Uroczyste posiedzenie - 2008, Rok Europejski Dialogu Międzykulturowego
Przewodnicząca
Panie i panowie! W imieniu przewodniczącego Parlamentu Europejskiego mam ogromny zaszczyt i przyjemność powitać podczas Europejskiego Roku Dialogu Międzykulturowego w Parlamencie Europejskim specjalną sprawozdawczynię NZ ds. wolności religii lub przekonań, dr Asmę Jahangir.
Nasz Parlament przykłada szczególne znaczenie do Roku Dialogu Międzykulturowego. Poprzez szereg wydarzeń i inicjatyw nasz Parlament stanowi forum dla wymiany opinii pomiędzy obywatelami pochodzącymi z innych kultur i społeczności, a także pomiędzy obywatelami różnego wyznania i o różnych przekonaniach.
W ciągu tego roku poprosiliśmy polityków i przywódców religijnych z całego świata, aby wygłosili w naszym Parlamencie przemówienie. Mamy nadzieję, że nasz Parlament również będzie stanowił forum dla komunikacji, rozprzestrzeniania wspólnego przesłania oraz wspierania prawdziwie wolnego dialogu i lepszego wzajemnego zrozumienia.
Szczególnie miło mi powitać panią dr Jahangir, która wygłosi na posiedzeniu przemówienie dotyczące kwestii o podstawowym znaczeniu dla pokoju na świcie i globalnego rozwoju.
W ramach naszej wspólnej misji wspierania demokracji i praw człowieka blisko obserwowaliśmy wydarzenia w pani kraju, Pakistanie, a w czasie, gdy była pani uwięziona, Parlament Europejski przyjął rezolucję wzywającą do pani natychmiastowego uwolnienia. Przede wszystkim z tego powodu jest nam szczególnie miło, że jest pani dziś tu z nami.
Jest też inny powód, dla którego pani wizyta ma dla mnie szczególne znaczenie. W tym roku obchodzimy 60. rocznicę Powszechnej deklaracji praw człowieka, która została przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 10 grudnia 1948 r. Deklaracja ta zwiastowała nową epokę na świecie, który właśnie przetrwał najgorszą wojnę w historii - wojnę, która rozpoczęła się w Europie. Deklaracja ta ustanowiła pierwsze formalne międzynarodowe zobowiązanie odnoszące się do godności i równości wszystkich ludzi, bez względu na kolor skóry, przekonania czy pochodzenie. Art. 18 deklaracji stanowi, że każdy człowiek ma prawo wolności myśli, sumienia i wyznania; prawo to obejmuje swobodę zmiany wyznania lub wiary oraz swobodę głoszenia swego wyznania lub wiary bądź indywidualnie, bądź wespół z innymi ludźmi, publicznie i prywatnie, poprzez nauczanie, praktykowanie, uprawianie kultu i przestrzeganie obyczajów.
Pani zadaniem jako specjalnej sprawozdawczyni UN jest określenie istniejących barier lub możliwych przyszłych barier w egzekwowaniu tego prawa, a także zaproponowanie metod i środków w celu przeciwdziałania tym barierom i ich przezwyciężenia.
W pani sprawozdaniach podkreśla pani znaczenie ciągłego i wzmocnionego dialogu ze społecznościami, które wyznają inne wiary prezentują inne przekonania. Dialog ten musi być prowadzony na wszystkich szczeblach, przez wszystkie grupy społeczne. Podkreśla pani w szczególności potrzebę powszechnego uczestnictwa kobiet we wspieraniu większej tolerancji, poszanowania i wzajemnego zrozumienia.
Parlament Europejski w wielu swoich rezolucjach podkreślił fakt, że kobiety odgrywają główną rolę we wspieraniu dialogu i pokoju, co zostało także zaznaczone na konferencji, którą zorganizowaliśmy z okazji Międzynarodowego Dnia Kobiet. Pani uczestniczyła w wielu konferencjach w sprawie wspierania dialogu, na przykład w kontekście Sojuszu Cywilizacji, a także podejmowała wiele inicjatyw w celu nadania kobietom większego znaczenia.
Podkreślała pani też rolę edukacji jako najważniejszego czynnika zapobiegającego konfliktom. Edukacja może uczyć szacunku oraz akceptacji pluralizmu i różnorodności w kontekście religii i przekonań. Przyczynia się to tym samym do rozprzestrzeniania i wzmacniania praw człowieka we wszystkich społeczeństwach.
To, co pani popiera, jest zgodne z mottem Europejskiego Roku Dialogu Międzykulturowego: "Zjednoczeni w różnorodności”. Uzupełnia to główną rolę przypisaną działaniom na rzecz wspierania wiedzy, poszanowania i tolerancji dla innych przekonań.
Dzisiejsze posiedzenie jest świetną okazją. Dla tych, którzy będą chcieli kontynuować z panią dyskusję jutro rano odbędzie się specjalne posiedzenie, zorganizowane przez Podkomisję Praw Człowieka.
Pani dr Jahangir! Mam ogromny zaszczyt poprosić panią o wystąpienie przed Parlamentem Europejskim.
(Oklaski)
Asma Jahangir
specjalna sprawozdawczyni NZ ds. wolności religii lub przekonań. - Pani przewodnicząca, szanowni posłowie do Parlamentu Europejskiego, panie i panowie, drodzy przyjaciele! Obecność tu dziś to ogromy zaszczyt i przyjemność. Chciałabym bardzo serdecznie podziękować panu przewodniczącemu, Hansowi-Gertowi Pötteringowi, za zaproszenie mnie i umożliwienie wystąpienia przed Parlamentem Europejskim. Pragnę także podziękować państwu za wsparcie, jakiego mi państwo udzieliliście, zarówno jako specjalnej sprawozdawczyni NZ, jak i osobiście, gdy w zeszłym roku przebywałam w więzieniu.
Państwa decyzja dotycząca ogłoszenia roku 2008 Europejskim Rokiem Dialogu Międzykulturowego i rozpoczęcia wielu powiązanych inicjatyw miała rzeczywiście miejsce w odpowiednim czasie i ma ogromne znaczenie. Historia Europy była kształtowana przez wiele pozytywnych przykładów dialogu międzykulturowego. Jednakże zauważalny jest także brak takiego konstruktywnego dialogu, na przykład gdy przypominamy sobie wojny religijne lub ghettoizację określonych wyznawców na Bliskim Wschodzie.
W moim przemówieniu chciałabym podzielić się z państwem kilkoma spostrzeżeniami, mianowicie w sprawie dialogu międzyreligijnego, opartego na doświadczeniu, jakie zdobyłam w czasie minionych lat jako specjalna sprawozdawczyni NZ ds. wolności religii lub przekonań. Chciałabym postawić cztery pytania w odniesieniu do dialogu międzykulturowego, przede wszystkim co, dlaczego, kto i jak.
Zacznijmy od pierwszego pytania: co rozumiemy przez dialog międzykulturowy? Już na początku terminologia zdaje się być złożona: czy dialog "międzykulturowy” również obejmuje dialog "międzyreligijny”? Oczywiście moja odpowiedź byłaby twierdząca, ponieważ religie stanowią część kultury. Jednocześnie należy w odpowiedni sposób zająć się "wewnątrzreligijnymi” napięciami. Dlatego też dialog międzykulturowy powinien także uwzględniać wyznawców różnych odmian określonych religii oraz ich idee.
A co w kwestii dialogu pomiędzy wierzącymi, niewierzącymi i ateistami? Wszyscy oni są chronieni przez międzynarodowe przepisy z zakresu praw człowieka, a także przez prawo do niepraktykowania żadnej religii czy wiary. Dlatego też moim zdaniem te kwestie również powinny zostać włączone w inicjatywy dotyczące dialogu międzykulturowego.
Na szczeblu Narodów Zjednoczonych istnieją dodatkowe inicjatywy, takie jak Sojusz Cywilizacji czy "Międzynarodowy Rok Pojednania Kulturowego 2010”. Tytuły te unikają często kontrowersyjnego słowa "religia”, ale są one w znacznym stopniu ukierunkowane na poszerzanie dialogu międzyreligijengo i międzykulturowego, zrozumienia i współpracy na rzecz pokoju.
A więc termin "dialog międzykulturowy” może być postrzegany jako termin kompleksowy, obejmujący różnorodne wymiary wspomniane wcześniej: dialog międzyreligijny i podejścia wewnątrzreligijne, także w odniesieniu do ateistów. Bardzo podoba mi się sposób, w jaki Parlament Europejski i Rada opisały cele dialogu międzykulturowego w ich decyzji nr 19083/2006/WE ustanawiającej Europejski Rok Dialogu Międzykulturowego, "aby zwiększyć poszanowanie dla różnorodności kulturowej i umożliwić funkcjonowanie w złożonych realiach naszych społeczeństw, przy współistnieniu różnych tożsamości i przekonań kulturowych. Ponadto ważne jest podkreślanie znaczenia wkładu różnych kultur w dziedzictwo państw członkowskich i sposób życia ich obywateli oraz uznanie, że kultura i dialog międzykulturowy są kluczowe dla uczenia się harmonijnego współżycia".
Ważniejsze jest, aby państwa przestrzegały polityk i rozwijały swoje zdolności w zakresie sprawowania rządów tak, aby uwzględniać różnorodne interesy. Zarówno rząd jak i społeczeństwo obywatelskie mają do odegrania ważną rolę w tworzeniu środowiska, w którym ludzie różnych wyznań mogą bezproblemowo nawiązywać wzajemne kontakty. Koncepcja dialogu kulturowego jako taka musi zostać poszerzona.
To prowadzi mnie do drugiego pytania: dlaczego dialog międzykulturowy jest tak ważny? Jestem przekonana, że utrzymywanie dialogu międzykulturowego ma największe znaczenie w celu przezwyciężenia sekciarskich i bezkompromisowych podejść oraz aby zwiększać tolerancję religijną na całym świecie. Oprócz edukacji dialog międzykulturowy stanowi jeden z głównych środków zapobiegania nieporozumieniom, konfliktom i naruszeniom w zakresie wolności religii czy przekonań. Skutecznie prowadzony dialog międzykulturowy może w rzeczywistości wspierać tolerancję, szacunek i zrozumienie.
Pomimo iż kultury i religie mogą się nieco różnić, nie ma uzasadnienia twierdzenie, że skoro są różne, to mają inny status. Chociaż ogromna liczba osób bez względu na ich religię czy przekonania postępuje zgodnie z uniwersalnymi wartościami, zawsze istniały jednostki, które starają się udowodnić, że ich kultura, ich religia, ich język czy ich historia przewyższa kulturę, religię, język i historię ich sąsiadów. Mój poprzednik na stanowisku specjalnego sprawozdawcy Narodów Zjednoczonych, profesor Abdelfattah Amor z Tunezji, zastanawiał się już, czy jest cokolwiek, czego ludzie w swojej historii nie robili "w imię religii”. Niemniej jednak religie łączy wiele wartości moralnych, które mogą i powinny umożliwiać im osiąganie wzajemnego zrozumienia kwestii poszanowania.
W czasie moich wizyt w różnych krajach widziałam, jak skuteczne mogą być wysiłki na rzecz angażowania w dialog międzyreligijny. Jednocześnie brak takiego dialogu może stanowić pierwszą oznakę zbliżających się napięć międzyreligijnych i konfliktu. Jasne jest, że sam dialog nie rozwiązuje przyczyn; może on być raczej pierwszym krokiem w odpowiednim kierunku. Dialog międzyreligijny nie powinien być tylko ćwiczeniem intelektualnym i teologicznym. Może on również zaktywizować milczącą większość, aby poszukała ona wspólnej strategii dotyczącej sposobu znalezienia harmonii i pokoju. Istnieją prawdziwe przykłady powodzenia dialogu międzyreligijnego; jednak wysiłki oddolne rzadko trafiają na nagłówki gazet - w odróżnieniu od przemocy religijnej.
Chciałabym podzielić się z państwem dwoma doświadczeniami z moich ostatnich misji rozpoznawczych, które pokazują, że interlokutorzy nie muszą iść daleko, by prowadzić konstruktywny dialog. W czasie mojej wizyty w Izraelu i na okupowanym terytorium Palestyny informowano mnie o różnych międzywyznaniowych spotkaniach, na których Izraelczycy i mieszkańcy palestyńscy zbierali się i nie pozwalali, by najnowsze wydarzenia polityczne utrudniały ich dialog. Jedna z organizacji pozarządowych doniosła, że: "zarówno Izraelici jak i Palestyńczycy mówili o frustracji i rozpaczy w odniesieniu do ekstremistycznych postaw w poszczególnych społeczeństwach oraz o niechęci większości, by wspólnie w sposób pokojowy szukać rozwiązań. Obydwie strony mówiły o konieczności przyznania się przez drugą stronę do stosowania przemocy i wyrażenia żalu”.
Ponadto w Północnej Irlandii byłam świadkiem tego, jakie znaczenie ma dialog międzyreligijny w sąsiedztwach: w Belfaście jest wiele oddolnych inicjatyw, które łączą ludzi pochodzących z różnych środowisk religijnych i politycznych, z których niektórzy mieszkają obok siebie, ale dzielą ich tzw. "linie pokoju”.
To sprowadza nas do trzeciego pytania: kto powinien uczestniczyć w dialogu międzykulturowym? Milenijny Światowy Szczyt Pokoju, który odbył się Nowym Jorku z sierpniu 2000 r., zgromadził ponad 1000 przywódców religijnych i duchowych. W końcowym zobowiązaniu na rzecz pokoju na świecie podkreślili oni, że nie można osiągnąć prawdziwego pokoju, jeżeli wszystkie społeczności nie uznają kulturowej i religijnej różnorodności rodziny ludzkiej w duchu wzajemnego szacunku i zrozumienia.
Takie spotkania przywódców religijnych są ważne, ale jednocześnie należy zachęcać i pielęgnować dialog międzykulturowy na najniższych szczeblach. Moim zdaniem wymiana poglądów - jeżeli jest możliwa - powinna także obejmować osoby wierzące, które obojętnie odnoszą się do swojej wiary, a także ateistów i osoby niewierzące oraz członków mniejszości religijnych. Jakikolwiek dialog w znacznym stopniu zyskałby dzięki uwzględnieniu perspektyw kobiet, które są raczej marginalizowane w przypadku głównych wydarzeń dialogu międzyreligijnego. Kobiety w największym stopniu cierpią z powodu nietolerancji religijnej, chociaż zauważyłam, że grupy kobiet wielu różnych wyznań były bardzo skutecznymi stronnikami praw człowieka w sytuacjach napięć społecznych.
Czasem korzystna może być również obecność osób tego samego wyznania, które prezentują sprzeczne stanowiska. Dobrym przykładem z mojego ostatniego pobytu w Wielkiej Brytanii jest dyskusja w ramach okrągłego stołu w Londynie, na której poruszano kwestię prawodawstwa przeciwko dyskryminacji na podstawie orientacji seksualnej i wyjątków ustawowych dla organizacji w odniesieniu do religii czy przekonań. Dyskusja ta miałaby zupełnie inny charakter bez udziału członków Chrześcijańskiego Ruchu Gejów i Lesbijek.
Również artyści mogą odgrywać ważną rolę w edukacji publicznej w odniesieniu do tolerancji religijnej i budowania mostów między różnymi społecznościami. Dobrym przykładem jest West-Eastern Divan Orchestra, składająca się z młodych muzyków z Izraela, Palestyny, Libanu, Syrii, Jordanu i Egiptu. Jej założyciel i dyrygent, Daniel Barenboim, opisał ideę humanitarną tej orkiestry w następujący sposób: "Nie postrzegamy siebie jako projektu o charakterze politycznym, ale raczej jako forum, gdzie młodzi ludzie z Izraela i wszystkich krajów arabskich mogą swobodnie i w otwarty sposób wyrażać siebie, jednocześnie słuchając relacji innych. Siłą rzeczy nie jest to kwestia zaakceptowania zdania drugiej osoby, można się z tym zgodzić, ale raczej niezbędnej konieczności zaakceptowania jego zasadności”.
Jednak moja ostatnia wizyta w Indiach pokazała także jak nawet artyści są wrażliwi wobec nacisków mafii na ulicach. Branża sztuki wizualnej odegrała ważną rolę w publicznej edukacji w odniesieniu do tolerancji religijnej. Jednakże nierządowe podmioty skutecznie zakazywały wyświetlania niektórych filmów z Bollywood przy pomocy zastraszania. Niestety fachowcy z branży sztuki audiowizualnej zdają się rutynowo dążyć do uzyskania zatwierdzenia przez samozwańczych strażników odczuć religijnych przed udostępnieniem filmu, który dotyczy kwestii społecznych. Pokazuje to, jak ważny jest wkład artystów w dialog międzykulturowy - lub przynajmniej jak ważny może być. Dziennikarze i prawnicy również mają znaczenie, zwłaszcza kiedy ich oświadczenia i działania przenikają kwestie religijne. Istnieje niezliczona liczba przykładów, kiedy poszczególne osoby dążyły z pomocą innej osobie, przekraczając wszelkie różnice religijne.
Ponadto - i co ważniejsze - politycy musieliby zainicjować wspólną burzę mózgów w poszukiwaniu sposobu sprostania nowym wyzwaniom w świecie, który w coraz większym stopniu podlega globalizacji. Taka burza mózgów mogłaby ostatecznie prowadzić do podjęcia konkretnych działań w odniesieniu do włączenia różnorodności w główny nurt polityki, na przykład w projektach mieszkaniowych, programach szkolnych i nominacjach organów ustawowych.
Wreszcie, chciałabym zadać czwarte pytanie: jak można skutecznie prowadzić dialog międzykulturowy? Istnieją różne poziomy dialogu międzykulturowego: organizacje międzynarodowe i regionalne, takie jak NZ, UE i OKI mogą odegrać rolę platform ułatwiających dialog międzykulturowy. Ponadto organizacje pozarządowe obecnie proponują stymulowanie kultury pokoju poprzez dialog i współpracę między jednostkami i społecznościami różnych wyznań i przekonań w ramach Dekady Dialogu Międzykulturowego i Współpracy na rzecz Pokoju NZ, która prawdopodobnie będzie trwała w latach 2011-2020. W odniesieniu do tego konieczne wydaje się zainicjowanie licznych inicjatyw na szczeblu światowym, regionalnym, krajowym i lokalnym. Chcę podkreślić, że możliwe jest również wykorzystanie starych, nowych i kreatywnych środków komunikacji w celu ustanowienia dialogu międzykulturowego niewielkim kosztem, na przykład przy pomocy programów korespondencyjnych w szkołach lub przy pomocy chatów internetowych na określony temat, przedstawień ulicznych i przedstawień kukiełkowych.
Unijne programy uczenia się przez całe życie mogą i już służą jako doskonałe platformy dla prowadzenia dialogu międzykulturowego i międzyreligijengo. Różne programy rzeczywiście stanowią przykłady dobrej praktyki: program Comenius dąży do rozwoju zrozumienia pomiędzy różnymi europejskimi kulturami dzięki wymianie i współpracy między szkołami w różnych państwach; już ponad 1,5 miliona studentów wzięło udział w programie wymiany studentów Erasmus; program Leonardo da Vinci finansuje mobilność transgraniczną w odniesieniu do edukacji i szkolenia zawodowego; program Grundtvig udostępnia nowe możliwości kształcenia, zwłaszcza dla osób dorosłych zagrożonych wykluczeniem społecznym i dla starszych pracowników; sieć Jean Monet wspiera nauczanie, badania i odzwierciedlenie integracji europejskiej w instytucjach zajmujących się szkolnictwem wyższym na całym świecie. Pragnę podkreślić, jak ważne dla Unii Europejskiej jest zwrócenie się do całego świata, zwłaszcza w ramach dialogu międzykulturowego.
Instytucje edukacyjne odgrywają główną rolę. Mogą one wpajać ducha tolerancji lub promować napięcia, nawet na wczesnym etapie. Dlatego też należy położyć nacisk na postępową edukację, która uczy dzieci zauważać istniejącą różnorodność. Istnieje znaczny potencjał dobrowolnych wymian szkolnych z innymi krajami, zarówno w Europie, jak i w innych regionach. W tym względzie chciałabym się odwołać do międzynarodowej konferencji doradczej w sprawie edukacji szkolnej w odniesieniu do wolności religii czy przekonań, tolerancji i niedyskryminacji z 2001 r. W ramach konsensusu przyjęto na niej madrycki dokument końcowy, w którym zaleca się, aby nauczyciele i studenci mieli możliwość organizowania ochotniczych spotkań i wymiany z ich odpowiednikami reprezentującymi inne religie czy przekonania.
Kolejną kwestią jest rodzina, w odniesieniu do której wolność od uprzedzeń może być utrudniania bądź pielęgnowana, co w dużym stopniu zależy od wychowania danej jednostki. Ponadto mieszane małżeństwa - co naturalne - dają nowe perspektywy i mogą ułatwiać dialog międzykulturowy i międzyreligijny. Moim zdaniem ważne jest, by na jak najwcześniejszym etapie rozpocząć zapoznawanie z przekonaniami własnych sąsiadów lub innymi religiami. Nie koniecznie oznaczałoby to dalekie podróże, ale na przykład mogłoby mieć formę spotkań z ludźmi w lokalnym kościele, meczecie, synagodze, świątyni czy innym miejscu kultu. Wielkość grup - zwłaszcza na pierwszych spotkaniach międzyreligijnych - nie powinna być zbyt duża w celu umożliwienia interlokutorom zabrania głosu i poznania każdego osobiście.
Jednakże istnieje kilka potencjalnych zagrożeń dla dialogu międzykulturowego. jeżeli nie będzie on prowadzony w odpowiedni sposób, może się okazać powierzchownym, ogólnikowym i nieskutecznym działaniem. Co więcej, dialog międzykulturowy może również zostać wykorzystany jako narzędzie uwydatnienia złych cech "innych” osób. Uczestnicy mogą mieć chęć przekonania swoich interlokutorów o wyższości ich religii czy kultury.
Uwzględniając możliwe główne przesłanie dialogu, należy odpowiedzieć na podstawowe pytanie. Czy uczestnicy powinni pytać także o religie i podejścia teologiczne, czy byłoby to zbyt niebezpieczne? Pozytywnym aspektem byłoby to, że interlokutorzy mogliby zapoznać się tak z podobnymi podejściami, jak i z różnicami. Jednak różnice te mogą być interpretowane jako drażliwe lub nawet obraźliwe. Proszę sobie wyobrazić dyskusję na temat tak kontrowersyjnych kwestii, jak: Kto był ostatnim prorokiem? Czy Bóg miał syna? Czy przywódcy religijni są nieomylni? Co należy jeść, a czego nie? Czy istnieje reinkarnacja?
Kuszącą alternatywą mogłoby być szukanie jedynie niekontrowersyjnych tematów, które nie dotyczą teologii, na przykład dyskusja na temat wspólnych obaw dotyczących ochrony środowiska naturalnego. Jednak takie tematy mogłyby być trudne do sformułowania i nieco nudne, a ostatecznie takie podejście przeczyłoby celowi prawdziwego dialogu międzykulturowego i międzyreligijengo. Moim zdaniem dodanie "poprawności religijnej” do istniejącej "poprawności politycznej” nie byłoby pomocne.
Czasem słyszy się z ust dyplomatów, że nie wolno nam krytykować innych religii, niż nasza własna. Jednak chciałabym zapytać: czy dialog wyklucza możliwość krytykowania założeń innych religii? Moim zdaniem jedną z możliwości prawdziwego dialogu jest to, że interlokutorzy ostatecznie mogą się zgodzić lub niezgodzić ze sobą, oczywiście wciąż szanując poglądy drugiej osoby.
(Oklaski)
Jeżeli ktoś chce krytykować religię swojego rozmówcy, zaleca się robić to w sposób przemyślany, ostrożnie dobierając słowa. Ponadto może to również pomóc, gdy między różnymi grupami zostało już osiągnięte wzajemne zaufanie. Szczerze wierzę jednak, że niesłusznym byłoby podążanie drogą ochraniania religii jako takich, niż jednostek czy grup wierzących, co potwierdzają międzynarodowe normy z zakresu praw człowieka.
(Oklaski)
Wielokrotnie wyrażałam obawy dotyczące tego, że kryminalizacja tzw. oczerniania religii może mieć skutki odwrotne od zamierzonych, ponieważ może to tworzyć atmosferę nietolerancji i strachu oraz może nawet zwiększać prawdopodobieństwo gwałtownych reakcji. Oskarżenia o oczernianie religii mogą dusić uzasadnioną krytykę lub nawet utrudniać badania nad praktykami i prawami, które wydają się naruszać prawa człowieka, które są lub przynajmniej są postrzegane jako usankcjonowane przez religię.
Wreszcie, wierzę, że zasada państwa prawa i funkcjonowanie demokratycznych instytucji stanowią warunek wstępny dla ustanowienia korzystnego klimatu, który sprzyjałby prawdziwemu dialogowi i zrozumieniu. Ludzie muszą mieć zaufanie do systemu i dlatego też różnorodność w ramach instytucji może przyczyniać się do tworzenia takiego środowiska. Dialog międzykulturowy nie powinien być narzucany lub stworzony w sposób protekcjonalny. Polityki krajów w tym względzie powinny ustępować miejsca różnorodności religii i przekonań, tym samym tworząc naturalne możliwości interakcji i zrozumienia.
To są moje poglądy na kwestie tego, co, dlaczego, kto i jak w odniesieniu do dialogu międzykulturowego. Obawiam się, że zamiast udzielenia konkretnych odpowiedzi podniosłam kilka nowych wątpliwości.
W moich uwagach nawiązałam już do potencjału, jak również do możliwych problemów dialogu międzykulturowego. Konieczne wydaje się zinstytucjonalizowanie dialogu międzykulturowego na różnych szczeblach, nadając mu odpowiednią formę i zapewniając uczestnictwo szerokiego grona osób, jednocześnie dopuszczając prawdziwą wymianę poglądów. Uważam, że wspólne deklaracje i oświadczenia ze strony przywódców religijnych są ważne; jednakże chciałabym skorzystać z tej okazji, aby podkreślić ogromną rolę oddolnych inicjatyw, konkretnych spotkań i wspólnych działań. Uważam także, że lepiej jest prowadzić wojnę na słowa, niż mieć do czynienia z długotrwałymi napięciami. Gdy przeciętni teiści, ateiści i niewierzący zbierają się razem, niektórzy z nich prawdopodobnie po raz pierwszy, przy odrobinie szczęścia uczą się wiele od siebie nawzajem, nawet jeśli ostatecznie nie zgadzają się w odniesieniu do głównych kwestii.
Wartości uniwersalne powinny stanowić pomost między różnymi religiami i przekonaniami i nie akceptuję faktu, że uniwersalne wartości praw człowieka mogą i powinny zajmować drugorzędną pozycję wobec norm społecznych lub religijnych.
(Oklaski)
Ostatecznie może to także prowadzić do wzmocnienia uniwersalnych praw człowieka, zarówno pod względem promowania jak i ochrony praw i wolności człowieka.
Podsumowując, chciałabym przytoczyć słowa Boutrosa Boutrosa-Ghaliego, byłego sekretarza generalnego NZ, który stwierdził: "Prawa człowieka, postrzegane z uniwersalnej perspektywy, zmuszają nas do sprostania najbardziej wymagającej dialektyce: dialektyce tożsamości i inności, "siebie" i "innego". Uczą nas - w najbardziej bezpośredni sposób - że jednocześnie jesteśmy tacy sami i różni”.
(Izba nagrodziła mówczynię owacją na stojąco)
Przewodnicząca
Pani dr Jahangir! Dziękuję pani bardzo za pani wystąpienie. Z uwagą wysłuchaliśmy tego, co pani powiedziała, co opierało się na poszanowaniu przez panią praw człowieka, pani bogatym doświadczeniu i tym, na czym polega pani ważna praca.
Mam nadzieję, że pani wizyta w Parlamencie Europejskim da nam możliwość szerszej współpracy w ramach naszej wspólnej misji na rzecz demokracji, pokoju i rozwoju.
