Wnioski Konferencji ONZ w sprawie rasizmu (DURBAN II - Genewa) (debata) 
Przewodnicząca
Następnym punktem posiedzenia są oświadczenia Rady i Komisji w sprawie wniosków Konferencji ONZ w sprawie rasizmu (Durban II - Genewa).
Jan Kohout
urzędujący przewodniczący Rady. - Pani przewodnicząca! Na początek pragnę podziękować za możliwość podsumowania konferencji przeglądowej Durban, którą, jak wiem, dokładnie śledziło wielu obecnych tu dziś posłów do Parlamentu Europejskiego.
Proces przygotowań do konferencji był szczególnie złożony, zaś znaczna liczba państw miała poważne wątpliwości co do tego procesu w świetle tego, co zaszło w 2001 roku. Z powodu ich obaw, że konferencja zostanie wykorzystana jako platforma wyrażania nienawiści i nietolerancji w najskrajniejszej formie kilka państw członkowskich, w tym mój własny, podjęły decyzję o wycofaniu się z udziału w przedmiotowej konferencji. Obawy te zostały potwierdzone przez wystąpienie jednego członka ONZ na samym początku konferencji. Uznaliśmy je nie tylko za całkowicie niedopuszczalne, ale również zupełnie sprzeczne z samym duchem i celem konferencji.
To niefortunne, choć być może nieuchronne, że ten incydent oraz związane z nim demonstracyjne opuszczenie sali obrad przez wszystkie państwa członkowskie oraz innych członków ONZ trafiły na czołówki gazet, przyćmiewając oparte na konsensusie przyjęcie dokumentu końcowego. Jednocześnie sądzę, że należy w pełni uznać bardzo konstruktywny i mocny wkład UE przez całą fazę przygotowań do konferencji. Był on szczególnie widoczny w odniesieniu do redakcji dokumentu końcowego, w której to UE odegrała krytyczną rolę. Mimo zakłóceń, o których wspomniałem, istotne osiągnięcie stanowi fakt, że w ostatecznej wersji dokumentu końcowego konferencji uwzględniono wszystkie granice ustępstw negocjacyjnych UE.
Dokument końcowy w pełni uwzględnia istniejące ramy w zakresie praw człowieka, zwłaszcza w odniesieniu do wolności wypowiedzi, i wiele naszych postulatów, takich jak potrzebę unikania odniesień do szkalowania religii oraz powstrzymania się od wskazywania Izraela. Poza tym zachowano w tekście ustęp dotyczący pamięci o Holocauście.
Musimy teraz zastanowić się nad implikacjami zarówno samej konferencji jak i jej dokumentu końcowego dla UE. Będziemy musieli w szczególności określić sposób naszego wsparcia realizacji podjętych zobowiązań. Rada pozostaje w najwyższym stopniu zaniepokojona zjawiskami rasizmu i ksenofobii, które uważamy za jedno z naszych najważniejszych obecnie wyzwań w zakresie praw człowieka.
Wiem, że Parlament Europejski w pełni podziela te troski i że walnie przyczynił się do stworzenia znacznej części podstawy prawnej oraz praktycznych narzędzi mających na celu walkę z tą plagą. Walka z rasizmem i ksenofobią to proces w toku wymagający zarówno woli politycznej jak też środków praktycznych, zwłaszcza w obszarze edukacji. Istnieje również ciągła potrzeba poprawy dialogu i wzajemnego zrozumienia oraz promocji tolerancji.
Mimo oznak, że antydyskryminacyjne prawodawstwo UE ma pozytywny wpływ, ogólne postępy w skali globalnej w walce z tymi zjawiskami pozostają niestety powolne. W istocie w wielu krajach trend w tym zakresie jest nawet negatywny. Na całym świecie obserwujemy przypadki, gdzie bieżący kryzys gospodarczy zaczyna podsycać nietolerancję o podłożu rasistowskim i ksenofobicznym. Uwzględniając kryzys gospodarczy, ważniejsza niż kiedykolwiek jest zdecydowana polityka przeciwdziałania rasizmowi. Zarówno w Europie jak i poza nią mamy obecnie do czynienia ze wzrostem liczby przypadków gwałtownych ataków wymierzonych w migrantów, uchodźców i osoby ubiegające się o azyl, jak również mniejszości, takie jak ludność romska.
UE ma mocne acquis w zakresie walki z rasizmem i ksenofobią. Oba te zjawiska są nie do pogodzenia z zasadami, na których zasadza się UE. UE wielokrotnie odrzucała i potępiała wszelkie przejawy rasizmu i będzie tak czynić nadal. UE, w granicach uprawnień przyznanych jej na mocy traktatów, będzie nadal zajmowała się rasizmem i ksenofobią, zarówno w samej Unii jak i w kontekście naszych działań zewnętrznych.
Co do działań wewnętrznych, przyjęliśmy prawodawstwo zakazujące dyskryminacji bezpośredniej i pośredniej na tle rasowym lub etnicznym w pracy, szkolnictwie oraz w odniesieniu do dostępu do towarów i usług. Przepisy zabraniają również dyskryminacji z innych przyczyn, w tym wyznania, wieku, orientacji seksualnej i niepełnosprawności, zwłaszcza w miejscu pracy. UE przyjęła również prawodawstwo zakazujące podżegania do nienawiści płynącego z kanałów telewizyjnych oraz uznające za niezgodnie z prawem "publiczne nawoływanie do przemocy lub nienawiści skierowanej przeciwko grupie osób, którą definiuje się według rasy, koloru skóry, wyznawanej religii, pochodzenia albo przynależności narodowej lub etnicznej, lub przeciwko członkowi takiej grupy”. W tym samym akcie prawnym za nielegalne uznano publiczne popieranie, zaprzeczanie lub trywializowanie w rażący sposób zbrodni ludobójstwa, zbrodni przeciw ludzkości oraz zbrodni wojennych.
W odniesieniu do działań zewnętrznych, UE regularnie podnosi kwestie związane z rasizmem i ksenofobią w ramach prowadzonego dialogu dwustronnego w kwestiach politycznych i praw człowieka z krajami trzecimi, np. Rosją i Chinami. Zapewniliśmy również włączenie rasizmu i ksenofobii do głównego nurtu naszych strategii współpracy, takich jak plany działań w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa. Wiele się dzieje w ramach różnych forów wielostronnych. W ramach OBWE państwa członkowskie koordynują swe prace celem zapewnienia, by zobowiązania przyjęte przez 56 państw uczestniczących w pracach OBWE w tym obszarze były szanowane i wdrażane. To samo dotyczy Rady Europy oraz szerszych ram ONZ.
Powyższe przykłady pokazują nasze zbiorowe zaangażowanie w pracę w tym zakresie, zarówno w wymiarze wewnątrzunijnym jak i szerszym, z partnerami na całym świecie. Konferencja przeglądowa w Durbanie stanowiła element tych szerszych wysiłków. Nie była ona łatwa i została wyraźnie zepsuta przez tych, którzy dla własnych wąskich celów politycznych chcieli zboczyć z kursu wyników konferencji. Jednak mimo tego wszystkiego powinniśmy cieszyć sie z faktu, że, ostatecznie, konferencja skupiła się zarówno na ciągłej konieczności walki z rasizmem i ksenofobią oraz zobowiązaniu, jakie mamy i jakie podziela bardzo wielu innych, wyplenienia tej plagi.
Jacques Barrot
Pani przewodnicząca, panie i panowie! Cieszę się z możliwości uczestniczenia w tej debacie. Komisja Europejska z uwagą śledziła przygotowania do konferencji Durban oraz poszukiwanie wspólnego stanowiska Unii Europejskiej w zakresie uczestnictwa w niej.
Pod tym względem uwzględniliśmy wezwanie Parlamentu - państwa Izby - zobowiązujące Unię Europejską do aktywnego uczestnictwa w procesie przeglądu konferencji w Durbanie w ramach rezolucji w sprawie postępów Rady Praw Człowieka ONZ - a zwłaszcza roli Unii - rezolucji, którą przyjęli państwo 19 stycznia.
Jak państwu wiadomo, pięć państw członkowskich zdecydowało się nie uczestniczyć w przedmiotowej konferencji. Komisja podjęła decyzję o potwierdzeniu swego uczestnictwa w charakterze obserwatora, gdyż podziela ona zdanie większości państw członkowskich, że w dokumencie końcowym konferencji uwzględniono granice ustępstw negocjacyjnych Unii Europejskiej.
Ostateczna wersja dokumentu końcowego będąca wynikiem kompromisu nie jest tekstem idealnym, jednak dokument ten nie zawiera żadnych słów szkalujących o charakterze antysemickim czy też obrażających jakiekolwiek konkretne państwo czy region świata czy też jakąkolwiek religię.
Kompromisowe przyjęcie dokumentu końcowego przez 182 państwa członkowskie ONZ potwierdza zobowiązanie podjęte przez społeczność międzynarodową co do walki z rasizmem i dyskryminacją. Stanowi to odpowiedź na pożałowania godne próby podejmowane przez niektórych w celu manipulacji konferencją dla celów antysemickich, próby przeciw którym Komisja Europejska zdecydowanie zareagowała.
W każdym przypadku wydarzenia, do jakich doszło podczas tej konferencji przeglądowej w żadnej mierze nie zmniejszają długofalowego zaangażowania Komisji w uczynienie, co w jej mocy celem walki z przejawami rasizmu i ksenofobii we wszelkich formach. Komisja pozostaje zdecydowana realizować swe polityki walki z rasizmem, ksenofobią i antysemityzmem - zarówno wewnątrz Unii Europejskiej jak i poza nią - w pełnym zakresie uprawnień przekazanych jej na mocy traktatów.
Pani przewodnicząca, panie i panowie! Muszę powiedzieć, że osobiście będę bardzo uważnie monitorował wdrażanie przez państwa członkowskie ramowej decyzji w sprawie rasizmu i ksenofobii. Osobiście podejmę się monitorowania transpozycji tego dokumentu i muszę podkreślić, że nasza Agencja Praw Podstawowych będzie odtąd dla nas narzędziem służącym do obserwowania wszystkich tych zjawisk, które wymagają od nas bardzo dużej stanowczości.
Możemy rzeczywiście mieć nadzieję, że następna konferencja ONZ na temat rasizmu nie będzie już skażona niedopuszczalnymi wypowiedziami stanowiącymi rzeczywiste podżeganie do nienawiści i rasizmu. Mimo to, prawdą jest również, że ostateczny kompromisowy dokument końcowy konferencji pozwala nam optymistyczniej spojrzeć w przyszłość.
Charles Tannock
w imieniu grupy PPE-DE. - Pani przewodnicząca! Irański prezydent Ahmadinedżad stwierdził ostatnio na konferencji ONZ dotyczącej rasizmu w Genewie, że Izrael jest państwem rasistowskim. Kusi, by zlekceważyć go jako populistycznego demagoga zabiegającego o rozgłos, lecz w przeszłości w skandaliczny sposób wezwał do usunięcia Izraela z mapy, zaś Izrael byłby bez wątpienia pierwszym celem broni jądrowej, którą tak bardzo chce opracować. Powinniśmy zatem postrzegać jego wypowiedź w świetle jego nieprzejednanej wrogości wobec państwa żydowskiego, które jest, moim zdaniem zupełnie słusznie, sojusznikiem i silnym partnerem UE.
Odnośnie do oskarżenia o rasizm, trudno jest znaleźć bardziej różnorodny etnicznie i mniej rasistowski kraj niż Izrael, który zamieszkują mniejszości arabska, ormiańska, druzyjska i inne. W mojej głowie wciąż głęboko tkwi obraz ewakuacji lotniczej etiopskich Żydów do Izraela w latach 80. ubiegłego wieku.
Izrael oczywiście nadal utrzymuje otwartą politykę imigracyjną w oparciu o swój status domu dla Żydów na całym świecie, lecz powinniśmy również uwzględnić pozycję w społeczeństwie izraelskich Arabów. Cieszą się oni prawami demokratycznymi oraz standardem życia, jakie kraje arabskie rzadko przyznają swym własnym obywatelom . Podejrzewam, że prezydent Ahmadinedżad w rzeczywistości pragnie odwrócić uwagę od potwornej i wstrętnej reputacji Islamskiej Republiki Iranu w zakresie praw człowieka.
W Iranie dziennikarze ośmielający się krytykować reżim są osadzani w więzieniach, zaś w Izraelu panuje wolność prasy. W Iranie dochodzi do egzekucji cudzołożników, homoseksualistów i nieletnich, w tym przez ukamienowanie, zaś homoseksualiści i lesbijki w Izraelu mają pełną ochronę prawną. W Iranie mniejszości takie jak chrześcijanie i bahaici są regularnie prześladowane, zaś w Izraelu mniejszości są cenione a ich prawa zagwarantowane.
Jednak wciąż, mimo wszystkich tych dowodów, wielu członków tej Izby jest bardziej skłonnych do krytyki naszego demokratycznego sojusznika Izraela, niż potępienia barbarzyńskiego i potencjalnie katastroficznego reżimu w Teheranie.
Izrael powinien wiedzieć, że ma w tej Izbie przyjaciół, przyjaciół takich jak ja, którzy miłują prawa człowieka i odrzucają fanatyzm. Szczerze mówiąc uważam, że to wstyd, by państwa członkowskie UE wysyłały delegacje na konferencję Durban II, wiedząc bardzo dobrze, że prezydent Ahmadinedżad będzie obecny i wypowie te skandaliczne uwagi.
Ana Maria Gomes
Są tacy, którzy uważają konferencję przeglądową Durban za sukces. W rzeczywistości dokument końcowy uwzględnia pięć granic ustępstw negocjacyjnych określonych przez Unię Europejską i odzwierciedla prawdziwy globalny kompromis, w odróżnieniu od poprzednich wersji, które prowadziły do tak ożywionej i intensywnej debaty.
Jednak niestety to nie ten dokument zostanie wyryty w pamięci tych osób z całego świata, którzy uczestniczyli w genewskich debatach. Zapamiętają oni przede wszystkim głębokie podziały wywołane konferencją poświęconą kwestii powszechnego powołania, tj. walce z rasizmem, która skupiła uwagę świata.
Europa raz jeszcze pokazała kruchość europejskiej jedności w zakresie najbardziej politycznie polaryzujących kwestii, co z pewnością miało miejsce na tej konferencji.
Nic nie miałoby bardziej symbolicznego znaczenia od zbiorowego opuszczenia sali obrad przez wszystkie państwa UE w reakcji na prowokacyjne i niedopuszczalne propozycje irańskiego prezydenta, który, mimo zmiany tonu w Waszyngtonie, usilnie dąży do konfrontacji swego kraju z Zachodem. Niestety niektóre państwa europejskie nie były nawet obecne na sali obrad, by wyrazić niezadowolenie z przemówienia, którego jedynym celem, jak podkreślił Sekretarz Generalny ONZ było oskarżać, dzielić, a nawet podżegać.
Unia oznacza siłę, zaś Unia Europejska prezentując front podzielony pokazała słabość. Walka z rasizmem oraz podżeganiem do nienawiści przez prezydenta Ahmadinedżada i innych zasługuje na więcej.
Sophia in 't Veld
w imieniu grupy ALDE. - Pani przewodnicząca! Na początek uwaga natury ogólnej: rasistami nie są państwa, ale ludzie. Jestem przekonana, że w Iranie jest wiele osób, które nie podzielają zdania swego prezydenta i sądzę, że w istocie była to stracona szansa dla Europy, która była słaba, milcząca, podzielona i oraz nie przemówiła w imieniu tych ludzi w Iranie i pozostawiła mównicę osobom pokroju Ahmadinedżada, który mówił językiem rasistowskim.
Osobiście byłam przeciw bojkotowi konferencji, lecz myślę, że jeszcze gorszy był brak europejskiej strategii. Dlaczego Europa była podzielona? Dlaczego? Chciałabym usłyszeć wyjaśnienie Rady - i zgłosiłam poprawkę na ten temat do sprawozdania pana posła Obiols i Germà, które omawiać będziemy później - dlaczego nie było żadnej strategii europejskiej? Dlaczego 27 państw europejskich nie jest w stanie uzgodnić strategii? Jeśli i kiedy w życie wejdzie traktat lizboński, co Rada popiera, tych 27 państw będzie musiało poczynić mocniejsze wysiłki na rzecz wypracowania wspólnej strategii.
Odnośnie do kwestii szkalowania religii, mam olbrzymie obawy, że to właśnie organ ONZ jest w stanie przyjmować rezolucje wzywające do całkowitego zakazu szkalowania czy obrażania religii. Ostatecznie rozumiem, że rozwodniono to w wersji ostatecznej, lecz nadal uznaję za niepokojące, że coś tego typu może wyjść od ONZ. Widzę jednak również ironię faktu, że w tej Izbie też wciąż jest bardzo trudno nawet skrytykować - nie obrażać, krytykować - religie, a zwłaszcza jedną europejską religię, i jest kolejna poprawka zgłoszona przeze mnie wraz z kolegą Cappato do sprawozdania pana posła Obiols i Germà krytykująca Watykan za jego stanowisko w sprawie prezerwatyw w walce z AIDS. Raz jeszcze poprosiłabym Radę o wyjaśnienie, co zrobiono celem wypracowania strategii europejskiej.
Laima Liucija Andrikien
Pani przewodnicząca! Pragnę podkreślić raz jeszcze, że dokument końcowy konferencji przeglądowej Durban został przyjęty w drodze kompromisu. Mimo że tekst nie jest idealny, stanowiąc wynik złożonych negocjacji, jeśli chodzi o nowe stanowisko rozumiem, że ważne jest, by kontynuować dyskusję nad nowym dokumentem i często spornymi kwestiami, takimi jak dyskryminacja rasowa, ksenofobia, stygmatyzacja oraz stereotypowe szufladkowanie ludzi w oparciu o ich religię czy wyznanie.
Powinniśmy angażować się w dalsze dyskusje w sposób niekonfrontacyjny, lecz stanowczo reagując na niedopuszczalne wypowiedzi oraz próby wykorzystania procesu durbańskiego do wyrażania ideologii rasistowskiej. Mocno wierzę, że bez zdecydowanego stanowiska Unii Europejskiej na temat ochrony praw człowieka oraz walki z rasizmem i ksenofobią proces durbański może obrać niewłaściwy kierunek.
Hélène Flautre
(FR) Pani przewodnicząca! Oczywiście szkoda, że to nie na ofiarach rasizmu i dyskryminacji skupiła się konferencja Durban. To jasne, że stało się tak z powodu skandalicznego przywłaszczenia sobie konferencji przez prezydenta Iranu, co stanowiło - i muszę tu wyrazić swoją konsternację - pułapkę, w którą wpadło kilka państw członkowskich UE . Na tym polega problem.
Osobiście chciałabym podziękować tym państwom członkowskim Unii Europejskiej, które jednak się zaangażowały i nadal to czynią; mamy wnioski konferencji, które brzmią dość szczytnie, nawet jeśli nie są one idealne. Chciałabym również usłyszeć od prezydencji coś na temat wysiłków podejmowanych lub niepodejmowanych przez państwa członkowskie w celu zapewnienia, by Unia Europejska nie sprawiała podczas tej konferencji wrażenia niezorganizowanej, co było szczególnie żałosne.
Jan Kohout
urzędujący przewodniczący Rady. - Pani przewodnicząca! UE była również w pełni zaangażowana w całym okresie poprzedzającym konferencję i wniosła aktywny wkład w redakcję dokumentu końcowego, chcąc zapewnić, by jego treść była jak najbardziej wyważona i by uwzględniała istniejące standardy w zakresie praw człowieka, zwłaszcza w odniesieniu do wolności wypowiedzi.
UE udało się również zapewnić, by w tekście nie wskazywano na Izrael. To w dużej mierze dzięki zjednoczonym wysiłkom UE ostatecznie wypracowaliśmy tekst uwzględniający nasze granice ustępstw negocjacyjnych, niezależnie od faktu, że niektóre państwa członkowskie UE zdecydowały się nie uczestniczyć w konferencji jako delegacje krajowe.
Należy również dodać, że państwa, które nie wzięły udziału w konferencji nie uniemożliwiły Unii Europejskiej jako takiej zabrania na niej głosu. Prezydencja nadal prowadziła wewnętrzną koordynację w zakresie uczestnictwa UE, w tym przygotowanie dwóch stanowisk w imieniu wszystkich państw członkowskich UE, które przedstawiła Szwecja, zbliżająca się prezydencja. Stanowisko końcowe przedstawiono w imieniu 22 państw.
W następstwie konferencji Durban UE przeprowadzi analizę sposobów dalszego wsparcia priorytetów określonych w jej trakcie. Fakt, iż pięć państw członkowskich z 27 ostatecznie podjęło decyzję o nieuczestniczeniu w samej konferencji wcale nie kwestionuje zaangażowania UE w walkę z rasizmem i dyskryminacją w przyszłości. W tych obszarach mamy mocne acquis, które wciąż będziemy rozwijać. Jak słusznie zauważono - i przyjmuję to jako rodzaj krytyki - pod koniec przygotowań do konferencji nie potrafiliśmy naprawdę znaleźć wspólnej płaszczyzny. Taka wspólna płaszczyzna nigdy nie istniała, więc przed konferencją nie było żadnego unijnego stanowiska. Zdecydowano na drodze kompromisu, że istnieją stanowiska krajowe, więc delegacje opuściły salę obrad jako przedstawiciele swych krajów.
Powtórzę, że ministrowie omawiali tę kwestię na ostatnim spotkaniu i wnioski zostaną wyciągnięte. Będziemy musieli to przemyśleć i wrócić do tematu, gdyż, UE nie wkroczyła podczas konferencji na ścieżkę "heroizmu”. Należy o tym pamiętać.
Jacques Barrot
Dziękuję państwu za wszystkie wypowiedzi. W ubiegły poniedziałek komisarz Ferrero-Waldner otrzymała pismo od pani Pillay, Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka, które zostało również przesłane do ministrów spraw zagranicznych wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej.
W piśmie tym pani Pillay przypomina o tym, co już powiedziała w Brukseli 8 października podczas konferencji zorganizowanej wspólnie z Parlamentem Europejskim na temat ochrony działaczy praw człowieka. Jej zdaniem ważne jest przywrócenie pewnej jedności w zakresie ochrony i promowania praw człowieka na świecie, zwłaszcza jeśli chodzi o walkę z rasizmem. Zachęca ona wszystkie państwa członkowskie ONZ do przyłączenia się do realizacji programu ONZ w zakresie walki z rasizmem, zwłaszcza uwzględniając jego definicję zawartą w dokumencie końcowym konferencji Durban.
Sądzę, że Unia Europejska musi przemyśleć, jak odpowiedzieć na to zaproszenie. W każdym razie Unia Europejska przyjęła politykę aktywnej walki z rasizmem. Unia musi pozostać czujna i zaangażowana tak, by wysiłki międzynarodowe w tym obszarze nadal były w oczywisty sposób skuteczne. Osobiście podzielam wyrażony tu pogląd: Europa mająca strategię i nie działająca w sposób niezorganizowany z pewnością byłaby w stanie naprawdę skorzystać z tej możliwości wyrażenia, jednym głosem, swego sprzeciwu wobec niedopuszczalnych oświadczeń. Niech to będzie dla nas lekcja. Jestem wdzięczny prezydencji za stwierdzenie, że to powinno służyć za naukę i że - wzmocnieni, jak ufam, przez ratyfikację traktatu lizbońskiego - musimy być w stanie uczynić zewnętrzną politykę Unii Europejskiej w zakresie praw człowieka, a tym samym europejskie działania w ciałach wielostronnych, bardziej skutecznymi. W tej sprawie mogę jedynie dodać mój głos do wypowiedzi wielu posłów do Parlamentu Europejskiego, którym jestem wdzięczny. Powtórzę, że musi nas to zachęcić do przemyśleń w celu opracowania w przyszłości skuteczniejszych strategii.
Przewodnicząca
Zamykam debatę.
