Roma.
De EU heeft een krachtig acquis betreffende de strijd tegen racisme en vreemdelingenhaat. Deze beide verschijnselen zijn onverenigbaar met de beginselen die ten grondslag liggen aan de oprichting van de EU. De EU heeft alle uitingen van racisme herhaaldelijk verworpen en veroordeeld, en zal dit blijven doen. De EU zal, binnen de perken van de bevoegdheden die haar met de Verdragen zijn toegekend, de strijd tegen racisme en vreemdelingenhaat voortzetten, zowel binnen de Europese Unie zelf als in de context van ons extern beleid.
Intern hebben we wetgeving aangenomen die directe en indirecte discriminatie verbiedt, op grond van ras of etnische afstamming, op het werk, in het onderwijs en met betrekking tot toegang tot goederen en diensten. De wetgeving verbiedt ook discriminatie op andere gronden, waaronder religie, leeftijd, seksuele geaardheid en handicaps, met name op het werk. De EU heeft ook wetgeving aangenomen om haatredes via tv-zenders te verbieden, en 'het publiekelijk aanzetten tot geweld of haat jegens een groep personen, of een lid van die groep, die op basis van ras, huidskleur, godsdienst, afstamming, dan wel nationale of etnische afkomst wordt gedefinieerd' strafbaar te stellen. Volgens diezelfde wetgeving is het publiekelijk vergoelijken, ontkennen of verregaand bagatelliseren van genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden een misdrijf.
In haar extern beleid stelt de EU regelmatig racisme en vreemdelingenhaat aan de orde in haar bilaterale politieke en mensenrechtendialogen met derde landen als Rusland en China. We hebben er ook voor gezorgd dat racisme en vreemdelingenhaat een belangrijke plaats kreeg in onze samenwerkingsstrategieën, zoals in de actieplannen in het kader van het Europees nabuurschapsbeleid. Er gebeurt veel in de diverse multilaterale fora. Binnen de OVSE coördineren de lidstaten hun werk om er voor te zorgen dat de verplichtingen die door de 56 deelnemende OVSE-landen op dit gebied zijn aangegaan, worden gerespecteerd en uitgevoerd. Dit is ook het geval binnen de Raad van Europa en binnen het bredere VN-kader.
Deze voorbeelden tonen aan dat wij collectief willen werken aan deze kwestie, zowel op intern vlak als in een bredere context met onze partners in de hele wereld. De Internationale Conferentie tegen racisme was onderdeel van die bredere inspanningen. Het was geen gemakkelijk karwei, dat bovendien nog duidelijk werd ontsierd door degenen die dachten de resultaten van de conferentie te kunnen misbruiken voor hun eigen kleingeestige politieke doelen. Desalniettemin moeten we het feit verwelkomen dat uiteindelijk de aandacht werd gevestigd op de continue noodzaak om racisme en vreemdelingenhaat te bestrijden en op onze verplichting, die door vele anderen wordt gedeeld, om deze plaag uit te roeien.
Jacques Barrot
vice-voorzitter van de Commissie. - (FR) Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, ik ben blij dat ik aan dit debat mag deelnemen. De Europese Commissie heeft de voorbereidingen voor de Conferentie van Durban en de uitwerking van een gemeenschappelijk EU-standpunt ten aanzien van de deelname eraan op de voet gevolgd.
In dit opzicht hebben wij rekening gehouden met de oproep die het Parlement - uw Parlement - heeft gedaan, met dien verstande dat de Europese Unie zich ertoe verbonden heeft om actief aan de toetsingsconferentie van Durban deel te nemen in het kader van de door het Parlement op 19 januari aangenomen resolutie over de vorderingen van de VN-Mensenrechtenraad, en met name de rol van de Unie.
Zoals u weet, hebben vijf lidstaten besloten niet deel te nemen aan deze conferentie. De Commissie zal haar deelname als waarnemer bevestigen, aangezien zij het standpunt van de meerderheid van de lidstaten deelt dat in het conferentiedocument de 'rode lijnen' van de Europese Unie zijn behouden.
Het aangenomen slotdocument, dat het resultaat is van een compromis, is weliswaar geen ideale tekst, maar bevat noch diffamatie van antisemitische aard, noch belasteringen van specifieke landen of regio's in de wereld, of religies.
Het feit dat het slotdocument met een consensus van 182 VN-lidstaten is aangenomen, bevestigt hoezeer de internationale gemeenschap zich inzet voor de strijd tegen racisme en discriminatie. Dit is een antwoord op de betreurenswaardige pogingen van sommigen om de conferentie voor antisemitische doeleinden te misbruiken, iets waartegen de Europese Commissie zich krachtig heeft verzet.
In ieder geval doen de gebeurtenissen tijdens de toetsingsconferentie geenszins afbreuk aan de langetermijnverbintenis van de Commissie. De Commissie zal alles in het werk stellen om iedere uiting van welke vorm van racisme of xenofobie dan ook te bestrijden en is vastbesloten al haar door de Verdragen verleende bevoegdheden aan te wenden om haar beleid ter bestrijding van racisme, xenofobie en antisemitisme zowel binnen als buiten de Europese Unie voort te zetten.
Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, ik zal de uitvoering door de lidstaten van het kaderbesluit inzake racisme en xenofobie persoonlijk nauwlettend in de gaten houden. Ik zal mij persoonlijk inzetten voor het toezicht op de omzetting van dit kaderbesluit, waarbij ik wil benadrukken dat het Bureau voor de grondrechten ons voortaan ook zal helpen bij de observatie van al deze verschijnselen, die een grote vastberadenheid onzerzijds vereisen.
We kunnen inderdaad hopen dat de volgende VN-conferentie over racisme niet meer wordt bezoedeld door onaanvaardbare toespraken, door het regelrecht aanzetten tot haat en racisme. Dit gezegd zijnde, is het ook zo dat het uiteindelijke compromis van de conferentie ons een glimp doet opvangen van een rooskleuriger toekomst.
Charles Tannock
namens de PPE-DE-Fractie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, de Iraanse president Ahmadinejad heeft onlangs tijdens de VN-Conferentie tegen racisme in Genève beweerd dat Israël een racistisch land is. Het is verleidelijk om hem af te doen als een populistische demagoog die uit is op publiciteit, maar hij heeft in het verleden de schandalige oproep gedaan om Israël van de kaart te vegen, en Israël zal ongetwijfeld het eerste doel zijn van het kernwapen dat hij zo graag wil bouwen. We moeten deze interventie dan ook zien in het licht van zijn onverbiddelijke vijandigheid tegenover de Joodse staat, die naar mijn mening terecht een bondgenoot en sterke partner van de EU is.
Met betrekking tot de beschuldiging van racisme is het moeilijk om een land te vinden dat etnisch diverser en minder racistisch is dan Israël, waar Arabieren, Armeniërs, Druzen en andere minderheden zijn gevestigd. Het beeld van de luchtbrug van Ethiopische joden naar Israël is nog in mijn geheugen gegrift.
Israël handhaaft uiteraard nog steeds een open immigratiebeleid op basis van zijn status als thuisland voor alle joden in de hele wereld, maar we mogen ook de positie van de Israëlische Arabieren in de maatschappij niet vergeten. Zij hebben democratische rechten en een levensstandaard die Arabische landen zelden hun eigen inwoners bieden. Ik verdenk Ahmadinejad er van dat hij eigenlijk de aandacht wil afleiden van de ontstellende en weerzinwekkende mensenrechtenreputatie van de Islamitische Republiek Iran.
In Iran worden journalisten die het regime durven te bekritiseren, opgesloten, maar Israël heeft een vrije pers, In Iran worden overspelige personen, homoseksuelen en minderjarigen geëxecuteerd, ook door steniging, terwijl in Israël homo's en lesbiennes volledig door de wet worden beschermd. In Iran worden minderheden als christenen en bahá'ís stelselmatig vervolgd, maar in Israël worden minderheden gewaardeerd en hun rechten beschermd.
Toch leveren, ondanks al deze bewijzen, veel leden van dit Parlement liever kritiek op onze democratische bondgenoot Israël dan dat zij een barbaars en mogelijk catastrofaal regime in Teheran afkeuren.
Israël moet weten dat het wel degelijk vrienden heeft in dit Parlement, vrienden zoals ik die de mensenrechten koesteren en fanatisme afwijzen. Eerlijk gezegd vind ik het beschamend dat de EU-lidstaten afgevaardigden hebben gestuurd naar Durban II, ofschoon ze heel goed wisten dat president Ahmadinejad aanwezig zou zijn en deze schandalige opmerkingen zou maken.
Ana Maria Gomes
namens de PSE-Fractie. - (PT) De Conferentie van de Verenigde Naties over racisme (Durban II) wordt door sommige mensen als een succes gezien. Het slotdocument respecteert inderdaad de vijf rode lijnen die door de Europese Unie zijn vastgesteld en weerspiegelt een echte wereldwijde consensus, in tegenstelling tot eerdere versies, die zo'n enorme en heftige polemiek teweeggebracht hebben.
Maar helaas is het niet dit document dat in het geheugen gegrift zal blijven van iedereen over de hele wereld die deelgenomen heeft aan de discussies in Genève. De aandacht van de hele wereld was eerder gericht op de diepe verdeeldheid die werd teweeggebracht door een conferentie die gewijd was aan een universeel thema, te weten de strijd tegen racisme.
Europa heeft weer eens laten zien hoe zwak de Europese eenheid is als het gaat om politiek gevoelige onderwerpen. Dat is zeker tijdens deze conferentie naar voren gekomen.
Niets was symbolisch zo belangrijk geweest als het collectieve vertrek van alle landen van de Europese Unie uit de vergaderzaal, na de provocerende en onacceptabele voorstellen van de Iraanse president, die ondanks de veranderde toon van Washington vasthoudt aan een koers die zijn land onafwendbaar in botsing brengt met het Westen. Enkele Europese landen waren helaas niet eens in de zaal aanwezig om uitdrukking te kunnen geven aan hun ongenoegen over een toespraak die, zoals de Secretaris-generaal van de Verenigde Naties benadrukte, enkel bedoeld was om te beschuldigen, te verdelen en zelfs op te ruien.
Eenheid geeft kracht, en de Europese Unie heeft door haar verdeeldheid blijk gegeven van zwakte. De strijd tegen racisme en tegen het aanzetten tot haat van Ahmadinejad en anderen had beter verdiend.
Sophia in 't Veld
namens de ALDE-Fractie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, ik wil beginnen met een algemene opmerking. Landen zijn niet racistisch, mensen zijn racistisch. Er zijn in Iran veel mensen, daar ben ik van overtuigd, die de standpunten van hun president niet delen en ik vind het in feite een gemiste kans dat Europa zwak, stil, verdeeld en afwezig was en niet sprak namens die mensen in Iran, en zo een podium bood voor mensen als Ahmadinejad, zodat deze zijn racistische taal kon uiten.
Ik was persoonlijk tegen het boycotten van de conferentie, maar wat naar mijn mening nog erger was, was het ontbreken van een Europese strategie. Waarom was Europa verdeeld? Waarom? Ik zou een verklaring van de Raad willen - en ik heb hiertoe een amendement ingediend op het verslag-Obiols i Germà dat we later bespreken - waarom er geen Europese strategie was? Waarom kunnen zevenentwintig Europese landen het niet eens worden over een strategie? Als en wanneer het Verdrag van Lissabon van kracht wordt - waar de Raad toch steun aan geeft - moeten de zevenentwintig landen zich sterker inspannen voor een gezamenlijke strategie.
Betreffende de kwestie van belastering van godsdienst ben ik uiterst bezorgd over het feit dat het een VN-instantie is die resoluties kan aannemen die oproepen tot een totaalverbod op de belastering van godsdiensten of op het beledigen van godsdiensten. Ik heb begrepen dat dit uiteindelijk is afgezwakt in de slotverklaring, maar ik vind het nog steeds verontrustend dat iets dergelijks uit de VN kan komen. Ik zie echter ook wel de ironie in van het feit dat het ook in dit Parlement nog steeds erg moeilijk is om godsdiensten zelfs maar te bekritiseren, niet beledigen, maar bekritiseren, en dat geldt voor een belangrijke Europese godsdienst in het bijzonder. Er is een ander amendement ingediend door mijzelf en mijn collega Cappato op het verslag-Obiols i Germà waarin het Vaticaan wordt bekritiseerd vanwege zijn standpunt over condooms in de strijd tegen aids. Ik zou de Raad nogmaals willen vragen wat er is gedaan om een Europese strategie te krijgen.
Laima Liucija Andrikien
(EN) Mevrouw de Voorzitter, ik wil nogmaals benadrukken dat de slotverklaring van de Internationale Conferentie tegen racisme bij consensus is aangenomen. Zelfs al is de tekst niet ideaal en vertegenwoordigt deze het resultaat van complexe onderhandelingen, ben ik wat het nieuwe standpunt betreft van mening dat het van belang is om de discussie over het nieuwe document voort te zetten, evenals de discussie over vaak besproken kwesties als rassendiscriminatie, vreemdelingenhaat, stigmatisering en stereotypering van mensen op grond van hun religie of geloof.
We moeten de discussie voortzetten op een niet-confronterende manier maar wel krachtig reageren op onaanvaardbare verklaringen en op pogingen om het proces van Durban te gebruiken voor het uiten van een racistische ideologie. Ik ben er vast van overtuigd dat het proces van Durban zonder een krachtig standpunt over mensenrechten en de strijd tegen racisme en vreemdelingenhaat de verkeerde kant zou kunnen uitgaan.
Hélène Flautre
(FR) Mevrouw de Voorzitter, het is natuurlijk jammer dat de slachtoffers van racisme en discriminatie niet centraal stonden in de Conferentie van Durban. Dit komt uiteraard door de schandalige gijzeling van de conferentie door de Iraanse president; een valkuil waarin - helaas - diverse EU-lidstaten zijn gevallen. Dat is het probleem.
Mijn persoonlijke dank gaat uit naar de lidstaten van de Europese Unie die zich desondanks hebben ingezet om ervoor te zorgen dat wij nu volstrekt honorabele conclusies hebben, zelfs indien ze onvolmaakt zijn. Ik zou bovendien van het voorzitterschap willen vernemen welke inspanningen de lidstaten al dan niet hadden geleverd om te voorkomen dat de Europese Unie gedesorganiseerd aantrad bij deze conferentie, hetgeen erg betreurenswaardig was.
Jan Kohout
fungerend voorzitter van de Raad. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, de EU was ook volledig betrokken bij de voorbereiding van de conferentie en heeft actief bijgedragen aan het opstellen van de slotverklaring, in een poging deze zo evenwichtig mogelijk te maken en er voor te zorgen dat de bestaande normen op het gebied van de mensenrechten werden gerespecteerd, met name met betrekking tot de vrijheid van meningsuiting.
De EU is er ook in geslaagd om er voor te zorgen dat Israël niet apart werd genoemd in de tekst. Het is in grote mate te danken aan de inspanningen van de EU dat we uiteindelijk een tekst hebben geproduceerd die onze rode lijnen respecteert, ondanks het feit dat enkele EU-lidstaten besloten hadden om niet deel te nemen als nationale staat.
Hier moet ook aan worden toegevoegd dat de landen die de conferentie niet hebben bijgewoond, de EU als zodanig er niet van hebben weerhouden om tijdens de conferentie het woord te voeren. Het voorzitterschap heeft de interne coördinatie van de deelname van de EU voortgezet. Daaronder viel ook de voorbereiding van twee verklaringen namens alle EU-lidstaten, die werden afgelegd door Zweden, het aanstaand voorzitterschap. De slotverklaring werd namens 22 landen afgelegd.
In de nasleep van Durban zal de EU onderzoeken hoe zij de agenda van Durban kan blijven steunen. Het feit dat vijf van de zevenentwintig lidstaten uiteindelijk zelf niet aan de conferentie hebben deelgenomen, zal het engagement van de EU in de strijd tegen racisme en discriminatie in de toekomst geenszins in twijfel trekken. We hebben een degelijk acquis betreffende deze kwesties en daaraan zullen wij blijven werken. Zoals terecht werd gezegd - en ik beschouw dat als een soort kritiek - waren we aan het eind van de voorbereidingen voor de conferentie niet echt in staat om tot een gemeenschappelijk standpunt te komen. Er is nooit een gemeenschappelijk standpunt geweest; er is dus ook nooit een EU-standpunt geweest vóór de conferentie. Er werd bij consensus afgesproken dat er nationale standpunten zouden zijn en dus hebben de delegaties de zaal verlaten als nationale delegaties.
Ik herhaal dat de ministers deze kwestie tijdens de laatste vergadering hebben besproken en er zullen lessen worden geleerd. We moeten ons beraden en er op terugkomen, omdat de EU niet het 'heroïsche' pad heeft bewandeld tijdens deze conferentie. Dat moet worden gezegd.
Jacques Barrot
vice-voorzitter van de Commissie. - (FR) Ik dank u voor al uw toespraken. Afgelopen maandag heeft commissaris Ferrero-Waldner, net als alle EU-ministers van Buitenlandse Zaken, een brief ontvangen van mevrouw Pillay, de VN-Hoge Commissaris voor de Mensenrechten.
In deze brief herinnert mevrouw Pillay aan haar woorden tijdens een op 8 oktober samen met het Europees Parlement georganiseerde conferentie in Brussel over de bescherming van mensenrechtenactivisten. Mevrouw Pillay acht het belangrijk dat er weer een zekere eenheid komt op het gebied van de bescherming en bevordering van de mensenrechten in de wereld, met name in de strijd tegen racisme. Zij roept alle VN-lidstaten ertoe op mee te doen aan de uitvoering van het VN-programma ter bestrijding van racisme, vooral zoals dit is gedefinieerd in het slotdocument van de Conferentie van Durban.
Ik vind dat de Europese Unie moet nadenken over het gevolg dat zij wil geven aan deze uitnodiging. Hoe dan ook, de Europese Unie voert een actief beleid ter bestrijding van racisme. Zij moet waakzaam en geëngageerd blijven, zodat de internationale inspanningen op dit gebied duidelijk effectief blijven. Persoonlijk deel ik de hier geuite mening dat als Europa een strategie had gehad en haar gelederen had gesloten, zij deze gelegenheid zeker ten volle had kunnen benutten om eensgezind protest aan te tekenen tegen onaanvaardbare verklaringen. Laat dit een les voor ons zijn. Ik ben het voorzitterschap dankbaar voor de woorden dat dit een les moet zijn en dat wij in staat moeten zijn - hierin, naar ik hoop, gesterkt door de ratificatie van het Verdrag van Lissabon - het externe beleid van de Europese Unie op het gebied van de mensenrechten en zo het Europees optreden binnen de multilaterale organisaties effectiever te maken. In dit opzicht kan ik mij slechts aansluiten bij de toespraken van de diverse leden, die ik wil bedanken. Nogmaals, dit moet ons aanzetten tot nadenken om zo in de toekomst effectievere strategieën te ontplooien.
De Voorzitter
Het debat is gesloten.
