IAO-Verdrag aangevuld met een aanbeveling inzake huishoudelijk personeel (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde is het debat over de mondelinge vraag van Pervenche Berès, namens de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken, aan de Commissie: IAO-Verdrag aangevuld met een aanbeveling inzake huishoudelijk personeel (B7-0305/2011).
Pervenche Berès
auteur. - (FR) Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de commissaris, het verheugt mij dat wij in de aanloop naar de volgende algemene vergadering van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) hier samen kunnen debatteren over dit verdienstelijke initiatief van de IAO om haar lidstaten dit verdrag over huishoudelijk personeel, aangevuld door een aanbeveling, voor te leggen.
Mijnheer de commissaris, namens het hele Parlement bedank ik u voor het feit dat u dit debat wilt voeren in de aanloop naar deze conferentie. Dat lijkt ons een goede praktijk.
Huishoudelijk werk vormt zoals we weten officieel tussen 5 en 9 procent van de totale werkgelegenheid binnen de Europese Unie. Als we kijken naar wat we gezamenlijk door middel van de Europa 2020-strategie hebben goedgekeurd, zien we duidelijk dat de zogenaamde lokale banen, dat wil zeggen banen waarin we voor onze ouderen zorgen, banen waarin vrouwen met kleine kinderen weer aan het werk kunnen, etc., situaties betreffen die de ontwikkeling van dit huishoudelijk werk mogelijk maken.
Naar mijn mening is het van essentieel belang om dit welkome initiatief van de IAO binnen de EU te ondersteunen, aangezien er verschillende tendensen zichtbaar zijn in de ontwikkeling van onze ondernemingen - we weten welke dat zijn. De algehele vraag naar huishoudelijke diensten zal toenemen, maar we kunnen ons niet aan de ene kant verheugen over de aanneming van een agenda voor fatsoenlijk werk van de IAO en aan de andere kant een hele sector van de arbeidsmarkt in de schaduw van de wet en van regelgeving laten staan.
Hier moet de Europese Unie het goede voorbeeld geven. Ik weet dat we soms de neiging hebben om te denken dat de IAO-verdragen misschien niet voor ons bedoeld zijn. Nee. Ook op dit punt moeten wij het goede voorbeeld geven. Ik denk dat de IAO ons op het gebied van huishoudelijk werk een uitstekende kans biedt om licht te werpen op de werking van sommige van onze arbeidsmarkten, want huishoudelijk werk is te vaak onzeker werk, wordt te vaak ondergewaardeerd en is vaak zwart werk. Ik zal het u eenvoudig zeggen: ik begrijp dat sommigen zich zorgen maken over de erkenning of regulering van illegale immigranten, maar ik maak me ook zorgen om de strijd die wij in elke van onze lidstaten moeten leveren tegen zwart werk. En we weten - helaas - hoever deze praktijken op het gebied van huishoudelijk werk zijn ontwikkeld.
In juni, tijdens de honderdste bijeenkomst van de Internationale Arbeidsconferentie, zullen dit verdrag en deze aanbeveling hopelijk op basis van tripartiete onderhandelingen op de rails worden gezet. Het verdrag en de aanbeveling zijn volgens ons van essentieel belang om arbeidsrelaties die vaak zijn gebaseerd op uitbuiting om te zetten in rechtmatige arbeidsrelaties. We hopen dat de juridische erkenning van huishoudelijk werk kan worden gerealiseerd. Degenen die werken met onze ouderen of onze kinderen moeten ook de vrijheid van vereniging krijgen en recht op rusttijden hebben, en ze mogen niet het slachtoffer van misbruik en willekeur worden.
We moeten er ook voor zorgen dat we, door middel van dit instrument dat de IAO ons biedt, op dit gebied kunnen realiseren wat we bedoelen met waardig werk, ongeacht of het gaat om arbeidstijden, verlof of huisvesting.
Ik zou graag willen weten hoe de Europese Commissie te werk denkt te gaan ten aanzien van deze onderhandelingen en dit verdrag en vanuit welk mandaat zij uit onze naam en uit naam van allen zal optreden om ervoor te zorgen dat de Europese Unie morgen op het gebied van huishoudelijk werk een voorbeeld is en dat wij hier de waarden van de Europese Unie tot bloei kunnen laten komen.
László Andor
lid van de Commissie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, ik ben blij dat we het vandaag hebben over een nieuw instrument van de IAO voor huishoudelijk personeel.
Het is een belangrijke bijdrage aan de tweede gespreksronde over de nieuwe internationale normen die waarschijnlijk over een paar weken zullen worden aangenomen tijdens de honderdste bijeenkomst van de Internationale Arbeidsconferentie.
Zoals u weet, is de Europese Commissie een sterk voorstander van de agenda voor fatsoenlijk werk van de IAO. De Commissie bevordert samenwerking tussen de lidstaten, volgt deze met veel aandacht en heeft zich ingezet voor de snelle ratificatie van een aantal belangrijke instrumenten die in het afgelopen decennium zijn aangenomen.
Er zijn veel redenen om nieuwe normen op het gebied van huishoudelijk werk te ontwikkelen. Zo werkt er wereldwijd een groot aantal mensen als huishoudelijke hulp, van wie velen tot kwetsbare groepen behoren. Hun onzekere status en het feit dat ze vaak deel uitmaken van de informele sector zijn eveneens zeer belangrijke kwesties.
Binnen de Europese Unie zal de werkgelegenheid in deze sector hoogstwaarschijnlijk groter worden, gezien de demografische veranderingen en de hogere arbeidsmarktparticipatie van vrouwen. Daarom is het cruciaal om de beroepskwalificaties en het imago van huishoudelijk personeel te verbeteren.
Dan wil ik nu de praktische zaken bekijken die door de vraag naar voren gebracht zijn, en eerst uitleggen welke rol de Commissie speelt in de IAO-onderhandelingen over een nieuw verdrag en een aanbeveling over fatsoenlijk werk.
De institutionele context moet in gedachten worden gehouden. Het nieuwe instrument is een internationale overeenkomst. Daarom zal de Commissie de rol vervullen die haar middels het Verdrag is toegekend, met inachtneming van de specifieke kenmerken van de IAO, terwijl de Europese Unie slechts de status van waarnemer heeft - in tegenstelling tot de lidstaten die lid zijn. Dat is de reden waarom de Unie de verdragen van de IAO niet zelf kan goedkeuren.
Tijdens de eerste gespreksronde bij de IAO in 2010 heeft de Commissie de besprekingen actief gevolgd en de samenwerking tussen de deskundigen van de lidstaten bevorderd. Naarmate de instrumenten tijdens de besprekingen werden uitgewerkt, heeft ze die geanalyseerd in het licht van de EU-wetgeving. De Commissie heeft in het bijzonder gelet op afdelingen in het ontwerpverdrag die van invloed zouden kunnen zijn op het vrije verkeer van werknemers.
Aangezien het nieuwe IAO-verdrag onderwerpen zal bevatten die onder EU-bevoegdheid vallen, moeten de lidstaten voldoen aan het EU-acquis.
In de volgende en tevens laatste gespreksronde in juni zal de Commissie een actieve rol als coördinator en facilitator blijven spelen door samen te werken met deskundigen uit de lidstaten. Mijn diensten hebben contact gehad met de sociale partners en een aantal ngo's die de Commissie hebben benaderd, en zij hebben met de rapporteur voor advies van het Europees Economisch en Sociaal Comité van gedachten gewisseld over de professionalisering van huishoudelijk werk.
In de tweede plaats is er de vraag hoe Europa 2020 ervoor kan zorgen dat tijdelijke huishoudelijke banen worden omgezet in fatsoenlijke, duurzame banen. We moeten het potentieel van de sector in gedachten houden in termen van het scheppen van banen en het combineren van werk en familieverantwoordelijkheden, en bijgevolg de rol ervan in het verwezenlijken van de doelstellingen van de werkgelegenheidsstrategie. We mogen echter niet vergeten dat het noodzakelijk is om ervoor te zorgen dat huishoudelijke banen - die niet allemaal moeten worden gezien als onzeker en ondergewaardeerd of onderbetaald - inderdaad fatsoenlijke banen zijn.
Daar komt nog bij dat de strijd tegen zwart werk, dat in de sector van het huishoudelijk werk wijdverspreid is, een integraal onderdeel van de Europa 2020-strategie vormt, zoals is bevestigd in de eerste jaarlijkse groeianalyse. Manieren om van informeel en zwart werk naar een normale baan door te stromen, zullen onderdeel zijn van de leidende beginselen voor het scheppen van de noodzakelijke voorwaarden voor het creëren van banen die de Commissie heeft aangekondigd in de mededeling over het kerninitiatief van Europa 2020 'Een agenda voor nieuwe vaardigheden en banen'. We zullen deze leidende beginselen volgend jaar op tafel leggen. Een aantal lidstaten heeft bruikbare ervaring in het terugbrengen van de informele sector en onzeker werk, bijvoorbeeld door de invoering van dienstenchequeregelingen.
In de derde plaats is er de wijziging van de bestaande kaderwetgeving over gezondheid en veiligheid op het werk - Richtlijn 89/391/EEG - en over de bestrijding van discriminatie - Richtlijn 2000/78/EG.
Het is de moeite waard om erop te wijzen dat de definitie van huishoudelijk personeel in het ontwerpverdrag van de IAO erg ruim is. Deze definitie omvat niet alleen mensen die in, maar ook mensen die voor particuliere huishoudens werken, evenals uitzendkrachten.
Huispersoneel is uitgesloten van de definitie van werknemer in de kaderrichtlijn over gezondheid en veiligheid op het werk. Het lijkt er echter op dat de Europese wetgever heeft bedoeld dat het concept van huispersoneel strikt moet worden uitgelegd, zodat niet al het huispersoneel dat onder het verdrag valt is uitgesloten van de werkingssfeer van het EU-acquis inzake gezondheid en veiligheid op het werk.
Tot slot voorzien de Europese arbeidswetgeving en de wetgeving op het gebied van veiligheid en gezondheid in minimale voorwaarden, waardoor lidstaten er niet van worden weerhouden om op nationaal niveau strengere maatregelen in te voeren. Dientengevolge kunnen de lidstaten huispersoneel binnen de werkingssfeer van hun nationale wetgeving laten vallen.
Voorlopig heeft de Commissie geen plannen om de kaderrichtlijn over veiligheid en gezondheid op het werk te wijzigen. Desalniettemin beschouwt de Commissie het huidige IAO-initiatief als een goede gelegenheid om na te denken over de situatie van huispersoneel in Europa.
Ik zou hieraan willen toevoegen dat Richtlijn 2000/78/EG, waarin een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep wordt vastgesteld, huispersoneel niet uitsluit, en er dus er geen wijziging nodig is voor de goedkeuring van het IAO-verdrag. De Commissie heeft in 2008 een verslag uitgebracht over de toepassing van de richtlijn en zal de implementatie ervan in de lidstaten nauwlettend blijven volgen.
Het vierde punt betreft manieren om huishoudelijk personeel te informeren over hun rechten en deze rechten te versterken. Alhoewel niet al het huishoudelijk personeel laaggeschoold is en niet iedereen in onzekere omstandigheden werkt, vormen ze een kwetsbare categorie, en de Commissie stimuleert de lidstaten om ervoor te zorgen dat ze goed beschermd zijn door hun arbeidsrechten te ontwikkelen en toe te zien op de naleving ervan.
De Commissie verwacht dat het vraagstuk van zwart werk door onderdanen van niet-EU-landen deels zal worden aangepakt door de sanctierichtlijn voor werkgevers, Richtlijn 2009/52/EG, die de lidstaten vóór 20 juli van dit jaar moeten omzetten in nationale wetgeving. De richtlijn zal bijdragen aan het beëindigen van de uitbuiting van onderdanen van derde landen die illegaal in de EU verblijven door bepaalde werkgevers die hen onvoldoende loon betalen en gebrekkige werkomstandigheden opleggen.
Het zou een stap voorwaarts betekenen als er goedkeuring kwam voor het voorstel voor een richtlijn over één enkele vergunning die een gemeenschappelijk pakket rechten verschaft aan werknemers uit derde landen die legaal in een lidstaat verblijven.
Dan kom ik nu bij het vijfde en laatste punt, dat betrekking heeft op de rol van de Commissie bij het stimuleren van de uitwisseling van goede praktijken op het gebied van maatregelen voor huishoudelijk personeel. In dit verband wil ik een particulier project noemen dat de Commissie momenteel verwezenlijkt op verzoek van deze vergadering, en waarmee getracht wordt de omzetting van tijdelijk werk in vast werk te stimuleren.
Na een uitnodiging tot het indienen van voorstellen voor het proefproject van 2010 is de Commissie nu medefinancier van een project dat zich richt op de gevolgen van de economische en financiële crisis voor tijdelijk huishoudelijk personeel, arbeidsmigranten en jonge werknemers, en op maatregelen van lidstaten om hun rechten te verbeteren. Het project stimuleert de uitwisseling van goede praktijken die met name betrekking hebben op de collectieve vertegenwoordiging van tijdelijke werknemers. Een tweede uitnodiging tot het indienen van voorstellen, die dit jaar zal worden gedaan, zal meer in het bijzonder betrekking hebben op maatregelen om de rechten van de armste werknemers te verbeteren, waaronder huishoudelijk personeel.
Onderdeel van het proefproject is onder andere een onderzoek dat bedoeld is om meer inzicht te krijgen in tijdelijk werk in twaalf lidstaten en om de omzetting daarvan in arbeidsrelaties met meer sociale rechten te stimuleren, voornamelijk door te bekijken wat de lidstaten in de praktijk kunnen doen om deze omzetting te bevorderen en een reeks sociale basisrechten vast te stellen. In het kader van een project over fatsoenlijk werk en arbeidsbetrekkingen, dat wordt medegefinancierd door de Commissie, is onlangs een casestudy uitgevoerd naar de situatie van arbeidsmigranten die huishoudelijk werk verrichten in Italië .
Ten slotte hebben het Europees Agentschap voor de veiligheid en gezondheid op het werk en het Comité van hoge ambtenaren van de arbeidsinspectie gevraagd om sectorbrede informatie- en voorlichtingscampagnes inzake de bescherming van de gezondheid en veiligheid van werknemers.
Csaba Őry
namens de PPE-Fractie. - (HU) Mevrouw de Voorzitter, de Europese Volkspartij is buitengewoon blij met het debat van vandaag. Ik denk dat we mevrouw Berès dank verschuldigd zijn voor haar initiatief tot dit debat, waarmee zij ons enerzijds in staat heeft gesteld om ons aan te sluiten bij het initiatief van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) en ons anderzijds laat nadenken over alle maatregelen die we moeten nemen voor die categorie van werknemers van wie we de omstandigheden vaak niet kennen - en als we wel iets weten, zijn,deze vaak bedroevend.
Van het gepubliceerde ontwerpbesluit, dat in onze ogen steun verdient, vinden we met name die delen goed die onderstrepen en benadrukken dat het doel is om menswaardige arbeidsomstandigheden en regelgeving voor arbeidsverhoudingen te scheppen voor juist die specifieke groep, die inderdaad vaak uit migrerende werknemers bestaat, met name in bepaalde landen, en die niet kan rekenen op regelgeving of controle en heel vaak met een soort moderne vorm van slavernij te maken krijgt.
We hebben vandaag naar aanleiding van de atypische contracten al gesproken over het feit dat er zwarte gaten in de arbeidswetgeving zitten. Dit kan duidelijk een volgende stap zijn bij het garanderen van minimale arbeidsvoorwaarden en overige rechten op het gebied van arbeidsverhoudingen, en ik ben het met de commissaris eens dat we natuurlijk eerst ons eigen stoep moeten schoonvegen. We verwelkomen het IAO-initiatief, maar tegelijkertijd kunnen we zelf de lidstaten van de Europese Unie ertoe aansporen om al het mogelijke aan hun eigen arbeidswetgeving te doen dat leidt tot de ontdekking en regulering van dit zwarte gat.
Alejandro Cercas
namens de S&D-Fractie. - (ES) Mevrouw de Voorzitter, commissaris, het eerste dat ik wil opmerken is dat wij, de socialistische afgevaardigden, elk woord dat is uitgesproken door mevrouw Berès, voorzitter van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken, onderschrijven en het standpunt dat de commissaris zojuist heeft ingenomen ten aanzien van het initiatief van de IAO zeer verwelkomen.
De socialistische afgevaardigden hebben grote waardering voor het werk dat de AIO vanaf haar oprichting heeft verricht. In onze visie heeft de AIO een onbetaalbare bijdrage geleverd aan de geschiedenis van de mensheid en van Europa. En dit nieuwe initiatief met betrekking tot huishoudelijk werk is zonder twijfel heel belangrijk, aangezien een groot aantal personen dit soort werkzaamheden verricht en die personen bovendien vooral vrouwen en immigranten zijn.
Wij vinden dat het heel goed zou zijn als dit ontwerpverdrag en deze ontwerpaanbeveling tijdens de volgende vergadering, in juni, zou worden aangenomen, en dat het Parlement, de Commissie en de Raad zich actief zouden inspannen - niet alleen passief, maar ook actief - om ervoor te zorgen dat de EU doet wat ze zegt, dat er een relatie is tussen wat Europa doet en wat Europa zegt.
Als we dat doen, zullen we helpen om het programma voor fatsoenlijk werk wereldwijd te verspreiden. Maar we zouden ook onszelf helpen, in de eerste plaats om waardig te handelen en om onszelf als instelling en als Europeanen te respecteren, maar ook om ervoor te zorgen dat ons continent zijn sociale model in stand kan houden, wat onmogelijk zal zijn als we een eiland van bescherming en rechten worden in een wereld van ellendige arbeidsomstandigheden waarin geen bescherming bestaat.
Misschien, mijnheer de commissaris, is dit ook het moment voor de Commissie, de Raad en iedereen om na te denken over Europa. Want ook hier zijn niet alle problemen opgelost. In Europa bestaan contractvormen, waar vooral emigranten en vrouwen die op dit terrein van het huishoudelijk werk actief zijn mee te maken hebben, die heel onzeker zijn en grote lacunes vertonen.
Ik zou graag willen dat we in de hitte van dit debat en van deze gedachtewisseling begrijpen dat de EU-wetgeving en de wetgeving van veel lidstaten bepaalde mazen vertonen die moeten worden gedicht. We hebben problemen met betrekking tot de gezondheid en de veiligheid van werknemers. In veel landen bestaan problemen met de juridische vorm waarin arbeid wordt verricht. En we hebben een heel groot probleem als het gaat om de bestrijding van misbruik en discriminatie van immigranten, waarvan er velen in Europese gezinnen werken.
Er worden op dit moment veel initiatieven genomen. Commissaris, dit is het goede moment om onze ethische waarden in te zetten om de AIO te helpen, om onszelf te helpen en om waardig werk te verrichten voor de toekomst van de mensheid.
Marian Harkin
namens de ALDE-Fractie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, ik denk dat het belangrijk is dat we deze discussie voeren in het licht van de aanstaande aanneming van een IAO-verdrag over huishoudelijk personeel. Ik ben van mening dat we in deze vergadering de IAO moeten prijzen voor haar uitstekende werk.
Huishoudelijke werkzaamheden - bijvoorbeeld de zorg voor het gezin - vinden uitsluitend plaats in gezinssituaties. Binnen de EU was dit van oudsher uiteraard vrouwenwerk, maar dat is aan het veranderen. Migranten en mensen uit de meer marginale leefgemeenschappen werken ook vaker in een gezinssituatie. De waarde van huishoudelijk werk wordt niet meegenomen in onze berekeningen van het bbp, en dat is onder andere een reden waarom huishoudelijk werk vaak niet zichtbaar is en beslist wordt ondergewaardeerd. Zonder enige twijfel bevindt huishoudelijk personeel zich hierdoor in een onzekere positie, en heel vaak is dat personeel afhankelijk van de welwillendheid van werkgevers. Dat is eenvoudigweg niet acceptabel. Zoals we in de resolutie stellen, loopt huishoudelijk personeel hierdoor een grotere kans om met discriminatie te maken te krijgen en, sterker nog, met meerdere vormen van discriminatie.
Het belang van dit IAO-verdrag is dat het zal zorgen voor de wettelijke erkenning van huishoudelijke werkzaamheden als werk. Vervolgens zou huishoudelijk personeel een sterkere positie moeten hebben om hun rechten uit te oefenen. Ik denk dat het cruciaal is dat huishoudelijk personeel recht heeft op fundamentele arbeidsnormen. Daartoe behoren vanzelfsprekend toegang tot sociale zekerheid, bescherming van de gezondheid en veiligheid en moederschapsbescherming, evenals bepalingen over werk- en rusttijden.
Omdat huishoudelijke werkzaamheden grotendeels binnen de gezinssituatie plaatsvinden, kunnen er privacykwesties spelen. We moeten innovatieve en werkbare oplossingen vinden om de gezondheid en veiligheid van huishoudelijk personeel te beschermen en in algemene zin om te garanderen dat hun rechten volledig worden gerespecteerd. Een mogelijke oplossing zou het gebruik van modelcontracten kunnen zijn. In het kanton Genève heeft men bijvoorbeeld een modelcontract dat alle werkgevers en werknemers moeten afsluiten. Daarin worden onder andere zaken als het minimumloon, gezinstoelagen en vakanties geregeld. Ik geloof dat er in België gelijksoortige contracten worden gebruikt. Ze bieden meer zekerheid aan huishoudelijk personeel, vormen een vereenvoudiging voor werkgevers, en grijze gebieden en dubbelzinnigheden verdwijnen erdoor.
Ik wil ook uitspreken dat ik van harte mijn steun geef aan de amendementen van de Groene Fractie waarin zij pleiten voor de opneming van au-pairs en zwart werk, maar praktische voorstellen doen om ervoor te zorgen dat we proactief te werk gaan bij het verlenen van toegang tot de open arbeidsmarkt voor huishoudelijk personeel.
Tot slot steun ik de auteur van de resolutie, mevrouw Berès, als zij zegt dat de Europese Unie zou moeten voorgaan in het verbeteren van de omstandigheden voor huishoudelijk personeel. Commissaris, ik heb met belangstelling geluisterd naar wat u zei over gezondheid en veiligheid op het werk en ik denk dat, ondanks dat u niet verwacht de richtlijn uit te breiden, uw opmerkingen een aantal kansen bieden voor flexibiliteit in de zorg voor betere gezondheid en veiligheid voor huishoudelijk personeel.
Jean Lambert
namens de Verts/ALE-Fractie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, ook ik wil mevrouw Berès graag complimenteren omdat zij het initiatief heeft genomen voor deze mondelinge vraag en deze resolutie. Ook wil ik de commissaris bedanken voor zijn antwoord. Het komt niet vaak voor dat we een heel gedetailleerd antwoord van commissarissen krijgen op een mondelinge vraag.
Mijn fractie juicht het voorstel van de IAO voor het verdrag en de aanbeveling over huishoudelijk personeel van harte toe. We zijn ons ervan bewust dat ten minste twintig van onze eigen lidstaten het ontwerp al van commentaar hebben voorzien en hier actief bij betrokken zijn geweest. We zien uit naar een spoedige goedkeuring door die lidstaten en, sterker nog, een interessante tenuitvoerlegging.
Er is veel gesproken over hoe kwetsbaar juist deze groep werknemers is. Veel van het werk wordt uitgevoerd achter gesloten deuren; het is onzichtbaar. Vaak zijn de werknemers zelf geïsoleerd, en toegang tot vakbonden is in deze situatie vaak erg moeilijk. Het komt behoorlijk vaak voor dat van iemand die is aangenomen als inwonend werknemer wordt verwacht dat hij of zij 24 uur per dag en zeven dagen per week beschikbaar is. In deze vergadering weten we dat oproepwerk een erg controversieel onderwerp is en iets waar we niet bepaald vóór zijn.
Zoals al eerder is gezegd, wordt huishoudelijk werk vaak ondergewaardeerd of traditioneel gezien als vrouwenwerk dat 'iedereen kan doen', maar we hebben ook duidelijk gemaakt dat veel ervan eigenlijk behoorlijk geschoold werk is. Het kan vaak verzorging met zich meebrengen en verschillende aspecten van de ontwikkeling van kinderen omvatten. Huishoudelijk personeel neemt vaak een echte vertrouwenspositie in. Hoewel veel werkgevers dat waarderen, zijn er maar al te veel die dat niet doen. In het Verenigd Koninkrijk hebben we bijvoorbeeld onlangs een zaak meegemaakt van iemand die uiteindelijk tot gevangenisstraf werd veroordeeld op beschuldiging van mensenhandel voor huishoudelijke slavernij. De betrokken jonge vrouw was vier jaar van haar leven kwijtgeraakt aan haar werkgever, die tot negen maanden werd veroordeeld. We moeten dus bekijken hoe we die vorm van mensenhandel kunnen vaststellen.
Vrouwelijke arbeidsmigranten zijn beslist erg kwetsbaar. We zijn bijvoorbeeld gevallen tegengekomen van arbeiders die met diplomaten het land zijn binnengekomen en van wie het paspoort is afgenomen; mensen in die situatie hebben feitelijk geen vrijheid en geen toegang tot hulp en kennen hun rechten niet.
Ik wil één kwestie ter sprake brengen in verband met artikel 17 van het voorgestelde verdrag, dat gaat over de rol van agentschappen. Ik denk dat dit iets is waar we echt op Europees niveau naar moeten kijken, omdat dit in toenemende mate wordt gezien als een zwakke schakel in veel van de kwesties waar we mee worden geconfronteerd.
Thomas Händel
Mevrouw de Voorzitter, mijnheer Andor, dames en heren, ik begrijp uit wat u zojuist zei, mijnheer Andor, dat de Europese Commissie duidelijk kennis heeft genomen van dit thema. Ook concludeer ik dat het wordt behandeld met een te grote terughoudendheid.
Het is niet zo, zoals mevrouw Őry eerder in dit debat benadrukte, dat we te weinig weten over wat huishoudelijk personeel in Europa doet. Integendeel, we weten voldoende om te kunnen stellen dat er dringend behoefte aan regelgeving is. 5 à 9 procent van alle werknemers is werkzaam in een particulier huishouden. Dit is de slechtst betaalde groep werknemers in Europa, met de minste rechten en het hoogste percentage aan illegale werknemers. Op dit vlak moet dringend worden ingegrepen, ook door de Europese Commissie. De situatie waarin we ons momenteel bevinden zal niet verbeteren door het vrije verkeer van werknemers. Daarom is het initiatief van dit verdrag van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO) zeer welkom en verdient het alle steun.
Ik wil graag ingaan op vier punten. Ten eerste zijn er hiaten in de definities in het verdrag van de IAO. Als huishoudelijk personeel niet bij gelegenheid, sporadisch of zonder dienstverband in deze sector mag werken, dan zijn alle voorwaarden voor ontduiking van de wetgeving reeds aanwezig. Ten tweede is er dringend behoefte aan verplichte arbeidscontracten op dit vlak. Ten derde hebben we niet alleen verstandige, algemeen bindende voorschriften voor minimumloon nodig, maar ook gelijke arbeidsrechten. Ten vierde moeten deze werknemers onder een wettelijke socialeverzekeringsplicht vallen, met name gezien het feit dat dit een sector is die op basis van het minimumloon werkt.
Ik ben verheugd dat mevrouw Berès in haar verklaring heeft opgeroepen tot een campagne voor de invoering van standaardarbeidsvoorwaarden. Dat is een goede zaak. Wij moeten ervoor zorgen dat werk dat onvoldoende wordt betaald om van te leven uit onze samenleving wordt gebannen en niet langer wordt getolereerd.
Jaroslav Paška
Mevrouw de Voorzitter, volgens gegevens van de Internationale Arbeidsorganisatie is huishoudelijk werk goed voor ongeveer 5 procent van het totale aantal arbeidsplaatsen. Het is een soort onzichtbare vorm van werkgelegenheid, niet in fabrieken, winkels of kantoren, maar thuis bij mensen in het huishouden. 90 procent van deze arbeidsplaatsen wordt ingevuld door vrouwen, die aldus niet zijn ingebed in een arbeidscollectief, maar alleen zijn, tussen vier muren. Het doel van hun werk is niet om toegevoegde waarde te creëren, maar om zorg te verstrekken en diensten te verlenen die vrouwen in hun eigen huishouden in de regel zelf uitvoeren, zonder betaling.
Dit laatste is de reden dat dit werk onvoldoende wordt beloond en meestal ook niet als een normale baan in de zin van het arbeidsrecht wordt beschouwd. Als gevolg daarvan worden deze werkneemsters vaak onheus en onrechtvaardig behandeld. Ook wordt dit werk heel vaak zwart uitgevoerd. Daar komt nog eens bij dat deze werkneemsters veelal van het platteland of anders uit het buitenland afkomstig zijn en een lager opleidingsniveau hebben, redenen waarom ze vaak niet op de hoogte zijn van hun rechten. Dat maakt hun positie uiterst kwetsbaar, ook omdat deze werkneemsters door het frequente zwartwerken vaak alle sociale bescherming ontberen. Bovendien loopt de samenleving belastinginkomsten en sociale bijdragen mis. Indien we ervoor willen zorgen dat huishoudelijk werk wordt uitgevoerd overeenkomstig de wet, dienen we er een regulier beroep van te maken en dienen de ingesleten stereotypen, die ons veelal willen doen geloven dat dit werk van nul en generlei waarde is, uit de weg te worden geruimd.
Met andere woorden: we dienen dit werk te professionaliseren. Dat vraagt echter om nieuwe regelgeving in de nationale rechtsstelsels van de lidstaten, in het bijzonder om concrete, specifiek op de aard van dergelijk werk toegespitste regelgeving op het vlak van de belastingheffing, de sociale zekerheid en het arbeids- en burgerlijk recht. De huidige tendens om huishoudelijk werk zwart aan te bieden en uit te voeren is veelal ingegeven door economische factoren, in die zin dat zwartwerk voor beide zijden financieel interessanter is dan officieel geregistreerd werk. Officieel geregistreerd werk gaat namelijk niet alleen gepaard met belastingen en afdrachten voor beide partijen, maar tevens met veel administratieve rompslomp.
De lidstaten dienen dan ook dusdanige maatregelen te treffen dat zwartwerk niet langer voordeliger is en dat huishoudelijk werk een volwaardige vorm van waardig werk wordt.
Elisabeth Morin-Chartier
(FR) Mevrouw de Voorzitter, allereerst zou ik mevrouw Berès, voorzitter van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken, willen bedanken dat zij dit debat in de aanloop naar de IAO-conferentie mogelijk heeft gemaakt. Ik zou ook commissaris Andor willen bedanken dat hij dit debat tussen het Parlement en de Commissie heeft aanvaard.
Om te beginnen wil ik een eerste punt onderstrepen. Velen hebben gesproken over onze kennis of ons gebrek aan kennis over de wereld van het huishoudelijk werk. Als we zeggen, met enige aarzeling, dat huishoudelijk werk 5 à 9 procent van alle banen vertegenwoordigt, betekent dat dat we die wereld niet kennen. De verhouding is 1:2. Daarom pleit ik ervoor dat we onszelf op basis van onze wetgeving op Europees niveau in staat stellen de wereld van het huishoudelijk werk beter te kennen om deze beter te kunnen reguleren.
Het tweede punt dat ik wil benadrukken is dat we - terwijl we de Europa 2020-strategie hebben vastgesteld en we weten dat in dit Europa 2020 met name banen voor laagopgeleiden worden bedreigd - er op het gebied van huishoudelijk werk alles aan moeten doen om ervoor te zorgen dat de specialisaties absoluut worden erkend.
Zoals mevrouw Lambert zojuist heeft gezegd, vereist veel huishoudelijk werk bijzondere kwalificaties, en dat werk moeten we identificeren en bevorderen. Ook moeten we de daarvoor vereiste competenties stimuleren.
Het derde punt is dat Europa niet kan worden gegrondvest op waarden als de mensenrechten en sociale rechten en het acquis van de EU op dit gebied niet kan ontwikkelen zonder ook salarissen, arbeidstijden en de gezondheid te beschermen, de zwaarte van arbeid te kennen en huishoudelijk personeel een aantal garanties te bieden. Ik wil er wel voor waarschuwen dat dit er niet toe moet leiden dat werknemers die volledig illegaal zijn worden geïntegreerd. We moeten ook weten hoe we misbruik van de waarden die wij voorstaan kunnen vermijden.
Edite Estrela
(PT) Mevrouw de Voorzitter, ik ben het volledig eens met wat er is gezegd door mijn collega's van de Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten en Democraten in het Europees Parlement die voor mij aan het woord zijn geweest. Ik wil de voorzitter van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken, mevrouw Berès, feliciteren met dit initiatief, dat ons in staat stelt om over een zeer belangrijk onderwerp te debatteren. Ik wil u, commissaris, ook bedanken voor uw betrokkenheid en voor de gevoeligheid die u heeft getoond.
Huishoudelijk werk is economisch en sociaal gezien belangrijk, maar het is werk dat slecht wordt betaald, het is routinewerk en het wordt ondergewaardeerd door de maatschappij. Er is al gezegd dat huishoudelijk werk voornamelijk wordt gedaan door vrouwen, die onderworpen worden aan allerlei vormen van discriminatie. In feite, wat discriminatie betreft, wil ik graag vermelden dat ik in mijn verslag over de herziening van de richtlijn inzake zwangerschapsverlof bepleit om huishoudelijk personeel op te nemen in de werkingssfeer van de richtlijn.
Huishoudelijk personeel is op dit moment uitgesloten van de richtlijn inzake zwangerschapsverlof en van welke Europese wetgeving die het recht op bescherming van het moederschap garanderen dan ook, en ze vallen niet eens onder de kaderrichtlijn inzake gezondheid en veiligheid. Dit is onacceptabele discriminatie, wat moet worden rechtgezet.
Dit verdrag van de Internationale Arbeidsorganisatie is dan ook gewenst en moet worden gesteund, om waardigheid te geven aan huishoudelijk werk en deze vrouwen de rechten te geven die andere vrouwen ook hebben.
Kyriacos Triantaphyllides
(EL) Mevrouw de Voorzitter, uit een reeks in lidstaten verrichte onderzoeken blijkt dat huishoudelijk personeel te kampen heeft met diverse problemen, zoals lage beloning, discriminatie, grote werklast, onbetamelijk gedrag van de kant van de werkgever en zelfs seksuele intimidatie. Al deze problemen worden echter onder het tapijt geveegd omdat deze mensen niet als werknemers worden behandeld en dus niet worden beschermd uit hoofde van de internationale verdragen en de rechtspraak van de Europese Unie. Daarom is het hoogstnoodzakelijk om termen als 'hulp in de huishouding' niet meer te gebruiken, maar te spreken van 'huishoudelijk personeel' en de vraagstukken met betrekking tot arbeidscontracten en arbeidsrelaties te regelen.
De aanneming van een ILO-verdrag inzake huishoudelijk personeel zal een eerste stap zijn om de bestaande leemtes op te vullen. Daarin moeten arbeidsrechten worden verankerd, loonsverhogingen worden geregeld en criteria voor werkgevers worden vastgesteld en zal eventueel moeten worden gepreciseerd dat huishoudelijk personeel niet noodzakelijkerwijs in het huis van de werkgever hoeft te wonen. In het kader van deze inspanningen zal de Europese Unie in samenwerking met de lidstaten moeten streven naar wijziging van de bestaande wetgeving, opdat ook huishoudelijk personeel hieronder valt. Eerst en vooral moet de Europese Unie echter samenwerking tussen lidstaten en uitwisseling van goede praktijken aanmoedigen.
Thomas Mann
(DE) Mevrouw de Voorzitter, mijnheer Andor, dames en heren, in Duitsland valt huishoudelijk personeel niet onder beschermende arbeidswetgeving. Deze werknemers vallen evenmin onder de Europese kaderrichtlijn. De reden hiervan is dat het de staat niet is toegestaan de naleving van regelgeving in particuliere woningen te controleren. In overige lidstaten bestaan er vergelijkbare obstakels. In maar liefst vijftien van de lidstaten valt huishoudelijk personeel niet onder beschermende arbeidswetgeving.
Deze werknemers verdienen echter speciale bescherming. Ik ben daarom voor goedkeuring van het verdrag van de Internationale Arbeidsorganisatie (IAO), al denk ik niet dat het zinnig is om grote delen van het verdrag op te nemen in de EU-wetgeving. Dit zou de nationale parlementen ervan weerhouden onafhankelijke beslissingen te nemen over de ratificatie van de afzonderlijke IAO-verdragen. Niettemin zou ik de werkgroepen van de IAO willen bedanken voor hun voortreffelijke werk.
Er is echter nog wel een aantal problemen, bijvoorbeeld ten aanzien van de definities. Artikel 1 moet niet alleen huishoudelijk werk betreffen, maar ook huishoudelijke diensten. Het artikel inzake de rustperioden is eveneens problematisch. Elke werknemer moet één rustdag per week krijgen, maar dit hoeft niet in dezelfde week te zijn. De lidstaten moeten afzonderlijke overeenkomsten sluiten over de termijnen, aangezien een zekere mate van flexibiliteit vereist is.
Het verbod op betalingen in natura, die direct betrekking hebben op het werk, zoals uniformen, hulpmiddelen of beschermende uitrusting, vind ik onbegrijpelijk. Ik vermoed dat bedoeld wordt dat deze niet mogen worden ingehouden op het loon. Anders gezegd, wat we nodig hebben is een verbod op het inhouden van betalingen in natura op het loon.
Zodra deze inconsequenties zijn verholpen, geloof ik dat we het IAO-verdrag over huishoudelijk personeel kunnen ondertekenen. Hartelijk dank, mevrouw Berès, voor uw initiatief, en hartelijk dank aan iedereen die heeft gezegd vooruitgang te willen boeken ten aanzien van de positie van mensen die, zoals wij allen weten, bescherming nodig hebben.
Elena Băsescu
(RO) Mevrouw de Voorzitter, ik verwelkom het initiatief tot een aanvulling op het IAO-Verdrag door middel van deze aanbeveling over huishoudelijk personeel. Ik wil erop wijzen dat huishoudelijk personeel 9 procent van de beroepsbevolking uitmaakt, maar niet dezelfde sociale zekerheden geniet. Als deze activiteiten niet worden opgegeven is dat schadelijk voor de werknemers en de overheid, die geen belasting kan innen. Ik denk dat deze categorie werknemers vooral kwetsbaar is voor misbruik door werkgevers. In veel gevallen gaat het om ongedocumenteerde migranten, hetgeen hen belemmert naar de autoriteiten te gaan als ze worden uitgebuit. Ik roep de Commissie op om zo snel mogelijk een pakket maatregelen aan te nemen om deze werknemers te beschermen en te informeren. Er is een nauwe samenwerking nodig tussen de nationale autoriteiten en de Europese instellingen, met het doel om de arbeidsomstandigheden voor deze categorie werknemers te verbeteren.
Silvia-Adriana Ţicău
(RO) Mevrouw de Voorzitter, de vergrijzende bevolking vraagt steeds meer om huishoudelijke diensten. Als gevolg van de economische crisis is de werkloosheid tot ongeveer 10 procent gestegen, de jeugdwerkloosheid zelfs tot 20 procent. In veel lidstaten hebben economische herstelprogramma's geleid tot een lagere zorgbegroting, en dat weer tot veel ontslagen medewerkers in die sector.
Als huishoudelijk of schoonmaakpersoneel zwartwerkt, krijgen ze geen kans op een fatsoenlijk inkomen en vooral niet op een fatsoenlijk pensioen. Aangezien de werknemers in deze sector vooral vrouwen zijn, die in het algemeen verantwoordelijk zijn voor hun eigen familie, in de zin dat ze kinderen moeten opvoeden en voor ouderen moeten zorgen, wil ik de Commissie vragen of er statistieken beschikbaar zijn over huishoudelijk personeel in de EU en in iedere lidstaat afzonderlijk. Ook wil ik vragen welke maatregelen de Commissie wil nemen om niet alleen de nodige flexibiliteit, maar ook het respecteren van de rechten van deze werknemers te waarborgen.
Ilda Figueiredo
(PT) Mevrouw de Voorzitter, ik vind het debat dat we hier voeren belangrijk, evenals het initiatief van onze voorzitter van de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken inzake de noodzaak om de waarde van huishoudelijk personeel te erkennen. Voor het grootste deel zijn het vrouwen die hulp bieden in de huishouding, schoonmaken en maaltijden verzorgen en die vaak het slachtoffer zijn van ernstige uitbuiting en discriminatie, vaak zelfs in nog sterkere mate als het immigranten betreft. Daarom is het van het grootste belang om dit probleem aan te pakken.
Ook ben ik van mening dat een nieuw verdrag en een aanbeveling van de Internationale Arbeidsorganisatie een waardevolle bijdrage kunnen vormen en zouden moeten worden aangenomen, indien mogelijk, tijdens de honderdste Internationale Arbeidsconferentie. Er is dan ook geen twijfel mogelijk dat de rol van de Commissie - uw rol, commissaris - in het aanmoedigen van de lidstaten, en ook in het vestigen van meer aandacht op de precieze inhoud van het verdrag, erg belangrijk zou kunnen zijn. Ik vraag u echter ook om uw algehele aandacht te geven aan wetgeving van de Unie om arbeid, loon en bescherming van het moederschap en bij ziekte te kunnen garanderen, evenals sociale zekerheidsrechten voor huishoudelijk personeel, zowel voor mannen als voor vrouwen.
Elisabeth Schroedter
(DE) Mevrouw de Voorzitter, ik zou nogmaals willen verwijzen naar de voordracht van de heer Andor. Hij vroeg zich heel voorzichtig af of de Europese Commissie wel bevoegdheden en verantwoordelijkheden heeft op dit vlak. Ik geloof dat zij meer verantwoordelijkheid heeft voor met name de vrijheid van verkeer.
Waar ik meteen aan moet denken, zijn gedetacheerde werknemers. Een voorbeeld hiervan is Berlijn, waar de vakbonden een adviescentrum voor gedetacheerde werknemers hebben opgezet. De grootste groep werknemers die contact opneemt met dit centrum - niet alleen vanuit Berlijn, maar vanuit geheel Duitsland - betreft verpleegsters die werkzaam zijn als huishoudelijk personeel, soms onder ontstellende en uiterst onzekere omstandigheden. Dit is slechts één manier om de minimale arbeidsvoorwaarden te ontduiken. Sommige van deze mensen hebben alleen in naam een zelfstandige status. Dat is de reden waarom wij dit amendement ter tafel hebben gebracht. Het merendeel van deze mensen bestaat uit werknemers uit andere EU-lidstaten en uit derde landen. Dit geeft aan dat de Commissie wel degelijk een verantwoordelijkheid heeft om op dit vlak actie te ondernemen en minimumstandaarden te introduceren.
László Andor
lid van de Commissie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, deze discussie benadrukt de centrale rol van de IAO in de arbeidsmarkt. Ik ben van mening dat we onze nauwe samenwerking met de IAO moeten voortzetten, omdat het werk van de IAO op dit gebied, en uiteraard ook op andere, zeer van toepassing is op de Europese context.
Maar uit de discussie is ook gebleken dat een groot deel van het werkgelegenheids- en sociaal beleid waar we mee te maken hebben van toepassing is op huishoudelijk personeel, ondanks dat dit personeel als een aparte groep wordt beschouwd.
De ontwikkeling van vaardigheden, gezondheid en veiligheid, fatsoenlijke lonen en sociale zekerheid, de ontwikkeling van contractuele regelingen - en ik zou deze lijst natuurlijk nog langer kunnen maken - zijn allemaal aspecten die moeten worden meegenomen in de context van huishoudelijk werk, en uiteraard moet de Europese Unie ook wereldwijd als leider optreden.
We moeten nauw samenwerken met de lidstaten, want veel mogelijkheden voor maatregelen zijn te vinden op het niveau van de lidstaten, en we gaan door met de uitwisseling van goede praktijken op dit gebied.
Zoals ik in mijn inleidende verklaring al heb opgemerkt, zijn we op dit moment bezig met de uitvoering van een proefproject, op verzoek van het Parlement, om tijdelijk werk om te zetten in fatsoenlijke banen, en zijn er al twee uitnodigingen tot het indienen van voorstellen gedaan. De tweede, die eerder dit jaar is gedaan, is in het bijzonder bedoeld om de rechten van de armste arbeiders te versterken, en er zal tevens een onderzoek komen om meer inzicht in het fenomeen van onzeker werk te krijgen.
Aangaande de vraag over gezondheids- en veiligheidswetgeving en hoe die van toepassing is op huishoudelijk personeel, heeft de Commissie op dit moment geen plannen om het bestek van de richtlijn inzake gezondheid en veiligheid uit te breiden, maar we hebben nu wel de kans om nieuwe regels te overwegen voor huishoudelijk personeel als groep. Het is belangrijk om op te merken dat de lidstaten vanzelfsprekend strengere nationale regels kunnen invoeren. Ze kunnen bijvoorbeeld huishoudelijk personeel opnemen in nationale regels en verder gaan dan de minimale vereisten.
De Voorzitter
Tot besluit van dit debat heb ik één ontwerpresolutie ontvangen.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt donderdag 12 mei om 12.00 uur plaats.
