Verontreiniging vanaf schepen en sancties voor inbreuken (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde is het verslag van Luis de Grandes Pascual, namens de Commissie vervoer en toerisme, over het voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn 2005/35/EG inzake verontreiniging vanaf schepen en invoering van sancties voor inbreuken - C6-0142/2008 -.
Luis de Grandes Pascual
rapporteur. - (ES) Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de vicevoorzitter van de Commissie, commissaris van Transport, mijnheer Tajani, mijnheer de fungerend voorzitter van de Raad, dames en heren, persoonlijk kan ik mij geen betere afsluiting van deze zittingsperiode voorstellen dan de aanneming van dit voorstel voor een richtlijn inzake "verontreiniging vanaf schepen en invoering van sancties voor inbreuken, inclusief strafsancties voor verontreinigingsdelicten”, dat naar ik hoop door iedereen zal worden gesteund.
De bereikte consensus duidt erop dat het voorstel grote steun geniet en morgen in eerste lezing wordt aangenomen. Behalve aan de enorme inspanning die de drie instellingen tijdens de onderhandelingsfase hebben geleverd, is dit vooral te danken aan het feit dat we het erover eens zijn dat de Gemeenschap moet optreden tegen ernstige milieuschendingen.
Het is waar dat de lidstaten aanvankelijk argwanend waren, omdat de aan te nemen maatregel, die strekt tot de toekenning aan de Gemeenschap van bevoegdheden op het terrein van het strafrecht, niet voortvloeit uit een hervorming van de Verdragen, maar wordt voorgesteld onder verwijzing naar de jurisprudentie, die onbetwistbaar en van enorme betekenis is.
Dit alles komt voort uit de noodzaak het hoofd te bieden aan een wijdverbreid probleem in het zeetransport: de verontrustende stijging van illegale bedrijfsmatige lozingen van verontreinigende stoffen vanaf schepen. Hoewel op dit moment al internationale wetgeving tegen dit soort praktijken bestaat - het MARPOL-Verdrag 73/78 - is sprake van duidelijke tekortkomingen in de toepassing en naleving daarvan. Daar komt nog bij dat de vigerende regelingen inzake de civielrechtelijke aansprakelijkheid voor verontreinigingen afkomstig van schepen, onvoldoende afschrikkend zijn.
Bedoelde praktijken komen in bepaalde kustgebieden van Europa zo veelvuldig voor dat sommige van de verantwoordelijke transporteurs voor zichzelf hebben besloten dat het voordeliger is een administratieve boete te betalen dan te stoppen met illegale lozingen en de vigerende wetgeving na te leven. Zo is het oude beginsel van "de vervuiler betaalt”, veranderd in "wie betaalt, mag vervuilen”.
Omdat strafsancties in het maatschappelijk verkeer als ernstiger worden beschouwd dan administratieve boetes en daardoor voor de pleger van het misdrijf meer maatschappelijke afkeuring met zich meebrengen, probeert de Europese Unie met de invoering daarvan potentiële vervuilers af te schrikken.
Het resultaat van de onderhandelingen met de Raad, vertegenwoordigd door het Tsjechische voorzitterschap - dat overigens alle lof verdient, omdat het tijdens zijn termijn met tal van politieke problemen werd geconfronteerd - is een structurele herziening van de richtlijn. Deze raakt echter niet aan de basis van het mandaat van het Parlement, en het subsidiariteitsbeginsel is er volledig bij in acht genomen, omdat de richtlijn weliswaar bepaalt dat bepaalde gedragingen volgens de voorwaarden van het arrest van het Hof van Justitie moeten worden bestraft, maar het aan de lidstaten laat om het type sanctie te bepalen.
Anderzijds wordt met dit voorstel het verschil geconsolideerd tussen minder ernstige en ernstige lozingen en de verschillende sancties hiervoor. Tot zover was alles geregeld. In het kader van het debat over en de goedkeuring van Richtlijn 2003/35/EG en Kaderbesluit 2005/667/JBZ van de Raad was immers al een consensus bereikt. Nu moest alleen nog rekening worden gehouden met de nieuwe rechtsgrondslag, aangezien genoemde arresten de mogelijkheid openen voor de vaststelling door de communautaire wetgever van maatregelen met betrekking tot het strafrecht van de lidstaten.
De belangrijkste vernieuwing die we met dit wijzigingsvoorstel invoeren, waarmee we weer een stap vooruit zetten in de strijd tegen milieudelicten in het zeetransport, is dat ook kleinere lozingen van verontreinigende stoffen vanaf schepen als een delict worden beschouwd als ze bij herhaling plaatsvinden, iets wat ik vanaf het begin heb verdedigd.
Ik constateer met tevredenheid dat ik in deze strijd niet alleen heb gestaan. Het Parlement heeft mij via de leden van de Commissie vervoer ondersteund en ook de Commissie en de Raad hebben uiteindelijk de betekenis en draagwijdte van mijn voorstel ingezien.
Ik spreek mijn oprechte dank uit aan de schaduwrapporteurs, die mij hebben geholpen bij mijn inspanningen en mij hebben ondersteund bij de harde onderhandelingen met de Raad en de Commissie, en ik betuig mijn erkentelijkheid aan de rapporteurs voor advies van de Commissie juridische zaken en de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid voor hun bijdragen. Wat de datum van inwerkingtreding van de richtlijn betreft, hebben we uiteindelijk een compromisoplossing weten te bereiken. Er is afgesproken dat dat in de loop van de komende twaalf maanden zal gebeuren.
Dames en heren, ik geloof dat we vandaag allemaal reden tot tevredenheid hebben, want met de vaststelling van deze wetgeving en de goedkeuring aan het begin van deze maand van het derde maritieme pakket, zal de Europese Unie haar leidersrol op het terrein van veiligheid op zee versterken. Ik ben er zeker van, dames en heren, dat we voor anderen een voorbeeld zullen zijn.
Antonio Tajani
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, de Commissie kan zich alleen maar verheugen over het resultaat dat we hier bereiken, waardoor we een nieuwe richtlijn kunnen aannemen die de oude richtlijn wijzigt.
Op deze manier wordt het rechtsvacuüm gedicht dat was ontstaan na het arrest van het Hof van Justitie tot nietigverklaring van Kaderbesluit nr. 2005/667 dat de aard, het type en de hoogte van de strafrechtelijke sancties ter bestrijding van het illegaal lozen in zee van verontreinigende stoffen vaststelde. Als de richtlijn wordt aangenomen, kunnen degenen die verantwoordelijk zijn voor de verontreiniging van de zeeën op meer doeltreffende wijze worden aangepakt. De tekst die het Parlement op het punt staat om goed te keuren vormt dus een belangrijke voltooiing van het derde pakket voor de maritieme veiligheid dat door de Voorzitter van het Parlement en van de Raad is ondertekend tijdens uw vorige plenaire vergaderperiode.
De compromistekst die thans wordt besproken verschilt wel enigszins van het oorspronkelijke voorstel van de Commissie, maar de essentiële onderdelen zijn toch bewaard gebleven: allereerst het strafrechtelijke karakter van de sancties die worden opgelegd voor illegale lozingen en ten tweede de mogelijkheid om al diegenen die verantwoordelijk zijn voor dergelijke lozingen, waaronder rechtspersonen, te vervolgen.
Daarom steunt de Commissie de tekst, ook al worden lichte vergrijpen en herhaaldelijke lichte vergrijpen op een andere manier behandeld. Overigens begrijp ik dat de Raad en het Parlement het wenselijk vonden om lozingen die de kwaliteit van het water niet aantasten niet noodzakelijkerwijs strafrechtelijk aan te pakken. Ik zou nog liever dan het Parlement willen dat deze kleine lozingen strafrechtelijk worden bestraft. Immers, hoewel het lichtere vergrijpen zijn, kunnen ze juist door hun herhaaldelijke karakter een reële verontreiniging van het mariene milieu veroorzaken.
In het bereikte compromis over de kwestie van de herhaaldelijke lichtere vergrijpen wordt het begrip "herhaling” duidelijker omschreven en daarom kan de Commissie dit compromis aanvaarden. Ik wil nogmaals zeggen dat de Commissie verheugd is over het bereikte doel, ook dankzij het werk van de diensten van de Commissie en van de parlementsleden en ik ben daarom van mening dat we vandaag tevreden kunnen zijn omdat we een duidelijk signaal geven over het verminderen van de verontreiniging van onze zeeën.
Marios Matsakis
rapporteur voor advies van de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, het juridisch vacuüm dat door het betreffende arrest van het Europese Hof van Justitie is gecreëerd, maakte wijziging van de in dit debat behandelde richtlijn noodzakelijk. Het is ongelooflijk dat een juridisch basisfoutje een vertraging veroorzaakt in de tenuitvoerlegging van een dergelijk belangrijke richtlijn en onze mariene omgeving ongetwijfeld schade heeft berokkend. Alle betrokkenen kunnen en moeten hieruit lering trekken zodat dergelijke gebeurtenissen in de toekomst worden voorkomen.
Op dit moment is het het belangrijkst dat de voorgestelde richtlijn met spoed wordt gewijzigd en er zo snel mogelijk voor wordt gezorgd dat er tot tenuitvoerlegging kan worden overgegaan. Alleen dan kunnen we het wijdverspreide probleem van de toename in frequentie en schaal van illegale lozingen van verontreinigende stoffen vanaf schepen onder controle krijgen en alleen dan zal ons gevecht om onze zeeën schoon te houden echt kans van slagen hebben.
Tot besluit wil ik de rapporteur bedanken voor het uitstekende werk dat hij met dit verslag heeft verricht.
Eva Lichtenberger
rapporteur voor advies van de Commissie juridische zaken. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, de verontreiniging van zeeën en oceanen staat meestal alleen even in de belangstelling als zich weer ergens een spectaculair ongeval heeft voorgedaan. En dan wordt ook weer hevig gediscussieerd over de bedreiging van onze zeeën en oceanen door dit soort verontreinigingen, die voordturend plaatsvinden. In de tussentijd raakt dit alles helaas weer snel in de vergetelheid. De continue en herhaaldelijke inbreuken moeten we serieus nemen; ze bedreigen niet alleen evenveel en even dramatisch onze zeeën en oceanen, maar ook onze kusten.
Ik wil mijn dank betuigen aan onze collega's met wie we deze discussie hebben gevoerd dat we allemaal van mening zijn dat onze zeeën en oceanen beschermd moeten worden. Ik spreek hier als lid van een land zonder kustlijn. Niettemin voel ik me als Europeaan verantwoordelijk voor het beschermen van onze zeeën en oceanen tegen voortdurende verontreiniging als gevolg van economische belangen en voor de door de Commissie juridische zaken voorgestelde tenuitvoerlegging van de beginselen van het derde maritieme pakket, wat dringend noodzakelijk is.
Georg Jarzembowski
namens de PPE-DE-Fractie. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, mijnheer de vicevoorzitter van de Commissie, de PPE-DE-Fractie steunt de door de rapporteur met de Raad op basis van onderhandelingen bereikte versie van de wijzigingsrichtlijn voor de invoering van sancties tegen zeeverontreiniging, en zij feliciteert de rapporteur hiermee. Onze felicitaties gaan eveneens uit naar de vicevoorzitter, want zonder de steun van de Commissie zou een akkoord met de Raad niet in eerste lezing mogelijk zijn geweest. Het is een grote dag voor ons allemaal, omdat we aan het einde van deze periode nu toch nog dit belangrijke dossier kunnen afsluiten.
We moeten onszelf er steeds weer op wijzen dat deze nieuwe regels nodig waren omdat het Europese Hof van Justitie in 2005 en 2007 heeft bepaald dat wetgeving, ook van strafrechtelijke aard, toelaatbaar is op grondslag van de eerste zuil. We hebben deze wetgeving nodig om de zeeën en oceanen te beschermen tegen schepen, tegen het gedrag van kapiteins, reders en enkele anderen. Het is namelijk gebleken dat de bestaande regelingen inzake wettelijke aansprakelijkheid niet afschrikwekkend genoeg zijn.
Het is veel goedkoper om iets illegaal te lozen. Dat is niet in orde! Daarom hebben we effectieve sancties nodig. Ik wil mijn dank betuigen aan de rapporteur voor dit tripartiete akkoord, waarover alle drie de instellingen het eens zijn geworden. Het is duidelijk dat ernstige zeeverontreiniging een misdrijf is en vervolgd moet worden; lichte verontreinigingen kunnen worden aangemerkt als overtredingen, zodat dus ook wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende soorten inbreuken. Maar - en dat is het derde belangrijke punt - herhaalde zeeverontreinigingen, ook lichte, moeten wederom als misdrijf worden beschouwd, want in totaliteit is deze vorm van zeeverontreiniging geen kleinigheid.
We moeten een duidelijk signaal afgeven en doen derhalve een beroep op de lidstaten - in de hoop dat iemand dit appel doorgeeft aan de Raad - om deze richtlijn onverwijld om te zetten en ten uitvoer te leggen. Alleen met afschrikwekkende strafrechtelijke sancties kunnen we onze zeeën en oceanen beschermen!
Silvia-Adriana Ţicău
Ook ik wil de heer De Grandes Pascual feliciteren. Ik wil ook graag aangeven dat de verontreiniging van de zee echt een thema is dat wij vaker moeten bespreken. Helaas kan ik het voorbeeld geven van de Zwarte Zee. In de afgelopen twee jaar is die zodanig vervuild geraakt dat het aantal algen is verviervoudigd, als gevolg van een zeer hoge concentratie nitraten.
Het is duidelijk dat het maritieme vervoer helaas deels verantwoordelijk is voor deze verontreiniging. Deze richtlijn heeft tot doel een einde te maken aan illegale lozingen van schepen, of die nu uit nalatigheid, met opzet of door onoplettendheid plaatsvinden. In praktische termen harmoniseert de richtlijn de definitie van verontreiniging afkomstig van schepen die wordt veroorzaakt door personen of rechtspersonen, de reikwijdte van maatregelen hiertegen en het soort sancties die kunnen worden opgelegd indien dergelijke schendingen worden begaan door personen.
Ik wil er ook graag op wijzen dat op Europees niveau reeds een aantal samenhangende wetgevingsmaatregelen is genomen om de maritieme veiligheid te verbeteren en door schepen veroorzaakte verontreiniging te voorkomen. Deze wetgeving verwijst naar en is van toepassing op vlaggenstaten, schipeigenaren en classificatiebedrijven, evenals havens en kuststaten.
Het is echter belangrijk dat wij het huidige sanctiesysteem voor illegale lozingen van schepen strenger maken door de betreffende wetgeving aan te vullen. We moeten benadrukken dat deze wetgeving noodzakelijk was omdat de bestaande preventieve maatregelen onvoldoende werden nageleefd. Helaas werd het MARPOL 73/78-Verdrag evenmin voldoende nageleefd. Daarom denk ik dat het belangrijk is dat wij over dit wetgevingspakket beschikken. Ik denk ook dat het feit dat zowel de Commissie juridische zaken als de Commissie verzoekschriften adviezen hebben uitgebracht het belang van dit vraagstuk benadrukt.
Marusya Ivanova Lyubcheva
(BG) Het staat vast dat de Europese Commissie en het Europees Parlement in wettelijk en uitvoerend opzicht de Europese burger, die het uiteindelijke slachtoffer is van de vervuiling die in onze wateren heeft plaatsgevonden, heel wat verschuldigd zijn.
Ik kijk naar deze kwestie vanuit de optiek van de vorige regelgeving, en de uitvoering daarvan was gericht op de bescherming van het milieu, de zeeën en de gezamenlijke kusten. Ik zou graag willen herhalen dat de regelgeving en het amendement bij de richtlijnen noodzakelijk zijn, maar nog steeds ontoereikend. Waar het werkelijk om gaat is hoe doelmatig ze worden uitgevoerd.
Het kan niet zo zijn dat je je afval in de zee kunt dumpen en een boete betalen die minder kost dan wanneer je de vereisten van de richtlijn zou naleven. Daarom moet er vooral aandacht voor toezicht komen. Tegenwoordig zijn er genoeg mogelijkheden op het gebied van technologie om ervoor te zorgen dat wateren en kusten de bescherming kunnen genieten van een langetermijnbeleid dat het gebruik en de bescherming van de gehele flora en fauna regelt.
Ik steun het voorstel om de richtlijn te wijzigen aangezien ik van mening ben dat het erg belangrijk is om een specialistisch orgaan op te richten voor het Europees Agentschap voor maritieme veiligheid, dat tot taak zal hebben om deze richtlijn ten uitvoer te leggen.
Antonio Tajani
vicevoorzitter van de Commissie. - Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, ik denk dat we ter afsluiting van dit debat alleen maar verheugd kunnen zijn over de interinstitutionele samenwerking tussen het Parlement, de Raad en de Commissie, zoals ook de heer Jarzembowski al tijdens zijn betoog benadrukte. Ik wil ook de rapporteur voor zijn werk bedanken.
De instellingen hebben deze keer aangetoond, zelfs aan het eind van deze legislatuur, dat zij in staat zijn om samen te werken en in eerste lezing tot een oplossing te komen en dat is volgens mij een boodschap die wij aan de vooravond van de Europese verkiezingen aan de burger geven.
Een andere boodschap in de gevoelige vervoerssector en omdat dit een van de laatste debatten met de commissie vervoer van het Europees Parlement is, grijp ik de kans om alle leden van de commissie te bedanken voor het werk dat ze in samenwerking met de Europese Commissie en mij hebben verzet om een aantal belangrijke kwesties op te lossen waarvan sommige zich al maanden voortsleepten. Dit kon dankzij de verstandigheid van de parlementsleden en ook dankzij de doeltreffende samenwerking met de diensten, waarmee we hebben aangetoond dat wanneer een bureaucratie duidelijk omlijnde taken heeft en duidelijk weet welke doelstellingen voor ogen staan, bureaucratie geen obstakel is voor de burger, maar een doeltreffend instrument om samen met de politiek de problemen van de burger op te lossen.
Ik ben van mening dat het Parlement vandaag en natuurlijk morgen met de stemming nog maar eens aantoont hoe efficiënt het werkt en dat het altijd aan de kant van de burger wil staan. Met dit debat en de stemming dichten de Commissie, het Parlement en Raad een rechtsvacuüm, en zij zorgen ervoor dat vanaf morgen de lidstaten de vervuilers van onze zeeën beter kunnen vervolgen. Dit is opnieuw een stap die de Europese instellingen hebben genomen om de rechten en vrijheden van de Europese burger te versterken.
Luis de Grandes Pascual
rapporteur. - (ES) Mijnheer de Voorzitter, ik zal het kort houden - waar de geachte afgevaardigden mij op dit uur van de dag zeker dankbaar voor zullen zijn. Mijnheer Tajani, ik wil u opnieuw hartelijk bedanken, omdat u net als bij het derde maritieme pakket heeft laten zien over de motivatie en de politieke kwaliteiten te beschikken om de Raad tot een vergelijk te brengen en de voorwaarden te creëren waardoor het Parlement, de Raad en de Commissie in de laatste dagen van deze zittingsperiode tot overeenstemming hebben kunnen komen.
Ik geloof dat we onszelf mogen feliciteren. Ik ben de rapporteurs voor advies van de Commissie juridische zaken en de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid natuurlijk dankbaar voor hun nauwe samenwerking.
Ik wil de schaduwrapporteurs nogmaals danken voor het werk dat ze hebben verricht en voor hun bereidheid tot samenwerking. Dat we morgen in eerste lezing een voorstel aannemen over zo'n belangrijke regelgeving, die ongetwijfeld een aanvulling op het derde maritieme pakket zal gaan vormen, is niet alleen een succes voor het Parlement maar voor ook voor de andere twee instellingen van de Europese Unie, en rechtvaardigt eens te meer het bestaan van de codecisieprocedure, die zijn nut heeft bewezen en ons in staat stelt een constructieve dialoog te voeren, wat alle burgers van de Unie ten goede komt.
De Voorzitter
Dank u, commissaris, niet alleen voor uw werk als commissaris, maar ook als lid van het Europees Parlement.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt morgen, dinsdag 5 mei 2009, plaats.
