Europees verbintenissenrecht (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde is het debat over de mondelinge vraag aan de Commissie over een gemeenschappelijk referentiekader voor Europees verbintenissenrecht van de heer Gargani, namens de Commissie juridische zaken - B6-0386/2007).
Rainer Wieland
auteur. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, commissaris, dames en heren, het is geen geheim dat we al eens hebben gefaald met uitgerekend zo'n ambitieus en noodzakelijk project: een Europees Burgerlijk Wetboek. Dit houdt ook zeker verband met het feit dat sommige rechtsstelsels hier in de Europese Unie moeite hebben met geschreven recht. Het houdt ook vrijwel zeker verband met andere stelsels die problemen hebben met het idee dat op zichzelf staande regels over verwante thema's in zekere mate worden gecombineerd en beslissend en uitvoerig genoeg worden beheerd en dat grondregels niet tussen haakjes worden gezet. De moeilijkheden houden ook verband met het feit dat we in de Europese Unie weliswaar gemeenschappelijke wortels hebben, maar dat deze zich in de loop van de tijd verschillend hebben ontwikkeld, waarbij sommige zijn begraven en andere zijn opgeofferd aan een willekeurige interpretatie ten gunste van de geldende politiek.
Zoals de eerste president van de Bondsrepubliek Duitsland, Theodor Heuss, in 1956 zo treffend zei - en denkt u eraan dat hij een liberaal was - Europa is gebouwd op drie heuvels: Golgotha, de Akropolis in Athene en het Capitool in Rome. De Akropolis is hier het symbool voor de Griekse geleerdheid, die met haar grote filosofen en politiek denkers de kern van onze democratieën en staatsvorming heeft gevormd. Golgotha staat voor de sociale en morele waarden van Europa, die zijn doorgedrongen tot elk aspect van ons leven, van familiegevoel tot mensenrechten. Het Capitool symboliseert het Romeins recht, dat ons op weg helpt naar de rechtsorde en een gevoel van gerechtigheid.
Maar zoals gezegd hebben onze juridische praktijken dezelfde wortels, maar zijn ze uit elkaar gegroeid - vaak zo ver dat de wortels niet meer herkenbaar zijn. De enige basis van deze Europese Unie lijkt de interne markt te zijn. Volgens sommigen kunnen alle rechtstradities van de natiestaten blijven bestaan. Dat is echter absoluut niet realistisch en strookt ook niet met onze ervaringen in het leven, want we leven in een steeds kleinere, sneller veranderende en communicatievere wereld. Hoe beter we de vier evangeliën van de interne markt uitspellen - het vrij verkeer van mensen, goederen, kapitaal en diensten - hoe beter we ze democratisch en tegen een achtergrond van Europese morele concepten kunnen uitdrukken en hoe duidelijker het wordt dat dit allemaal geen waarde heeft als we dit niet kunnen toetsen aan de rechtsorde en gerechtigheid, tussen individuen onderling en tussen individuen en de controle van de staat.
We hebben al een keer gefaald, toen het IJzeren Gordijn viel in Europa en de landen vroegen: hebben jullie een wet voor ons? Misschien was dat begrijpelijk in het licht van de overtuiging dat restanten van nationale rechtstradities in elk geval konden blijven bestaan in een Unie die alleen unaniem kon onderhandelen. We mogen echter niet nogmaals falen. Dit is misschien wel de grootste uitdaging naast de taalkwestie. Hoe duidelijker we zijn in het uitspellen van onze interne markt, hoe duidelijker de basisbehoefte aan de eenheid van recht, niet alleen verticaal, maar ook horizontaal over het gehele continent.
We zijn vooruitgegaan. We hebben nu al concurrentie in de rechtsstelsels. Het zou goed zijn, en we zouden genoeg tijd hebben, als dit niet de externe realiteit was. Conflicten tussen Europeanen werken alleen in het voordeel van degenen die machtig zijn en al overbodige rechtsstelsels hebben. We zijn geen gezin met broers en zussen die zo hard ruziën dat de vonken ervan af vliegen, maar we zijn verenigd tegen uitdagingen van buitenaf. We laten ons niet aan de kant zetten door uitdagingen van buitenaf. Ons niet bewust van de wereld - geobsedeerd door onszelf. Mensen willen dus wel eenheid, ook al levert dat dan een probleem op met de individuele regelgevingen. Angsten worden gecreëerd op basis van de macht van nationale beleidslijnen om doctrines van eigenbelang te scheppen - een strategie die de historische dimensies op een continentale schaal dreigt te laten instorten.
We moeten overeenstemming bereiken, want anders houden we zelf uiteindelijk niets over. Aangezien het grote plan niet is gelukt, moeten we het eens worden over wat wel mogelijk is. Het gereedschap is dus goed, het referentiekader is dus goed, en dus is het goed om uit te zoeken wat mogelijk is en misschien ook nog wel iets meer. Het Europees Parlement is het dus grotendeels eens en heeft dit meerdere malen kenbaar gemaakt in zijn resoluties. We willen derhalve van de Commissie hoe ambitieus zij is om dit doel te bereiken. Daarom stellen we zulke vragen.
Het continent en zijn bevolking vereisen een uniforme rechtsorde, ten minste in de vorm ... op zijn minst in wat juristen het algemene deel noemen. We kunnen hierop voortbouwen; we hebben gerechtigheid nodig als het gaat om een evenwichtig compromis van legitieme belangen, we hebben snelheid nodig, recht in het publieke domein en recht dat voor iedereen begrijpelijk is. Ook al hebben we het nu alleen over verbintenissenrecht, de noodzaak van actie op andere terreinen is duidelijk: familierecht, erfrecht, bestuursrecht - ja, zelfs strafrecht. Het is de methode die wordt beproefd in wat de Commissie nu start. De methode zal in essentie de bepalende factor zijn voor het beantwoorden van de vraag hoe veel, hoe snel en hoe goed we kunnen reageren op de overduidelijke uitdagingen. Veel van ons in de hele wereld wachten op een succesvol voorbeeld en veel mensen verwachten dat we daar niet in zullen slagen.
Meglena Kuneva
lid van de Commissie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, het is niet verrassend dat deze vraag zoveel aandacht krijgt, omdat het werkelijk een bepalende en zeer belangrijke kwestie is.
De gehele Commissie is zeer verheugd over de belangstelling voor het gemeenschappelijk referentiekader (CFR) van het Parlement.
In haar tweede voortgangsverslag heeft de Commissie aangekondigd dat nadat onderzoekers een ontwerp-CFR hebben gepresenteerd, de Commissie zorgvuldig die onderdelen van het ontwerp zal selecteren die aansluiten op de gemeenschappelijke wetgevingsdoelstellingen. Zoals we weten door het besluit, moet het ontwerp-CFR eind dit jaar gereed zijn.
Het selectieproces zal plaatsvinden onder raadpleging van de andere instellingen, met inbegrip van het Parlement en aandeelhouders en ik denk dat het Parlement, dat hier veel deskundigen heeft, zoals gebruikelijk een grote rol zal spelen.
De Commissie heeft nog niet besloten hoe ze te werk zal gaan bij het selecteren van die onderdelen van het ontwerp-CFR die in het uiteindelijke CFR van de Commissie worden opgenomen, aangezien dit besluit mede afhangt van de inhoud van het ontwerp-CFR dat de onderzoekers zullen uitwerken. Ook heeft de Commissie nog niet besloten op welke onderwerpen van het EU-acquis inzake verbintenissenrecht het CFR betrekking zou moeten hebben.
Bij het nemen van dit besluit zal de Commissie ook de inhoud van het ontwerp-CFR laten meewegen, dat nu nog niet voorhanden is, alsmede de resultaten van de nieuwe CFR-workshops en het standpunt van het Parlement en de Raad.
De Commissie heeft echter verscheidene malen duidelijk gesteld dat het CFR niet een grootschalige harmonisatie van privaatrecht of een Europees wetboek zal zijn. Het vervolg van het groenboek zal als resultaat van de herziening van het acquis inzake het verbintenissenrecht voor consumenten niet afhangen van de resultaten van het CFR, dat een project op langere termijn is en apart wordt uitgevoerd.
De Commissie zal ervoor zorgen dat de voor het CFR geselecteerde (en mogelijk gewijzigde) onderdelen van het onderzoeksontwerp zowel onderling als met het vervolg van het groenboek samenhang vertonen.
Al dit voorbereidende werk zal in nauwe samenwerking worden uitgevoerd door de betrokken directoraten-generaal van de EU.
Met betrekking tot consumentenkwesties hebben mijn diensten de respectievelijke workshops reeds uitgevoerd en de resultaten bestudeerd. De resultaten dienen al als een beginpunt voor de herziening van het acquis inzake verbintenissenrecht voor consumenten, en dit was zeer nuttig.
Mijn medecommissaris, mijnheer McCreevy, heeft onlangs twee workshops gegeven, over informatievereisten in de wetgeving inzake financiële diensten en over oneerlijke mededingingsvoorschriften voor business-to-business-contracten ("B-to-B”) tussen bedrijven.
Met betrekking tot algemeen verbintenissenrecht zijn de diensten van vicevoorzitter Frattini van plan volgend jaar verschillende workshops te organiseren.
De Commissie begrijpt volledig dat het Parlement op de hoogte van en betrokken bij het lopende werk aan het CFR wil blijven. We zijn verheugd over de betrokkenheid van het Parlement bij het CFR-proces. Naast de raadpleging die ik eerder al vermeldde, zal de Commissie het Parlement op de meest gepaste wijze op de hoogte blijven houden van de ontwikkelingen, vooral middels de parlementaire werkgroep die zich bezighoudt met het CFR.
Ik zou willen afsluiten door het Parlement te bedanken voor zijn ondersteuning van het werk van de Commissie aan dit belangrijke dossier. Ik weet dat een van de belangrijkste evenementen in 2006 - als ik het goed heb - plaatsvond in Wenen, en dat de resultaten van die conferentie een grote inspiratie vormden voor ons werk.
Klaus-Heiner Lehne
namens de PPE-DE-Fractie. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, commissaris, dames en heren, allereerst wil ik u hartelijk danken voor uw inzet op dit gebied. Daaraan is de grote vooruitgang in de ontwikkeling van dit project in de afgelopen maanden te danken. Dit is het moment waarop ik wil zeggen dat ik dit project zie als het belangrijkste van de gehele zittingsperiode, hoewel het in wezen een project ter voorbereiding op de wetgeving is en geen wetgevingsproject.
Natuurlijk hebben wij als Parlement een enorms belang - en dat is ook de voornaamste reden waarop deze schriftelijke vraag vandaag opnieuw is ingediend - bij het feit dat we heel bewust de druk op de ketel houden en de discussie gaande houden, niet alleen op het niveau van de werkgroep die we hebben opgericht en op commissieniveau, maar ook hier met u in de plenaire vergadering. Het is daarom ook belangrijk dat we het vandaag op de agenda hebben geplaatst.
We willen ook iets van u weten - u kunt nog steeds niet veel zeggen over de definitieve planning - omdat het vanuit het perspectief van het Parlement natuurlijk, met het oog op de komende verkiezingen in 2009, significant is voor onze strategie voor het blijven omgaan met het referentiekader. In de loop van het komende jaar komt er een voorlopige ontwerptekst, maar een definitieve tekst is er pas in april 2009. In elk geval pas zo laat dat het waarschijnlijk niet meer mogelijk zal zijn om de inhoud binnen deze zittingsperiode diepgaand te behandelen en daarom zal het volgende Parlement dat moeten doen in de volgende ambtstermijn.
Ik wil nogmaals heel duidelijk benadrukken dat wij vinden dat het referentiekader, als het door de Commissie wordt aangenomen en wordt opgenomen in het raadplegingsdocument, niet uitsluitend mag verwijzen naar onderwerpen binnen het verbintenissenrecht, en het Parlement heeft voortdurend met grote meerderheid duidelijk gemaakt dat dit verder moet gaan dan het raamwerk van puur verbintenissenrecht om het gewenste effect te hebben.
We willen ook specifiek kunnen nadenken over de mogelijkheid om vervolgens de vele problemen die we binnen de interne markt hebben op te lossen in de vorm van een optioneel instrument voor grensoverschrijdende ondernemingen.
Op dit moment hebben we een situatie waarin we moeten leven met een vrolijk naast elkaar bestaan van het oorsprongslandbeginsel en het bestemmingslandbeginsel naast de vele richtlijnen en Europese wetgevingsbesluiten met wel 28 rechtsstelsels, die allemaal gelijktijdig moeten worden toegepast - afhankelijk van de omstandigheden. Dit werkt in de praktijk niet, want niemand - geen enkele advocaat, rechter of officier van justitie - heeft kennis van alle 28 Europese rechtsstelsels.
Tegen deze achtergrond kan één optioneel instrument een instrument zijn dat daadwerkelijk de interne markt opent, in het bijzonder voor kleine en middelgrote ondernemingen, evenals voor de consument, en elke mogelijkheid in de interne markt opent. Alle activiteiten van de Commissie en het Parlement zouden gericht moeten zijn op het open houden van deze optie zodat hierover in de volgende zittingsperiode een definitief besluit kan worden genomen.
Manuel Medina Ortega
namens de PSE-Fractie. - (ES) Mijnheer de Voorzitter, het feit dat we hier, op dit late uur, discussiëren over het gemeenschappelijk referentiekader, is een indicatie dat in elk geval degenen van ons die hier zijn veel belangstelling hebben voor het onderwerp, en de commissaris heeft zelf aangegeven dat zijn en andere commissarissen geïnteresseerd zijn in de kwestie.
Ik denk, zoals wij allemaal, dat de procedure die de Commissie hanteert de juiste is. Voordat er een codificatieproject wordt gestart, is het belangrijk dat we de elementen ervan begrijpen vanuit een academisch perspectief, en dat we ervan overtuigd zijn dat het initiatief geweldig is: we mogen niet zomaar wetgevingsvoorstellen indienen zonder er eerst goed over nagedacht te hebben. Ik denk dat het resultaat heel goed kan zijn.
Maar met betrekking tot de tweede fase, waar we ons nu mee bezig houden, aangezien enkele leden van het EP werken of deelnemen aan de parlementaire groep die toezicht houdt op het gemeenschappelijk referentiekader, constateren we dat er nu blijkbaar zo veel materiaal bijeen is gebracht dat een selectie moeilijk word. Mijn collega, de heer Lehne, had het over het tijdelijke kader; met andere woorden, hoewel het codificatieproject een langetermijnproject is, is het niettemin nuttig als we alvast beginnen te kijken naar de richtsnoeren voor het project.
Het idee van een kaderrichtlijn over dit onderwerp lijkt me een goed uitgangspunt. Het is in elk geval duidelijk dat wat we de afgelopen jaren hebben gedaan om te komen tot harmonisatie door middel van procedures, wetgeving en de erkenning en handhaving van vonnissen nuttig is, maar grote beperkingen kent.
Europees recht in het algemeen en verbintenissenrecht in het bijzonder kan alleen worden ontwikkeld door bepaalde beginselen vast te leggen. Ik denk dat het Parlement als instelling een prachtig instrument zou kunnen zijn voor de Commissie, omdat de verschillende rechtsstelsels en de verschillende nationale wetgevingen hier vertegenwoordigd zijn, en dat het een uitstekend referentiekader zou kunnen zijn om te zien in welke mate de harmonisatievoorstellen uiteindelijk gaan botsen met de nationale rechtsstelsels.
De harmonisatie van de Europese Unie is behoorlijk lastig om redenen die we allemaal kennen, maar de juiste procedure is die die wordt gevolgd door de Commissie, met deze eerste academische fase en een tweede wetgevingsfase.
Wat we op dit moment zeggen tegen de Commissie is dat wij in het Parlement een zekere mate van tijdsdruk voelen, omdat de Europese integratie al bezig is: Europese burgers hebben dagelijks te maken met praktische problemen die alleen kunnen worden opgelost met harmonisatie van de wetgeving. Deze praktische problemen zijn door de commissaris zelf in aanmerking genomen toen zij haar voorstellen voor de harmonisatie van verbintenissenrecht op het gebied van consumentenbescherming presenteerde, wat slechts een van de aspecten is, maar wel een vrij belangrijk aspect, omdat we kort gezegd in de Europese Unie allemaal consumenten zijn en dat is in zekere mate een uitstekend beginsel om actie te ondernemen.
Ik denk niet dat het een kwestie is van het scheppen van een zuiver theoretisch gemeenschappelijk referentiekader. Specifieke zaken zijn voor zover mogelijk, het meest nuttig. Mijn collega de heer Lehne had het over het instellen van een soort optioneel document. Het model zou vergelijkbaar zijn met de Uniform Commercial Code in de Verenigde Staten, die is beschreven als de minst uniforme code van allemaal, die de minste kans biedt op unificatie. Dit is een mogelijkheid, maar het belangrijkste is misschien wel te bekijken welke beginselen door alle rechtsstelsels kunnen worden erkend, en die informatie hebben we pas als we de gegevens die de academici ons hebben gegeven, hebben bestudeerd en beschouwd.
Daarom, commissaris, denk ik dat het Parlement een goede samenwerkingspartner zal zijn in de verdere ontwikkeling van deze wetgeving en hier hebben we al een zekere mate van ongeduld om aan het werk te gaan, zodat we in de laatste anderhalf jaar van onze termijn een positieve bijdrage kunnen leveren aan de ontwikkeling van deze wetgeving.
Diana Wallis
namens de ALDE-Fractie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, ik zou de commissaris willen bedanken voor haar antwoord, en ook zeker voor haar inzet in deze kwestie, die al door andere collega's is geroemd.
Ik moet echter wel zeggen dat ik een beetje verbaasd ben. Vanochtend en gisteravond was ik in Münster, op de Universiteit van Münster, vanwege de uitreiking van een eredoctoraat aan de voorzitter van het Hof van Justitie. Tegelijkertijd vond er een vergadering plaats van de acquis-groep over het gemeenschappelijk referentiekader. Ze vertelden mij dat ze onder andere de gedeeltes van het verslag-CFR bespraken die wellicht door uw diensten gebruikt zouden worden. Deze uitwisseling is dus al bezig, en ik wil erop wijzen dat het Parlement natuurlijk wil weten wat er op elk moment gebeurt, zodat het de ontwikkeling van het proces kan volgen.
De commissaris zal merken hoe belangrijk het Parlement deze hele kwestie vindt, en hoezeer het heeft geprobeerd om deze te promoten. De commissie waartoe ik en mijn collega's behoren, zal in het nieuwe jaar zelfs een receptie organiseren met het Sloveense voorzitterschap om de geboorte van het ontwerp-CFR te vieren. Dus we willen hier echt iets van maken en het werk voortzetten.
Maar dan moeten we wel in het proces betrokken worden. Wij vinden al lange tijd dat dit een cruciaal onderdeel is van de gehele betere wetgevingsagenda. Ik weet niet hoe vaak ik in deze kwestie het woord al heb genomen om te spreken over eendrachtigheid. We weten dat het CFR er bijna is, aanstonds bruikbaar is, en toch zijn we nog steeds bezig met verschillende stukjes wetgeving die verbintenissenrecht bevatten, zonder te kijken naar enkele van de basisregels die we al beginnen te formuleren in het CFR. We bekijken de herziening van het consumentenacquis en afzonderlijk bekijken we timeshare. Andere collega's zijn bezig met betalingen of met zaken die te maken hebben met personenvervoer. We zijn in afwachting van een geweldig instrument. We hebben het nodig, en snel ook.
We aanvaarden en zijn dankbaar voor de moeite die de Commissie als geheel gedaan heeft om deze zaak door alle verschillende directoraten-generaal te laten aanpakken. Dat is goed nieuws.
Commissaris, ik kan alleen maar afsluiten met een herhaling van het verzoek om ons te blijven betrekken. We weten dat er werk aan de gang is. We kunnen aan uw kant staan. We weten dat dit een moeilijke kwestie is tegenover de Raad. Laat naast de uwe alstublieft ook onze stem doorklinken om dit project de hoeveelheid ondersteuning en overtuigingskracht te geven die het verdient, om zo onze burgers optimaal te dienen via de interne markt.
Meglena Kuneva
lid van de Commissie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, dit is niet alleen galantheid: het is altijd een groot plezier om zulke gerenommeerde advocaten te horen spreken over een van de belangrijkste gebeurtenissen van de laatste jaren op het gebied van privaatrecht.
Desalniettemin weet ik dat u wil dat ik zo praktisch mogelijk ben. Laat me u derhalve vertellen dat de Commissie in 2008 de reikwijdte van het CFR - met betrekking tot de realisatietermijn, de inhoud en de vorm - moet bepalen, alsmede hoe het benodigde werk moet worden uitgevoerd, in termen van methodiek, personeel en financiële middelen, en verdeling van het werk over de betrokken DG's: Justitie, vrijheid en veiligheid, Interne markt en diensten, Ondernemingen en industrie, de secretaris-generaal, en Gezondheid en consumentenbescherming. Op 11 december, oftewel morgen, zal er een vergadering van directeurs-generaal of hun vertegenwoordigers plaatsvinden, met als doel de voorbereiding van een collegebesluit voor 2008 inzake de reikwijdte, inhoud en vorm van het CFR.
Zoals u weet en van mij hebt vernomen, heb ik het college van commissarissen ondervraagd over het CFR en hen dit jaar een brief gestuurd over het onderwerp. Inzake optionele instrumenten heeft de Commissie in de evaluatie van de interne markt aangekondigd dat zij naar de baten van een dergelijk initiatief op het gebied van financiële diensten zal kijken, hetgeen mijns inziens een goed teken is.
U heeft allemaal verwezen naar het groenboek inzake het consumentenacquis. Ik denk dat dit een heel goede
oefening is en dat, wat we ook doen met het consumentenkrediet of met timeshare, we proberen om nadruk op het horizontale instrument te voorkomen omdat we op dit moment behoefte hebben aan een bespreking van timeshare in het Parlement. Maar we moeten de reikwijdte van het groenboek bepalen, en ik denk dat onze eendrachtigheid op uitstekende wijze getest zal worden wanneer we de belangrijkste peilers van het verbintenissenrecht harmoniseren, als fundering van het groenboek. Ik doe natuurlijk graag mijn best om u persoonlijk op de hoogte te houden van de gebeurtenissen op dit zeer belangrijke gebied.
De Voorzitter
Ik heb, ter afsluiting van het debat, een ontwerpresolutie overeenkomstig artikel 108, lid 5 van het Reglement ontvangen.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt woensdag 12 december 2007 plaats.
