Zapobieganie konfliktom jurysdykcji w postępowaniu karnym i rozstrzyganie takich konfliktów (debata) 
Przewodniczący
Kolejnym punktem porządku dziennego jest sprawozdanie, sporządzone przez panią poseł Renate Weber w imieniu Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych, w sprawie inicjatywy zgłoszonej przez Republikę Czeską, Rzeczpospolitą Polską, Republikę Słowenii, Republikę Słowacką oraz Królestwo Szwecji na rzecz przyjęcia decyzji ramowej Rady 2009/.../WSiSW w sprawie zapobiegania konfliktom jurysdykcji w postępowaniu karnym i w sprawie rozstrzygania takich konfliktów (08535/2009 - C7-0205/2009 -.
Antonio Tajani
Pani przewodnicząca! Jako że pierwszy raz przemawiam przed nowym Parlamentem, pozwolę sobie pogratulować pani wyboru na wiceprzewodniczącą.
Jeżeli chodzi o sprawozdanie pani poseł Weber, to zabieram głos w imieniu wiceprzewodniczącego Barrota. Przede wszystkim chcę podziękować sprawozdawczyni oraz członkom Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych za doskonałą jakość ich pracy. Komisja z zadowoleniem przyjmuje sprawozdanie i popiera niektóre z proponowanych poprawek. Komisja w większości opowiada się za przyjęciem wniosku przedłożonego przez pięć państw członkowskich, choć sam tekst nie jest tak ambitny, jakby sobie tego życzyła. W bardziej szczegółowym ujęciu Komisja ubolewa nad tym, że zakres decyzji ramowej został zawężony do spraw, w których wobec tej samej osoby toczą się równoległe postępowania karne za to samo przestępstwo. Komisja ubolewa również, że obowiązek skierowania do Eurojustu spraw, w których zachodzi konflikt jurysdykcji, został zawężony oraz że wykaz kryteriów mających zastosowanie przy ustalaniu właściwej jurysdykcji został usunięty z odpowiedniej części tekstu. Te poprawki osłabiły treść wniosku, pozbawiając go większości jego wartości dodanej.
Z punktu widzenia Komisji wniosek ten należy postrzegać jedynie jako pierwszy krok na drodze do zapobiegania konfliktom jurysdykcji w postępowaniu karnym i ich rozstrzygania, który w dalszej kolejności winien zostać zastąpiony bardziej wyczerpującym projektem. Komisja weźmie to również pod uwagę w kontekście zmian wprowadzonych w tej dziedzinie przez traktat lizboński, który, mam nadzieję, bezzwłocznie wejdzie w życie.
Renate Weber
sprawozdawczyni. - Pani przewodnicząca! Pozytywny wynik irlandzkiego referendum w sprawie traktatu lizbońskiego przybliżył nas o jeden krok do chwili, kiedy to Parlament Europejski będzie nie tylko ciałem opiniodawczym dla Rady, lecz także zyska uprawnienia do współdecydowania w sprawach, które obecnie należą do trzeciego filaru.
Pytanie brzmi zatem: dlaczego Rada jest tak chętna do przyjmowania prawodawstwa na kilka miesięcy przed tą datą, skoro - co więcej - owo prawodawstwo nie jest żadnym krokiem naprzód w tworzeniu prawdziwej europejskiej przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości? Prawda jest taka, że wniosek ten nie pomoże zapobiec żadnym konfliktom jurysdykcji i nie przewiduje żadnych rozwiązań, jeżeli do takiej sytuacji dojdzie. Można to osiągnąć przykładowo poprzez ograniczenie wielości jurysdykcji oraz powierzenie jurysdykcji państwom członkowskim, jak uczyniono to za pomocą różnych regulacji w sferze prawa cywilnego, przewidując obowiązek wzajemnego uznawania orzeczeń wynikających z takiego powierzenia jurysdykcji. Zamiast tego jednak decyzja ramowa ogranicza się do obowiązku wzajemnego powiadamiania spoczywającego na państwach członkowskich oraz przystąpienia do bezpośrednich konsultacji "w celu osiągnięcia porozumienia co do skutecznego rozwiązania, które pozwoli uniknąć negatywnych skutków równoległych postępowań”.
Dlatego nie byłam zaskoczona, kiedy podczas wymiany opinii w Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych kilka tygodni temu Komisja - jakkolwiek popierając wniosek w obecnym brzmieniu - wspomniała, że jest skłonna przedłożyć nowy wniosek na późniejszym etapie. Dlatego również nie jestem zaskoczona tym, co powiedział dzisiejszego wieczora komisarz. Dziękuję Komisji za szczerość wobec wniosku, lecz muszę przyznać, że uważam ten wniosek, jak i całą procedurę jego przyjęcia, za dobry przykład tego, jak nie powinien wyglądać proces legislacyjny w Unii Europejskiej. Stanowczo wierzę, że ważna jest ochrona praw naszych obywateli, a nie zwyczajne odhaczanie spraw. Przy okazji, Rada jest dziś nieobecna, choć to prezydencja była jednym z inicjatorów wniosku. Podkreślam, że w Parlamencie Europejskim traktujemy naszą pracę bardzo poważnie. Pracowaliśmy w dobrej wierze podczas ostatniej kadencji oraz obecnej, i ufam, że udało się zakomunikować nasze zapatrywania na skuteczniejsze prawodawstwo.
We wniosku w obecnym brzmieniu podoba mi się bezpośrednie odwołanie do zasady ne bis in idem. Pojawiło się ono dzięki wymianie poglądów z Radą i Komisją. Nie było go w pierwotnym tekście. W moim sprawozdaniu zwróciłam szczególną uwagę na trzy aspekty.
Po pierwsze, żywię przekonanie, że ochrona osób, którym postawiono formalne zarzuty, wymaga najwyższej staranności i należy przewidzieć spójne procesowe środki zabezpieczające. Powinny one obejmować uprawnienie osoby, której postawiono formalne zarzuty do otrzymania dostatecznych informacji, by mieć podstawę do podważenia każdego postanowienia, które nie wydaje się uzasadnione. Po drugie, jeśli chodzi o szczegółowe dane dotyczące osoby, której postawiono formalne zarzuty, wymieniane przez władze krajowe za pośrednictwem powiadomień, popieram koncepcję, że istotne jest zapewnienie należytego poziomu ochrony danych oraz uważam, że należy wyszczególnić w decyzji ramowej, jakiego rodzaju dane osobowe podlegają wymianie.
Rzecz ostatnia, lecz nie mniej ważna - stanowczo uważam, że udział Eurojustu w podejmowaniu decyzji w sprawie wyboru jurysdykcji jest kwestią najwyższej wagi. Moim zdaniem Eurojust powinien uczestniczyć w tym od jak najwcześniejszego etapu z uwagi na jego koordynacyjną rolę oraz coraz ważniejsze zadania. Należę do zwolenników poglądu, że stworzyliśmy tę agencję nie tylko po to, by pokazać, że obchodzi nas zwalczanie przestępczości transgranicznej, lecz dlatego, że potrzeba nam silnych instrumentów. Przez wszystkie lata od kiedy istnieje Eurojust, dowiódł on, że zasługuje na nasze zaufanie. Dlatego dziwi mnie niechęć Rady oraz niektórych kolegów posłów do Parlamentu Europejskiego. To powiedziawszy, wzywam Komisję Europejską do przedstawienia przy najwcześniejszej sposobności projektu uzupełniającego tę decyzję ramową w sprawie konfliktów jurysdykcji. Kończąc, pragnę podziękować sprawozdawcom pomocniczym za sposób, w jaki pracowali nad tym sprawozdaniem.
Monica Luisa Macovei
w imieniu grupy PPE. - Pani przewodnicząca! Ja również pragnę zacząć od podziękowania sprawozdawczyni za bardzo dobrą współpracę w tej sprawie. Pełniąc funkcję sprawozdawcy pomocniczego dla grupy PPE, przedstawię stanowisko PPE w sprawie decyzji ramowej w obecnym brzmieniu, oraz rzecz jasna w sprawie poprawek.
Stanowisko PPE różni się od poglądu sprawozdawczyni w dwóch sprawach. Pierwszą różnicą jest poziom zaangażowania Eurojustu w bezpośrednią komunikację między władzami krajowymi. Podczas gdy sprawozdawczyni żąda obowiązkowego udziału Eurojustu w każdej sprawie od najwcześniejszego etapu komunikacji, my uważamy, że skierowanie do Eurojustu powinno nastąpić tylko wtedy, gdy władze krajowe nie osiągną porozumienia, jako że inicjatywa w obecnym kształcie dotyczy przede wszystkim bezpośredniej komunikacji.
My również chcemy wzmocnienia Eurojustu i jego roli we współpracy sądowej. Przyjmując takie stanowisko w sprawie usiłujemy jedynie zapobiec biurokracji. Po co wprowadzać kolejny podmiot i procedurę, jeżeli istnieje możliwość osiągnięcia porozumienia przez dwie strony? Uważamy i zgadzamy się, że Eurojust powinien odegrać swoją rolę, kiedy strony nie zdołają osiągnąć porozumienia, lecz jeśli nie ma takiego problemu, to dajemy władzom krajowym swobodę w kształtowaniu bezpośrednich porozumień dwustronnych, co sprzyja również zaufaniu publicznemu.
Druga sprawa dotyczy kolejnej proponowanej poprawki, która rozszerza kompetencje Eurojustu poza zakres przewidziany w art. 4 decyzji o ustanowieniu Eurojustu. Uważamy, że w tej kwestii, o ile podlega ona dyskusji, należy się odnieść wprost do decyzji w sprawie Eurojustu. Dlatego zagłosujemy przeciwko przyjęciu tych poprawek.
Jednakże nie są to sprawy dotyczące istoty, zatem zagłosujemy za przyjęciem sprawozdania, ponieważ zależy nam na zachęceniu do wymiany informacji między władzami krajowymi. Poprzemy również przedłożoną dziś ustną poprawkę.
Na koniec chcę podkreślić, że PPE jest rada ze wzmocnienia współpracy sądowej oraz popiera politykę europejską, która powinna pomóc obywatelom zyskać takie same gwarancje i procedury we wszystkich państwach członkowskich.
Monika Flašíková Beňová
Polityka w zakresie prawa karnego, która zabezpiecza podstawowe prawa człowieka osób objętych postępowaniem karnym, należy do priorytetów Wspólnoty Europejskiej.
Projekt decyzji ramowej powstał z inicjatywy prezydencji czeskiej i przewiduje ramy prawne ochrony osób objętych postępowaniem karnym, a w szczególności wzmacniając nacisk na zasadę ne bis in idem. W mojej opinii przyjęcie nowego wniosku legislacyjnego jest zatem istotne, nie tylko ze względu na ochronę osób objętych postępowaniem karnym, lecz także z uwagi na zagwarantowanie większej pewności prawnej obywatelom państw członkowskich UE.
Mechanizm rozstrzygania konfliktów w zakresie sprawowania jurysdykcji powinien zawierać metodę eliminowania sytuacji, w których kilka państw członkowskich wnosi oskarżenie przeciwko tej samej osobie o to samo przestępstwo. Powinien również wykluczać możliwość wydania kilku orzeczeń w tej samej sprawie.
Decyzja ramowa nakłada na państwa członkowskie obowiązek wzajemnego powiadamiania się o istnieniu równoległych postępowań karnych, lecz nie przewiduje kompleksowego mechanizmu rozwiązywania takich sytuacji. Wada tego tekstu prawnego polega przede wszystkim na jego ogólnikowości. W większości przypadków przewidziano w nim żadnych terminów na wykonanie ustalonych obowiązków. Jednocześnie rola Eurojustu pozostaje niejasna, nie wykorzystano też potencjału tej instytucji do rozstrzygania konfliktów jurysdykcji.
Istotny jest nacisk zwłaszcza na ochronę praw człowieka osób objętych postępowaniem, innymi słowy podejrzanych i oskarżonych, na wszystkich etapach postępowania karnego, a jednocześnie na zapewnienie odpowiedniego poziomu ochrony danych osobowych. W związku z tym musimy skierować naszą uwagę na inicjatywę legislacyjną Komisji zatytułowaną "przeniesienie postępowania w sprawach karnych”, która najwyraźniej rozwiązuje ten problem w o wiele bardziej wyczerpujący sposób. Ważne, by poprzeć ten projekt, nawet jeśli istnieją praktyczne problemy w rozwiązywaniu konfliktów jurysdykcji w sprawach karnych. Postępowy Sojusz Socjalistów i Demokratów popiera zatem ten projekt, choć nalegamy na zapewnienie należytej ochrony osobom objętym postępowaniem karnym, a jednocześnie na wzmocnienie roli Eurojustu i poprawę skuteczności całego mechanizmu.
Louis Bontes
(NL) Pani przewodnicząca! Holenderska Partia Wolności (PVV) nie widzi niczego dobrego w tym wniosku. Holandia i tylko Holandia powinna podejmować decyzje w sprawie jurysdykcji. Wygląda na to, że napływa coraz więcej i więcej wniosków, które ostatecznie sprowadzają się do harmonizacji prawa karnego państw członkowskich. Jako przykłady można wskazać akredytację laboratoriów medycyny sadowej, harmonizację polityki wobec tłumaczy ustnych i transfer rejestrów karnych. PVV zastanawia się, dokąd to wszystko zmierza. Nie możemy opowiedzieć się za przyjęciem europejskiego kodeksu karnego czy europejskiego kodeksu postępowania karnego. To wygląda na taktykę salami, w której połykając cienkie plasterki na końcu okazuje się, że zjedliśmy całą kiełbasę.
Agustín Díaz de Mera García Consuegra
(ES) Pani przewodnicząca! Zacznę od podziękowań i gratulacji dla mojej przyjaciółki, posłanki Weber, za wzorową pracę nad tym sprawozdaniem.
Panie i panowie! Jak wiecie, w najbliższej przyszłości współpraca sądowa znajdzie się w zakresie kompetencji prawodawczych Parlamentu Europejskiego.
Naród irlandzki wyraził swoje stanowisko w referendum, a w moim odczuciu jest to decyzja pozytywna i prawidłowa.
Obywatele europejscy liczą, że faktycznie powstanie ta przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, w której ich prawa procesowe otrzymają równe gwarancje i poszanowanie, bez względu na cześć terytorium Wspólnoty, w którym będą się znajdować.
Naszą powinnością jest zatem dopilnowanie, by te gwarancje procesowe funkcjonowały we wszystkich państwach członkowskich.
W razie wystąpienia "pozytywnego” konfliktu jurysdykcji między różnymi państwami członkowskimi, należy go rozwiązać jak najprędzej, aby chronić obywateli i uniknąć ryzyka złamania prawnej zasady ne bis in idem.
Aby do tego doprowadzić, istotna jest współpraca i komunikacja organów sądowych uwikłanych w konflikt jurysdykcji.
Sprawozdanie zawiera również debatę na temat roli, jaką odgrywa Eurojust oraz roli, jaką powinien odgrywać w sytuacji konfliktu jurysdykcji.
Sprawozdawczyni utrzymuje, że Eurojust powinien być powiadamiany o wszelkich rozgorzałych konfliktach, nawet jeśli zostaną one rozstrzygnięte przez uwikłane weń organy sądowe.
Z kolei sprawozdawczyni pomocnicza z mojej grupy, poseł Macovei uważa, że w interesie zmniejszenia biurokracji Eurojust powinien być powiadamiany tylko o tych sprawach, w których osiągnięcie porozumienia przez sądy nie było możliwe.
Uważam, że pani poseł Macovei ma rację.
Nawiązując do innych kwestii, poseł Weber wzywa również Komisję do przedłożenia możliwie jak najszybciej dodatkowego wniosku uzupełniającego decyzję ramową, celem ustanowienia zasad rozstrzygania "negatywnych” konfliktów jurysdykcji.
Daciana Octavia Sârbu
(RO) Zacznę od gratulacji dla sprawozdawczyni za świetnie wykonaną pracę. Chcę również podkreślić, że wspólne działania na szczeblu europejskim są istotne dla ugruntowania wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Z zadowoleniem przyjmuję tę inicjatywę, służącą rozstrzyganiu konfliktów jurysdykcji, ponieważ państwa członkowskie często napotykają na problemy z wzajemnym uznawaniem orzeczeń sądowych w sprawach karnych.
W sferze ochrony oskarżonych nie powinno być różnic proceduralnych między państwami członkowskimi. W istocie powinniśmy przyjąć środki, zapewniające każdemu oskarżonemu takie same, należyte gwarancje procesowe na całym obszarze Europy. Co się tyczy wymiany informacji między krajami, to należy uwzględnić potrzebę ochrony danych osobowych oraz wyraźnie określić rodzaj danych podlegających wymianie.
Pragnę podkreślić znaczenie bezpośrednich konsultacji między władzami państw Unii Europejskiej w celu zniesienia równoległych postępowań oraz uniknięcia sytuacji, w której odpowiednie organy w danym państwie muszą subiektywnie wydawać orzeczenia za zarzuty stawiane obywatelom, w większości przypadków z uwagi na brak informacji. W przyszłości powinniśmy również zaproponować wzmocnienie roli Eurojustu w rozstrzyganiu konfliktów oraz ustanowienie ściślejszej współpracy między państwami członkowskimi, również na rzecz obywateli UE.
Cristian Dan Preda
(RO) Zacznę od gratulacji dla sprawozdawczyni i współsprawozdawców za świetnie wykonaną pracę. W moim wystąpieniu chcę poruszyć dwie sprawy, wspomniane przez sprawozdawczynię pomocniczą z mojej grupy politycznej, panią poseł Macovei.
Pierwsza rzecz dotyczy publicznego zaufania do systemu wymiaru sprawiedliwości, co według mnie jest niezmiernie ważne w czasie, kiedy nie można wyobrazić sobie naszych demokracji, demokracji państw członkowskich, bez zaufania do wymiaru sprawiedliwości. Uważam, że należy zrobić wszystko, co możliwe, by ten element naszego życia publicznego zapewnić na trwałe.
Po drugie, chcę zaakcentować potrzebę ograniczenia biurokracji w zarządzaniu wymiarem sprawiedliwości. Wymiana informacji między władzami jest bez wątpienia ważna, lecz jest równie ważne, by zarządzanie wymiarem sprawiedliwości nie ugrzęzło w biurokracji na tyle, by osłabiało to poziom ochrony wolności jednostki.
Petru Constantin Luhan
(RO) Gratuluję sprawozdawczyni i współsprawozdawcom świetnie wykonanej pracy. Z zadowoleniem przyjmuje tę inicjatywę, dotyczącą decyzji ramowej w sprawie zapobiegania konfliktom jurysdykcji w postępowaniu karnym i w sprawie rozstrzygania takich konfliktów. Chcę zgłosić jedną ważną uwagę. Wniosek w sprawie decyzji ramowej dotyczy tylko pozytywnych konfliktów jurysdykcji. Nie zawiera unormowań dotyczących negatywnych konfliktów jurysdykcji.
Uważam, że Eurojust należy powiadamiać tylko w przypadkach braku porozumienia stron. Naczelną zasadą tej regulacji jest nawiązanie bezpośredniej komunikacji między właściwymi władzami państw członkowskich. W interesie osoby objętej postępowaniem leży również, aby postępowanie trwało tak krótko, jak to możliwe, aby uniknąć postępowania w tej samej sprawie w dwóch państwach.
Antonio Tajani
Pani przewodnicząca! To prawda, jak już wspominałem, że wniosek nie jest tak ambitny, jak życzyłaby sobie tego Komisja, co sprawozdawczyni wyraźnie podkreśliła w swoim wystąpieniu.
Jednakże Komisja popiera go jako pierwszy etap zapobiegania konfliktom jurysdykcji w postępowaniu karnym i ich rozstrzygania. Rzecz jasna póki co nie jest możliwe określenie, kiedy rozpocznie się drugi etap. Decyzja w tej sprawie zostanie podjęta w odpowiednim czasie, stosownie do postępów dotyczących wejścia w życie traktatu lizbońskiego, co - mam szczerą nadzieję - nastąpi.
Treść potencjalnej nowej inicjatywy będzie zależeć od wyników badania wpływu, które Komisja ma obowiązek przeprowadzić. Oczywiście przekażę wszystkie państwa uwagi przewodniczącemu Barrotowi. Jeszcze raz dziękuję za tę debatę.
Renate Weber
sprawozdawczyni. - Pani przewodnicząca! Grupy polityczne w tej Izbie wyraziły jasno swoje stanowiska w sprawie tego sprawozdania oraz związanych z nim delikatnych kwestii, zwłaszcza kwestii Eurojustu. Faktycznie wygląda na to, że najistotniejsza i najdelikatniejsza kwestia dotyczy Eurojustu.
Czuję się jednak o wiele pewniejsza o przyszłość tej decyzji ramowej po wysłuchaniu wypowiedzi komisarza Tajani w imieniu własnym oraz w imieniu wiceprzewodniczącego Barrota, w której pojawiła się wzmianka o zapewnieniu skuteczniejszego narzędzia, precyzyjnie normującego postępowanie nie tylko w razie pozytywnego konfliktu jurysdykcji, ale również w przypadku negatywnego konfliktu jurysdykcji.
Przewodniczący
Debata została zamknięta. Głosowanie odbędzie się w czwartek, 8 października 2009 r.
Oświadczenia pisemne (art. 149 Regulaminu)
John Attard-Montalto  
na piśmie. - Program haski porusza kwestię konfliktów jurysdykcji w sprawach karnych. Ma to znaczenie w przypadku transgranicznej działalności przestępczej. Cztery państwa członkowskie UE przedłożyły wnioski dotyczące zapobiegania konfliktom jurysdykcji w postępowaniu karnym i rozstrzygania takich konfliktów. Dotyczą one sytuacji, gdy ta sama osoba lub osoby podlegają postępowaniom karnym w różnych państwach członkowskich w związku z tymi samymi okolicznościami faktycznymi. Taka sytuacja grozi naruszeniem prawnej zasady ne bis in idem (zakazu ponownego sądzenia osoby w tej samej sprawie). Proponowane środki są godne pochwały. Należą do nich:
procedura nawiązywania kontaktów między właściwymi władzami państw członkowskich. pozwoli to potwierdzić lub zaprzeczyć prowadzeniu równoległego postępowania karnego;
zasady regulujące wymianę informacji między władzami państw członkowskich prowadzącymi te postępowania karne;
unikanie szkodliwych skutków poprzez osiąganie porozumienia między państwami członkowskimi.
Vilija Blinkevičiūt 
Ta decyzja ramowa nie powinna prowadzić do nadmiernej biurokracji, jeśli dostępne są lepsze warianty rozwiązania problemu. Stąd też w sytuacjach, gdy funkcjonują bardziej elastyczne instrumenty lub uzgodnienia między państwami członkowskimi, powinny one mieć pierwszeństwo przed decyzją ramową, przy zastrzeżeniu, że nie zaniżają one poziomu ochrony przysługującej podejrzanemu lub oskarżonemu. W przypadkach, gdy wobec podejrzanego lub oskarżonego zastosowano tymczasowy areszt lub zatrzymanie, celem bezpośrednich konsultacji powinno być pilne osiągnięcie porozumienia. Na wszystkich etapach konsultacji ochrona danych osobowych podejrzanego lub oskarżonego powinna odpowiadać zasadom ustanowionym w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej oraz Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
