Semestralna ocena dialogu UE-Białoruś (debata) 
Przewodniczący
- Kolejnym punktem posiedzenia są oświadczenia Rady i Komisji w sprawie semestralnej oceny dialogu UE-Białoruś.
Alexandr Vondra
urzędujący przewodniczący Rady. - Panie przewodniczący! Jestem wdzięczny posłom tego Parlamentu za umożliwienie mi przestawienia najnowszego rozwoju sytuacji na Białorusi, a zwłaszcza wyników dyskusji na ten temat, która odbyła się w Radzie w zeszły poniedziałek.
Jak wielu z państwa wie, w następstwie decyzji Rady z października zeszłego roku w sprawie tymczasowego i częściowego zawieszenia zakazu wizowego, doszło do licznych pozytywnych zmian na Białorusi. Zwracam uwagę w szczególności na rejestrację ruchu "O wolność” oraz Centrum Inicjatyw na rzecz likwidacji następstw katastrofy w Czarnobylu, druk i dystrybucję niezależnych gazet takich jak "Narodnaja Wola” oraz "Nasza Niwa”, okrągły stół poświęcony regulacji Internetu z udziałem przedstawiciela OBWE odpowiedzialnego za wolność mediów, trwające konsultacje eksperckie z OBWE/ODHIR w sprawie poprawy ustawodawstwa wyborczego, ustanowienie rad konsultacyjnych, wśród których jest rada ds. praw człowieka, która skupia przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, a nawet opozycji.
Te kroki, chociaż niektórym wydawać się mogą stosunkowo mało znaczące, są ważne w kontekście białoruskim. Są tego świadomi niektórzy przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego na Białorusi.
Jednakże doszło do wydarzeń będących powodem do niepokoju. Odmówiono zarejestrowania ważnej organizacji pozarządowej "Wiasna”, występującej w obronie praw człowieka, są problemy z akredytacją niektórych niezależnych mediów oraz, chociaż prześladowania społeczeństwa obywatelskiego i działaczy opozycji są mniejsze niż w przeszłości, nadal stosowane są krótkotrwałe zatrzymania. Śledzimy z uwagą skargi opozycji dotyczące "przymusowego poboru” do wojska.
A więc nie możemy zaprzeczyć, że obraz sytuacji nie jest jednoznaczny. Jednakże jesteśmy przekonani, że istnieje potrzeba kontynuacji polityki zaangażowania i wspierania pozytywnych zmian. Oto droga, którą powinniśmy podążać w naszych relacjach z Białorusią. Gdy zastanawiamy się nad kierunkiem naszej polityki w przyszłości, musimy pamiętać o naszych szerszych interesach strategicznych w tym regionie, jak również oddziaływaniu kryzysu finansowego.
Względy te stanowiły podstawę naszej decyzji z 16 marca. Choć decyzja ta przewiduje przedłużenie środków restrykcyjnych o jeden rok, utrzymuje zawieszenie restrykcji wyjazdowych wobec niektórych białoruskich urzędników wysokiego szczebla przez dziewięć miesięcy.
Szczegółowy przegląd przewidziany na koniec tego dziewięciomiesięcznego okresu będzie dotyczył pięciu obszarów przedstawionych w konkluzjach Rady z października 2008 roku. Są to reformy przepisów wyborczych oraz inne konkretne działania na rzecz wartości demokratycznych, praworządności, praw człowieka oraz wolności podstawowych, w tym wolności słowa i mediów, wolnością zgromadzeń i stowarzyszeń politycznych.
Głęboko wierzymy, że przedłużenie zawieszenia, które uzgodniono w zeszłym tygodniu umożliwi nam realizację celów naszej polityki. Będzie ona dla nas stanowić okazję do dalszego podnoszenia w rozmowach z naszymi białoruskimi partnerami kwestii, które nas niepokoją w obszarze praw człowieka. Rozpoczęcie dialogu w zakresie praw człowieka w najbliższym miesiącu będzie szczególnie ważne.
Po zniesieniu zakazu dwustronnych kontaktów politycznych doszło do szeregu spotkań na wysokim szczeblu, łącznie z ministerialną trojką pod koniec stycznia. Te różnorodne kontakty mają pobudzić Białoruś do działania oraz wypracować porozumienie w zakresie różnic w oczekiwaniach. Mamy nadzieję, że dialog będzie kontynuowany w nadchodzących miesiącach.
Jesteśmy przekonani, że musimy konstruktywnie podchodzić do Mińska. Jesteśmy realistami i nie oczekujemy rewolucyjnych zmian. Transformacja jest czasochłonna i w naszym wspólnym interesie leży wykorzystanie każdej okazji do zachęcania do dalszych pozytywnych zmian.
Ważne jest, aby nasza polityka zaangażowania była otwarcie popierana przez przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego na Białorusi, którzy ostatnio wzięli udział w bardzo pożytecznej dyskusji z posłami tego Parlamentu. Ponadto utrzymujemy regularne kontakty z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego na Białorusi i zamierzamy kontynuować ten dialog, jak również nasze poparcie na rzecz społeczeństwa obywatelskiego i niezależnych mediów na Białorusi.
Kończąc, chciałbym powiedzieć kilka słów na temat partnerstwa wschodniego, które uzyskało poparcie Rady Europejskiej w zeszłym tygodniu i zostanie zainaugurowane na spotkaniu na szczycie w maju. Białoruś jest jednym z sześciu państw partnerstwa wschodniego. Gorąco wierzymy, że Białoruś powinna zostać zaangażowana w tę nową inicjatywę od samego początku. Ale zakres jej uczestnictwa w ścieżce dwustronnej będzie zależeć od wielu czynników, a zwłaszcza postępów w niektórych obszarach, o których właśnie mówiłem.
Jestem wdzięczny za publiczne poparcie udzielone Radzie przez Parlament w zeszły poniedziałek. Oczywiście szczegółowy przegląd, który ma zostać przeprowadzony za dziewięć miesięcy, będzie miał kluczowe znaczenie z punktu widzenia dalszych decyzji i w istotny sposób zaważy na przyszłych relacjach z Białorusią. Rada jest doskonale przygotowana na to, aby nadal informować Parlament o rozwoju sytuacji, i z zadowoleniem przyjmuje fakt, że będą państwo nadal mieli swój udział w tej debacie.
Benita Ferrero-Waldner
komisarz. - (FR) Panie przewodniczący! Białoruś stoi na rozdrożu.
Właśnie zapadła decyzja Rady potwierdzająca tymczasowe zawieszenie zakazu wizowego aż do końca roku a niebawem ma zostać przyjęta rezolucja Parlamentu Europejskiego. Nadszedł czas, aby dokonać wstępnego przeglądu naszej polityki wobec Białorusi po sześciu miesiącach zawieszenia sankcji w październiku 2008 roku i zastanowić się nad tym, co nas czeka przez kolejne dziewięć miesięcy.
Osobiście jestem przekonana, że decyzja podjęta przez Unię Europejską w październiku zeszłego roku w sprawie zawieszenia sankcji była właściwa a samo zawieszenie stanowiło w rzeczywistości początek pozytywnego procesu.
Białoruś przedsięwzięła środki, które są bez wątpienia bardziej demokratyczne. Myślę tutaj zwłaszcza o powrocie dwóch niezależnych gazet do kiosków, o fakcie, że nawet organizacja pana Milinkiewicza została w końcu zalegalizowana, o współpracy z OBWE/ODHIR w zakresie prawa wyborczego oraz o różnych kongresach partii opozycyjnych lub organizacji pozarządowych, takich jak Związek Polaków na Białorusi, które mogły się odbyć. Faktycznie, zmiany te są ograniczone i niewystarczające, ale są one również bezprecedensowe, i możemy generalnie stwierdzić na ich podstawie, że poczyniono postępy.
To dlatego ten nierówny przegląd spotkał się z mieszanymi reakcjami w Unii Europejskiej, w wyniku czego w trakcie ostatniego spotkania GAERC podjęto wyważoną decyzję. Zawieszenie sankcji na dłużej umożliwia nam podtrzymanie dialogu, zgodnie z wyraźnym życzeniem wyrażonym przez społeczeństwo obywatelskie, w tym na forum, które niedawno, bo 4 marca, miało miejsce w Parlamencie Europejskim.
Równocześnie wcale nie rezygnujemy z narzędzia, którym dysponujemy, i będziemy mogli ponownie wprowadzić sankcje pod koniec roku, jeżeli stwierdzimy, że postępy, które do tego momentu się dokonały, są niewystarczające. Zamierzamy ponadto kontynuować kontrolę, śledząc uważnie sytuację w kraju w zakresie postępów w pięciu kluczowych obszarach określonych we wnioskach GAERC w październiku zeszłego roku. Co więcej, dzięki naszej delegacji w Mińsku Komisja odgrywa aktywną rolę w analizowaniu sytuacji na miejscu.
Panie i panowie! Z zadowoleniem przyjmuję inicjatywę Parlamentu Europejskiego dotyczącą wysłania delegacji członków Komisji Spraw Zagranicznych oraz delegacji Parlamentu Europejskiego do spraw relacji z Białorusią, która uda się do Mińska za 10 dni, aby spotkać się z władzami i różnymi partiami i dokonać rozpoznania sytuacji na miejscu.
Ja również w tym samym czasie wyślę dyrektora ds. tego regionu zatrudnionego w moim biurze, który z pewnością będzie ściśle współpracował z delegacją Parlamentu Europejskiego. Rozpoczęcie nowego dialogu z Białorusią w sprawie praw człowieka stanowi kolejny, istotny krok naprzód umożliwiający nam lepsze uporządkowanie naszych żądań i pogłębione dyskusje.
Pierwsza sesja w ramach tego dialogu powinna odbyć się w Mińsku za kilka dni, a Unia Europejska przedstawi tam otwarcie wszystkie kwestie. Przed rozpoczęciem dialogu, a także po tej sesji, spotkamy się z członkami społeczeństwa obywatelskiego, aby skorzystać z ich wiedzy.
Panie i panowie! Rozwijanie naszych stosunków z tym sąsiadem położonym w centrum Europy wymaga, abyśmy poświęcili czas na przemyślenie naszej reakcji - w tym długoterminowej - na postępy dokonujące się na Białorusi. Reakcji, która umożliwi nam przybliżenie Białorusi do naszej europejskiej rodziny oraz jej wartości. Aby tego dokonać - jak wspomniał urzędujący przewodniczący Rady - Rada Europejska postanowiła w zeszły piątek przyjąć Białoruś do partnerstwa wschodniego, a mówiąc ściślej, do jej komponentu wielostronnego, czyli platform. Partnerstwo to będzie stanowić dla Białorusi szansę na rozwinięcie nowych sieci wsparcia i wymiany ze wszystkimi swoimi sąsiadami, również w imieniu społeczeństwa obywatelskiego Białorusi, które pragnie zakończenia izolacji i chce uczestniczyć w dialogu na temat społeczeństwa obywatelskiego.
Co do zobowiązania Białorusi w ramach dwustronnego wymiaru partnerstwa wschodniego, tekst wniosku Komisji określa je jednoznacznie: rozwój stosunków dwustronnych pomiędzy Unią Europejską a Białorusią jest i będzie nadal zależał od rozwoju sytuacji politycznej w tym kraju.
Wreszcie, w świetle kryzysu finansowego i gospodarczego, który ma również poważny wpływ na wszystkich naszych sąsiadów na Wschodzie, osobiście jestem za udzieleniem Białorusi wsparcia gospodarczego. MFW, przy aktywnym wsparciu ze strony swoich europejskich członków, wykonał pierwszy ważny krok, którym było przyznanie pożyczki w wysokości 2 miliardów dolarów na przeciwdziałanie najpilniejszym skutkom kryzysu, przez co rozumiem zrównoważenie bilansu płatniczego. Drugim etapem powinno być umożliwienie Białorusi uzyskania dostępu do pożyczek EBI oraz większych kredytów z EBOiR w celu sfinansowania projektów związanych z sieciami transeuropejskimi i wspierania dywersyfikacji powiązań gospodarczych tego kraju.
Równocześnie Komisja jest w trakcie pogłębiania dialogu technicznego z Białorusią w sektorach wspólnych interesów takich jak energetyka, transport, cła, standardy i, w dłuższym okresie, gospodarka.
W podsumowaniu należy wspomnieć, że w celu pogłębienia tego dialogu, panie i panowie, w przyszłym tygodniu Parlament przyjmie rezolucję w sprawie Białorusi. Tymczasem Komisja poświęci naprawdę wiele uwagi państwa zaleceniom. Jeżeli o mnie chodzi, mam nadzieję, że będziemy nadal blisko współpracować w nadchodzących miesiącach nad oceną sytuacji oraz naszym dialogiem z Białorusią, jej władzami oraz społeczeństwem obywatelskim i mam nadzieję, że ten pierwszy krok pozwoli nam na podjęcie wzajemnych poważnych zobowiązań w oparciu o konkretne postępy.
Charles Tannock
w imieniu grupy PPE-DE. - Panie przewodniczący! Obecnie, całkiem słusznie, motorem dla stosunków UE z Białorusią są pragmatyczne względy obu stron. Lata polityki izolacjonistycznej doprowadziły donikąd, z czego Rada zdała sobie sprawę nieco za późno. Nie zrobiła ona nic, aby poluźnić uścisk władzy ostatniego dyktatora w Europie, izolującego się od innych, prezydenta Aleksandra Łukaszenki.
Dwa tygodnie temu, tutaj w Strasburgu, miałem przyjemność spotkać się z dwoma ważnymi dysydentami z Białorusi i porozmawiać o rozwoju sytuacji politycznej w ich kraju. Jeden z nich, Aleksander Kazulin został ostatnio zwolniony z aresztu, gdzie był przetrzymywany jako więzień polityczny, co jest jednym z powodów dla których UE zaczęła spoglądać na Łukaszenkę w bardziej przychylny sposób.
Ale represje polityczne ciągle pozostają poważnym problemem na Białorusi. Dlatego nadal wolno pytać o to, czy to pozorne ocieplenie w stosunkach pomiędzy UE a Białorusią dokądkolwiek nas poprowadzi, bowiem, zbliżając się do UE, Łukaszenka może równie dobrze prowadzić grę z Rosją. Ale lepsze to niż kurczowe trzymanie się polityki bojkotowania tego kraju, która nie przyniosła rezultatów przez ostatnie dziesięć lat.
Kluczowe jest utrzymanie polityki kija i marchewki stosowanej przez Radę wobec Białorusi: jeżeli Łukaszenka otrzymuje jasne zachęty do wewnętrznych reform politycznych może na nie również odpowiedzieć pozytywnie. Ale równocześnie musi on wiedzieć, że nie może nadal postępować tak jak w przeszłości i że jakiekolwiek zwiększenie autokratyzmu i represji spowoduje koniec polityki zbliżenia i ograniczenie poparcia UE dla ambicji członkowstwa Białorusi w WTO. Na tym etapie zaproszenie Łukaszenki do Pragi w maju na spotkanie na szczycie, gdzie ma zostać zainicjowane partnerstwo wschodnie, do którego należy Białoruś, może, moim zdaniem, stanowić o jeden krok za dużo. Musimy uzależnić zbliżenie stosunków od realizacji zobowiązań reżimu w zakresie zmiany zwyczajów.
Białoruś należy również przekonać, że uznanie takich regionów Gruzji jak Abchazja i Osetia Południowa za niezależne państwa, co obecnie uczyniła tylko Rosja, jest nie do przyjęcia. Wierzę, że Białoruś pragnie zdystansować się od kontroli Rosji i musimy wykorzystać te szansę. Wspieranie rzeczywistych zmian na Białorusi niewątpliwie wymaga cierpliwości i zobowiązań ze strony UE, ale nagroda w postaci powrotu Białorusi do europejskiej rodziny narodów jest tego naprawdę warta.
Jan Marinus Wiersma
w imieniu grupy PSE. - (NL) Panie przewodniczący! My również cieszymy się, że możemy poprzeć kontynuację polityki Unii Europejskiej w zakresie dialogu i bliższej współpracy z reżimem białoruskim. Pracujemy już nad tym od sześciu lub siedmiu miesięcy i musimy zobaczyć, czy to, do czego zmierza Unia Europejska również przyniesie owoce w nadchodzącym okresie. Nie zmienia to faktu, że będziemy mieć nadal wątpliwości co do zamiarów rządu, który nie jest znany z demokratycznego podejścia. Osobiście miałem przyjemność kontaktów z reżimem przy wielu okazjach i, proszę mi wierzyć, pan Łukaszenka nie stał się demokratą z dnia na dzień.
To, że pragnie on większego zaangażowania w kontakty z Unią Europejską ma związek z innymi czynnikami, ale możemy to wykorzystać i wywierać na niego nacisk, aby poszedł dalej w tym kierunku, który właśnie obrał, podejmując wiele pozytywnych działań w obszarze praw człowieka. Podobnie jak pan poseł Tannock, uważam, że za wcześnie jest spekulować na temat tego, czy zasługuje on na nagrodę w postaci partnerstwa wschodniego. Należy doprowadzić do prawdziwego dialogu w zakresie praw człowieka, bowiem nadal dochodzi do ich łamania.
Co do dialogu na temat praw człowieka wierzymy, że opozycja musi w nim odegrać samodzielną rolę. W ostatnich latach popieraliśmy opozycję na różne sposoby, łącznie z przyznaniem dwóch nagród im. Sacharowa. Mińsk uważa, że nie do przyjęcia jest takie wspieranie opozycji. Istnieją jednak precedensy: przez sześć lub siedem lat byłem osobiście zaangażowany w próby rozpoczęcia dialogu angażującego rząd Białorusi, a następnie opozycję, podejmowane przez Organizację Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE). Nie odniosły one skutku, ale stanowią precedens tego typu spotkań.
Europejska polityka, którą chcemy uprawiać musi w jasny sposób przyczyniać się do zwiększenia wolności i otwartości. Ważne naszym zdaniem kwestie zostały również wymienione w rezolucji, nad którą obecnie pracujemy. Jeżeli w tych kwestiach dokona się postęp w ciągu najbliższych kilku miesięcy, uważamy, że dalsze restrykcje UE będą mogły zostać zniesione.
Jest jeszcze kilka kwestii, o których chciałbym wspomnieć. Po pierwsze, Komisja musi również wziąć pod uwagę to, że na Białorusi niewiele wiadomo na temat Unii Europejskiej i że kanał telewizji satelitarnej tego nie zmieni. Po drugie, nalegam, aby zapytać władze w Mińsku, czy już nie nadszedł w końcu czas, by znieść wszystkie restrykcje dotyczące wyjazdów dzieci z Czarnobyla.
Moja ostatnia uwaga jest bardziej osobista. Efektem nowej sytuacji jest przynajmniej jedna rzecz, a mianowicie po raz pierwszy od sześciu czy siedmiu lat otrzymałem wizę, która umożliwi mi wyjazd na Białoruś wraz z delegacją Parlamentu na kilka tygodni, co mnie bardzo cieszy.
Janusz Onyszkiewicz
. - Kiedy zniesiono część sankcji wobec Białorusi mieliśmy nadzieję, że proces zmiękczania systemu pójdzie nieco dalej. Okazuje się jednak, że tak nie jest. Mówili już o tym moi przedmówcy, ale chciałbym przypomnieć, że nie zarejestrowano żadnych innych partii politycznych, nie zniesiono zagrożenia wyrejestrowania partii już istniejących, pisma, które mogłyby uzyskać prawo do używania kolportażu tego prawa nie uzyskały, ponawiają się ataki cybernetyczne na strony internetowe, takie jak strony Radia Wolna Europa. Ponadto pan prezydent Łukaszenka zdecydował się na wyjazd z Mińska i w związku z tym wizyta pani Ferrero-Waldner nie mogła dojść do skutku. Myślę, że nie jest to gest przyjazny i świadczący o tym, że szanuje on i dostrzega znaczenie kontaktów z Unią Europejską.
Prezydent Łukaszenka nie uznał co prawda Abchazji i Osetii, ale złożył w Abchazji wizytę i wydaje się, że będzie ścisła współpraca gospodarcza między tymi dwoma partnerami - nie powiem państwami, bo Abchazja przecież państwem dla nas nie jest. Jeśli chodzi o opozycję, prezydent Łukaszenka nazywa ją "piątą kolumną” i nie widać wcale jakiejkolwiek gotowości, ażeby uznać ją, jak w każdym państwie, za ważny element politycznej opozycji.
Myślę, że w związku z tym trzeba jednak utrzymywać w dalszym ciągu jakiś dialog. Zgadzam się z tym, o czym mówił pan Tannock, że w Pradze nie powinien się pojawić pan prezydent Łukaszenka. To byłoby istotnie pójściem nieco zbyt daleko, ale trzeba naprawdę znacznie bardziej efektywnie wykorzystać jeszcze jeden instrument, jaki mamy, a mianowicie instrument finansowy w postaci funduszy na rozwój demokracji i gospodarki. I w związku z tym chciałbym zadać pytanie, jakie środki w roku ubiegłym i w roku 2007 zostały nie przyznane, ale wydane, na wspieranie demokracji na Białorusi, wykluczając środki na radio?
Konrad Szymański
Pani Komisarz! Eksperyment z zawieszeniem sankcji wobec Białorusi musi trwać, byśmy sprawdzili wszystkie możliwości dialogu z tym krajem. Władze Białorusi muszą być jednak świadome, że czas tego eksperymentu jest ograniczony, że nie będziemy czekali z ofertą w nieskończoność.
Musimy być także bardzo ostrożni. Pierwsze miesiące dają nam bardzo mglisty obraz intencji władz w Mińsku. W tym samym czasie trwają represje wobec Związku Polaków na Białorusi, relegowani są księża katoliccy, a telewizji Belsat - jedynej telewizji niezależnej, która dociera na Białoruś - odmówiono rejestracji biura w Mińsku. To jest wystarczający powód, dla którego zgodnie z apelami białoruskiej opozycji nie powinniśmy zapraszać Aleksandra Łukaszenki na szczyt Unii.
Jacek Protasiewicz
- (PL) Panie Przewodniczący! Panie Premierze! Pani Komisarz! Zgadzam się z Panią, że decyzja Rady o przedłużeniu na jeden rok sankcji nałożonych na Białoruś i jednoczesne ich zawieszenie na dziewięć miesięcy to rozsądne rozwiązanie. Zapraszamy bowiem Białoruś do współpracy, lecz nie zapominamy, że wciąż jest to ostatni w Europie kraj rządzony w sposób niedemokratyczny.
Mimo pozytywnych zmian, jakie zaszły ostatnio na Białorusi, a mówił o nich pan premier Vondra, nie można powiedzieć, że są tam respektowane tak fundamentalne prawa człowieka jak wolność słowa, prawo do wyrażania poglądów politycznych oraz poszanowanie mniejszości narodowych i religijnych. Pomimo to oferujemy Białorusi uczestnictwo w partnerstwie wschodnim, bo wierzymy, że przyniesie ono korzyści przede wszystkim narodowi białoruskiemu.
Partnerstwo wschodnie to szansa na tańsze wizy, lepszą współpracę gospodarczą oraz finansowe wsparcie dla społeczeństwa obywatelskiego. Takie mogą być zyski z nowej polityki, która kończy z wieloletnią izolacją Białorusi. Po stronie kosztów jednakże znajdzie się niewątpliwie cyniczne wykorzystanie naszej dobrej woli do uwiarygodnienia tej niedemokratycznej władzy. Rząd białoruski, który kontroluje główne środki masowego przekazu i używa ich nie do informacji, lecz do propagandy, już triumfalnie ogłasza, że Unia Europejska akceptuje tzw. białoruski model, w którym demokracja i wolności mogą być limitowane. W tym miejscu jednoznacznie musimy oświadczyć: Białorusini mają takie same prawa jak obywatele innych wolnych państw europejskich, również do tego, żeby dzisiaj, w 91. rocznicę swojej niepodległości móc swobodnie demonstrować w Mińsku. Uczestnictwo w partnerstwie wschodnim ma pomóc im te prawa urzeczywistnić, a jeśli władze białoruskie będą stały temu na drodze, to nie mogą liczyć na partnerskie relacje z Zachodem, zwłaszcza te na wysokim szczeblu, o których pan premier Vondra wspominał i zwłaszcza, kiedy myślimy o szczycie w Pradze w maju, dotyczącym partnerstwa wschodniego.
Dopóki w aresztach na Białorusi przebywać będą działacze polityczni, dopóki do wojska siłą będą wcielani młodzi aktywiści opozycji demokratycznej, dopóki siłą będą rozpędzane demonstracje przy użyciu milicji, a niezależni dziennikarze będą karani za swoje słowa i publikacje, dopóty liderzy państwa białoruskiego nie mają prawa oczekiwać partnerskiego podejścia ze strony europejskich liderów, ze strony Rady, Komisji i naszego Parlamentu.
Justas Vincas Paleckis
- (LT) Białoruś leży w centrum Europy i wierzę, że powinna być zainteresowana dobrymi stosunkami zarówno z Unią Europejską, jak i jej drugim sąsiadem, Rosją. Uczestnictwo w programie partnerstwa Unii Europejskiej oferuje takie możliwości.
Niezależna, stabilna Białoruś, która podejmuje kroki w kierunku demokracji, szerzenia praw człowieka oraz gospodarki społeczno-rynkowej, leży w interesie Unii Europejskiej, a zwłaszcza bezpośrednich sąsiadów Białorusi: Litwy, Łotwy i Polski. Jestem przekonany, że ludność Białorusi coraz bardziej tego pragnie.
Polityka izolowania Białorusi była nieuzasadniona i należy to powiedzieć jasno i wyraźnie. Z drugiej strony, tak długo jak istnieją ograniczenia wolności wypowiedzi i poglądów, działalności partii i opozycji, nie może być prawdziwego dialogu ani zrozumienia pomiędzy Brukselą a Mińskiem.
Nie jestem pewien, czy nadszedł czas na rozłożenie czerwonego dywanu w Brukseli dla wszystkich przywódców Białorusi.
Białoruś to jedyny kraj w Europie, który nadal przeprowadza egzekucje, chociaż według statystyk organizacji broniących praw człowieka ich liczba znacznie spadła. Wierzę, że wszyscy członkowie Parlamentu Europejskiego, niezależnie od grupy w której są zrzeszeni, są bardzo nieszczęśliwi z powodu tej sytuacji i chcieliby, aby Mińsk porzucił karę śmierci przy najbliższej sposobności.
Za siedem lat Białoruś planuje uruchomić elektrownię atomową dość blisko litewskiej granicy. Chciałbym państwu przypomnieć, że Komisja Europejska zobowiązała się do śledzenia uważnie, jak rząd białoruski stosuje się do zasad MAEA oraz innych organizacji międzynarodowych i zadbać o to, aby elektrownia atomowa spełniała wszystkie najnowsze wymogi w zakresie bezpieczeństwa.
Przewodniczący
- Teraz mamy czas na procedurę pytań z sali.
Otrzymałem zbyt dużo zgłoszeń, w tym znaczną część od grupy Europejskiej Partii Ludowej (Chrześcijańskich Demokratów) i Europejskich Demokratów. Udzielę głosu tylko trzem posłom.
Christopher Beazley
- Panie przewodniczący! Procedura pytań z sali uzgodniona przez tę Izbę nie przewiduje, że przewodniczący ma prawo wybierać posłów według tego, do jakiej grupy należą. Procedura pytań z sali, według mojego rozumienia, jest przewidziana dla każdego posła, który zwróci pańską uwagę, panie przewodniczący. Szkoda, że powiedział pan, że udzieli głosu tylko trzem posłom z grupy PPE-DE. Nie jest to zgodne z zasadami naszego regulaminu.
Przewodniczący
- Panie pośle, ta procedura zawsze tak wygląda i zawsze będzie tak wyglądać, dopóki będę zasiadał tu jako przewodniczący.
Ponieważ posłowie zgłaszają się równocześnie, gdyż w zasadzie wszyscy posłowie proszą o głos w tym samym czasie - a ja muszę się ograniczyć do pięciu mówców - nie mogę jej przedłużyć bez zabierania czasu przeznaczonego na inne debaty. Co więcej, tej zasady przestrzegano w przeszłości i gdybym ją dzisiaj zmienił, oznaczałoby to, że obecne posiedzenie różni się od poprzednich.
Panie pośle, ten punkt porządku został wyjaśniony. Nie ma sensu naciskać, bo nie udzielę panu głosu. Nie udzielę panu głosu. Ten punkt porządku został wyjaśniony.
Laima Liucija Andrikien
- (LT) Obywatele Białorusi świętują dzisiaj Dzień Niepodległości. Chciałabym przypomnieć państwu, że Białoruś ogłosiła się republiką 25 marca 1918 roku. Obecnie, w trakcie naszej dyskusji, w Mińsku na placu przed Akademią Nauk odbywa się demonstracja zorganizowana z inicjatywy opozycji demokratycznej. Pięć tysięcy osób zgromadziło się na tym placu. Mam nadzieję, że nie zostaną przeciwko nim użyte środki represji. Dlatego, podobnie jak w przeszłości, a zwłaszcza dzisiaj, chciałbym okazać solidarność z wszystkimi Białorusinami na całym świecie, a przede wszystkim z Białorusinami, którzy zgromadzili się na jednym z placów Mińska, tymi którym leży na sercu niepodległość i wolność.
Jeśli chodzi o dialog z Białorusią, jest on potrzebny, ale nie za wszelką cenę. Kwestią, którą my, Unia Europejska, możemy rozwiązać bez czynienia ustępstw na rzecz reżimu, lecz poprzez zachęcanie do dialogu ze społeczeństwem obywatelskim, jest kwestia cen wiz Schengen. Taka wiza, która kosztuje 60 euro, jest zbyt kosztowną przyjemnością dla wielu Białorusinów. Chciałabym przypomnieć państwu, że dla obywateli Rosji taka wiza kosztuje połowę tej ceny.
Czesław Adam Siekierski
- (PL) Ważne jest, aby w dalszym ciągu pracować nad budową nowych stosunków między Unią a Białorusią. Należy niewątpliwie doprowadzić do tego, aby podstawowe prawa białoruskich obywateli były respektowane, niedopuszczalne bowiem jest, aby w dzisiejszej dobie prawa takie jak wolność wypowiedzi, poglądów, czy też prawa do wyborów lub niezawisłego sądownictwa nie były respektowane.
Dlatego zgadzam się z filozofią zachęcania Białorusi do wszelkich wysiłków na drodze ku demokracji oraz wyrażam swoje zadowolenie z decyzji włączenia Białorusi do nowego programu wzmacniającego wschodnią politykę Unii w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa. Wierzę, że pomoże to Białorusi w osiągnięciu stabilności i bezpieczeństwa oraz w podniesieniu poziomu życia obywateli. Wspólnota w dalszym ciągu powinna udzielać pomocy finansowej potrzebującym tego regionom oraz interweniować w momencie, gdy łamane są prawa obywateli. Powtarzam: interweniować, gdy łamane są prawa obywateli.
Árpád Duka-Zólyomi
- (HU)
Polityka europejska w stosunku do Białorusi była jednoznaczna. Najważniejsze były prawa człowieka i proces demokratyzacji. Nie odrzuciliśmy zbliżenia, ale nasze warunki były również jasno określone; jednak obecnie doszło do istotnej zmiany sytuacji.
To prawda, co mówią białoruscy działacze polityczni i niezależni eksperci: że zasadniczo reżim jest ten sam, dokonano tylko kosmetycznych zmian. Chociaż uwolniono kilku politycznych więźniów, nowi zajęli ich miejsce, a młodych aktywistów wysyła się nie do więzienia ale do wojska. Zmieniły się inne rzeczy, ale nie reżim.
Wielu w UE wierzy, że sukces partnerstwa wschodniego zależy również od Białorusi. Bruksela musi wypełnić lukę pozostawioną przez niepewną Ukrainę i w tym celu nawet prezydent Łukaszenka może okazać się partnerem możliwym do zaakceptowania. Instytucjom UE udało się uśmiercić własną listę warunków. Wiele lat pracy Komisji zostało zniweczonych poprzez jedną wizytę Javiera Solany. Prezydent Łukaszenka uznał, że jest wystarczająco silny, aby odwołać wizytę pani komisarz Ferrero-Waldner. Zamiast przyjąć warunki, Mińsk znalazł partnera w osobie Javiera Solany, który jest zwolennikiem kompromisów.
Elisabeth Schroedter
- (DE) Panie przewodniczący, panie i panowie, pani komisarz, panie urzędujący przewodniczący Rady! Wysłuchałam państwa bardzo uważnie. Zieloni opowiadają się za dialogiem, lecz wyłącznie za dialogiem krytycznym, innymi słowy dialogiem, w którym nie składa się pełnych hipokryzji deklaracji poparcia dla dyktatora.
Dialog musi zostać wykorzystany do osiągnięcia postępów w obszarze polityki praw człowieka w tym kraju, na przykład aby Europejski Uniwersytet Humanistyczny mógł legalnie wrócić na Białoruś lub aby wolność słowa nie była już dłużej ograniczana, albo aby takie demonstracje jak dzisiejsza mogły odbywać się bez zakłóceń. Dialog musi wzmacniać siły demokratyczne. Tylko wtedy ma on sens. Nie powinien wbijać noża w plecy sił demokratycznych. Kwestiami praw człowieka jako fundamentalnymi należy się zająć już teraz, a instrumenty praw człowieka UE muszą zostać dopuszczone w tym kraju.
Ja również uważam, że partnerstwo jest przedwczesne. Niezależnie od tego, opłaty wizowe należy zmniejszyć.
Erna Hennicot-Schoepges
- (FR) Panie przewodniczący! Wszystkie środki wymienione przez Radę i panią komisarz zostały zatwierdzone, ponieważ poprawiają one sytuację społeczeństwa.
Ale czy słuszne jest zezwolenie dyktatorowi na zajęcie miejsca przy stole rozmów w trakcie szczytu? Czy to nie jest afront wobec tych, którzy ostatnio znowu zostali zatrzymani, lub tych, którzy nadal przebywają w więzieniach? Pani komisarz, panie ministrze! Chciałabym zadać państwu bardzo szczere pytanie: czy możliwe jest, że Białoruś naciska na władze europejskie, aby zapewnić sobie zaproszenie na szczyt w Pradze, zaproszenie, które moim zdaniem jest niewspółmierne do postępów i niestosowne?
Przewodniczący
- Panie i panowie! Ponieważ zostało jeszcze trochę czasu, mogę udzielić głosu kilku innym mówcom, którzy znaleźli się na liście. Nie ma to nic wspólnego z tą wymianą zdań, do której doszło wcześniej. Jest to po prostu przykład konsekwentnego przewodniczenia obradom, które zawsze stosuję podczas procedury pytań z sali.
Alessandro Battilocchio
- (IT) Panie przewodniczący, panie i panowie, (...) gotowość Białorusi do współpracy z Unią Europejską oraz wspólnotą międzynarodową. Jesteśmy bardzo ostrożni w kontaktach z prezydentem Łukaszenką, ale z zadowoleniem przyjmujemy nowy kierunek w tym obszarze. Nigdy nie przestaniemy podkreślać potrzeby ogólnej i diametralnej zmiany w zakresie poszanowania praw człowieka.
Uważam, że w jednej kwestii Komisja mogłaby wymagać jaśniejszego i bardziej konsekwentnego zachowania od Mińska: mówię o sytuacji dziesiątek tysięcy dzieci, które przyjeżdżają do rodzin europejskich na kilka miesięcy. Przez wiele lat rząd Białorusi postępował w sposób absurdalny, czasami niezrozumiały, często odwołując wizyty dzieci w ostatniej chwili, wprawiając w zakłopotanie rodziny przyjmujące te dzieci i wymierzając kolejny policzek tym dzieciom, często sierotom o skomplikowanej sytuacji rodzinnej, wzburzonym całą sytuacją. Musimy spróbować jak najszybciej doprowadzić do zmian w tym względzie.
Zita Pleštinská
- (SK) Słowacja obchodzi dzisiaj 21. rocznicę manifestacji świec w Bratysławie. Dnia 25 marca 1988 r. chrześcijanie, którzy demonstrowali w sposób pokojowy, opowiadając się za wolną prasą oraz wolnością religii, zostali brutalnie rozpędzeni przez policję i wojsko. Manifestacja stanowiła początek długo oczekiwanej wolności na Słowacji i dlatego dobrze rozumiem obawy wyrażone przez moich kolegów co do zmiany stanowiska UE wobec prezydenta Łukaszenki.
Głęboko wierzę, że prezydent Łukaszenka nie powinien przyjeżdżać do Pragi. W oparciu o swoje osobiste doświadczenia z reżimem totalitarnym na Słowacji nie wierzę, że totalitarny przywódca jest zdolny do przemiany w demokratę w głębi serca i umysłu. Może do tego dojść tylko wtedy, gdy kierują nim przesłanki pragmatyczne. Panie i panowie! Powinniśmy uważniej słuchać białoruskiej opozycji, Aleksandra Milinkiewicza, i znieść wszystkie sankcje wobec Białorusi dopiero wtedy, gdy uzyskamy pewność, że faktycznie stała się ona demokracją.
Przewodniczący
- Pan poseł Beazley jest również na liście, ale, jak widać, opuścił Izbę obrażony na mnie. Dlatego nie jestem w stanie udzielić mu głosu.
Alexandr Vondra
urzędujący przewodniczący Rady. - Panie przewodniczący! Chciałbym podziękować państwu za wszystkie wypowiedzi. Jak już powiedziałem na wstępie, w ostatnich miesiącach zauważyliśmy, że władze Białorusi poczyniły kroki w kierunku spełnienia oczekiwań sformułowanych w konkluzjach Rady z października 2008 roku. Kroki te są istotne w kontekście białoruskim. Jednocześnie obraz sytuacji jest niejednoznaczny i uważam, że dzisiejsza debata to potwierdza. Oczekujemy dalszych kroków, takich jak zmiany w sądownictwie karnym, legalizacja mediów i organizacji pozarządowych na Białorusi.
Sytuacja na Białorusi i kroki przedsięwzięte przez rząd zostaną wzięte pod uwagę w trakcie przeglądu środków restrykcyjnych mającego się odbyć w przyszłości. Postęp w obszarach wymienionych w konkluzjach Rady z października 2008 roku zostanie poddany ocenie; ocena ta już teraz jest przez nas systematycznie przeprowadzana. Ponadto rozmawiamy o postępach z członkami opozycji - na przykład tydzień temu spotkałem się z Aleksandrem Kazulinem w Pradze.
Cały czas jesteśmy gotowi, by pogłębiać nasze stosunki z Białorusią, lecz jest to uzależnione od postępów Białorusi na drodze ku demokracji, praw człowieka i praworządności. Wierzę, że możemy zaoferować Białorusi konkretne zachęty w ramach partnerstwa wschodniego, ale nie tylko.
Teraz pozwolą państwo, że odniosę się do ożywionej debaty na temat spotkania na szczycie inaugurującego partnerstwo wschodnie, w szczególności stopnia uczestnictwa Białorusi. Proszę słuchać uważnie: nie została jeszcze podjęta w tej sprawie żadna decyzja, która wymaga konsensusu wewnątrz UE. Zajmiemy się tym w terminie bardziej zbliżonym do spotkania na szczycie i nie chcę na tym etapie podejmować się spekulacji. Na podkreślenie zasługuje jednak to, że nie wystosowano jeszcze żadnego zaproszenia.
Chciałbym jeszcze raz podziękować państwu za tę interesującą debatę i za państwa cenne wypowiedzi. Bardzo doceniamy zainteresowanie i aktywne zaangażowanie Parlamentu Europejskiego na Białorusi. Również państwa poparcie polityki zaangażowania UE pobudza nas do działania. Białoruś jest ważnym sąsiadem UE i dlatego rozwój sytuacji w tym kraju jest istotny dla nas wszystkich. Ważne jest, aby wysyłać jasny i spójny sygnał do Mińska i cieszę się, że Parlament popiera nas w tym względzie.
Zaangażowanie jest istotne ponieważ stanowi dla nas najlepszy sposób zapewnienia tych zmian na Białorusi, których sobie życzymy i które są istotne dla szerszych interesów UE. Jak już powiedziałem, otwierając tę debatę, jestem gotów do informowania Parlamentu o rozwoju sytuacji i jestem pewien, że tak będzie również w przypadku kolejnych prezydencji, zwłaszcza w odniesieniu do szczegółowego przeglądu, który ma się odbyć w przyszłości, co uzgodniono w Radzie w zeszłym tygodniu.
Benita Ferrero-Waldner
komisarz. - (FR) Panie przewodniczący, panie i panowie! Teraz też będę mówić krótko. Jak wiemy, dokonały się pewne pozytywne zmiany na Białorusi, ale zostało jeszcze wiele do zrobienia. Ponadto jasne jest, że polityka izolacji Białorusi już się zakończyła i że dialog jest jedynym skutecznym sposobem, który jest w stanie umożliwić nam wywieranie wpływu na demokratyczną przyszłość tego kraju.
Oczywiście, i tu zwracam się do pani poseł Schroedter, jest to dialog krytyczny; to jest całkowicie jasne. Unia Europejska zobowiązała się w tym względzie do bardzo uważnego monitorowania rozwoju sytuacji w następujących pięciu obszarach: więźniowie polityczni, prawo wyborcze, wolność mediów, wolność organizacji pozarządowych oraz wolność zgromadzeń. Obecnie przygotowywane są regularne sprawozdania, za które odpowiedzialni są szefowie misji w Mińsku i których uzupełnieniem jest dialog w zakresie praw człowieka.
Oczywiście, są jeszcze inne problemy, nie tylko kwestia uniwersytetów. Prosiliśmy o ocenę poczynionych postępów w odniesieniu do wymienionych powyżej pięciu obszarów i uważam, że jest to potrzebne. Ważne jest również, abyśmy dotrzymali słowa, przez co rozumiem, że jeśli zauważymy postępy, wtedy podejmiemy pierwsze kroki.
Z naszej perspektywy jest to w zasadzie niezbędny proces, który pozostaje nadal w stadium początkowym i potrzebuje stałej uwagi. W związku z tym potrzebne jest stałe monitorowanie.
Chciałabym również tutaj powiedzieć - i mam nadzieję, że wszyscy jesteśmy świadomi, że jest to całkowicie sprawiedliwe i szczere - że w międzyczasie doszło do zawarcia porozumień dwustronnych pomiędzy Białorusią a niektórymi krajami, w szczególności Włochami, w sprawach związanych z dziećmi. Uważam, że jest to bardzo istotne i że mimo wszystko widać pewne postępy.
Jeśli chodzi o wizy, sytuacja jest tak samo jasna. Pojedyncze państwa członkowskie mogą obniżyć koszty określonych kategorii wiz, w tym wiz obywatelskich. Jednakże, jak na razie, nie można przyjąć ogólnego porozumienia w sprawie ułatwień wizowych, ponieważ wymagałoby to wdrożenia w całości partnerstwa wschodniego lub europejskiej polityki sąsiedztwa.
Na koniec, odnosząc się do energii jądrowej, mogę państwu powiedzieć, że w listopadzie zeszłego roku Białoruś odwiedziła delegacja Komisji. Rozmawialiśmy na temat energii i wymieniliśmy poglądy na temat międzynarodowego bezpieczeństwa na najwyższym szczeblu. Oczywiście, podtrzymujemy to stanowisko.
Przewodniczący
- Zamykam debatę.
Głosowanie odbędzie się podczas następnej sesji miesięcznej.
