Hervatting van de zitting
De Voorzitter
Ik verklaar de zitting van het Europees Parlement, die op woensdag 12 september werd onderbroken, te zijn hervat.

Goedkeuring van de notulen van de vorige vergaderingen
De Voorzitter
De notulen van de vergaderingen van donderdag 6 en woensdag 12 september 2001 zijn rondgedeeld.
Geen bezwaren?

Swoboda
Mevrouw de Voorzitter, ik weet dat wij vandaag wat belangrijkers te doen hebben, maar ik wil er toch op wijzen dat ik op 6 september bezwaar heb gemaakt tegen de notulen van de vorige dag en dat ik heb verzocht om aan de commissie die zich buigt over kwesties inzake het Reglement de uitslag van een stemming voor te leggen die achteraf is aangepast, om met betrekking tot dit soort kwesties - en dus niet slechts voor dit specifieke geval - in algemene zin opheldering te verschaffen. Tegen de middag heb ik wederom een bezwaar ingediend en nogmaals om opheldering verzocht, maar een antwoord heb ik nog steeds niet gekregen, terwijl ik van mening ben dat ik als afgevaardigde wel degelijk recht heb op een antwoord.
Mijn eerste vraag aan u is: bent u ook van mening dat een afgevaardigde die een bezwaar indient, recht heeft op een antwoord? Zo ja, wanneer kan ik dit antwoord verwachten?

De Voorzitter
Jazeker, mijnheer Swoboda. Uiteraard vind ik dat een afgevaardigde recht heeft op een reactie op zijn opmerkingen. Ik beloof u dat u een antwoord zult krijgen.

Jarzembowski
Mevrouw de Voorzitter, het staat buiten kijf dat mijn gewaardeerde collega recht heeft op een correct antwoord. Ik zou uw diensten alleen willen verzoeken zich bij de voorbereiding van het antwoord te baseren op het debat dat wij in de middag hierover hebben gevoerd. Laat ik me voorzichtig uitdrukken: ik heb het gevoel dat de heer Swoboda die dag heeft getracht om de stemminguitslag van dit Huis om te buigen door een wijziging in de notulen. Mijn verzoek aan de diensten is dan ook, voor het antwoord aan collega Swoboda uit te gaan van het debat dat wij ' s middags hebben gevoerd. Bovendien wens ik ook een kopie van het antwoord te ontvangen. Ik ben er heel zeker van dat uw diensten heel goed hebben begrepen wat dit Huis heeft bedoeld!

De Voorzitter
Mijnheer Jarzembowski, dat zal grondig worden onderzocht.
(De notulen worden goedgekeurd)

In memoriam
De Voorzitter
Waarde collega's, op 4 april jongstleden hebben wij commandant Massoud in het Europees Parlement mogen ontvangen. De heer Massoud is enkele dagen voor de afschuwelijke aanslagen op New York en Washington op laffe wijze door zijn tegenstanders vermoord.
Ik had hem uitgenodigd omdat hij de hoop vertegenwoordigde van de overgrote meerderheid van de Afghaanse bevolking om in de toekomst in vrede en vrijheid te kunnen leven. Hij had ons gewaarschuwd voor de betrokkenheid van het Talibanregime bij het internationale terrorisme en streed met al zijn kracht tegen dit bewind dat de regels van de islam met voeten treedt, aangezien het de meest elementaire mensenrechten schendt. Hij had een krachtige boodschap tot ons gericht waarin hij ons verzocht hem te helpen bij het bewerkstelligen van vrede.
Ik betreur het dat de westerse diplomatie geen oren had naar hetgeen commandant Massoud te zeggen had en dat ze deze moedige man niet beter geholpen heeft. Veel aanwezigen hier hebben de man ontmoet. Hij heeft indruk op ons gemaakt met zijn intellectuele en menselijke kwaliteiten. Ik wil u verzoeken hem eer te bewijzen door een minuut stilte in acht te nemen.
(Het Parlement neemt staande een minuut stilte in acht)

Mededeling van de Voorzitter
De Voorzitter
Waarde collega's, ik wil graag uw aandacht voor de volgende mededeling over het vraagstuk van de veiligheid van ons Europees Parlement.
Zoals u weet bestaat er binnen ons Europees Parlement veel ongerustheid naar aanleiding van de verschrikkelijke terroristische aanslagen in de Verenigde Staten, hetgeen heel begrijpelijk is. In de Sunday Telegraph konden we zelfs lezen dat dit Parlement het doelwit zou zijn geweest van een ernstige aanslag die gelukkig kon worden verijdeld. Ik kan u mededelen dat over deze vermeende bedreigingen bij het Europees Parlement nooit iets bekend is geweest. Gisteren heeft de prefect van het departement Bas-Rhin mij persoonlijk opgebeld met de mededeling dat van een dergelijke bedreiging absoluut nooit sprake is geweest. Zoals u weet hebben de Franse autoriteiten in een officieel communiqué laten weten dat het Europees Parlement nooit doelwit is geweest van een aanslag. Ook de Britse diensten hebben bevestigd hiervan niet op de hoogte te zijn geweest. Ik stel u voor om een brief te richten tot de directeur van de Sunday Telegraph om te protesteren tegen het verspreiden van zulke ernstige onjuiste informatie.
Desalniettemin kan ik u verzekeren dat het vraagstuk van de veiligheid van het Europees Parlement voortdurend de aandacht heeft van de leden van ons Bureau, de ondervoorzitters ervan, de quaestoren, de voorzitter en de secretaris-generaal. Wij hebben reeds een aantal maatregelen getroffen ter verbetering van de veiligheid, met name na de geruchten over een mogelijke aanslag op de kathedraal van Straatsburg. Aangezien deze kathedraal niet erg ver van ons Parlement verwijderd is, hebben wij uiteraard op dat moment een aantal maatregelen getroffen.
Al op 11 september heb ik contact gehad met de secretaris-generaal. Wij hebben instructies gegeven om de controles te verscherpen op personen en bagage bij binnenkomst in een van de drie werkplekken van het Europees Parlement. Uiteraard staan wij voortdurend in contact met enerzijds de overige Europese instellingen en anderzijds de regeringen van de gastlanden van het Europees Parlement.
Tot slot zal het Bureau zich vanavond buigen over een reeks door de secretaris-generaal voorgestelde nieuwe maatregelen voor de algemene toepassing van de veiligheidsmaatregelen. Ik reken erop dat u de benodigde maatregelen positief zult ontvangen en wil u daar bij voorbaat hartelijk voor danken.

Verwelkoming
De Voorzitter
Ik ben ingenomen met de aanwezigheid op de officiële tribune van de heer Moussa Touré, voorzitter van de West-Afrikaanse Economische en Monetaire Unie (UEMOA).
De UEMOA, waarvoor de structuur van de Europese Unie in hoge mate als voorbeeld heeft gediend, speelt een sleutelrol in de organisatie van de regionale samenwerking in West-Afrika. Wij willen dan ook de banden tussen de UEMOA en de Europese Unie aanhalen en dat is tegelijkertijd de reden van het bezoek van de heer Moussa Touré. Ik wil hem van harte welkom heten.

Terreurbestrijding
De Voorzitter
Ik wil de minister van Europese aangelegenheden en fungerend voorzitter van de Raad, mevrouw Neyts-Uyttebroeck, van harte welkom heten. Ook begroet ik commissaris Vitorino, die hier in ons midden is.
Aan de orde zijn de verklaringen van de Raad en de Commissie over de bijeenkomst van de informele en buitengewone Europese Raad van vrijdag 21 september aanstaande met betrekking tot de te nemen maatregelen ter bestrijding van het terrorisme.
Ik geef minister Neyts-Uyttebroeck onmiddellijk het woord.

Neyts-Uyttebroeck
Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, geachte afgevaardigden, Europa, zijn burgers en zijn instellingen zijn diep geschokt door de terroristische aanslag op de Verenigde Staten van dinsdag 11 september jongstleden.
Het voorzitterschap en de Raad hebben onmiddellijk in de meest krachtige bewoordingen de daders, organisatoren en opdrachtgevers van deze barbaarse aanslagen veroordeeld. De aanval op het Amerikaanse volk kan tevens gezien worden als een directe aanval op de waarden die de Amerikanen en Europeanen met elkaar delen en waarop onze samenlevingen zijn gebaseerd: democratie, tolerantie, naleving van de mensenrechten en de rechtsstaat, waarden waarop wij overigens geen monopolie hebben.
Al tijdens zijn spoedzitting van 12 september heeft de Raad van ministers van Buitenlandse Zaken zich onvoorwaardelijk solidair getoond met het Amerikaanse volk. Wij hebben bevestigd dat kosten noch moeite zullen worden gespaard om de daders te identificeren, voor het gerecht te brengen en te straffen. De Unie dient hiertoe diverse operationele instrumenten op het gebied van het GBVB, justitie en interne aangelegenheden te optimaliseren en in te zetten. Het internationale karakter van het terrorisme maakt een wereldwijd antwoord noodzakelijk.
Mevrouw de Voorzitter, onder impuls van de Raad Algemene Zaken is de Raad van ministers van Vervoer op 14 september bijeengekomen. De Raad heeft een inventaris opgemaakt van de urgente maatregelen die door elke lidstaat werden genomen om de veiligheid van het luchtverkeer te garanderen. Bovendien werd een speciale werkgroep opgericht die bestaat uit de lidstaten en de Commissie en die ermee belast is de samenwerking en de coördinatie tussen de lidstaten te versterken, zodat de veiligheidsmaatregelen, met inbegrip van wettelijke maatregelen, op uniforme en doeltreffende wijze zullen worden toegepast. Op de Raad Vervoer van 15 oktober aanstaande zal een eerste verslag over het onderwerp moeten worden voorgelegd. De ministers van Vervoer hebben tenslotte besloten gemeenschappelijke voorstellen inzake preventie uit te werken. Deze voorstellen zullen dan, namens de Unie, op de algemene vergadering van de conferentie van organisaties voor burgerluchtvaart op 25 september aanstaande worden verdedigd.
De Raad van ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken zal op 20 september bijeenkomen. Op die Raad zal het mechanisme voor de uitwisseling van informatie worden onderzocht, alsmede de respectieve rol van instellingen zoals Europol en Eurojust op dat vlak. De Raad zal dan de twee voorstellen voor kaderbesluiten die de Commissie heeft voorgelegd, bestuderen.
Het eerste voorstel betreft het strafrecht van de lidstaten dat onderling beter op elkaar dient te worden afgestemd teneinde tot een gemeenschappelijke definitie van het begrip "terroristische daad" te komen en gemeenschappelijke strafmaatregelen uit te werken.
Het tweede voorstel betreft de invoering van een Europees aanhoudingsbevel. De Raad zal zich ook buigen over de middelen die bij het onderzoek naar misdaden worden aangewend. Hij zal ervoor zorgen dat er een evenwicht wordt gevonden tussen de bescherming van persoonlijke gegevens en de behoeften van de strafrechtelijke autoriteiten in onderzoeksaangelegenheden. Tenslotte zullen de ministers van Justitie en van Binnenlandse Zaken een aantal maatregelen onderzoeken om de transatlantische samenwerking op gerechtelijk vlak en op het gebied van politie, inlichtingen en immigratie te versterken.
Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, geachte afgevaardigden, in de strijd tegen het terrorisme dienen talrijke instrumenten te worden ingezet, onder meer om controle uit te oefenen op de geldstromen, verdachten te identificeren, het luchtverkeer veilig te stellen en de wapenhandel te controleren.
De Europese Unie biedt het beste kader voor de internationale strijd tegen het terrorisme. Die strijd vergt evenwel een lange adem. Zoals de staatshoofden en regeringsleiders hebben aangegeven, zal de Unie zich intensiever moeten bezighouden met het beheersen van regionale spanningen en conflicten, zodat de voedingsbodem voor het internationale terrorisme kan worden weggenomen. Kwetsbare landen en instabiele regio's dienen opgenomen te worden in de wereld van recht en vrede. Op deze wijze kan de strijd tegen het internationale terrorisme een belangrijke impuls krijgen.
De Unie zal doelmatiger kunnen optreden wanneer ze meer vorm geeft aan haar GBVB en wanneer ze het gemeenschappelijk Europees veiligheids- en defensiebeleid zo snel mogelijk operationeel maakt. De Unie dient het Europees beleid inzake veiligheid en defensie te zien als een preventief instrument, niet als middel om represailles uit te voeren. De strijd tegen het terrorisme zal pas daadwerkelijk doelmatig kunnen zijn als wij ons meer bemoeien met de landen en regio's in de wereld die een voedingsbodem voor het terrorisme vormen. Wij dienen een intensievere politieke dialoog met deze landen en regio's aan te gaan en gebruik te maken van alle instrumenten die tot onze beschikking staan om het internationale terrorisme te bestrijden en uit te roeien.
Geachte afgevaardigden, de Unie is een wereldmacht in wording. De grotere verantwoordelijkheden die deze rol met zich meebrengt dienen wij gezamenlijk op ons te nemen. De tragische gebeurtenissen van 11 september jongstleden hebben aangetoond dat onze huidige banden en samenwerking met de Verenigde Staten niet ver genoeg gaan. In het kader van de transatlantische dialoog dienen wij informatie uit te wisselen met betrekking tot alle aspecten van terroristische bedreigingen.
De Belgische minister van Buitenlandse Zaken, de heer Louis Michel, reist vanavond af naar Washington waar hij een gesprek zal hebben met zijn Amerikaanse ambtsgenoot Powell over de transatlantische samenwerking. Hij zal van dit gesprek verslag uitbrengen tijdens de buitengewone Europese Raad die aanstaande vrijdag 21 september zal plaatsvinden. Tijdens deze Raad zal bekeken worden over welke politieke, diplomatieke, economische, juridische en financiële middelen de Unie beschikt om het terrorisme te bestrijden. Tijdens de Raad zal ook worden nagedacht over de diplomatieke rol die de Unie kan spelen in de stabilisering van regionale conflicten.
De strijd tegen het terrorisme zal alleen succesvol zijn als hij gebaseerd is op de inspanningen van alle landen die de waarden van vrijheid, tolerantie en democratie met ons delen. Om die reden wil het voorzitterschap dat derde landen betrokken worden bij de acties die door de Europese Unie ondernomen zullen worden. De kandidaat-landen hebben allen de verklaringen van de Raad Algemene Zaken en die van de staatshoofden en regeringsleiders onderschreven. Via de ambassades van de lidstaten in het buitenland hebben we de derde landen uitgenodigd zich bereid te verklaren om onmiddellijk de strijd aan te gaan tegen het terrorisme. Op deze manier, mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, geachte afgevaardigden, kan de Unie een bijdrage leveren aan de opbouw van een vreedzame, op rechtsregels gebaseerde wereld voor alle volkeren.

Vitorino
Mevrouw de Voorzitter, geachte afgevaardigden, de Commissie bereidt zich actief voor op de bijeenkomst van de Europese Raad van aanstaande vrijdag. De bijeenkomst morgen van de trojka van de Europese Unie in de Verenigde Staten dient in dit licht te worden bezien. Om die reden kan mijn collega Chris Patten, die hier een betoog zou houden over met name onze buitenlandse betrekkingen op het gebied van terrorismebestrijding, niet bij dit debat aanwezig zijn.
Ik wil namens de Commissie benadrukken dat wij vinden dat Europa zich meer moet inspannen om met één stem te spreken in deze strijd tegen het terrorisme. Wat dit punt betreft dient er een Europese agenda te worden opgesteld waarin erkend wordt dat de Verenigde Naties een centrale rol dienen te spelen in de strijd tegen het internationale terrorisme.
Wij begroeten in dit opzicht het initiatief van het Belgisch voorzitterschap om vrijdag aanstaande een informele en buitengewone Raad te beleggen. Het doet ons genoegen dat wij vandaag in het Europees Parlement aan dit debat kunnen deelnemen. Wij dienen blijk te geven van de solidariteit van de gehele Unie met het Amerikaanse volk en de Amerikaanse autoriteiten. De Unie zal overigens alleen richting kunnen geven aan de strijd tegen het terrorisme als ze met één stem spreekt.
Het terrorisme is geen recent verschijnsel, maar de bedreigingen zijn wel nieuw, evenals de instrumenten waarvan de terroristen zich bedienen, instrumenten die steeds geavanceerder worden.
De tragische gebeurtenissen in de Verenigde Staten van Amerika hebben op pijnlijke wijze het actuele karakter aangetoond van de twee voorstellen die de Commissie vandaag heeft goedgekeurd. Deze twee voorstellen hangen nauw met elkaar samen en komen tegemoet aan een verzoek van dit Parlement dat tijdens de plenaire zitting van september in Straatsburg is goedgekeurd.
Ter verduidelijking wil ik aangeven dat wij in onze voorstellen geen antwoord bieden op de gebeurtenissen die in de Verenigde Staten van Amerika hebben plaatsgevonden. Wij gaan met name in op de problemen die er in onze lidstaten op het gebied van het terrorisme bestaan en die wij moeten aanpakken.
In nauwe samenwerking met het Europees Parlement werkt de Commissie al meer dan een jaar aan deze voorstellen. Daarin zetten wij uiteen hoe er binnen Europa beter kan worden samengewerkt om de strijd tegen het terrorisme aan te gaan en hoe Europa een bijdrage kan leveren aan de samenwerking op internationaal niveau tegen het terrorisme.
Het terrorisme vormt een van de grootste bedreigingen voor de democratie, de vrije uitoefening van de mensenrechten en de vrije economische en sociale ontwikkeling. De afgelopen jaren hebben er meer terroristische aanslagen plaatsgevonden, zowel binnen de grenzen van de Unie als daarbuiten. Door ingrijpende veranderingen in de aard van de terroristische aanslagen krijgen de terroristen meer macht. De daadwerkelijke of potentiële gewapende aanvallen hebben een groter verwoestend effect en leiden tot meer doden. Door de toegenomen afhankelijkheid van onze samenleving van technologische ontwikkelingen ontstaan er nieuwe vormen van terrorisme. Steeds vaker werken de terroristen in internationaal opererende netwerken, die in meerdere landen hun basis hebben en zich steeds vaker bezighouden met andere vormen van georganiseerde criminaliteit. Ze maken hierbij gebruik van juridische leemten die samenhangen met het feit dat onderzoeken naar terroristische aanslagen vaak aan geografische grenzen gebonden zijn. In sommige gevallen genieten deze netwerken bovendien aanzienlijke financiële en logistieke steun.
Daarom dienen er nu meer dan ooit tevoren maatregelen te worden getroffen om het terrorisme te bestrijden. In het Verdrag betreffende de Europese Unie wordt uitdrukkelijk gesteld dat de regelgeving geleidelijk moet worden aangepast ten behoeve van een te creëren ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid. Deze regelgeving dient te voorzien in strafrechtelijke vervolging van en sancties tegen terroristische misdaden.
Het Europees Parlement heeft onlangs een resolutie aangenomen waarin de vertegenwoordigers van de Europese Unie zich vastberaden tonen om het terrorisme daadkrachtig en doelmatig te bestrijden.
In dit stadium bestaat het antwoord van de Commissie uit twee delen.
Allereerst dienen wij gezamenlijk vast te stellen wat we onder terroristische daden moet verstaan. Voorts dient in ieder van de lidstaten de hoogte van de sancties in overeenstemming te worden gebracht met de ernst van dergelijke terroristische aanslagen. De terroristen profiteren van de juridische verschillen die er op dit gebied tussen de lidstaten bestaan. Dit geldt in het bijzonder voor die gevallen waarin de nationale wetgeving van een bepaalde lidstaat geen antwoord biedt op dergelijke overtredingen. We kunnen niet ontkennen dat de situatie van lidstaat tot lidstaat wezenlijk verschilt. In de meeste lidstaten bestaat geen specifieke wetgeving op het gebied van terrorisme. Terroristische daden worden in die landen bestraft als misdrijf van gemeen recht. Zes lidstaten beschikken wel over wetten of specifieke juridische instrumenten op het gebied van het terrorisme. De termen "terrorisme" en "terrorist" komen hier expliciet in voor. In het voorstel van de Commissie voor een kaderbesluit over terrorisme wordt de harmonisatie beoogd van de wetgeving inzake het terrorisme. In het voorstel is een lijst met overtredingen opgenomen variërend van moord tot andere vormen van misdaad, verraderlijker maar met een niet minder verwoestende uitwerking. Het gaat hier om misdaden die als "terroristisch" kunnen worden omschreven, dat wil zeggen dat ze bewust worden gepleegd door individuen of groepen tegen een of meerdere landen, hun instellingen of hun bevolking met als doel ze in gevaar te brengen en de politieke, economische of sociale structuren van een land ernstig aan te tasten dan wel te vernietigen. Het idee is om deze misdaden te bestraffen door middel van zeer hoge vrijheidsstraffen, variërend van 2 tot 20 jaar opsluiting naargelang van de ernst van de het misdrijf.
In de tweede plaats presenteert de Commissie een tamelijk ambitieus, horizontaal voorstel om de traditionele uitleveringsprocedures te vervangen door een justitieel uitleveringssysteem dat gebaseerd is op Europese aanhoudingsbevelen. Dit voorstel vormt een aanvulling op het voorstel inzake het terrorisme, maar heeft een veel groter toepassingsgebied. Het is gebaseerd op het beginsel van wederzijdse erkenning van rechterlijke beslissingen. Op de Europese Raad van Tampere is de wens geuit om dit beginsel als uitgangspunt te nemen voor de Europese justitiële samenwerking. Als basisprincipe geldt dat wanneer de rechterlijke autoriteit van een lidstaat om de uitlevering van een individu vraagt - hetzij omdat dit individu reeds veroordeeld is, hetzij omdat men dit individu strafrechtelijk wil vervolgen - haar besluit op het gehele grondgebied van de Unie moet worden erkend en uitgevoerd, zodat de procedures zo eenvoudig en snel mogelijk kunnen worden afgehandeld. Het plan is om de uitleveringstermijn op drie maanden te stellen. Voorts zal een verzoek tot uitlevering nog slechts onder een beperkt aantal voorwaarden geweigerd mogen worden. Zo zal met name het beginsel van de dubbele strafbaarheid moeten verdwijnen en dienen de eigen onderdanen geen uitzonderingspositie meer te krijgen. Het belangrijkste criterium in de Unie is niet de nationaliteit, maar de verblijfplaats van het individu. Met het voorstel wordt dan ook beoogd om de uitvoering van de straf in het land van aanhouding zoveel mogelijk te bevorderen wanneer in dat land een goede herintegratie van het individu in de samenleving het meest waarschijnlijk is.
Mevrouw de Voorzitter, geachte afgevaardigden, zoals u weet zal ik deze voorstellen morgen aan de ministers kunnen presenteren tijdens de buitengewone Raad die door het Belgische voorzitterschap bijeen is geroepen met betrekking tot de vraag welke bijdrage de Unie aan de strijd tegen de terroristische bedreiging kan leveren.
Deze bijeenkomst is van belang omdat de ministers zich hier op politiek niveau over een aantal principiële vraagstukken kunnen buigen en mogelijk een aantal knopen kunnen doorhakken. Dit geldt uiteraard voor onze wetgevingsvoorstellen, maar ook voor de maatregelen die getroffen moeten worden op operationeel niveau. Voorts moeten we beter en doelmatiger gaan samenwerken met onze partners.
Zoals u weet heeft de Commissie geen bevoegdheden op operationeel niveau. Ze is evenwel van mening dat de Unie intern een aantal maatregelen moet treffen. Zo dient Europol een operationeel instrument te worden in de strijd tegen verschillende vormen van criminaliteit, waaronder het terrorisme. Hiertoe dienen de bepalingen die in het Verdrag van Amsterdam zijn opgenomen met betrekking tot Europol ten uitvoer te worden gelegd. Zo lezen we in deze bepalingen dat Europol moet worden betrokken bij het werk van gezamenlijke onderzoekteams en de mogelijkheid moet krijgen om de lidstaten aan te sporen een onderzoek in te stellen. Dit is overigens niet mogelijk zonder een ingrijpende verandering van het Europol-Verdrag, inzonderheid het vraagstuk van het rechterlijk en democratisch toezicht. Het is dus van belang dat de lidstaten zich vanaf heden bereid tonen om hun inlichtingendiensten daadwerkelijk en doelmatig te laten samenwerken en elkaar te vertrouwen. Alleen zo kunnen we de politie- en inlichtingendiensten van de lidstaten daadwerkelijk in staat stellen om Europol van de informatie te voorzien die ze nodig heeft om deze taken goed uit te voeren. Zelf vind ik dat het voorkomen van terroristische aanslagen de belangrijkste taak van Europol moet zijn.
Voorts is het van belang dat de Unie ook op internationaal gebied meer gaat samenwerken. Om terroristische daden op internationaal niveau beter te voorkomen en te bestrijden, dient de Unie op het gebied van rechtsbijstand, uitzetting en politiële en justitiële samenwerking de benodigde maatregelen te treffen.
Mevrouw de Voorzitter, geachte afgevaardigden, dit zijn enkele voorstellen die door de Commissie zijn uitgewerkt en aan het Europees Parlement en de Europese Raad worden voorgelegd. Ik ben ervan overtuigd dat in deze moeilijke tijden de burgers van onze lidstaten ongerust zijn over de toekomst en zich onzeker en onveilig voelen. Wij hebben hier een unieke mogelijkheid om de burgers te laten zien dat de Europese Unie daadwerkelijk een toegevoegde waarde heeft, omdat ze hun een toekomst van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid kan bieden. Deze boodschap dienen wij aan onze burgers over te brengen.

Poettering
Mevrouw de Voorzitter, mevrouw Neyts-Uyttebroeck, voorzitter van de Raad, commissaris Vitorino, beste collega' s, onze fractie van de Europese Volkspartij is bijzonder verheugd dat er komende vrijdag op initiatief van het Belgische voorzitterschap van de Raad een buitengewone Top van staats- en regeringsleiders wordt gehouden. Mevrouw de Voorzitter, u zult daar ook namens het Europees Parlement het woord voeren. Het Europees Parlement mag er zeker trots op zijn dat in de afgelopen plenaire week het verslag-Watson is aangenomen, dat als wegwijzer dient voor onze gemeenschappelijke strijd tegen het terrorisme.
De Top die komende vrijdag hier in Brussel wordt gehouden, moet in velerlei opzicht een signaal zijn. Het moet opnieuw een signaal zijn aan onze Amerikaanse vrienden dat de vreselijke aanslagen in Washington en New York niet alleen een aanslag zijn op de Verenigde Staten, maar op de gehele beschaafde wereld; een aanslag tegen ieder van ons! Het waren aanslagen gericht tegen onze idealen van democratie, mensenrechten en vrede.
Wat wij hier vorige week in een indrukwekkende vergadering hebben verklaard, geldt vandaag nog steeds. Vanmorgen heb ik tijdens de Conferentie van voorzitters onze Hoge Vertegenwoordiger voor het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, Javier Solana, die nu samen met Raadsvoorzitter Michel en Chris Patten onderweg is naar Washington, verzocht om tijdens het overleg met de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Powell te vermelden dat wij, als vrij gekozen Parlement van Europeanen in de Europese Unie, direct na deze verschrikkelijke gebeurtenissen onze solidariteit tot uitdrukking hebben gebracht.
Wij zullen echter in Washington ook de verwachting uitspreken dat Europa niet alleen wordt geïnformeerd over besluiten die Amerika neemt, maar ook wordt geraadpleegd, zodat de noodzakelijke maatregelen kunnen uitmonden in een eendrachtig, verantwoord transatlantisch optreden van Europeanen en Amerikanen.
Mevrouw de Voorzitter, Javier Solana verdient het hoogste respect. Wij zijn echter van mening dat het in de toekomst mogelijk moet zijn om hier in het Europees Parlement met de Hoge Vertegenwoordiger van de Europese Unie te debatteren. Dat is nog een punt dat verbetering behoeft.

Er moet tijdens de Top op vrijdag een signaal worden gegeven aan het Midden-Oosten. Wij roepen Israël en Palestina op met elkaar te gaan praten. Het is nu niet de tijd om gesprekken te weigeren of af te gelasten. Het is tijd voor de dialoog en voor vertrouwenwekkende maatregelen om het vredesproces nieuw leven in te blazen.
(Applaus)
Wij moeten kenbaar maken dat wie nu de dialoog weigert, onze sympathie en solidariteit verliest. Juist nu hebben wij dringend behoefte aan vredesinitiatieven en vertrouwenwekkende maatregelen in het Midden-Oosten!
(Applaus)
Wat wij nodig hebben, is een signaal aan de Arabische en islamitische wereld. Mevrouw de Voorzitter, vanmorgen heeft onze fractie tijdens een vergadering van het presidium besloten u te adviseren in het kader van het Middellandse-Zeeforum zo spoedig mogelijk een vergadering bijeen te roepen van het Europees Parlement en onze collega' s uit de Arabische en islamitische wereld, uit de landen dus waarmee wij overleg voeren in het kader van het proces van Barcelona en het Middellandse-Zeeforum. Laat u ons nu dit signaal afgeven, opdat zij weten dat wij naar partnerschap en vriendschap streven.
Ik wil hier nog een aspect ter sprake brengen, waarvan ik denk dat het de eigenlijke operationele inhoud moet zijn van de op vrijdag te houden Top van Brussel. Mijnheer Vitorino, wij danken u ervoor dat u vandaag deze voorstellen hebt voorgelegd. Het is van groot belang om van Europol een krachtig instrument te maken voor de bestrijding van de misdaad en wij roepen de lidstaten op nu daadwerkelijk de noodzakelijke informatie aan Europol te gaan verstrekken. Voor zover wij weten is er slechts één lidstaat die dit in redelijke mate heeft gedaan; de andere lidstaten hebben het tot nu toe laten afweten.
Wij zijn voor de uitvaardiging van een Europees aanhoudingsbevel en wij vinden dat het tijd is om tot actie over te gaan. Wie nu tegen een sterker Europa is en tegen Europese samenwerking in het kader van Europol keert zich in wezen tegen een solidair Europa, en daarmee tegen solidariteit met onze Amerikaanse vrienden. Wij Europeanen moeten eensgezind de strijd aangaan tegen misdaad en terrorisme als we aan de zijde van onze Amerikaanse partners en vrienden willen staan!
(Applaus)
Om die reden heeft onze fractie een amendement op de begroting ingediend voor het jaar 2002. Wij willen de noodzakelijke middelen beschikbaar stellen om Europol operationele slagkracht te geven. De tijd van woorden is nu voorbij! Wij moeten als Europeanen optreden. Tegelijkertijd moeten wij bezonnenheid betrachten en voor alles streven naar een vreedzame oplossing van conflicten. Militair ingrijpen mag geen vergelding zijn, maar moet bijdragen aan een oplossing. Laten wij bezonnen maar consequent te werk gaan en laten wij voor alles onze bijdrage leveren aan de opbouw van een vreedzame samenleving tussen alle volkeren op deze aarde!
(Applaus)

Barón Crespo
Mevrouw de Voorzitter, mevrouw de voorzitter van de Raad, mijnheer de commissaris, waarde collega's, vorige week hebben wij plechtig onze deelneming betuigd aan de burgers in de Verenigde Staten, Europa en de rest van de wereld die van deze aanslagen het slachtoffer zijn geworden. Tezelfdertijd hebben wij ons solidair verklaard met de Verenigde Staten. Nu is evenwel het moment aangebroken om ondanks ons verdriet een afdoend antwoord te geven op het internationale terrorisme, op deze mengeling van fanatisme en geavanceerde technologie die een bedreiging vormt voor onze beschaving, voor onze open, democratische en multiculturele samenleving.
Ik ben van oordeel dat wij een duidelijke boodschap naar onze burgers moeten uitdragen: het terrorisme kan slagen en verwondingen toebrengen, het kan dodelijk zijn, maar het heeft nog geen enkele democratie ten val gebracht, en dat is onze grootste sterkte. Het is derhalve van fundamenteel belang dat wij onze krachten bundelen: het Parlement heeft het verslag-Watson opgesteld, de Commissie heeft haar werkzaamheden bespoedigd en deze week vindt er een buitengewone bijeenkomst van de Raad plaats. In dit verband dient te worden onderstreept dat de voorzitter van de Raad en Belgische minister van Buitenlandse Zaken, de heer Michel, de Hoge Vertegenwoordiger voor het GBVB, de heer Solana, en de vice-voorzitter van de Commissie, de heer Patten, gisteren en vandaag in dit Parlement hebben deelgenomen aan debatten over deze kwestie. Mijns inziens moeten wij hun bereidwilligheid toejuichen aangezien zij de transparantie en de communicatie in de hand werkt.
Volgens de socialisten moeten wij in onze reactie van het volgende basisgegeven uitgaan: wij hebben behoefte aan een wereldomvattend antwoord dat in lijn is met de dit jaar door de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties aangenomen resolutie 1368. Daarin worden wij ertoe aangezet de handen in elkaar te slaan teneinde zowel de plannenmakers, financierders en daders van de aanslagen als hun handlangers voor de rechter te dagen. Dat is de grondslag van de mondiale coalitie die wij tot stand trachten te brengen samen met de Verenigde Staten, de kandidaat-landen, Rusland en alle landen van de wereld die de ook door ons aangehangen universele waarden verdedigen. Ik wil hieraan nog een punt toevoegen: de ratificatie van het verdrag inzake het Internationaal Strafhof dient hoe dan ook te worden bespoedigd. Het is immers van fundamenteel belang dat wij juist op dit terrein over een mondiaal rechtsinstrument beschikken.
Anderzijds moeten wij ook de nodige vastberadenheid en volharding aan de dag leggen om ervoor te zorgen dat onze acties worden ingepast in een multidimensioneel beleid dat geheel in overeenstemming is met het optreden van de Verenigde Naties. Vandaar het besluit van de NAVO betreffende de toepassing van artikel 5.
Wij moeten duidelijk te verstaan geven dat generlei vorm van armoede, onrechtvaardigheid of conflict ter rechtvaardiging van dergelijke gruweldaden kan worden aangevoerd. Er bestaat geen enkel conflict tussen Oost en West, tussen islam en christendom, tussen traditie en moderniteit dat deze acties ook maar enigszins kan rechtvaardigen. Door onschuldige burgers te vermoorden helpt men de wereld niet vooruit.
Mijns inziens bewijzen wij hier met onze aanwezigheid in het Europees Parlement dat de Europeanen wel degelijk een antwoord op het fanatisme en de onverdraagzaamheid hebben gevonden. Wij afgevaardigden vertegenwoordigen immers verschillende volkeren, overtuigingen, ideologieën en religies.
Welke stappen kunnen er worden ondernomen om een degelijk beleid uit te stippelen? Wat dit punt betreft zijn hier reeds talloze bijdragen geleverd. De Commissie heeft zich ertoe verplicht bepaalde maatregelen vroeger dan gepland ten uitvoer te leggen. Er zijn overigens nog andere acties waarmee de Commissie en de Raad wat meer haast zouden kunnen maken. Zo zouden zij bijvoorbeeld de toepassing van de conclusies van de Top van Tampere en van het Verdrag van Amsterdam kunnen bespoedigen. Ook de ratificatie van de internationale overeenkomsten inzake terrorismebestrijding - een zaak die overigens ook onder de verantwoordelijkheid van de lidstaten valt - mag niet langer worden uitgesteld. Met name het Internationaal Verdrag ter bestrijding van de financiering van terrorisme dient in dit opzicht een speciale vermelding. Wij moeten vermijden dat terreurorganisaties zich verrijken middels beursspecialisaties, zoals momenteel het geval lijkt te zijn. Het is tevens van fundamenteel belang dat de samenwerking tussen de inlichtingendiensten wordt aangescherpt en dat Europol wordt versterkt.
Er is nog een laatste punt, mevrouw de Voorzitter, waarop met klem moet worden aangedrongen. Uitgaande van de hier vanochtend door de heer Solana verstrekte informatie moeten wij onze inspanningen in het Midden-Oosten hervatten en onvermoeibaar voortzetten teneinde op grond van het rapport-Mitchell een uitweg uit het conflict te vinden en de vrede een kans te geven. In dit verband is het van belang dat vertrouwenwekkende maatregelen niet als beloning worden beschouwd maar als een essentieel bestanddeel van het vredesproces. Bovendien is het onontbeerlijk dat ons optreden in overleg met de Verenigde Staten plaatsvindt. Wij moeten de Amerikanen erop attenderen dat het geen zin heeft zich achter denkbeeldige schilden te verschuilen. Zij moeten daarentegen samen met ons de verantwoordelijkheid op zich nemen om een wereld van vrede, rechtvaardigheid, vrijheid en veiligheid tot stand te brengen.
(Applaus)

Watson
Mevrouw de Voorzitter, de aanvallen op onschuldige burgers die vorige week hebben plaatsgevonden in New York en Washington hebben de beschaafde volkeren in de gehele wereld geschokt en verontwaardigd. Ze tonen de problemen waarmee iedere willekeurige staat die zijn burgers tegen terroristen wil beschermen, met name een democratie, geconfronteerd wordt. Deze gruweldaden en de daaropvolgende klopjacht op de verantwoordelijken maken ook nog iets anders duidelijk: de zwakke plekken in onze verdediging van de burgerbevolking. De pijnlijk trage vooruitgang in de samenwerking binnen de EU op het gebied van justitie en binnenlandse zaken - zo luidkeels verkondigd in Amsterdam en Tampere - is erdoor in een schril licht komen te staan. De Amerikanen die op Europees grondgebied proberen mogelijk verantwoordelijke personen te arresteren, moeten wel verbijsterd zijn over de enorme hoeveelheid bilaterale uitleveringsovereenkomsten waarmee zij rekening dienen te houden.
Ik ben verheugd over de verklaring van commissaris Vitorino. In de voorstellen die hij vandaag heeft ingediend zijn de belangrijkste aanbevelingen opgenomen van het verslag dat wij 5 september hebben aangenomen. De heer Poettering was zo vriendelijk hier al naar te verwijzen. De ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken moeten morgen tijdens hun bijeenkomst goed over deze voorstellen nadenken en snel tot handelen overgaan. Als de Raad ze aanneemt, zullen ze een belangrijke stap voorwaarts betekenen in de totstandkoming van een gezamenlijk Europees antiterrorismebeleid. Ik daag iedere minister die deze voorstellen achter de gesloten deuren van de Raadskamer verwerpt uit om in het openbaar aan de burgers in zijn eigen land of in geheel Europa uit te leggen waarom hij doeltreffende, gezamenlijke actie op dit gebied tegenhoudt.

Hoe welkom en belangrijk de Commissievoorstellen ook zijn, ze zijn duidelijk niet toereikend. In deze voorstellen worden oplossingen aangedragen voor de wereld zoals die er vóór vorige week dinsdag uitzag. Ze gaan over terreurdaden binnen de Unie, maar leiden in geen enkel opzicht tot verbetering van de samenwerking met landen buiten de EU. Ze dragen niet bij tot het oplossen van de competentieconflicten tussen gerechtelijke instanties. Samenwerking en de uiterst belangrijke kwestie van politionele zaken blijven onderworpen aan een nationaal veto, zoals commissaris Vitorino zei. Als de EU het terrorisme serieus wil bestrijden, moeten we de operationele middelen voor gezamenlijke actie uitbreiden. We moeten ervoor zorgen dat Europol doeltreffend kan samenwerken met derde landen. We moeten Eurojust een buitenlandse dimensie geven. We moeten in de bemiddelingsprocedure die momenteel in volle gang is ook een resoluut standpunt innemen tegen het witwassen van geld. Voorts moeten we, zoals mevrouw Neyts-Uyttebroeck naar voren bracht, een gezamenlijk beleid ontwikkelen voor het verzamelen en uitwisselen van informatie inzake criminaliteit.
Ook in het buitenlands en veiligheidsbeleid zijn maatregelen nodig. Ik denk daarbij aan meer samenwerking binnen de VN, de G8 en de Raad van Europa. Er moet bij lidstaten op worden aangedrongen dat zij het Internationaal Verdrag ter bestrijding van de financiering van terrorisme ondertekenen. Andere voorbeelden zijn exportcontroles op gevoelige producten en nauwere associatieovereenkomsten met derde landen. We moeten er echter voor waken dat de tweede en derde pijler in elkaar overlopen, zoals de Commissieverklaring van vorige week suggereerde. Evenzeer moeten we ervoor oppassen dat we het wankele evenwicht tussen de behoefte aan veiligheid en openbare vrijheden van onze burgers niet verstoren.
Is het geen tijd om de logge, achterhaalde tweede en derde pijler van de communautaire samenwerking definitief overboord te zetten en de daaronder vallende bevoegdheden tot kerncompetenties van de Europese Unie te maken?
(Applaus)
Nationale autonomie dient slecht als vijgenblad voor het onvermogen van natiestaten. De democratie staat voor supranationale uitdagingen en deze vragen om een supranationaal antwoord. De burger zal ons beleid moeten steunen, en dus zal er behoorlijk toezicht en afdoende controle op onze beleidsvorming moeten zijn. Ik geloof zeker dat dit Huis klaarstaat om zijn rol te spelen. We moeten nu een beroep doen op onze nationale leiders om de moed en de visie te tonen waar dit moment om vraagt.
(Applaus)

Lannoye
Mevrouw de Voorzitter, mevrouw de voorzitter van de Raad, mijnheer de commissaris, na onze legitieme emoties van de afgelopen tien dagen en onze blijken van solidariteit en medeleven dienen we de toekomst kalm tegemoet te treden. Na de criminele aanslagen op de Verenigde Staten van 11 september jongstleden, waarbij duizenden mensen zijn omgekomen, dienen we goed na te denken over de maatregelen die getroffen moeten worden om dergelijke aanslagen in de toekomst te voorkomen, de criminele en terroristische netwerken te ontmantelen en een geweldsspiraal te voorkomen. Geweld is overigens voor veel volkeren in de wereld een dagelijks terugkerend verschijnsel. Ik denk hierbij in het bijzonder aan de Afghaanse bevolking die u zojuist hebt genoemd. Dit volk is niet alleen het slachtoffer van een oorlog die al decennia lang voortwoekert, maar ook van een niet te tolereren politiek bewind, namelijk het Talibanregime.
Namens mijn fractie wil ik aangeven verheugd te zijn over de opstelling van onze Hoge Vertegenwoordiger voor het GBVB, de heer Solana, met name in het Israëlisch-Palestijnse conflict. Ook ben ik ingenomen met de standpunten die de Raad en het voorzitterschap de afgelopen weken bij monde van de heer Michel naar buiten hebben gebracht. Het optreden van de heer Michel komt de Europese Unie en de rest van de wereld zeker ten goede.
Als we op politiek gebied doelmatig willen optreden, zullen we ons standvastig en vastberaden moeten opstellen. Ik denk niet dat we militair moeten reageren op de barbaarse daden van 11 september, aangezien de burgerbevolking - onschuldige mensen - hiervan het slachtoffer zal worden.
Mijns inziens zijn onze vertegenwoordigers hier ook van overtuigd en als ik zo luister naar de betogen van de fractievoorzitters en de andere afgevaardigden, denk ik dat iedereen deze mening is toegedaan. Graag zou ik zien dat de Europese Unie, via de voorzitter van de Europese Raad, president Bush en de Amerikaanse autoriteiten ervan probeert te overtuigen dat een militair optreden niet het juiste antwoord is. De uitlatingen die de Amerikaanse autoriteiten de afgelopen dagen zo veelvuldig hebben gedaan zijn doorspekt van wraakgevoelens. Dergelijke uitlatingen verontrusten niet alleen mij, maar ook vele andere Europeanen.
Gezien de huidige situatie denk ik dat een internationale en multilaterale benadering de juiste is. Wereldwijde problemen moeten wereldwijd worden aangepakt. Het internationaal terrorisme is een wereldwijd verschijnsel. Uiteraard moeten we dit verschijnsel in eerste instantie in Europees of communautair verband aanpakken, maar wij dienen ons ook in internationaal verband actief op te stellen. Wij moeten dus zowel op communautair als op internationaal niveau actie ondernemen. De Europese Unie dient er krachtig voor te pleiten dat daders van criminele aanslagen zoals die van 11 september samen met hun opdrachtgevers bij het Internationaal Strafhof worden voorgeleid. Dit Strafhof is ontegenzeggelijk de beste locatie om dergelijke misdaden tegen de menselijkheid te berechten.
Er dient in multilateraal verband te worden opgetreden, temeer daar het risico niet gering is dat moslimlanden een coalitie zullen vormen tegen de westerse wereld. Deze landen worden hiertoe aangezet door zeer fanatieke regimes zoals met name in Afghanistan. Dergelijke regimes zouden andere islamitische regimes kunnen overtuigen van onze vermeende vijandigheid jegens hen. Wij hebben er alle belang bij een zo nauw mogelijke dialoog aan te gaan met de Arabische landen en de islamitische landen in het algemeen. Het voorstel dat ik gisteren tijdens de Conferentie van voorzitters heb mogen presenteren en dat op de steun van alle fractievoorzitters kon rekenen, lijkt mij positief. U hebt overigens een initiatief van de diensten aangekondigd om een internationaal Europees-Arabisch forum te organiseren - of nog beter: een Europees-islamitisch forum -, zodat er een dialoog op gang komt over internationale problemen. Een dergelijke dialoog zal ongetwijfeld positief uitpakken voor onze toekomstige relaties en voor de toekomst van de wereld.
Tot slot, mevrouw de Voorzitter, wil ik commissaris Vitorino van harte danken voor de voorstellen van de Commissie inzake de strijd tegen het terrorisme. Ik ben evenwel van mening dat we het kwaad bij de bron moeten aanpakken. Ik had in deze 30 seconden een fundamenteel probleem ter tafel willen brengen. De financiering van de terroristische netwerken vormt immers de bron van het kwaad. Het bankgeheim en de belastingparadijzen maken deze financiering helaas mogelijk. De Europese Unie moet initiatieven nemen om aan dit bankgeheim en deze belastingparadijzen een einde te maken en zo de bron van het kwaad weg te nemen.
(Applaus)

Wurtz
Mevrouw de Voorzitter, mevrouw de fungerend voorzitter van de Raad, mijnheer de commissaris, ik ben er evenals de rest van mijn fractie van overtuigd dat na de terroristische aanslagen in New York en Washington de Europese Unie meer dan ooit blijk moet geven van haar identiteit en moet laten zien wat haar rol is bij het oplossen van internationale vraagstukken. De Unie zal de komende periode, en wellicht zelfs al de komende dagen, kunnen laten zien dat ze bereid en in staat is om in het kader van deze dramatische omstandigheden aan met name drie uitdagingen het hoofd te bieden.
Ik denk dat de Unie zich in de eerste plaats als partner van de Verenigde Staten moet opstellen, maar dan wel een partner zonder verplichtingen. Een collega sprak gisteren tijdens het debat binnen de Commissie buitenlandse zaken, mensenrechten, gemeenschappelijke veiligheid en defensiebeleid in deze context van: "niet-gebonden bondgenoten". Dat wil natuurlijk niet zeggen dat wij ons niet solidair moeten opstellen. Integendeel, een dergelijk opstelling is niet alleen legitiem, maar ook noodzakelijk. We dienen met name solidair te zijn met de Verenigde Staten in het opsporen, berechten en straffen van de verantwoordelijken voor deze barbaarse aanslagen en, meer in het algemeen, in het ontmantelen van de terroristische netwerken. Wij moeten onze Amerikaanse gesprekspartners dan ook duidelijk durven zeggen tot welke stappen wij bereid zijn en aan welke wij onder geen beding onze goedkeuring zullen hechten. De heer Solana heeft gisteren en vanochtend terecht benadrukt dat onze strijd tegen het terrorisme zeker niet door de Arabisch-islamitische wereld beschouwd moet worden als een oorlog tegen hun beschaving of zelfs, zoals de heer Bush zich in een van zijn meest verontrustende uitspraken liet ontvallen, als een kruistocht. Gisteren heeft de Hoge Vertegenwoordiger voor het GBVB in dit licht al aangegeven dat we "voorzichtig dienen te zijn, niemand moeten vernederen, iedere verwarring dienen te voorkomen en geen tegenstellingen moeten creëren, want dat zou een enorme vergissing zou zijn". Ik ben ingenomen met deze verantwoorde uitlatingen. Mijn fractie wil nu dat de Unie duidelijk maakt onder geen beding bij een eventuele oorlog betrokken te willen worden, omdat zo'n oorlog tot meer bloedvergieten en meer onschuldige slachtoffers zal leiden.
De tweede uitdaging waaraan wij het hoofd dienen te bieden houdt nauw verband met hetgeen ik zojuist in herinnering heb gebracht. Het voorkomen van een breuk met de islamitische landen gaat ons niet ver genoeg. Wij dienen daarnaast de Euro-mediterrane relatie te herzien en nieuw leven in te blazen. Ik denk dat dit niet het juiste moment is om met onze partners ten zuiden en ten oosten van de Middellandse Zee over vrijhandelszones te spreken, maar wel over ontwikkeling, politieke dialoog, toenadering tussen de samenlevingen en menselijke waardigheid. Ter illustratie van deze strategische keuze zullen er concrete toezeggingen moeten worden gedaan. Allereerst dienen we ons onvoorwaardelijk bereid te tonen om het Midden-Oostenconflict op rechtvaardige wijze op te lossen. Ik ben in dit opzicht ingenomen met de inspanningen in deze regio van de heer Solana en van alle vertegenwoordigers van de Europese Unie. Deze inspanningen werpen inmiddels hun eerste vruchten af, maar de situatie is er nog altijd buitengewoon kwetsbaar. Dit is dus het moment om al ons gewicht in de strijd te gooien. Hierbij dienen we ons niet tegen de Verenigde Staten te keren, maar juist samen te werken met dit land en met de andere actoren, met name in het Midden-Oosten zelf.
In de derde plaats dienen we te werken aan een nieuwe benadering van het vraagstuk van de internationale veiligheid. Met de tragedie van 11 september is op dramatische wijze duidelijk geworden dat de wereld sinds de val van de Muur slecht is bestuurd. Wat zijn er veel conflicten die onopgelost zijn gebleven! Wat zijn er veel duistere en destabiliserende krachten actief! Als we de wereld in dit opzicht willen veranderen, zullen we niet langer unilateraal te werk moeten gaan, maar ons heil moeten zoeken in een daadwerkelijke wereldwijde samenwerking die gestoeld is op naleving van het Handvest van de Verenigde Naties. Ik doel hier niet op militaire samenwerking of een samenwerking die alleen het veiligheidsaspect bestrijkt, maar op een ambitieus, pluriform beleid ter voorkoming van crises. Overal in Afrika, het Middellandse-Zeegebied, Latijns-Amerika, Oost-Europa en zelfs de Verenigde Staten klinkt vanuit de samenleving en vaak ook vanuit de politiek de roep om een herziening van de wijze waarop de wereld wordt bestuurd. Deze roep is momenteel met name tot Europa gericht. Deze kans dienen we te grijpen. In de komende periode zou in dit opzicht wel eens het uur van de waarheid kunnen aanbreken.

Pasqua
Mevrouw de Voorzitter, mevrouw de fungerend voorzitter van de Raad, mijnheer de commissaris, wij hebben reeds over de kern van dit vraagstuk kunnen debatteren en die gelegenheid zal zich in de toekomst nog wel vaker voordoen. Ik wil derhalve in dit debat alleen een algemeen filosofische uiteenzetting geven van de actie die wij moeten ondernemen. Ik zal mij beperken tot de punten waarvan sommige verantwoordelijken hier mijns inziens nog niet voldoende doordrongen zijn. Allereerst dienen we ons bewust te worden van het feit dat we in het kader van dit vraagstuk de tegenstander dienen te identificeren. Maakt u zich maar geen illusies: er zijn islamitische fundamentalisten die hun agressie jegens de westerse democratieën vastbesloten willen voortzetten. Wij moeten ons hiervan terdege bewust zijn. Voorts dient u niet over het hoofd te zien dat in ieder van onze landen min of meer slapende terroristische organisaties bestaan die van de ene dag op de andere heel goed tot actie zouden kunnen overgaan.
Ik wil in dit opzicht een aantal aanvullende opmerkingen maken naar aanleiding van het buitengewoon interessante betoog van mijnheer de commissaris. Ik hoop dat de Europese Unie een einde maakt aan het subsidiëren van landen die terroristen onderdak bieden of anderszins helpen. Wij kunnen zelf behoorlijk snel maatregelen in deze richting treffen.
In de tweede plaats is het duidelijk dat we geen efficiënte maatregelen kunnen treffen zolang de lidstaten onderling niet daadwerkelijk gaan samenwerken op politiek gebied. Ik denk hierbij in eerste instantie aan de lidstaten van de Unie. Ik herinner me dat nog niet zo lang geleden ieder land zich alleen met het directe eigenbelang bezighield en ik denk dat deze situatie in zekere zin nog steeds aanwezig is. Zo werden bepaalde organisaties alleen tot een land toegelaten als ze op het grondgebied van dat land geen acties zouden ondernemen, ook al kon dat betekenen dat die acties zouden plaatsvinden in de buurlanden. Er moet daadwerkelijk sprake zijn van solidariteit en hieraan dient duidelijk uiting te worden gegeven.
In de derde plaats dienen wij te beseffen dat maatregelen tegen het terrorisme alleen zin hebben als ze ook op de achterliggende organisaties zijn gericht. De inlichtingendiensten dienen in dit opzicht meer actie te ondernemen. Zojuist werd de noodzaak onderstreept om van Europol een efficiëntere organisatie te maken. Ik ben groot voorstander van een efficiënter functioneren van Europol, maar denk dat dit niet de manier is waarop het terrorisme op korte termijn kan worden bestreden. Voor een goede terrorismebestrijding is het van belang dat de inlichtingen- en veiligheidsdiensten daadwerkelijk en onmiddellijk gaan samenwerken, dat er relevante informatie wordt uitgewisseld en dat de lidstaten in staat zijn om de benodigde maatregelen te treffen. Op dit moment is in het kader van de samenwerking ieder van de lidstaten zelf verantwoordelijk voor zijn veiligheid.
Ik wil het hierbij laten. Vanavond heeft hier een filosofisch debat plaatsgevonden. Is de aanval op de Verenigde Staten een oorlogsdaad of een terroristische actie? Gezien de omvang van deze aanslag denk ik dat het hier om een oorlogsdaad gaat. Wij moeten ons er terdege van bewust zijn dat deze eerste aanslag door andere aanslagen kan worden gevolgd. Zijn wij dat niet, dan zal onze blindheid ons duur komen te staan.

de Gaulle
Mevrouw de Voorzitter, waarde collega's, de dramatische gebeurtenissen van 11 september brengen niet alleen de gevaren aan het licht van een criminele organisatie die door middel van omvangrijke aanslagen haar afkeer toont van het Westen. Ze vormen ook een uiting van de enorme frustratie over het Amerikaanse beleid in het Midden-Oosten sinds 1991 of zelfs eerder. Door de roemloze aanval op Irak, dat om discutabele strategische redenen volledig werd vernederd, hadden de Verenigde Staten reeds een deel van hun prestige verloren. De Verenigde Staten probeerden hun onvoorwaardelijke steun aan het expansionistische beleid van de staat Israël te compenseren door extremistische islamitische organisaties min of meer officieel te steunen. Dit beleid heeft in de Arabische landen tot een diep gevoel van onrechtvaardigheid geleid.
Met deze aanslagen zijn dan ook het nederzettingenbeleid dat sinds de Zesdaagse Oorlog wordt gevoerd en de niet te rechtvaardigen aanwezigheid van Amerikaanse troepen in de regio veroordeeld. De staat Israël dient zijn racistische beleid op te geven en zich terug te trekken uit de bezette gebieden op de westelijke Jordaanoever. Gebeurt dat niet, dan zal de Arabische wereld geheel legitiem in opstand komen en de positie van de leiders van het Arabisch Schiereiland destabiliseren. Waarom wordt er overigens zoveel aandacht besteed aan de staat Israël? De overdreven militaire middelen waarover dit land beschikt zijn immers geheel door de Verenigde Staten gefinancierd.
Frankrijk en de rest van Europa kunnen eenvoudigweg niet deelnemen aan een nieuwe kruistocht tegen de Arabische wereld. Militair ingrijpen, uitleveringen en Europese aanhoudingsbevelen zijn uit den boze. Frankrijk is geen lid van de NAVO. De NAVO heeft niets te zoeken in Afghanistan. Het is daarentegen in het strategische belang van Frankrijk om de zijde van de Arabische wereld te kiezen in de strijd tegen het racistische beleid van de staat Israël.

Blokland
Voorzitter, het is verschrikkelijk wat in New York en Washington is gebeurd. Wij leven en lijden mee met de Verenigde Staten. Nu pas dringt goed tot ons door wat er precies gebeurd is. Binnen de Europese Unie zullen wij eensgezind met de Verenigde Staten een antiterrorismebeleid verder moeten ontwikkelen. Dat zijn wij verplicht aan de slachtoffers en nabestaanden. Ik wil daarom commissaris Vitorino complimenteren met de snelheid waarmee nu voorstellen worden voorgelegd.
Deze strijd is geen strijd tegen de islam of tegen aanhangers van de islam. Het is een strijd tegen hen die hun doelen willen bereiken door terreur uit te oefenen, welke zogenaamde rechtvaardiging ze daarvoor ook proberen aan te voeren. Wij dienen wel ondubbelzinnig van alle staten en regeringen te vragen om dit beleid onvoorwaardelijk te steunen. Het gaat in deze strijd om de onschendbaarheid van het menselijk leven als diepste waarde in onze democratie.
Voorzitter, ik hoop dat wij eensgezind deze lijn kunnen volgen.

Souchet
Meneer de Voorzitter, waarde collega's, we pretenderen een bijdrage te willen leveren aan de wereldwijde strijd tegen het internationale terrorisme. De meest efficiënte manier om dat te doen is de Raad ernstig te verzoeken voortaan alle teksten die met name betrekking hebben op het vrije vervoer van personen te bestuderen vanuit het oogpunt van de veiligheid. Dat betekent dus dat we de controles niet langer stelselmatig moeten afschaffen.
Deze nieuwe benadering moet niet alleen worden gevolgd bij alle toekomstige bepalingen. Het is ook van belang dat alle reeds aangenomen teksten stelselmatig worden herzien in het licht van het veiligheidsvraagstuk, dat voortaan op de eerste plaats moet komen te staan. Wij dienen immers onze volkeren te beschermen. De Raad moet deze herziening snel doorvoeren en alle bepalingen schrappen die vanwege de soepelheid ervan door terroristische netwerken kunnen worden gebruikt om zich in onze landen te vestigen of te ontwikkelen. Het gaat hierbij om zaken als communautair douanevervoer, grenscontroles, gezinshereniging en toewijzing van de vluchtelingenstatus.
Wij kunnen niet vreemdelingen op ons grondgebied blijven ontvangen die het met de rechtsregels niet zo nauw nemen en ons tegelijkertijd beklagen over het feit dat de Unie een voedingsbodem blijkt te zijn voor terroristische netwerken. Wij hebben deze voedingsbodem immers zelf gecreëerd. Wij kunnen nu evenwel direct de daad bij het woord voegen. De twee verslagen die vandaag op de agenda staan ingeschreven bevatten namelijk aanbevelingen die regelrecht indruisen tegen onze primaire doelstellingen van veiligheid en terrorismebestrijding. Het kan niet zo zijn dat wij morgen een stem uitbrengen voor het verslag-Watson. In dit verslag zonder toelichting staan immers zoveel verschillende bepalingen voor de tenuitvoerlegging van het asielrecht, dat dit essentiële recht volledig verminkt dreigt te worden, met als gevolg dat de autoriteiten van de lidstaten hier straks geen enkele controle meer op hebben, hetgeen in mijn ogen onverantwoord is. Ik begroet overigens de moed van de aanvankelijke rapporteur, collega Schmitt, die geweigerd heeft zijn naam aan deze onmogelijke tekst te verbinden. Verder dienen we ons af te vragen of het opportuun is ons uit te spreken voor het verslag-Coelho, waarin het Verenigd Koninkrijk en Ierland in lid 2 wordt verzocht om zo snel mogelijk hun controles aan de grenzen af te schaffen. Deze eis lijkt ons enigszins misplaatst.
Waarde collega's, wij kunnen ons verantwoordelijk en doelmatig opstellen door bijvoorbeeld een oproep aan de Raad te doen om onze gehele wetgeving te screenen op het veiligheidsbeginsel. Doen we dat niet, dan bestaat de kans dat we straks helemaal schizofreen worden.

Galeote Quecedo
Mijnheer de Voorzitter, anderen hebben het ook al onderstreept. De Europese burgers - onder wie ikzelf - zijn ooggetuigen geweest van een misdaad tegen de menselijkheid die ons met stomheid heeft geslagen, of om het met de woorden van mijn fractievoorzitter te zeggen, van een poging tot ondermijning van onze vrijheid en onze democratie.
Eerst en vooral moeten wij ons medeleven betuigen aan het Amerikaanse volk. Met uw welnemen zou ik hier willen benadrukken dat de Spanjaarden het lijden van de slachtoffers bijzonder goed begrijpen. Anderzijds dient op dit onnoemelijke verdriet een vastberaden reactie te volgen, aangezien wij onze vrijheid moeten verdedigen en de slachtoffers recht moeten doen. Het is derhalve van fundamenteel belang dat wij de terroristen en hun handlangers aan het verstand brengen dat zij in hun opzet mislukt zijn. Net zoals op andere momenten in onze geschiedenis is versterking van de democratische waarden ook nu een absolute voorwaarde om het totalitarisme waarin het terrorisme onvermijdelijk uitmondt de pas af te snijden.
Het Europees Parlement heeft zich steeds voor honderd procent ingezet in de strijd tegen het terrorisme. Het verslag-Watson is daarvan een sprekend voorbeeld. Het is evenwel onontbeerlijk dat wij ook op dit cruciale moment een politieke impuls, een bijdrage leveren aan de concrete initiatieven die de Europese Commissie ons voorlegt. Mijn fractievoorzitter heeft een reeks begrotingsvoorstellen ingediend teneinde de rol van Europol te versterken. Hopelijk slaagt de Commissie vrijheden en rechten van de burger, justitie en binnenlandse zaken erin - ik doe bij dezen een oproep tot haar voorzitter - om nog voor het einde van dit jaar een voorstel aan de plenaire vergadering voor te leggen, zodat de werkzaamheden tijdens de komende maanden door het Belgische en Spaanse voorzitterschap kunnen worden afgerond.
Het is aan de Europese instellingen om onverwijld de procedures te bespoedigen die tot doel hebben communautaire instrumenten ter beschikking van justitie te stellen met het oog op een efficiëntere bestrijding van het terrorisme en de georganiseerde misdaad. De Europese Commissie - met name commissaris Vitorino - moet zich ervan bewust zijn dat zij op de steun van het Parlement kan rekenen om samenwerking en gecoördineerde acties inzake vervolging van criminelen te waarborgen. Dat is immers de sleutel tot de uitbanning van de terreur.

Terrón i Cusí
Mijnheer de Voorzitter, zoals hier al is gezegd heeft dit Parlement inderdaad op 5 september het verslag-Watson aangenomen. Daarmee hebben wij het licht op groen gezet voor een reeks minimumregels die onzes inziens onontbeerlijk zijn om het hoofd te bieden aan het terrorisme.
Andere sprekers hebben reeds gesignaleerd dat de minimumvereisten waarop dit Parlement op 5 september jongstleden heeft aangedrongen onder meer bestaan in een op alle lidstaten van toepassing zijnde gezamenlijke definitie van het begrip terrorisme, de instelling van een zogenaamd opsporings- en aanhoudingsbevel op Europees niveau en de afschaffing van de uitleveringsprocedure. In datzelfde verslag hebben wij evenwel ook verscheidene politieke boodschappen naar de andere communautaire instellingen uitgedragen. Wij hebben hun namelijk gevraagd ermee rekening te houden - ik citeer - "dat sommige terreurdaden beraamd en uitgevoerd worden door internationaal georganiseerde groepen", dat deze acties door bepaalde landen worden gesteund en dat wij dit probleem onverwijld moeten aanpakken.
Mijnheer de Voorzitter, op 5 september heeft dit Parlement het initiatief genomen om de overige instellingen ertoe aan te zetten ten aanzien van deze kwesties een onwrikbare houding aan te nemen. Commissaris Vitorino had reeds toegezegd dat hij ons voorstel gunstig zou onthalen. Mijnheer de Voorzitter, kort daarna, op 11 september, beseften wij helaas dat ons initiatief te laat kwam, onherroepelijk te laat, en dat het probleem, niet in de Europese Unie, maar in de Verenigde Staten, proporties had aangenomen die nog opzienbarender waren - niet dramatischer, want deze acties zijn altijd dramatisch - dan hetgeen wij tot dusver in onze eigen contreien hadden meegemaakt.
De heer Watson zegt ons in alle bescheidenheid dat de vereisten die hij in zijn verslag heeft geformuleerd slechts zin hebben in het kader van de Europese Unie. Ik ben het daarmee oneens. Mijns inziens kunnen wij dankzij de tenuitvoerlegging van de desbetreffende maatregelen een intern optreden ontwikkelen dat, zoals de heer Poettering ook al zei, als een blijk van solidariteit met de Verenigde Staten dient te worden beschouwd. Als wij erin slagen om onverwijld in te spelen op de dwang der omstandigheden - en we waren al gehaast - door in dit opzicht het voorbeeld te geven en op supranationaal niveau een efficiënte aanpak van het terrorisme te waarborgen, zullen wij pas werkelijk onze solidariteit aan de Verenigde Staten betuigen. Deze inspanningen zullen tevens ons prestige vergroten. Bovendien bieden zij een uitstekende gelegenheid om tegemoet te komen aan het onlangs door de Verenigde Naties geformuleerde verzoek om op supranationaal niveau tegen de georganiseerde misdaad ten strijde te trekken.
Hopelijk laten wij het in het kader van de overige maatregelen, zoals het witwassen van geld en de andere voorstellen die aan de Raad ter goedkeuring zijn voorgelegd, niet zover komen dat wij overhaast te werk moeten gaan. We mogen niet wachten totdat er zich nieuwe dramatische gebeurtenissen voordoen om de voorgestelde initiatieven in praktijk te brengen. Ik ben van oordeel dat al deze maatregelen onontbeerlijk zijn om de wereld, en met name de vrijheid, te verdedigen.

Sterckx
Voorzitter, toen wij vorige week in Washington waren met de delegatie van dit Parlement en daar een paar dagen langer zijn gebleven dan eigenlijk de bedoeling was, is niet alleen bij mij het besef gegroeid van een gezamenlijk belang, maar ook bij de Amerikaanse collega's. Ik heb daar kunnen constateren dat er bij de Amerikanen en zeker bij hun regering meer beheersing is dan men hier over het algemeen aanneemt en dan we uit sommige van de af en toe wat ongelukkig gekozen woorden van de president kunnen afleiden.
Enkele van onze Amerikaanse collega's hebben ons toen duidelijk gezegd dat de tijd van mooie woorden voorbij is. Ik denk dat zij gelijk hebben. Dat geldt niet alleen voor de verhouding tussen hen en ons, maar ook voor wat wij hier in dit Parlement gaan doen. Als wij het over bestraffing van terroristen hebben, dan zij wij eigenlijk te laat.
Ik hoop dat wij het af en toe ook eens over preventie kunnen hebben. Dat betekent dus: samenwerking tussen politiediensten, tussen onderzoeksrechters, tussen inlichtingendiensten. Ik hoop, mijnheer de commissaris, dat uw voorstellen zo snel mogelijk op tafel zullen liggen en dat zal ook ongetwijfeld het geval zijn. Dan zullen wij zien wie in dit Huis voor of tegen meer samenwerking is, wie echt stappen vooruit wil zetten en wie niet.
Ik hoop, mevrouw de voorzitter van de Raad, dat wij bij uw geheime vergaderingen ook zullen weten wie voor en wie tegen is, wie verder wil gaan en wie niet, zodat wij daaruit onze conclusies kunnen trekken en dus kunnen oordelen en beoordelen, want nu zijn wij nog onder de indruk, nu doet het nog pijn samen met onze Amerikaanse vrienden. Maar wie zal er over een of twee jaar nog over dit debat spreken? Ik hoop dat wij dan nog heel wakker zullen zijn en dat wij ons nog zullen herinneren wat er vandaag allemaal gezegd is.

Maes
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de Raadsvoorzitter, mijnheer de commissaris, solidariteit met de slachtoffers van de afschuwelijke aanslagen is het eerste wat wij tot uitdrukking brachten en moesten brengen. Maar het is goed dat de Raad en de Commissie met beslistheid aan het werk zijn gegaan om ook voorstellen te formuleren.
Er is immers een globalisering gekomen van het terrorisme. Iedereen is kwetsbaar. Wij kunnen onze kwetsbare wereld ook tot een veiliger wereld maken. Dat is de uitdaging. Dat vraagt echter multilaterale samenwerking voor een globale strijd tegen het terrorisme. Dat is dan ook het positieve dat ik probeer te ontwaren in het in werking stellen van artikel 5 van het NAVO-Verdrag: dat het gezien wordt als een teken van solidariteit. Geen blanco cheque voor om het even welke militaire actie die nieuwe onschuldige slachtoffers zou maken en nieuwe ressentimenten en frustraties zou opwekken, maar een uitnodiging tot overleg en dialoog over de oceanen heen, al dreigt het niet altijd zo te worden begrepen.
Wij moeten ons ervan bewust zijn dat onze bevolking ongerust is, dat vele mensen vrezen dat wij zo maar in een oorlogsmachine zouden meeschuiven. Wij moeten beseffen dat wij moeten uitleggen wat onze bedoelingen zijn.
Wij moeten deze kwetsbare wereld veiliger maken door middel van politieke oplossingen voor eindeloos aanslepende conflicten zoals dat in het Midden-Oosten. Wij moeten hoop brengen in grote delen van de wereld die in wanhoop moeten leven. Zonder rechtvaardige wereldordening blijven stabiliteit en vrede een verre droom en zal er altijd opnieuw een voedingsbodem blijven bestaan voor het terrorisme.
Wij verheugen ons over de eensgezinde wil die in deze dagen tot uiting komt en die hier ook door de Raad en de Commissie wordt vertolkt. Wij hopen nu dat het niet bij woorden blijft, want als het er op aankwam aan Europa de middelen te verschaffen om de doelstellingen te bereiken die hier uiteen worden gezet, bleven sommige van onze lidstaten in het verleden in de praktijk steeds weer opnieuw obstakels opwerpen. Hoe lang reeds blijft de samenwerking uit om van Europol een efficiënt instrument te maken? Reeds in Amsterdam werd dit uitgesproken.
De uitlevering van terroristen werd door de heer Vitorino de hoeksteen genoemd van de strijd tegen het terrorisme. Maar wij zullen zien of wij er met z'n allen uitkomen. De Raadsvoorzitter noemde diverse instrumenten voor de preventie van het terrorisme. Maar zullen wij er ooit in slagen de flux van kapitalen te controleren die het terrorisme wereldwijd voeden? Zullen wij de wapenhandel ooit echt willen en kunnen controleren? Of zullen morgen weer economische argumenten de bovenhand krijgen op de argumenten van veiligheid en van preventie van terrorisme? Want het terrorisme bestaat, het fanatisme bestaat, het onrecht bestaat. Er zijn vele wapens die door terroristen nog niet gebruikt werden maar die via onze technologische maatschappij ter beschikking staan.

Morgantini
Mijnheer de Voorzitter, "geen enkel doel - ook geen rechtvaardig doel - kan het doden van onschuldige burgers rechtvaardigen. Terreur is niet de weg naar gerechtigheid, maar de kortste weg naar de hel. Wij veroordelen en betreuren deze afgrijselijke misdaad, wij veroordelen met al onze kracht degenen die deze misdaad hebben gepland en uitgevoerd. Onze deelneming met het leed van de slachtoffers, hun gezinnen en het gehele Amerikaanse volk in deze moeilijke momenten is niets meer dan de uitdrukking van ons engagement voor de uniciteit van het menselijk lot".
Dat zijn niet mijn woorden, maar de woorden van Palestijnse intellectuelen, politici en ministers als Yaser Abed Rabbo, Hanan Ashrawi en Mahmoud Darwish. Het zijn krachtige, hoopgevende woorden van personen die leven en lijden onder de Israëlische militaire bezetting.
In perioden als deze moet iedereen - personen, staten, instellingen - een maximum aan verantwoordelijkheidsgevoel en vastberadenheid tonen om het terrorisme uit de bannen en tegelijkertijd de mondialisering van de armoede, het onrecht en de oorlogen uit te bannen.
"Woorden in plaats van wapens" heeft Xavier Solana gezegd. Daarom mogen woorden niet oproepen, niet aanzetten tot haat of tot de cowboycultuur van "dead or alive". Zoals de vrouwen tegen oorlog zeggen: tussen doden en sterven is een derde weg, en dat is leven. Van de opvoeding tot vrede en eerbiediging van het recht moet niemand worden uitgesloten, ook staatshoofden niet. Vandaag, met de aankondiging van de wapenstilstand, komt uit Palestina en Israël een sprankje hoop voor de toekomst; het is mager, maar we moeten ons eraan vastklampen. De Europese Unie heeft bijgedragen aan de mogelijke heropening van de dialoog. Deze politieke rol moet groeien en, als ze groeit, dan in de overtuiging dat we het recht verdedigen. Zoals we de Palestijnse leider Arafat hebben gezegd dat hij het terrorisme resoluut onder controle moet houden, zo moeten we premier Sharon duidelijk maken dat hij niet ongestraft kan doorgaan Palestijns land te bezetten, nederzettingen te bouwen, Palestijnen te doden en te isoleren in de dorpen of, zoals hij gistermorgen heeft gedaan, de haven van Gaza te verwoesten, een haven in aanbouw die door de landen van de EU wordt gefinancierd.
Er zijn concrete maatregelen nodig: de Palestijnen vertrouwen geven in een veilige staat en Israël de zekerheid geven dat zijn bestaan niet bedreigd wordt, dat wil zeggen dat alleen zijn kolonie- en expansiebeleid ter discussie staat, niet zijn bestaan.
Gisteren heb ik samen met een Italiaanse delegatie in Libanon president Lahoud ontmoet. Hij heeft zich duidelijk uitgesproken tegen het terrorisme, maar hij heeft ook met kracht benadrukt dat de Palestijnse kwestie absoluut moet worden opgelost en dat de politieke en economische samenwerking met Europa en de Arabische wereld versterkt moet worden. We moeten geloven in onszelf en in onze capaciteit vrede en recht te brengen.

Muscardini
Mijnheer de Voorzitter, de bestrijding van het terrorisme eist dat iedereen begrijpt dat democratie niet zonder regels kan noch zonder sancties tegen degenen die de wetten overtreden en de vrijheid en veiligheid verwoesten. In april is commandant Massoud naar het Europees Parlement gekomen om hulp te vragen voor zijn strijd tegen de fundamentalistische Taliban. We hebben hem vriendelijk toegelachen, zoals we met deelneming de slachtoffers van het Algerijnse fundamentalisme hebben toegelachen en de slachtoffers van het fundamentalisme in andere landen waar burgers, politici en journalisten zijn afgeslacht: we hoeven maar te denken aan Spanje.
Nu is commandant Massoud dood, vermoord door zelfmoordterroristen, enkele uren voordat andere terroristen de absurde, afgrijselijke, verschrikkelijke aanslag in de Verenigde Staten hebben gepleegd. Het is duidelijk dat de terroristen en de integristen een nauwkeurig plan hadden, met als eerste stap het uit de weg ruimen van de meest gezaghebbende vertegenwoordiger van de strijd tegen de Taliban.
Als we het terrorisme, de bases ervan, de economische macht ervan, de ermee verbonden boodschap van haat tegen de democratie en de vrijheid werkelijk willen bestrijden en voorgoed willen uitroeien, moeten we nu alle mogelijk hulp verlenen aan de Beweging voor de bevrijding van Noord-Afghanistan: wat we commandant Massoud bij leven niet hebben gegeven, zijn we hem na zijn dood verschuldigd; dat zijn we de mannen en vrouwen die voor de vrijheid strijden verschuldigd; dat zijn we verschuldigd aan allen die op de gehele wereld strijden tegen terrorisme en integrisme.
We wensen ook dat de Europese Unie de bewaking van haar grenzen opnieuw in overweging neemt, wellicht door Schengen voorlopig te schorsen. In elk geval vinden we het noodzakelijk dat de steun aan landen die terroristische en criminele organisaties onderdak bieden, financieren en beschermen wordt geschrapt, zoals voorzitter Pasqua al heeft gezegd; dat het gebruik van internet eindelijk gereguleerd wordt, want we weten dat terroristen daarvan gerbuik maken en op internationaal niveau kunnen opereren onder andere dankzij het gebrek aan regels voor internet; en dat de vestigingen van organisaties die de religieuze strijd voorstaan, geweld prediken en terrorisme onder hun aanhangers tolereren, gesloten worden.
Tot slot vragen we, mijnheer de Voorzitter, de moed op te brengen voor een Euro-mediterrane conferentie, want we moeten het debat durven aan te gaan als we samen willen werken aan vrede om degenen die haat en geweld zaaien te bestrijden.

Borghezio
Mijnheer de Voorzitter, ik heb begrip voor degenen die zich zorgen maken over de mogelijkheid dat de reactie op de grote aanslagen op een kruistocht tegen de islam uitloopt, maar ik plaats daarbij enkele kanttekeningen. In de eerste plaats moeten we niet vergeten dat een van de organisaties die gelieerd zijn aan Bin Laden het "Islamitisch front tegen kruisvaarders en joden" heet. Bovendien wil ik erop wijzen dat de miljarden dollars die jaarlijks in de kassen van de islamitische liefdadigheids- en hulporganisaties vloeien, voor een deel bij fundamentalistische terroristen terechtkomen. Daarnaast dragen de winsten van in belastingparadijzen gevestigde banken, financieringsmaatschappijen en islamitische organisaties, die nu eindelijk ook op de internationale markt geïdentificeerd zijn, bij aan de ondersteuning van de Internationale van het islamitisch terrorisme. Hier in Europa bevinden zich islamitische centra, moskeeën, waar fundamentalisten die banden hebben met het terrorisme jarenlang - en nu nog steeds - onderdak, een dekmantel en zelfs valse paspoorten zijn verstrekt. Dat alles is gedocumenteerd. Deze medeplichtigheid is een feit en ik denk niet dat een in algemene bewoordingen gestelde distantiëring van Bin Laden voldoende is om ons gerust te stellen over de bekering tot de vrede en de mensenrechten van deze sectoren van de islamitische Internationale in Europa.
Ik ben het eens met de oproep die mevrouw Garaud vanmorgen aan de Conferentie van voorzitters heeft gedaan voor een serieus internationaal beleid...
(Spreker wordt door de Voorzitter onderbroken)

Abitbol
Mijnheer de Voorzitter, er is een Chinees spreekwoord dat luidt: "Als de wijze naar de maan wijst, kijkt de gek naar diens vinger". De Europese Unie zou eens goed over dit spreekwoord moeten nadenken, want er bestaat nauwelijks verband tussen ons debat van vandaag en de ongehoorde aantasting van de Amerikaanse integriteit van 11 september jongstleden.
Is Amerika gered door zijn politiedienst, of wellicht door het federaal inlichtingenstelsel? Nee, terwijl dit land toch de beschikking heeft over de machtigste inlichtingendienst ter wereld. Maar ook die heeft de gebeurtenissen van dinsdag 11 september niet kunnen voorzien of voorkomen, en het is dan ook volstrekt onduidelijk wat Europol met deze zaak te maken heeft. Ook een versterking van deze Europese Unie zal geen zoden aan de dijk zetten. Eens te meer wordt duidelijk dat de Unie slechts aan vergroting van haar eigen macht denkt en geen enkele interesse heeft voor de kern van deze problematiek.
Wij beweren dat we alle Europese volkeren vertegenwoordigen, maar als we echt om deze volkeren geven, zouden we moeten aftreden. Wij hebben de Verenigde Staten immers alleen de confrontatie laten aangaan met de rest van de wereld, terwijl onze landen een traditie van meer dan duizend jaar van diplomatie, geschiedenis en krijgsmacht hoog te houden hebben...
(Spreker wordt door de Voorzitter onderbroken)

Gorostiaga Atxalandabaso
Mijnheer de Voorzitter, allereerst wil ik benadrukken dat wij intens meeleven met de slachtoffers van de aanslagen van vorige week. Op dit ogenblik, zelfs nog voordat militaire actie heeft plaatsgevonden, zijn we al getuige van een enorme humanitaire tragedie die vele duizenden onschuldige mensen in Afghanistan treft.
De Verenigde Staten hebben aangekondigd dat zij inlichtingendiensten minder beperkingen zullen opleggen en hun de vrije hand zullen geven om criminelen te rekruteren. Ik citeer vice-president Cheney: "Om deze terroristische organisaties te kunnen infiltreren, moet je een paar zeer ongure types in dienst hebben."
Toen president Bush het terrorisme de oorlog verklaarde - en in feite ligt de tegenstelling tussen arm en rijk aan de problemen ten grondslag - zei hij dat deze gewonnen moest worden door middel van actie. Het middel dat gebruikt dient te worden is evenwel gerechtigheid. Dat wil zeggen dat de rechtsstaat en allerlei vrijheden niet buiten werking gesteld moeten worden, maar juist het tegenovergestelde: zij moeten gehandhaafd worden.
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de minister, commissaris Vitorino, geachte afgevaardigden van dit Huis, als we de verkeerde oorlog voeren, zullen we verliezen.

McMillan-Scott
Mijnheer de Voorzitter, we zullen nooit de aanvallen tegen de Verenigde Staten vergeten en wij veroordelen ze onvoorwaardelijk. Het verdriet van de burgerslachtoffers en hun families is ook ons verdriet. De waarden van onze grote bondgenoot zijn ook onze waarden: democratie en persoonlijke vrijheid. Terrorisme creëert een gemoedstoestand. Het lokt gewelddaden en tegenacties uit. We moeten dus eensgezind, vastbesloten en waakzaam zijn.
Niet alleen een eensgezinde, politieke reactie is echter van belang. We moeten ook het diplomatieke standpunt van de Europese Unie aanpassen. In het kader van de huidige begrotingsprocedure moeten we het omvangrijke hulpprogramma van de EU met name herzien als landen op enigerlei wijze bij dat terrorisme betrokken zijn geweest.
De EU wordt beschouwd als pro-Arabisch. Ik vind dat jammer. We zouden pro-democratisch moeten zijn. Het is oorlog en we moeten onvoorwaardelijk naast onze Amerikaanse bondgenoten staan. Mijn partij en mijn fractie geven onze volledige steun aan de Britse regering in het bijzonder, maar ook aan haar partners in de EU en onze NAVO-bondgenoten. De omvang en de aard van het geweld dat we vorige week in de VS gezien hebben vormen een waarschuwing voor wat ons in het nieuwe millennium misschien nog meer te wachten staat. Daarom moeten we pragmatisch kijken naar wat ons samen te doen staat.
We moeten zoveel mogelijk van elkaar leren wanneer het gaat om de vraag hoe we de veiligheid van onze burgers kunnen garanderen. Ook de vraag hoe we de spanningen die tot politiek geweld en terrorisme leiden het beste kunnen terugdringen, moeten we samen oplossen. Onze kiezers moeten zoveel mogelijk kunnen doorgaan met hun leven, maar wij als politici mogen niet rusten zolang het terrorisme leeft.

Read
Mijnheer de Voorzitter, vorige week was ik in Washington als voorzitter van de delegatie van het Europees Parlement voor onze betrekkingen met het Amerikaanse Congres. We begonnen onze briefing voorafgaand aan de bijeenkomst met de commissievertegenwoordigers op dinsdag 11 september om 9 uur s' ochtends, kort nadat het eerste vliegtuig zich in een van de torens had geboord en kort voordat het tweede insloeg. Het behoeft geen betoog dat onze briefing niet erg lang duurde. Al snel zaten wij, zoals zovelen in de Verenigde Staten, voor de televisie, geschokt en stil. Dat was dinsdag de stemming in Amerika. Woensdag waren de mensen boos en bang, wat begrijpelijk is, en wij ook. Later ontstond er meer bedachtzaamheid en werden de reacties meer doordacht.
Men stelde de vele boodschappen van de Europese Unie en ook van het Europees Parlement zeer op prijs, evenals de vele persoonlijke steun- en solidariteitsbetuigingen. Een deel van onze delegatieverplichtingen hebben we kunnen vervullen. We hebben leden van de commissie voor Buitenlandse Zaken van het Congres gesproken en erg zinvolle, zij het erg verdrietige gesprekken met hen gevoerd. De vraag die zij ons stelden, was: "Hoe zal Europa ons helpen? Zal Europa ons steunen?" Dat was werkelijk zeer moeilijk. Het zou voorbarig en ongepast zijn geweest wanneer wij als delegatie hadden geantwoord. Wij vertegenwoordigden immers niet geheel Europa. We wisten natuurlijk ook niet hoe we hadden moeten antwoorden. Ik heb namens de delegatie een verklaring afgelegd voor het Congres. Deze is opgeslagen in het archief van het Congres en ik hoop dat zij met uw permissie ook in ons eigen Parlementsarchief kan worden opgenomen. In deze verklaring heb ik uiteraard ons vanzelfsprekende medeleven verwoord. Daarnaast heb ik benadrukt dat deze situatie door de Verenigde Staten van Amerika, de Europese Unie en vele andere landen gezamenlijk moest worden aangepakt.
Het wordt steeds duidelijker dat de reactie afgemeten en proportioneel moet zijn en dat de gevolgen voor iedereen moeten worden voorzien en gepland. Het is duidelijk dat er grote diplomatieke en politieke initiatieven genomen moeten worden. We moeten immers blijven samenwerken met die landen die het dichtst gelegen zijn bij mogelijke doelen of gebieden waar militaire actie zal worden ondernomen. Dit geldt ook voor de landen waarvoor de gevolgen het meest ingrijpend zullen zijn. We gaan misschien vreselijke tijden tegemoet, maar het is van essentieel belang dat we zowel de moed als het mededogen hebben om de alternatieven zorgvuldig af te wegen.
Ik wil graag mijn dank betuigen aan de vele mensen hier, inclusief de Voorzitter, die hun bezorgdheid voor onze veiligheid en ons welzijn hebben getoond. Mijn dank gaat met name uit naar mijn collega-afgevaardigden, inclusief de heer Belder, mevrouw Peijs, mijn twee vice-voorzitters, de andere afgevaardigden, het personeel van de diensten van het Parlement, de tolken van de Raad en de Commissie en in het bijzonder het personeel van de Commissie in Washington. Zij zijn bijzonder vriendelijk geweest in die buitengewoon moeilijke week.

Wiebenga
Voorzitter, de aanslagen op Amerika doen mij het meest denken aan de aanslag op aartshertog Franz Ferdinand van Oostenrijk in juni 1914 in Sarajevo. Toen dook uit het niets een terrorist op die het Habsburgse rijk, een onaantastbaar geachte grootmacht, in het hart raakte. Die moord riep een overreactie op van het Habsburgse rijk die leidde tot de Eerste Wereldoorlog.
Het is van groot belang om het internationaal terrorisme te bestrijden. Het is eveneens van groot belang om dit gezamenlijk met kracht en, ik onderstreep, met weloverwogen beheersing te doen.
De Europese Unie zelf moet ook aan de slag. Dank u wel, commissaris, u bent het probleem niet en ook dit Parlement is het probleem niet. Ik richt mij tot mijn voormalige collega, de minister van het Belgisch voorzitterschap. Tampere is twee jaar geleden. Schaf het vetorecht in de derde pijler af, Belgisch voorzitterschap, anders blijft het modderen en kunnen wij het terrorisme niet goed aanpakken.

Schmid, Herman
Mijnheer de Voorzitter, ik behoorde tot de delegatie die vorige week in Washington was. Ik heb de ontzetting, angst en radeloosheid gezien die de aanslag heeft aangericht en het verdriet en de wanhoop gedeeld. Ik leef nog steeds ten diepste mee met de familie en vrienden van de vermisten.
Mijnheer de Voorzitter, terwijl ik naar het debat zat te luisteren, heb ik de toespraak die ik had voorbereid weggelegd. Ik wil in plaats daarvan een aantal dingen zeggen die tijdens deze discussie bij mij opkwamen.
Ik maak mij ernstig zorgen over de gebeurtenissen en de reactie erop in Amerika en Europa. Ik ben ervan overtuigd dat tegelijk met het groeien van de angst hier miljoenen mensen in de wereld deze terreurdaad toejuichen. Ik denk dat veel arme mensen in Azië, Afrika en andere delen van de wereld zeer blij waren. Wij hebben kunnen lezen dat jongeren in Palestina deze gewelddadige actie hebben gevierd. Ik denk niet dat zij de enigen waren, maar dat miljoenen mensen overal op de wereld op deze manier hebben gereageerd. Dit vind ik zeer beangstigend, omdat het betekent dat er miljoenen potentiële terroristen en gewelddadige mensen op de wereld rondlopen.
Wij moeten ons gaan afvragen of wij getuige zijn van een vorm van sociale oorlogsvoering. Houdt dit verband met de koloniale opstanden? Uit mijn jeugd herinner ik mij de Mau-mau-opstand, die een terroristische opstand werd genoemd. We herinneren ons allemaal de Vietnamoorlog. Ligt er een sociale oorlog ten grondslag aan de recente gebeurtenissen of wordt deze hierdoor aangekondigd? In dat geval zijn de plannen voor massale bombardementen in het Midden-Oosten of grootschalige, onaanvaardbare politiële controleacties zinloos.
Het enige wat wij in dat geval kunnen doen, is een uitgebreid hervormings- en herverdelingsbeleid voeren, een beleid dat de wanhoop en vertwijfeling in de wereld - die een voedingsbodem vormen voor terrorisme - wegneemt. Als dat niet gebeurt, zullen wij ons nooit veilig kunnen voelen, bomtapijten en alle veiligheidsdiensten in de wereld ten spijt.

Queiró
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, de Verenigde Staten en de vrije wereld zijn opgeschrikt door een reeks barbaarse aanslagen, waarbij mannen, vrouwen en kinderen uit meer dan zestig landen in de meest afschuwelijke omstandigheden om het leven zijn gekomen. Ook nu weer dienen wij, zoals bij zoveel andere gelegenheden, eerst en vooral onze solidariteit uit te spreken. Ons medeleven gaat daarbij uit naar de families van degenen die zijn omgekomen. Dit soort aanslagen tart elke beschrijving en maakt tegelijk duidelijk dat religieuze fanatici nergens voor terugdeinzen en dat medemenselijke overwegingen bij hen geen gewicht in de schaal leggen. Als we in gebreke blijven afdoende maatregelen te nemen om dit soort fanatisme te bestrijden en weg te vagen, moeten we voor de toekomst het ergste vrezen. Een nieuwe versie van het Oosters Schisma is wel het laatste wat we willen. We maken een zeer duidelijk onderscheid tussen degenen die in vrede en vrijheid hun islamitisch geloof belijden en degenen die op volstrekt onaanvaardbare wijze een soort middeleeuwse heilige oorlog prediken tegen vredelievende burgers, volkeren en staten.
Er moet dus hard worden opgetreden tegen de verantwoordelijken. Deze wandaden vormen een oorlogsverklaring aan de vrije wereld. We moeten dus niet alleen optreden tegen de mensen die deze aanslagen hebben voorbereid, maar ook tegen al diegenen die dit soort mensen gastvrijheid verlenen, beschermen, financieren en inspireren. De Europese Unie vertegenwoordigt een gemeenschap die zich laat leiden door universele waarden - het recht op leven, vrijheid, vrede en veiligheid. Daarom hebben we hier een enorme verantwoordelijkheid. We moeten goede betrekkingen blijven onderhouden met al die islamitische volkeren en burgers die deze universele waarden delen. We moeten met hen samenwerken en de culturele dialoog voortzetten. Maar we moeten er ook voor zorgen dat ze iets ondernemen tegen het terrorisme en de bedreiging die daarvan uitgaat. Bovendien moeten de Europese Unie en haar lidstaten op communautair en internationaal niveau nieuwe en efficiëntere samenwerkingsmodaliteiten ontwikkelen voor het verzamelen en verwerken van politiegegevens. De wetgeving en de rechtssystemen van de lidstaten zullen beter op elkaar moeten worden afgestemd. Tot slot moeten er binnen het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid maatregelen worden getroffen om dit soort aanslagen te voorkomen en al degenen die direct of indirect verantwoordelijk zijn voor deze nieuwe bedreiging voor de wereld te straffen.
We willen hier duidelijk stellen dat we hopen en verwachten dat dit debat en de conclusies van de Europese Raad van vrijdag aanstaande een beslissende stap zullen vertegenwoordigen in de lange en moeilijke strijd tegen het internationale terrorisme. Zolang deze dreiging bestaat zullen we de bestrijding van het terrorisme beschouwen als onze belangrijkste prioriteit binnen het kader van de veiligheid - niet alleen in Europa, niet alleen binnen de context van het Atlantisch bondgenootschap, maar over de gehele wereld.

Bigliardo
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, ik heb een reeks goede voornemens en ook wat gemeenplaatsen gehoord. Ik moet echter zeggen dat terrorismebestrijding een lege huls is als de Europese banken geld van terroristen accepteren en zo hun financieel gewicht doen toenemen; terrorismebestrijding is een lege huls als naargelang van de geopolitieke belangen wapens worden verkocht aan de landen die op dat moment de rol van askari's van deze of gene grootmacht aanvaarden.
Mijnheer de Voorzitter, ik geloof dat er geen sprake kan zijn van vrede zolang elke dag het woord "oorlog" wordt gebruikt. De hele wereld zit in spanning na de krachtige verklaringen van de Amerikaanse president, en ik begrijp de gemoedstoestand en de politieke situatie. We erkennen de staatsraison en betuigen de Amerikanen al onze politieke en menselijke solidariteit. We hopen echter dat het woord "oorlog" bedoeld is voor nauwkeurig afgebakende randgroepen in een wereld, de Arabische, die het niet verdient in zijn geheel te worden gecriminaliseerd vanwege de misdaden van een kleine minderheid van criminelen, die door hun lucide, banale en barbaarse waanzin stateloos zijn geworden.

Farage
Mijnheer de Voorzitter, namens mijn partij wil ik graag mijn innige deelneming betuigen aan het volk van de Verenigde Staten. Door onze zeer bijzondere band en doordat er nog steeds honderden Britten vermist zijn, delen ook wij hun radeloos verdriet.
Mijn eerste opmerking is gericht aan mijn eigen minister-president, die, zoals we weten, bijgedragen heeft aan de vrijlating van meer dan 400 veroordeelde terroristen. Wij moeten terrorisme in al zijn vormen bestrijden en verdere concessies een halt toeroepen. Ik wil er ook bij de Raad en de Commissie op aandringen dat zij deze gelegenheid niet als excuus gebruiken om de Europese integratie te bespoedigen. De volken van Europa zullen het politici niet vergeven als deze hun eigenbelang boven de veiligheid van de mensen stellen.
Hoe duister en onzeker de toekomst ook moge zijn, we moeten vastberaden achter de VS staan, zoals dat grootmoedige land achter ons heeft gestaan in onze tijd van nood. Onze vastberadenheid om het terrorisme te verslaan mag niet minder zijn dan die van hen.

Sichrovsky
Mijnheer de Voorzitter, deze terreuraanslag in de Verenigde Staten is helaas een zaak van ons allen, en niet alleen omdat er onder de doden vermoedelijk honderden slachtoffers uit Europa te betreuren zijn - zo zijn er alleen al uit Oostenrijk 30 vermisten. Als reactie op deze terreuraanslag moet Europa volmondig haar solidariteit betuigen en onbeperkte samenwerking aanbieden. De Europese partners doen er goed aan al hun mitsen en maren overboord te gooien.
Evenals Frankrijk heeft Spanje hier als lidstaat van de Europese Unie een goed voorbeeld gegeven; beide landen hebben direct politieke afgevaardigden naar de Verenigde Staten gezonden. Ik roep de politieke partijen in Oostenrijk op de zogenaamde neutraliteit te laten varen, omdat neutraliteit zich niet laat verenigen met terroristen die onschuldige slachtoffers maken. Naast de internationale samenwerking die tussen democratische staten op dit gebied plaatsvindt, is het belangrijk dat er ook wordt samengewerkt met de gematigde landen uit de Arabische wereld en met de landen waarin moslims de meerderheid vormen. Effectieve internationale solidariteit zal ditmaal de belangrijkste basis vormen van een succesvolle tegenaanval. En degenen onder ons die in nobele bewoordingen spreken van militaire terughoudendheid en pacifistische idealen, zou ik willen aanraden eens naar New York te reizen om de school te bezoeken waarop ook mijn kinderen zitten, en daar eens te praten met kinderen die hun vader of moeder, of beide ouders, bij deze aanslag hebben verloren!

Nassauer
Mijnheer de Voorzitter, geachte dames en heren, het is tijd om de woorden van solidariteit om te zetten in daden. De CDU en CSU in Duitsland voelen zich tegenover Amerika verplicht hulp te bieden bij de gezamenlijke bestrijding van het terrorisme. De Amerikanen hebben een cruciale bijdrage geleverd aan de wederopbouw en de eenwording van Duitsland. Wij zullen dan ook samen met de Amerikanen de last moeten dragen van de strijd tegen het terrorisme.
De voorstellen van commissaris Vitorino zijn een eerste en juiste stap in de goede richting. Het is echter geen programma dat direct zijn vruchten zal afwerpen. De maatregelen zullen ten vroegste in 2002 in werking treden. Hoe uitstekend deze maatregelen ook mogen zijn, wij moeten en kunnen meer doen; bijvoorbeeld door van Europol een effectievere organisatie te maken. Ten behoeve van Europol dient binnen het geldende recht direct een overeenkomst inzake gegevensuitwisseling te worden gesloten met de Verenigde Staten ter bestrijding van het terrorisme. Daar is het nooit van gekomen, omdat wij tot dusver onder geen beding hebben willen tornen aan onze regels inzake gegevensbescherming. Het lijkt er nu op dat deze houding nuttiger is geweest voor de terroristen dan voor de slachtoffers.
Het is de hoogste tijd om van Europol een operatief, slagvaardig instrument te maken. Zo mogelijk moeten joint action teams nu worden ingezet. Bij elk onderzoek op het gebied van terrorisme moet Europol betrokken worden, waarbij het van belang is de rechtstreekse gegevensuitwisseling tussen opsporingsambtenaren en de Europolcentrale te bevorderen. De mogelijkheden zijn er, het wordt tijd ze te benutten. Dit is iets wat binnen wettelijke kaders ten uitvoer kan worden gelegd; we hoeven daarvoor niet te wachten op de omzetting van richtlijnen.

Goebbels
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de voorzitter van de Raad, mijnheer de commissaris, waarde collega's, er bestaat geen enkel excuus voor wat voor terroristische daad dan ook. Terrorisme is in eerste instantie een uiting van minachting voor het leven: het leven van onschuldige burgers en soms ook het eigen leven. De volkeren dienen het terrorisme een halt toe te roepen, maar het volstaat in dit opzicht niet om de daders en organisatoren van deze terroristische daden aan te houden en te berechten. Wij dienen met name de basis voor het terrorisme weg te nemen. Armoede, onderontwikkeling en onwetendheid vormen immers de voedingsbodem voor fundamentalistische groeperingen.
Paradoxaal genoeg kan iedere onvoorspelbare gebeurtenis achteraf eenvoudig worden uitgelegd. Het heeft echter weinig zin de gebeurtenissen in de wereld uit te leggen als er niets verandert.
Het gaat slecht met de wereldeconomie. De kans is groot dat de economie als gevolg van de aanval op de Verenigde Staten verder zal verslechteren, zeker als deze aanval gevolgd wordt door een langdurige militaire actie. Europa kan alleen anderen hulp bieden als het zijn eigen economische problemen heeft opgelost. De verlaging van de rente op leningen moet in dit opzicht worden verwelkomd, maar als de ECB de markten beter had voorbereid, zou de beurs ongetwijfeld minder zijn gedaald.
Zonder sanering van de overheidsschulden kan er op lange termijn geen sprake zijn van een evenwichtige groei. Voorts dient Europa een dergelijke onvoorzienbare en onverwachte externe schok op te vangen door de automatische stabilisatoren in alle landen van de Unie hun werk te laten doen. Dat is geen laksheid, maar gezond economisch verstand.
Onze Amerikaanse vrienden hebben laten zien wat gezond economisch verstand betekent. Ze hebben zojuist een substantieel pakket hulpmaatregelen aangenomen ten behoeve van hun burgerluchtvaart. Gaat Europa nu een klacht indienen bij de WTO tegen deze vorm van concurrentievervalsing of schiet ze de economische sectoren die het meest onder deze barbaarse schok lijden te hulp? Gelukkig hebben we de euro. Zonder eenheidsmunt zou er nu grote onrust bestaan op de geldmarkten, met als gevolg dat de koers van sommige munten zoals de Duitse mark omhoog zou zijn gestuwd en andere, zwakke munten zouden zijn gekelderd. De interne markt zou hierdoor ernstig ontregeld zijn geraakt.
Niet alleen Europa ondervindt echter de negatieve gevolgen. Het zijn met name de armste landen die het meest gebukt gaan onder de veranderde conjunctuur die mogelijk een recessie zal inluiden. Onze eerste prioriteit dient te liggen bij de daadwerkelijke integratie van alle landen in de wereldhandel. De mondialisering, die vaak in een slecht daglicht wordt geplaatst, heeft in feite op een zeer beperkt aantal landen betrekking. Tachtig procent van de wereldhandel vindt plaats tussen een dertigtal landen. Zonder handel is ontwikkeling niet mogelijk. Voor iedere economie die wil exporteren is interne groei een eerste voorwaarde. Een dergelijke interne groei staat bovendien ook garant voor een rechtvaardiger verdeling van de rijkdom binnen een land. De arme landen zullen zich alleen intern kunnen ontwikkelen als het vraagstuk van de schuldenlast van de Derde Wereld wordt opgelost. Hieraan moet derhalve zo snel mogelijk worden gewerkt. Het terrorisme kan alleen definitief worden overwonnen als de armoede en onwetendheid zijn uitgebannen.

Caveri
Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, het internationale terrorisme laat een ware escalation zien in zijn optreden en ook in de gewelddadigheid van zijn methoden, zoals we helaas hebben gezien bij de gruwelijke aanslagen in de Verenigde Staten, terwijl ons andere ernstige dreigingen wachten, zoals chemische of nucleaire wapens. We kunnen niet om een coherente, gemeenschappelijke reactie en een gemeenschappelijke defensie in Europees verband heen. Met de verklaringen van de Raad en de Commissie zijn we op de goede weg. Toch blijft er een cruciaal probleem in de internationale orde of, zo u wilt, het internationaal recht: de rol van instellingen als de Europese Unie of ook de Verenigde Naties tegenover de staten die het terrorisme tolereren en steunen. Op dit punt kunnen we niet toegeven of halve maatregelen nemen, zoals in het verleden soms is gebeurd. Niets is meer als vroeger, en op de buitengewone Top van vrijdag zal dit thema zeker ook worden behandeld.

Tajani
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, Europa en het Europees Parlement staan aan de zijde van de Verenigde Staten op dit sombere moment in de geschiedenis van de mensheid, zonder twijfel het somberste moment sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog. Daarnaast staan we aan de zijde van de Verenigde Staten omdat er zich onder de slachtoffers van de aanslagen tientallen Europeanen bevinden, onder wie veel Italianen. Op 11 september zijn niet alleen de symbolen van de economische vrijheid en de collectieve veiligheid van het Westen getroffen: wij allemaal zijn getroffen.
Europa moet het voortouw nemen in de nieuwe politieke fase die na de recente tragische gebeurtenissen is begonnen. Onze instellingen, om te beginnen het Parlement, mogen de komende weken en de komende maanden niet op de achtergrond blijven. Samen met alle landen ter wereld zal de Unie worden opgeroepen om een voortrekkersrol te vervullen. Bij de keuzen die we moeten maken gaat het om enkele belangrijke punten, in de eerste plaats het vaststellen van de schuldigen. Dat is onontkoombaar voor de maatregelen tegen het terrorisme die de Verenigde Staten, samen met de bondgenoten die daartoe bereid zijn, moeten nemen. De reactie moet erop gericht zijn de verantwoordelijken van de slachtingen van New York en Washington te treffen.
Mijnheer de commissaris, om deze oorlog tegen het terrorisme te winnen, is een resolute hervorming van de geheime diensten nodig. Het wordt steeds duidelijker dat daarvoor, naast de versterking van Europol, waar we achter staan, ook een soort supranationale inlichtingendienst nodig is. Dit is een thema waarover tijdens de Top van de Italiaanse en de Engelse premier is gediscussieerd: een project dat tot doel heeft een organisatie op te richten die de tentakels van het terrorisme kan blootleggen en kan bijdragen aan de bestrijding ervan.
Bij de internationale strategie en mobilisatie moeten natuurlijk ook alle Arabische landen worden betrokken. Het moge duidelijk zijn dat dit geen conflict is tussen het Westen en de islam: dit is een conflict tussen de gehele wereld en de terroristische waanzin. Daarom hechten we groot belang aan de verklaringen van Rusland en China. We zijn daarnaast verheugd over de standpunten van Yasser Arafat en over bepaalde beslissingen van de Israëlische regering, bemoedigende stappen voor de vrede in het Midden-Oosten.
Kortom, een reactie met de inzet van militaire middelen en de inschakeling van inlichtingendiensten moet gepaard gaan met een krachtig politiek initiatief van de Unie in de belangrijkste crisisgebieden, een offensief dat erop gericht dient te zijn de brandhaarden van wanhoop en intolerantie te doven. Met betrekking tot de verdenking van financiële speculaties op de mondiale beurzen door terroristen en de crisis van een groot aantal luchtvaartmaatschappijen, waardoor duizenden banen worden bedreigd, moet de internationale gemeenschap bereid zijn te reageren met een serie interventies om de economie te steunen.
Mijnheer de Voorzitter, Europa en al zijn instellingen staan voor een belangrijke krachtproef. We zijn er echter allemaal van overtuigd dat de waarden van vrijheid, democratie en verdraagzaamheid, waarin we ons allemaal herkennen, dankzij een buitengewone bundeling van krachten uiteindelijk zullen zegevieren, en dat het Europees Parlement, de instelling die de volkeren van Europa vertegenwoordigt, vanaf vrijdag zeker zijn bijdrage daaraan zal leveren.

Hume
Mijnheer de Voorzitter, het lijdt geen enkele twijfel dat de gehele Europese Unie zij aan zij staat met het volk van de Verenigde Staten in haar onvoorwaardelijke en volkomen veroordeling van degenen die deze verschrikkelijke gruweldaden in de VS hebben begaan. Wij leven ook allemaal intens mee met de families die een dierbaar persoon hebben verloren tijdens deze afschuwelijke gebeurtenissen. De Europese Unie en alle democratieën ter wereld moeten samen met de VS proberen de plegers van deze vreselijke aanslagen voor de rechter te brengen. Daarbij moeten wij ervoor zorgen dat we de terroristische organisaties zelf en hun leden treffen en niet de gemeenschappen waarin zij leven. Dat zou immers het gevaar met zich meebrengen dat onschuldige mensen het slachtoffer worden.
Algemeen gesproken komt terrorisme daar voor waar conflicten opgelost moeten worden en helaas geloven velen die daarbij betrokken zijn in wat ze doen. De Europese Unie kan een belangrijke rol spelen bij het oplossen van conflicten in de verschillende delen van de wereld, niet door een leger te sturen, maar door een op sterke principes gebaseerde vredesfilosofie in die conflictgebieden uit te dragen. Het wordt vaak vergeten, maar wat conflictoplossing betreft is Europa het beste voorbeeld in de wereldgeschiedenis.
Wie had zestig jaar geleden kunnen voorspellen dat wij nu hier zouden zijn? Wie had dit allemaal kunnen voorzien in 1941, toen de Tweede Wereldoorlog woedde en miljoenen mensen vermoord werden? Als onze ouders en grootouders hadden gezegd: "Maak je geen zorgen, jullie kleinkinderen zullen samen in een parlement van een Verenigd Europa zitten" , had niemand hen geloofd. Maar die voorspelling is uitgekomen en het is cruciaal hoe en waarom zij heeft kunnen uitkomen. Daarom zou de Europese Unie niet een leger moeten hebben, maar een Commissiedienst voor vrede en verzoening, met aan het hoofd een commissaris van vrede en verzoening die deze filosofie verspreidt.
Deze vredesfilosofie is gebaseerd op de volgende principes. Ten eerste zijn er in alle conflictgebieden verdeelde volken. Als het erom gaat de tegenstellingen te verzoenen, is er geen plaats voor geweld. Dialoog is de eerste stap. Ten tweede is er het principe van respect voor verschillen. Alle conflicten gaan immers over verschillen, of ze nu te maken hebben met religie, nationaliteit of ras. Ten derde moeten er instellingen komen die deze verschillen respecteren. Het vierde element, ten slotte, is samenwerking ten behoeve van het gemeenschappelijk belang. Dat zijn de fundamentele principes van de Europese Unie, die de ergste conflicten in de wereldgeschiedenis hebben opgelost. Het zijn eveneens de principes die de kern moeten vormen van conflictoplossing op welk gebied dan ook.

Pirker
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, geachte dames en heren, de Europese Unie is op dit moment op alle gebieden kwetsbaarder dan de Verenigde Staten en daar zal geen verandering in komen zolang er op juridisch en operationeel gebied onvoldoende wordt samengewerkt tussen de lidstaten bij de bestrijding van het terrorisme. Europol beschikt wel over de nodige bevoegdheden, ook op het gebied van terrorismebestrijding, maar is machteloos als lidstaten zich niet houden aan de Europol-Verdrag en niet op tijd de inlichtingen te verstrekken die nodig zijn om ten behoeve van de lidstaten noodzakelijk onderzoek te kunnen doen.
Europol is een tandeloze instelling als ze niet kan beschikken over voldoende personeel, en momenteel verrichten slechts 12 medewerkers bij Europol onderzoek naar terrorisme in Europa. Ook kan Europol weinig uitrichten zonder de vereiste technologie. Er moeten dan ook dringend op korte termijn maatregelen worden getroffen. Daarom zou ik willen dat de lidstaten worden gemaand het Europol-Verdrag na te leven, en met name artikel 4. Ik zou willen dat er een mechanisme wordt ingevoerd dat de verstrekking van informatie door de lidstaten afdwingt.
Verder moeten wij voldoende budget beschikbaar stellen voor het opzetten van een centrale waar voldoende personeel kan worden aangesteld om onderzoek te verrichten naar terroristische activiteiten. Daarnaast is het van belang om, in het kader van de samenwerking tussen onderzoekers van Europol en vertegenwoordigers uit de lidstaten, gemeenschappelijke opsporingsteams in het leven te roepen in de strijd tegen het terrorisme. Het snelle initiatief van commissaris Vitorino verdient wat ons betreft een pluim; het bevat de twee kaderbesluiten die fungeren als nieuwe rechtsgrond waar wij dringend behoefte aan hebben om het terrorisme effectief te kunnen aanpakken.
Europa wordt in hoge mate op de proef gesteld. Van Europa wordt verlangd zeer krachtige maatregelen te treffen om het terrorisme een halt toe te roepen. De tijd van handelen is gekomen!

Van den Berg
Mijnheer de Voorzitter, collega's, de aanval van 11 september op het WTC en het Pentagon is een aanval op het hart van onze democratie. Het nieuwe terrorisme heeft als hoofddoel ons angst aan te jagen, onze wereld te ontregelen en tegelijk de onmacht van anderen uit te buiten in simpele zwart-witschema's. Ik vat dit in de kern op als een aanval op onze wereld, de hele wereld, en op onze internationale rechtsorde en die wil ik juist verdedigen.
Het terrorisme globaliseert en maakt dus ook het gebruik van globale, moderne technologie en internationale criminele structuren. Daarom verdient het ook een wereldwijd antwoord. Ik denk daarbij aan intensievere samenwerking tussen onze geheime diensten en het infiltreren van terroristische netwerken. Wij kunnen ons niet langer permitteren om als afzonderlijke staten langs elkaar heen te werken. Wij moeten juist gezamenlijk actie ondernemen en met die nieuwe coalitie van actie moeten wij verder gaan dan het gebruikelijk denken.
Ook internationale financiële consortia en multinationale bedrijven dienen actief mee te werken. Immers drugswinning, oliewinning in conflictgebieden en handel in bloeddiamanten zijn vormen van financiering van illegale acties, van conflicten, van oorlog, en die zijn weer nauw verbonden met die terroristische netwerken.
Wij moeten stoppen met de financiering van of het meewerken aan de handel in grondstoffen als daarmee conflicten worden gevoed en een voedingsbodem voor terrorisme wordt gekweekt. Op die manier kunnen wij buitengewoon effectief de financiering van terroristische netwerken lamleggen. In die nieuwe oorlog past ook een continue inspanning op het gebied van het uitwisselen van economische en criminele informatie, ook als daardoor ter wille van beveiliging sommige publieke diensten duurder of trager worden.
Onze wens te leven in een open, voor iedereen toegankelijke democratie maakt ons kwetsbaar. Maar in samenwerking ligt ook onze kracht. Dat geldt ongeacht ras, geloof of nationaliteit. Iedere poging van een terrorist om de wereld te verdelen in hun wereld en onze wereld, om groepen of religies tegen elkaar op te zetten, is doorzichtig. Terroristen worden niet gevoed door geloof of ideaal. Hun honger heet macht. Hun wapens zijn angst en destructie. Zij willen geen vrede in Baskenland, Liberia of in het Midden-Oosten, zij willen gewoon burgerslachtoffers. Daarom staan wij aan de kant van Amerika en van iedereen die vredelievend deze internationale rechtsorde wil ondersteunen.

Brok
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de voorzitter van de Raad, mijnheer de commissaris, zo te zien wordt de reactie op deze terreurdaad uitermate zorgvuldig voorbereid. De Verenigde Staten benaderen het vraagstuk in alle rust en trachten het probleem op multilaterale basis en in samenwerking met de NAVO op te lossen. Dit wijst erop dat men bezonnen te werk gaat.
Ik vind daarom dat wij duidelijk moeten maken dat er geen enkele reden is om ons aan onze verantwoordelijkheden en plichten te onttrekken; niet vanwege dankbaarheid of de bestendiging van de transatlantische betrekkingen, maar puur omdat het in ons eigen belang is! Dit terrorisme heeft de omvang aangenomen van een oorlog en het heeft geleid tot vernietigingen die herinneringen oproepen aan oorlogen in het verleden. Dit soort terroristen is in staat om vandaag Brussel, morgen Londen en overmorgen Madrid op vergelijkbare wijze te treffen!
De strijders bevinden zich al in ons midden en dat is reden genoeg om onze verantwoordelijk te nemen! Ik vind dat niemand een reden mag verzinnen om onder een mogelijke actie uit te komen. Het zal gaan om acties die wij moeten ontwikkelen vanuit een nieuwe visie op het veiligheidsbeleid: militaire acties in combinatie met internationale diplomatieke activiteiten, bijvoorbeeld ter voorkoming van onwelkome allianties, en acties betreffende de interne veiligheid, een kwestie waarop de heer Vitorino en vele anderen in dit Huis al hebben gewezen.
Wat dit laatste punt betreft moet duidelijk zijn dat grensoverschrijdend terrorisme bestreden kan worden met grensoverschrijdende maatregelen. De organisatie van justitie en politie mag dan per land nog zo goed geregeld zijn, maar als de landen niet samenwerken zullen er geen resultaten worden geboekt!
Ik wil nog een kwestie ter sprake brengen: hoewel terrorisme op geen enkele manier kan worden gerechtvaardigd, moeten wij ervoor zorgen dat bepaalde oorzaken die de bron zijn voor steun aan het terrorisme worden opgelost. Om die reden moeten wij in het Midden-Oosten en in een groot aantal andere regio' s ertoe bijdragen de voedingsbodem voor de terreur weg te nemen!

Díez González
Mijnheer de Voorzitter, de terroristische aanslagen van 11 september hebben ons debat over de noodzaak van een gemeenschappelijk optreden inzake terrorismebestrijding actueler dan ooit gemaakt. Wij zijn nog steeds onder de indruk van de gruwelijke beelden, de huiveringwekkende realiteit en de dramatische gevolgen van deze terreurdaden. Ook de toekomstige ontwikkelingen boezemen ons angst in.
De weerslag op de economie of de mondiale politieke betrekkingen is de minste zorg. Erger is dat duizenden personen zijn omgekomen en dat duizenden personen hun ouders, kinderen, partner, vrienden of geliefden hebben verloren. Aan deze personen, aan de slachtoffers, wil ik het begin van mijn betoog wijden: zij moeten aanwezig zijn in onze besprekingen en toekomstgerichte beslissingen. Dat zijn wij aan hen allen verplicht. Om recht te doen en te vermijden dat er wegens nalatigheid of anderszins nog meer slachtoffers vallen, moeten wij tot actie overgaan. Wij weten dat wij iets moeten doen, dat wij moeten reageren, dat wij een rechtvaardig, democratisch en proportioneel antwoord moeten geven, en dat dit antwoord in geen geval mag uitblijven. De terroristen mogen immers niet het gevoel hebben dat zij ongestoord hun gang kunnen gaan; straffeloosheid moet hoe dan ook worden vermeden. Bovendien is het onze plicht om de burgers te verzekeren dat de rechtsstaat over de nodige instrumenten beschikt om hun leven, hun vrijheid en hun veiligheid te vrijwaren.
Ik wil en kan mijn Baskische afkomst niet verloochenen. Ik had liever wat minder ervaring met deze kwestie gehad, ik heb er alles voor over om van dit soort ervaringen gespaard te blijven, maar ik kan er helaas niet onderuit. Ik weet dat internationale samenwerking de juiste weg is, en de hier vandaag door commissaris Vitorino gepresenteerde voorstellen wijzen in die richting: politieke samenwerking, justitiële samenwerking, politiële samenwerking. Gezamenlijke verantwoordelijkheid ten aanzien van het terrorisme is onze voornaamste en tevens meest efficiënte politieke troef.
Waarde collega's, het is hier al eerder gezegd. Het terrorisme kent geen grenzen, geen vaderland; het is niet gebonden aan een bepaalde religie of ideologie. De terroristen streven een gemeenschappelijke doelstelling na en hanteren eenzelfde methode. Zij willen geen vrede. Zij stellen alles in het werk om ons ten val te brengen, om de democratie te ondermijnen. Daarom voel ik mij geroepen om te onderstrepen dat het besluit van de Commissie, dat hier vandaag is goedgekeurd, als een historische mijlpaal dient te worden beschouwd, als ik zo vrij mag zijn om deze term te hanteren. Hiermee is de ontbrekende stap gezet die de overgang van de weliswaar onontbeerlijke maar tegelijkertijd ontoereikende solidariteit naar het gemeenschappelijk optreden van alle lidstaten waarborgt.
Hartelijk dank, mijnheer Vitorino. Ik ben u allen bijzonder dankbaar voor dit besluit.

Oostlander
Mijnheer de Voorzitter, steenrijke elites waarvan de leden en handlangers universitaire opleidingen hebben genoten, vallen onze financiële, economische en veiligheidsinstellingen aan. Dit verschrikkelijke drama vraagt om een antwoord. De burger vraagt de overheid om handelend op te treden.
Op het buitenlands gebied heeft de Europese Unie dat kunnen doen omdat wij steeds meer in staat zijn met één stem te spreken. De waarde van onze inbreng om voedingsbodems voor terreur weg te nemen, is met sprongen gestegen. Dat zullen wij, naar ik hoop, ook in de nabije toekomst merken. Op binnenlands gebied is dat spreken met één stem nog niet aan de orde. Primair gaat het daar nog steeds om "ieder voor zich". Gelukkig heeft de Commissie ingezien dat dat niet kan.
Mijnheer Vitorino, ik wil u prijzen voor het feit dat u en de Commissie hebben ingezien dat het spreken met één stem namens de Europese Unie absoluut noodzakelijk is. U bent binnen een week gekomen met een uitgewerkt plan met voorstellen die praktisch zijn en ook werkelijk noodzakelijk. Dat zal zich belonen in vertrouwen van de burger. Ik hoop dat geen enkele lidstaat de euvele moed zal hebben om zich van dit noodzakelijke plan te distantiëren en daarmee de afschuw van de eigen burgers over zich af te roepen.
Dat justitie hier belangrijk is, is vanzelfsprekend, want primair gaat het hier om een misdrijf, welke fraaie motieven van welke aard ook dat mogen opsieren. Wij zien dat ook met Noord-Ierland waar rond conventies ten onrechte termen worden gebruikt die een belediging vormen voor ieder die godsdienst serieus neemt.
Wij mogen blij zijn met het verslag-Watson, dat een eerste aanzet geeft tot de inspanningen van het Parlement en nog kan worden aangevuld met stellingen ten aanzien van de voorbereidingen van misdrijven die elders, buiten de Europese Unie, worden uitgevoerd.
Wij rekenen erop dat de commissaris geen ontwerpkaderbesluiten zal toestaan met slappe formules zoals wij die tegenwoordig wel eens zien, formules die absoluut geen enkele betekenis hebben. De echte toegevoegde waarde moet erin bestaan dat het voor de burgers duidelijk wordt dat de Europese Unie als zodanig de leiding neemt als het gaat om het verzekeren van de binnenlandse veiligheid.

Jarzembowski
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de voorzitter van de Raad, geachte commissaris, wij moeten aan deze kwestie ook consequenties verbinden voor het luchtverkeer. Er zijn maatregelen nodig om dit soort terroristische aanslagen in de toekomst te voorkomen. Maatregelen op internationaal vlak vormen de beste remedie om de veiligheid van passagiers te verhogen. Maar elk land dient eerst intern orde op zaken te stellen; dit houdt in dat de controle van koffers en handbagage moet worden aangescherpt en dat het luchthavenpersoneel op de vliegvelden strenger moet worden gecontroleerd. Strengere controles op de luchthavens hebben overigens weinig zin als men na een half jaar op sommige plaatsen in Europa de teugels weer laat vieren. Wat wij nodig hebben is een permanent streng controleregime.
Voor bepaalde vluchttrajecten kan het nodig zijn gewapende vluchtbegeleiders in te zetten. Daarnaast moeten we onderzoeken of de cockpit moet worden beveiligd tegen terroristische aanslagen, want we moeten voorkomen dat vliegtuigen als reusachtige bommen worden gebruikt. Afgezien van de zorg om de veiligheid van de passagiers - het moge duidelijk zijn dat daar onze belangrijkste zorg naar uitgaat - zijn we getuige van een enorme daling in het aantal vliegpassagiers. Wij moeten nagaan wat de oorzaak hiervan is. Is het een gevolg van de terreuraanslagen of een gevolg van een inzakkende conjunctuur, of is hier sprake van een structurele teruggang in het aantal passagiers? Zoals we in de kranten hebben kunnen lezen, vragen de regeringen enkel om subsidies en subsidies - maar dat kan niet de oplossing zijn!
Mijn fractie is tegen het verlenen van subsidies aan luchtvaartmaatschappijen. We moeten bekijken of er geen andere opties zijn om luchtvaartmaatschappijen te ondersteunen, zoals de invoering van code sharing of het verlenen van toestemming voor reorganisaties van maatschappijen in combinatie met fusies en overnames. Wij beschouwen dit als een elegantere oplossing om de concurrentiepositie van de luchtvaartmaatschappijen te handhaven dan louter subsidieverlening.
De situatie kan zich natuurlijk wijzigen. Als de Verenigde Staten besluiten enorme bedragen in hun luchtvaartmaatschappijen te pompen, zullen we goed moeten bekijken welke gevolgen dit heeft voor de transatlantische markt. Zonder direct alle proporties uit het oog te verliezen, mogen wij dan in geen geval onze luchtvaartmaatschappijen in de kou laten staan. Maar laten wij eerst maar eens de veiligheid van de passagiers verbeteren!

Morillon
Mijnheer de Voorzitter, dinsdag werden we opgeschrikt door een uiting van een nieuwe vorm van totalitarisme. Het nazisme van vroeger, gevolgd door het stalinisme en nu het islam-fundamentalisme hebben een diepe minachting voor het menselijk wezen met elkaar gemeen. Het menselijk wezen is voor deze stromingen ondergeschikt aan hun doelstelling van wereldwijde dominantie.
Op 11 september is er in New York en Washington niet alleen een aanslag gepleegd op de vrijheid, maar ook op de menselijke waardigheid. Zij die deze afschuwelijke aanval hebben gefinancierd hebben bewust het leven van hun eigen mensen opgeofferd, louter en alleen om zoveel mogelijk onschuldige mensen te doden. Ze hoopten hiermee hun tegenstanders angst in te boezemen en hun aanhangers tot nog meer fanatisme aan te zetten. Uit de vastberadenheid die overal in de wereld waarneembaar is blijkt dat ze hun eerste doelstelling niet hebben bereikt, maar de uitingen van vreugde die her en der waarneembaar waren tonen aan dat de tweede doelstelling waarschijnlijk wel bereikt is. Door de bedreigingen zullen we ons gemeenschappelijk defensiebeleid moeten herzien en moeten werken aan een nieuwe wereldorde. Zo dient met name Europa zich meer bezig te houden met het oplossen van regionale conflicten die in het Midden-Oosten, Afghanistan en Afrika tot veel bloedvergieten leiden.
In onze strijd tegen het fundamentalistische terrorisme zullen we onze inspanningen met name moeten richten op extra steun aan alle aanhangers van een gematigde en tolerante islam, of het nu gaat om de machthebbers of om de oppositieleiders. In Afghanistan hebben wij bijvoorbeeld niet gereageerd op het dringende verzoek van commandant Massoud om het horzelnest in zijn land uit te roken. Wij moeten nu de verzetsstrijders binnen de Noordelijke Alliantie steunen. Het zijn immers de enige erkende regeringsvertegenwoordigers van dit land. We moeten ze op alle manieren helpen bij het omverwerpen van het barbaarse Talibanregime. Voorts dienen we ten behoeve van onze strijd tegen het fundamentalistische terrorisme ons defensiesysteem ingrijpend te hervormen. Europa beschikt hiervoor niet over de benodigde middelen. Het Congres en de Senaat in de Verenigde Staten hebben zojuist 40 miljard dollar ter beschikking gesteld aan hun president. Mevrouw de fungerend voorzitter van de Raad, mijnheer de commissaris, over welk bedrag beschikt u op dit moment om anders dan met woorden blijk te geven van onze wil om het Amerikaanse volk te steunen in de strijd die we thans moeten aangaan?
Waarde collega's, niets is meer zoals het was. Ik hoop dat wij in het kader van de aanneming in tweede lezing van de ontwerpbegroting 2002 daaruit onze conclusies zullen trekken.

Cushnahan
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de fungerend voorzitter van de Raad, mijnheer de commissaris, ik vertegenwoordig een land dat een unieke en innige historische relatie met de Verenigde Staten heeft. Wij hebben de steun van dat land bij het uitbannen van geweld op ons eigen eiland zeer op prijs gesteld.
Wat in New York en Washington is gebeurd, is niet nieuw. Aanslagen op economische, politieke en openbare veiligheidsdoelen, waarbij vele burgerslachtoffers vallen, hebben altijd al het kenmerk gevormd van internationaal terrorisme. Dergelijke aanslagen zijn gepleegd in Ierland, Groot-Brittannië, Spanje en andere Europese landen. Daarom delen en begrijpen wij het leed van degenen die nu het slachtoffer zijn geworden. In sommige delen van de Verenigde Staten worden vertegenwoordigers van organisaties die verantwoordelijk zijn voor soortgelijke gruweldaden in Ierland echter als beroemdheden behandeld. Wij Ieren hopen dat dit door deze vreselijke aanslagen spoedig zal veranderen. Hopelijk hebben die ook tot gevolg dat voornoemde organisaties moeilijker aan geld kunnen komen, vooral als hun paramilitaire vleugel zich van de wapens van terrorisme en massavernietiging blijft bedienen en vriendschappelijke relaties onderhoudt met andere terroristenleiders.
Het grote vraagstuk waarmee democratische leiders zich nu geconfronteerd zien, is hoe deze nieuwste gewelddaad beantwoord moet worden. Ik moet zeggen dat ik me enigszins zorgen maak als ik luister naar de taal die momenteel gebezigd wordt door president George W. Bush. "Wanted: dead or alive" : het mag dan wel de taal van cowboyfilms zijn, het is niet de taal die een wereldleider hoort te gebruiken, op welk moment dan ook en zeker niet in tijden van crisis.
De walging die volgde op de gebeurtenissen van vorige week vormt een stimulans om eendrachtig de democratische idealen te steunen in de strijd tegen het internationaal terrorisme. Als daar echter verkeerd mee wordt omgegaan, zou dat de westerse wereld in een conflict met de islamitische wereld kunnen storten. Dat zou voor iedereen desastreuze gevolgen hebben. Om die reden moet de reactie op de aanslagen doordacht en proportioneel zijn. Zij moet niet tot gevolg hebben dat er onnodige burgerslachtoffers vallen waardoor een nieuwe generatie terroristen zou worden geschapen.
Wij hebben de unieke kans om de wereld te verlossen van het kwaad van terrorisme en om de fundamenten van de democratie te verstevigen. Toekomstige generaties zullen het ons niet vergeven als wij deze kans verspelen.

Van Orden
Mijnheer de Voorzitter, in het Verenigd Koninkrijk zijn wij eensgezind in deze tragische tijden. De solidariteit die door politieke leiders in geheel Europa onder woorden wordt gebracht, stelt ons gerust. Eerder werd het enthousiasme van veel Europese politici voor de Europese integratie gevoed door anti-Amerikanisme. Dat moet nu maar eens afgelopen zijn. Zelden is er dringender behoefte geweest aan eenheid tussen Europa en Amerika.
Ik vertrouw erop dat de leiders van de Europese Unie ervoor zullen zorgen dat geen enkele Europese regering terugkrabbelt als het erop aankomt. Bij eerdere crises zakte de vastberadenheid van sommigen snel in. Het zou buitengewoon ongepast zijn om deze crisis te gebruiken om de integratieplannen van de Unie te bevorderen en te versnellen. Daarbij denk ik met name aan de in wezen separatistische elementen in het Europese defensiebeleid. Onze drijfveer moet zijn dat wij terrorisme serieus willen bestrijden. We moeten er niet alleen maar op uit zijn onze kans te grijpen om EU-competenties uit te breiden.
Wat het interne front betreft, hoop ik dat de voorgestelde gezamenlijke EU-definitie van terroristische actie en de daarmee samenhangende wetgeving robuust genoeg zullen zijn om eindelijk doeltreffend op te treden tegen grote aantallen terroristische frontorganisaties in geheel Europa. Ik moet bekennen dat ik mijn twijfels heb. Het probleem is dat te veel terroristen hun verdedigers hebben en zich anders voordoen dan ze zijn.
Werving, indoctrinatie, radio- of tv-uitzendingen en fondsenwerving ten behoeve van illegale activiteiten elders worden in onze landen nog steeds als legaal beschouwd. Wij moeten manieren vinden om te verhinderen dat groepen die terroristen steunen dit soort activiteiten verrichten. Meer in het bijzonder is het tijd dat de zeven EU-landen die het Internationaal Verdrag ter bestrijding van de financiering van terrorisme nog niet hebben geratificeerd en tenuitvoergelegd - onder andere het Belgisch voorzitterschap - dit alsnog doen. Op die manier kunnen de netwerken van zwart geld die terroristische organisaties gaande houden opgerold worden.
De democratische samenleving moet zichzelf beschermen en werkelijke gevaren aan kunnen pakken. De afgelopen jaren heeft zij echter steeds minder wapens tot haar beschikking gekregen.

Gemelli
Mijnheer de Voorzitter, ik wil mijn krachtige veroordeling van de terroristische aanslagen uitspreken en ik wil erop wijzen dat terrorisme geen bijvoeglijk naamwoorden of ideologische collocaties nodig heeft om te worden veroordeeld. Ik ben het eens met de oproep tot hechte samenwerking met de Verenigde Staten bij de vorming van een brede, mondiale coalitie tegen het terrorisme met alle landen die zich daarbij willen aansluiten. De mondiale coalitie tegen het terrorisme zal zeker militaire acties moeten overwegen om de veiligheid te garanderen, maar ze moet ook rekening houden met alle mogelijke vormen van terrorisme, van terrorisme op financieel-bancair terrein en terrorisme op economisch en voedselterrein tot milieuterrorisme, elektronisch terrorisme en computerterrorisme.
In het debat van de vergaderingen van het Europees Parlement, de OVSE, de WEU, verenigd in de vergadering van het Stabiliteitspact van West- en Zuid-Europa, is in de meeste interventies de nadruk gelegd op enerzijds de noodzaak het democratiseringsproces in die landen te versnellen en anderzijds de bescherming van de mensenrechten. Dat zijn de twee fundamentele pijlers waarmee armoede en onderontwikkeling kunnen worden bestreden door middel van een rationeel gebruik van economische middelen.
Vanaf nu mag de Europese Unie niet meer toegeven bij de bescherming van de mensenrechten en de invoering van de democratie; de Europese Unie moet die eisen van alle landen waarmee zij betrekkingen onderhoudt. Dit is een harde, onvoorwaardelijke eis, want hij vertegenwoordigt de garantie voor de verdediging van de waardigheid van alle wereldburgers. De Europese Unie moet blijven hameren op eerbiediging van alle religieuze overtuigingen en tegelijkertijd aan alle religies vragen terrorisme te veroordelen en te verwerpen, om een duidelijke grens te trekken tussen de beschaafde samenlevingen waarin godsdienstvrijheid heerst en terrorisme, waarvoor geen religieuze motivering mogelijk is. Ik steun het idee een Middellandse-Zeeforum bijeen te roepen waarin terrorisme veroordeeld wordt, het vredesproces in het Midden-Oosten wordt gesteund en het Euro-mediterrane partnerschap nieuw leven wordt ingeblazen.
Tot slot moeten Europol en Eurojust beide doeltreffende Europese instrumenten worden. Het Europese corps juris moet worden verrijkt, zodat een juridisch referentiekader wordt gecreëerd dat de basis kan vormen van het Europese privaatrecht, strafrecht en bestuursrecht.

Atkins
Mijnheer de Voorzitter, ik voel mee met de Verenigde Staten en de andere slachtoffers van deze verschrikkelijke gebeurtenis. Als voormalig onderminister voor Noord-Ierland ben ik zelf het doelwit geweest van terrorisme. Ik heb voor de televisiecamera' s gestaan, omringd door de ravage van een terroristische aanslag. Ik weet daarom hoe belangrijk het is om enerzijds op de juiste manier te reageren en anderzijds de burger, voor zover mogelijk in een democratie, te beschermen.
Evenals mijn collega, de heer Jarzembowski, maak ik mij vooral zorgen om de luchtvaart en de grotendeels gewone mensen die daarvan afhankelijk zijn. Als lid van de Commissie regionaal beleid, vervoer en toerisme heb ik de commissievoorzitter verzocht op korte termijn na te denken over de implicaties voor deze belangrijke sector. Allereerst gaat het daarbij om de veiligheid op luchthavens en in vliegtuigen. In de tweede plaats moet het verstopte luchtruim gereguleerd worden met het oog op de te verwachten toename van militaire activiteiten. In de derde plaats bestaat het gevaar dat vijandelijke vliegtuigen het burgerlijke luchtruim van Europa binnendringen. In de vierde plaats moet natuurlijk worden nagedacht, zoals de commissievoorzitter zei, over de vraag hoe Europese luchtvaartmaatschappijen hun concurrentiepositie kunnen blijven behouden. Het is van levensbelang dat we het punt van de openbare veiligheid en de algemene gemoedsrust in de gehele Unie op een samenhangende wijze benaderen.
Wij moeten niet te sterk reageren, de begrijpelijke angsten van reizigers niet verergeren en vermijden hun burgerlijke vrijheden aan te tasten. Wij moeten zorgen dat alles in orde komt en wel onmiddellijk. Wij moeten ons aan de zijde van onze vrienden en bondgenoten in de Verenigde Staten van Amerika en internationale organisaties als de ICAO scharen. Om de zaken in orde te brengen zullen we hard moeten werken en ons moeten houden aan onze beloften. Zoals de heer Van Orden al zei, willen we er immers voor zorgen dat we over een half jaar ook daadwerkelijk in praktijk brengen wat we ons nu voornemen. Tot slot wil ik nog zeggen dat de boodschap zeer eenvoudig is: terrorisme mag niet winnen.

Krarup
Elke aanval op burgers is weerzinwekkend en daarom is het sabelgekletter dat wij in Washington horen - de president heeft het over een kruistocht - ook afschuwelijk. Het is walgelijk omdat wij weten dat een militair optreden de burgersamenleving in elk geval zal verwoesten en een ideale voedingsbodem voor nog meer terrorisme zal scheppen. Het is onze belangrijkste taak onze bondgenoot, de VS, tot terughoudendheid en het nemen van weloverwogen beslissingen aan te sporen, want terrorisme bestrijdt men niet met militaire acties. Over de voorstellen van de Commissie wil ik nog kwijt dat ze op het gebied van terreurbestrijding volstrekt nutteloos zijn. De wortels van het terrorisme liggen veel dieper. Wat de Commissie voorstelt, is overbodig en volstaat niet om het terrorisme de pas af te snijden. Het probleem ligt op een totaal ander vlak, namelijk dat van de ongelijke verdeling. Dat is belangrijk. Laat ons de militaire metaforen, de strijd, de oorlogen en kruistochten vermijden.

Neyts-Uyttebroeck
. Mijnheer de Voorzitter, collega's, ik heb met vereiste aandacht geluisterd naar de talrijke tussenkomsten in dit debat. Ik geloof dat er een aantal bijzondere behartenswaardige dingen zijn gezegd.
Vanzelfsprekend zijn de gebeurtenissen van afgelopen dinsdag als het ware een wake up call voor Europa. Zoals meerderen van u al hebben gezegd, zullen wij inderdaad in de toekomst werk moeten maken van het wegwerken van het onderscheid tussen eerste, tweede en derde pijler van de integratie, met andere woorden van de tweede en derde pijler in de hele Europese constructie. Misschien zullen sommigen zich in deze omstandigheden realiseren dat daarvoor pleiten niet getuigt van institutionele dwangmatigheid, maar van een zorg om de doeltreffendheid van de acties van de Unie.
Ik heb in dat verband zeer goed notitie genomen van de uitnodiging die uw collega en mijn vriend Jan-Kees Wiebenga tot mij heeft gericht. Ik zou hem willen zeggen dat hij al direct kan beginnen met het goede werk door zijn eigen politieke partij en zijn eigen regering ervan te overtuigen om met betrekking tot de derde pijler elk veto te laten vallen. Dat zou al een forse stap in de goede richting zijn.
Wat onze samenwerking met de Verenigde Staten betreft, heb ik namens de Raad gezegd dat deze moet worden geïntensiveerd en verder zal moeten gaan dan alleen maar de gebruikelijke vormen van coöperatie. Samen met velen van u hoop ik dat de Amerikaanse vraag om steun van Europa, zoals die hier door verschillende collega's is herhaald, even duidelijk zal blijven in de toekomst en dat er een evenwichtige samenwerking zal kunnen ontstaan waarbij wij elkaar op evenwichtige basis zo volledig mogelijk informeren, ondersteunen en helpen in alle acties die nodig zullen zijn om het internationale terrorisme te bestrijden.
Ook in navolging van een aantal onder u zou ik namens de Raad willen onderstrepen dat het een verschrikkelijke vergissing zou zijn om in het gebeurde van de voorbije week een soort van conflict tussen twee beschavingen, of erger nog van conflict tussen filosofisch-religieuze wereldvisies te zien. Radicalisme, helaas, is niemands monopolie, fanatisme evenmin.
Wat er verleden week gebeurd is, is zo verschrikkelijk door de dimensie ervan en het grote aantal slachtoffers. Die beelden zullen ons altijd bijblijven, maar jammer genoeg worden wij elke dag opnieuw weer geconfronteerd met uitingen van blind fanatisme, veel dichter bij ons, die men niet kan toeschrijven, zoals sommigen dat doen, aan bepaalde wereldvisies. Ik wil daar ten stelligste tegen waarschuwen. Wij mogen niet in die richting gaan en wij moeten er daarentegen voor zorgen dat alle conflicthaarden op ons eigen continent, maar ook daarbuiten, zo snel mogelijk in de richting van vredesprocessen kunnen worden gedreven. Dan denk ik, zoals velen onder u, vanzelfsprekend aan het Midden-Oosten, maar echt niet alleen aan het Midden-Oosten. Ik denk dan ook aan de Balkan - gisteren was er in het Parlement een conferentie over het stabiliteitspact in verband met de Balkan - en aan Afrika - ik heb het vanmiddag gehad over het programma van ons voorzitterschap inzake Afrika.
Zoals ik al in mijn eerste tussenkomst heb gezegd, is de Europese Unie, sneller dan velen hebben gedacht, langzamer dan velen het zouden wensen, bezig uit te groeien tot een globale macht. Dat geeft ons extra zware verantwoordelijkheden. Ik hoop dat wij ons die extra zware verantwoordelijkheden in de komende weken en maanden waardig zullen tonen.

Vitorino
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, de Commissie dankt u voor de bijdragen die u aan dit debat hebt geleverd. Ik zal de vragen die rechtstreeks onder de verantwoordelijkheden van de heer Prodi en de heer Patten vallen aan deze Commissieleden doorgeven. Ik zal mij zelf beperken tot drie punten. In de eerste plaats ben het er volledig mee eens dat een strategie ter bestrijding van het terrorisme niet bij verschillende pijlers van de Europese Unie mag worden ondergebracht. Er moet een algemene strategie komen, en daarbij moet van een hele reeks instrumenten gebruik kunnen worden gemaakt. In de eerste plaats noem ik natuurlijk het beleid voor conflictpreventie. Verder moet er binnen het kader van het buitenlands en veiligheidsbeleid een dialoog worden ontwikkeld met de meest problematische regio' s. Ook het veiligheidsbeleid en het samenwerkingsbeleid op het gebied van politie en justitie zijn instrumenten. We moeten proberen te begrijpen wat de onderliggende motieven zijn voor terrorisme, maar er tegelijkertijd geen enkele twijfel over laten bestaan dat geen enkel doel terrorisme en het vermoorden van onschuldige mensen kan rechtvaardigen. Als we het terrorisme in naam van de democratische waarden willen bestrijden, zullen we daarvoor de wapens moeten gebruiken die de wet ons ter hand stelt, waaronder de samenwerking op het gebied van politie en justitie.
Het zou natuurlijk ook verstandig zijn als we ons eens een aantal vragen zouden stellen over onze eigen verantwoordelijkheden. Ik heb het hier over de financiering van terroristen en de noodzaak om het Verdrag van de Verenigde Naties ter bestrijding van de financiering van terrorisme rigoureus toe te passen. We moeten bovendien efficiënte mechanismen ontwerpen tegen het witwassen van geld en iets ondernemen tegen belastingparadijzen die terroristen van middelen voorzien. En dan is er nog het Verdrag van de Verenigde Naties inzake wapenhandel, een uitvloeisel van het Verdrag van Palermo tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad. Met deze multilaterale instrumenten kunnen we binnen het kader van de Verenigde Naties aantonen dat al degenen die op 11 september zijn omgekomen niet voor niets gestorven zijn: we hebben onze les geleerd en iedereen is nu meer dan ooit bereid om beter en efficiënter samen te werken in de strijd tegen het terrorisme.
Het tweede punt dat ik wilde aanstippen betreft de veiligheid in de lucht. Ik kan u mededelen dat de Raad van Vervoersministers een werkgroep opdracht gegeven heeft om op 15 oktober van dit jaar een eerste verslag te presenteren, en dan niet alleen over de meest dringende veiligheidsmaatregelen, zoals die nu op luchthavens en in vliegtuigen worden toegepast, maar ook over de noodzaak om spoedig overeenstemming te bereiken - en dan zeker met onze Amerikaanse partners - over algemene maatregelen voor extra veiligheid in de lucht. Ik wijs u erop dat vertegenwoordigers van de Europese Unie deze kwesties ook aan de op 25 september te houden Algemene Vergadering van de International Civil Aviation Organisation zullen voorleggen.
Het is natuurlijk zo dat het unanimiteitsbeginsel zoals dat geldt voor het nemen van politieke beslissingen - ik noem, bij wijze van voorbeeld, de twee kaderbesluiten die de Commissie nu heeft genomen - bij de Raad een geducht obstakel kan vormen. De Commissie heeft al een aantal malen aangegeven dat ze er wel voor voelt de besluitvorming binnen de context van de derde pijler ietwat te vereenvoudigen en zo te stroomlijnen. Het gaat hier overigens om meer dan uitsluitend de unanimiteitsvereiste, en het politieke standpunt van de Commissie aangaande terrorismebestrijding is zonneklaar: geen enkele lidstaat mag die strijd in de weg staan, en we mogen geen enkele lidstaat van deelname uitsluiten. De twee ontwerp-kaderbesluiten kunnen alleen dan efficiënt zijn als ze in werkelijk alle lidstaten van de Unie uniform worden toegepast. We kunnen immers niet toelaten dat er in de Unie ook maar één vrijhaven voor terroristen of criminelen is. Wij hopen daarom dat de oproepen van dit Parlement en de publieke opinie volstaan om compromisformules te vinden voor de samenwerking van politie en justitie. Dat is namelijk de wijze waarop een democratie zich op legitieme wijze teweer kan stellen tegen het terrorisme.

De Voorzitter
Hartelijk dank, commissaris Vitorino.

Toekomst van de cohesiepolitiek
De Voorzitter
Aan de orde is zijn de verklaringen van de Raad en de Commissie over de toekomst van het cohesiebeleid.

Neyts-Uyttebroeck
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, geachte afgevaardigden, sinds 1988 hebben we met ons regionaal beleid ontegenzeggelijk vorderingen geboekt. Dit succes is niet toevallig tot stand gekomen, maar is het gevolg van een duidelijke politieke keuze ten gunste van de solidariteit. Zo wordt inmiddels meer dan eenderde van de communautaire middelen besteed aan economische en sociale cohesie.
In het kader van de programmeringsperiode 2000-2006 heeft de Commissie op 31 januari jongstleden conform artikel 159, lid 2, van het Verdrag het tweede verslag over de economische en sociale cohesie aangenomen. Behalve een relevant overzicht van de studies en statistische gegevens die er met het oog op de uitbreiding bestaan, bevat het verslag conclusies en aanbevelingen die uitnodigen tot een debat over de toekomst van het regionaal beleid. Het is van belang dat we ons nu al met de economische en sociale cohesie bezighouden, want het is nu de tijd om antwoorden te formuleren voor de volgende programmeringsperiode die op 1 januari 2007 zal ingaan.
De statistische gegevens in het tweede verslag over de cohesie drukken ons met de neus op de feiten. Met de uitbreiding wacht ons een uitdaging die tweemaal zo groot is als die waaraan wij nu het hoofd moeten bieden. Uit de cijfers blijkt immers dat de regionale ongelijkheden tweemaal zo groot zullen worden. Wanneer de Unie straks 27 lidstaten zal tellen, zal blijken dat een veel groter aantal regio's is achtergebleven in termen van ontwikkeling en omschakeling. Bovendien zal een aantal regio's van de huidige Europese Unie straks niet meer op de lijst met achtergebleven regio's voorkomen, terwijl van een wezenlijke positieve ontwikkeling van de eocnomie geen sprake is.
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, dames en heren, twee cruciale vragen moeten onze aandacht in deze gaande houden.
De eerste vraag is of de uitbreiding denkbaar is zonder een krachtig structuur- en cohesiebeleid. De tweede vraag luidt hoe het beleid inzake economische en sociale samenhang zich in de toekomst moet blijven richten op de regio's met ontwikkelingsachterstand van de huidige lidstaten, en met het oog op welke doelstellingen. Beide vragen zijn uitgebreid aan bod gekomen tijdens de informele Raad Regionaal Beleid die op 13 juli jongstleden te Namen werd gehouden.
Wat betreft de eerste vraag heeft eenieder erkend dat de uitbreiding een substantiële toename van de noden inzake sociale en economische cohesie met zich mee zal brengen. Dat werd ook duidelijk onderstreept in het tweede rapport van de Commissie over de economische en sociale cohesie. De cijfers in het rapport zijn veelzeggend. Door de uitbreiding zullen de verschillen op twee manieren toenemen. In de eerste plaats verdubbelt het bevolkingsdeel in regio's met een bruto binnenlands product per hoofd dat van minder dan 75% van het huidige EU-gemiddelde en dat betekent dus dat het aantal inwoners dat onder de huidige doelstelling 1 van de Structuurfondsen valt, zal stijgen van 19% in de EU met vijftien tot 36% in een EU met zevenentwintig lidstaten.
In de tweede plaats zullen de verschillen in omvang toenemen. Vandaag ligt het gemiddelde bruto binnenlands product per hoofd in de achterblijvende regio's op 66% van het EU-gemiddelde. Voegt men daar de regio's met ontwikkelingsachterstand van de kandidaat-lidstaten aan toe, dan valt het gemiddelde bruto binnenlands product per hoofd terug op minder dan de helft van het EU-gemiddelde, om precies te zijn op slechts 77%.
Op basis van deze gegevens kan men besluiten dat door de uitbreiding het cohesieprobleem twee keer zo omvattend en dubbel zo groot wordt als thans het geval is. Armoede en ongelijkheid zijn een hardnekkig probleem waarvan wij beseffen dat het nog lange tijd bestreden zal moeten worden. Zelfs indien de kandidaat-lidstaten sneller zouden groeien dan de cohesie-landen in de afgelopen tien jaar, dan nog impliceert het huidige niveau van het bruto binnenlands product per hoofd een convergentieproces van ten minste twee generaties. Zelfs met de Ierse groeivoet van de afgelopen tien jaar, zou het twintig jaar duren om op 90% te komen van het bruto binnenlands product per hoofd van de EU- 15.
Het is vanuit dit perspectief dat de prioriteiten en doelstellingen van onze regionale politiek vandaag bekeken moeten worden. Ook het beheer tout court van het uitgestippelde maatregelenpakket is een belangrijk element, in die zin dat niet uit het oog mag worden verloren dat de meeste kandidaat-lidstaten vandaag niet beschikken over geëigende structuren om het regionale beleid zoals wij ons dat meestal voorstellen, behoorlijk te beheren.
Dit gezegd zijnde, werd tijdens de informele Raad te Namen duidelijk het signaal gegeven dat het noodzakelijk is om de huidige achtergestelde gebieden in de Europese Unie te blijven ondersteunen. De steun uit hoofde van de huidige doelstellingen aan de achterstandsgebieden zowel in de lidstaten als in de kandidaat-lidstaten moet op een billijke manier gebeuren. Dat zal noodzakelijkerwijze gepaard moeten gaan met het nog efficiënter inzetten van de communautaire middelen.
Er is dus eensgezindheid over het voortzetten van de huidige regionale politiek ten aanzien van die regio's die verder blijven kampen met structurele moeilijkheden.
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, de vijftien lidstaten vinden dat er op alle niveaus meer samenhang moet komen met betrekking tot het te voeren beleid. Met name het beleid dat in het kader van de structuurfondsen en het Cohesiefonds gevoerd wordt, dient minder te worden versnipperd.
Sommige lidstaten wensen bovendien dat er aanvullend onderzoek wordt gedaan naar met name de doelmatigheid van het huidige systeem alvorens ze zich willen vastleggen op de mechanismen van het toekomstige economische en sociale cohesiebeleid. De Commissie zal in 2004, in zijn derde verslag over de economische en sociale cohesie, een allesomvattend voorstel doen met betrekking tot deze mechanismen. Het is hoe dan ook duidelijk dat de projecten en maatregelen die in het kader van het economische en sociale cohesiebeleid zullen worden uitgevoerd van buitengewoon groot belang zijn voor de Europese burgers. Ze zullen de burgers en de Europese instellingen dichter bij elkaar brengen en dus de burgers nauwer betrekken bij het Europese beleid.
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, geachte afgevaardigden, de Commissie heeft met haar publicatie van het tweede verslag over de economische en sociale cohesie het startsein gegeven voor een belangrijk debat over de toekomst van het structuurbeleid van de Europese Unie. Tijdens zijn informele bijeenkomst in Namen over het regionaal beleid heeft de Raad met veel aandacht geluisterd naar de presentatie van commissaris Barnier. Vervolgens heeft er binnen de Raad in een prettige sfeer een debat plaatsgevonden waarin goed naar elkaar geluisterd werd. Het debat concentreerde zich op een aantal wezenlijke vraagstukken en het klimaat waarin het plaatsvond was over het algemeen gunstig.
In dit stadium zijn er evenwel nog geen definitieve keuzes gemaakt. Wij dienen hiertoe eerst dieper in te gaan op de kwesties die in het tweede verslag aan de orde zijn gesteld. De Commissie zal in dit kader haar analyses voortzetten en in het kader van het debat werkgroepen in het leven roepen over elk van de thema's. De resultaten van deze werkzaamheden zullen worden verwerkt in het derde verslag, dat naar verwachting in 2004 zal verschijnen. Op dit moment dienen de Raad en het Parlement op basis van de voorstellen van de Commissie nader vorm te geven aan de opzet van het toekomstige cohesiebeleid.

Barnier
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de voorzitter, geachte afgevaardigden, het doet mij bijzonder veel genoegen dat ook ik nu conform uw wens de balans mag opmaken van dit grote debat dat op 31 januari op deze locatie van start is gegaan. Toen heb ik hier in uw midden het tweede verslag over de economische en sociale cohesie gepresenteerd, een verslag dat toen juist door de Commissie was goedgekeurd. Na deze presentatie zijn wij toen een debat aangegaan waarvan ik heb gezegd - ik herhaal het hier graag - dat het een eerlijk en objectief debat zonder taboes zou worden over een van de belangrijkste vormen van communautair beleid van de Europese Unie. In feite weerspiegelt deze vorm van beleid datgene wat ons met deze Unie voor ogen staat. Het gaat immers om een beleid van solidariteit. Sinds 31 januari zijn er veel nieuwe bijdragen aan dit debat geleverd. Ik denk hierbij met name aan het Forum van 21 en 22 mei over de cohesie, dat hier dankzij het Europees Parlement kon worden georganiseerd met toestemming van uw Voorzitter en in samenwerking met mijn collega's Anna Diamantopoulou en Franz Fischler.
In de tussentijd vorderen de onderhandelingen over de uitbreiding met alle kandidaat-landen gestaag. Zoals u weet is de uitbreiding een van de belangrijkste redenen waarom wij dit debat voeren. Ik wil u hier alvast laten weten dat wij een duidelijk onderscheid willen maken tussen de toetredingsonderhandelingen, die gebaseerd zijn op de toepassing van het communautair acquis op de nieuwe lidstaten, en de hervorming van het structuurbeleid met betrekking tot de periode na 2006. Het debat waarvoor ik u uitnodig heeft dus betrekking op de periode na 2006. Uiteraard is er geen sprake van dat hier de middelen ter discussie worden gesteld die de huidige lidstaten tot 2006 ontvangen in het kader van de structuurfondsen.
Uw Parlement wil de balans opmaken met betrekking tot dit debat en heeft daarom de Commissie verzocht hier een verklaring af te leggen. Ik wil u danken voor deze mogelijkheid en zal kort een aantal punten behandelen.
Het forum dat wij hier op 21 en 22 mei jongstleden hebben georganiseerd was met een aantal andere momenten een nieuwe mogelijkheid om een werkelijk debat aan te gaan. Sinds 31 januari geef ik zoals mijn medewerkers van het directoraat-generaal Regionaal beleid prioriteit aan het presenteren van de punten uit het cohesieverslag. U kunt er zeker van zijn dat ik week na week actief deelneem aan het debat binnen de Unie. Afgelopen vrijdag was ik bijvoorbeeld in Helsinki, waar ik een ontmoeting had met de twintig Finse regiovoorzitters. Morgen en overmorgen ben ik in Porto, waar ik zal deelnemen aan een vergadering van de Conferentie van Maritieme Perifere Regio's van de Gemeenschap. Tijdens deze vergadering zal gesproken worden over de toekomst van dit cohesiebeleid. Het debat moet zich verspreiden naar de regio's, zodat straks vanuit deze regio's verschillende ideeën, verzoeken, bewijzen of richtsnoeren richting de lidstaten en vervolgens richting Brussel worden gestuurd. Het forum van 21 mei was voor mij een zeer belangrijk moment vol informatie. Meerdere ministers, voormalige en huidige premiers en vertegenwoordigers van regio's en steden waren naar dit forum afgereisd, niet alleen uit de vijftien lidstaten, maar ook uit de kandidaat-landen. Op dit forum werden veel speeches van zeer hoog niveau gehouden. Ik wil hier drie punten noemen die tijdens deze speeches naar voren zijn gekomen en die zijn besproken tijdens de dialoog die in Namen op uitnodiging van het Belgische voorzitterschap plaatsvond met de vijftien ministers van regionaal beleid. Minister Neyts-Uyttebroeck heeft deze dialoog zojuist in herinnering gebracht.
Het eerste punt heeft betrekking op de gevolgen van de toekomst van dit beleid na 2006 voor de lidstaten en de kandidaat-landen. Velen hebben benadrukt dat de Europese solidariteit een werkelijk politieke dimensie moet krijgen. Het is niet alleen een geldkwestie. Er dient hier ook zeer concreet, duidelijk en zichtbaar gestalte gegeven te worden aan de waarden die aan de Unie ten grondslag liggen. U hebt dit zojuist zeer duidelijk namens het voorzitterschap verwoord, minister Neyts-Uyttebroeck. Het bewijs moet immers geleverd worden dat deze Unie niet alleen een grote vrijhandelszone en een grote markt is, maar ook een solidaire gemeenschap die in de toekomst ook een politieke macht moet worden.
In de tweede plaats heb ik geen negatieve reacties gekregen ten aanzien van het uitbreidingsproces. Uiteraard bestaan er zorgen, maar de Unie is zich bewust van haar historische plicht en van het belang van een duurzame en evenwichtige ontwikkeling van het gehele Europese continent.
In de derde plaats acht ik het voor het welslagen van dit debat van groot belang dat de behoeften van de regio's die momenteel lid zijn van de Unie niet over het hoofd worden gezien. Ik wil hier nogmaals mijn overtuiging uitspreken dat de toetreding van de zeer arme regio's in het Oosten - in onder meer Estland, Slovenië, Polen en Bulgarije - er niet toe zal leiden dat de arme, nooddruftige regio's in het noorden, het centrum en het zuiden van de Unie, om nog maar niet te spreken van de ultraperifere regio's, als bij toverslag rijk zullen worden. Na de uitbreiding zullen er ook in de landen van de huidige Unie problemen en behoeften blijven bestaan.
Dit punt, geachte afgevaardigden, vormt in feite een krachtig pleidooi voor een cohesiebeleid dat een antwoord biedt op de nieuwe economische uitdagingen en de toekomstige geografische werkelijkheid van Europa.
Mijn tweede punt heeft betrekking op de procedure die we met het oog op de toekomst moeten volgen. Zoals u weet heeft de Commissie gehoor gegeven aan de verzoeken die de Raad in juni heeft geuit om regelmatig verslag uit te brengen van de vorderingen die ze boekt met betrekking tot het toekomstige cohesiebeleid. De informatie die ik de Raad doe toekomen, is natuurlijk ook voor het Europees Parlement bestemd. Ik zal de Commissie voorstellen om het eerste van deze regelmatig verschijnende tussentijdse verslagen begin volgend jaar, dat wil zeggen in januari, goed te keuren, zodra we de beschikking hebben over nieuw statistisch materiaal waarmee we de informatie die reeds in het cohesieverslag is opgenomen, kunnen verduidelijken en bijwerken. Deze nieuwe statistieken, die door Eurostat geleverd zullen worden, hebben bijvoorbeeld betrekking op het BBP per hoofd van de bevolking in 1999 en de werkloosheid in 2000. Hoe beter de cijfers zijn bijgewerkt, hoe serieuzer en objectiever het debat kan verlopen. Dit tussentijdse verslag dat in januari zal uitkomen zal dus bijgewerkte cijfers en analyses uit het eerste deel van het cohesieverslag bevatten dat betrekking heeft op de situatie van de regio's. In dit tussentijdse verslag zullen echter ook de resultaten worden opgenomen van de verschillende studies waartoe wij opdracht hebben gegeven en van de lessen die wij uit de grote georganiseerde debatten en seminars hebben geleerd. Ik kan u nadere informatie geven over de aanvullende studies waartoe wij opdracht hebben gegeven. Wij hebben om een studie verzocht over de situatie op de eilanden en om een studie over de macro-economische invloed van de structuurfondsen. In deze laatste studie zal ik u verder graag informatie verstrekken over de directe gevolgen van de structuurfondsen voor de nettobetalers die zich eraan verbonden hebben. Ik wil verder een aanvullende studie laten uitvoeren naar de situatie in de bergregio's en de regio's met een duurzame natuurlijke handicap. Om dit debat een extra impuls te geven zullen er in het eerste semester van 2002 seminars worden georganiseerd over ieder van de tien communautaire prioriteiten die in het cohesieverslag staan opgesomd. Voor deze seminars zullen wij naargelang van de onderwerpen deskundigen uit de lidstaten en regio's uitnodigen.
Mijn derde punt heeft betrekking op de kern van het debat over de toekomst van het cohesiebeleid. Ik wil u in dit verband nogmaals mijn drie overtuigingen voorleggen. Allereerst ben ik ervan overtuigd dat de lidstaten en regio's met het oog op de komende uitbreiding van de Unie eerder behoefte hebben aan meer dan aan minder communautair cohesiebeleid. Ik denk niet dat minder regionaal beleid of een renationalisatie van dit beleid de juiste manier is om te voorzien in de behoefte aan cohesie na de uitbreiding. De cijfers spreken immers voor zich: na de uitbreiding zullen de ongelijkheden binnen de Unie toenemen. Nu we deze behoefte aan cohesie opnieuw bevestigd hebben en werken aan een nieuw cohesiebeleid en aan een nieuw regionaal beleid, ben ik zeer vastberaden om samen met u te zoeken naar manieren waarop vorm kan worden gegeven aan decentralisatie, vereenvoudiging en beperking van de bureaucratie. Ik zal mijn uiterste best doen om manieren te vinden waarop we de Europese procedures kunnen vereenvoudigen en decentraliseren.
Mijn tweede overtuiging ligt op het financiële vlak. Hoewel het nog te vroeg is om nu al een debat over het financiële aspect aan te gaan, ben ik niet de enige die vindt dat 0,45% van het BBP van de Unie de ondergrens vormt voor de financiering van het cohesiebeleid. Zoals ik hier reeds eerder op persoonlijke titel heb aangegeven, denk ik dat een lager percentage de geloofwaardigheid van het toekomstige cohesiebeleid zal aantasten. Mijns inziens mogen we deze ondergrens van 0,45% dus niet passeren. De staatshoofden en regeringsleiders hebben overigens zelf deze ondergrens in Berlijn vastgesteld.
Mijn derde overtuiging is dat het toekomstige cohesiebeleid een rechtvaardig beleid dient te worden en geen discriminatoir karakter mag krijgen. Dit betekent dat dit beleid oplossingen moet bieden voor regio's die met zeer verschillende structurele problemen kampen en dat deze problemen niet overal op dezelfde manier moeten worden aangepakt. Het gaat hier om regio's met een bijzonder grote ontwikkelingsachterstand, waarvan de meeste zich in de kandidaat-landen bevinden. De regio's van de huidige vijftien lidstaten hebben het proces van daadwerkelijke convergentie nog niet afgerond. Hiervoor dient straks een rechtvaardige oplossing te komen, want deze regio's mogen niet het slachtoffer worden van statistische verschuivingen of nieuwe drempelwaarden en nieuwe gemiddelden die in de Unie na de uitbreiding zouden moeten gelden. We zullen tot slot rekening moeten blijven houden met de moeilijkheden die sommige gebieden met bijzondere handicaps ondervinden. Ook moet er goed gekeken worden naar gebieden met sociale problemen zoals het ontbreken van gelijke kansen, terwijl ook de stedelijke gebieden niet uit het oog mogen worden verloren.
Tot slot, mijnheer de Voorzitter, mevrouw de voorzitter, geachte afgevaardigden, wil ik in herinnering brengen dat in het verslag dat wij begin volgend jaar aan u zullen voorleggen de resultaten verwerkt zullen worden van de grote debatten die in het tweede semester van dit jaar gehouden zullen worden. Dit is mijn eerste uiteenzetting in dit Parlement van het cohesiebeleid. Er zullen er nog meer volgen alvorens ik u het derde cohesieverslag in 2004 zal presenteren. Ik sta nu en in de komende weken dan ook geheel tot uw dienst om te luisteren naar suggesties, aanbevelingen of kritiek.

Hatzidakis
Mijnheer de Voorzitter, ik geloof niet dat wij van dit debat over het regionaal beleid opzienbarend nieuws mogen verwachten. Daar is volgens mij de tijd niet geschikt voor; wij zitten bepaald niet verlegen om nieuws. Het feit echter dat zoveel collega' s belangstelling hebben voor dit onderwerp en dat het regionaal beleid niet minder dan 35% van de begroting voor zijn rekening neemt, is een bewijs dat deze sector van grote betekenis is voor de Europese Unie, en daarom is dit debat misschien toch wel nuttig.
Mijn tweede opmerking is dat het misschien goed zou zijn vroeg of laat een debat te voeren - en dit debat zal zeker plaatsvinden in de Commissie regionaal beleid, vervoer en toerisme - over de vooruitgang bij de tenuitvoerlegging van de projecten en programma' s in het kader van de communautaire bestekken in de verschillende landen. Ik ben er namelijk persoonlijk helemaal niet zo van overtuigd dat alles overal, in alle landen, van een leien dakje loopt. Dat is echter niet te wijten aan de Commissie maar aan de betrokken lidstaten. Ik wil niet zeggen dat men mijlenver achter is, maar er doen zich in bepaalde landen onmiskenbaar problemen voor.
Verder is, wat het cohesiebeleid betreft, een debat op gang gebracht over het tweede cohesieverslag van de Europese Commissie. Enkele conclusies daarvan tekenen zich mijns inziens nu al af. Zo zal blijken dat veel meer regio' s behoefte zullen hebben aan steun, dat het BBP in de steunontvangende regio' s van de lidstaten weliswaar stijgt, maar op artificiële wijze, en dat deze regio' s echt niet plotseling rijk geworden zijn, zoals ook de commissaris zei. Ook zal blijken dat meer kredieten nodig zijn. Dit is vanzelfsprekend, maar het is niet zo vanzelfsprekend dat deze ook gemakkelijk gevonden zullen worden.
Voor mij liggen de conclusies voor de hand. Ten eerste mogen wij de ontwikkelingen niet op hun beloop laten en pas op het allerlaatste moment besluiten nemen, want het kan best zijn dat dan inmiddels een explosieve situatie is ontstaan in de Europese Unie. Ten tweede moeten wij in de periode na 2006 de aandacht concentreren op de daadwerkelijk hulpbehoevenden. Ten derde mogen wij geen schok veroorzaken voor degenen die van steun moeten afzien, want daardoor zal euroscepticisme in die gebieden ontstaan. Afgezien daarvan heb ik nog twee onprettige opmerkingen: één voor de armere en één voor de rijkere landen.
Wat de armere landen betreft moeten wij mijns inziens nadenken over methoden voor een betere besteding van de kredieten. Daarvoor moeten geschikte mechanismen in het leven worden geroepen, stimulansen worden geboden en sancties worden uitgevaardigd om er zeker van te zijn dat het gegeven geld ook zoden aan de dijk zet. Wat de rijkere landen betreft moeten wij de algemene opzet van de communautaire begroting herzien en ervoor zorgen dat het kredietvolume kan worden verhoogd. De behoeften zullen namelijk enorm toenemen en het regionaal beleid zal, zoals ook de commissaris al zei, beneden een bepaald niveau volstrekt ongeloofwaardig zijn.

Simpson
Mijnheer de Voorzitter, commissaris, zoals u waarschijnlijk weet is de Commissie regionaal beleid, vervoer en toerisme aan de hand van het tweede cohesieverslag begonnen met haar beraadslagingen over sociale en economische cohesie. De regionale financiering en het structuurbeleid in een uitgebreid Europa stellen ons voor diverse uitdagingen en het genoemde verslag geeft de aanzet tot het debat over de wijze waarop wij daarmee omgaan. Hoewel ik dankbaar ben voor de verklaring die de commissaris vandaag heeft afgelegd, is mijn fractie nog steeds teleurgesteld in de Commissie. Het ziet er namelijk naar uit dat zij geen gebruik heeft gemaakt van haar initiatiefrecht en dat zij zich niet volledig inzet voor dit onderwerp. Dit doet de vraag rijzen wat de Commissie werkelijk wil voorstellen.
Commissaris Barnier verwees naar de bijeenkomst in mei waaraan veel afgevaardigden hebben deelgenomen. Die bijeenkomst lijkt echter wederom niets concreets te hebben opgeleverd. Aan onze kant van de politieke scheidslijn hebben wij al vroeg ingezien hoe gevoelig dit onderwerp zou kunnen liggen. Sterker nog, dit is ons duidelijk geworden door Agenda 2000. Commissaris Wulf-Matthies zorgde toen evenwel voor een gezamenlijk standpunt van Commissie en Parlement. Wij menen derhalve dat het nu de juiste tijd is om aan de slag te gaan met de Commissie, omdat zij actiever, positiever en besluitvaardiger wordt.
Mijn fractie heeft de vragen die u aan de orde stelde uitvoerig besproken. Uit onze discussie kwam een aantal punten naar voren. De belangrijkste daarvan betroffen het vasthouden aan het concept van sociale en economische cohesie en het meest representatieve instrument daarvan, namelijk het Cohesiefonds. Voordat we besluiten nemen over de toekomstige financiering van structurele hulp, moeten we echter eerst een diepgaand debat voeren over de tenuitvoerlegging van de doelen van het cohesiebeleid.
Wij staan op dit moment voor een aantal grote uitdagingen. Onder de noemer 'duurzame ontwikkeling' moet iedere discussie over de tenuitvoerlegging van het Cohesiefonds ook andere terreinen bestrijken, zoals werkgelegenheid en landbouw. We moeten blijven garanderen dat de armere regio' s die momenteel structurele hulp ontvangen in de toekomst niet onrechtvaardig behandeld worden. Evenzeer moeten we ervoor zorgen dat communautaire initiatieven als INTERREG en URBAN voortgezet worden. Wij vragen ons ook af of de in Agenda 2000 aangehouden 1,27% van het BBP van de EU voldoende is met betrekking tot het nieuwe Chesiefonds.
Wij zijn van mening dat onze discussies vruchtbaarder en zinvoller waren geweest als de Commissie, toen zij dit debat op gang bracht, eigen ideeën ter tafel had gebracht. Op die manier had zij die discussies kunnen bevorderen. We weten dat het een belangrijk onderwerp is. Nu zijn we met een serie vragenlijsten opgescheept, maar de commissaris kan erop rekenen dat onze fractie de komende maanden volledig betrokken zal zijn bij alle discussies.

Pohjamo
Mijnheer de Voorzitter, het debat over de toekomst van het cohesiebeleid is zeer actueel. Ik bedank de Commissie voor haar bereidheid dit debat ook met het Parlement te voeren. Mijn dank ook voor de zeer noodzakelijke bezoeken aan de lidstaten.
Naast de vraag hoe men het regionaal beleid zowel in de huidige lidstaten als in de kandidaat-lidstaten doeltreffend kan maken, betreft mijn zorg ook de voortgang van het structuurbeleid in de huidige lidstaten in de komende programmeringsperiode. Het structuurfondsenbeleid is tegenwoordig te bureaucratisch. Het is nu onder andere tijd te beoordelen hoe men voor de komende programmeringsperiode lering kan trekken uit de tijd tussen de voorbereidingen van de programma's. Hoe komt men tot meer doeltreffendheid, betere resultaten en minder bureaucratie? Ik wil in dit verband ook informeren naar het standpunt van de Commissie over de betekenis van de uitbreiding voor het aandeel van het structuurbeleid in de totale financiering. Is de Commissie bereid de financiële middelen voor het structuurbeleid in de komende programmeringsperiode te laten toenemen als de situatie van de economische en sociale cohesie in Europa dat vereist?
Ik wil de Commissie tegelijkertijd duidelijk maken dat men geen financieringsmodel voor de uitbreiding mag accepteren waarin de arme regio's van de huidige EU-landen de betalers zijn, regio' s die onder andere vanwege moeilijke natuurlijke omstandigheden, de grote afstanden of een geringe bevolkingsdichtheid nog steeds problemen kennen. De Europese Unie moet ook in de toekomst solidair zijn, zodat er voor de nieuwe uitdagingen van het structuurbeleid nieuwe middelen worden gevonden met nieuwe financieringsinstrumenten, onder meer ter beschikking te stellen door de centrale regio's, die in economisch opzicht het snelst van de uitbreiding profiteren.

Schroedter
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, beste collega' s, ten aanzien van de uitbreiding is het cohesiebeleid waarschijnlijk de grootste uitdaging waarmee de Gemeenschap zal worden geconfronteerd. Tegelijkertijd zal het cohesiebeleid de toetssteen zijn voor de Europese Unie in haar pogingen de stabiliteit in al haar geledingen te bewaren bij een uitbreiding tot 27 landen. Sommige lidstaten zijn echter geneigd een succesvol beleid niet zozeer af te meten aan de merites van het beleid in de landen met een ontwikkelingsachterstand, maar eerder aan de bedragen die zij tijdens de onderhandelingen in de wacht weten te slepen. Deze tendens moet na 2006 duidelijk worden omgebogen! De stabiliteit en een succesvolle ontwikkeling van een uitgebreide Europese Unie zijn na 2006 alleen gewaarborgd als in plaats van communautaire verworvenheden gemeenschappelijke objectieve criteria zullen gelden als maatstaf voor de toekenning van fondsen. Dit houdt in dat een gemeenschappelijk cohesiebeleid ten opzichte van het oude beleid in al zijn onderdelen moet worden getoetst.
Hoewel het tweede cohesieverslag een aantal goede voorstellen bevat, sleept het ook een fors aantal tekortkomingen uit het cohesiebeleid met zich mee. Daarnaast ontbreekt ook een aanzet tot fundamentele veranderingen. Ik heb over de voorstellen nog enkele zaken op te merken. Ik keur het goed als alle regio' s van de uitgebreide Unie op voet van gelijkheid worden beoordeeld, maar dat mag geen schok betekenen voor de regio' s aan wie momenteel steun wordt geboden. Ik ben dan ook een groot voorstander van het phasing out-principe, van meer decentralisatie en van stimulering van partnerschap. Dat moet echter ook gelden voor de kandidaat-lidstaten in het toetredingsfonds, en wel nu, zodat de bestuurlijke instanties zich op dit gebied kunnen inwerken. Om ervaring op te doen is het noodzakelijk al vanaf 2002 te starten met een phasing in van de toetredingskandidaten in een decentraal structuurbeleid. Niet met zevenmijlslaarzen, maar met kleine stappen; een geïntegreerd regionaal beleid is het enige wat vertrouwen wekt, ook voor de geldverstrekkers. Daarom moet kwaliteit boven kwantiteit gaan!

Markov
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, mevrouw de voorzitter van de Raad, ik beschouw het beleid van economische en sociale samenhang als een van de grote verworvenheden van de Europese Unie. In dit beleid komt namelijk het beginsel van solidariteit tussen de hoger en lager ontwikkelde regio' s tot uitdrukking. Een nadere blik op de manier waarop het structuurfondsbeleid tot dusver heeft gefunctioneerd leert ons echter dat het beleid nog op een fors aantal punten tekortschiet.
Ten eerste: de kloof tussen de lidstaten onderling mag dan weliswaar kleiner geworden zijn, de verschillen tussen de hoog en laag ontwikkelde regio' s binnen de lidstaten zijn groter geworden.
Ten tweede: het werkloosheidspercentage in de gebieden met een ontwikkelingsachterstand is niet noemenswaardig gedaald.
Ten derde: het gemiddelde inkomen per hoofd van de bevolking in de gebieden waar de rijkste 10% van de burgers van de Unie woont is nog altijd 2,6 maal hoger dan het inkomen in de regio' s waarin de armste 10% van de Europese bevolking woont.
Ten vierde: in de achtergebleven regio' s schort het nog steeds aan eigen economische en sociale pijlers, wat het inhalen van de achterstand op de ontwikkelde gebieden ernstig bemoeilijkt.
Ten vijfde: kijkt u toch eens naar de achterstand in de afwikkeling van communautaire initiatieven, die eind 1999 bijna 42 miljard euro bedroeg. Hieruit blijkt dat de middelen uit de structuurfondsen voor bepaalde projecten niet efficiënt worden ingezet! Dit illustreert dat men beslist moet kiezen voor andere maatregelen en projecten, uiteraard alleen in samenwerking met de lidstaten.
Ondanks de tekortkomingen mogen we niet uit het oog verliezen dat er ook heel veel vooruitgang is geboekt; de verschillen waren anders nog veel groter geweest. Dat betekent echter niet dat wij het structuurfondsbeleid onveranderd moeten voortzetten. Mijnheer Barnier, u hebt zo-even verklaard dat er op geen enkel aspect een taboe mag rusten. Dat klopt! Op de informele bijeenkomst in Namen hebben de lidstaten zich min of meer in gelijke zin uitgelaten, en er zijn bij die gelegenheid voorstellen op tafel gelegd. Maar eens moet er een moment komen dat we ronduit zeggen: deze voorstellen gaan zo en zoveel kosten, en dan moeten we duidelijk stellen of we dat willen betalen of niet.
Wij kunnen niet eeuwig alles maar op de lange baan blijven schuiven. U weet dat de bovengrens 1,27% van het BBP bedraagt binnen het financieel perspectief 2000-2006. Waar zitten we momenteel op? Op 1,06%. Dat is toch niet direct een implementatie van serieus structuurbeleid te noemen! Een en ander valt ook het Parlement te verwijten ...
(Interruptie door de heer Jarzembowski) Mijn verwijten treffen momenteel niet alleen de commissaris; steeds weer laten wij het maar over onze kant gaan! Dat geldt dus niet voor mijn fractie; wij hebben de nodige amendementen ingediend. Mijnheer Jarzembowski, misschien doet de Fractie van de Europese Volkspartij de volgende keer ook eens mee; we zouden dan bijna over een meerderheid beschikken! Wij moeten in het kader van deze bespreking natuurlijk ook in overweging nemen dat er zeer speciale regio' s zijn. Het spijt me zeer, mijnheer de commissaris, maar het door de Commissie opgelegde programma voor de grensregio' s is volkomen ontoereikend! Misschien moeten we er eens over nadenken of men iets dergelijks kan doen ...
(Spreker wordt door de Voorzitter onderbroken)

Raschhofer
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris! Het Cohesiefonds is in het leven geroepen om de landen van de Europese Unie met een zwakke structuur voor te bereiden op de Economische en Monetaire Unie. De cohesielanden, die de laatste jaren met een krachtige inhaalrace bezig zijn geweest, worden allemaal deelnemer van de Economische en Monetaire Unie. Ik stel dus vast dat deze doelstelling van het cohesiebeleid is verwezenlijkt. Desondanks werd in het kader van Agenda 2000 besloten het Cohesiefonds voort te zetten. Zou het niet consequent zijn om het cohesiebeleid geleidelijk af te bouwen in de vorm van een phasing out? Met de uitbreiding naar het Oosten kan het cohesiebeleid van de Europese Unie in zijn huidige vorm niet langer worden voortgezet. Wij weten allemaal dat de uitbreiding naar het Oosten niet zonder kosten gepaard zal gaan. Daar moeten we eerlijk in zijn. Overigens denk ik ook dat er veel efficiëntie-, beheers- en fraudeproblemen verscholen gaan in het cohesiebeleid. Het zou geen overbodige luxe zijn een fundamenteel debat te voeren over de sterke en zwakke punten van dit beleid, dus over veranderingen in dit cohesiebeleid.
Ik ben me ervan bewust dat het een moeilijk debat zal worden; er staan immers verworvenheden op het spel. Waar het hier echter om gaat, is de principiële vraag: wat betekent solidariteit in de Europese Unie?

Jarzembowski
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de voorzitter van de Raad, geachte commissaris, ik deel uw opvatting dat deze kwestie zonder taboes moet worden besproken. Ik denk dat niemand in dit Huis tegenstander is van een cohesiebeleid. Wij moeten ons echter de vraag stellen of cohesiebeleid niet beter kan worden gevoerd zonder een Cohesiefonds.
Er zijn twee problemen. Ten eerste: als de toetredingskandidaten lid worden, zouden zij logischerwijs ook moeten toetreden tot het Cohesiefonds; het gaat hier per slot van rekening om de armste landen. Je kunt niet zeggen: regionaal beleid is er voor iedereen, het cohesiebeleid is er voor vier landen en de tien nieuwkomers komen ergens daaronder. Nee, wil men het Cohesiefonds handhaven, dan moet het gelden voor alle toetredingskandidaten. Persoonlijk ben ik echter van mening dat cohesiebeleid via een algemeen regionaal en structuurbeleid beter kan worden gevoerd zonder cohesiefonds, temeer daar het Cohesiefonds naar mijn mening het nadeel in zich bergt dat de aandacht meer uitgaat naar landen dan naar regio' s. Wij willen echter geen bijstand verlenen aan staten maar aan regio' s met een ontwikkelingsachterstand. Om die reden, mijnheer de commissaris, vind ik dat deze kwestie nog eens zorgvuldig onder de loep moet worden genomen.
Ten tweede: ik onderschrijf uw woorden dat wij onderscheid moeten maken tussen de inhoudelijke hervorming en de vraag hoeveel geld wij ervoor over hebben in het eindeffect. Ik vind dat wij vaart moeten zetten achter een besluit over de inhoudelijke vorm, want de toetredingskandidaten hebben het recht om tegen 2002/2003, als ze dan lid zijn, van ons te horen hoe het cohesiebeleid eruit zal komen te zien.
Mijnheer de commissaris, ik ben er niet zo zeker van of ik u goed heb begrepen, maar op zich vind ik uw model goed. U zegt dat voor alle regio' s uniforme criteria gelden. Laten wij het houden op een of twee criteria, dan initiëren wij een phasing out voor de regio' s waaraan tot dusver bijstand werd verleend maar die niet meer voor bijstand in aanmerking komen, hetzij op basis van de nieuwe criteria, hetzij omdat er geen geld meer beschikbaar is. Wij willen echter graag weten wat de criteria zullen zijn op basis waarvan in de toekomst bijstand zal worden verleend. Er valt wat mij betreft best te praten over een, twee of zelfs drie criteria, maar ik ben bang - u hebt al op het gevaar gewezen - dat we zullen eindigen met tien criteria. Gaat men dan bekijken welk criterium bij een regio past? Ah, deze regio heeft bergen, dat is dus een bergregio. Ah, een insulaire positie, dan is dit dus een eilandregio!
Ik denk dat we beter uit kunnen gaan van een of ander percentage, bijvoorbeeld het BBP met, wellicht, het werkloosheidscijfer. Je kunt ook verder gaan door te zeggen: ja, ook de scheiding naar sekse en het opleidingsniveau van mannen en vrouwen moeten algemene criteria zijn, maar dan wordt het wel enigszins een warboel, als ik me zo uit mag drukken. Laten we dan ook - zoals u ons hebt gezegd - de discussie hieromtrent voortzetten. Wij staan aan uw kant en wij verheugen ons erop het debat met u voort te zetten!

Duin
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de voorzitter van de Raad, mijnheer de commissaris, ik ben het nadrukkelijk eens met degenen die hebben verklaard dat het in dit debat niet mag gaan om de bescherming van communautaire verworvenheden, maar om de verlening van bijstand aan degenen die deze het dringendst nodig hebben. Daarnaast wil ik beklemtonen dat niemand zijn ogen mag sluiten voor de grote financiële uitdagingen waarvoor de uitbreiding ons stelt. De Duitse burger heeft reeds ondervonden hoe loos de uitspraken zijn als zou de eenwording van Duitsland zonder extra belastingen kunnen worden bekostigd. Dat is aantoonbaar fout gebleken. Laten wij elkaar niet misverstaan; ook wij zijn voorstander van de uitbreiding, maar het is wel van belang de gevolgen voor het structuurbeleid onder ogen te zien. We kunnen onmogelijk verder gaan op de voet van "Zo gaat het goed, ... ".
Willen we het vertrouwen van de mensen in de betrokken regio' s niet verspelen, dan moeten we daar duidelijk, eerlijk en tijdig op wijzen. Om te voorkomen dat we ruw uit onze slaap worden gewekt, moeten wij zoeken naar mogelijkheden om de kandidaat-lidstaten volledige steun te bieden bij de opbouw van hun infrastructuur. Tegelijkertijd moeten wij ervoor zorgen dat de minst ontwikkelde regio' s van de 15 lidstaten dichter naar het gemiddelde toe kruipen. Dit kan alleen slagen met veranderingen die ook zonder uitbreiding nodig zouden zijn geweest. Feit is dat de cohesielanden voor een deel zeer uiteenlopende successen hebben geboekt bij het inlopen van de achterstand en dat zij aantoonbaar het beste hebben gepresteerd op die gebieden waarop de betrokkenen sterk in hun bewegingsvrijheid waren beperkt en gedwongen waren zo efficiënt mogelijk om te gaan met de steun.
Om de efficiëntie van de aangewende middelen te kunnen controleren, is het verder nodig de projecten beter te evalueren en efficiënte economieën beter te belonen dan tot dusver het geval is geweest. Last but not least is een verdere vervlechting noodzakelijk met de andere beleidsvormen van de Europese Unie, met name het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Met de decentralisaties en de vereenvoudigingen waarop commissaris Barnier heeft gewezen, is het volgens ons mogelijk beide doelstellingen te laten slagen.

Gasòliba i Böhm
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, mijnheer de commissaris, ik wil beginnen met te zeggen dat ik beide verslagen toejuich. Zij verstrekken een degelijke analyse van de toepassing van de fondsen in 1999, zowel wat het Cohesiefonds als de structuurfondsen betreft. Uitgaande van de in deze twee verslagen vervatte analyse wens ik drie punten aan te stippen.
De eerste kwestie spreekt vanzelf: het cohesiebeleid maakt deel uit van de Europese Unie en de hier behandelde fondsen vormen een wezenlijk bestanddeel van dit cohesiebeleid. Gelet hierop is het van fundamenteel belang dat de regio's waar het niveau onder het gemiddelde van de Europese Unie ligt niet van deze fondsen beroofd worden, ongeacht de uitbreiding. Het cohesiebeleid van de Europese Unie berust immers op het feit dat de minder ontwikkelde regio's van de Unie fondsen en middelen ontvangen om de bestaande regionale ongelijkheden weg te werken. Zoals gezegd biedt de communautaire begroting overigens voldoende marge om in deze behoeften te voorzien.
Het tweede punt is dat deze verslagen betrekking hebben op 1999. Zij zijn op bepaalde punten vatbaar voor kritiek. Daarmee dient in de toekomst rekening te worden gehouden. Hopelijk worden de genoemde leemten en tekortkomingen in 2001 dankzij het optreden van de commissaris en zijn team verholpen.
Ten derde zij erop gewezen dat de geanalyseerde statistieken en de studies over de tenuitvoerlegging van de fondsen in de Europese Unie op de lange termijn - enkele uitzonderingen daargelaten - aantonen dat de kloof tussen het niveau van de minder begunstigde regio's en het communautaire gemiddelde is afgenomen. Aangezien we het hier uiteindelijk toch over de toekomstige tenuitvoerlegging van de fondsen hebben, dring ik erop aan dat deze factor bij de vaststelling van de nieuwe beleidslijnen van de Unie op dit terrein in aanmerking wordt genomen.

Nogueira Román
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, ik stel - zoals u allen - met voldoening vast dat zowel de voorzitter van de Raad als de voor het regionaal beleid verantwoordelijke commissaris het er om te beginnen over eens zijn dat wij in de toekomst, met het oog op de uitbreiding, een dubbel cohesiebeleid nodig hebben, hoe beperkt dat ook moge wezen: een cohesiebeleid voor de regio's van de huidige vijftien lidstaten enerzijds en een aanvullend cohesiebeleid voor de kandidaat-landen die tot de Unie toetreden anderzijds.
Ik stel tevens vast dat zij het eens zijn over een andere mijns inziens essentiële kwestie. Laten we niet hypocriet zijn: er is geen politiek Europa mogelijk zonder een economisch Europa, er is geen politiek Europa mogelijk zonder cohesiebeleid. Dit geldt ook voor de huidige lidstaten. Het is derhalve van fundamenteel belang dat de Europese Unie in de toekomst haar verantwoordelijkheid terzake neemt.
Hoe moet zij dit doen? Hoe kan zij deze doelstelling verwezenlijken en van welke instrumenten kan zij zich bedienen? Uiteraard dient de huidige tenuitvoerlegging van de structuurfondsen en het Cohesiefonds te worden verbeterd. De resultaten van de voorbije jaren en met name de verschillen tussen Ierland en Spanje en tussen Portugal en Italië of Griekenland spreken boekdelen, als ik zo vrij mag zijn om deze voorbeelden te noemen. De tenuitvoerlegging verschilt van land tot land. Zo heeft Ierland een enorme sprong voorwaarts gemaakt en is Portugal erin geslaagd om de structuurfondsen beter te benutten dan vele andere lidstaten. Hetzelfde kan niet gezegd worden van Spanje, Italië en Griekenland. Ofschoon het nationaal inkomen van deze landen het Europese gemiddelde steeds meer benadert, wordt de achterstand van de interne regio's niet weggewerkt, hetgeen wijst op een slechte tenuitvoerlegging van de fondsen. Deze situatie is wellicht toe te schrijven aan het feit dat de nationale overheden de voor de regio's bestemde fondsen voor eigen gebruik hebben aangewend of het additionaliteitsbeginsel niet hebben toegepast.
Mijnheer Barnier, u hebt onderstreept - u had dat overigens al eerder gedaan - dat de structuurfondsen en het Cohesiefonds ten minste 0,46% van het communautaire BBP moeten uitmaken. Ik herinner u eraan dat dit niveau in 1999 werd bereikt en dat de fondsen in 2006 slechts 0,31% zullen bedragen. Daar uit de resultaten blijkt dat de ongelijkheden tussen de Europese regio's in 1999 niet verdwenen zijn, moeten onze ambities noodzakelijkerwijs veel verder reiken dan uw voorstel, al is dat uiteraard goed bedoeld.

Musotto
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, de vraag die voor ons ligt is hoe het cohesiebeleid eruit moet zien in het nieuwe panorama dat de uitbreiding schept. Bij het antwoord moeten we twee aspecten onderscheiden: aan de ene kant moeten de leidende beginselen voor het cohesiebeleid na 2006 worden vastgesteld; aan de andere kant moeten prioriteiten worden gesteld.
Er zijn naar mijn mening twee leidende beginselen van het cohesiebeleid: gelijke kansen en regionalisering. De moderne economische theorie leert, met een overdaad aan details en ondersteund door overvloedig empirisch bewijsmateriaal, dat het succes van regionaal beleid nauw samenhangt met de groei van de individuele beslissingsautonomie en met het opstellen van regionaal beleid dat door de kiezers zelf wordt aanvaard.
Regionalisering betekent ook: economisch beleid op lokaal niveau opstellen, zodat de sterke punten en de plaatselijke bestuurlijke instellingen van elke regio geëerbiedigd en op waarde geschat worden en zodat deze instellingen collectieve keuzen maken, waarbij ze steunen op een reële democratische basis en onderworpen zijn aan controle door de kiezers. De plaatselijke instellingen kunnen daarvoor dan politiek verantwoordelijk worden gesteld.
Voor de verwezenlijking van die doelen is zeker een nieuw soort statistische informatie nodig over de economische realiteit, zowel op lokaal niveau als op nationaal en communautair niveau. Gegevens over het inkomen per hoofd van de bevolking volstaan niet meer om de toegangsmogelijkheden van individuen in de Europese regio's te beoordelen. Daarvoor is veel meer nodig: indicatoren voor het niveau van toegang tot middelen, indicatoren die de economische vrijheden meten, die rekening houden met de fundamentele mensenrechten - indicatoren kortom die meer in het algemeen de kwaliteit van het bestaan meten.

Walter
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, mevrouw de voorzitter van de Raad, het cohesiebeleid vormt een integraal bestanddeel van de Europese Unie. Zonder voortdurende solidariteit zullen wij geen vooruitgang constateren in de eenwording van de Europese Unie. Wij weten allemaal dat de sterkere en rijkere landen steun moeten bieden aan de armere, economisch zwakkere landen die bezig zijn met een inhaalproces. Wij spreken vandaag over de ontwikkelingen van de laatste jaren en natuurlijk ook over de conclusies die wij voor de komende jaren zullen moeten trekken.
Vandaag wil ik eens bekijken hoe het er nu echt voorstaat met ons cohesiebeleid. Zo vraag ik mij af hoe de gelden worden besteed die wij voor dit hoogst belangrijke beleid beschikbaar stellen. In het verleden hebben wij tot Agenda 2000 zeer heftige debatten gevoerd over de hoogte van de te verstrekken bedragen. Maar als we nu eens een blik werpen op de wijze waarop de omzetting in de praktijk verloopt, moeten wij ernstig betwijfelen of hier serieus werk van wordt gemaakt.
Sinds vorig jaar staan we aan het begin van een nieuwe periode van steunverlening. Dit betekent dat het enige tijd zal duren voordat het beleid goed op stoom ligt. Desondanks kunnen wij niet anders zeggen dan dat de uitvoering op de verschillende onderdelen ver beneden peil ligt! In de Begrotingscommissie hebben wij hier diverse malen op gewezen. Ook de Commissie regionaal beleid, vervoer en toerisme heeft deze kwestie regelmatig aangeroerd en ze zal dat in de toekomst blijven doen.
Als wij de huidige discussie bezien in het kader van het overleg inzake de begroting - en nu richt ik mij tot de Raad - zien wij dat de Raad over de verbintenissen die voor volgend jaar zijn aangegaan slechts 1% heeft uitgetrokken voor concrete betalingen. Slechts 1% van alles wat we willen verplichten, wordt daadwerkelijk uitbetaald! Zo ontstaat er een backlog zoals we die in het verleden al vaker hebben gezien. Terwijl de middelen zich ophopen, blijft snelle hulp achterwege en juist die is nodig als we willen dat een groot aantal landen en regio' s geen hulp meer nodig heeft als de uitbreiding komt. Als we daadwerkelijk willen helpen en ruimte willen maken voor de nieuwe landen die willen toetreden, moeten we snel tot actie overgaan en geconcentreerde hulp verlenen. Dat betekent dat wij in tweede instantie tot succes moeten komen.
Ik roep de Commissie, die al een aantal voorstellen heeft ingediend, maar ook de Raad op om woorden om te zetten in daden, want cohesie is alleen goed als de mensen er ook werkelijk iets van merken, en dat moet zo spoedig mogelijk gebeuren!

Berend
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de voorzitter van de Raad, mijnheer de commissaris, beste collega' s, allereerst een woord van dank aan de commissaris voor zijn duidelijke woorden en zijn voornemen in het kader van de sociaal-economische cohesie voldoende aandacht te schenken aan de nieuwe problemen bij de toetredingskandidaten en de nog steeds bestaande problemen in de verschillende regio' s van de huidige 15 lidstaten. Verder wil ik de commissaris ervoor danken dat hij nogmaals heeft benadrukt dat er in de discussies geen taboes zijn! Wij staan aan het begin van dit discussieproces waarin wij alle aspecten inzake de hervorming van de structuurfondsen dienen te analyseren.
Bij een Unie van 27 landen voltrekt de sociaal-economische samenhang zich nu eenmaal anders dan bij een Unie van 15 landen. Het staat vast dat de toetreding van 12 nieuwe staten zal leiden tot een aanzienlijke toename van de dispariteit in de Europese Unie. Enerzijds zullen de nieuwe lidstaten voorrang moeten krijgen, anderzijds moeten de huidige ontvangende landen kunnen rekenen op een zekere continuïteit. Wij zijn ons er terdege van bewust dat het Cohesiefonds en de structuurfondsen slechts een tijdelijke steun behelzen waarop de lidstaten niet tot in de lengte der dagen mogen rekenen. Regio' s waar autonome ontwikkelingsprocessen nog geen wortel hebben geschoten, mogen echter niet na 2006 hun doelstelling 1-status verliezen omdat de uitbreiding heeft geleid tot verbeteringen in hun relatieve situatie.
Wat ik duidelijk wil maken is dat het cohesiebeleid uitsluitend geloofwaardig kan zijn als wij de financiële middelen beschikbaar stellen op basis van objectieve criteria die voor alle landen in gelijke mate gelden. De welvaartscriteria op nationaal en regionaal niveau zullen daarbij als grondslag moeten dienen. Bij een op handen zijnde hervorming van het Europees regionaal beleid moeten dus oplossingen worden gevonden. De doelstelling van het discussieproces dat nu een aanvang neemt, moet zijn dat de nieuwe lidstaten en de doestelling 1-regio' s van de huidige lidstaten op voet van gelijkheid worden behandeld bij de beoordeling van hun afzonderlijke situatie.

Izquierdo Collado
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de voorzitter van de Raad, mijnheer de commissaris, in tegenstelling tot wat een van onze collega's hier heeft geopperd ben ik van oordeel dat dit een uitstekend moment is om het thema van de economische en sociale samenhang aan te snijden. Was dit concept ook maar van toepassing buiten de Europese grenzen en in andere regionale contexten. Dan zouden wij er wellicht in slagen om talloze conflicten op te lossen.
Ofschoon de tijd rijp is voor een debat over deze kwestie moet ik erkennen dat het antwoord van de Raad en de Commissie in ieder geval in mijn ogen ontoereikend is. Ten eerste kan ik er niet bij dat men het over economische en sociale samenhang heeft zonder ook maar enige, zij het beperkte, allusie te maken op de eenheidsmarkt en de verschillende beleidsterreinen van de Europese Unie. Op dit moment werken wij aan het zesde kaderprogramma, een programma waarin men zich van meet af aan niet gestoord heeft aan de in de Verdragen vereiste samenhang. De economische en sociale samenhang dient op alle beleidsterreinen aanwezig te zijn.
Mijnheer de Voorzitter, de heer Barnier heeft in zijn verslag een reeks vragen aan dit Parlement geformuleerd. Wij hebben diezelfde vragen aan de Raad voorgelegd. Deze instelling heeft ons evenwel te kennen gegeven dat dit niet het geschikte moment is om ons van antwoord te dienen, ofschoon het Parlement het recht heeft om deze vragen aan de Commissie en de Raad voor te leggen teneinde kennis te nemen van hun standpunt terzake voordat wij ons verslag opstellen. Ik ben het volkomen oneens met de houding van de Raad en ook het optreden van de commissaris stelt mij enigszins teleur. Het lijkt mij immers hoog tijd dat bepaalde fundamentele zaken voorgoed worden opgehelderd. Wij hebben het over de gevolgen van de ontwikkelingen van 2006 voor de verschillende regio's. Als wij aan dit probleem geen aandacht besteden, zullen wij tot in het oneindige blijven theoretiseren zonder dat de voor de Europese economische en sociale samenhang noodzakelijke hervorming wordt doorgevoerd. Wij zullen elkaar argwanend in de gaten blijven houden: sommigen bepleiten de afschaffing van het Cohesiefonds, anderen willen bepaalde regio's van deze steun beroven. Deze verwarring zal ons beletten om tot de kern van de zaak door te dringen.

Mastorakis
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega' s, wij weten allen dat de Europese Unie de economische en sociale samenhang van haar regio' s als de kwintessens van haar bestaan beschouwt. Zij heeft het doel voor de na te streven samenhang ook becijferd en vastgesteld dat dit niet minder dan 75% van het gemiddelde inkomen per hoofd van de bevolking in de 15 lidstaten mag bedragen.
Nu heeft de Europese Unie - terecht - besloten nieuwe lidstaten op te nemen. Het gaat hier bij uitstek om landen met een laag inkomen per hoofd van de bevolking. Is het echter wel juist en moreel ook aanvaardbaar dat dit tweede doel, de uitbreiding, ten koste gaat van het eerste doel, de samenhang? Door de uitbreiding zal het gemiddelde inkomen per hoofd van de bevolking immers aanzienlijk dalen. Gelukkig heeft iedereen ingezien dat men zich in het cohesiebeleid niet kan blijven blindstaren op de grens van 75%, en daarom worden verschillende scenario' s voorgesteld en besproken. Daarmee kan misschien in bepaalde gevallen wel een uitweg worden gevonden, maar geen billijke oplossing. Daarom is het wenselijk - en mijns inziens ook onvermijdelijk - dat het eerste doel onaangetast blijft, ook na uitbreiding van de Europese Unie. Dat betekent dat in alle lidstaten, de oude en de nieuwe lidstaten, de grens van 75% van het gemiddelde inkomen per hoofd van de bevolking van de huidige 15 lidstaten moet worden overschreden. Dat zou consequent zijn.
Vanzelfsprekend zijn er voor de uitbreiding meer financiële middelen nodig dan nu kennelijk beschikbaar zijn. Daarom moeten degenen die hiervoor verantwoordelijk zijn de realiteit onder ogen zien. Zij moeten dit vraagstuk met een open geest benaderen en een kosten-batenanalyse op lange termijn van een aangepast, moedig regionaal beleid maken. De hulpbehoevende regio' s van Europa mogen niet worden teleurgesteld. Deze regio' s hebben bepaalde opvattingen over Europa en geloven in Europa. Men moet wel het volgende beseffen, zoals ook Demosthenes, een van de meest vooraanstaande mannen van het oude Griekenland placht te zeggen: äåé äç ÷ñçìÜôùí êáé Üíåõ ôïýôùí ïõäÝí Ýóôéí ãåíÝóèáé ôùí äåüíôùí (wat het geld betreft, zonder geld kan niets naar behoren gebeuren). Als de desbetreffende besluiten al genomen zijn, wel· besluiten worden genomen om indien nodig te worden herzien.

Darras
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de fungerend voorzitter van de Raad, mijnheer de commissaris, waarde collega's, de heren Marques en Nogueira Román hebben terecht in hun verslagen aangegeven dat het Cohesiefonds en de structuurfondsen van zeer groot belang zijn voor de ontwikkeling van de meeste regio's van de Unie, zowel vanuit het oogpunt van de infrastructuur als ten aanzien van de sociale integratie. Ondanks het geld dat in het kader van deze fondsen is vrijgemaakt, is er in de Europese regio's nog altijd geen sprake van een gelijke ontwikkeling. Mijn collega Fruteau maakt zich in dit opzicht zeer grote zorgen over de ultraperifere regio's. U zult dus begrijpen dat ik bang ben dat de Europese Unie gezien de uitbreiding haar blik alleen nog maar op het Oosten zal gaan richten, met alle dramatische gevolgen van dien voor een groot aantal regio' s die nu van deze fondsen profiteren.
U moet mij goed begrijpen: ik wil hier niet het belang van de uitbreiding in twijfel trekken. Met de uitbreiding kan immers de vrede op ons continent worden gewaarborgd, hetgeen in deze moeilijke tijden een nobele zij het kwetsbare doelstelling is. Ik wil daarentegen dat er wordt nagedacht over de voorwaarden om de uitbreiding succesvol te laten verlopen. Ik deel de mening van de sprekers die vinden dat het welslagen van de uitbreiding afhankelijk is van de versterking van de cohesie. De prijs voor deze cohesie dient echter niet te worden betaald door de armste landen van de Unie.
In concreto, mijnheer de commissaris, wil ik dat de ontvankelijkheidscriteria voor doelstelling 1 en 2 zodanig worden herzien dat de armoede van de ene regio niet ten koste zal gaan van de andere regio, in die zin dat dit de verarming van die andere regio in de hand werkt. De uitbreiding biedt een enorme uitdaging in termen van solidariteit. Alleen als dat begrepen en geaccepteerd wordt, zullen we deze uitdaging met succes kunnen aangaan. Laten we dat niet vergeten.

Pittella
Mijnheer de Voorzitter, de verklaringen die we hebben gehoord, zowel van de Raad als van commissaris Barnier, en de interventies van alle collega's hebben duidelijk gemaakt dat het cohesiebeleid nog steeds een van de fundamentele pijlers van het communautair beleid is; de uitbreiding maakt niet alleen de herneming, maar ook de versterking ervan noodzakelijk.
Toch denk ik dat de problemen elders liggen. Ik noem er enkele. In de eerste plaats, zijn de instrumenten die we in deze jaren hebben gebruikt om de steeds grotere verschillen glad te strijken nog actueel? Kunnen algemene indicatoren, zoals het BBP, of schematische percentages, zoals 75%, de enige parameters blijven aan de hand waarvan de situatie wordt beoordeeld en rangorden worden vastgesteld? Heeft een alleen in schijn egalitaire parameter nog zin, waarbij gelijke maatregelen worden genomen voor personen en in contexten die alleen voor de statistiek gelijk zijn?
In de tweede plaats: betekenen het subsidiariteitsbeginsel en het additionaliteitsbeginsel nog hetzelfde als twintig jaar geleden, toen de institutionele organisatie van de Europese Unie zo anders was? Is het idee dat Giuliano Amato, ex-premier van Italië, een paar dagen geleden lanceerde, namelijk een grondige vernieuwing waarbij de Europese Commissie de zeggenschap over de grote strategische beslissingen houdt en de regionale ontwikkelingsprogramma' s worden gedecentraliseerd, werkelijk zo onrealistisch?
Ik hoop werkelijk dat het Parlement in de komende maanden wat meer moed zal tonen om deze problemen te behandelen.

Lage
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, mijnheer de commissaris, de cohesie is voor de Europese Unie een onmisbare pijler. In tegenstelling tot wat een aantal federalisten meent, kan er zonder sociale en economische cohesie binnen diezelfde Unie nooit politieke cohesie bestaan. Omgekeerd kan er zonder politieke cohesie geen sprake zijn van economische en sociale cohesie, hoe onaangenaam dat sommige verstokte aanhangers van het soevereiniteitsbeginsel ook in de oren moge klinken. Het cohesiebeleid heeft de afgelopen jaren een belangrijke rol gespeeld, en die rol zal als gevolg van de uitbreiding alleen maar belangrijker worden. Het cohesiebeleid is een voorwaarde voor het slagen van de uitbreiding - dat zou nu toch duidelijk moeten zijn. Die uitbreiding leidt echter wel tot een paradoxale toestand, mijnheer de Voorzitter. De Europese Unie wordt namelijk armer wat het gemiddelde per capita-inkomen betreft, terwijl de landen die nu het armst zijn plotseling rijker zullen blijken te zijn, maar dan alleen als gevolg van een statistisch foefje. Dat kan niet anders dan problemen opleveren. Mijn land, Portugal, kan evenmin als de andere cohesielanden aanvaarden dat het ten gevolge van de uitbreiding in het verdomhoekje van het cohesiebeleid terechtkomt. We worden nu immers het slachtoffer van een statistische bewerking die ons automatisch boven de drempel van 75% doet uitkomen.
In het licht van het voorafgaande meen ik dat men in het cohesiebeleid in de toekomst aan de volgende beginselen zal moeten blijven vasthouden:
één: uitbreiding van de voor de cohesie bestemde begrotingsmiddelen. Daar kunnen we niet omheen, wat de heer Walter ook moge beweren;
twee: de verzekering dat de regio' s en landen die volgens de nu geldende definities achtergebleven zijn ook in het vervolg in die categorie blijven vallen. Er moet dus een formule gevonden worden aan de hand waarvan deze landen een gelijk niveau van steun kunnen blijven ontvangen;
drie: een diepgaande hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en een betere bescherming van het platteland;
vier: de definitie en toepassing van een strategie voor de ontwikkeling van het Europees grondgebied waarbij de bevolkingsdruk op de huidige dichtbevolkte en geconcentreerde geürbaniseerde gebieden verlicht wordt, via doorstroming naar andere gebieden binnen Europa.

Neyts-Uyttebroeck
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, waarde collega's, conform uw wens ging het hier in eerste instantie om een verkennend en oriënterend debat over de toekomstige ontwikkelingen van het structuur- en cohesiebeleid. Ik heb zeer aandachtig naar dit debat geluisterd. Uiteraard zullen we rekening houden met uw opmerkingen. Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, waarde collega's, ik wil het graag bij deze zeer korte reactie houden.

Barnier
Mijnheer de Voorzitter, het zal u wellicht niet verbazen dat ik evenals mevrouw Neyts-Uyttebroeck zeer aandachtig geluisterd heb naar de opmerkingen die hier zijn gemaakt. Ik heb aangegeven dat ik aan het begin van dit debat graag uw openlijke kritiek of suggesties wil horen.
Ik moet zeggen dat ik geraakt ben door het betoog dat de heer Simpson zojuist heeft gehouden. Hij volgt mijns inziens een volkomen verkeerde redenering. Ook de heer Izquierdo Collado heeft zich ongeduldig getoond. Ik zou willen dat u zich wat eerlijker jegens de Commissie zou opstellen. De heer Simpson heeft zojuist verwezen naar een precedent, waarbij hij de naam noemde van een vrouw voor wie ik veel waardering en vriendschap koester: mijn voorgangster, mevrouw Wulf-Matthis. Ik wil u in dit opzicht graag herinneren aan het tijdschema van het voorafgaande debat over de agenda van Berlijn. Het forum waarop dat debat werd geopend vond plaats in 1996, terwijl de Europese Raad over de agenda van 2000-2006 in 1999 plaatsvond. Het forum vond dus drie jaar voorafgaand aan de Europese Raad plaats. Als ik hetzelfde tijdschema zou volgen, zou ik hier niet in januari 2001 het debat met u geopend hebben, maar pas over twee jaar, in 2003.
Vertelt u mij alstublieft niet dat de Commissie niet voldoende in de aanval gaat en dat u nu voorstellen van haar verwacht. Wij hebben er twee jaar voor uitgetrokken om dit debat zonder taboes te voeren en hebben dus niet tot het moment van de uitbreiding zelf gewacht. Ik verzoek u zich eerlijk jegens de Commissie op te stellen. Ik wil eerst luisteren naar hetgeen u, het Comité van de regio's, de regio's zelf en de lidstaten te zeggen hebben. Pas dan zal ik vol daadkracht naar voren treden en indien nodig krachtige voorstellen doen. Maar vraagt u mij niet vandaag om een debat af te sluiten dat zojuist, twee jaar voor de inwerkingtreding van de gebruikelijke procedures, van start is gegaan. Ik heb mij transparant en open opgesteld jegens het Europees Parlement. Ik vind het onterecht dat mij dat nu verweten wordt.
Voorts wil ik voorzitter Hatzidakis, mevrouw Schroedter, de heer Duin, de heer Gasòliba i Böhm en de heer Markov laten weten dat ik mij in veel van hun opmerkingen kan vinden wat betreft de oproep tot goede besteding, naleving van afspraken en zorg om een daadwerkelijk partnerschap in de regio's. Als ik mij niet vergis hebben de genoemde sprekers zich overigens met name over het huidige beheer uitgelaten. Samen met het team van het directoraat-generaal doe ik er alles aan om in de verordeningen genoemde woorden als partnerschap, goede besteding, striktheid en pariteit te vertalen naar de werkelijkheid.
Voorzitter Hatzidakis, over enkele dagen zal ik voor uw commissie verschijnen om aan te geven wat de stand van zaken is met betrekking tot de periode 1994-1999 en de bestedingen van de restanten van voor 1994, die nu naar ik hoop definitief kunnen worden vastgesteld. Ik zal tevens van deze gelegenheid gebruik maken om met u te bekijken in hoeverre de gemaakte afspraken zijn nagekomen en hoe de eerste kredieten in de huidige periode zijn besteed. Ik zal een en ander zeer precies en objectief voor de Commissie regionaal beleid, vervoer en toerisme uiteenzetten.
De heer Markov heeft opnieuw het vraagstuk van de grensregio's ter tafel gebracht. Mijnheer Markov, ik moet toegeven dat het antwoord dat wij u bij monde van de heer Verheugen gegeven hebben niet geheel bevredigend is, gezien de problematiek van de grensregio's. Vraag mij echter niet meer informatie dan ik u kan geven. Wij werken immers in het kader van de afspraken die in Berlijn zijn gemaakt. U bent hiervan zeer goed op de hoogte, want u hebt zelf uw goedkeuring hierover uitgesproken. Ik moet mij houden aan de vastgestelde financiële ruimte. Ik gebruik alle mogelijkheden die mij ter beschikking staan om de middelen zo flexibel mogelijk toe te passen, maar ben tot 2006 gebonden aan de financiële ruimte die in Berlijn is vastgesteld.
De heer Pohjamo heeft evenals andere sprekers hier het vraagstuk van de financiering van de uitbreiding aan de orde gesteld. Mijnheer Pohjamo, niet de Commissie neemt besluiten over de voorstellen die wij hier doen, maar de Raad van staatshoofden en regeringsleiders in 2006. Wat dit punt betreft wil ik u laten weten dat wij in 2006 de juiste beslissingen over de financiering kunnen nemen als wij nu een daadwerkelijk, goed politiek debat voeren en als de Commissie aan het eind van dit debat moedige, krachtige voorstellen presenteert. Deze boodschap wil ik ook richten tot de heren Nogueira Román, Walter, Mastorakis en Pittella, die verwezen hebben naar de doelstellingen en de waarden van de Unie die in dit cohesiebeleid zichtbaar moeten worden. Mevrouw Diamantopoulou, de heer Fischler en ik zullen u standpunten voorleggen en voorstellen doen inzake de voortzetting in gewijzigde vorm van het cohesiebeleid. Ik wil u echter wel alvast laten weten dat wij hier in 2004 of 2005 alleen in zullen slagen als er van tevoren een daadwerkelijk politiek debat heeft plaatsgevonden. Het is voor ons noodzakelijk dat u dit debat hier en in uw landen voert en met elkaar de dialoog aangaat over het nut, de noodzaak en de gevolgen van dit regionaal beleid. Zonder dit debat zijn goede eindbeslissingen over het financiële vraagstuk niet mogelijk. Ik verzoek u derhalve om binnen uw politieke fracties, onderling, in uw land en in de regio's dit debat aan te gaan en te reageren op de eerste voorstellen die de Commissie zal presenteren. Ook wil ik u verzoeken om zelf voorstellen te doen.
Mevrouw Raschhofer, u hebt aangegeven dat hervormingen noodzakelijk zijn. Ik weet niet of wij elkaar goed begrepen hebben, maar dat is precies de reden waarom het debat wordt geopend en ik hoop dat er voorstellen voor hervormingen naar voren zullen komen. Mevrouw Raschhofer heeft een woord gebruikt dat ik hier niet onvermeld wil laten, want we moeten onze woorden zorgvuldig afwegen. Ze sprak over fraude. Ik ben zelf bijzonder streng en zelfs meedogenloos als het gaat om een strikt beheer van de structuurfondsen. Waarschijnlijk zijn er fouten gemaakt en zijn er vertragingen opgetreden. Soms is er sprake van onregelmatigheden. In de verslagen van de Rekenkamer en binnen de Commissie begrotingscontrole van uw Parlement wordt evenwel nauwelijks gewag gemaakt van fraude in het beheer van de structuurfondsen. Het gaat meestal om fouten, vertragingen en onregelmatigheden die wij geleidelijk aan moeten terugdringen met de houding die ik zojuist heb aangegeven.
Ook de heer Jarzembowksi heeft reeds een bijdrage aan dit debat geleverd en ik wil hem daarvoor hartelijk danken. Laat er geen misverstand over bestaan: toen ik sprak over de territoriale dimensie van het toekomstige beleid merkte u op, mijnheer Jarzembowski, dat ik het in de titel van het cohesieverslag heb over "eenheid van Europa, solidariteit van de volkeren, diversiteit van de gebieden". Deze bewoordingen moeten misschien als uitgangspunt worden genomen voor het nieuwe, toekomstige doelstelling 2-beleid, als er überhaupt nog een doelstelling 2-beleid komt, wat ik wel hoop. Een dergelijk beleid is immers beter dan de bureaucratisering en herverdeling in zones. Dit beleid mag gedecentraliseerd worden, maar wel op basis van een aantal Europese prioriteiten die wij samen zullen vaststellen. Voor ieder van deze prioriteiten kunnen een of meerdere financiële instrumenten ter beschikking gesteld worden met het oog op een aantal krachtige doelstellingen waaraan u veel belang hecht: steun aan de regio's met duurzame natuurlijke handicaps, steun aan het stedelijk beleid en steun aan de grensoverschrijdende samenwerking. Dat zijn enkele territoriale doelstellingen. Er valt ook te denken aan een aantal thematische doelstellingen, zoals de informatiemaatschappij.
Mijnheer Korakas, ook u hebt opgeroepen tot meer vertrouwen en regionalisering. Ik ben het met u eens. Ik zal in het kader van de nieuwe agenda voor 2004 voorstellen doen voor meer eenvoud en regionalisering, maar ik zal niet toestaan dat dit cohesiebeleid wordt ontmanteld. Het gaat hier immers om een van de beste vormen van communautair beleid, omdat het dient ter versterking van de solidariteit in Europa.
Mijnheer Berend, u hebt evenals andere sprekers kritiek geuit op het huidige criterium van het BBP per hoofd van de bevolking. Ik begrijp en accepteer deze kritiek. Ik sta er open voor. Ik wil u echter wel laten weten dat het BBP per hoofd van de bevolking tot op heden het meest rechtvaardige en objectieve criterium leek, een criterium dat door alle lidstaten wordt geaccepteerd. Dankzij de instrumenten waarover we beschikken hebben we toegang tot betrouwbare statistieken. Alvorens van criterium te veranderen, zullen we goed moeten nadenken over de vraag welk criterium rechtvaardiger en objectiever is dan dat van het BBP per hoofd van de bevolking.
Mevrouw Darras, ik wil u duidelijk laten weten dat ik op het juiste moment een regionaal en cohesiebeleid zal voorstellen waar alle landen van de Unie belang bij zullen hebben. Natuurlijk zal de nadruk van dit beleid op de armste regio's komen te liggen, zoals hier vandaag is aangegeven. Dat is immers waar het bij cohesie om draait. Daar waar de cohesie is bereikt, wordt het beleid stopgezet. Ik zie er geen enkel heil in om een beleid te ontwikkelen waarin regio's of arme gebieden die minder moeilijkheden hebben, maar desalniettemin nog specifieke problemen moeten oplossen, over het hoofd worden gezien. Ik zal dus te gelegener tijd een beleid voorstellen dat in verschillende mate van intensiteit, naargelang van het ontwikkelingsniveau, tegemoet zal komen aan de wensen van alle regio's en landen in Europa. In antwoord op de vraag van de heer Lage wil ik verder opmerken dat ik alle regio's rechtvaardig wil behandelen om te voorkomen dat de huidige regio's van de Europese Unie straks door statististische en mechanische effecten buiten de boot zullen vallen. Ik heb dit punt zelf al in het verslag over de cohesie aan de orde gesteld.

Izquierdo Collado
Mijnheer de Voorzitter, ik vraag het woord voor een persoonlijk feit naar aanleiding van de toespeling van de commissaris. Zijn commentaar lijkt mij volkomen misplaatst en des te onbegrijpelijker daar deze commissaris doorgaans uitstekende betrekkingen met het Parlement en elk van zijn afgevaardigden onderhoudt. Het gaat wellicht om een misverstand.
Mijnheer de commissaris, ik heb u de vraag voorgelegd die u zelf aan het Parlement hebt gesteld. Dat is alles. Ik vind dat geen reden om mij ongeduldigheid te verwijten. In januari hebt u in het tweede cohesieverslag aan het Parlement gevraagd welk van de vier criteria onze voorkeur geniet. Welnu, het Parlement legt dezelfde vraag voor aan de Raad en de Commissie.
Mijnheer de commissaris, in de tweede plaats moeten wij rekening houden met de uitbreiding. Wij hebben het over een ander moment, over een andere periode. U kunt er derhalve van op aan dat al mijn opmerkingen op een constructieve houding berusten, hetgeen overigens niets nieuws is, aangezien ik in dit Parlement reeds jarenlang voor samenhang ijver.

Jarzembowski
Mijnheer de Voorzitter, het gaat niet aan dat een ieder met een nieuw debat begint als de spreektijd afgelopen is en de commissaris het woord heeft gevoerd. Ik verzoek u hiertegen in het vervolg op te treden, anders wil ik namelijk ook graag nog eens twee minuten aan het woord komen. In ieder geval kan ik niet anders zeggen dan dat de commissaris al onze vragen zeer goed heeft beantwoord en dat wij hem grote dank verschuldigd zijn.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.

Cohesiefonds (1999) - Structuurfondsen (1999)
De Voorzitter
Aan de orde is het gecombineerd debat over de volgende verslagen:
A5-0248/2001 van de heer Marques, namens de Commissie regionaal beleid, vervoer en toerisme, over het jaarverslag 1999 van de Commissie over het Cohesiefonds (COM(2000) 822 - C5-0109/2001 - 2001/2058(COS));
A5-0247/2001 van de heer Nogueira Román, namens de Commissie regionaal beleid, vervoer en toerisme, over het elfde jaarlijks verslag van de Commissie over de structuurfondsen (1999) (COM(2000) 698 - C5-0108/2001 - 2001/2057(COS)).

Marques
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, het verslag van de Commissie over de activiteiten in het kader van het Cohesiefonds gedurende 1999 toont aan dat met dit fonds evenals in voorgaande jaren de doelstellingen waarvoor het is opgezet onverminderd nagestreefd worden. Via dit fonds worden in de zogenaamde cohesielanden - Portugal, Spanje, Griekenland en Ierland - economische infrastructuren opgezet op het gebied van vervoer en milieu. Het Cohesiefonds heeft op deze twee gebieden een rol van doorslaggevend belang gespeeld bij de ontwikkeling van de infrastructuur binnen de regio waar ik vandaan kom, om maar een voorbeeld te noemen. In 1999 alleen al is de luchthaven van Madeira met middelen uit dit fonds uitgebreid, terwijl er bovendien een centrale voor de verwerking van vast afval is opgezet.
Er zijn ook andere redenen om tevreden te zijn over de activiteiten die in het kader van het Cohesiefonds in 1999 ontplooid zijn. De financiering en uitvoering van de cohesieprojecten, de verdeling van de toewijzingen tussen de sectoren vervoer en milieu, de naleving van de communautaire milieuwetgeving en de verdeling van de middelen tussen de cohesielanden - het is allemaal keurig volgens de voor dit fonds vastgestelde regels geschied. Er is in 1999 geen enkel geval van fraude of dubbele fondsentoewijzing vastgesteld. In 1999, het laatste jaar van de programmeringsperiode 1993 - 1999, is alles dus normaal verlopen. Het verslag van de Commissie geeft een algemeen overzicht van de ontwikkelingen gedurende die periode. Ik zal mij in deze interventie daarom concentreren op de wijze waarop het Cohesiefonds heeft bijgedragen tot de sociale en economische cohesie. Dit fonds is immers het belangrijkste instrument bij de verwezenlijking van die cohesie.
Ik moet er hier overigens wel op wijzen dat het solidariteitsbeginsel, de belangrijkste pijler bij de constructie van Europa, betere tijden heeft gekend. Zowel in 1986 als in 1992 zijn de fondsen voor het structuurbeleid verdubbeld. Daarmee werd beoogd de cohesielanden in de gelegenheid te stellen zich binnen de interne markt en de Economische en Monetaire Unie een plaats onder de zon te verwerven.
In juni 1999 hebben de staatshoofden en regeringsleiders zich tijdens de Top van Berlijn binnen het kader van Agenda 2000 moeten uitspreken over de begroting van de structuurfondsen voor de periode 2000 - 2006. En de begroting is toen niet opnieuw verdubbeld. Integendeel, op de begroting werd vrij ingrijpend gekort. Tijdens die Top kreeg het egoïsme van de lidstaten de overhand en werd het idee van een evenwichtiger en homogener Europa, het idee dus waar Jacques Delors en Helmut Kohl zich steeds voor hebben ingezet, naar het twee plan verschoven.
En dat, mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, en dat terwijl de uitbreiding steeds dichterbij komt. We zullen nu met enorme regionale inkomensverschillen te maken krijgen, en het is daarom absoluut noodzakelijk het economisch en sociaal cohesiebeleid nieuw leven in te blazen. We zijn ervan overtuigd dat de Commissie en commissaris Barnier begrijpen met wat voor soort uitdaging we hier te maken krijgen. We moeten er dus goed van doordrongen zijn dat dit beleid extra aandacht behoeft, en dan niet alleen om de landen die, naar we hopen, spoedig tot de Europese Unie zullen toetreden van dienst te kunnen zijn, maar ook om ná de uitbreiding iets te kunnen blijven doen aan het gebrek aan cohesie zoals dat nu binnen de huidige Unie van vijftien lidstaten bestaat. De asymmetrische verhoudingen tussen de verschillende regio' s van de Europese Unie zullen trouwens als gevolg van de uitbreiding een nog uitgesprokener karakter krijgen. Dat geldt zeker voor de verhouding tussen het centrum en de periferie. Landen als Portugal, bijvoorbeeld, zullen nog verder opschuiven naar de periferie, terwijl de centrale positie van het huidige centrum - Londen, Parijs en zo verder - alleen maar geaccentueerd zal worden. Dit centrum zal nu immers het centrum worden van een Europa dat van west tot oost vrijwel geheel geïntegreerd zal zijn. We moeten ons er dus steeds bewust van blijven dat al te grote regionale verschillen een economische en politieke bedreiging voor de Europese Unie vormen. Als we er niet in slagen de hulpbronnen en mogelijkheden van de minst ontwikkelde regio' s op een positieve wijze in te zetten, zal de Europese Unie als geheel verliezen. In economische, maar ook in politieke zin: een Europese Unie met een al te schrijnende sociale ongelijkheid is immers niet levensvatbaar. Europa moet een samenhangend geheel vormen, anders is het geen Europa. En als we het cohesiebeleid hernationaliseren, lopen we nu juist dat risico - dat Europa nooit tot stand komt.
Het bestaan van het Cohesiefonds, zoals dat via het Verdrag van Maastricht tot stand is gekomen, is dus volkomen gerechtvaardigd. Dat blijkt ook als we de balans opmaken van de wijze waarop dit fonds gedurende de eerste periode, van 1993 tot 1999, heeft gefunctioneerd. We kunnen nu reeds veilig zeggen dat het Cohesiefonds in belangrijke mate heeft bijgedragen tot daadwerkelijke convergentie. Het heeft de cohesielanden immers aangespoord om te voldoen aan de in Maastricht vastgestelde nominale convergentiecriteria. We moeten ons dus verzetten tegen alle pogingen het Cohesiefonds af te schaffen. We moeten juist lering trekken uit de ontwikkelingen zoals die zich in deze eerste periode hebben voorgedaan. Dat zal ons in staat stellen het fonds in de toekomst nog efficiënter te laten functioneren.

Nogueira Román
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, uit de gegevens uit het elfde verslag van de Commissie over de structuurfondsen blijkt duidelijk dat de grote sociale verschillen zoals die vóór 1994 tussen de verschillende regio' s bestonden nog steeds bestaan, ondanks de middelen die tussen 1994 en 1999 in de begrotingen voor de bestrijding van dit probleem zijn ingezet. Deze gegevens worden door het tweede cohesieverslag nog eens onderstreept. Tussen de regio' s bestond reeds een aanzienlijke kloof, en die kloof is ofwel hetzelfde gebleven, ofwel wijder geworden. Dat blijkt mede uit het feit dat het per capita-inkomen van de 10% van de bevolking die in de welvarendste delen van de Unie leeft nog steeds 2,6 maal hoger ligt dan het inkomen van de 10% die in de minst ontwikkelde regio' s leeft. Zelfs binnen de doelstelling 1-regio' s in Italië, Spanje en Griekenland is het niet mogelijk gebleken de regionale verschillen bij te stellen. Tegelijkertijd kunnen we vaststellen dat de grote centrale regio tussen Londen, Parijs en Hamburg, die slechts één zevende van het Europese grondgebied in beslag neemt, en waar rond een derde van de totale bevolking woont, bijna de helft van de gezamenlijke inkomsten voor zich opeist. Deze concentratie van stedelijke leefomgevingen en werkgelegenheid brengt de duurzame ontwikkeling van de Europese Unie in gevaar.
Helaas zijn er geen aanwijzingen dat de ontwikkelingen de eerstvolgende jaren een andere koers zullen nemen. In Agenda 2000 zijn richtsnoeren opgenomen voor de begrotingen voor de nu lopende periode, en deze leggen belangrijke beperkingen op. In 1999 werd 0,46% van het BBP besteed aan het cohesiebeleid; in 2006 zal dat nog maar 0,31% zijn, en daarmee keren we terug naar het percentage van 1994. Dat is een zorgwekkende ontwikkeling. We hoeven maar naar de ervaringen met de Duitse eenwording te kijken om te begrijpen dat dit probleem met de uitbreiding alleen maar erger kan worden - als we tenminste niet al het mogelijke ondernemen om iets te doen aan de scheve verhoudingen.
Met deze gegevens voor ogen moeten we er goed van doordrongen zijn dat de discussie over het structuurbeleid niet een discussie over "één" van de problemen van de EU is. We hebben het namelijk over een fundamenteel probleem. De wijze waarop Europa zich politiek zal ontwikkelen hangt voor een belangrijk deel af van het succes van het cohesiebeleid. Dat geldt in de eerste plaats voor de doelstelling 1-lidstaten van de huidige EU - zij hebben een voortzetting van de steun beslist nodig. Maar het geldt ook, onverminderd, voor de nieuwe lidstaten. Deze nieuwe lidstaten hebben behoefte aan begrotingsmiddelen, en daarmee bedoel ik dan niet extra of aanvullende middelen. Als we niet precies de juiste beslissing nemen, komen we in een even paradoxale als onaanvaardbare situatie terecht: er moet voor de nieuwe lidstaten een cohesiebeleid komen en dat beleid zou dan gefinancierd worden met fondsen die we onttrekken aan de middelen die in de huidige begroting voor de minst ontwikkelde landen binnen de Unie opzij gezet zijn.
Beste collega' s, we kunnen niet toelaten dat de Europese Unie op het gebied van territoriaal en sociaal beleid een stap terug doet. Het Europees beleid is niet langer Europees beleid als we het cohesiebeleid eruit wegnemen. Het zou hypocriet en onverantwoordelijk zijn als we beweren een bepaald doel na te streven en voor dat doel dan geen middelen willen vrijmaken omdat we die nodig hebben voor de verwezenlijking van een ander doel. Daarom geloof ik dat we dringend een beslissing moeten nemen om ervoor te zorgen dat de begroting van de Unie voor de volgende programmeringsperiode duidelijk boven de 1,27% van het communautaire BBP komt te liggen.

Kratsa-Tsagaropoulou
Mijnheer de Voorzitter, volgens de Commissie rechten van de vrouw en gelijke kansen is het initiatief van de Europese Commissie om de activiteiten ten behoeve van gelijke kansen voor man en vrouw als een horizontaal vraagstuk te presenteren een van de belangrijkste onderdelen van dit verslag.
Dit initiatief heeft niet alleen een politieke inhoud maar ook een symbolische waarde. Er wordt in onderstreept dat de gelijkheid van man en vrouw een onontbeerlijke dimensie is van onze inspanningen ten behoeve van een door sociale en regionale samenhang gekenmerkte economische ontwikkeling. Onze commissie betreurt evenwel dat de presentatie van dit initiatief niet meer dan een beschrijving is en geen nauwkeurige informatie behelst aan de hand waarvan zowel de toegang van vrouwen tot de structuurfondsen als de weerslag van de communautaire initiatieven op de bevordering van gelijke kansen zouden kunnen worden geëvalueerd.
Overeenkomstig de nieuwe verordening voor de programmeringsperiode 2000-2006 is de integratie van het gelijkekansenbeginsel een onontbeerlijk doel. De lidstaten moeten door middel van indicatoren en statistische gegevens op voorhand beoordelen in welke mate de programma' s beantwoorden aan het gelijkekansenbeginsel. Bij deze gelegenheid willen wij benadrukken dat de indicatoren en de statistische gegevens uitgesplitst moeten zijn naar geslacht, hetgeen trouwens een van de vaste vereisten van het Europees Parlement is.
Wij verzoeken de Europese Commissie echter ook erop toe te zien dat op gepaste wijze rekening wordt gehouden met het beginsel van gelijkheid van man en vrouw, dat de statistische gegevens worden bijgehouden, niet alleen tijdens de planningsfase maar tijdens de gehele toezichtprocedure, en dat aandacht geschonken wordt aan de steunmaatregelen van de structuurfondsen voor de bevordering van de werkgelegenheid van vrouwen en van kwalitatieve, duurzame banen alsmede voor de totstandbrenging van infrastructuren voor de combinatie van beroeps- en gezinsleven.
Tot slot willen wij er nog op wijzen hoe belangrijk het is dat de Europese Commissie en de lidstaten gecoördineerd optreden als het gaat om de voorlichting van de regionale instanties en alle rechthebbenden over de mogelijkheden die de structuurfondsen bieden voor het gelijkekansenbeleid.

Avilés Perea
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, 1999 was het laatste jaar van de eerste periode waarin het bij het Verdrag van Maastricht opgerichte Cohesiefonds ten uitvoer werd gelegd. Dit instrument is volledig gerechtvaardigd gebleken, niet alleen vanwege de belangrijke bijdrage die het aan de economische en sociale samenhang heeft geleverd, maar ook als steunmechanisme voor landen die aanzienlijke problemen hadden om te voldoen aan de stabiliteits- en convergentieprogramma's die met het oog op de invoering van de eenheidsmunt vastgesteld waren. Het fonds heeft een essentiële rol gespeeld bij het bevorderen van de reële convergentie en het heeft een belangrijke impuls gegeven aan de naleving van de criteria van Maastricht. De steun was bestemd voor de tenuitvoerlegging van infrastructuur- en vervoerprojecten en milieumaatregelen. Van de beschikbaar gestelde middelen werd 99% daadwerkelijk vastgelegd, hetgeen eigenlijk jammer is, aangezien de toegekende steun voor 100% had moeten worden besteed. Dit streefdoel werd bijna bereikt aan het einde van de geanalyseerde periode, in 1999.
De jongste hervorming van de structuurfondsen leent zich uitstekend voor een sterke vereenvoudiging van de programmering, tenuitvoerlegging en financiële afwikkeling van de maatregelen. In het advies van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken wordt verzocht de nationale overheden meer hulp te bieden met het oog op een efficiëntere toepassing van de maatregelen. Wij achten het van bijzonder belang dat de gegevens in de toekomst zullen worden uitgesplitst naar geslacht, aangezien ten gevolge hiervan specifieke acties ter bevordering van de situatie van de vrouw ten uitvoer kunnen worden gelegd. De aan de fondsen toegewezen financiële middelen liggen onder de in het voorstel van de Commissie en het Europees Parlement gesuggereerde cijfers. Het is betreurenswaardig dat het welslagen van de doelstellingen inzake werkgelegenheid hierdoor in gevaar komt, temeer daar de lidstaten en de Europese instellingen zich er tijdens de Top van Lissabon toe hebben verplicht afdoende maatregelen ten behoeve van de werkgelegenheid te nemen.
Het is een goede zaak dat in de werkgelegenheidsprogramma's onder meer gestreefd wordt naar de totstandbrenging van gelijke kansen tussen mannen en vrouwen, aangezien dit een van de terreinen is waarop de deelname van de vrouw duidelijk geringer is dan die van de man. Daarom stellen wij met voldoening vast dat de Commissie besloten heeft om het beginsel van gelijke kansen in de toekomst overeenkomstig artikelen 2 en 141 van het Verdrag van Amsterdam te integreren in het geheel van communautaire beleidsterreinen en acties, zodat er horizontale maatregelen voor positieve actie kunnen worden aangenomen.

Berend
Mijnheer de Voorzitter, beste collega' s, mijnheer de commissaris, jaarverslagen dienen naast conclusies de resultaten van analyses over een bepaalde periode te bevatten. Dit elfde jaarverslag over de structuurfondsen heeft betrekking op een jaar dat zonder meer van bijzondere betekenis is voor de ontwikkeling van het cohesiebeleid in de Unie. Mijn fractie is dezelfde mening toegedaan als de rapporteur wat betreft een aantal voorgestelde maatregelen en verbeteringsopties als resumé aangaande de tenuitvoerlegging van de structuurfondsen. We spreken in dit verband over de versnelde tenuitvoerlegging van goedgekeurde maatregelen, de concentratie van middelen uit de structuurfondsen op gebieden met een ontwikkelingsachterstand of een verbetering van controles ter plaatse met het oog op het ernstige fraudeprobleem.
Desalniettemin zijn enkele bevindingen en conclusies aanvechtbaar. Wij vinden namelijk dat de resultaten van de structuurfondsen in de planningsperiode te negatief zijn ingeschat. Zo wordt er geconcludeerd dat het regionaal beleid - gelijke levensomstandigheden in alle lidstaten - zijn doel heeft gemist, omdat dit slechts deels gerealiseerd zou zijn. Mijnheer de rapporteur, hiermee benadert u het Europees structuurbeleid op verkeerde wijze; het richt zich immers op een reductie van de dispariteit en daarin is het beleid naar mijn mening grotendeels geslaagd. Er zal altijd verschil bestaan in levensomstandigheden tussen de meest en minst ontwikkelde regio' s binnen de Europese Unie, een verschijnsel dat zich ook binnen de lidstaten zelf zal blijven manifesteren. Het is een utopie te denken dat het structuurbeleid zal leiden tot gelijke levensomstandigheden voor iedereen. We moeten goed onderscheid maken tussen wat wenselijk is en wat haalbaar is.
Zonder nu afbreuk te willen doen aan het jaar 1999 en de grote betekenis ervan wil ik verder nog opmerken dat het elfde verslag een jaarverslag is en geen catalogus waarin alle oude, huidige en toekomstige zorgen en problemen van de Unie nog eens opnieuw voor het voetlicht moeten worden gebracht. In een verslag dat moet aanzetten tot actie dient de nadruk te liggen op een aantal hoofdpunten; dat is ons, afgevaardigden, uit jarenlange ervaring gebleken. En dat is nu juist het manco van dit verslag! Naast het gegeven dat de rapporteur - zoals ik reeds heb gezegd - geen foute conclusies mag trekken, vind ik inderdaad dat er te veel zaken in het verslag staan die er niet in thuis horen! Daarom zijn we van mening dat enkele punten uit dit verslag in aanmerking komen voor wijziging door de plenaire vergadering.

Pittella
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, geachte collega's, de verslagen die we nu behandelen, bevestigen dat het beheer van de structuurfondsen in de periode 1993-1999 reden tot zorg biedt, maar dat geldt helaas ook voor de nieuwe programmeringsfase die in 2006 afloopt. In de eerste plaats blijkt dat een aanzienlijk bedrag aan het einde van de periode 1993-1999 niet is besteed; dat bedrag kan nog tot 31 december van dit jaar worden benut. Ik denk dat een vermaning hier terecht en belangrijk is, met nog iets meer dan twee maanden te gaan tot de vervaltermijn. Er is inzet nodig, maar er zijn regio's en staten die zo onverantwoordelijk zijn geen aandacht te schenken aan het dreigende verlies van deze fondsen. We zouden bovendien kunnen leren van de fouten en vertragingen uit de periode 1993-1999, zodat deze niet opnieuw voorkomen. De heer Mastorakis heeft een Grieks spreekwoord aangehaald, ik haal nu een Latijns spreekwoord aan: errare humanum est, perseverare autem diabolicum. Het is een bekend citaat, maar het lijkt erop dat velen het hebben vergeten. De gegevens over het jaar 2000, die commissaris Barnier kent, zijn niet geruststellend. Ondanks de aanhoudende inspanningen van de commissaris worden de vernieuwingen in het kader van de hervorming van de structuurfondsen met tegenzin en langzaam ingevoerd.
Het Parlement moet ook deze gelegenheid grijpen om zijn recht en plicht van interventie te benadrukken. Het Parlement, de rechtstreekse vertegenwoordiging van de burgers, kan niet blijven zwijgen als een fundamenteel instrument voor de ontwikkeling van de Gemeenschappen en de cohesie daarvan niet ten volle wordt benut. We moeten daarom zij aan zij werken - Commissie, Parlement, Raad en regionale en plaatselijke actoren - om de ontwikkeling met kracht te versnellen en om ervoor te zorgen dat de fondsen worden besteed voor projecten die het concurrentievermogen van de regio' s bevorderen, vooral ten behoeve van de meest achtergestelde en minst ontwikkelde regio's.
We moeten iedereen duidelijk maken dat de kwaliteit en de omvang van de uitgaven, het rendement van de verschillende doelstellingen en de resultaten die de begunstigden hebben bereikt het fundament vormen van de toekomstige cohesiestrategie van de Europese Unie.

Ortuondo Larrea
Mijnheer de Voorzitter, uit de jaarverslagen van 1999 over het cohesiebeleid blijkt bovenal dat de bereikte resultaten veel te wensen overlaten. Na een toepassingsperiode van respectievelijk elf en zeven jaar is het gemiddelde inkomen per hoofd van de bevolking in Spanje, Griekenland en Portugal, dat in 1988 68% bedroeg, in 1999 gestegen tot 79% van het Europese gemiddelde. Dit komt neer op een toename van gemiddeld 1% per jaar. Met dit tempo hebben deze landen nog 21 jaar nodig om het communautaire gemiddelde te bereiken.
Ik vraag mij af of er wel voldoende politieke wil is om de ongelijkheden weg te werken en of de regeringen van de Unie werkelijk tot solidariteit bereid zijn. Mijn collega, de heer Nogueira Román, heeft het ook al gezegd. In 1999 vertegenwoordigden de voor de periode 1992-1999 aan het cohesiebeleid toegewezen fondsen 0,46% van het BBP, terwijl de middelen die voor de periode van Agenda 2000 tot 2006 zijn vrijgemaakt in 2006 slechts 0,31% zullen bedragen. Dit betekent een vermindering met 15%. Bovendien weigeren sommige lidstaten hun bijdrage te verhogen, hetgeen zou betekenen dat met deze schaarse middelen ook de solidariteit met de nieuwe landen uit Oost-Europa, die in het kader van de uitbreiding tot de EU zullen toetreden, moet worden gefinancierd.
Mijnheer de Voorzitter, als wij werkelijk geloven in gelijke kansen, in solidariteit en in een werkelijk verenigd Europa en consequent voor deze waarden kiezen, is krenterigheid uit den boze. In dat geval moeten wij allen, en met name de rijkere landen, meer geld vrijmaken ten behoeve van de armere landen.

Poli Bortone
Mijnheer de Voorzitter, het staat buiten kijf dat het Cohesiefonds in de vier begunstigde lidstaten een sleutelrol heeft gespeeld bij de ontwikkeling van de trans-Europese netwerken en voor milieuprogramma's. Daarnaast is het zeker een belangrijke factor voor de convergentie van de economie in de Europese Unie. Niettemin zijn de resultaten niet homogeen. Het is de moeite waard in te gaan op de oorzaken van de verschillen.
In werkelijkheid zijn er paradoxaal genoeg bureaucratische problemen en mechanismen die nog onduidelijk zijn, vooral wat betreft de termijnen voor de verstrekking en de besteding van de fondsen. Dat geldt voor het Cohesiefonds, waarvan niet alle betalingskredieten voor 1999 gebruikt zijn, maar ook voor de structuurfondsen, waarbij de doelstelling om 100% van de kredieten te besteden niet is gehaald. De oorzaak daarvan is dat een groot deel van de middelen slechts kort voor het einde van de programmeringsperiode is vastgelegd, maar ook dat de beschikbare kredieten slechts langzaam worden verstrekt, waardoor het voor de uitvoerenden moeilijker wordt de programma's te realiseren.
Deze vertragingen dragen zeker niet bij tot de verbetering van de sociaal-economische situatie en de werkgelegenheid in de betrokken regio's. In dat verband is het belangrijk deze beide fondsen te evalueren, niet alleen ex ante, maar vooral ook ex post. Die evaluatie verliest haar waarde als ze niet op tijd plaatsvindt, dat wil zeggen vóór de programmering van volgende projecten. Deze kunnen niet doelmatig worden gepland als de definitieve evaluatie van de voorafgaande programma's niet in aanmerking kan worden genomen.
Bovendien is de evaluatie noodzakelijk om te garanderen dat het additionaliteitsbeginsel in acht wordt genomen. De Rekenkamer heeft daarvoor precieze aanwijzingen gegeven en het is de moeite waard daar rekening mee te houden.
In verband hiermee is de vraag opgeworpen of het wenselijk is dat de Commissie gedetailleerdere en complexere gegevens levert over de evaluatie van de projecten, met name over de sociaal-economische aspecten, en dus niet alleen met betrekking tot de boekhoudkundige kant. Daarbij moet duidelijk worden of het doel is bereikt, namelijk de verschillen tussen de ontwikkelingsniveaus van de regio' s terugbrengen. Deze gegevens moeten tijdig ter beschikking worden gesteld van het Europees Parlement en niet met twee jaar vertraging, zoals in dit geval bij het Cohesiefonds. Op deze manier kunnen de problemen natuurlijk niet meer op tijd worden rechtgezet. Dat geldt des te meer in het licht van de uitbreiding die voor de deur staat.
Kortom, het Parlement moet een actievere rol opeisen bij de evaluatie van de doeltreffendheid van de projecten en de nagestreefde doelstellingen.

Van Dam
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, ongetwijfeld heeft het Cohesiefonds de afgelopen jaren bijgedragen tot de versterking van de minder ontwikkelde regio's binnen de Unie. Het zou echter onjuist zijn te menen dat wij ons niet behoeven af te vragen of de huidige omvang van het Cohesiefonds de correcte is.
De naderende toetreding van een aantal nieuwe lidstaten is daartoe slechts een stimulans. Het is een goede zaak dat collega Marques zowel doel, middel als voorwaarde van het Cohesiefonds aangeeft. Het Cohesiefonds is opgezet om lidstaten te helpen bij het voldoen aan de convergentiecriteria met het oog op de EMU. Daar is geen onduidelijkheid over. Voor ondersteuning met andere doelen hebben we de Structuurfondsen.
De toetreding noopt ons tot het evalueren en herzien van het structuurbeleid, ook van het Cohesiefonds. Naar mijn mening zijn er echter minder wijzigingen nodig. Het is wel zaak dat het Fonds slechts gebruikt wordt waarvoor het bedoeld is. Dan kan het bestaande systeem ook na toetreding nog vele succesvolle jaren tegemoet zien.

Ripoll y Martínez de Bedoya
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, heren rapporteurs, uit de verslagen die wij hier momenteel bespreken blijkt - wij hebben dat overigens al eerder vastgesteld - dat wij hier met het oog op de toekomst een belangrijk debat voeren, met name wat de Europese constructie en ook de constructie van het Europa na de uitbreiding betreft.
Het gaat om fondsen die op een welbepaald moment zijn opgericht om een welbepaalde doelstelling te verwezenlijken, namelijk de tenuitvoerlegging van een beleid ter bevordering van de economische en sociale samenhang. Ofschoon dit beleid ook gunstige resultaten heeft opgeleverd, komt in de verslagen duidelijk tot uiting dat de ongelijkheden niet verdwenen zijn. Betekent dit dat het beleid gefaald heeft? Ik zou veeleer zeggen dat het beleid niet alleen gunstige gevolgen heeft voor de cohesielanden en de minder ontwikkelde regio's, die uiteraard heel wat steun ontvangen, maar ook voor andere regio's uit rijkere landen die indirect ook hun voordeel doen met deze maatregelen. Per slot van rekening ontstaat er op deze manier in geheel Europa een expansieve beweging, aangezien de regio's van de rijkere landen dankzij de structuurfondsen en het Cohesiefonds ook de vruchten van deze steunmiddelen plukken. Er worden immers meer technologische producten aangekocht en het investeringsvolume van de landen waar deze technologische ontwikkelingen zich voordoen neemt toe. Wellicht is dat ook een van de redenen waarom de ongelijkheden blijven bestaan ondanks de aanzienlijke steunmaatregelen en de enorme investeringen uit hoofde van het Cohesiefonds.
Op dit moment worden wij geconfronteerd met de problemen die verbonden zijn aan de uitbreiding. Moet het Cohesiefonds gewijzigd worden? Zullen de armere regio's deze steun niet langer ontvangen? Zullen de lidstaten die tot dusver steun hebben genoten niet langer voor deze maatregelen in aanmerking komen, zulks ten behoeve van de nieuwe landen die tot de Unie zullen toetreden? Dit is mijns inziens de grote uitdaging die zowel de commissaris als ook het Parlement te wachten staat. Ik pleit voor handhaving van de steun. Wij moeten creatief zijn en ervoor zorgen dat de fondsen alle regio's blijven financieren. Zo niet, dan zullen de verschillen mettertijd alleen maar toenemen.
Wij moeten de nodige inspanningen leveren om te waarborgen dat ook de toetredingslanden uitgroeien tot economische motoren. Op die manier zal het beleid ter bevordering van de economische en sociale samenhang een vrijer en rechtvaardiger Europa tot stand brengen. We hebben onlangs nog kunnen aanschouwen waartoe armoede en fanatisme leiden.

Izquierdo Collado
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, wij hebben de heer Nogueira Román in de Commissie regionaal beleid, vervoer en toerisme reeds duidelijk gemaakt dat wij niet akkoord gaan met zijn negatieve - of althans buitenmate kritische - interpretatie van de tenuitvoerlegging van de fondsen voor economische en sociale samenhang.
Gelet op de uitmuntende resultaten zou ik durven pleiten voor een positieve of, sterker nog, een uitstekende evaluatie. Wij hebben enkele bijzonder concrete opmerkingen naar aanleiding van deze twee verslagen over de tenuitvoerlegging van de fondsen tijdens de programmeringsperiode in kwestie. De gegevens zijn bevredigend, temeer daar de aanbevelingen van het Parlement zijn opgevolgd. Het evenwicht tussen de investeringen in weg- en spoorwegnetwerken en milieuprojecten is geheel in lijn met de parlementaire aanbeveling. Bij de tenuitvoerlegging van deze fondsen is geen enkel geval van fraude vastgesteld en er is tevens op correcte wijze voldaan aan een reeks andere statistische criteria.
Maar goed, wij zijn de Rekenkamer niet. Onzes inziens zijn deze verslagen vooral uit kwalitatief oogpunt vatbaar voor verbetering: wij willen weten wat de kwalitatieve, economische en politieke gevolgen van deze investeringen zijn, in hoeverre het metabolisme van deze regio's wordt gewijzigd en of de regeringen de juiste beslissingen nemen en rechtstreeks voor productieve investeringen opteren, zoals het structuurbeleid vereist. Wij vinden dat dit element ontbreekt in de verslagen over de tenuitvoerlegging van het Cohesiefonds.
Ik zeg dit in het algemeen. Volgend jaar zullen wij de verslagen over de tenuitvoerlegging van de structuurfondsen en het Cohesiefonds in 2000 en 2001 moeten bestuderen. Ofschoon de gegevens te wensen zullen overlaten, wil ik ze niet op voorhand veroordelen, want als de Commissie aantoont dat zij op correcte wijze zijn aangewend voor de programmering, is dat een kwalitatief element waarmee het Parlement rekening zal moeten houden.

Esclopé
Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de commissaris, dit is weliswaar het elfde en daarmee laatste jaarverslag over de structuurfondsen van de programmeringsperiode 1994-1999, maar het staat boordevol informatie. Wij kunnen ons allereerst vinden in de constatering van rapporteur Nogueira Román dat er sprake is van een gebrek aan kwantitatieve analyse en nauwkeurige evaluatie van deze fondsen. Europa dient goede feedback te krijgen met betrekking tot het geld dat de Unie in de structuurfondsen steekt, enerzijds om toezicht te kunnen houden op de doelmatigheid van de uitvoering van de projecten en op het juiste gebruik van overheidsmiddelen, anderzijds om nieuwe programma's te kunnen optimaliseren.
De burgers uit mijn regio komen overigens altijd met dezelfde kritiek: het is te ingewikkeld, te bureaucratisch en te traag. Ik denk dat wij niet voldoende aandacht schenken aan kleine, structurerende projecten, waarvoor eenvoud en snelheid de manier vormen om te kunnen voorzien in de concrete behoeften ter plekke.
Ik wil u graag wijzen op een tegenstrijdigheid. Enerzijds wilt u voorrang geven aan de verbetering van de werkgelegenheid door ons met name de verklaringen van de Europese Raad van Lissabon in herinnering te brengen, anderzijds wilt u weinig aandacht besteden aan kleine projecten van zeer kleine bedrijven en de bedrijven uit het MKB, terwijl iedereen het erover eens is dat juist deze bedrijven de beste mogelijkheden bieden om de werkgelegenheid te verbeteren. Het is van groot belang dat wij ons allen inspannen, de Commissie voorop, om onszelf dichter bij onze medeburgers te plaatsen.
Tot slot wil ik protesteren, en ik kies mijn woorden zeer zorgvuldig, tegen mogelijke chantagepraktijken van de Commissie, die ik persoonlijk abnormaal en ongegrond vind. De Commissie maakt de toekenning van kredieten immeers ondergeschikt aan de strikte naleving van de milieuverplichtingen die ze heeft voorgeschreven. Ik kan mij geheel vinden in het standpunt dat het steeds belangrijker wordt ons milieu te beschermen, maar ik keur dit pseudo-ecologisch dictaat af, omdat het de doelstellingen van deze fondsen verdraait. Deze fondsen zijn immers bestemd voor de financiering van projecten die in bepaalde regio's meer werk en inkomsten genereren, zodat de economische onevenwichtigheden tussen de verschillende Europese regio's kunnen worden weggenomen.
Aangezien de economische cohesie nog altijd onbevredigend is, vraag ik mij tot slot af welke gedachte er werkelijk achter het beleid van de structuur- en cohesiefondsen ligt: zijn ze bedoeld om druk uit te oefenen of om daadwerkelijk economische steun te verlenen? Ik denk dat deze vraag zeker gesteld dient te worden.

Barnier
Mijnheer de Voorzitter, ik wil de heren Marques en Nogueira Román van harte danken voor de kwaliteit van hun verslagen. Mijn dank gaat verder uit naar alle afgevaardigden die hier aan het woord zijn gekomen.
Allereerst wil ik met betrekking tot het verslag van de heer Marques aangeven dat het jaarverslag 1999 van de Commissie inderdaad laat is uitgekomen, namelijk in januari 2001. Dit houdt verband, mijnheer de rapporteur, met reorganisatieproblemen van ons directoraat-generaal. Ik kan u echter verzekeren dat het verslag over het begrotingsjaar 2000 nu af is en naar alle waarschijnlijkheid begin oktober door ons college zal worden aangenomen.
Ik wil hier snel vier opmerkingen maken. Allereerst is de financiële uitvoering van de gehele programmeringsperiode nagenoeg compleet. De rekeningen voor het jaar 1999 zijn nog niet geheel voldaan; slechts 91,6% van de beschikbare betalingskredieten is besteed. Het feit dat nog niet alle kredieten voldaan zijn houdt verband met het gegeven dat de Commissie in december 1999 nog een groot aantal aanvragen heeft binnengekregen. Het doet mij overigens wel genoegen dat in 1999 geen enkel geval van fraude of dubbele financiering door het Cohesiefonds en andere communautaire financieringsbronnen is geconstateerd. Zoals altijd zal ik het Parlement regelmatig op de hoogte stellen van de ontwikkelingen bij de uitvoering van de begroting.
In de tweede plaats hecht ik evenals u allen veel waarde aan het evenwicht tussen enerzijds de investeringen in het vervoer en anderzijds die in het milieu.
In de derde plaats begrijp en steun ik uw verzoek aan de Commissie om meer middelen uit te trekken voor controles ter plekke. Ook hier zijn de gevolgen van de reorganisatie van de diensten merkbaar, met name wat betreft de decentralisatie van de controleactiviteiten. Ons directoraat-generaal zal voortaan ter plekke controle uitoefenen op de activiteiten in het kader van het Cohesiefonds, evenals op alle activiteiten die in het kader van de structuurfondsen worden medegefinancierd.
In de vierde plaats, mijnheer Marques, heeft de coördinatie tussen het Cohesiefonds en de structuurfondsen een belangrijke impuls gekregen dankzij de nieuwe regelgeving voor de periode 2000-2006 en, binnen het directoraat-generaal, dankzij het geïntegreerde beheer van de verschillende diensten die met de Cohesiefondsen en de overige structuurfondsen belast zijn.
Mijnheer de Voorzitter, in navolging van uw aanbeveling heb ik hier in telegramstijl mijn reactie gegeven op de vier punten die mij in het verslag-Marques zijn opgevallen. Ik wil de heer Marques overigens hartelijk danken voor zijn verslag.
Voorts wil ik de heer Nogueira Román danken voor zijn uitstekende verslag, waarover ik graag eveneens vier opmerkingen wil maken. Mijn eerste opmerking heeft betrekking op de tenuitvoerlegging van de fondsen in 1999: 99% van de kredieten over de periode 1994-1999 is vastgelegd en 75% is betaald. Mijns inziens zijn deze cijfers globaal gezien bevredigend. Zoals u weet, geachte afgevaardigden, kunnen de betalingen ter plaatse overeenkomstig de regelgeving tot 31 december van dit jaar worden geëffectueerd. Ik neem aan dat de betalingskredieten geheel zullen worden voldaan. Al sinds de aanvaarding van mijn functie twee jaar geleden werk ik met de lidstaten samen om een zo goed mogelijke besteding te waarborgen, in aansluiting op het werk dat reeds vóór mijn komst verricht was. De heer Pittella uitte zojuist zijn ongerustheid over dit vraagstuk. De geconstateerde vertragingen bij het van start gaan van verschillende programma's in 1994 en 1995 zijn dus ingelopen wat betreft de meeste activiteiten die in het kader van de programmeringsperiode zijn ondernomen. Ook bij de communautaire initiatiefprogramma's is er sprake van een verbeterde uitvoering, hoewel juist bij deze programma's de grootste vertragingen waren opgelopen. Zeker, de rapporteur merkt terecht op dat de betalingsachterstanden per einde 1999 nog groot zijn. De belangrijkste oorzaak is dat aan het einde van de programmeringsperiode bijzonder veel verplichtingen zijn aangegaan. Ik wil evenwel benadrukken dat de situatie in 2000 zichtbaar is verbeterd: de betalingsachterstanden per einde 1999 zijn met 47% verminderd. Ter aanvulling van de informatie van het Parlement over dit onderwerp heeft de Commissie eind juni 2001 een volledig verslag opgesteld over de uitzonderlijke nog betaalbaar te stellen bedragen met betrekking tot alle categorieën uitgaven.
In de tweede plaats is de rapporteur ingenomen met het feit dat in 1999 de acties ten behoeve van de gelijke behandeling van mannen en vrouwen als horizontaal thema zijn gepresenteerd in de programma' s van de structuurfondsen. In het kader van de structuurfondsen van de huidige periode kan ik bevestigen dat de gelijke behandeling van mannen en vrouwen een van de toelatingscriteria vormt voor de plannen die wij van de lidstaten hebben ontvangen. U kunt erop vertrouwen dat Anna Diamantopoulou in dit opzicht zeer oplettend te werk zal gaan. Dit geldt overigens ook voor de heer Kratsa-Tsagaropoulou en mevrouw Avilés Perea, zoals ik zojuist al heb bemerkt. De lidstaten waren gedurende de periode 1994-1999 evenwel niet verplicht informatie te verstrekken over de toegang van vrouwen tot de structuurfondsen. Wij beschikken ten aanzien van deze kwestie derhalve niet over gedetailleerde informatie voor deze programmeringsperiode.
In de derde plaats bestaan er voor de rapporteur en in bepaalde gevallen ook voor mijzelf veel onduidelijkheden over het additionaliteitsbeginsel. Ik kan u zeggen dat de Commissie in het kader van de ex ante-evaluatie van nieuwe programma's voor de periode 2000-2006 goed heeft toegezien op de naleving van dit beginsel. Wat de vorige periode betreft zal de Commissie haar uiteindelijke verificatie van de additionaliteit eind 2002 afronden. Ik deel uw mening dat de sancties verscherpt moeten kunnen worden als blijkt dat een lidstaat het additionaliteitsbeginsel niet naleeft. Geachte afgevaardigden, u weet dat de verordening betreffende de fondsen voor de periode 2000-2006 niet in dergelijke sancties voorziet. De wetgever, in eerste instantie de Raad, was hier tijdens de vaststelling van de verordening fel op tegen. Wij kunnen evenwel een aantal bepalingen in werking laten treden als blijkt dat er geen verificatie van de additionaliteit plaatsvindt. Mocht dat nodig blijken, dan zal ik dat in overleg met mijn collega's zeker niet nalaten.
Tot slot weet u dat de evaluatie vooraf, halverwege of achteraf geheel is opgenomen in de programmeringcyclus voor deze nieuwe periode 2000-2006. De Commissie is zojuist begonnen met de ex post-evaluatie voor de doelstellingen 1 en 2 met betrekking tot de periode 1994-1999, en met de thematische evaluaties betreffende de informatiemaatschappij, de duurzame ontwikkeling en het MKB. Deze evaluaties zullen evenals de evaluaties die halverwege het traject worden uitgevoerd, dat wil zeggen in 2003, een antwoord bieden op de nog openstaande vragen. Uiteraard zal ik de resultaten in het Europees Parlement komen presenteren.
In de vierde plaats zal dezelfde waakzaamheid gelden voor de controles, hoewel de Commissie in dit kader voortaan een andere rol zal spelen. U weet immers dat de controles in de toekomst onder het takenpakket van de lidstaten zullen vallen. De lidstaten zijn verplicht regelmatig verslag uit te brengen aan de Commissie. Onze taak is toe te zien op de aanwezigheid binnen iedere lidstaat van een betrouwbaar en compleet controlesysteem ter plaatse. Tot slot wil ik benadrukken dat het aantal controlemissies ter plaatse is toegenomen van 100 in 1998 tot 120 in 1999.
Tot slot, mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, wil ik u er nogmaals op wijzen dat de Commissie waarde hecht aan de basisbeginselen van de structuurfondsen: concentratie, additionaliteit en partnerschap en een zo goed mogelijke coördinatie met het Cohesiefonds.
In uw verslagen, geachte rapporteurs, roept u ons op tot nog betere prestaties en nog meer oplettendheid. Ik heb er vertrouwen in dat wij bij de bestudering van de resultaten en evaluaties van 2000 nog meer aan uw wensen tegemoet zullen kunnen komen. Het jaar 2000 is immers het jaar waarin de nieuwe programmeringsperiode en een aantal nieuwe regels van start gaan. Ik denk dat we u dan nog betere resultaten zullen kunnen presenteren, resultaten die beantwoorden aan uw eigen oproep en die aansluiten bij uw eigen waakzaamheid.

De Voorzitter
Hartelijk dank, mijnheer de commissaris.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.00 uur plaats.

Genitale verminking van vrouwen
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A5-0285/2001) van mevrouw Valenciano Martínez-Orozco, namens de Commissie rechten van de vrouw en gelijke kansen, over genitale verminking van vrouwen (2001/2035(INI)).

Valenciano Martínez-Orozco
Mijnheer de Voorzitter, waarde collega's, mevrouw de commissaris, mijnheer de commissaris, het aantal vrouwen in de wereld dat verminking van de geslachtsorganen heeft ondergaan, wordt op 130 miljoen geschat. Jaarlijks worden twee miljoen meisjes aan deze gruwelijke praktijken blootgesteld. Het Europees Parlement moet hier vandaag het stilzwijgen doorbreken over deze situatie waarvan miljoenen vrouwen het slachtoffer zijn.
Wij hebben getracht om bij de opstelling van dit verslag een consensus te bereiken tussen de verschillende fracties. Wij hebben het advies ingewonnen van deskundigen, betrokken regeringen en niet-gouvernementele organisaties. Dit initiatief heeft uitsluitend tot doel de gemeenschappen waarin verminking van de geslachtsorganen bij vrouwen voorkomt ervan te overtuigen dat deze praktijken moeten worden afgeschaft.
De gewoonte om de geslachtsorganen bij vrouwen geheel of gedeeltelijk te verwijderen heeft zijn wortels in een totaal onrechtvaardige visie op de rol die voor de vrouw is weggelegd in een gemeenschap waarin vrouwen als tweederangsburgers worden beschouwd, terwijl de controle over hun leven in handen is van de besluitvormers, die doorgaans tot het mannelijke geslacht behoren.
Ons inziens heeft de bescherming van dergelijke tradities een duidelijke grens: zij mag niet ten koste van de eerbiediging van de mensenrechten gaan. Geen enkele traditie rechtvaardigt dat vrouwen voor de rest van hun leven onherstelbaar worden verminkt. Daarom spelen voorlichting, onderwijs en bewustmaking een fundamentele rol. Veel vrouwen weten niet eens dat deze praktijken rampzalige gevolgen hebben voor hun verdere leven. Zij worden het slachtoffer van een onherstelbare amputatie zonder dat zij van de werkelijke gevolgen van deze verminking op de hoogte zijn.
Wij hebben een verslag opgesteld waarin de Commissie, de Raad en de lidstaten worden verzocht om een integrale strategie uit te stippelen die niet alleen aandacht besteedt aan de strafrechtelijke vervolging van deze praktijken, maar alle terreinen beslaat waarop deze kwestie betrekking heeft: maatschappelijke, sanitaire, gerechtelijke, juridische, politieke aspecten, enzovoorts. Wij beschouwen de verminking van de geslachtsorganen bij vrouwen als een ernstige aanslag op de mensenrechten. Uitgaande van deze overweging verzoeken wij om toepassing van het logische gevolg: toekenning van asielrecht aan vrouwen die deze situatie willen ontvluchten. Wij moeten hen opvangen zodat zij aan deze onherstelbare verminking kunnen ontsnappen.
Overeenkomstig het Verdrag van Genève en de vluchtelingenstatus is vervolging op grond van geslacht een reden voor toekenning van het asielrecht. Welnu, dit soort vervolging komt nergens zo duidelijk tot uiting als hier. Men kan afstand doen van zijn politieke opvattingen. Men kan afstand doen van zijn religieuze opvattingen. Men kan evenwel geen afstand doen van het geslacht waarmee men geboren wordt. Aangezien het om een brutale schending van de fundamentele rechten gaat, achten wij het tevens fundamenteel dat aan deze vrouwen de mogelijkheid wordt geboden om de vluchtelingenstatus te verwerven. Als ik mij niet vergis, gaat de onlangs door de Commissie gepresenteerde richtlijn over de regelgeving betreffende de voorwaarden waaraan ingezetenen in derde landen moeten voldoen om de status van vluchteling aan te vragen in dezelfde richting, hetgeen ongetwijfeld een belangrijke stap voorwaarts betekent. Wij beschouwen dit als een principiële kwestie en daarom kunnen wij deze eis onmogelijk intrekken.
Het verslag dringt tevens aan op een versterking van de buitenlandse hulp aan Afrikaanse landen die wetgevende en administratieve maatregelen hebben genomen om genitale verminking bij vrouwen te verbieden en te bestraffen. Bovendien nodigen wij de Europese Commissie uit om nauw samen te werken met de niet-gouvernementele organisaties die ter plaatse enorme inspanningen leveren en veel te vaak over onvoldoende middelen beschikken. Wij eisen ook dat er gebruik wordt gemaakt van de mensenrechtenclausule om van de strijd tegen genitale verminking bij vrouwen een prioriteit te maken in de betrekkingen met derde landen, in het bijzonder met de landen die preferentiële betrekkingen onderhouden met de EU in het kader van de Overeenkomst van Cotonou.
Waarde collega's, vele vrouwen, duizenden Afrikaanse vrouwen, kijken vol verwachting uit naar ons standpunt terzake. Dit probleem beperkt zich niet tot de Afrikaanse vrouwen. Het is een probleem dat ons allen aanbelangt aangezien hier fundamentele mensenrechten op het spel staan. Er wordt op ons gewacht. Daarom moeten wij dringend een antwoord geven.

Dell'Alba
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, waarde collega's, ik wil allereerst graag iets rechtzetten: ik spreek hier namens de Commissie ontwikkelingssamenwerking en niet namens de Commissie landbouw en regionaal beleid.
Het doet mij bijzonder veel genoegen dat ik tot rapporteur ben aangewezen van dit vraagstuk dat van cruciaal belang is voor de vrouwen in zowel de ontwikkelingslanden als die in de vijftien lidstaten. Ik ben tevreden aangezien mijn verslag unaniem door de Commissie is aangenomen. Vaak bestaat er enige scepsis over beslissingen die unaniem zijn aangenomen, omdat er wellicht niet voldoende aandacht aan besteed zou zijn. Ik ben evenwel van mening dat de Commissie en de leden van de Commissie ontwikkelingssamenwerking weldoordacht hun stem hebben uitgebracht en zich geheel konden vinden in de verschillende punten die in ons advies staan opgesomd.
Graag wil ik de aandacht van de collega's richten op twee punten die tevens met eenparigheid van stemmen zijn aangenomen. Ik vind deze stemming namelijk enigszins in strijd met het debat dat nog altijd een aantal fracties in beroering brengt.
Het eerste punt betreft het asielvraagstuk. Wij hebben de Raad, Commissie en de lidstaten aangeraden om de suggesties van mevrouw Valenciano over te nemen. In haar verslag stelt ze namelijk voor om de dreiging met genitale verminking bij vrouwen als een misdaad te bestempelen en als reden te zien voor de directe verlening van asielrecht in een van de vijftien lidstaten. Dit buitengewoon belangrijke punt is met eenparigheid van stemmen aangenomen. Ik hoop derhalve dat het morgen ook op de stem van veel afgevaardigden kan rekenen.
Tot slot nog iets over de financiële middelen, mijnheer de Voorzitter. Wij hebben om 10 miljoen euro gevraagd voor de financiering van de inspanningen die deze landen zich getroosten om uit deze valstrik te geraken. Ik hoop dat het Parlement dit verzoek morgen zal aannemen en de Begrotingscommissie dit voorbeeld zal volgen. De Commissie ontwikkelingssamenwerking heeft dit tot op heden overigens nog niet gedaan.

Turco
Mijnheer de Voorzitter, in de eerste plaats wil ik mevrouw Valenciano bedanken voor haar verslag, dat is opgesteld naar aanleiding van een resolutie die door 316 collega' s is getekend. Dat is misschien een van de redenen waarom het verslag in de Commissie vrijheden en rechten van de burger unaniem is goedgekeurd. De cruciale passage, waarover de heer Dell'Alba en mevrouw Valenciano al hebben gesproken, de erkenning van het asielrecht, is ook voor onze commissie een van de kernpunten in deze strijd.
Ik noem de twee geciteerde cijfers nog eens: 130 miljoen slachtoffers op de hele wereld, 2 miljoen meisjes worden elk jaar het slachtoffer van genitale verminking. Onze commissie is van mening dat één initiatief in het bijzonder onze aandacht verdient, naast de diverse initiatieven voor opleiding en voorlichting, voor humanitaire, sociale en sanitaire hulp aan vooral de niet-gouvernementele organisaties: de oproep aan de lidstaten te garanderen dat genitale verminking van vrouwen strafrechtelijk wordt vervolgd door middel van de rigoureuze toepassing van de bestaande bepalingen, waarin wordt gesteld dat het recht op gezondheid en persoonlijke integriteit een grondrecht is, en van de bepalingen van het wetboek van strafrecht waarin elke moedwillige schending ervan wordt verboden. Wij vragen dus dat er geen beroep kan worden gedaan op uitzonderingen of culturele verschillen om de relativering of de afzwakking van dit grondrecht en de daaruit voortvloeiende bescherming door de staat te rechtvaardigen.
We hopen dus dat de Commissie, de Raad en de lidstaten zich met spoed kunnen en willen inzetten om concreet gevolg te geven aan onze beraadslagingen.

De Voorzitter
Hartelijk dank, mijnheer Turco.
Overeenkomstig de agenda wordt de vergadering onderbroken tot 21.00 uur en dan zullen we dit debat voortzetten. Ik zou u allen willen verzoeken hier om 21.00 uur precies weer aanwezig te zijn.
Hartelijk dank mevrouw de commissaris, hartelijk dank, gewaardeerde collega's.
(De vergadering wordt om 20.00 uur onderbroken en om 21.00 uur hervat)

Avilés Perea
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, wij bespreken hier vandaag een initiatiefverslag van de Commissie rechten van de vrouw waarin een ernstig probleem aan de orde wordt gesteld, namelijk verminking van de geslachtsorganen bij een groot aantal vrouwen en meisjes. Deze oeroude praktijken vormen een schending van de grondrechten van de vrouwen en meisjes die er het slachtoffer van zijn. Het gaat derhalve om een aanslag op de fundamentele mensenrechten zoals die in de Verdragen en de Verklaringen van de Verenigde Naties zijn neergelegd.
Er wordt gepleit voor uitbreiding van de bescherming en preventie in alle landen waar deze praktijken gebezigd worden, onder meer ook in de Europese Unie. Wij weten allemaal dat deze traditie wordt voortgezet in immigrantengemeenschappen of tijdens een bezoek aan het land van herkomst, waar de genitale verminking wordt uitgevoerd. Deze praktijken zijn immers diep ingeburgerd in de gebruiken van talloze Afrikaanse en sommige Aziatische volkeren.
Alleen preventie door middel van duidelijke informatie- en voorlichtingscampagnes betreffende de onherstelbare gevolgen van deze praktijken kan ons helpen om deze traditie uit te bannen. De door de NGO's opgezette campagnes spelen hierbij een belangrijke rol, op voorwaarde dat zij kunnen rekenen op het engagement van de regeringen en de volle steun van de leiders, met name van de religieuze leiders. Er bestaat tevens behoefte aan voor jongens en meisjes bestemde onderwijsprogramma's in de scholen. Volgens wat wij van de presidentsvrouw hebben vernomen, leveren dergelijke programma's in Burkina Faso gunstige resultaten op.
De strafrechtelijke vervolging van genitale verminking zowel in het land waar deze praktijken traditiegetrouw worden toegepast als in onverschillig welk ander land, of liever gezegd, de extraterritorialiteit van het delict, zal ongetwijfeld bijdragen aan de uitbanning van dit gebruik. In ernstige gevallen voorzien sommige landen in de mogelijkheid om asielrecht toe te kennen, zoals bedoeld in de richtlijn onder het opschrift asielrecht op grond van seksuele discriminatie. Het lijkt ons evenwel ongepast om het asielrecht uit te breiden tot alle vermoedelijke slachtoffers, dat wil zeggen, miljoenen meisjes en jonge vrouwen. Wij mogen geen deuren openen die later niet meer gesloten kunnen worden. Wij kunnen in de Europese Unie niet alle potentiële slachtoffers opnemen die hun land om deze reden willen verlaten. Dat is niet realistisch, hoe graag we het ook zouden willen doen.
Op dit punt gaat de Fractie van de Europese Volkspartij niet akkoord met het verslag, hetgeen tot gevolg kan hebben dat wij ons, indien de tekst wordt goedgekeurd, bij de eindstemming onthouden. Dat zou jammer zijn aangezien het verslag vele positieve elementen bevat, met name het verzoek om de strijd tegen de verminking van de geslachtsorganen op te nemen in alle samenwerkingsprogramma's en hiertoe de nodige financiële middelen uit te trekken en de oproep tot de regering van de landen waar deze praktijken worden toegepast om alle inspanningen te leveren die nodig zijn om dit gebruik uit te bannen.
De Fractie van de Europese Volkspartij veroordeelt genitale verminking met klem en verdedigt het recht van alle vrouwen op lichamelijke integriteit, op de ontwikkeling van een volwaardig seksueel leven en op een eigen toekomst, ook al druist dit in tegen het verleden van hun volk. Wij verdedigen het recht van de vrouw als menselijk wezen. Het leven van vrouwen mag nergens ter wereld in de waagschaal worden gesteld. Wij verbinden ons ertoe te blijven ijveren voor de uitbanning van deze gruwelijke praktijken ongeacht het lot dat dit verslag ten deel valt.

Gröner
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, collega' s, vandaag wil ik mijn bijzondere dank uitspreken aan de rapporteur, mevrouw Valenciano, die een uitstekend verslag heeft opgesteld met een zeer duidelijke boodschap: genitale verminkingen zijn schendingen van de mensenrechten! De redenen die worden genoemd om deze schending van de mensenrechten te rechtvaardigen zijn van uiteenlopende aard en berusten op culturele of religieuze tradities. Het gaat hier echter om niets anders dan een instrument om vrouwen blijvend te kunnen onderdrukken. Vrouwen die zich aan genitale verminking willen onttrekken, moeten erop rekenen dat ze uit de gemeenschap worden gestoten; een leven van onvoorstelbare armoede en sociale uitsluiting wordt hun deel.
Aan deze extreme geweldspraktijken en aan de onherstelbare schade aan lichaam, ziel en gezondheid wordt veel te weinig aandacht besteed. Op de Vrouwenconferentie van Peking in 1995 is voor de eerste maal een wereldwijd discussie- en solidariteitsproces in gang gezet, waarbij een oproep aan de internationale politiek werd gedaan om tot een gezamenlijk optreden te komen. Ook in Europa worden wij geconfronteerd met slachtoffers van genitale verminking, alsmede met een breed scala van daders en medeplichtigen. Hoewel FGM, zoals genitale verminking van vrouwen wordt genoemd, in een groot aantal landen strafbaar is, wordt er vanuit de media en door zelfhulporganisaties bericht dat er alleen al in Duitsland sprake is van naar schatting 5000 gevallen. Er zouden ongeveer viermaal zoveel gevallen zijn waarin meisjes voor dit soort verminkingen naar hun geboorteland worden gebracht.
Er bestaan gewetenloze artsen en anderen die voor elke verminking 1000 tot 3000 mark opstrijken. Mijn sociaaldemocratische fractie eist dat aan vrouwen die aan dit gevaar zijn blootgesteld asiel wordt verleend, dat de daders worden gestraft en dat er opgetreden worden volgens het beginsel van extraterritorialiteit.
Ik wijs er met klem op dat mijn fractie grote waarde hecht aan dit punt en wij vinden het dan ook volstrekt onbegrijpelijk dat delen van, dan wel de gehele Europese Volkspartij zich in deze asielkwestie van stemming wenst te onthouden. Door niet voor het verslag te stemmen, laat men deze vrouwen in de steek. De strijd tegen onwetendheid en onderdrukking moet op internationaal niveau worden gevoerd en daarom is de Socialistische Internationale begonnen met een wereldwijde campagne tegen geweld tegen vrouwen. Vijftien landen hebben FGM al verboden, waaronder negen landen uit Afrika. Meer maatregelen zijn noodzakelijk. Mijn regering in Duitsland heeft al 3,8 miljoen mark uitgetrokken voor voorlichting en projecten. De EU biedt hulp met het programma DAPHNE. Dat is echter niet meer dan een druppel op een gloeiende plaat.
Wij dienen samen en eensgezind te strijden voor reproductieve gezondheid, tegen aids en tegen genitale verminking. Het zou ons een kans bieden met deze vrouwen in contact te komen en ze hulp te geven.

Van der Laan
Voorzitter, in de eerste plaats mijn waardering voor mevrouw Valenciano, die dit gevoelige onderwerp op heldere en krachtige wijze in haar uitstekende verslag heeft aangepakt. De Liberale Fractie zal het verslag dan ook steunen.
Genitale verminking van vrouwen en meisjes is een verschrikkelijke schending van de fundamentele mensenrechten. Al meer dan 130 miljoen vrouwen zijn het slachtoffer geworden en elk jaar komen er nog twee miljoen bij. Europa moet dan ook alles op alles zetten om dit verschijnsel te bestrijden, waar het zich ook voordoet.
Ook ik heb begrepen dat sommige leden overwegen om tegen dit verslag te stemmen in verband met de passages over asiel en extraterritorialiteit. Ik wil echter proberen iedereen gerust te stellen: als wij kijken naar de huidige asielpraktijk, zien wij dat in de meeste van de vijftien lidstaten genitale verminking reeds een asielgrond is. Mijns inziens is dat terecht. Het verslag doet dus niets meer dan inspelen op de bestaande praktijken.
Het beginsel van extraterritorialiteit geldt momenteel inderdaad slechts op het gebied van kindersekstoerisme, maar het zou eveneens moeten gelden voor de verminkte vrouwen of voor vrouwen die een risico lopen. Het is namelijk de enige manier om te voorkomen dat EU-burgers van bijvoorbeeld Somalische afkomst tijdens de zomervakantie hun dochter meenemen naar Somalië om haar daar te laten verminken. Als die mensen weten dat zij bij terugkeer in Europa het risico lopen op rechtsvervolging, dan geven wij de ouders een wapen in handen om hun dochters te beschermen tegen de druk van de samenleving.
Tot slot, een opmerking aan het adres van degenen die genitale verminking niet willen aanpakken omdat die een expressie zou zijn van een bepaalde cultuur of godsdienst. In alle landen waar genitale verminking voorkomt, zijn lokale actiegroepen bezig met campagnes om deze praktijk af te schaffen. Het is dus niet zo dat wij onze westerse normen opleggen. Nee, wij moeten juist deze vrouwen steunen door morgen bij de stemming onze solidariteit te tonen. Ook de Koran laat geen ruimte voor verminking. Toch zijn het vooral islamitische landen waar deze praktijken voorkomen. Hier ligt dan ook een taak voor de imams om te helpen dit verschijnsel uit te roeien. Dat is juist nu heel belangrijk omdat wij geen negatieve stereotyperingen van de islam kunnen gebruiken in het huidige gevoelige klimaat. Genitale verminking is geen religieus fenomeen, het is een schending van een fundamenteel mensenrecht.

Sörensen
Voorzitter, collega's, allereerst wens ik namens mijn voltallige fractie collega Valenciano te feliciteren met dit schitterende verslag en met de daarin vervatte aanbevelingen, die ik voor 200 procent onderschrijf.
Verreweg de meeste vrouwen die genitale verminking ondergingen - men spreekt hier van 130 miljoen - wonen in Afrika. In zeker 28 Afrikaanse landen gelegen tussen de evenaar en de kreeftskeerkring wordt vrouwenbesnijdenis stelmatig toegepast. Buiten Afrika is het gebruikelijk in Zuidoost-Azië, onder meer in Indonesië, Sri Lanka, Maleisië, op het Arabische schiereiland Jemen, in Oman en in de Verenigde Arabische Emiraten. Zelfs in een land als Egypte weten weinig toeristen die de sfinx gaan bekijken dat 90% van de vrouwen besneden is. Sommige van deze vrouwen zijn echter naar Europa gevlucht om hun dochters van deze behandeling te vrijwaren of om zich hier te laten opereren om de pijnen te verlichten. Maar wanneer zo'n vrouw naar haar land zou terugkeren, zou zij worden verstoten. Een zomervakantie daarentegen naar het land van herkomst kan voor migrantenmeisjes uitdraaien op een nachtmerrie, wanneer familieleden het nodig achten de traditie voort te zetten.
Ik heb me jarenlang ingezet om vrouwen te helpen die het slachtoffer werden van mensenhandel. Uit mijn eigen ervaring weet ik dat besneden vrouwen vaak als vuil worden aangezien en daarom verkocht worden voor de prostitutie: zo worden zij twee maal het slachtoffer.
Afrikaanse meisjes die dag in dag uit werken in bordelen, die genitaal verminkt, verkocht en doorverkocht worden, zitten te wachten op klanten om hun schulden terug te betalen. Ik dring er daarom nogmaals bij de lidstaten en de Commissie op aan genitale verminking of dreiging ermee te erkennen als een genderspecifieke reden voor het toekennen van asiel. Men dient zich niet te verstoppen achter een mogelijke herziening van de Conventie van Wenen.
Ik vraag degenen in dit Huis die het er moeilijk mee hebben om eens te kijken naar de video's die gemaakt worden van deze "feestelijke gebeurtenissen", zoals het men soms noemt in die landen. Het is van fundamenteel belang dat de stilte rond dit taboe-onderwerp doorbroken wordt. Daarom dienen vormingsprogramma's ter plaatse evenals sensibilisering van de betrokken migranten in Europa aangemoedigd te worden. Wij kunnen niet blijven dulden dat deze zware schending van de mensenrechten en van de waardigheid van de betrokken vrouwen en meisjes onder het mom van nationale gebruiken en tradities wordt toegepast.
Ik wil ook van de gelegenheid gebruik maken om te zeggen dat onze fractie, gezien de uitstekende kwaliteit van het volgende verslag van mevrouw Smet, daarover niet het woord zal voeren: dat verslag is perfect.
Om te besluiten feliciteer ik mevrouw Valenciano nogmaals met het geleverde werk.

Bonino
Mijnheer de Voorzitter, collega's, het belang en de originaliteit van dit moedige verslag, in vergelijking met de talrijke verslagen en documenten van andere internationale instellingen, is dat hierin ondubbelzinnig, zonder hypocriete concessies, het probleem van de genitale verminking van vrouwen wordt beschreven als een probleem van vrijheid, waardigheid, recht, van de mensenrechten van honderden, duizenden vrouwen ter wereld. Elena Valenciano doet, hopelijk met de steun van ons allemaal, geen hypocriete concessies aan zogenaamde tradities of aan het cultureel relativisme waarnaar zo vaak wordt verwezen; zij doet ook geen enkele concessie aan het goedkope goede geweten waardoor onze standpunten zo vaak worden gekenmerkt. Hoewel deze vorm van verminking wordt gecriminaliseerd, en dus strafbaar wordt gesteld, stelt zij namelijk een serie maatregelen voor, die wij, de verschillende instellingen - Commissie en Raad - ten uitvoer moeten leggen.
Toch is er iets dat ik collega Perea, van wie ik een hoge dunk heb, wil zeggen. U heeft ons een geval gepresenteerd dat zich niet voordoet en u motiveert de weigering om het asielrecht toe te kennen met het bezwaar dat we miljoenen vrouwen op zoek naar bescherming de deur zouden openen. Beste collega, als er miljoenen vrouwen en meisjes waren die in staat waren in opstand te komen, in de openbaarheid te komen, aan de controle van hun familie, van de mannen, de sociale controle te ontkomen, zou dit probleem al opgelost zijn. Het probleem is dus niet aan de orde: helaas zijn er geen honderdduizenden of miljoenen vrouwen en meisjes die de mogelijkheid hebben om in opstand te komen, in de openbaarheid te komen, bij een ambassade aan te kloppen om asiel aan te vragen. Slechts weinigen, zeer weinigen, hebben daarvoor de moed, en het idee dat we zelfs voor die weinigen de deur dichtdoen is onverantwoordelijk, dat is niet serieus. Ik vraag u dan ook hierop terug te komen. Dit is een terugkeer naar de gratuite preken, naar het goedkope goede geweten, naar de weigering onze verantwoordelijkheid te nemen, de verantwoordelijkheid van dit liberale, civiele, democratische Europa dat zich om de rechten van iedereen bekommert. Dat is wat we morgen met ons verslag willen zeggen, geloof ik: we willen zeggen dat we staan voor een wereld waarin mensen gelijk zijn. Ik ben ervan overtuigd dat als onze mannelijke collega's het slachtoffer zouden zijn van zo' n wrede verminking, er misschien al lang iets aan zou zijn gedaan. Het probleem is dat het op deze wereld nog niet zo werkt en daarom is het onze taak, de taak van deze instelling, om het goede voorbeeld te geven.
Een laatste punt, en ik richt me tot de collega's die ook lid zijn van de Commissie ontwikkelingssamenwerking. Vandaag heb ik een afspraak met de secretaris-generaal van de ACS, ambassadeur Goulongana, die zich bereid heeft verklaard dit thema op de agenda van de volgende Paritaire Vergadering ACS-EU te zetten, eind oktober in Brussel. Ik weet dat de agenda's vast staan, ik weet dat het misschien al te laat is, maar ik hoop dat de politiek zo attent zal zijn flexibiliteit niet met onwrikbaarheid te verwarren. Er zal toch wel een verschil zijn waar we gebruik van kunnen maken! Ik hoop dat na deze Vergadering ook de Paritaire Vergadering ACS-EU ons standpunt zal aannemen.
Beste collega's, ik wil iedereen die twijfelt eraan herinneren dat er maar weinig, zeer weinig vrouwen de mogelijkheid, de moed en zelfs het geluk hebben om in opstand te kunnen komen.

Schierhuber
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, ik ben zeer verheugd dat dit initiatiefverslag tot stand is gekomen. Op degenen die het boek "Mijn woestijn" van Waris Dirie hebben gelezen, zal het verhaal een diepe, onuitwisbare indruk hebben gemaakt. Mijn gedachten gaan vandaag uit naar de 130 miljoen vrouwen en meisjes die genitaal verminkt zijn; ieder jaar opnieuw lopen 2 miljoen vrouwen en meisjes dat gevaar. Ik denk ook aan de vele meisjes die daarbij op gruwelijke wijze om het leven komen. Ik wil er om te beginnen dan ook krachtig voor pleiten dat de Europese Unie en haar lidstaten een gemeenschappelijk standpunt innemen voor de afschaffing van dit soort praktijken, die schade toebrengen aan de seksuele en reproductieve gezondheid van vrouwen. De Commissie en de Raad moeten bij het gemeenschappelijk immigratie- en asielbeleid rekening houden met de feiten rondom genitale verminking van vrouwen en meisjes. Dit geldt ook voor het vluchtelingenbeleid. Daarbij moet bedacht worden - want dat staat voor mij als een paal boven water - dat met name in die gevallen asiel wordt verleend waar politieke bescherming van staatswege vereist is. De verminking van genitaliën speelt zich in een schemergebied af en wordt doorgaans door ingewijden uitgevoerd. Dat maakt het des te moeilijker om deze praktijken aan te pakken. Van ons zal veel overtuigingskracht worden gevraagd, de betrokkenen moeten worden geïnformeerd en voorgelicht en er zijn veranderingen nodig van sociale en culturele gedragspatronen.
Ik beschouw genitale verminking als een schending van de mensenrechten die op geen enkele manier kan worden gerechtvaardigd. Wij dienen het stilzwijgen over dit onderwerp te doorbreken en de bevolking van de Europese Unie en van de ontwikkelingslanden bewust te maken van dit probleem, zodat genitale verminking voor de volgende generaties van vrouwen kan worden uitgebannen.
Ik sluit mij aan bij de sprekers die al hebben aangestipt dat deze praktijken ook in onze lidstaten moeten worden bestreden. Zelf weet ik ook dat er hier sprake is van een groot schemergebied. Laten we dan ook samen onze schouders eronder zetten om dit soort praktijken uit de wereld te helpen.

Theorin
Mijnheer de Voorzitter, in een opmerkelijke Zweedse televisiedocumentaire van twee weken geleden was te zien hoe geestelijke leiders, christelijke en islamitische, in Zweden achter verminkingen volgens de soenna staan, hoe inwoners van Zweden hun dochters tijdens de zomervakantie in Kenia en Somalië laten verminken, hoe vrouwen die de verminking uitvoeren naar Zweden worden gehaald om meisjes te verminken en hoe een Zweedse arts aan de sociale overheden verzuimt te melden dat hij het doodbloeden van een meisje had voorkomen, nadat haar ouders haar hadden laten verminken.
Met name de steun van de geestelijken aan deze martelpraktijken stemt ons, die ons inzetten tegen genitale verminking, het meest somber. De geestelijke leiders hebben een bijzondere verantwoordelijkheid. Zij hebben enorm veel invloed en hun stem is doorslaggevend voor het al dan niet stopzetten van de verminkingen.
Ik ben erg blij met het uitstekende verslag van mevrouw Valenciano Martínez-Orozco, omdat daarin wordt opgeroepen tot een integrale strategie voor het uitbannen van genitale verminking in de EU door middel van onder andere uitgebreide voorlichtingscampagnes over en wetten tegen genitale verminking in alle lidstaten. Met name van belang is de eis dat er specifieke nationale wetten moeten worden ingevoerd die ook gelden voor verminkingen die buiten de landsgrenzen worden toegebracht. Hierdoor wordt de mogelijkheid gecreëerd om bij terugkeer de onderdanen te straffen die naar het buitenland reizen om meisjes te laten verminken. Zweden is sinds 1999 het eerste en enige EU-land met een dergelijke extraterritoriale wetgeving. Deze maakt het naar ik hoop mogelijk om de Zweedse burgers aan te pakken die hun dochters tijdens de zomervakantie in het buitenland laten verminken.
Een ander belangrijk punt in het verslag, dat diverse leden reeds hebben genoemd, is de eis om deze vorm van foltering bij een asielaanvraag in ieder geval gelijk te stellen met politieke vervolging. De Verenigde Staten en Canada hebben al meerdere malen de uitwijzing van meisjes en jonge vrouwen tegengehouden die asiel hadden aangevraagd uit vrees voor verminking. Europa mag op dit gebied niet achterlopen.
Het is hoog tijd dat er krachtige maatregelen genomen worden om de twee miljoen meisjes te redden die ieder jaar het risico lopen dat hun geslachtsorganen worden weggesneden. Wij hebben onze hoop en vertrouwen gevestigd op concrete voorstellen van de commissaris, waarover onze ministers vervolgens een standpunt kunnen innemen.

Malmström
Mijnheer de Voorzitter, genitale verminking van vrouwen is een afgrijselijke handeling die ernstig lichamelijk en geestelijk letsel veroorzaakt en een levenslange lijdensweg tot gevolg heeft. Het is een ernstige schending van de mensenrechten. Het sterftecijfer onder degenen die aan verminking worden blootgesteld, is hoog. Er zijn zonder meer harde maatregelen nodig om deze afschuwelijke gewoonte, deze gruwelijke handeling te kunnen bestrijden, waar ze ook wordt uitgevoerd.
Het is ook een Europees probleem. Het is van belang erop toe te zien dat er in Europa meer onderzoek naar, kennis en documentatie over genitale verminking van vrouwen komt. Door middel van samenwerking moeten wij gemeenschappelijke strategieën ontwikkelen voor de bestrijding van dit fenomeen dat door geen enkele religie verplicht wordt gesteld. Diverse collega's hebben de behoefte aan samenwerking met geestelijke leiders naar voren gebracht.
Vrouwen die reeds zijn verminkt hebben verzorging en revalidatie nodig. Daarom moet de kennis van vroedvrouwen, sociaal werkers en leraren hierover groter worden. Maj Britt Theorin refereerde aan wat wij in Zweden "zomervakantieverminking" noemen, dat wil zeggen dat meisjes naar het buitenland worden gebracht om daar verminkt te worden. Omdat het in mijn land verboden is, steunt de liberale fractie vanzelfsprekend de voorstellen voor een algeheel verbod op deze procedure. Daarmee geven wij een duidelijk signaal af dat genitale verminking zowel in eigen land als in het buitenland verboden is en dat een dergelijke verminking een schending van de mensenrechten is.

Maes
Mijnheer de Voorzitter, het gebruik van genitale verminking is een extreme vorm van verdrukking van vrouwen, die teruggaat tot ver in de geschiedenis van sommige landen. Het zijn de vrouwen van die landen zelf, van Egypte, van Somalië, die ons hun extreme lijden hebben leren kennen. Zij hebben het aangeklaagd en zij moesten daartoe een wereld van vooroordelen overwinnen, maar zij hebben het gedaan omwille van hun zusters, omwille van hun zusjes vaak, omwille van hun eigen dochters. Zij vragen van ons dezelfde moed.
Een aantal vrouwen hebben een petitie toegestuurd aan het Europees Parlement in dezelfde zin. Wij weten ons gesteund door de vrouwen van de hele wereld. Het respect voor de menselijke persoon moet voor mannen en voor vrouwen op dezelfde manier worden beoordeeld: vrouwenrechten zijn mensenrechten. Het is niet door deze verminking onder medisch aanvaardbare omstandigheden te laten doorgaan dat de verminking zelf aanvaardbaar wordt. Het is ook niet omdat dit onmenselijk gebruik behoort tot de oudste tradities in sommige gemeenschappen - ik zeg met opzet niet godsdiensten, want het heeft er weinig mee te maken - dat wij er tolerant tegenover moeten staan. Het seksueel verminken van meisjes moet in alle landen, in alle samenlevingen, worden beschouwd als een strafbaar feit, zoals gevraagd in diverse internationale overeenkomsten.
Positief is in elk geval dat meer en meer landen het genitaal verminken van vrouwen hebben verboden. Maar dat verbod blijft in vele gevallen een dode letter en wij zouden dus de Overeenkomst van Cotonou zo moeten aanpassen dat wij die op dezelfde wijze ten uitvoer kunnen leggen als bij schendingen van de mensenrechten.
Voor het overige ben ik het eens met het standpunt van de collega's.

Kauppi
Mijnheer de Voorzitter, het uitstekende verslag van Valenciano Martínez-Orozco toont duidelijk aan dat verminking van de geslachtsorganen bij vrouwen een misdrijf is waarover Europa niet mag zwijgen. Ik doe dan ook een beroep op alle parlementsleden om bij de stemming van morgen het verslag unaniem te steunen.
Genitale verminking bij vrouwen, in welke vorm dan ook, is een gewelddaad tegen vrouwen die zowel de grondrechten als de individuele integriteit en de fysieke en geestelijke gezondheid aantast. De rechten van vrouwen en meisjes worden geschonden onder het mom van tradities van verschillende culturen of zelfs zogenaamd religieuze voorschriften. Op de achtergrond speelt echter altijd de lagere maatschappelijke status en positie van vrouwen in die culturen een rol. Emancipatie is hier dus ook het sleutelwoord.
Helaas is gebleken dat genitale verminking bij vrouwen ook is toegepast en nog steeds wordt toegepast in immigrantengemeenschappen in de Europese Unie, hoewel die praktijk in de wetgeving van de lidstaten is verboden en duidelijk in strijd is met de beginselen van het Europees Handvest van de grondrechten. Geen enkele religieuze of culturele praktijk mag voorrang hebben op fundamentele waarden als de mensenrechten of de menselijke fysieke of psychische integriteit waarop de Europese democratie is gebaseerd. Men moet ook radicaal de eis afwijzen die stelt dat artsen de verminking van geslachtsorganen onder klinische omstandigheden moeten uitvoeren. Men mag deze zaak niet gelijkstellen aan de besnijdenis bij mannen - deze praktijk is immers in sommige lidstaten aanvaard.
Ik steun de positieve maatregelen in het verslag die erop gericht zijn deze misdrijven in de EU-lidstaten te beëindigen. Informatie, voorlichting en voorzorgsmaatregelen moeten op de eerste plaats komen. Gevallen van verminking die reeds hebben plaatsgevonden moeten als misdrijf worden aangepakt met strafrechtelijke maatregelen en sancties. Persoonlijk ben ik ook bereid in dit verband het extraterritorialiteitsbeginsel te aanvaarden. Ik wil de autoriteiten in de lidstaten en als Fins parlementslid natuurlijk vooral de Finse autoriteiten aansporen zo snel mogelijk alle noodzakelijke maatregelen te nemen om deze onmenselijke en middeleeuwse schendingen van de mensenrechten te stoppen.

Karamanou
Mijnheer de Voorzitter, ook ik wil mevrouw Valenciano Martínez-Orozco van harte gelukwensen met haar goede en volledige verslag. Voor miljoenen vrouwen op de wereld is verminking van de geslachtsorganen onontkoombaar, een daad van terreur waaraan zij zich moeten onderwerpen om te kunnen overleven. Het absolute gebrek aan alternatieven en voorlichting is een van de grootste problemen waarmee de vrouwen te kampen hebben die het slachtoffer worden van deze vernederende verminking, van een van de ernstigste vormen van onderdrukking, van het terroriseren en uitbuiten van de vrouw. Met deze criminele daad worden de individuele vrijheid, de lichamelijke integriteit, de vrijheid van geweten en het recht op gezondheid geschonden, omdat, afgezien van de gevolgen voor de seksuele identiteit van de vrouw en haar reproductieve functie, grote lichamelijke en psychische schade het gevolg hiervan is.
Honderddertig miljoen vrouwen in de wereld hebben verminking van hun geslachtsdelen moeten ondergaan: dit is een verschrikkelijk groot aantal. Helaas is deze afschuwelijke praktijk ook in de Europese Unie ingevoerd. Volgens de British Medical Association worden elk jaar in het Verenigd Koninkrijk drieduizend vrouwen hiervan het slachtoffer, en natuurlijk deinzen de fundamentalisten er zelfs in de Europese Unie niet voor terug om door middel van deze middeleeuwse praktijken vrouwen aan zich te onderwerpen en hun seksualiteit te controleren.
Elke mens heeft recht op bescherming door de wet wanneer zijn fundamentele vrijheden en rechten worden aangetast, en dat is waar het bij verminking om gaat. De wetgeving in de Europese Unie schiet echter ernstig tekort. Daarom dringen wij aan op aanpassing van de wetgeving en op opneming van deze verschrikkelijke misdaad in het strafwetboek. De Europese Unie kan ongetwijfeld ook grote invloed uitoefenen door middel van de economische overeenkomsten die zij in het kader van de Overeenkomst van Cotonou sluit met landen waarin dergelijke praktijken worden toegepast. Zij kan eveneens een extraterritoriale wetgeving uitvaardigen. Tot slot zou ik een beroep willen doen op de EVP en haar willen vragen voor morgen haar standpunt te herzien. Laten wij eensgezind zijn in onze solidariteit met de duizenden vrouwen die deze verschrikkelijke verminking hebben moeten ondergaan!

Junker
Mijnheer de Voorzitter, mijne dames en heren, in 25 Afrikaanse landen - en de meeste daarvan zijn ACS-staten - berokkent genitale verminking oneindig veel leed aan vrouwen en meisjes. Vrouwen worden het slachtoffer van gewelddadige en levensgevaarlijke tradities die verboden moeten worden, want dit soort mensvijandige, in dit geval uiterst vrouwvijandige, tradities horen in de 21e eeuw niet thuis. Gelukkig vindt deze overtuiging ook steeds meer weerklank in Afrikaanse ACS-landen. Het is verheugend te constateren dat in Ethiopië, Ghana, Guinee, Oeganda, Senegal, Tanzania, Togo, Burkina Faso, de Centraal-Afrikaanse Republiek en Ivoorkust wetten zijn uitgevaardigd die gericht zijn tegen genitale verminking van vrouwen en meisjes.
Met steun van hulporganisaties en vele NGO' s zet men zich door middel van voorlichtings- en bewustwordingsprogramma' s in, om aan dit verschrikkelijke gebruik een eind te maken. Mevrouw Bonino, in deze zin kan een besluit van de laatste paritaire vergadering ACS-EU, die in Libreville in Gabon werd gehouden, als positief worden aangemerkt. De politiek verantwoordelijken werden eenstemmig opgeroepen - ook de vertegenwoordigers van de ACS stemden vóór - al het mogelijke te doen om door middel van wetgevende, bestuurlijke en juridische maatregelen een halt toe te roepen aan genitale verminking in de praktijk en om door middel van bewustwordingscampagnes dit gebruik uit te bannen.
Genitale verminking van vrouwen is op die vergadering aangemerkt als een schending van de mensenrechten en dat is een hele vooruitgang ten opzichte van vroeger, toen op dit thema nog een taboe rustte. Dat betekent echter niet dat de strijd voor de lichamelijke en geestelijke integriteit van vrouwen in de ACS-staten is gewonnen. Hiervoor is blijvend onze solidaire ondersteuning nodig.

Diamantopoulou
Mijnheer de Voorzitter, ik wil mevrouw Valenciano Martínez-Orozco van harte gelukwensen en van meet af aan wijzen op de politieke betekenis en de weerslag van dit verslag. Het belang hiervan zal zelfs nog toenemen als dit met grote meerderheid hier wordt aangenomen. Met dit verslag zal nieuw elan worden gegeven aan niet alleen de activiteiten van de Commissie, maar met name ook het werk van de vrouwenorganisaties in Europa en Afrika die zich inzetten voor de bestrijding van deze barbaarse praktijk. Zoals talrijke afgevaardigden al zeiden, beperkt dit probleem zich echter niet tot Afrika. Overeenkomstig de gegevens uit het DAPHNE-programma leven momenteel in Europa ongeveer 700.000 vrouwen uit deze landen. Het is niet gemakkelijk nauwkeurige cijfers te noemen, ofschoon men wel vermoedt dat deze veel hoger liggen dan men durft te denken.
Dit is een moeilijk en netelig probleem. Het lijdt geen twijfel dat bepaalde culturele tradities, die eeuwenlang geworteld zijn in bepaalde gebieden van de aarde, hier een belangrijke rol spelen. Geen enkele culturele traditie mag echter een alibi zijn om de mensenrechten te schenden. Zoals ook tijdens de Wereldconferentie van Beijing werd verklaard, is verminking van geslachtsorganen een schending van de mensenrechten, en daarnaast ook een vorm van discriminatie daar alleen vrouwen en meisjes hier het slachtoffer van worden.
Wat kan de Europese Unie doen? Wat ten eerste de wetgeving betreft, bestaat er een meningsverschil over de vraag of het huidige Verdrag al dan niet een rechtsgrondslag behelst voor een Europese wetgeving. Het in Nice goedgekeurd Handvest van de grondrechten is weliswaar een grondslag, maar geen rechtsgrondslag. Wetgeving is echter niet de enige oplossing; hier kan men verschillende dingen doen.
Veel spreeksters maakten gewag van het asielvraagstuk en het verslag is wat dat betreft duidelijk. De Commissie heeft enkele dagen geleden bij de Raad een voorstel voor een richtlijn ingediend tot vaststelling van minimumvereisten inzake de erkenning van de status van onderdaan van derde landen, staatloze of vluchteling overeenkomstig het Verdrag van Genève. Na lange besprekingen en inspanningen is uiteindelijk in de tekst een duidelijke bepaling opgenomen op grond waarvan vrouwen een beroep mogen doen op bescherming wanneer zij het slachtoffer zijn van seksueel geweld of andere met het geslacht verband houdende misdragingen. Mijns inziens is het de moeite waard dit voorstel van de Commissie te bestuderen. Dit kan zelfs de grondslag zijn voor een akkoord, hetgeen bijzonder belangrijk zou zijn voor alle fracties van het Europees Parlement.
Wetgeving is, nogmaals, niet het enige; wij hebben ook programma' s. Met de huidige programma' s van de Europese Unie kunnen ook activiteiten en campagnes worden ondersteund die tot doel hebben het onderhavig probleem te leren kennen, de samenlevingen daarvoor gevoelig te maken en te mobiliseren, en natuurlijk het ziekenhuispersoneel daarvan op de hoogte te brengen en bij te scholen. Het personeel van de gezondheidsdiensten in tenminste vijf landen van de Europese Unie komen regelmatig in aanraking met dergelijke gevallen en zij moeten een speciale opleiding en speciale vaardigheden hebben om deze mensen te kunnen helpen.
Welke mogelijkheden zijn er voor opleiding en ondersteuning van de vrouwelijke immigranten? Het lijdt geen twijfel dat vrouwen over economische middelen moeten beschikken als zij in staat willen zijn zich financieel te redden en hun eigen revolutie te voeren. Daarom is ondersteuning van vrouwelijk immigranten in Europa ook zulk een belangrijk vraagstuk. De huidige programma' s bieden de mogelijkheid tot het nemen van ondersteuningsmaatregelen en maatregelen voor toegang tot de arbeidsmarkt, evenals tot het financieren van voorlichtingscampagnes. Daarover hebben wij reeds in het Parlement gesproken en wij wachten nu op voorstellen van onder meer ook de niet-gouvernementele organisaties die met deze problematiek te maken hebben.
Wat de betrekkingen met de derde wereld betreft, wil ik erop wijzen dat in het kader van de ontwikkelingssteun reeds belangrijke inspanningen zijn ondernomen om de eerbiediging van de mensenrechten als voorwaarde op te leggen aan de regeringen, met name op dit gebied. Ook moedigen wij de regeringen aan beleidsvormen uit te werken voor opleiding, scholing, voorlichting en ondersteuning van de vrouw en haar gezin. Samen met de diensten voor ontwikkelingshulp en de daarvoor bevoegde commissaris streven wij naar verhoging van de economische steun aan de landen die dit verschijnsel definitief de wereld uit willen helpen. Mijns inziens toont de verwezenlijking van dit programma in Ethiopië redelijk goed aan welke resultaten wij mogen verwachten als de Europese Unie met de regeringen in het kader van de ontwikkelingshulp samenwerken.
Tot slot zijn wij van mening dat de niet-gouvernementele organisaties een rol van doorslaggevend belang kunnen spelen zowel in de Europese Unie alsook in de Afrikaanse landen. Daarom zijn zij de belangrijkste gesprekspartners, de belangrijkste medewerkers van de Commissie bij deze inspanningen.

De Voorzitter
Het debat is gesloten
De stemming vindt morgen om 11.00 uur plaats.

Gelijk loon voor werk van gelijke waarde
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A5-0275/2001) van mevrouw Smet, namens de Commissie rechten van de vrouw en gelijke kansen, over gelijk loon voor werk van gelijke waarde.

Smet
Voorzitter, mevrouw de commissaris, beste collega's, ondanks alle juridische instrumenten op Europees vlak en in de lidstaten die loondiscriminatie verbieden, blijven er nog steeds aanzienlijke en hardnekkige beloningsverschillen bestaan tussen mannen en vrouwen. De cijfers die ons daarover verstrekt worden door overigens heel interessante Europese studies, wijzen op een loonkloof van 25 à 28% en in sommige landen van zelfs 30%. Zo is de loonkloof ook groter in de privésector dan in de publieke sector, groter in de industriesector dan in de landbouw of de dienstensector en het grootst in die sectoren waar vrouwen ondervertegenwoordigd zijn.
Het is niet altijd eenvoudig de betekenis van deze cijfers correct te analyseren. Maar algemeen wordt aangenomen dat ongeveer de helft van de loonkloof te wijten is aan het uiteenlopende carrièreverloop van mannen en vrouwen - vrouwen nemen bijvoorbeeld veel gemakkelijker een loopbaanonderbreking dan mannen, met vertraging in hun carrière als gevolg -, aan de lagere diploma's van vooral oudere werkende vrouwen, aan het feit dat de werkende vrouwen gemiddeld jonger zijn dan de werkende mannen, met andere woorden aan objectieve structurele verschillen.
Maar de andere helft van de loonkloof is niet objectief te verklaren en wijst op de aanwezigheid van verborgen discriminerende mechanismen die leiden tot onderwaardering van door vrouwen gedomineerde functies en beroepen. Het belangrijkste mechanisme ter zake is het functiewaarderingsmechanisme, waarbij de verschillende functies naar zwaarte worden geordend, geplaatst worden in een bepaalde klasse en naargelang van die functieklasse een salaris toebedeeld krijgen. Meestal wordt deze functiewaardering uitgevoerd door de sociale partners, al dan niet op basis van een systeem opgemaakt door een adviesbureau.
Discriminatie bij functiewaardering drukt zich uit in het geven van een te lage waardering aan kenmerken die geassocieerd worden met traditioneel vrouwelijke functies, zoals sociale vaardigheden, het grotere concentratievermogen en de grotere vingervlugheid van vrouwen. Door het feit dat zij minder punten krijgen, minder gewaardeerd worden, worden deze functies in een te lage plaats in de functierangorde en salarisroosters geplaatst en worden de lonen dus geringer voor de vrouwen. Daar staat tegenover een overwaardering van kenmerken die geassocieerd worden met traditionele mannelijke functies, zoals technisch inzicht, fysiek zwaar werk of financiële verantwoordelijkheid.
In het algemeen kennen de werknemers de wijze niet waarop hun functie geklasseerd werd. Men kan zich zelfs de vraag stellen in hoeverre de sociale partners binnen de bedrijven inzicht hebben in de wijze waarop de functies geklasseerd zijn. Daarenboven zijn de vrouwen in het algemeen niet betrokken bij de functiewaardering, aangezien zij niet de onderhandelaars zijn bij de sociale partners.
Dan is de vraag: wat kan Europa hieraan doen? Ik denk, mevrouw de commissaris, dat op de eerste plaats de statistische gegevensverzameling voor de lonen van mannen en vrouwen en ook die voor de verklaring van de loonverschillen absoluut verbeterd moet worden. Op dit ogenblik is de statistische gegevensverzameling zowel op Europees vlak als in de meeste lidstaten onvoldoende. Dus dat is het eerste wat zou moeten gebeuren. Ik weet dat de Commissie een groep deskundigen heeft aangesteld om daarmee te starten, maar wat ik vraag is dat ze daarnaast ook een verklaring zoeken voor de loonverschillen.
Ten tweede zou de Europese Unie dieper kunnen ingaan op de problematiek van discriminatie in de functiewaardering. Hiertoe zou een initiatief genomen kunnen worden om bijvoorbeeld de richtlijn van 1975 die handelt over gelijke beloning aan te vullen met een bijlage waarin een aantal regels en criteria worden neergelegd die een genderneutraal evaluatiesysteem van jobs waarborgen.
De lidstaten hebben een gids nodig. Ook de sociale partners hebben die nodig. Ik denk dat Europa hierin perfect kan helpen. Daarenboven moet een engagement van de sociale partners verkregen worden om de transparantie te verzekeren inzake de gehanteerde waardeschalen in het loonvormingsproces. Hoe kunnen de mensen nu weten of hun loon al dan niet gediscrimineerd wordt als er geen enkele transparantie is in de wijze waarop het loon gevormd wordt? Zo zouden de sociale partners zich ook moeten verbinden om meer vrouwen te betrekken in de loononderhandelingen, vooral om de discriminaties ongedaan te maken, en loondiscriminatie eindelijk als eerste punt op hun agenda te zetten, want dat gebeurt nooit.
Ook de richtsnoeren voor werkgelegenheid moeten aangescherpt worden en dit met kwantitatieve doelstellingen, streefdata en targets. Zij staan er niet in, ook niet in de nieuwe richtsnoeren, ook al zijn die al veel beter dan de vorige. Er moet veel scherper op worden toegezien. Ik heb nog nooit een klacht van de Commissie gehoord over het feit dat de nationale actieplannen te weinig aandacht schenken aan deze problematiek.
Kortom, er is behoefte aan een globale beleidsstrategie. Al deze elementen zijn daar een onderdeel van, ook de campagne die de Commissie voornemens is te voeren en die trouwens een nuttig element zou kunnen zijn om een aantal van deze zaken naar voren te brengen.
Mijn vraag is dus, mevrouw de commissaris: maak alstublieft van dit punt eindelijk eens een eerste item ten bate van de vrouwen.

Attwooll
Mijnheer de Voorzitter, commissaris, collega' s, ik wil graag mevrouw Smet gelukwensen met haar verslag. Mijn dank gaat naar de Commissie rechten van de vrouw en gelijke kansen voor het feit dat zij zoveel conclusies heeft overgenomen van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken. Drie dingen zijn duidelijk. Ten eerste is het salaris van vrouwen in alle beroepen gemiddeld lager dan dat van mannen. Ten tweede werken vrouwen overwegend op terreinen waaraan traditioneel minder waarde wordt gehecht. Ten derde werken aanzienlijk meer vrouwen in deeltijd dan mannen. Het gaat dus om een diepgeworteld probleem dat niet opgelost kan worden zonder gezamenlijke actie van alle betrokkenen. Om een eind te maken aan de huidige onderwaardering van de bekwaamheden van vrouwen moet deze actie onder meer inhouden dat er op objectieve, genderneutrale criteria gebaseerde functiewaarderingssystemen worden ingevoerd. Er is echter ook, zoals mevrouw Smet gezegd heeft, een veel breder scala aan initiatieven nodig bedoeld om de structurele nadelen weg te nemen die vrouwen op de arbeidsmarkt ondervinden.
De Commissie werkgelegenheid en sociale zaken is de Commissie erkentelijk voor de mate waarin zij het probleem reeds aanpakt door middel van haar voorstellen voor de werkgelegenheidsrichtsnoeren voor 2002. Met name de nadruk op gender mainstreaming en het versterken van richtsnoer 17 zijn welkom. Wij zien ook uit naar de voorstellen die de Commissie eventueel heeft met betrekking tot de herziening en bijwerking van de richtlijn gelijk loon van 1975. In de tussentijd roepen wij zowel de lidstaten als de sociale partners op om actief het soort maatregelen te ontwikkelen dat zo dringend nodig is om de loonkloof tussen mannen en vrouwen te dichten.

Avilés Perea
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, ik feliciteer mevrouw Smet met dit broodnodige initiatiefverslag dat zij op meesterlijke wijze heeft opgesteld, temeer daar zij bijzonder vertrouwd is met het behandelde probleem en op dit vlak reeds heel wat werk heeft geleverd.
Ofschoon het verslag zeer degelijk is en elk van de punten die betrekking hebben op de ongelijke bezoldiging van mannen en vrouwen onder de loep neemt, worden wij hier vandaag geconfronteerd met een diepgeworteld probleem waarvan het einde vooralsnog niet in zicht is. Vrouwen hebben meer moeite om een baan te vinden dan mannen, zij hebben minder opleidingsmogelijkheden, zij maken minder kans op promotie en hun loon ligt lager dan dat van mannen. Deze situatie beperkt zich evenwel niet tot de vrouwen die reeds geruime tijd op de arbeidsmarkt actief zijn; zij treft ook bijzonder bekwame jonge vrouwen die vaak een betere opleiding hebben genoten dan vele mannen en briljant werk leveren, maar desondanks minder verdienen dan hun mannelijke collega's.
Daar is geen enkele rechtvaardiging voor. Er bestaat in heel de Europese Unie geen enkele wetgeving in het kader waarvan deze verschillen geoorloofd zijn. Desondanks is dit een realiteit waar wij niet omheen kunnen en waarvoor wij maar geen oplossing kunnen vinden. Wellicht is de bijdrage van de sociale partners, zowel de werkgeversorganisaties als de vakbonden, van fundamenteel belang om dit probleem te verhelpen. Een ding is zeker: deze zaak zou al lang beslecht zijn indien er in het bestuur van de genoemde organisaties meer vrouwen aanwezig zouden zijn. Het is bijzonder betreurenswaardig dat wij allerlei vaak moeilijk te onderscheiden vormen van discriminatie bestrijden terwijl wij er nog steeds niet in geslaagd zijn om deze flagrante verschillen uit de wereld te helpen die toch elke maand duidelijk tot uiting komen in de getallen op het loonstrookje.
Mijns inziens is onze samenleving nog steeds vergeven van vooroordelen die de gelijkheid tussen mannen en vrouwen bemoeilijken en de carrièremogelijkheden en promotiekansen van vrouwen aan banden leggen. Denk maar aan de onderwaardering van het werk van de vrouw, het feit dat het werk van de vrouw sinds mensenheugenis als ondergeschikt aan dat van de man wordt beschouwd en de overtuiging dat vrouwen niet bekwaam genoeg zijn om functies met een hoge verantwoordelijkheidsgraad uit te oefenen.
Ik roep de commissaris, mevrouw Diamantopoulou, op om een initiatief uit te dokteren dat bijdraagt aan de oplossing van dit probleem. Vrouwen die in een van de lidstaten van de Europese Unie aan deze vorm van discriminatie worden blootgesteld en een klacht indienen, worden in het gelijk gesteld. Als zij in de overheidssector werken, worden zij alleen maar geconfronteerd met het slechte humeur van hun collega's. Als zij daarentegen in de privé-sector werkzaam zijn, zullen zij zich er vroeg of laat toe genoodzaakt zien van baan te veranderen. Daarom maken vele vrouwen eenvoudigweg geen gebruik van deze wettelijke formule waartoe zij in principe hun toevlucht kunnen nemen.

Honeyball
Mijnheer de Voorzitter, dit is een zeer belangrijk onderwerp. Het gaat hier immers om discriminatie waarmee alle vrouwen te maken hebben, niet alleen in de EU, maar overal ter wereld. Wij begroeten dit verslag dus met instemming, aangezien de bevindingen die erin naar voren komen uitermate ernstig zijn. Zoals de rapporteur al zei, komt in het verslag naar voren dat er gemiddeld een verschil van 20 tot 25% bestaat in het loon van mannen en vrouwen in de EU. In sommige lidstaten blijkt de situatie zelfs nog veel erger. Dit is een zeer praktisch verslag, waarin in feite heel concrete maatregelen worden voorgesteld om dit buitengewoon lastige probleem aan te pakken. Wij steunen daarom de in het verslag uiteengezette maatregelen. Er moet zo snel mogelijk tot actie worden overgegaan. Dit is immers een vorm van discriminatie waarmee vrouwen al heel lang geconfronteerd worden. We hebben honderden jaren discriminatie recht te trekken en daar moeten we mee voortmaken. Ik sta absoluut achter alle oproepen om dit tot een prioriteit te maken van de EU en de Commissie.
Ik wil graag in het bijzonder de aandacht vestigen op het feit dat in het verslag drie lidstaten worden genoemd waar de situatie aanmerkelijk slechter is - slecht genoeg om deze lidstaten afzonderlijk te noemen. Zij hebben daarom een speciale verantwoordelijkheid om stappen te ondernemen en te zorgen dat zij zo snel mogelijk het EU-gemiddelde bereiken.
Er zijn nog twee andere punten in het verslag die de aandacht verdienen. Allereerst wil ik wijzen op de bewustwordingscampagnes. Het zou de lidstaten niet al teveel moeite moeten kosten deze daadwerkelijk op touw te zetten. Deze campagnes gaan niet over de feitelijke problemen op de werkvloer, maar ze zijn relatief gemakkelijk te verwezenlijken door regeringen. Het andere punt dat ik naar voren wil halen is dat regeringen zelf een voorbeeldfunctie kunnen vervullen. Ik doe daarom een beroep op de regeringen van lidstaten om hun eigen werkgelegenheidsbeleid te onderzoeken en te bepalen hoe zijzelf betere werkgevers zouden kunnen worden.

Dybkjær
Mijnheer de Voorzitter, ook ik dank mevrouw Smet voor het uitstekend verslag. Toch vind ik het beschamend dat wij het in het jaar 2001 het nog steeds over deze problemen hebben. Met de uitbreiding zal dat niet verbeteren - en dan druk ik mij nog mild uit. De conclusie is dat vrouwen niet alleen minder betaalde banen hebben, maar dat ze ook geen goede leidinggevende posities bekleden en dat laatste is juist noodzakelijk om de situatie te kunnen veranderen.
De reden waarom ik vanavond het woord heb gevraagd, is ook omdat ik de aandacht wil vestigen op een studie die in Denemarken gepubliceerd werd, waaruit blijkt dat de ongelijke loonbehandeling reeds in de kindertijd begint. Volgens de studie krijgen meisjes veel minder zakgeld dan jongens. Ze krijgen veel minder consumptiegoederen dan de jongens, verdienen minder waardoor ze minder kunnen sparen. De ongelijke behandeling begint dus al wanneer ze nog kind zijn. Dit geldt voor alle leeftijdsgroepen met uitzondering van de 16- tot 18-jarigen. In alle andere leeftijdsgroepen krijgen de meisjes minder zakgeld dan de jongens. Het zijn de ouders en de moeders zelf die hun dochters minder zakgeld geven dan hun zoons. Jongens krijgen ook betere baantjes, waarmee ze meer verdienen. De situatie is dezelfde wat consumptiegoederen betreft. Er zijn meer jongens dan meisjes die een televisie en een pc op hun kamer hebben. Misschien moeten wij bij onszelf beginnen. Als ouders moeten wij nadenken hoe we onze kinderen behandelen en daarbij vermijden dat jongens en meisjes vanaf de wieg ongelijk behandeld worden. Ik kan deze Deense studie aanbevelen. Ze is zeer interessant.

Fraisse
Ik wil mevrouw Smet hartelijk danken voor het initiatief dat ze met betrekking tot dit verslag genomen heeft. Ik wil hier nader ingaan op drie problemen, maar allereerst wil ik in herinnering brengen dat het loonverschil gemeten over alle beroepsgroepen gemiddeld 25% bedraagt. Dit percentage is 15% als het om gelijkwaardig werk gaat. Ik breng deze twee getallen en begrippen in herinnering om in navolging van mijn collega's te benadrukken welke problemen er nog altijd bestaan. Het gaat hier om een buitengewoon moeilijke situatie waarvoor geen duidelijk zichtbare en doelmatige oplossingen bestaan.
Ik wil hier drie zaken aan de orde stellen. In de eerste plaats wordt bijvoorbeeld in Frankrijk 10% van de functies door vrouwen bekleed. Van iedere 300 banen gaan er 30 naar vrouwen. Vrouwen hebben dus toegang tot 10% van de banen die op de arbeidsmarkt vrijkomen. Dit is duidelijk een oriënteringsvraagstuk.
In de tweede plaats wordt in dit verslag gesproken over atypisch werk, ook wel deeltijdwerk genoemd. In sommige landen heerst de overtuiging dat deeltijdwerk goed voor vrouwen is. Persoonlijk vind ik deeltijdwerk helemaal niet goed voor vrouwen, omdat het een gelijke beloning en economische gelijkheid in de weg staat. Zonder economische gelijkheid zal er geen gelijkheid van beloning bestaan.
In de derde plaats moet er sprake zijn van gelijke vertegenwoordiging in de besluitvormingsorganen van de sociale partners. Zeker, ik ben een fervent voorstander van gelijke vertegenwoordiging van man en vrouw bij de besluiten die door de sociale partners genomen worden. De sociale partners zijn bij veel beroepsgroepen afwezig, waaronder bijvoorbeeld de gehele dienstensector. Wat doen we? Wij hebben een wet opgesteld over de nachtelijke werktijden in Frankrijk en stellen daarin dat deze werktijden een zaak van de sociale partners zijn. Voor dit werk bestaan er echter geen sociale partners, hetgeen grote problemen met zich meebrengt.
Mevrouw de commissaris, ik heb in het kader van al deze grote problemen eigenlijk maar een klein verzoek aan u. Het vraagstuk van de gelijke beloning dient de nadruk te krijgen in de tweede lezing van de richtlijn uit 1976 die wij momenteel met u en de Raad herzien. Uit het debat met de Raad is gebleken dat deze instelling dit vraagstuk niet echt wenst te benadrukken. Toch beschouw ik deze kwestie als van essentieel belang voor een zinnige herziening van de richtlijn uit 1976.

Sandbæk
Nu wij het weer eens over gelijk loon voor gelijk werk hebben, hoewel dit principe al sinds het Verdrag van Rome bestaat, is het misschien hoog tijd dat wij ons eens afvragen of er geen andere strategieën zijn om de kloof tussen het loon van mannen en vrouwen te dichten. Alle inspanningen die de EU heeft gedaan, schieten immers tekort. Ik denk dat wij in de toekomst het subsidiariteitsprincipe moeten toepassen en de verantwoordelijkheid in grotere mate bij de lidstaten moeten leggen. De ervaringen worden op de werkplek opgedaan. De lidstaten zouden samen met de sociale partners het principe van gelijk loon in de cao's moeten opnemen. Wij moeten er rekening mee houden dat er grote verschillen zijn tussen lidstaten wat betreft de cao's en het sociaal overleg. De EU moet op dit gebied geen directe wetgeving opstellen, maar richtlijnen en aanbevelingen geven. Het principe van gelijk loon moet meer dan vroeger in de nationale actieplannen voor werkgelegenheid en gelijke behandeling opgenomen worden. De arbeidsmarkt zal de komende jaren meer arbeidskrachten nodig hebben en daarom is het belangrijk dat wij alles doen om betere arbeidsvoorwaarden voor vrouwen te scheppen. Alles bij elkaar kan ik de initiatieven van het verslag-Smet steunen.

Martens
Voorzitter, sinds 1951 wordt er op Europees niveau gewerkt aan gelijke beloning voor mannelijke en vrouwelijke werknemers als het gaat om werk van gelijke waarde. In 1957 is dit als uitgangspunt vastgelegd in het Verdrag van Rome en in 1975 in een richtlijn. Ondanks het wettelijk verbod op loondiscriminatie bestaat er, zoals al vaker gezegd is vandaag, in de EU op dit moment nog steeds een loonkloof. Dat is niet acceptabel. Ik snap dat het in sommige gevallen moeilijk is om een objectieve loonvormingsmethode of functiewaarderingssystematiek te vinden, maar dat neemt niet weg dat meer transparantie en genderneutraliteit mogelijk zijn. Terecht wordt in het verslag gesproken over waardediscriminatie. Daar ligt een taak voor de overheid, maar ook voor de sociale partners. Zoals al eerder is gezegd, hebben zij een belangrijke rol.
Het is ook belangrijk om vrouwen meer te betrekken bij loononderhandelingen en bij de besluitvorming in het algemeen, om vrouwen meer posities in besluitvormende organen te geven. Het is gênant dat het beschikbare statistisch materiaal op Europees niveau over loonverschillen tussen mannen en vrouwen verouderd en onvolledig is. Ik juich dan ook het initiatief toe om nieuwe gegevens te verzamelen en ik ondersteun het idee om verdere studie te doen naar de factoren die de salariëring beïnvloeden, alsook naar de oorzaken van de ongelijke beloning voor gelijk werk. Een verschil in loon van 15% na het in aanmerking nemen van elementen als leeftijd, opleiding en beroepsniveau is, zoals gezegd, niet acceptabel.
Het onderwerp dat wij nu bespreken valt niet los te zien van andere zaken met betrekking tot vrouwen en arbeidsparticipatie van vrouwen. Het hangt nauw samen met aspecten als toegang tot arbeid, kansen op promotie, combinatie van arbeid en zorg, enzovoort. Gelijke beloning voor werk van gelijke waarde kan meehelpen de vicieuze cirkel van levenslange ongelijkheid te doorbreken: minder salaris leidt tot minder pensioen of tot meer werk om hetzelfde pensioen te krijgen, meer werken betekent vaak grotere behoefte aan kinderopvang, minder tijd om zich te ontplooien en te ontspannen naast het werk, enzovoort.
Ik ben blij dat het Belgisch voorzitterschap deze problematiek als een prioriteit beschouwt en hoop dat de lidstaten deze oproep dit keer serieus nemen. Ik verwacht ook een belangrijke impuls van de campagne over dit onderwerp in het jaar 2002.
Het verslag dat wij bespreken is een initiatiefverslag. Ik wil graag de rapporteur, mevrouw Smet, complimenteren met haar werk: het is vooral dankzij haar inzet dat dit initiatiefverslag er ligt. Het verslag brengt een en ander nog eens duidelijk in kaart en geeft concrete oplossingsrichtingen aan.

Torres Marques
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, geachte collega' s, de Europese Unie heeft een doorslaggevende rol gespeeld bij het aan de kaak stellen van de ongelijke beloning van mannen en vrouwen binnen de vijftien lidstaten, en vervolgens geprobeerd een oplossing te vinden voor dit probleem. Het principe van gelijk loon voor mannen en vrouwen is nu zowel in de Verdragen als in de nationale wetgevingen vastgelegd. Maar geen enkel land leeft de wetgeving op dit gebied na. De ongelijkheid verschilt per land, maar het resultaat is overal hetzelfde. Het feit dat steeds meer vrouwen werken leidt tot loonverlagingen binnen de sectoren waar ze het meest actief zijn. Als het om beroepen gaat die voornamelijk door vrouwen worden uitgeoefend is de maatschappij dus bereid te aanvaarden dat deze minder goed betaald worden. Zelfs in de Scandinavische landen, waar vrouwen erin geslaagd zijn gelijkheid af te dwingen, ook in de politiek, is het voor een vrouw moeilijk om bij particuliere ondernemingen door te dringen tot die posten waar de beslissingen worden genomen. En dat is waar de salarissen het hoogst zijn.
We hebben dus te maken met een tweeslachtige toestand. De wet schrijft gelijkheid voor, maar de maatschappij blijft vasthouden aan een model dat minder waarde hecht aan functies als deze door vrouwen worden waargenomen. Om een werkelijke democratie te scheppen, waar de maatschappij doortrokken is van het gelijkheidsbesef, moeten we mannen extra rechten geven binnen de sfeer van het privé-leven. In Portugal heeft de regering onlangs een wet aan het Parlement voorgesteld voor een verplicht vaderschapsverlof van tenminste vijf dagen. Zo' n wet bestaat in geen enkel ander Europees land - daar is dit verlof facultatief. De Portugese wet beoogt zo een bijdrage te leveren tot een ingrijpende mentaliteitsverandering.
Het feit dat de maatschappij aanvaardt dat mannen hun plichten binnen de familiesfeer niet nakomen is een soort oneerlijke concurrentie, waar vrouwen binnen hun beroepsleven schade van ondervinden. Als we iets willen doen aan de nadelige positie waarin vrouwen zich binnen de werksfeer nog steeds bevinden, dan moeten we iets doen aan de wijze waarop mensen denken en de wijze waarop de sociale partners optreden. Ook hier weer moet de Europese Unie een doorslaggevende rol willen spelen. Op de Top van Lissabon is erkend dat de de sociale en economische vooruitgang die we willen bereiken pas binnen tien jaar verwezenlijkt kan worden als de werkloosheid onder vrouwen blijft toenemen. Nu is het tijd dat Europa erkent dat er niet alleen meer vrouwen een baan moeten hebben, maar ook dat het aantal beroepen waarin vrouwen werkzaam zijn moet toenemen.
De Commissie heeft daarom aan de Raad voorgesteld gelijk loon voor mannen en vrouwen binnen het programma gelijke behandeling als een prioriteit voor het jaar 2001 te beschouwen. Ook de Europese Confederatie van Vakbonden heeft deze problematiek voor dit jaar als prioriteit aangemerkt. Het Europees Parlement heeft bij het uitwerken van dit verslag op initiatief ...
(Spreekster wordt door de Voorzitter onderbroken)
... ik wil mevrouw Smet gelukwensen met haar verslag en haar verzekeren dat ik het met haar voorstellen eens ben.

Laguiller
In het verslag wordt het verschil in loon tussen man en vrouw op 28% geschat. Dit verschil is weerzinwekkend, aangezien zelfs een groot gedeelte van de mannelijke werknemers niet voldoende verdient om in deze 21e eeuw een fatsoenlijk leven te leiden. Het Parlement kan echter niet volstaan met deze constatering. Als het daadwerkelijk een einde wil maken aan deze onrechtvaardige situatie, dient het maatregelen te treffen om alle werkgevers zonder uitzondering te dwingen om mannen en vrouwen op straffe van zware sancties gelijk te behandelen. Op bepaalde gebieden weet het Parlement wel degelijk dwingende maatregelen te treffen. Als ik echter kijk naar de besluiteloze voorstellen die in het verslag staan opgenomen, lijkt het erop dat het Parlement niet bereid is dwingende maatregelen jegens de werkgevers te treffen. In deze omstandigheden moet zelfs een positieve stemming van het Europees Parlement als een dolkstoot in de rug worden beschouwd. De werkende vrouwen dienen daarom zelf gelijkheid af te dwingen om samen met hun mannelijke collega's correcte salarissen voor iedereen te eisen.

Kratsa-Tsagaropoulou
Mijnheer de Voorzitter, het verslag van mijn collega, mevrouw Smet, is het resultaat van niet alleen grondige studie maar ook politieke ervaring en persoonlijke inzet, en daarom werd het met zoveel enthousiasme in onze commissie onthaald en met grote meerderheid goedgekeurd.
Dit verslag gaat over een algemeen verschijnsel, over een keiharde realiteit die in alle sociale en economische bestellen van Europa wordt aangetroffen en elke vooruitgang in de wetgeving op zowel nationaal als Europees vlak torpedeert. Vrouwen ondervinden moeilijkheden bij niet alleen de toegang tot de arbeidsmarkt maar ook hun promotie en de beloning voor hun werk. Uit het laatste verslag over de werkgelegenheid blijkt dat in de meeste lidstaten de vrouwen de strijd tegen deze onrechtvaardigheid hebben opgegeven, en dat in de sociale dialoog in de meeste landen dit vraagstuk door afwezigheid schittert.
Wij vragen de commissaris bij de lidstaten aan te dringen op een serieuze evaluatie, zoals ook de rapporteur heeft voorgesteld. Ik zal niet herhalen wat mijn collega' s reeds zeiden want ik ben het daar roerend mee eens. Ik wil enkel u, mevrouw de commissaris, vragen in uw beleid het probleem allesomvattend aan te pakken. Hetzelfde geldt overigens ook voor het beleid van de lidstaten. De beleidspraktijken die in veel landen van de Europese Unie bestaan voor de arbeidsmarkt, de sociale bescherming en de pensionering van vrouwen, hebben tot gevolg dat de vrouwen aan de rand van het actieve beroepsleven komen te staan: zij mogen geen ambities hebben, niet deelnemen aan de algemene inspanningen, aan de mededinging, aan de eisen en dus ook niet aan de beloning. Onze rol, uw rol is niet gemakkelijk: wij moeten de publieke opinie maar ook de vrouwen ervan overtuigen dat al deze vraagstukken met elkaar verbonden zijn. Wij moeten de vrouwen ervan overtuigen dat hun zogenaamde verworven beschermingsrechten ten koste gaan van hun belang, van de kwaliteit, de duurzaamheid en de beloning van hun werk. Helpt u, mevrouw de commissaris, ook de regeringen, want zij moeten de politieke kosten dragen die meestal met dergelijke inspanningen en veranderingen gepaard gaan.

Ghilardotti
Mijnheer de Voorzitter, ook ik wil mevrouw Smet gelukwensen met haar initiatiefverslag en met het grondige en volledige werk dat zij heeft verricht. Het verschil in beloning tussen mannen en vrouwen is een bekend verschijnsel. Het doet zich in alle lidstaten van de Unie voor, zij het in verschillende mate, en er wordt al sinds lange tijd tegen opgetreden: in eerdere interventies is het Verdrag van de Internationale Arbeidsorganisatie uit 1951 genoemd, het artikel van het Verdrag van Rome, de richtlijn van 1975, het Verdrag van Amsterdam. Er is al veel gedaan, ook door actief op te treden. De Commissie dient al meer dan tien jaar aanbevelingen in, ook op aandringen van het Parlement; ik wijs verder op de gedragscode die door de Commissie is opgesteld en die tot doel had de lidstaten en de sociale partners ertoe aan te zetten concrete maatregelen te nemen op dit terrein.
Uit de analyse van het probleem komt ondanks de nog onvolledige gegevens naar voren wat de oorzaken van dit verschil in beloning zijn. Er zijn structurele verschillen, bijvoorbeeld leeftijd, opleiding en beroep, onzeker en parttimewerk dat voornamelijk door vrouwen wordt gedaan. Er is echter ook sprake van daadwerkelijke discriminatie, directe discriminatie - in enkele gevallen is de beloning ook bij gelijk werk niet hetzelfde - maar vooral discriminatie van de waardering van werk: werk dat door vrouwen wordt gedaan wordt, bij gelijke kwalificaties en verantwoordelijkheden, nog steeds lager gewaardeerd dan werk dat door mannen wordt gedaan.
Een voorbeeld uit mijn land: pas midden jaren tachtig, na vijftien jaar strijd, is men er in de CAO van de textielindustrie in geslaagd een salarisverhoging te verkrijgen voor de beroepsgroep van de maestre, arbeidsters met een leidinggevende functie in de confectie-industrie. Dit was een typisch vrouwenberoep, maar na de reorganisaties, nadat de vrouwen hun arbeidsplaats hadden verloren, zijn ook mannen begonnen dit werk te doen, en is het salaris verhoogd. Dit is een concreet voorbeeld van een probleem dat in Italië in de textielindustrie pas in het midden van de jaren tachtig is opgelost, maar dat in veel andere sectoren nog steeds bestaat.
De rapporteur heeft veel voorstellen ingediend en volgens mij verdienen ze onze goedkeuring. De commissaris en de Commissie zijn zich zeer bewust van het probleem en in de richtsnoeren voor de werkgelegenheid voor 2002 is ook dit tot kernpunt van ons werk gemaakt.

De Sarnez
Mijnheer de Voorzitter, allereerst wil ook ik mevrouw Smet bedanken voor het uitstekende werk dat ze heeft verricht, met name wat betreft de toelichting in haar verslag.
In dit verslag wordt een droeve constatering gedaan. Ondanks de vele initiatieven die al jaren worden genomen en ondanks de positieve aanpak van de Commissie, is er in de Europese Unie nog altijd sprake van loonverschillen tussen mannen en vrouwen. Niet alleen verdienen vrouwen voor vergelijkbaar werk gemiddeld 28% minder dan mannen, zij werken ook vaak onder onzekere en moeilijkere omstandigheden. Vrouwen zijn vaker langdurig werkloos dan mannen en moeten in de meeste gevallen voor kinderen en hulpbehoevenden zorgen. Dit kan niet vaak genoeg herhaald worden.
Uiteraard moeten we actie ondernemen, en wel op verschillende manieren. Om die reden kan ik mij vinden in de gedachte van de rapporteur en de voorstellen die zij doet. Het is inderdaad noodzakelijk om een groep van deskundigen op te zetten om de statistische gegevensverzameling te verbeteren. Ook de lancering van een grote Europese campagne in 2002 juich ik toe en het zal ongetwijfeld nuttig zijn om in deze context een grootschalige vergelijkende studie op te zetten van de situatie in de verschillende lidstaten. Voorts stelt de rapporteur terecht voor om de richtlijn van 1975 te herzien en een oplossing te vinden voor de problemen met betrekking tot de opleiding zodat vrouwen daadwerkelijk een levenslange opleiding kunnen volgen. Ook moeten de sociale partners worden aangemoedigd om vrouwen meer te betrekken bij de salarisonderhandelingen. Tot slot moeten er maatregelen worden getroffen om het werk beter te kunnen combineren met het gezinsleven.
Het moet echter niet alleen bij goede intenties blijven en daarom dienen alle politieke leiders van de Unie echt werk te maken van deze voornemens en duidelijk blijk te geven van hun goede wil. Nu we een nieuwe wereld binnentreden en we aan verschrikkelijke uitdagingen het hoofd moeten bieden, dienen onze bestuurders er terdege van bewust te zijn dat de huidige situatie niet alleen discriminerend, onrechtvaardig en contraproductief is, maar ook dat ze indruist tegen de waarden waarin wij geloven en tegen het model van de samenleving dat Europa dient te verdedigen.

Diamantopoulou
Mijnheer de Voorzitter, ook ik wil mevrouw Smet van harte gelukwensen. Uit haar verslag blijkt dat zij beschikt over kennis van en persoonlijke ervaring met het onderhavig vraagstuk.
De ongelijkheid tussen mannen en vrouwen komt het meest en het duidelijkst tot uiting in de beloning van mannen en vrouwen. Ik zal niet herhalen wat reeds werd gezegd over de gegevens en de oorzaken van de bestaande ongelijkheid. Ik wil enkel gewag maken van hetgeen gaande is op het gebied van het beleid en de planning. Zoals u weet gaat het bij de vierde actielijn in de strategie voor de werkgelegenheid om gelijke kansen en het vraagstuk van gelijke beloning. Met de verwezenlijking van deze strategie voor de werkgelegenheid werd in 1999 een begin gemaakt. In de jaren na 1999 heeft de Commissie een evaluatie gemaakt van het beleid van elke lidstaat op het gebied van gelijke beloning. Wij hebben in die drie jaar kunnen vaststellen dat men zich in heel wat lidstaten - maar niet in alle lidstaten - bewust is geworden van dit probleem en voorstellen heeft gedaan voor beleidsmaatregelen ter bestrijding daarvan. De Commissie gaat elk jaar in het gemeenschappelijk verslag concreet in op dit vraagstuk uitgaande van de haar ter beschikking staande gegevens, en doet tevens aanbevelingen aan de lidstaten voor hun beleid.
Hier duikt echter de vraag op met welke instrumenten de Commissie deze evaluatie maakt. Hier stuiten wij natuurlijk op het vraagstuk van de indicatoren en de statistieken, waar ook mevrouw Smet over sprak. Er moeten nieuwe onderwerpen worden voorgesteld voor statistisch onderzoek, opdat het probleem in volle omvang beschreven kan worden. De Commissie heeft reeds een begin gemaakt met het vaststellen van deze nieuwe onderwerpen. Ik zal er één noemen: wij moeten bijvoorbeeld statistisch onderzoeken wat de verhouding is tussen mannen en vrouwen wanneer het gaat om het uurloon voor betaalde bedienden die meer dan 15 uur werken. Men moet een analyse maken van het bruto- en nettoloon in de overheids- en de particuliere sector. Dat betekent dat de gegevens naar leeftijd, opleiding, beroep, economische activiteit, soort werk en arbeidsregime moet worden uitgesplitst. In slechts heel weinig landen zijn de gegevens echter in die vorm voorhanden. Afgezien van dit probleem in verband met het onderwerp van statistisch onderzoek, hebben wij ook een methodologisch probleem bij de verrichting van statistisch onderzoek. In bepaalde landen verstrijkt enorm veel tijd tussen het vergaren van inlichtingen en de publicatie van de eindresultaten. Dit probleem doet zich trouwens niet alleen voor in de lidstaten maar ook in de Europese Unie zelf. De verbetering van de statistieken is dus een zeer belangrijk instrument om het beleid bij te schaven. Dit is dan ook een prioriteit voor ons. U zult zien dat dit jaar in de aanbevelingen aan talrijke lidstaten een concrete verwijzing voorkomt naar de noodzaak van statistiekenverbetering.
Mijn tweede opmerking betreft de richtsnoeren voor 2002. Deze vormen mijns inziens een glasheldere strategie en zetten de lidstaten ertoe aan concrete doelstellingen voor de vermindering van de ongelijkheid op het gebied van de beloning tussen mannen en vrouwen vast te stellen. Natuurlijk willen wij met alle lidstaten samenwerken opdat beste praktijken kunnen worden uitgewisseld en de ene lidstaat het voorbeeld kan volgen van de andere, vergevorderde lidstaat.
Het derde vraagstuk waar ik iets over wil zeggen, betreft het vijfde programma. Nu ook de fase voor evaluatie van de ingediende voorstellen ten einde loopt, kan met de verwezenlijking daarvan worden begonnen. Voor de selectie van de ingediende voorstellen is overeenkomstig het programma gelijke beloning de eerste prioriteit. Wij hebben vijf sectoren aangegeven voor de prioriteiten die met de voorgestelde programma' s moeten worden nagestreefd teneinde het vraagstuk van gelijke beloning te kunnen bestuderen en dat te kunnen doen wat voor vele spreeksters noodzakelijk is, namelijk de uitwerking van een geïntegreerde strategie. Enkele dagen geleden, op 13 september, hebben het Belgisch voorzitterschap en de Commissie een grote conferentie bijeengeroepen met als onderwerp het vraagstuk van gelijke beloning.
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, wij zullen rekening houden met de uitkomst van al de door mij genoemde activiteiten en de evaluatie van de beleidsvormen, en aan de hand daarvan een definitief besluit nemen over de herziening van de bestaande richtlijn.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.00 uur plaats.

Pesterijen op het werk
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag (A5-0283/2001) van de heer Andersson, namens de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken, over pesterijen op het werk.

Andersson
Mijnheer de Voorzitter, dit initiatiefverslag bespreekt absoluut geen nieuw probleem, maar een probleem dat onlangs onder de aandacht is gekomen. De omvang van pesterijen op het werk is volgen de Stichting van Dublin behoorlijk groot. 8% van de EU-burgers, circa twaalf miljoen inwoners, heeft gedurende de afgelopen twaalf maanden last gehad van pesterijen op het werk.
Waar komt dit door en zijn er causale verbanden te vinden? Ja, het is bijvoorbeeld bekend dat onzekere arbeidsomstandigheden een rol spelen. Het is ook bekend dat mensen die gepest worden gestresster zijn dan anderen. Het is bekend dat mensen die werk hebben dat veel spanning met zich meebrengt meer last hebben van pesterijen. Veiligheid op het werk en arbeidsorganisatie zijn belangrijke zaken.
Welke gevolgen hebben pesterijen? Pesterijen hebben natuurlijk gevolgen voor de individuele werknemer, die zich rot voelt, vaker afwezig is en vaker ziek is. Het hele werkteam, ook de mensen die zelf niet worden gepest, functioneert slechter. Pesterijen hebben consequenties voor de bedrijven in de vorm van een lagere productiviteit, lagere rentabiliteit en slechtere arbeidsomstandigheden in de bedrijven.
Er is mij gevraagd waarom de EU zich moet bezighouden met deze kwesties en wat het met de Unie te maken heeft. Pesterijen op het werk vormen een gemeenschappelijk probleem voor alle lidstaten, maar de aanpak is op de verschillende plaatsen anders. De afgelopen jaren hebben we het steeds vaker gehad over meer en betere arbeidsplaatsen, dat wil zeggen over de kwaliteit van het werk. Omdat de kwaliteit van het werk gezondheid, veiligheid en arbeidsorganisatie betreft, vormen pesterijen op het werk een probleem. De EU heeft sinds lange tijd een wetgeving op het gebied van gezondheid en veiligheid op het werk.
Wat moet er gebeuren? Om te beginnen moeten wij de definitie bekijken en streven naar een gemeenschappelijke definitie. Wij moeten een betere statistische basis tot stand brengen. Wat dit betreft hebben de Stichting van Dublin en Eurostat een taak voor de toekomst.
Hiernaast moeten wij de open coördinatiemethode hanteren. De lidstaten moeten hun wetgeving, hun regelgeving en dergelijke uitwerken en daarbij de best practice hanteren, dat wil zeggen naar elkaars oplossingen kijken. Het proces van Lissabon bevat ook kwaliteitsindicatoren.
Hoe zit het met de wetgeving? Moeten wij er bij voorbaat van uitgaan dat er op dit gebied geen wetgeving nodig is, omdat het verband houdt met een gebied waarop in de EU reeds een wetgeving bestaat, namelijk de gezondheid en veiligheid? Momenteel wordt er een uitgebreide discussie gevoerd over gezondheid en veiligheid, wat betekent dat niet alleen het fysieke, maar tevens het psychosociale arbeidsmilieu van belang is en steeds meer betekenis zal krijgen voor de veranderende situatie op de werkvloer. Het zijn met name vrouwen die getroffen worden als het gaat om atypisch werk, onzekere arbeidsomstandigheden enzovoort.
De kwestie van de wetgeving komt in twee paragrafen in het verslag naar voren, al wordt er niet gezegd dat er zonder meer een wetgeving moet komen of hoe een dergelijke wetgeving vormgegeven moet worden. De Commissie wordt verzocht om in de mededelingen over een gemeenschappelijke strategie voor gezondheid en veiligheid op het werk respectievelijk het verbeteren van de kwaliteit van het werk en het sociale beleid alsmede het Groenboek over de sociale verantwoordelijkheid van bedrijven aandacht te schenken aan het probleem van pesterijen op het werk en de behoefte aan een wetgevingsinitiatief in overweging te nemen. Het is natuurlijk mogelijk dat de Commissie zegt dat er geen behoefte is aan een dergelijke wetgeving en dat zij er niet komt. In dat geval moeten wij een analyse maken. Maar ik vind het tamelijk onbegrijpelijk om bij voorbaat de mogelijkheid van een wetgeving uit te sluiten.
Het is waarschijnlijk dat de kaderrichtlijn betreffende het arbeidsmilieu ook de aspecten behelst met betrekking tot het psychosociale arbeidsmilieu, maar wij willen hier duidelijkheid over. In dat geval is er niets aan de hand, maar anders moet bijvoorbeeld het toepassingsgebied voor de kaderrichtlijn worden uitgebreid met tevens het "nieuwe" essentiële gebied. Dan moet men ook nagaan of er regelgevingen of een wetgevingsinitiatief nodig zijn voor pesterijen op het werk.
Laat mij een voorbeeld geven uit mijn eigen land. Daar hebben wij een kaderwetgeving die bepaalt dat de werkgever de plicht heeft om voorkomende pesterijen aan te pakken. Er wordt niet in detail beschreven hoe dat in zijn werk moet gaan, maar het is onbetwist de verantwoordelijkheid van de werkgever.
In paragraaf 24 van het verslag wordt de Commissie verzocht om in een Groenboek de situatie uiteen te zetten van pesterijen op het werk en vervolgens met een actieprogramma te komen. Dat is wellicht het belangrijkste punt in het hele verslag.

Smet
Voorzitter, laat mij allereerst de initiatiefnemer van dit verslag, de heer Andersson, gelukwensen: hij heeft een nieuw thema aangepakt dat slechts in sommige lidstaten min of meer geregeld is. Het is goed dat, zoals dat heel dikwijls gebeurt, Europa voorloper is voor een aantal zaken. Proficiat dus.
Waarom gaf de Commissie rechten van de vrouw nu specifiek haar advies hierover? Natuurlijk is het een probleem dat zowel mannen als vrouwen treft, maar onze commissie heeft geoordeeld dat vrouwen vaker, veel vaker zelfs, het slachtoffer zijn van dit soort van pesterijen en daarenboven ook het slachtoffer zijn van een andere manier van pesten, die zelfs heel dikwijls uitloopt op seksuele pesterijen, en dat zij daarom een eigen specifieke rol te vervullen had. Vandaar dat onze commissie een eigen advies gegeven heeft.
Ik denk dat wij ons allemaal bewust moeten zijn van het feit dat het om een nieuwe problematiek gaat. Wij kunnen leren van de maatregelen die veel lidstaten genomen hebben op het gebied van seksueel geweld, want een beleid uitdenken op het gebied van optreden tegen morele intimidatie in de werksfeer is niet zo gemakkelijk en niet zo evident. Maar er zijn een aantal lidstaten die het proberen te doen en wij hebben in veel lidstaten ervaring met het optreden tegen seksueel geweld.
Wat kunnen wij doen? Ten eerste kan men preventief optreden, dat wil zeggen dat bedrijven hun personeel duidelijk moeten maken dat zij pesterijen op het werk niet accepteren. Dat is een stuk preventief optreden. Ten tweede, er kan een vertrouwenspersoon aangewezen worden die kan bemiddelen tussen de twee partijen als zich een probleem voordoet. Het is nog altijd verkieslijker in een bedrijf om via bemiddeling tot een oplossing te komen dan dat één van de partijen naar de rechtbank moet stappen. Ik verkies dit type van oplossingen. Ten derde, indien het moeilijk is een oplossing te vinden, kan de bedrijfsleiding sanctioneren. Ten vierde, in elk geval moet de mogelijkheid om in rechte te gaan behouden blijven.
Dit lijkt mij een reeks van praktische zaken waarvoor wij kunnen zorgen.

Glase
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, dames en heren, er had hier in het Europees Parlement al lang gediscussieerd moeten worden over de kwestie pesterijen op het werk. Deze discussie heeft lang op zich laten wachten, omdat steeds de vraag gesteld werd of dit wel de juiste plaats daarvoor is. Een aantal leden van mijn fractie keurt dit verslag af, omdat pesterijen op het werk volgens hen geen Europese kwestie is. De meerderheid zal mijn advies echter opvolgen en dit verslag goedkeuren, omdat het wel een Europees probleem is. Pesten komt voor in alle lidstaten van de Europese Unie, in alle sectoren en ook in de instellingen van de Europese Unie zelf. Het is een moeilijk onderwerp, omdat het voor veel mensen pijnlijk is. Het aantal niet-geregistreerde gevallen van pesterijen is hoog, omdat niemand er echt over wil praten. De slachtoffers zelf schamen zich ervoor en voelen zich uitgebuit en misbruikt.
Niet alleen de slachtoffers zelf ondervinden vaak lichamelijk en geestelijk ernstige gevolgen van hun lijdensweg. Er zijn ook gevolgen die de economie treffen: ziekmeldingen, kosten van doktersbehandelingen en medicijnen, personeelsverloop, verminderde arbeidsproductiviteit, kwaliteitsvermindering, imagoverlies voor het bedrijf of de instelling en daardoor ook klantenverlies. Dit kunnen allemaal gevolgen zijn van pesterijen op het werk.
De waardigheid van ieder mens moet niet alleen op papier en in de grondwet vastgelegd zijn, maar ook tot uiting komen in de dagelijkse omgang met elkaar. Als we wat meer respect zouden hebben voor elkaar, wat eerlijker zouden zijn en minder egoïstisch, zouden we waarschijnlijk helemaal niet over pesten hoeven te praten. We hebben niets aan een Europese wetgeving om de oorzaken die leiden tot pesten weg te nemen. Daarom dank ik de rapporteur voor zijn goede samenwerking en voor het feit dat hij mijn standpunten heeft opgenomen in het verslag.
Het zwaartepunt voor het tegengaan van pesterijen op het werk moet met name in de lidstaten liggen en daarin moeten ook de sociale partners betrokken worden. De ondernemingen moeten het zelf ook belangrijk vinden dat dergelijke zaken bij hen niet gebeuren. Omdat het zo moeilijk is een exacte definitie op te stellen, zal de Commissie het ook niet makkelijk hebben het aangekondigde Groenboek te presenteren. We hebben in de Europese Unie echter een aantal goede voorbeelden van de strijd tegen pesterijen op het werk en daar moet iedereen iets van leren. Als de taken goed verdeeld worden over de verschillende niveaus, wordt ook de wil om mee te werken groter en ontstaat er meer respect voor dit moeilijke onderwerp.

De Rossa
Allereerst wil ik namens mijn fractie de rapporteur bedanken voor dit belangrijke verslag. Pesterij is een veel te vaak voorkomend probleem op de werkvloer. Mijn fractie zal het verslag in zijn geheel steunen. Wij verwachten niet dat er delen van artikelen of zinsdelen geschrapt worden en zullen daar evenmin om vragen. Het is een triest feit dat uit onderzoek van de Stichting van Dublin blijkt dat meer dan 15 miljoen mensen aangeeft slachtoffer te zijn geweest van geweld, seksuele intimidatie of pesterij op het werk. Dit mag zo niet doorgaan, omdat dit soort pesterij en intimidatie fatale gevolgen kan hebben. In veel gevallen heeft het mensen tot zelfmoord gedreven of ertoe geleid dat anderen hen door een ongeluk op de werkvloer van het leven beroofden. Het lijkt mij derhalve een probleem waar de Commissie en het Parlement iets aan moeten doen. In Ierland zijn wetten van kracht, als onderdeel van de wetgeving inzake gezondheid en veiligheid, die bepalen dat grote bedrijven praktijkcodes moeten instellen om op te treden tegen intimidatie.
Het is echter nog niet duidelijk in welke mate bedrijven deze wetten ook daadwerkelijk in praktijk brengen. Onlangs stuitte ik op het geval van een jonge man die een baan kreeg bij een overheidsbedrijf. Hij werd voortdurend geïntimideerd door oudere mannen op zijn werk. Niet door vrouwen, maar door mannen die eenvoudigweg niet wilden dat hij die baan had, omdat ze zich bedreigd voelden door zijn aanwezigheid. Het is hun niet gelukt hem weg te pesten, maar het is toch opmerkelijk dat dit in deze tijd voorkomt. Het is waar dat de trends die te zien zijn over de laatste tien jaar een stijgende lijn vertonen, zoals de Stichting van Dublin duidelijk maakt. Het is ook duidelijk dat dit grotendeels te wijten is aan onzekerheid in de werksfeer en veranderingen in de aard van het werk. Gewone werkzaamheden veroorzaken spanning en overbelasting, hetgeen wordt uitgedrukt in dit soort activiteiten. Ik steun derhalve het verzoek van de rapporteur aan de Commissie om in de nabije toekomst een mededeling te publiceren en tegen het einde van volgend jaar een actieprogramma in te dienen.
Voordat ik ga zitten, wil ik graag nog een opmerking maken over een geheel ander onderwerp, dat echter wel verband houdt met het werk van de Commissie. Ik zou de commissaris namelijk willen verzoeken haar collega' s in de Commissie te vragen om maatregelen te treffen ter versoepeling van de regelgeving inzake overheidssteun voor de luchtvaartindustrie. Als dat niet gebeurt, krijgen we te maken met tienduizenden arbeidskrachten in heel Europa die in de niet al te verre toekomst misschien wel hun baan verliezen.

Lynne
Dit is wat ik pesterij op het werk noem. Ik kan niet praten zonder dat er mensen achter mij zitten te roken, waardoor ik een astma-aanval krijg. Dat is pesterij. Ik feliciteer de heer Andersson met zijn verslag. Het is een belangrijke aanzet tot actie op zowel nationaal als Europees niveau, omdat ieder jaar, zoals we gehoord hebben, 12 miljoen mensen geïntimideerd of gepest worden op het werk. Er bestaan vele vormen van pesterij en zoals ik al zei is roken op het werk op plaatsen waar niet gerookt mag worden daar één van. Het kan ook verwoestende gevolgen hebben, zowel lichamelijk als psychologisch. Het stressniveau als gevolg van pesterij en intimidatie op het werk is enorm. Gehandicapten, vrouwen en vooral etnische minderheden lijden er ontzettend onder. Zij kunnen dubbel gediscrimineerd worden en worden gepest, alleen maar omdat zij tot die benadeelde, gediscrimineerde groepen behoren.
Het verheugt mij ook dat de heer Andersson verwees naar mensen met een tijdelijk arbeidscontract. Er bestaat immers bewijs dat ook zij gepest worden. Maar ik wil nu snel overgaan tot de reden waarom mijn fractie verzocht heeft om een stemming in onderdelen met betrekking tot de paragrafen 8 en 13. Ik ben van mening dat de Europese Unie moet zorgen voor gemeenschappelijke richtsnoeren, goede praktijken en benchmarking in alle lidstaten. Ik ben er echter niet van overtuigd dat we meer bindende wetgeving nodig hebben. Dat is een taak voor de lidstaten en een kwestie van subsidiariteit. Hoewel ik het verslag van de heer Andersson dus voor een groot deel kan onderschrijven, ben ik het er niet mee eens dat er bindende wetgeving zou moeten komen. Om die reden hebben wij verzocht om stemming in onderdelen.

Lambert
Mijnheer de Voorzitter, ook mijn fractie feliciteert de heer Andersson met zijn werk voor dit uitstekende initiatiefverslag. Het is een zeer zinvolle avond geweest wat dit onderwerp betreft. Zoals reeds gezegd is, moeten we niet te licht denken over de uitwerking die pesterij in al haar vormen heeft op het leven en de gezondheid van mensen. Ook de genoemde geestelijke en psychologische problemen op lange termijn mogen we niet onderschatten. Als we bekijken hoeveel mensen procentueel gepest worden op het werk en we dit vergelijken met het Parlement, hebben we het over een groep die naar verhouding ruwweg de omvang heeft van de ELDR-Fractie. Tot nu toe is er maar zeer weinig daadwerkelijk gedaan om het probleem van pesterij in het algemeen aan te pakken. Dit verslag is dus bijzonder welkom, aangezien het een open debat mogelijk maakt over een vraagstuk waar maar al te vaak geen aandacht aan geschonken is.
Een Frans onderzoek wijst ook uit dat 70% van de slachtoffers van pestgedrag vrouw is en dit geldt voor het gehele arbeidsproces. Je krijgt dus niet alleen minder salaris, maar je wordt ook nog eens gepest. Daarbij kunnen machistische en seksistische toespelingen, die vaker gemaakt worden tegen vrouwen dan tegen mannen, dikwijls uitlopen op iets veel ernstigers. De Commissie dient zich daarom met name te richten op manieren om deze onaanvaardbare situatie voor vrouwen in Europa aan te pakken. Mijnheer Andersson heeft gelijk wanneer hij de verantwoordelijkheid van werkgevers beklemtoont. Zij moeten pesterij op het werk voorkomen en het niet heimelijk toestaan of zelf pestgedrag vertonen. Uit de kaderrichtlijn voor gezondheid en veiligheid op het werk komt echter niet duidelijk naar voren of werkgevers verantwoordelijk zijn voor de psychische, psychosociale en sociale werksfeer. Ik ben daarom van mening dat maatregelen genomen moeten worden om deze definitie op te nemen in de richtlijn.

Pérez Álvarez
Mijnheer de Voorzitter, ook ik wil beginnen met de rapporteur te bedanken voor zijn werk, ofschoon wij niet over een definitie van pesterijen beschikken. Dat is wellicht toe te schrijven aan het feit dat pesterijen allerhande vormen kunnen aannemen en moeilijk te onderscheiden zijn. Mevrouw Lynne, aan wie ik mijn solidariteit en sympathie betuig, heeft het hier net over een nieuwe vorm van pesterijen gehad. Nu we de situatie toch aan het analyseren zijn, citeer ik hier de mijns inziens aanvaardbare definitie van de Ierse werkgroep die speciaal belast is met de preventie van pesterijen. Overeenkomstig deze definitie gaat het om herhaald direct of indirect, verbaal, fysiek of andersoortig ongepast gedrag van een of meer personen ten aanzien van een derde of derden op de werkplek en/of tijdens de arbeid dat terecht wordt beschouwd als een schending van het individueel recht op waardigheid op de werkplek. Uiteraard kan ook een sporadische uiting van het in de definitie beschreven gedrag de waardigheid op het werk aantasten, maar zolang het bij een welbepaald, losstaand incident blijft, is er geen sprake van pesterijen.
Het doet er niet toe of wij deze definitie of om het even welke andere definitie hanteren. De feiten zeggen genoeg: de laatste twaalf maanden zijn in de Europese Unie twaalf miljoen mensen het slachtoffer geweest van pesterijen, vrouwen hebben meer last van pesterijen dan mannen en bepaalde beroepssectoren lijken zich beter tot dit soort praktijken te lenen dan andere. Pesterijen hebben vervelende gevolgen voor de bedrijfseconomie daar zij absenteïsme in de hand werken en de efficiëntie en productiviteit verlagen. Op maatschappelijk vlak kunnen pesterijen leiden tot medische en psychologische onkosten, afwezigheid wegens ziekte, vervroegde uittreding, enzovoorts. Zij hebben evenwel vooral een negatieve uitwerking op de werknemer en worden beschouwd als een risicofactor, samen met fysiek geweld en ergonomische problemen. Anderzijds moeten wij ook nog heel wat werk verzetten om de risico's voor de gezondheid weg te nemen, zowel vanuit fysiek als vanuit chemisch oogpunt. Ik acht pesterijen, morele intimidatie of hoe men het ook noemen wil bovenal onverenigbaar met de verklaring van artikel 1 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie: "De menselijke waardigheid is onschendbaar. Zij moet worden geëerbiedigd en beschermd".
Kortom, pesterijen vormen niet alleen een risico voor de gezondheid, maar dienen vooral beschouwd te worden als een aantasting van de waardigheid van het individu. Daarom juichen wij dit initiatief toe. Het heeft immers tot doel pesterijen op het werk te voorkomen en te verhinderen en te vermijden dat de betrokken werknemer of werkneemster van onmacht in huilen uitbarst.

Koukiadis
Mijnheer de Voorzitter, het vraagstuk van pesterijen op het werk houdt rechtstreeks verband met de eerbiediging van de grondrechten van de persoon, zoals het recht op waardigheid en op deelneming onder gelijkwaardige voorwaarden aan het economisch en sociaal leven.
Collega Andersson brengt met dit initiatief nieuwe aspecten aan het licht, aspecten die wij voor ogen moeten houden als wij willen dat het Handvest van de grondrechten daadwerkelijk wordt toegepast en het beleid inzake werkgelegenheidskwaliteit op een meer allesomvattende wijze wordt aangepakt. Wij moeten instemming betuigen met dit initiatief daar dit ons helpt in te zien hoe belangrijk juist dit vraagstuk - dat vaak als minderwaardig en als bijkomstig voor onze belangen wordt beschouwd - is voor een succesvolle toepassing van een reeks beleidsvormen, zoals het beleid ter bestrijding van discriminatie en uitsluiting, het beleid ten behoeve van gehandicapten, het beleid tegen werkloosheid en het beleid voor werkgelegenheidskwaliteit. Alleen indien elke werknemer zich veilig voelt op zijn werk en gevrijwaard is van pesterijen door collega' s of superieuren, wanneer hij of zij niet bekritiseerd wordt vanwege eventuele gebreken maar zich op zijn gemak voelt op zijn werk, zullen alle groepen van personen - en dat zijn er veel - die het slachtoffer zijn van pesterijen, hun intrede kunnen doen op de arbeidsmarkt. De resultaten van hun bijdragen zullen dan hun eventuele gebreken verre overtreffen.
Als wij beseffen dat, zoals uit de statistieken blijkt, meer dan 8% van de bevolking deel uitmaakt van kwetsbare groepen, begrijpen wij dat dit vraagstuk een belangrijke politieke dimensie heeft. Dit vraagstuk heeft echter ook een kwalitatieve dimensie: de personen die het slachtoffer worden van pesterijen, maken deel uit van specifieke groepen zoals vrouwen, gehandicapten, buitenlanders of andersdenkenden.
Wij moeten uitgaande van dit verslag een plan opstellen ter bestrijding van pesterijen in welke vorm dan ook: deze kunnen gaan van ironische of geringschattende opmerkingen, angst aanjagen, vernedering, tegenwerking tot zelfs gewelddadig optreden. Dit plan moet worden toegepast ongeacht of het gaat om pesterijen van boven naar beneden, pesterijen dus van een ondergeschikte door zijn of haar baas, om pesterijen van beneden naar boven of om horizontale pesterijen. Het actieplan moet niet alleen maatregelen bevatten voor een verbod op pesterijen, maar ook voorzien in een verplichting voor de werkgevers om te zorgen voor een van pesterijen gevrijwaarde sfeer tussen collega' s, voor een sfeer die de mensen aanmoedigt tot werken. Omdat niemand bij voorbaat slecht is, moet dit plan ook vergezeld gaan van maatregelen om achterdocht en vooroordelen jegens de personen uit deze groepen weg te nemen.

Hermange
Mijnheer de Voorzitter, het verslag dat hier vandaag ter tafel ligt heeft betrekking op twaalf tot vijftien miljoen mensen in Europa, ofwel 8 tot 10% van de Europese werknemers. Het gaat hier om een modern euvel dat drie aspecten omvat. Het eerste aspect is economisch van aard. In een verslag uit 1999 van de Europese Stichting tot verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden lezen we dat de verslechtering van de arbeidsomstandigheden in de afgelopen tien jaar te wijten is aan het snellere werkritme en de velen vormen van flexibiliteit. Het betreft hier een sociologisch probleem dat verband houdt met het toegenomen individualisme en onze samenleving in zijn greep houdt. Het gaat hier echter ook om een psychologisch probleem in die zin dat de ondraaglijke morele kwelling ertoe lijdt dat soms iemand kapot wordt gemaakt zonder dat dit sporen achterlaat.
Er bestaat momenteel op nationaal niveau een grote juridische leemte, terwijl op Europees niveau de verschillen steeds meer toenemen. Een versterking van de jurisprudentie helpt ons evenwel niet verder. Daarom vormt dit zeer goed gedocumenteerde en uiterst nauwkeurige verslag een zeer bemoedigend antwoord en gaat er een sterk signaal van uit naar het bedrijfsleven. Van alle voorgestelde maatregelen wordt met name in paragraaf 12 de noodzaak benadrukt van een diepgaande dialoog over dit vraagstuk tussen alle sociale partners. In mijn amendement pleit ik verder voor de benoeming van een onafhankelijke externe ombudsman, hetgeen mijns inziens van buitengewoon belang is voor daadwerkelijke vooruitgang op dit gebied. Alle Europese instellingen dienen zich evenwel in te zetten om dit diep in onze samenleving gewortelde euvel weg te nemen. De instellingen worden hier sinds de aanneming van het Europees Sociaal Handvest toe aangespoord. Om die reden begroet ik het voorstel van de rapporteur om de Commissie te verzoeken volgend jaar een groenboek op te stellen en een communautair actieplan te presenteren. Namens mijn fractie wil ik dat deze problematiek in overweging wordt genomen bij de onderhandelingen met betrekking tot het groenboek over de sociale verantwoordelijkheid van ondernemingen.
Wij dienen ieder op ons eigen niveau deze strijd te steunen. Wij zijn er immers van overtuigd dat de samenleving als geheel de vruchten kan plukken van een sociaal en individueel evenwicht.

Mann, Thomas
Mijnheer de Voorzitter, in de EU hebben naar schatting twaalf miljoen mensen te lijden onder pesterijen op het werk. Het aantal niet-geregistreerde gevallen ligt zelfs nog veel hoger. Mensen worden buitengesloten en gepest, er worden geruchten verspreid, informatie wordt doelbewust achtergehouden en mensen worden tot zondebok gemaakt. Daarbij maakt het niet uit of je de baas bent of een medewerker; iedereen kan slachtoffer of dader worden. Het fenomeen pesten wordt nog steeds volledig onderschat, zodat er nauwelijks efficiënte instrumenten worden ontwikkeld. Het is echter een groot probleem op de werkvloer. Mensen worden agressief, depressief, melden zich ziek, nemen ontslag of willen op een andere afdeling werken, doordat ze gepest worden en dat kost de maatschappij en de sociale systemen jaarlijks honderden miljoenen euro' s.
In de vijftien EU-lidstaten moeten we samen de balans opmaken. Aanzetten tot een goede werkwijze kunnen ons op weg helpen als we ervaringen met elkaar uitwisselen, zodat we vervolgens ook zinvolle maatregelen kunnen nemen. Er moeten echter verschillende oplossingen gevonden worden, al naar gelang de verschillende vormen van pesten die te maken hebben met sekse, leeftijd of afkomst. De heer Andersson heeft een uitstekend verslag opgesteld dat in de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken terecht eensgezind is goedgekeurd. Bijna alle amendementen van de Fractie van de Europese Volkspartij zijn erin opgenomen, zoals het verzoek de sociale partners in Europa te betrekken bij de ontwikkeling van gemeenschappelijke concepten tegen pesterijen op het werk. In praktijk betekent dit actief conflictmanagement, betere bedrijfsinterne communicatie en de opbouw van netwerken voor diegenen die het slachtoffer zijn van pesterijen. Verder stellen wij voor dat er in de bedrijven een vertrouwenspersoon wordt aangesteld tot wie de slachtoffers zich in vertrouwen kunnen wenden.
Mevrouw de commissaris, wij rekenen er vast op dat de Commissie in de loop van het volgend jaar een Groenboek inzake pesterijen op het werk kan publiceren. Daarna kunnen wij dan een gedetailleerd actieprogramma ontwikkelen met een duurzaam effect.

Diamantopoulou
Mijnheer de Voorzitter, ik wil de heer Andersson van harte gelukwensen met zijn verslag. Ik ben het er roerend mee eens dat pesterijen een zeer ernstig vraagstuk vormen. Zij zijn zelfs een gevaar op het werk en hebben zeer belangrijke economische en sociale gevolgen voor zowel de werknemer en de onderneming als ook de economie in het algemeen. Pesterijen zijn immers een van de belangrijkste oorzaken van productiviteitsdaling.
Ik wil het Parlement verzekeren dat de Commissie zich volledig rekenschap geeft van dit probleem. Dit is dan ook een belangrijk onderdeel van de mededeling over de kwaliteit die de Commissie in juni jongstleden heeft gepubliceerd, en bovendien een van de vraagstukken waarvoor wij indicatoren willen opstellen.
Ik moet u er tevens aan herinneren dat, overeenkomstig de bestaande instrumenten, ook voor de sociale partners een taak is weggelegd wanneer het om bescherming gaat: zij kunnen hier een belangrijke rol vervullen. Ik verwijs u tevens naar richtlijn 89/391/EG waarin duidelijk wordt gesteld dat wat de preventie van gevaren op het werk betreft, rekening dient te worden gehouden met de verschijnselen van psychosomatische dwang, ofschoon het natuurlijk niet altijd gemakkelijk is deze de definiëren.
Ik wilde u verder nog mededelen dat er reeds een uit vertegenwoordigers van de lidstaten bestaand raadgevend comité op het gebied van de gezondheids- en veiligheidsvraagstukken in het leven is geroepen. Er is ook een subcomité ingesteld voor specifiek het vraagstuk van geweld op het werk. Dit comité heeft zijn werkzaamheden gisteren afgesloten en met name een definitie opgesteld voor het meer algemene vraagstuk van geweld op de werkplek. Hier wordt tevens gevraagd om een groenboek. Dit initiatief kunnen wij momenteel niet nemen, en ik zal u uitleggen waarom. U weet dat de Commissie heeft besloten de strategie voor de gezondheid en de veiligheid op de werkplek aan een algemene herziening te onderwerpen. Dit verslag zal een belangrijke rol spelen bij de wijziging van deze strategie en bij het voorstel voor een nieuwe strategie betreffende de gezondheid en de veiligheid op de werkplek. Daarom dank ik de rapporteur van harte.

De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.00 uur plaats.

Luchtverontreiniging
De Voorzitter
Aan de orde is het gecombineerd debat over de volgende verslagen:
A5-0293/2001 van mevrouw Oomen-Ruijten, namens de delegatie van het Parlement in het Bemiddelingscomité, over de door het bemiddelingscomité goedgekeurde gemeenschappelijke ontwerptekst van de Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake de beperking van de emissies van bepaalde verontreinigende stoffen in de lucht door grote stookinstallaties;
A5-0293/2001 van mevrouw Myller, namens de delegatie van het Parlement in het Bemiddelingscomité, over de door het bemiddelingscomité goedgekeurde gemeenschappelijke ontwerptekst van de richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake nationale emissieplafonds voor bepaalde luchtverontreinigende stoffen.

Oomen-Ruijten
Voorzitter, het is bijna drie jaar geleden dat de Commissie een voorstel indiende voor een richtlijn waarmee de regels inzake de uitstoot van verontreinigende stoffen door grote stookinstallaties werd aangepast. Na die drie jaar komen wij dan deze week uiteindelijk tot een afronding van dit, naar mijn gevoel, heel belangrijke dossier. Niemand zal het mij kwalijk nemen als ik zeg dat wij een moeizaam traject zijn gegaan, een traject waarbij ook her en der pijn is geleden.
Er was heel wat tegenstand, niet alleen van de zijde van een aantal lidstaten maar ook bij sommige collega's. Er zijn zeer intensieve waarschuwingen en protesten geweest van belanghebbenden, ook in de elektriciteitssector van sommige lidstaten. Toch konden wij de oorspronkelijke verordening zoals die was ingediend en die naar mijn gevoel en dat van een aantal collega's veel te week was, zonder enig probleem aanpassen. Immers, de technische mogelijkheden zijn in ruime mate voorhanden en in een groot aantal lidstaten van de Europese Unie zijn die regels die wij bij de eerste lezing hebben ingepast allang voorgeschreven en dus normaal beleid.
Het oorspronkelijke Commissievoorstel om de richtlijn uit 1998 te wijzigen, was naar het gevoel van de meerderheid van dit Huis geen groot succes. De normering was te zwak en bovendien werden bestaande installaties buiten het bereik van de richtlijn gehouden. Wij hebben hier als Europees Parlement gezamenlijk echt inhoud gegeven aan wat dat milieubeleid nu eigenlijk betekent, en ik wil hier nog eens van harte al die collega's bedanken die daaraan hebben meegedaan. Wij hebben laten zien wat het betekent wanneer wij echt iets willen doen aan die smerige luchtverontreiniging, die ook voor mensen nadelig is. Wij hebben als Parlement in eerste lezing de uitstootnormen veel scherper aangezet en wij hebben ook de bestaande stookinstallaties onder de reikwijdte van de richtlijn gebracht.
Toen kwam het gemeenschappelijk standpunt van de Raad. Het kwam overigens met de allergrootste moeite tot stand. De regelgeving werd iets aangescherpt, maar er werd wel gehoor gegeven aan de wens van het Europees Parlement om ook de bestaande installaties onder de richtlijn te laten vallen. Helaas, elk land bedong weer eigen uitzonderingen, en als het aan de Raad van ministers had gelegen, was men dus in eeuwigheid - tot sint-juttemis, zouden wij zeggen - doorgegaan met het gebruiken van oude, niet aan de stand van de techniek aangepaste, vervuilende installaties.
Aan het gemeenschappelijk standpunt ontbrak, naar ons gevoel, elke visie. Het was een samenraapsel geworden met voor elk wat wils. Als ik dat vergelijk met de voorschriften die op dit moment in Japan en de Verenigde Staten gelden, dan zouden wij, die het allemaal zo keurig willen doen, met de emissie-eisen van de Raad bij de gesprekken over Kyoto een bijzonder slecht figuur hebben geslagen.
Er werd wel geroepen dat het niet nodig is om eisen te stellen aan de stookinstallaties omdat wij toch het mooie verslag van mevrouw Myller over emissieplafonds zouden krijgen, en dat je je er dus als Europese overheid pas mee hoeft te bemoeien zodra die emissieplafonds er zijn, want daarmee wordt het allemaal geregeld, daarmee vult iedere lidstaat het dwingend in. Maar dat liep uiteindelijk ook anders.
Als wij tegemoet zouden komen aan de verwachtingen van de voorstanders van de liberalisering van de energiemarkt, met andere woorden, als wij geen eisen zouden stellen of uitzonderingen zouden toestaan om met oude, vervuilende centrales elektriciteit op te wekken, dan zou ons inziens het marktmechanisme verstoord worden en zouden degenen die het milieu verwaarlozen met een voorsprong worden beloond omdat zij met hun oude centrales lagere energieprijzen zouden kunnen gaan hanteren.
Daar de Raad de amendementen van het Parlement niet wenste te aanvaarden, moest tot bemiddeling worden overgegaan, waarbij een gecombineerde behandeling plaatsvond met het verslag van Riitta Myller. Ik dank haar ook. Zij was een uitstekend collega in die onderhandelingen.
Tijdens de trialoog met het Zweeds voorzitterschap en de Commissie in mei en juni van dit jaar is er overigens meteen aanzienlijke vooruitgang geboekt waar het ging om de emissiereductie van SO2, de zwaveldioxide, en ook over een aantal belangrijke technische onderwerpen. Voor de NOx, de stikstofoxiden, kwamen die aanscherpingen maar zeer moeizaam tot stand. Bij de trialoog werd voorlopig overeenstemming bereikt over de verplichting van de Commissie om de continumetingen - dank Hans Blokland - uit te breiden tot de emissies van zware metalen.
Ook kwam de Raad het Parlement tegemoet om bepaalde uitzonderingen te schrappen, met name voor bepaalde installaties die met vaste brandstoffen en bruinkool van eigen bodem worden gestookt. Helaas kwamen wij in de eerste bijeenkomst nog niet echt tot overeenstemming over het wat mij betreft belangrijkste punt, de NOx.
Na de eerste lezing hadden wij een grote stap voorwaarts gemaakt toen de Raad ermee instemde om ook oude installaties onder de richtlijn te laten vallen. Dat was van belang omdat die oude installaties vaak het minst efficiënt zijn qua energie en ook onevenredig veel broeikasgassen uitstoten. Met het in de bemiddeling bereikte compromis slaagde het Europees Parlement er met name in de voorgestelde grenswaarden voor SO2 en NOx te verscherpen. De Raad stemde, eigenlijk meteen, in met een aanzienlijke reductie van de SO2, in het bijzonder voor de middelgrote en grote stookinstallaties, want daar levert het ook het meeste op.
Met betrekking tot de NOx-emissies hebben wij als Parlement vastgehouden aan de reductie van de NOx-grenswaarde voor grote stookinstallaties tussen de 650 mg per kubieke meter en de 200 mg voor die installaties die vaste brandstoffen stoken. Deze grenswaarden zijn echter pas vanaf 2016 van toepassing op nieuwe en bestaande installaties. Dat is eigenlijk te laat. Zoals ik al zei, hebben een aantal lidstaten deze normen een jaar of drie geleden al ingevoerd. Wij hebben er niet nee op gezegd omdat dat een belangrijke stap voorwaarts was, en ook omdat dit een belangrijke voorwaarde is waarop straks ook de kandidaat-lidstaten kunnen worden vastgepind.
Wij hebben bovendien ook de uitzondering die de Raad wilde hebben voor piekinstallaties naar beneden kunnen brengen, zodat de vervuilende emissie ook wat dat betreft in toom gehouden kan worden.
Ik ben dus al met al van mening dat in de bemiddeling een bevredigend akkoord is bereikt, dat wij veel verder zijn gegaan dan mogelijk werd geacht in de tweede lezing. Ik dank het Zweeds voorzitterschap. Ik dank al mijn collega's, in het bijzonder mevrouw Myller. Ik dank de Commissie voor de constructieve ondersteuning. Ik beveel dan ook namens de delegatie aan om dit voorstel aan te nemen.

Myller
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, wat deze richtlijn betreft was het de doelstelling van het Parlement zo strikt mogelijke emissieplafonds te bereiken voor luchtverontreiniging die verzuring veroorzaakt. Verzuring, troposferische ozon en bodemeutrofiëring zijn met elkaar verbonden problemen die worden veroorzaakt door de uitstoot van zwaveldioxide, stikstofoxiden, vluchtige organische stoffen en ammoniak. Het is verstandig de problemen gezamenlijk te bekijken, omdat men dan de uitstoot kan verminderen op een manier die zo kosteneffectief mogelijk is.
De Commissie heeft op grond hiervan in haar eigen voorstel voor elke lidstaat plafonds berekend die zij uiterlijk in 2010 moeten bereiken. De Gemeenschap - de Europese Unie - heeft zich zowel in haar vijfde milieuactieprogramma als in haar verzuringsstrategie ten doel gesteld te garanderen dat de mensen tegen alle bekende luchtvervuiling worden beschermd. De Commissie stelt in haar voorstel dat zij in deze fase geen zogeheten einddoelen kan stellen voor kritieke vervuiling en niveaus, maar dat men het definitieve langetermijndoel moet bereiken via tussentijdse doelen die de Commissie dus voor 2010 heeft gesteld.
Uitgezonderd ammoniak heeft het Parlement in tweede lezing het niveau van het gestelde doel van de Commissie goedgekeurd en daar een langetermijndoel aan toegevoegd. Volgens het Parlement moeten de tussentijdse doelen uiterlijk in 2010 worden bereikt en moet het einddoel, waarbij de mensen in de hele Europese Unie tegen alle bekende vormen van vervuiling worden beschermd, uiterlijk in 2020 worden bereikt. Tot aan de bemiddeling waren de schema's duidelijk, de Raad liet duidelijk weten dat hij onmogelijk de cijfers kon wijzigen die hij in het gemeenschappelijk standpunt had aangenomen. De Raad was ook niet bereid het langetermijndoel te aanvaarden met als argument dat de eis dat de kritieke niveaus en vervuiling in geen enkele regio overschreden mogen worden ook naar de mening van de Raad en de Commissie technisch gezien onmogelijk verwezenlijkt kan worden. Wat de emissieplafonds betreft stond het gemeenschappelijk standpunt van de Raad relatief ver van de cijfers van de Commissie, maar was het toch beter dan de zogeheten cijfers van Göteborg waar de meeste lidstaten bij zwoeren.
Het goedkeuren van het gemeenschappelijk standpunt van de Raad zou een overgave hebben betekend in de strijd voor het verbeteren van de luchtkwaliteit en het beschermen van de volksgezondheid. In de bemiddelingsprocedure konden, na een hevige strijd en het op actieve wijze bewerkstelligen van compromissen door de Commissie, de belangrijkste beginselen van de richtlijn in de richting van de standpunten van het Parlement worden omgebogen. Bij de bemiddeling werden de striktere emissiegrenswaarden van de Commissie en het Parlement goedgekeurd als indicatieve cijfers en werd het gemeenschappelijk standpunt van de Raad bindend voor de lidstaten. Indicatieve cijfers houden in dat de Commissie in haar verslagen verplicht is in 2004 en 2008 de richtlijn te evalueren en daarbij rekening moet houden met de toekomstige ontwikkeling van wetenschap en techniek en de mogelijkheid op die manier nog striktere emissiegrenswaarden te bereiken. In de evaluatie moet er ook rekening mee worden gehouden in welke mate de langetermijndoelen in 2020 kunnen worden bereikt. Als resultaat van de bemiddeling kreeg de Commissie dus de instrumenten in handen om het niveau van het gestelde doel van de richtlijn strikter te maken. Ze kreeg ook de eis opgelegd het verminderen van emissies ook op de lange termijn te controleren met als doel dat de kritieke niveaus en vervuiling niet worden overschreden en dat de mensen daadwerkelijk doeltreffend tegen alle luchtverontreiniging worden beschermd. Het was een hele klus dit langetermijndoel in een artikel van de richtlijn te krijgen, maar het was misschien wel de belangrijkste zaak die bij de bemiddeling werd gerealiseerd. Het moeilijkste aspect bij de emissiebronnen die verzuring veroorzaken is het aanpakken van de uitstoot van vliegtuigen en schepen. Ook daarin hebben wij vooruitgang geboekt. Wat dat betreft worden er van de Commissie maatregelen geëist.
Ik wil ook Ria Oomen-Ruijten bedanken voor de goede samenwerking tijdens de bemiddelingsprocedure. Het was echt van zeer groot belang dat de richtlijn inzake grote stookinstallaties zo goed geaccepteerd werd, omdat ze het belangrijkste instrument is waarmee de richtlijn over emissiemaxima kan worden uitgevoerd. Ik wil ook de voorzitter van de EP-delegatie, de leden, de vertegenwoordigers van de Commissie en het Zweedse voorzitterschap voor de zeer goede samenwerking bedanken.

Jackson
Mijnheer de Voorzitter, mijn complimenten aan beide rapporteurs voor het zware werk dat zij verzet hebben. Zij hebben een resultaat bereikt waar ze trots op kunnen zijn. De verslagen hebben hun een ontzaglijke hoeveelheid werk en zeer veel tijd gekost. Als Brits afgevaardigde moet ik echter zeggen dat er veel problemen zijn geweest rond deze richtlijnen, met name rond de richtlijn inzake grote stookinstallaties. Ik wil het hier vooral hebben over de zeer moeilijke omstandigheden waaronder wij gewerkt hebben. Noch de Commissie, noch de Raad is namelijk helemaal open geweest over de gevolgen van wat zij voorstelden. Evenmin gaven zij ons een nauwkeurige berekening van de invloed die de voorstellen van het Europees Parlement zouden hebben en zij hielpen ons ook niet die zelf te berekenen.
Als Britse afgevaardigden in het Europees Parlement kregen de heer Bowe en ik te maken met pressiegroepen uit het Verenigd Koninkrijk. Wat zij zeiden kwam erop neer dat de nog operationele Britse kolenmijnen allemaal zouden moeten sluiten als wij de amendementen van het Parlement zouden overnemen. Wij werden zodoende geconfronteerd met de mogelijkheid dat wij zouden stemmen voor amendementen en voor verslagen van onze eigen commissie die zeer ernstige economische gevolgen zouden hebben gehad in onze eigen lidstaat.
Toen wij de vergadering van de Raad van ministers bijwoonden, ontdekten we dat andere lidstaten, zoals Finland, precies dezelfde problemen hadden. De ministers en regeringen van die landen hadden nooit echt aan hun afgevaardigden in het Europees Parlement meegedeeld welke problemen zij verwachtten. Wij hebben ook de merkwaardige situatie meegemaakt dat tijdens de medebeslissingsbijeenkomst vier ambtenaren toespraken hielden die eigenlijk door ministers gehouden hadden moeten worden.
Wat ik met dit alles wil zeggen is het volgende. Er zijn twee dingen nodig. In de eerste plaats moeten lidstaten en de Commissie veel eerlijker zijn over de feitelijke gevolgen in de lidstaten van wat hier voorgesteld en besproken wordt. Daarover moet in ieder geval enige informatie beschikbaar zijn. In de tweede plaats moeten medebeslissingsbijeenkomsten niet meer samengesteld zijn uit vijftien afgevaardigden, één minister en veertien ambtenaren. Dat is bespottelijk. Veel opmerkingen over de verslagen van mevrouw Oomen-Ruijten en mevrouw Myller die wij te horen kregen, hadden van ministers afkomstig moeten zijn. Wij willen ministers spreken wanneer we naar medebeslissingsbijeenkomsten gaan.

Bowe
Mijnheer de Voorzitter, als Brits afgevaardigde wil ik eerst even zeggen dat ik mij aansluit bij de woorden van mevrouw Jackson.
Alleen de mensen in deze zaal weten echt hoeveel werk de beide rapporteurs verricht hebben om tot dit uiteindelijke standpunt te komen en deze twee verslagen hier ter definitieve stemming op tafel te leggen. Wij als uw collega' s weten hoe zwaar uw werk is geweest en wij feliciteren u beiden met wat u bereikt heeft. Het heeft zeer veel tijd gekost en dit is een van de moeilijkste verslagen die ik ben tegengekomen in de twaalf jaar dat ik parlementslid ben.
Ondanks alle problemen en het feit dat er uiteindelijk zelfs bemiddeling nodig was, hebben wij dan toch eindelijk een werkbaar en praktisch voorstel. Het zal niet gemakkelijk worden. Wat sommige eisen betreft, zal het zelfs buitengewoon moeilijk worden. Er wordt in het voorstel echter voldoende evenwicht gevonden tussen milieubescherming enerzijds en de behoefte van de maatschappij aan een betrouwbare, veilige en betaalbare krachtbron anderzijds. We kunnen het ons niet veroorloven dat laatste buiten beschouwing te laten.
Om aan de eisen van dit verslag te voldoen, zullen er veranderingen moeten plaatsvinden. De energiebedrijven zullen ongetwijfeld enkele oude installaties moeten vervangen, hopelijk door modernere vormen van energieopwekking. Zwaveldioxide- en stikstofoxidenemissies, de belangrijkste veroorzakers van zure regen en ozon op leefniveau, zullen aanzienlijk worden teruggedrongen. Daardoor zullen de milieuomstandigheden voor de menselijke gezondheid verbeteren. De algehele verbetering van de doelmatigheid van stookinstallaties zou overigens een positief bijeffect kunnen hebben. Een mogelijk gevolg ervan is namelijk de vermindering van kooldioxide in vergelijking met de opgewekte energie. Dat zou een nuttig neveneffect zijn van deze wetgeving.
Het zal niet gemakkelijk zijn om al deze maatregelen ten uitvoer te leggen. Er wordt veel tijd voor uitgetrokken en onder deze omstandigheden is dat acceptabel en begrijpelijk. Namens de socialistische fractie stem ik daarom in met deze verslagen. Wij zullen ze morgen bij de stemming steunen.

Evans, Jillian
Mijnheer de Voorzitter, ik begroet beide richtlijnen met instemming. Ik sluit mij graag aan bij de complimenten van andere afgevaardigden aan de beide rapporteurs. Vooral het debat over de beperking van de emissies van bepaalde verontreinigende stoffen in de lucht door grote stookinstallaties heb ik met belangstelling gevolgd. Na transport behoren deze installaties tot de grootste producenten van luchtverontreinigende stoffen van Europa. Het is daarom uitermate belangrijk dat wij stringente wetgeving hebben om dit onder controle te houden. Het feit dat bestaande installaties in het toepassingsgebied van de richtlijn worden opgenomen is een belangrijke verbetering in vergelijking met eerdere wetgeving. Het betekent dat dezelfde spelregels gelden voor alle installaties, inclusief de ergste vervuilers. Dit geldt eveneens voor een aantal installaties in de kandidaat-lidstaten, die goedkoper stroom op kunnen wekken, omdat zij minder controlemaatregelen hebben en niet aan dezelfde normen hoeven te voldoen.
Zoals andere afgevaardigden al gezegd hebben, kunnen wij de burger geruststellen dat bestaande krachtcentrales, zoals Aberthaw in mijn eigen kiesdistrict, niet bedreigd worden. In de definitieve compromistekst zijn immers diverse uitzonderingen opgenomen en wordt rekening gehouden met lagere normen. De kolencentrale in Aberthaw heeft aanzienlijke aandacht gekregen in de pers en de media. De richtlijn waarover wij nu spreken zou een bedreiging vormen voor de concurrentiepositie en de winstgevendheid van de centrale. In feite is het tegenovergestelde waar. Op de lange termijn zullen door de richtlijn juist banen behouden blijven in de kolenindustrie en de elektriciteitsindustrie in Wales.
Dit is een zeer belangrijk debat geweest. Het heeft namelijk duidelijk gemaakt dat er geen rechtlijnige keuze is tussen schonere lucht en werkgelegenheid, zoals sommigen ons willen doen geloven. Het bestrijden van vervuiling kan hand in hand gaan met het behoud van werkgelegenheid en het in stand houden van gemeenschappen.
Mijn fractie staat ook achter het compromis waarin de grenswaarden voor zwaveldioxide en stikstofoxide verscherpt worden en over het algemeen strengere normen worden voorgesteld. De fractie steunt eveneens de resultaten van de bemiddeling over het verslag van mevrouw Myller over de richtlijn inzake nationale emissieplafonds. Wij zullen ook voor dat verslag stemmen.

Blokland
Voorzitter, ik beperk me tot de luchtverontreiniging door grote stookinstallaties. Nog steeds ben ik van mening dat het resultaat van de bemiddeling ver achterloopt bij de huidige technische mogelijkheden om vervuilende emissies terug te dringen. Bizarre uitzonderingsbepalingen zijn nu in de richtlijn blijven staan, zoals het aan grote oude stookinstallaties toestaan om 2000 uur per jaar veel te vervuilen, alsmede de uitzonderingen voor Spanje, Kreta en Rhodos.
Bestaande installaties zullen de lucht nog enorm vervuilen door zwaveldioxide en stikstofoxiden. Vooral voor de stikstofoxiden is het resultaat van de bemiddeling bedroevend, aangezien de Verenigde Staten op dit moment al veel verder gaan dan de normen die voor de Europese Unie pas over enkele jaren van kracht worden.
Bovendien zien we nu al dat veel biomassa wordt bijgestookt in kolencentrales. Hiervoor gelden veel minder strenge emissienormen dan bij afvalverbrandingsinstallaties. Ik had mogen verwachten dat als gevolg van de liberalisering van de energiemarkt gelijke milieuvoorwaarden gehanteerd zouden worden om concurrentieverstoring tegen te gaan.
Concluderend, Voorzitter, de reden waarom ik zal instemmen met deze richtlijn is niet dat hiermee de luchtvervuiling effectief bestreden wordt, maar dat deze nieuwe richtlijn minder slecht is dan de vorige.

Korhola
Mijnheer de Voorzitter, mijn collega Ria Oomen-Ruijten heeft in alle drie de fases van de behandeling van de LCP-richtlijn op verdienstelijke wijze als rapporteur opgetreden. Wij hebben nu dan ook een herziene richtlijn in handen waarvan verwacht mag worden dat ze grote invloed heeft op het verminderen van de uitstoot van grote stookinstallaties, terwijl ze ook rekening houdt met de realiteit van het leven van alledag. Ik ben dankbaar dat ik betrokken mocht zijn bij het opstellen van compromisamendementen die eerst door de rapporteur en daarna door het Parlement zijn goedgekeurd. Die amendementen zijn ook na de bemiddeling nog zichtbaar in de richtlijn en maken onder andere warmtekrachtkoppeling mogelijk die van wezenlijk belang is voor duurzame ontwikkeling. Aanvankelijk bestond het gevaar dat de richtlijn de CHP onrendabel zou hebben gemaakt. Dat zou duidelijk stappen terug hebben betekend.
Het verslag-Oomen-Ruijten is net als het verslag van collega Myller een voorbeeld van hoe men ook bij zeer moeilijke en veeleisende onderwerpen in de medebeslissingsprocedure goede resultaat kan bereiken. Deze twee richtlijnen betreffen zonder meer dergelijke onderwerpen.
Nationale emissiegrenswaarden en de emissies van grote stookinstallaties zijn zaken waarbij de lidstaten traditioneel hun belangen hebben behartigd en hebben getracht te verhinderen dat er doelen werden gesteld die de concurrentiekracht van de lidstaten en de Europese Unie in haar geheel in gevaar konden brengen. De Commissie moest daarmee al rekening houden bij het opstellen van het voorstel. Ook het Parlement heeft in al zijn volmaaktheid rekening moeten houden met de politieke realiteit. Desondanks kan men het resultaat als ambitieus beschouwen. Het is direct van belang voor de kwaliteit van de lucht in Europa. Bovendien toont het een belangrijke zaak aan: de Europese Unie is bereid ook in het praktische beleid te werken aan het bereiken van de in het Protocol van Kyoto gestelde doelen.
Van de Commissie worden nog dit najaar verscheidene belangrijke voorstellen met betrekking tot de strijd tegen de klimaatverandering verwacht. De twee verslagen die nu behandeld worden, beloven veel goeds. De Europese instellingen zijn in staat evenwichtig samen te werken en daarvan kunnen uitdagende resultaten worden verwacht. Met de feiten van de klimaatverandering voor ons kunnen wij ons niet minder veroorloven.

Lange
Mijnheer de Voorzitter, mevrouw de commissaris, dames en heren, ook ik wil de twee rapporteurs zeer hartelijk danken voor hun vasthoudendheid en hun engagement. Dat zal in de onderhandelingen met de Raad ook wel hard nodig geweest zijn, zeker als ik denk aan de onderhandelingen over grote stookinstallaties. Het Parlement wilde, en dat is uiteindelijk ook gelukt, dat de oude installaties ook in deze richtlijn werden betrokken. Dat is een belangrijk gebied waarop we succes kunnen boeken.
We moeten echter ook constateren dat het ons niet helemaal gelukt is. We hebben veel afwijkende regelingen, verlengingsregelingen en nietszeggende grenswaarden moeten accepteren, maar niet omdat het technisch gezien niet anders mogelijk was. We waren dan immers al lang geconfronteerd met uitspraken als: "Wat jullie willen, beste parlementsleden, is technisch gezien helemaal niet mogelijk!" In dit geval is het overduidelijk dat het moderniseren van oude installaties tot het niveau van nieuwe installaties technisch helemaal geen probleem is. Dat wordt in een aantal sectoren ook al gedaan. De weerstand heeft echter te maken met standpunten die liggen op specifieke financieel-economische gebieden in samenhang met een aantal individuele installaties. Dat is echter tamelijk kortzichtig. We moeten natuurlijk allemaal economisch denken en ook aan de kosten denken die ontstaan door verzuring en door de schadelijke stoffen die op de bevolking neerdalen. Daarom kan ik het standpunt van de Raad in deze kwestie ook helemaal niet begrijpen. Omdat de oude installaties uiteindelijk echter toch zijn opgenomen, stem ik toch voor dit compromis.

Hulthén
Mijnheer de Voorzitter, noch het tijdstip, noch de sfeer is er naar om te gaan bakkeleien - met de commissievoorzitter noch met Britse collega-parlementsleden - over wie het meest te lijden heeft onder de verzuring of de maatregelen tegen verzuring.
Ik wil mij daarentegen positiever uitdrukken en de Britse afgevaardigden bedanken voor het feit dat zij in staat zijn geweest deze richtlijn door te nemen en dat wij morgen een besluit kunnen nemen. Dit besluit betekent, om het dramatisch te zeggen, een nieuw leven voor mijn regio. De bosbouw, de visserij en de biodiversiteit krijgen de kans om zich te herstellen van de schade die decennia lang of misschien zelfs al een eeuw lang is toegebracht.
Dit is een heel goed voorbeeld van een concrete en solide Europese samenwerking. Door middel van een dergelijke samenwerking kan in mijn regio een verandering tot stand gebracht worden die wij zelf nooit teweeg hadden kunnen brengen, dat wil zeggen het afremmen van de verzuring. Ook al kunnen wij de verzuring niet volledig stoppen, wij kunnen haar in ieder geval afremmen en trachten iets te doen aan een deel van de schade die zij heeft aangericht.
Ik kijk uit naar de komende herziening, omdat ik weet dat dit niet toereikend is. De verzuring gaat door, ondanks het besluit dat morgen wordt genomen. Ik wil de afgevaardigden en de Commissie bedanken voor het werk dat wij gezamenlijk hebben verricht.

Wallström
Mijnheer de Voorzitter, geachte afgevaardigden, het doet mij veel genoegen dat deze twee belangrijke aanvullingen op de communautaire wetgeving inzake luchtverontreiniging het laatste stadium van de procedure hebben bereikt. Ik sluit mij aan bij uw felicitaties en dankwoorden aan de beide rapporteurs, mevrouw Oomen-Ruijten en mevrouw Myller, voor hun werk. Ik wil echter ook mijn erkentelijkheid betuigen aan de voorzitter van de Parlementsdelegatie, de heer Friedrich, die hier vanavond helaas niet aanwezig kan zijn. Mede door zijn inspanningen zijn deze onderhandelingen tot een goed einde gebracht. Ook de heer Provan wil ik graag bedanken. Op een van de mooiste avonden van deze zomer schoot hij op het laatste moment te hulp.
De voorstellen met betrekking tot nationale emissieplafonds en grote stookinstallaties zijn een belangrijke vooruitgang in de communautaire wetgeving inzake luchtverontreiniging. Zoals u weet, wordt in het voorstel betreffende nationale emissieplafonds de eis gesteld dat de lidstaten de meest schadelijke emissies terugdringen. Het gaat daarbij niet alleen om emissies met schadelijke gevolgen in hun eigen land, maar ook in hun buurlanden, zoals mevrouw Hulthén aangaf. Hierdoor zou dit voorstel bijdragen aan het opzetten van een permanent programma voor het aanpakken van grensoverschrijdende luchtvervuiling.
In het eerste stadium worden bindende emissieplafonds vastgesteld die de lidstaten tegen 2010 moeten bereiken. Er is een aantal periodieke herzieningen ingebouwd - in 2004, 2008 en 2012 - teneinde in de toekomst nog striktere emissieplafonds te bereiken. Dit herzieningssysteem is naar aanleiding van de bezorgdheid van het Parlement aanmerkelijk versterkt. De eerste herziening zal ten doel hebben tegen 2010 de achterstand te compenseren, waarbij rekening wordt gehouden met alle emissies in de gehele Gemeenschap, zoals in het oorspronkelijke Commissievoorstel uiteengezet is. Bij alle herzieningen zal onderzocht worden hoe wij onze langetermijndoelstellingen kunnen bereiken, met andere woorden, hoe wij na 2010 onder kritische milieuwaarden kunnen blijven. Het jaar 2020 geldt dan als richtdatum. In verdere evaluaties zal de Commissie met name verslag doen van de vooruitgang in het verwezenlijken van onze langetermijndoelstellingen. Met dit in het achterhoofd zal zij zich beraden op nadere maatregelen die nodig zijn om deze doelen "bij voorkeur voor 2020" , zoals de rapporteur zei, te bereiken.
Tegelijkertijd zullen op grond van het voorstel met betrekking tot grote stookinstallaties nieuwe en striktere emissieplafonds gelden in de energiesector. Deze zijn met name van toepassing op oudere krachtcentrales die een belangrijke oorzaak zijn van de verzuring en ozonverontreiniging. De door de Commissie uitgevoerde analyse van het gemeenschappelijk standpunt inzake grote stookinstallaties wijst uit dat de emissies van zowel zwaveldioxide als stikstofoxide fors zullen verminderen als gevolg van deze wetgeving.
Het compromis over het voorstel betreffende grote stookinstallaties maakt het mogelijk om op de middellange termijn flexibel om te gaan met de verschillende omstandigheden in de lidstaten. Het biedt ook aanzienlijke milieuvoordelen op de lange termijn wanneer de Gemeenschap is uitgebreid.
Het Parlement heeft veel bereikt in dit debat en het mag zeer trots zijn op zijn bijdrage. De Commissie is uitermate tevreden over het resultaat. Door deze wetgeving goed te keuren, neemt de Commissie de verplichting op zich in 2004 terug te komen om beide richtlijnen te herzien en haar voorstellen voor verdere vooruitgang te presenteren. In de mededeling van mei 2001 over schone lucht voor Europa (CAFE), hebben wij reeds uitgelegd hoe wij deze eerste herziening denken voor te bereiden. Wij zijn inmiddels al aan de slag gegaan.
Afsluitend roep ik het Parlement op het resultaat van de bemiddeling aan te nemen en samen met ons voorwaarts te gaan. Ik verheug mij op de steun van het Parlement voor CAFE.

De Voorzitter
Het gecombineerd debat is gesloten.
De stemming vindt morgen om 11.00 uur plaats.
(De vergadering wordt om 23.30 uur gesloten)

