18 - Dawstwo i przeszczepianie narządów: działania polityczne na poziomie UE (debata) 
Przewodniczący
Kolejnym punktem porządku dziennego jest sprawozdanie sporządzone przez Adamosa Adamou w imieniu Komisji Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności w sprawie dawstwa i przeszczepiania narządów: działania polityczne na poziomie UE.
Adamos Adamou
sprawozdawca. - (EL) Panie przewodniczący, pani komisarz, panie i panowie! Na wstępie chciałbym podziękować Komisji Europejskiej za jej komunikat i doskonałą współpracę między nami. Chciałbym również podziękować wszystkim moim kolegom, w szczególności sprawozdawcom pomocniczym, za bardzo trudną pracę, którą wspólnie wykonaliśmy w celu wypracowania poprawek kompromisowych, które zostały jednogłośnie przyjęte.
Głównymi zagadnieniami, których dotyczy komunikat Komisji i z którymi miałem do czynienia jako sprawozdawca, są: ryzyko i bezpieczeństwo przeszczepów, na przykład przenoszenie chorób, niedostateczna ilość narządów i nielegalny handel narządami. Proszę pozwolić mi odnieść się po kolei do każdego z nich.
W odniesieniu do jakości i bezpieczeństwa, przy wykorzystaniu narządów w leczeniu istnieje ryzyko przeniesienia chorób do biorcy. Z tego względu duże znaczenie ma badanie dawców w celu ograniczenia ryzyka dla biorców. Konieczne jest badanie dawców w celu stwierdzenia, czy istnieje ryzyko przeniesienia jakiejkolwiek choroby. W celu określenia standardu bezpieczeństwa dawcy konieczne jest przeprowadzenie minimalnego zestawu badań. Jednakże musimy podkreślić, że obecnie nie ma zgody między państwami członkowskimi w odniesieniu do tych badań.
Poważny brak dawców narządów pozostaje największym wyzwaniem stojącym przed państwami członkowskimi w zakresie przeszczepów narządów. Wydłużające się listy oczekujących stanowią poważny problem. Z tego względu kluczowe znaczenie dla zwalczania niedostatecznej liczby narządów ma ustanowienie skutecznego systemu identyfikacji tych osób, które z chwilą śmierci mogą stać się dawcami organów, oczywiście pod warunkiem spełnienia wszystkich wymogów w zakresie wyrażania zgody, obowiązujących w państwach członkowskich.
Inną istotną możliwością zwiększenia liczby dawców jest ewentualne wspieranie altruistycznego dawstwa narządów przez osoby żyjące. Starannego rozważenia wymagają również ci potencjalni dawcy, którzy zwykle nie byliby uznani za idealnych kandydatów, znani oczywiście jako dawcy zakwalifikowani na podstawie rozszerzonych kryteriów. Na przykład możliwe byłoby dopuszczenie przeszczepu od jednego pacjenta będącego nosicielem wirusa HIV do innego.
Pani komisarz! Natomiast w odniesieniu do nielegalnego handlu narządami, wszyscy wiedzą, że taki handel ma miejsce. Wszyscy wiemy, że bogaci turyści z państw zachodnich wyzyskują potrzeby ekonomiczne osób z najuboższych krajów. Wszyscy słyszeliśmy, że istnieje lista cen narządów, że istnieje czarny rynek narządów, w szczególności w państwach Dalekiego Wschodu, na przykład Indiach, Pakistanie i Chinach, oraz że takie sytuacje mają miejsce nawet w rozszerzonej Europie. Z tego względu popieram poprawkę 7 do ustępu 57, złożoną przez moich kolegów panią Brepoels, pana Liese oraz pana Bowisa, w imieniu Grupy Europejskiej Partii Ludowej (Chrześcijańscy Demokraci) i Europejskich Demokratów, a duże znaczenie ma wzmocnienie kontroli nad przypadkami handlu narządami, abyśmy wreszcie mogli wyciągnąć niezbędne wnioski.
Jednocześnie chciałbym podkreślić, że altruizm musi stanowić podstawowy element dawstwa i przeszczepiania narządów. Z tego względu terminologia ekonomiczna stosowana w komunikacie Komisji nie jest odpowiednia, w szczególności z punktu widzenia zasady niekomercjalizacji ciała ludzkiego. Również z tego względu nie mogłem poprzeć poprawki 2 do ustępu 38, zgłoszonej przez pana Martina i pana Matsakisa. Oczywiście po moich szczegółowych rozmowach z panem Matsakisem, jak on sam państwu wyjaśni, ma on zamiar ją wycofać i przedłożyć jutro inną poprawkę ustną, którą popieram.
Jednakże jak już powiedziałem, uważam, że narządy nie mogą być traktowane jak towary na rynku wewnętrznym i z tego względu nie zgadzam się na usunięcie tego uzupełnienia. Ponadto zasada niekomercjalizacji ciała ludzkiego jest dobitnie zawarta w art. 3 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.
Panie i panowie! Nie mam już więcej czasu, ponieważ upłynęły 4 minuty. Mam zamiar kontynuować w swoim podsumowaniu, kiedy ponownie zabiorę głos po państwa uwagach.
Androulla Vassiliou
komisarz. - (EL) Panie przewodniczący, panie i panowie! Proszę pozwolić mi na wstępie pogratulować panu Adamou przygotowanego przez niego doskonałego sprawozdania w sprawie dawstwa i przeszczepów narządów. Cieszę się szczególnie, że sprawozdanie popiera stanowisko Komisji, że działania w zakresie dawstwa i przeszczepiania narządów muszą koncentrować się na: po pierwsze - poprawie jakości i bezpieczeństwa narządów; po drugie - zwiększeniu dostępności narządów; oraz po trzecie - zapewnieniu bezpieczeństwa przeszczepów.
Zapewnienie wysokich standardów jakości i bezpieczeństwa narządów przyniesie korzyści wszystkim. Wiemy, że pewna liczba narządów jest wymieniana między państwami członkowskimi UE. Obecnie nie ma wspólnych standardów jakości i bezpieczeństwa w procesie pobierania narządów ludzkich i z tego względu spełnienie tej potrzeby ma bardzo duże znaczenie.
Zagwarantuje ono nie tylko stosowanie porównywalnych norm bezpieczeństwa w całej UE, ale również zapewni poczucie bezpieczeństwa i solidarności w całym systemie transplantologii.
Komisja zamierza przedłożyć projekt ram legislacyjnych odnoszących się do podstawowych zasad bezpieczeństwa i jakości w zakresie dawstwa i pobierania ludzkich narządów.
Te wymogi będą miały charakter powszechny i elastyczny w celu zmaksymalizowania liczby wykonywanych przeszczepów. Przecież tu chodzi o ratowanie życia ludzkiego. Musimy przede wszystkim pamiętać, że obecnie na listach oczekujących na narządy w całej Europie znajduje się 50 tysięcy osób.
Zwiększenie dostępności narządów wymaga zwiększenia świadomości społecznej w tej sprawie. Obywatele muszą wiedzieć, że systemy przeszczepów są bezpieczne i pewne. W przeciwnym razie nie zgodzą się na oddanie narządów.
W niektórych państwach członkowskich mamy już pewne dobre przykłady, kiedy na przykład uwzględnienie koordynatorów przeszczepów miało pozytywny wpływ na liczbę oddanych narządów. Komisja zamierza przedłożyć plan działań uwzględniający 10 priorytetowych działań służących sprostaniu wyzwaniom w zakresie dawstwa i przeszczepów w UE. Komisja dostrzega znaczenie przeciwdziałania nielegalnemu handlowi narządami, co znajduje odzwierciedlenie w komunikacie w sprawie dawstwa i przeszczepów narządów.
Zapisałam również uwagi pana dr Adamou i poważnie się nad nimi zastanowię. Jego sprawozdanie jasno pokazuje, że musimy dokładnie przeanalizować, w jaki sposób chcemy zareagować na zmorę handlu narządami w UE.
Komisja będzie monitorować sytuację wspólnie z naszymi międzynarodowymi partnerami, Radą Europy i Światową Organizacją Zdrowia. Udzielimy również wsparcia Interpolowi w celu dalszego monitorowania tego problemu.
Ponadto uważam, że zwiększając dostępność narządów w Unii Europejskiej pośrednio przeciwdziałamy turystyce przeszczepowej i handlowi narządami.
Jednocześnie handel narządami zostanie uwzględniony w tegorocznym sprawozdaniu Komisji w sprawie planu działań UE w sprawie handlu ludźmi.
Edit Bauer
sprawozdawczyni komisji opiniodawczej Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych. -Panie przewodniczący! Dawstwo i przeszczepy narządów to delikatne i istotne zagadnienie, w którym dobre prawo połączone z dobrą praktyką może uratować tysiące istnień ludzkich rocznie. Kwestie leżące na kruchej linii między życiem i śmiercią są faktycznie delikatne. Trudno w nich pomóc za pomocą przepisów, a łatwo zaszkodzić. Z tego względu absolutnie kluczowe znaczenie ma przestrzeganie dobrych praktyk w państwach członkowskich.
Z drugiej strony nader istotne jest odkrycie tych wszystkich praktyk, które powodują brak zaufania i przejrzystości w zarządzaniu listami osób oczekujących bądź prowadzących do skandalicznych przypadków nadużywania luk w prawie.
Chciałabym zwrócić uwagę na trzy kwestie w opinii Komisji Wolności Obywatelskich, Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych. Po pierwsze, żyjący dawcy są z reguły niespokrewnieni. W tym kontekście procedury prawne powinny minimalizować możliwość nielegalnej sprzedaży narządów. Kwestia zwrotu kosztów społecznych ponoszonych przez dawcę wciąż wymaga odpowiedniego rozwiązania.
Po drugie w tych przypadkach, w których proces przeszczepu uwzględnia współpracę międzynarodową, prawo powinno zapewniać przepisy tak jasne, jak te obowiązujące w państwach członkowskich. Turystyka przeszczepowa powoduje nowe problemy, o których wspominała pani komisarz. W jaki sposób powinniśmy traktować takie przypadki?
Po trzecie, współpraca międzynarodowa w wykrywaniu przypadków nielegalnego handlu narządami musi być lepiej zorganizowana i poważniejsza, ponieważ niejawny handel i jego konsekwencje mogą zrujnować nadzieje tysięcy pacjentów oczekujących na narządy ratujące życie. Z drugiej strony europejskie przepisy w zakresie handlu ludźmi powinny również uwzględniać sprzedaż i handel narządami, nawet jeżeli jest to nadal niejawny, lecz coraz istotniejszy problem globalny.
Chciałaby pogratulować sprawozdawcy oraz sprawozdawcom pomocniczym i podziękować im za dobrą współpracę.
Frieda Brepoels
w imieniu grupy PPE-DE. - (NL) Panie przewodniczący, pani komisarz! Przeszczepy narządów faktycznie codziennie ratują życie ludzkie w Europie. Niestety, brak dawców oznacza, że tysiące Europejczyków umiera co roku będąc na listach oczekujących. Wyzwaniem jest bezpieczne zwiększenie liczby dawców. Jako sprawozdawczyni pomocnicza dla Grupy Europejskiej Partii Ludowej i Europejskich Demokratów bardzo się cieszę, że Parlament popiera dziś w pełni inicjatywę Komisji i uznaje, że Europa może w tej kwestii odegrać kluczową rolę.
Dawstwo i przeszczepy narządów są kwestią bardzo złożoną i budzącą duże emocje, jak już podkreślali inni mówcy, a poglądy na nią znacznie różnią się w poszczególnych państwach członkowskich. Pracując nad sprawozdaniem sama rozmawiałam z wieloma doktorami, pacjentami i organizacjami. Przeprowadzone przez nas konsultacje i wizyta studialna w Hiszpanii również dostarczyły nam cennych spostrzeżeń, i chciałabym bardzo serdecznie podziękować sprawozdawcy za uwzględnienie wszystkich naszych uwag w sprawozdaniu.
Mam cztery uwagi. Po pierwsze, musimy przede wszystkim zapewnić, że dyrektywa w sprawie jakości i bezpieczeństwa, przedłożona przez Komisję, jest dostatecznie elastyczna i nie tworzy dodatkowych obciążeń administracyjnych, a nawet ni zmniejsza liczby dostępnych narządów. Naszym zdaniem to doktor powinien podejmować ostateczną decyzję o jakości i bezpieczeństwie. Dla zapewnienia jakości i bezpieczeństwa zwracamy się również do państw członkowskich o monitorowanie i ocenę rezultatów po przeszczepie i po dawstwie. Ponieważ porównywalność danych między państwami członkowskimi ma w tym przypadku ogromne znaczenie, być może należałoby rozważyć ustanowienie wspólnej metodologii analizy danych.
Po drugie, najistotniejszym czynnikiem w pozyskaniu większej liczby dawców, ważniejszym nawet od przepisów, jest sposób organizacji systemu dawstwa. Z tego względu chcielibyśmy, aby szpitale zwiększyły liczbę pracowników zajmujących się identyfikacją potencjalnych dawców, jak również doradzaniem i wspieraniem najbliższej rodziny. W państwach korzystających z koordynatorów przeszczepów tego typu liczba dawców zwiększa się.
Po trzecie, pokazuje to również, jak ogromne znaczenie ma wymiana dobrych praktyk między państwami członkowskimi. Unia Europejska może ją z łatwością wspierać. Duże znaczenie ma również publikowanie przez szpitale pozytywnych wyników przeszczepów oraz proaktywne nastawienie wobec mediów.
Po czwarte, uważamy, że należałoby rozważyć na równi dawców żyjących i zmarłych. Chcielibyśmy również, aby żyjący dawcy nie byli ponownie dyskryminowani, na przykład przez towarzystwa ubezpieczeniowe.
Wreszcie dawstwo narządów musi pozostać procesem ściśle niekomercyjnym, altruistycznym i dobrowolnym. Naszym zdaniem wszelkie wypłaty mogą pokrywać jedynie wydatki i niewygody dawstwa. Komisja, wspólnie z państwami członkowskimi, musi odgrywać o wiele bardziej proaktywną rolę w zwalczaniu sprzedaży i handlu narządami oraz turystyki przeszczepowej. Wykrywalność ma bardzo duże znaczenie w tym kontekście, a Europol również musi lepiej monitorować tę kwestię i wykrywać przypadki sprzedaży i/lub handlu.
Jestem pewna, że za pomocą tego sprawozdania Parlament wysyła bardzo zrównoważony i pewny sygnał i wzywam Izbę do zagłosowania jutro za przyjęciem sprawozdania.
María Sornosa Martínez
w imieniu grupy PSE. - (ES) Panie przewodniczący, pani komisarz! Z niecierpliwością oczekuję na przedłożenie przez Komisję projektu dyrektywy, która ustanowi normy jakości i bezpieczeństwa procesów dawstwa i pobierania narządów w całej Unii Europejskiej.
Ze względu na przejrzystość tego procesu chciałabym stwierdzić, że jako socjaliści popieramy działania służące ochronie dawców i zapewnieniu, że dawstwo organów jest dokonywane altruistycznie i dobrowolnie, wykluczając jakąkolwiek formę zapłaty inną, niż ścisła rekompensata za wydatki i niewygody związane z dawstwem.
Przyszłe ramy legislacyjne nie powinny tworzyć nadmiernego obciążenia administracyjnego dla państw członkowskich, a także zagrażać stosowaniu istniejących dobrych praktyk.
W odniesieniu do procesów praktycznych, chciałabym zwrócić uwagę, że kilka bardzo restrykcyjnych norm jakości nie powinno zwiększyć kosztów, a w szczególności nie powinno zmniejszyć liczby narządów dostępnych do przeszczepów. Oczywiście nie należy podejmować działań uniemożliwiających przeszczep narządów, które obecnie zostałyby uznane za akceptowalne, ponieważ staramy się ratować życie ludzkie i zapewnić, że życie ludzi jest możliwie jak najbardziej komfortowe w przypadku osób chorych.
Niestety, doskonałe wyniki przeszczepów, mierzone zwiększoną długością życia i poprawą jego jakości, zwiększyły zapotrzebowanie na tę formę leczenia.
Pochodzę z Hiszpanii, która jest światowym liderem w zakresie dawstwa i przeszczepu organów. Skoro udało się nam osiągnąć tę cenną pozycję, bez wątpienia zawdzięczamy to istnieniu Krajowej Organizacji Transplantologicznej, która koordynuje działanie wszystkich zespołów fachowców w odpowiednich szpitalach, spośród których każdy ma swojego koordynatora przeszczepów, czyli lekarza, który koordynuje działania całego zespołu i proces prowadzący do dawstwa narządów.
Mam nadzieję, że projektowane przez Komisję Europejską przepisy uwzględnią ten rodzaj modelu, skoro okazał się on być tak skuteczny.
Wreszcie chciałabym podkreślić, że pożądane byłoby uwzględnienie odniesienia do potrzeby włączenia obywateli z państw trzecich, o innej kulturze i religii, do kultury przeszczepów, za pomocą szczególnych działań uświadamiających, kampanii w ich językach narodowych, mediatorów kulturowych itp., oraz wezwania państw do aktywnego przeciwdziałania handlowi poprzez przyjęcie sankcji karnych wobec obywateli europejskich uprawiających turystykę zdrowotną w celu uzyskania narządów w państwach trzecich.
Pozostaje mi jedynie podziękować sprawozdawcy i wszystkim sprawozdawcom niewymienionym indywidualnie, ponieważ bardzo dobrze się nam współpracowało i wypracowywało porozumienie.
Jules Maaten
w imieniu grupy ALDE. - (NL) Panie przewodniczący! Staram się postawić w sytuacji rodziców trzyletniej dziewczynki, u której stwierdzono wadę serca, dla której w jej kraju nie udaje się znaleźć serca od trzyletniego dawcy, bo nie jest to łatwe. W innym kraju europejskim być może byłoby ono dostępne, ale ten kraj nie był zainteresowany współpracą z resztą Europy. W takim przypadku domagałbym się podjęcia przez Europę działania. A istnieje dobry powód, dla którego działanie na szczeblu europejskim jest potrzebne. Obecnie mamy w Europie 400 tysięcy osób na listach oczekujących na narządy, a około dziesięcioro z nich umrze każdego dnia z powodu braku dawców narządów.
W odniesieniu do kryteriów bezpieczeństwa i jakości, doskonałe sprawozdanie przygotowane przez pana Adamou słusznie ostrzega nas przed zwiększaniem obciążenia biurokratycznego za pomocą przepisów ustanawianych w Brukseli. A proponowane przepisy, które właśnie uzyskały błogosławieństwo pani komisarz, z czego się bardzo cieszę, z pewnością nie mogą zwiększać obciążenia administracyjnego. Jeżeli którykolwiek sektor jest wrażliwy na obciążenia administracyjne, to właśnie ten. Cieszę się również, że usłyszałem przed chwilą od pani, iż chce pani przetrzeć szlak dla jak największej liczby przeszczepów i nie chce ograniczać ich ilości. Uważam, że to ważna zasada.
Potrzebujemy gwarancji ściślejszej współpracy między państwami członkowskimi. Współpraca transgraniczna oznacza, że proces przeszczepu jest przeprowadzany przez szpitale i lekarzy działających w różnych systemach prawnych. Rok temu były komisarz ds. zdrowia, Markos Kyprianou, opowiadał się za wprowadzeniem europejskiej karty dawcy. A Cypr, jak wiemy, panie Adamou, pani Vassiliou, jest skarbnicą mądrości. Taka karta, bez względu na to, czy zostanie połączona z europejską kartą ubezpieczenia zdrowotnego, może zapewnić, że narządy, które staną się dostępne, zostaną możliwie jak najefektywniej wykorzystane. Ankiety Eurobarometru pokazują, że 81% Europejczyków popiera stosowanie kardy dawcy narządów, ale jedynie 12% spośród nich faktycznie nosi ją przy sobie. Sprawozdanie pana Adamou wzywa do wprowadzenia dobrowolnej europejskiej karty dawcy, a ja chciałbym skorzystać z tej okazji do wezwania pani komisarz do przedłożenia do końca roku projektu przepisów służących wprowadzeniu takiej karty uzupełniającej wobec karty krajowej.
Margrete Auken
w imieniu grupy Verts/ALE. - (DA) Panie przewodniczący! Chciałabym podziękować panu Adamou za bardzo dobre sprawozdanie i doskonałą jak dotąd współpracę przy jego przygotowywaniu. Potrzebujemy większej liczby narządów - z pewnością zgadzamy się co do tego. Jednakże ważne, aby odbywało się to we właściwy sposób. Współpraca jest dobra, a ja osobiście uważam, że potrzebna jest odpowiednia informacja, lepsza informacja, aby obywatele dobrze się czuli jako dawcy narządów. W efekcie obywatele będą pewni, że wszystko będzie zrobione z szacunkiem, i odnosi się to również do najbliższej rodziny, która oczywiście staje wobec najbardziej dramatycznej sytuacji w swoim życiu, a ponadto obywatele mogą czuć się bezpieczni wiedząc, że ich najbliższych otoczy się odpowiednią opieką. Jeżeli to umożliwi im omówienie tej sprawy we własnym gronie, to przyniesie to dobre rezultaty.
Jednakże zapotrzebowanie na narządy w żadnym przypadku nie może prowadzić do komercjalizacji procesu. Uważam, że wszyscy są zadowoleni i zgadzają się, że obecnie trzeba omówić tę kwestię oraz przeciwdziałać odbywającemu się handlowi. Nie można zaakceptować, że jak dotąd nie włączyliśmy w odpowiednim zakresie Europolu, ponieważ faktycznie jest to przestępstwem. Nawet w regionach, w których nie jest to sprzeczne z prawem, przestępstwem jest oczywiście nakłanianie osób biednych do sprzedaży swoich nerek w celu wspomożenia ich rodzin.
Wreszcie proszę pozwolić mi podkreślić, jak wielu zapewnień będziemy musieli udzielić; musimy być tego świadomi, ponieważ zostaniemy poddani olbrzymiej presji. Na przykład uważam, że sformułowanie mówiące o tym, iż ludzie umierają "w wyniku chronicznego niedoboru narządów” jest szkodliwe. Ludzie umierają, ponieważ są chorzy. Ponadto nigdy nie będziemy mieć dostatecznej ilości narządów. Są ludzie, którzy mają wystarczająco dużo szczęścia, aby otrzymać przeszczep i których życie można w efekcie uratować. Musimy przyjąć niniejsze sprawozdanie aby zwiększyć liczbę takich przypadków. Jednakże nigdy nie będziemy mieć sytuacji, w której będziemy mieć dostateczną ilość narządów. Nie byłoby ich wystarczająco dużo nawet gdybyśmy znieśli wszystkie ograniczenia prędkości w Europie.
Jiří Maštálka
w imieniu grupy GUE/NGL. - (CS) Panie przewodniczący, panie i panowie! Przede wszystkim chciałbym pogratulować, jako lekarz i poseł do tej Izby, mojemu koledze, panu Adamosowi Adamou, za jego doskonałą pracę nad tym sprawozdaniem. Kwestie przeszczepów i dawstwa narządów mogą czasami wywoływać kontrowersje, których przyczyny są oczywiste: z jednej strony musimy uwzględnić kwestie etyczne, a z drugiej nie możemy pozwolić na zatrzymanie postępu w medycynie, co ograniczyłoby lub utrudniło niesienie pomocy ludziom.
Cieszę się, że sprawozdanie opiera się na cenionych przeze mnie filarach. Pierwszym z nich są instrumenty prawne: muszą zapewniać, że dawstwo narządów nadal będzie działalnością raczej dobrowolną niż komercyjną. Posiadanie norm będzie korzystne, ale te normy nie mogą wpływać na stosowanie i możliwości w poszczególnych państwach członkowskich. Drugi filar odnosi się do współpracy między państwami członkowskimi, która - podobnie jak w wielu innych dziedzinach - ma kluczowe znaczenie. Trzeci filar odnosi się do tego, że nie można podjąć żadnych działań bez współpracy ze strony obywateli. Z tego względu z zadowoleniem przyjmuję środki zapewniające lepszą świadomość społeczną i przejrzystość. Wspólnym celem, który jasno wynika ze sprawozdania, jest eliminacja za wszelką cenę nielegalnego handlu. Sprawozdanie pana Adamou z pewnością przeciera szlak w tym kierunku.
Urszula Krupa
w imieniu grupy IND/DEM. - Panie Przewodniczący! Wzniosłe cele komunikatu Komisji o dawstwie i przeszczepianiu narządów oraz działaniach politycznych na poziomie Unii, jak i sprawozdanie pana Adamou podkreślające, że oddanie organów jest darem oraz, że ważne jest poszanowanie i ochrona wolnego wyboru oddawania lub nieoddawania narządów do transplantacji, nie są działaniami wystarczającymi.
Podobnie nie wystarczą uregulowania zapowiadające wprowadzenie europejskiej karty dawcy przy negowaniu wszelkich poprawek dotyczących kierowania się zasadami etycznymi i moralnymi w dokumentach Parlamentu Europejskiego. Brak przestrzegania zasad moralnych i kierowania się nimi w postępowaniu oraz stanowionym prawie prowadzi do utraty zdrowia moralnego społeczeństw i różnego rodzaju nadużyć we wszystkich dziedzinach życia społecznego, także w nauce i medycynie.
Poza szerzącym się liberalizmem i komercją powodem handlu organami i innych różnych nadużyć jest ogromne rozwarstwienie społeczne. Wraz z powstawaniem grupy ludzi bardzo bogatych, mogących kupić sobie wszystko, łącznie z organami do transplantacji oraz takich, którzy żyjąc w nędzy doprowadzeni do ostateczności, zwłaszcza pod przymusem mogą oddawać swoje narządy, zmniejszając swoją szansę na zdrowie i przeżycie.
Takiego stanu rzeczy nie zmienią zapewnienia o równych szansach, równym dostępie do służby zdrowia, ale potrzeba rzeczywistego zabezpieczenia socjalnego oraz popartych prawnie działań chroniących zdrowie i życie człowieka.
Irena Belohorská
(SK) Panie i panowie! Ja również chciałbym pogratulować panu doktorowi Adamosowi Adamou jego sprawozdania, które zostało jednogłośnie przyjęte przez Komisję Ochrony Środowiska, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności. Żaden poseł nie zagłosował przeciwko niemu; nie sprzeciwił się mu również nikt w komisjach, które zostały poproszone o wyrażenie swojej opinii. Osiągnięcie tak niezwykłego poziomu zgodności było możliwe również dzięki częstym i długim dyskusjom nad tym sprawozdaniem, zorganizowanym przez sprawozdawcę, a ja chciałabym mu za to podziękować.
Mamy dwojakie zadanie w dziedzinie przeszczepów narządów. Z jednej strony chcemy pomóc ludziom, dla których przeszczep narządów jest jedyną szansą pozostania przy życiu, a z drugiej strony naszym obowiązkiem jest zapobieganie handlowi narządami, co jest jednym z najpoważniejszych przestępstw. Wiemy, że handel narządami odbywa się szczególnie intensywnie w uboższych regionach świata, w których dawstwo narządów jest dla osób ubogich jedyną szansą przetrwania.
Z tego względu uważam za szokujące, że w dzisiejszej Unii Europejskiej, opierającej się na wartościach, moralności i etyce, niektórzy domagają się legalizacji tego handlu. Ponieważ istnieje olbrzymia różnica między dostępnością narządów, zarówno od żyjących, jak i od zmarłych dawców, oraz zapotrzebowaniem na nie, duże znaczenie ma zwiększenie liczby dawców.
W swoim programie zdrowotnym na lata 2008-2013 Komisja uwzględniła ocenę rezultatów po przeszczepie jako jeden ze swoich priorytetów w zakresie bezpieczeństwa zdrowotnego, co oznacza, że możliwe jest udzielenie dotacji w tej dziedzinie. Chociaż z dużym zadowoleniem przyjmuję możliwość finansowania projektów za pomocą dotacji, mam kilka zastrzeżeń.
Wiem, że niniejsza debata nie dotyczy programu zdrowotnego na lata 2008-2013, ale muszę zwrócić uwagę na następującą kwestię. W odniesieniu do projektów byłam zaskoczona matematyczną różnicą między liczbą projektów, które zostały zatwierdzone, a liczbą zakończonych projektów: w 2004 r. zatwierdzono 72 projekty, a ukończono 9; w 2005 r. zatwierdzono 61 projektów, a ukończono 7; w 2006 r. zatwierdzono 87 projektów, a żadnego nie ukończono; a w 2007 r. zatwierdzono 6 projektów i żadnego nie ukończono. Czy istnieją jakieś mechanizmy umożliwiające weryfikację efektywności projektów współfinansowanych przez Unię Europejską?
Glenis Willmott
Panie przewodniczący! W ostatnich dziesięcioleciach wykorzystanie narządów ludzkich do przeszczepów stale się zwiększało. Przeszczep narządów jest obecnie najkorzystniejszą finansowo metodą leczenia terminalnej wady nerek. Dla terminalnych wad narządów takich jak wątroba, płuca i serce to jedyna dostępna metoda leczenia.
Przeszczepy są jednym z najcudowniejszych osiągnięć nowoczesnej medycyny, ale mniej niż 25% populacji Wielkiej Brytanii jest zarejestrowanymi dawcami narządów. W ostatnim roku około 2400 osób w Wielkiej Brytanii skorzystało z przeszczepu narządów, ale ponad 1000 osób rocznie umiera czekając na taki przeszczep.
Niedobór narządów jest wspólnym problemem wszystkich państw europejskich i z pewnością konieczne jest wzmocnienie systemu wspierającego dawstwo narządów w całej UE. Z tego względu z zadowoleniem przyjmuję niniejsze sprawozdanie, a w szczególności poszerzony rozdział w sprawie handlu narządami.
Brak dawców spowodował wykładniczy wzrost turystyki przeszczepowej do krajów rozwijających się. Międzynarodowy czarny rynek narządów przyciąga ludzi poszukujących nerki czy innego narządu, a ludzie żyjący w skrajnej nędzy czy innych wrażliwych warunkach są wykorzystywani. Stali się magazynem części zamiennych dla osób chorych. Jednakże w procedurze nielegalnych przeszczepów narządów często ignoruje się kwestie bezpieczeństwa, a życie zarówno dawcy, jak i biorcy jest zagrożone. Gazety brytyjskie już ujawniły kilka makabrycznych stron internetowych skierowanych do tak zwanych "turystów przeszczepowych”, obejmujących ofertę nerek od skazanych na śmierć chińskich więźniów.
Nie możemy tego postrzegać jako odległego przestępstwa. Niektóre państwa europejskie również zostały wplątane w handel narządami, w tym Mołdowa, Serbia, Turcja i Rumunia. Rządy w całej Europie muszą zwiększyć wysiłki służące zwalczaniu tych wstydliwych przestępstw, a zatem chciałbym pogratulować panu Adamou jego wszechstronnego i przenikliwego sprawozdania.
Marios Matsakis
Panie przewodniczący! Chciałbym pogratulować sprawozdawcy jego rzeczywiście doskonałego sprawozdania.
Proszę pozwolić mi przy tej okazji na poruszenie istotnej, lecz nader kontrowersyjnej kwestii, która chociaż nie jest przedmiotem obecnej decyzji, jednakże musi kiedyś zostać omówiona: kwestia koncepcji domniemanej zgody. Większość narządów potencjalnych dawców nigdy nie jest dostępna, ponieważ system uzyskania zgody dawcy za życia lub jego rodziny nigdy nie będzie mógł funkcjonować dostatecznie sprawnie, aby przezwyciężyć restrykcyjne ograniczenia czasowe, delikatne psychologiczno-socjologiczne oznaki żałoby czy skomplikowane techniczne warunki pozyskania i transportu narządów.
Rozwiązaniem tego problemu niedoboru narządów jest stanowcze domniemanie, że wszyscy zmarli są dawcami, o ile w odpowiednim czasie nie sprzeciwi się temu bliska rodzina lub dawca jeszcze za życia. Wiem, że prawodawcom niełatwo to zaakceptować, ale mam nadzieję, że wywoła to pewne poważne i dojrzałe przemyślenia w przyszłości, opierające się na realizmie i świadomości olbrzymiej ilości istnień, które można by uratować po wdrożeniu takiego systemu.
Hiltrud Breyer
(DE) Panie przewodniczący, panie i panowie! Panie Adamou, wiemy, że zapotrzebowanie na narządy przekracza ich dostępność. Jednakże jednocześnie wiemy, ze jedynym sposobem zwiększenia dostępności jest zagwarantowanie zasady niekomercjalizacji. A zatem nie można zezwolić na handel narządami i nie możemy pozwolić, aby dopłaty i zwrot kosztów przekształciły się w utajoną formę zapłaty.
W Unii Europejskiej nie traktuje się poważnie problemu handlu narządami. Z zadowoleniem wysłuchałam oświadczenia pani komisarz, że handel narządami zostanie uwzględniony w najbliższym sprawozdaniu w sprawie handlu ludźmi. Jednakże co stanie się, jeżeli obywatel europejski przybędzie - z narządem - z kraju trzeciego, na przykład z Filipin? Żaden doktor czy szpital nie zapyta o pochodzenie narządu. Obywatel europejski nie będzie musiał udowadniać, że nie pochodzi on z nielegalnego handlu. Właśnie dlatego dla skutecznej eliminacji handlu narządami potrzebujemy ich wykrywalności. To w tej dziedzinie Unia Europejska ponosi dużą odpowiedzialność, ponieważ nie możemy pozwolić na taką sytuację, w której ludzie w Chinach, na Ukrainie czy w innych krajach muszą żyć w strachu przed mafią narządową.
To straszne, że bieda i desperacja skłaniają ludzi do sprzedawania własnych narządów. Równie straszne jest oczywiście to, że ludzie muszą umrzeć, ponieważ brakuje narządów dostępnych do przeszczepów, ale musimy uwzględnić obie strony medalu.
Kathy Sinnott
Panie przewodniczący! Odroczenie śmierci i choroby dzięki darowi przeszczepu narządu jest rzeczą cudowną, ale cierpimy na niedobór narządów. Dorosłe komórki macierzyste są obiecującą perspektywą, wartą wspomnienia. Wiele osób, które w innym przypadku potrzebowałyby przeszczepu, jest skreślanych z list oczekujących, ponieważ ich własne komórki macierzyste są wykorzystywane do naprawy zniszczonych narządów. W środowisku badawczym udało się również wytworzyć nowe narządy dla zwierząt, wykorzystując ich własne komórki macierzyste. Takie narządy zastępcze nie powodują u biorców problemów z odrzuceniem przeszczepu.
Chciałabym podziękować sprawozdawcy za wsparcie poprawek podkreślających równość w dawstwie narządów dla osób niepełnosprawnych. Badanie przeprowadzone przez Komisję Praw Osób Niepełnosprawnych ujawniło, że prawdopodobieństwo śmierci ludzi niepełnosprawnych na chorobę uleczalną jest czterokrotnie wyższe, a wada narządów jest jedną z przyczyn takiej sytuacji. Musimy przeciwdziałać takiej zinstytucjonalizowanej dyskryminacji i zapewnić sprawiedliwy, darmowy i równy dostęp do dawstwa narządów dla wszystkich.
Chciałabym również pogratulować panu Derekowi Rowe i wszystkim przedstawicielom Irlandzkiego Pogotowia Lotniczego, którym mimo braku wsparcia ze strony rządu irlandzkiego do końca roku uda się doprowadzić do działania pierwszego lotniczego pogotowia w Irlandii. Ich bazą jest Kornwalijskie Pogotowie Lotnicze. Pierwsza misja Kornwalijskiego Pogotowia Lotniczego dotyczyła osoby, która utonęła i oddała swoje cztery narządy, które zostałyby utracone bez pogotowia lotniczego.
Maciej Marian Giertych
Panie Przewodniczący! Transplantologia cierpi na brak dostępnych organów. Zapotrzebowanie jest duże, stąd też w temat zaangażowane są duże pieniądze. A tam, gdzie są duże pieniądze, tam są nadużycia. W rezultacie mamy cały szereg nowego rodzaju przestępstw. Znamy przykłady kupowania organów od biednych dawców - za parę groszy oddają nerki do przeszczepów. Słyszymy o pobieraniu organów od skazańców po wykonaniu kary śmierci - nikt ich o zgodę nie pyta. Słyszymy o porywaniu potencjalnych dawców i zabijaniu ich, by zdobyć organy. Są przypadki przyspieszania śmierci, by pobrać organy. Właśnie tym zjawiskiem chcę się bliżej zająć.
Od czasu pojawienia się transplantologii została zmieniona definicja śmierci. Pojawiło się kryterium śmierci mózgowej - pierwotnie zdefiniowane w 1968 r. w Bostonie, znane jako kryterium harwardzkie. Od tego czasu pojawiło się już wiele innych kryteriów śmierci mózgowej, każde następne coraz mniej restrykcyjne. Nieodwracalność pracy mózgu to nie obserwacja, ale prognoza. By ją sprawdzić, odłącza się aparaturę podtrzymującą życie i to odłączenie może stać się przyczyną śmierci. Bywa, że do pobierania organów od rzekomo zmarłych korzysta się z pomocy anestezjologów, by to pobieranie nie bolało trupa dawcy.
Potrzebne jest zaostrzenie, a nie liberalizowanie kryterium śmierci. Odbieranie jednego życia, by ratować inne, jest nie do zaakceptowania.
Harald Ettl
(DE) Panie przewodniczący! Jeżeli chcemy ustanowić wspólną politykę zdrowotną, to wezwanie Komisji do przedłożenia projektu dyrektywy w sprawie dawstwa i przeszczepów narządów następuje w odpowiedniej chwili. Ekstremalny niedobór narządów, utrzymujący się w niektórych państwach członkowskich, oznacza, że wielu pacjentów w tych krajach przez wiele lat znajduje się na listach oczekujących, a wielu spośród nich umiera. Gdyby udało się nam osiągnąć poziom 20-30 zmarłych i żywych dawców na milion mieszkańców, Unia Europejska dysponowałaby odpowiednią ilością narządów.
Jednakże osiągnięcie takiego poziomu jest uzależnione od przepisów w sprawie przeszczepów, które zapewniałyby zasadę pobierania narządów po śmierci, o ile dana osoba nie zostawiła odmiennych wytycznych. Tylko państwa członkowskie, w których obowiązują takie przepisy, a jest ich obecnie 11, mogą mieć nadzieję na sprawiedliwe rozwiązanie tego problemu na szczeblu europejskim. Art. 38, a właściwie zaproponowana do niego poprawka, jest sprzeczna z takim rozwiązaniem. W Austrii, chociaż zasada pobierania narządów jest zapisana w prawie, specjalista w zakresie intensywnej terapii i z przygotowaniem psychologicznym omawia również całą procedurę z rodziną zmarłego dawcy, a ten system działa bardzo skutecznie. Jeżeli rodzina sprzeciwia się pobraniu narządów, jej zdanie jest szanowane.
Inne podejścia, na przykład stosowane u największego sąsiada Austrii, prowadzą do ogromnych problemów z niedoborem narządów, przez co całe zjawisko staje się problemem europejskim. Sprawny system pobierania narządów jest uzależniony od wprowadzenia takich samych przepisów w całej Europie i ustalenia systemu rozdziału narządów, który byłby przejrzysty i sprawiedliwy oraz nadzorowany na szczeblu krajowym. Każde podejście, które nie uwzględnia tych elementów, jest jedynie kapryśną stratą czasu i, co gorsza, powoduje podejrzaną formę interesów dla biednych, głównie pozaeuropejskich krajów.
Wiem, o czym mówię, ponieważ jako minister zdrowia Austrii byłem odpowiedzialny za tę kwestię, a obecnie nasze doświadczenia w tej dziedzinie są pozytywne. Omawiana aktualnie w tej Izbie propozycja nie jest wystarczająca dla rozwiązania tego problemu na szczeblu europejskim. Oczekuję i mam nadzieję na coś więcej z pani strony, pani komisarz!
Johannes Blokland
(NL) Panie przewodniczący! Poprzedni mówcy już podkreślali, że dawstwo narządów jest kwestią emocjonalną. To również kwestia, którą moim zdaniem należy rozwiązać na szczeblu państw członkowskich. Ale podejście europejskie może mieć sens, w szczególności w zakresie kryteriów jakościowych i wymiany informacji. Musimy twardą ręką przeciwdziałać nielegalnemu handlowi narządami. Sprawozdanie pana Adamou z inicjatywy własnej stanowi istotny wkład w tym kontekście i chciałbym mu za to podziękować.
Niektórzy posłowie opowiedzieli się za wprowadzeniem klauzuli "opt-out”, ale ja mam co do tego poważne zastrzeżenia. Nie możemy nikogo zmuszać do podjęcia decyzji w sprawie dawstwa narządów, skoro sam potencjalny dawca jeszcze nie rozważył tej kwestii w sposób jasny i odpowiedzialny. Cieszę się, że w przedłożonej nam rezolucji ta sprawa leży w kompetencjach państw członkowskich.
Wreszcie popieram poprawki przedłożone przez panią Sinnot oraz panów Liese i Bowisa oraz innych odnoszące się do udowodnionych korzyści ze stosowania dorosłych komórek macierzystych.
Anne Ferreira
(FR) Panie przewodniczący, pani komisarz! Na wstępie chciałabym pogratulować panu Adamou wykonanej przez niego pracy.
Jeżeli jednym z celów tego sprawozdania jest przełamanie barier dla dawstwa narządów i zapewnienie bezpieczeństwa przeszczepów narządów, to pierwszy problem z pewnością dotyczy samowystarczalności każdego państwa członkowskiego w Unii Europejskiej. Niedobór narządów jest problemem dotykającym w różnym stopniu wszystkie państwa członkowskie. Chociaż ta sytuacja, mająca tragiczne konsekwencje dla osób znajdujących się na listach oczekujących na narządy, może być jedną z przyczyn handlu narządami, to nie jest jedyną przyczyną. Wydaje się, że źródłem handlu narządami ludzkimi jest ich wartość rynkowa.
Dla uzdrowienia tej sytuacji, przynajmniej w ramach Unii Europejskiej, dawstwo narządów musi opierać się na trzech zasadach: musi być bezpłatne, dobrowolne i anonimowe. Jeżeli komercjalizacja narządów ludzkich nie będzie możliwa, handel będzie utrudniony. Próbując rozwiązać ten zasadniczy problem niedoboru narządów, o czym mowa w sprawozdaniu, konieczne jest nie tylko przeprowadzenie skutecznych kampanii zwiększających świadomość społeczną, ale również zwiększenie świadomości wśród potencjalnych dawców. Niektóre państwa członkowskie już są liderami w tej dziedzinie.
Należy zauważyć, że w odniesieniu do krwiodawstwa, bowiem krwi również brakuje w Europie, kilka lat temu wezwaliśmy wszystkie państwa członkowskie do przeprowadzenia kampanii krwiodawstwa. Jaki był skutek naszego wezwania? Czy możemy oprzeć się na tych doświadczeniach i rozszerzyć je, a być może ulepszyć, w celu uwzględnienia dawstwa narządów?
Mimo to chciałabym zwrócić uwagę na kilka niepokojących mnie spraw: po pierwsze, karta dawcy nie jest dostosowana do potrzeb, a po drugie, konieczne jest skuteczniejsze uregulowanie kwestii żyjących dawców. Te dwie sprawy uwidaczniają kluczową rolę lekarzy i chirurgów.
Wreszcie sprawozdanie odnosi się do różnych metod leczenia z wykorzystaniem dorosłych komórek macierzystych. Chciałabym również wspomnieć o możliwościach wynikających z zastosowania komórek macierzystych znajdujących się w krwi pępowinowej w leczeniu białaczki, jako substytutu dla przeszczepu szpiku kostnego. Nie rezygnujmy z tego podejścia. Wspomniałam już o tym w trakcie konsultacji z panią, pani komisarz.
Hélène Goudin
(SV) Panie przewodniczący! Zagadnienie dawstwa narządów jest kwestią wrażliwą etycznie i musi kierować się wartościami narodowymi. Współpraca ponad granicami krajowymi może się odbywać w celu zapewnienia jakości i bezpieczeństwa, ale decyzja, czy oddać bądź przyjąć narządy musi należeć do jednostki lub jej rodziny. Decyzja wynika często z kontekstu kulturowego.
Proponowana europejska karta dawcy nie jest odpowiednia, ponieważ przepisy dotyczące wyrażania zgody, przyznawania i struktury organizacyjnej różnią się pomiędzy poszczególnymi państwami członkowskimi. Zdrowie jest i powinno pozostać kompetencją krajową. Mimo to przedstawiciele szwedzkiej Listy Czerwcowej opowiadają się za dobrowolną wymianą narządów i doświadczeń między istniejącymi organizacjami w państwach członkowskich.
Proponowane przez Parlament działania, służące ożywieniu debaty w sprawie dawstwa narządów, krajowych linii specjalnych w sprawie przeszczepów, pozytywnego nastawienia mediów do dawstwa narządów oraz edukowania gwiazd sportu być może być uzasadnione, ale same państwa członkowskie muszą podjąć decyzję w sprawie tych inicjatyw na podstawie panującego w danym kraju klimatu społecznego.
Anna Záborská
(SK) Chciałabym przekazać swoje serdeczne gratulacje mojemu koledze, panu Adamou. Ze względu na niedobór narządów, niektórzy chętnie sięgają po metody przestępcze. Przekształcili obawy o życie ludzkie w lukratywny handel narządami ludzkimi, a dzieci są grupą najbardziej zagrożoną.
Dwa tygodnie temu wystosowałam apel na Słowacji, a teraz wzywam Parlament Europejski i Komisję Europejską o przeprowadzenie intensywnej kampanii w celu zwiększenia świadomości rodziców na temat niebezpieczeństw zagrażających ich dzieciom. Musimy zainicjować ogólnoeuropejską kampanię zatytułowaną "Czy wiesz, gdzie jest teraz Twoje dziecko?”.
Ta kampania powinna zwiększyć poczucie odpowiedzialności rodziców za swoje dzieci. Musimy bardzo poważnie potraktować tę sprawę, a Unia Europejska powinna przyjąć środki przeciwdziałające ponadnarodowemu charakterowi nielegalnego handlu narządami ludzkimi.
Gyula Hegyi
(HU) Ogromna liczba ludzi, której nie da się uzasadnić, umiera bądź cierpi z powodu braku we właściwym czasie odpowiedniego narządu do przeszczepu. Ale wiele osób nie uważa wykorzystania swoich narządów po śmierci za problem etyczny, jeżeli wiedzą, że można tego dokonać, ale nie oddaje swoich narządów ze względu na nieodpowiednią informację. Oczywiście każdy powinien indywidualnie zadecydować, a nikt nie może ich przekonywać bądź zmuszać. Jednakże duże znaczenie ma zrozumienie przez obywateli naszych różnych krajów, że przy zróżnicowanych przepisach w poszczególnych państwach członkowskich, jeżeli nie podejmą decyzji w sprawie dawstwa swoich narządów, niektóre państwa zezwolą na dokonanie przeszczepu, a inne - nie. Z zadowoleniem przyjmuję projekt Parlamentu Europejskiego w sprawie podejmowania przez przedstawiciela prawnego decyzji w sprawie wykorzystania narządów po śmierci, jeżeli osoba zmarła nie zostawiła żadnych innych wytycznych. Nielegalny handel narządami jest najbardziej odrażającą zbrodnią związaną z przeszczepem narządów. Konieczne jest podjęcie zdecydowanych działań zaradczych, a ukrywanie tych zbrodni byłoby powodem powszechnego wstydu, szczególnie jeżeli jest ona dokonywana przez zwolenników Zachodu.
Siiri Oviir
(ET) Przeszczepy narządów muszą być dokonywane szybko. Między pobraniem a przeszczepem nie może minąć więcej, niż kilka godzin. Z tego względu świadomość społeczna i opinia społeczna mają szczególne znaczenie w zwiększeniu dawstwa narządów.
Dawstwo i przeszczepy narządów są procedurami medycznymi, a w celu ich dalszego rozwoju konieczne jest pełne zaangażowanie społeczeństwa i zwiększenie świadomości społecznej. Najskuteczniejszymi sposobami zwiększenia gotowości społeczeństwa wydają się być zwiększenie wiedzy o zagadnieniach przeszczepów wśród obywateli i w mediach. To musi być pierwszy krok.
Po drugie, chciałbym podkreślić, że ze względu na obecny brak koordynacji europejskiej w wymianie narządów, duże znaczenie ma dokonanie poprawy w tym zakresie, w szczególności w odniesieniu do koordynacji systemu wymiany narządów w formie istniejącej obecnie między państwami członkowskimi, na przykład za pomocą europejskiej karty dawcy czy europejskiej specjalnej linii telefonicznej.
Sylwester Chruszcz
Panie Przewodniczący! Widzę, że generalnie wszyscy zgadzamy się, że przeszczepy narządów nie mogą być działaniem komercyjnym. Wszelkie komercyjne wykorzystanie narządów jest po prostu nieetyczne i stoi w sprzeczności z podstawowymi wartościami ludzkimi. Ogromne zapotrzebowanie na organy do transplantacji może prowadzić do patologii czy wręcz zbrodni. Cała Europa była niedawno zbulwersowana fragmentami książki Carli Del Ponte, która mówiła o albańskich terrorystach, którzy na serbskich obywatelach Kosowa dokonywali przeszczepów komercyjnych. Tą właśnie sprawą powinien zająć się Parlament i kraje Unii Europejskiej. Uważam, że podstawą dawstwa i przeszczepiania narządów bezwzględnie powinna być świadoma zgoda dawcy. Trzeba zabezpieczyć takie rozwiązanie, musi ono być normą w Europie.
Péter Olajos
(HU) Dziękuję, panie przewodniczący. Panie i panowie! Być może nie wszyscy wiedzą, że pierwszego przeszczepu na świecie dokonał w 1902 r. w Wiedniu człowiek pochodzenia węgierskiego, Imre Ulmann. To szczególne powiązanie ze stolicą Austrii utrzymuje się od tego czasu, a jest tak mocne, że choć kadry i zasoby techniczne są praktycznie na tym samym poziomie, przeszczepy płuc u pacjentów węgierskich są nadal dokonywane w Wiedniu. A dlaczego nie? Kosztuje to trzy razy więcej, a mimo to liczba pacjentów wciąż jest ograniczona. Nie ma wątpliwości, że konieczne jest ustanowienie koordynatorów przeszczepów na oddziałach intensywnej opieki medycznej w szpitalach europejskich. Ich obecna liczba na Węgrzech wynosi dokładnie zero, podczas gdy Hiszpania ma ich podobno 156. W zakresie przeszczepów serca mój kraj osiąga doskonałe rezultaty, uzyskując dobre wyniki w porównaniach międzynarodowych, ale jesteśmy na szarym końcu listy w Europie. Przyczyną jest brak dawców, brak wyposażenia, transport lotniczy oraz zapotrzebowanie na zasoby ludzkie. Mam nadzieję, że to sprawozdanie pomoże zwalczać te anomalie, ponieważ problem nie leży w naszych sercach, ale w naszych umysłach. Dziękuję i zwracam się o przyjęcie sprawozdania.
Catherine Stihler
Panie przewodniczący! Chciałabym podziękować sprawozdawcy za jego sprawozdanie.
Na dzień dzisiejszy w Szkocji 700 osób czeka na przeszczep narządów: to 700 osób oczekujących na telefon, który może zapewnić przeżycie ich bliskim.
Istnieje ogromna potrzeba dojścia do porozumienia w tej delikatnej sprawie i smutne, że państwa członkowskie nie potrafią tego osiągnąć. Chciałabym, aby system dawstwa narządów był - jak podkreślił pan Matsakis - systemem, w którym każdy zgadza się na oddanie narządów, o ile nie wyraził wcześniej sprzeciwu. To stanowiłoby pomoc w zakresie ilości narządów, szczególnie dla osób młodych i pochodzących z mniejszości etnicznych, w których niedobory są najbardziej widoczne. Taki system pomógłby w ratowaniu życia Europejczyków. Chociaż z zadowoleniem przyjmuję przygotowany przez Komisję plan działań, musimy zapewnić, że nie jest on zbyt ograniczony i spóźniony.
Androula Vassiliou
komisarz. -Panie przewodniczący! To była bardzo interesująca i ożywiona debata, czemu nie dziwię się, uwzględniając powagę i znaczenie tego problemu.
Poruszono wiele zagadnień. Postaram się odnieść do niektórych spośród nich. Niekomercjalizacja narządów jest bardzo ważną kwestią, a ja uważam i zgadzam się, że dawstwo narządów powinno odbywać się na zasadach altruistycznych i dobrowolnych. Z tego względu oczywiście karty dawcy powinny być dobrowolne, i to samo odnosi się do europejskiej karty dawcy, którą mamy zamiar uwzględnić w naszym planie działań.
W niektórych państwach członkowskich istnieją dobre praktyki i takie dobre praktyki należy wymieniać z innymi państwami członkowskimi dla powszechnego pożytku. Zapewniam państwa, że dyrektywa Komisji w sprawie jakości i bezpieczeństwa będzie dostatecznie elastyczna, aby nie mieć wpływu na dawstwo i zapewniać podstawowe wymogi w całej Unii Europejskiej. Chciałabym również podkreślić, że w dyrektywie zostanie zapewniona wykrywalność.
Wyrażenie zgody na bycie dawcą jest szczególnie delikatnym zagadnieniem, które musi uwzględniać regionalne i kulturowe podejście do dawstwa i przeszczepów. Chciałabym w tym kontekście zwrócić uwagę, że władze krajowe są odpowiedzialne za podejmowanie decyzji w sprawie wymogów i praktyk prawnych w zakresie wyrażania zgody na oddanie narządów w swoich państwach członkowskich oraz zapewnienie, że ich obywatele są świadomi swoich praw w tej dziedzinie.
Chciałabym stwierdzić, że wykorzystanie komórek macierzystych z krwi pępowinowej dowiodło swojej przydatności w leczeniu niektórych złośliwych schorzeń, na przykład nowotworów. Komisja popiera rozwój banków krwi pępowinowej i stosowanie tej technologii.
Uważam również, że bardzo duże znaczenie ma zwiększanie świadomości obywateli europejskich, aby zachęcać ich zarówno do oddawania narządów za życia, jak i dawstwa pośmiertnego, ponieważ w ten sposób możemy również pośrednio zwalczać handel, jak już podkreśliłam na początku. Uważam, że dla zapobiegania turystyce przeszczepowej duże znaczenie ma uświadomienie obywatelom zarówno zagrożeń związanych z bezpieczeństwem i zabezpieczeniem narządów, jak i ewentualnych zagadnień etycznych. Jak wiemy, w wielu państwach trzecich wykorzystuje się bardzo biednych i narażonych ludzi do pobierania narządów.
Wreszcie, panie i panowie, chciałabym ponownie państwu podziękować za dostarczenie nam tak konstruktywnego sprawozdania. W szczególności chciałabym podkreślić fundamentalny cel ratowania życia, przy jednoczesnym uznaniu znaczenia postępu naukowego w dawstwie narządów.
Z tego względu z niecierpliwością oczekuję naszej dalszej ścisłej i twórczej współpracy oraz przełożenia tej Izbie jeszcze w tym roku wniosku Komisji.
Adamos Adamou
sprawozdawca. - (EL) Panie przewodniczący! Chciałbym podziękować wszystkim, którzy zabrali głos w tej szczególnie delikatnej sprawie oraz wygłosić kilka uwag.
Pan Maaten i inni mówcy odnosili się do europejskiej karty dawcy, którą wprowadziliśmy jako uzupełnienie do tej ustanowionej przez państwa członkowskie. Pan Maaten przytoczył kilka słusznych liczb: 80% przepytanych osób popiera kartę dawcy, ale jedynie 12% ją posiada. Jednakże inna statystyka powinna wzbudzić nasze zaniepokojenie: spośród osób posiadających kartę dawcy, w odpowiedniej chwili od 50% nie pobrano narządów z powodu sprzeciwu rodziny. Z tego względu istnieją problemy, których rozwiązania nie możemy być pewni za pomocą karty dawcy.
W odniesieniu do uwagi zgłoszonej przez pana Matsakisa w sprawie "domniemanej zgody”, ta kwestia leży w kompetencjach państw członkowskich. Według mojej koleżanki posłanki, która opowiadała o Szkocji, domniemana zgoda rozwiązuje problem. Od państw członkowskich zależy, czy zdecydują się przyjąć taki środek. Nie możemy zapomnieć o zasadzie pomocniczości. W tym przypadku musimy dostrzec, które systemy odniosły sukces, abyśmy mogli wymienić doświadczenia i procedury, podobnie jak w przypadku Hiszpanii, w sprawie której wypowiadała się pani Sornosa Martínez. Dlaczego w różnych szpitalach nie mamy koordynatorów, wyspecjalizowanych lekarzy i pielęgniarek, umiejących rozpoznać potencjalnych dawców, aby móc rozwijać przeszczepy i w ten sposób zwiększyć dostępność narządów? Pani Auken, która jest chwilowo nieobecna, stwierdziła, że nigdy nie uda się nam wyeliminować niedoboru oddawanych narządów. Moja odpowiedź jako lekarza i naukowca brzmi, że być może ja nie dożyję tego dnia, podobnie jak przyszłe pokolenia, ale w nadchodzących dziesięcioleciach będziemy umieli stworzyć potrzebny nam narząd z komórek osoby go potrzebującej, być może z jego skóry lub innej części ciała.
Pani komisarz! Wspominała pani o komórkach pochodzących z krwi pępowinowej oraz ich przechowywaniu. Proszę pozwolić mi zwrócić uwagę, że zdecydowanie nie możemy pozwolić, aby wpadły one w ręce prywatnych przedsiębiorstw działających dla zysku. W moim kraju, Cyprze, Fundacja Karaiskakio zapewnia tę usługę darmowo. Działają również trzy prywatne przedsiębiorstwa pobierające od rodziców opłaty za przechowywanie komórek pochodzących z krwi pępowinowej. Te komórki są również prekursorami i komórkami macierzystymi; jak państwo wiecie, są bardzo cenne.
Co mogę powiedzieć w sprawie zgłoszonych odniesień do handlu? Mój kolega poseł odniósł się do sprawozdania pani Carli Del Ponte. Szczerze mówiąc miałem nadzieję, że to sprawozdanie pojawi się wcześniej. Oczywiście obecnie istnieje jeszcze więcej dowodów, że handel odbywa się w rozszerzonej Europie.
Ponownie wszystkim państwu dziękuję. Uważam, że obecnie nadszedł czas, abyśmy jako obywatele europejscy zaczęli działać. Musimy się zmobilizować, skoordynować, zwiększyć świadomość osób w naszym otoczeniu i dać dobry przykład: sami musimy stać się dawcami narządów.
Przewodniczący
Zamykam debatę.
Głosowanie odbędzie się we wtorek 22 kwietnia 2008 r.
Oświadczenia pisemne (art. 142 Regulaminu)
Slavi Binev  
na piśmie. - (BG) Chciałbym wyrazić głęboką satysfakcję ze sprawozdania pana Adamou. Popieram stanowisko, że zmniejszenie niedoboru narządów jest największym wyzwaniem stojącym przez państwami członkowskimi UE w dziedzinie przeszczepu narządów.
W dniu 9 kwietnia 2008 r. wraz z moimi kolegami z partii ATAKA, panem Dimitarem Stoyanovem i Desislavem Chukolovem, przedłożyliśmy pisemne oświadczenie wspierające świadomą zgodę na dawstwo narządów, tkanek i komórek w Bułgarii, w którym wezwaliśmy Komisję Europejską do przedstawienia projektu w sprawie jakości i bezpieczeństwa dawstwa narządów. Wprowadzenie europejskiej karty dawcy jako uzupełnienia wobec istniejących systemów krajowych przyczyni się do szybkiej identyfikacji dawców i w ten sposób zwiększy dostępność potrzebnych materiałów do przeszczepów. Świadomość społeczna w zakresie dawstwa i przeszczepów narządów, wprowadzenie jednolitych przepisów europejskich oraz zdecydowane postępowania kryminalne przeciwko osobom zaangażowanym w handel narządami, w tym wobec personelu medycznego, będzie stanowić gwarancję procedur dawstwa oraz świadomej zgody.
Ponownie składam panu gratulację z tytułu pańskiego sprawozdania.
Titus Corlăţean  
na piśmie. - (RO) Popieram projekt rezolucji Parlamentu Europejskiego w sprawie działań politycznych na szczeblu Unii Europejskiej w odniesieniu do dawstwa i przeszczepów narządów.
Wzywam Komisję Europejską do przedłożenia bardziej wszechstronnej dyrektywy, która ustanowiłaby wymogi jakości i bezpieczeństwa dla dawstwa i transportu narządów w Unii Europejskiej. Taka dyrektywa zapewniłaby również metody przeciwdziałania ewentualnym nadużyciom.
Nowy akt prawny powinien uzupełnić i wzmocnić wysiłki państw członkowskich służące poprawie obecnej sytuacji, dyktując metody postępowania na szczeblu europejskim, uwzględniając postęp w medycynie.
Nalegam na zaangażowanie państw członkowskich, w tym państwa członkowskiego, z którego pochodzę - Rumunii, w edukowanie obywateli poprzez przedstawianie korzyści wynikających z dawstwa narządów i uznanie faktu, że dawstwo i przeszczepy narządów oznaczają uratowane życia ludzkie.
Wspieram również zaangażowanie Komisji Europejskiej w organizację debat publicznych wspólnie z właściwymi europejskimi organizacjami pozarządowymi, w celu znalezienia najlepszych rozwiązań, zarówno w odniesieniu do kampanii informacyjnych, jak i zwrotu w celu uwzględnienia doświadczeń i dobrych praktyk państw członkowskich.
W takich przypadkach szybkość reakcji ma kluczowe znaczenie. Konieczna jest lepsza organizacja systemu medycznego na szczeblu krajowym, podobnie jak uczulenie ratowników medycznych na takie nagłe przypadki.
Neena Gill  
na piśmie. - Niniejsze sprawozdanie ma kluczowe znaczenie i jest realną szansą uratowania istnień ludzkich. Stały niedobór narządów w Europie powoduje około 60 tysięcy niepotrzebnych zgonów.
Z tego względu konieczne jest pilne podjęcie działań.
1. Zniesienie ograniczeń w dawstwie narządów, poprawa współpracy między państwami członkowskimi oraz zwiększenie liczby narządów dostępnych do przeszczepu. Niezbędna jest dyrektywa Komisji stanowiąca wartość dodaną i ustanawiająca wspólne dla całej UE normy jakości i bezpieczeństwa, uzupełniające przepisy obowiązujące w państwach członkowskich.
2. Zachęcanie państw członkowskich raczej do przyjęcia systemu klauzuli "opt-out” niż klauzuli "opt-in” w odniesieniu do dawstwa narządów. Umożliwiłoby to zwiększenie świadomości w zakresie niedoborów i pozwoliłoby większej liczbie osób na aktywne rozważnie swojego stanowiska w tej sprawie.
3. W pełni popieram nacisk tego sprawozdania na nielegalny handel narządami. Wyrażam szczególne zaniepokojenie tym, że najczęściej to ubodzy są dawcami narządów. Musimy położyć kres temu okrutnemu wykorzystywaniu ubóstwa i chronić niewinne ofiary, które są podstępnie pozbawiane swoich narządów. Nie jest to jedynie problem w państwach rozwijających się, ale również w Europie Wschodniej. Chciałbym, aby Europol i Interpol podjęły stanowcze działania zwalczające taki nielegalny handel.
Katalin Lévai  
na piśmie. - (HU) Z zadowoleniem przyjmuję przygotowane przez pana Adamosa Adamou sprawozdanie dotyczące dawstwa narządów i handlu nimi. Chociaż wiedza techniczna w tej dziedzinie jest niestety często na bardzo zróżnicowanym poziomie w poszczególnych państwach członkowskich, w ostatnich dziesięcioleciach radykalnie zwiększyło się wykorzystanie narządów ludzkich do przeszczepów. Na listach oczekujących w Europie Zachodniej znajduje się około 40 tysięcy osób, w wyniku czego handel narządami, jako metoda zarobienia na życie, rozwija się w najuboższych regionach państw Europy Wschodniej.
Europejska karta dawcy stanowi dobre rozwiązanie prawnych problemów dawstwa, ale konieczne są bardziej zdecydowane działania w zakresie zwalczania przemytu i handlu narządami. Ponieważ mimo nielicznych prób nie udało się stworzyć, nawet na poziomie krajowym, łatwego w użyciu systemu rejestracji narządów dostępnych do przeszczepu, konieczne jest ustanowienie certyfikatu, podobnego do systemu Schengen, dostępnego przez Internet, obowiązującego w całej Unii, wspieranego przez opinię medyczną i jednolitą bazę danych przeszczepów w Unii. Zatwierdzone placówki, zaangażowane w procedurę legalnych przeszczepów narządów ludzkich, miałyby błyskawiczny dostęp do tej ratującej życie informacji i mogłyby zawierać umowy dwustronne, podczas gdy osoby ubogie i narażone byłyby chronione przed staniem się ofiarami handlu narządami.
Stworzenie bazy danych jest absolutnie konieczne, aby możliwe było wykorzystanie narządów dostępnych w różnych krajach, i z tego względu kluczowe znaczenie ma zniesienie przez państwa członkowskie przepisów to uniemożliwiających.
Duże znaczenie ma również utrzymanie ściśle "niekomercyjnego” charakteru dawstwa narządów, ale konieczne jest określenie warunków, w jakich możliwe jest zaoferowanie rekompensaty finansowej.
Joseph Muscat  
na piśmie. - (MT) Brak działania w dziedzinie dawstwa narządów lub jego opóźnienie kosztuje istnienia ludzkie, które można było uratować.
Jako Europejczycy wiele musimy się wzajemnie od siebie nauczyć. Co więcej, państwa dysponujące doświadczeniami i infrastrukturą w tej dziedzinie mogą pomóc innym, na przykład Malcie, które mogą nie mieć dostatecznej wielkości, w szczególności w odniesieniu do rzadkich schorzeń.
Niedawno mieszkańców Malty i wyspy Gozo poruszył przypadek Jamiego Zammita. Jamie ma problemy ze znalezieniem dawcy, który uratowałby go przed schorzeniem znanym jako niedokrwistość Fanconiego, ponieważ na Malcie obecnie nie mamy rejestru dawców szpiku kostnego.
Rząd maltański właśnie ogłosił zamiar stworzenia takiego rejestru. To dobra wiadomość. Jednakże dla stworzenia takiego rejestru potrzebujemy specjalistycznej procedury typowania antygenów HLA, której jeszcze nie ma na Malcie, jak również potrzebujemy długoterminowych szkoleń w innych krajach, umożliwiających jej wprowadzenie.
Ze względu na solidarność europejską wzywam o udzielenie Malcie wszelkiej potrzebnej pomocy, w szczególności do czasu stworzenia takiego systemu w kraju, abyśmy mogli uratować możliwie jak największą liczbę niewinnych istnień ludzkich.
Daciana Octavia Sârbu  
na piśmie. - (RO) Niedobór narządów, który spowodował szybki rozwój komercjalizacji i turystyki przeszczepowej, stanowi istotny problem zdrowotny, z którym walczy Unia Europejska. Handel narządami spowodowany jest kombinacją czynników takich, jak ubóstwo, korupcja i przestępczość, i z tego powodu najbardziej narażone na to zjawisko są państwa Europy Wschodniej. Dla zapobieżenia tej "turystyce przeszczepowej”, sprawozdanie Komisji Ochrony Środowiska wzywa do altruistycznego i dobrowolnego dawstwa narządów, które nie stałoby się źródłem zysku dla dawców. Państwa członkowskie powinny podjąć działania służące ochronie najuboższych i najbardziej wrażliwych dawców, aby nie stali się ofiarami handlu narządami.
Mimo to istnieje znaczna różnica między państwami członkowskimi w odniesieniu do sposobu organizacji dawstwa i przeszczepów, wspólnoty dawców i źródeł pobierania narządów. Na przykład niewielka liczba dawców w Rumunii wynika z braku skutecznego systemu identyfikacji dawców i lekarzy przygotowanych do koordynacji i organizacji przeszczepu. Z tego powodu średnia liczba dawców w Europie wynosi 20, a w Rumunii zaledwie 0,5. Potrzebujemy odpowiedniej infrastruktury technicznej i logistycznej, jak również wsparcia psychologicznego i organizacyjnego w celu zmniejszenia różnicy między dostępnością a zapotrzebowaniem.
Richard Seeber  
Obecnie prawie tysiąc pacjentów w Austrii jest zarejestrowanych do przeszczepu. Niestety nie wszyscy spośród tych poważnie chorych pacjentów otrzymają przeszczep, który mógłby uratować im życie.
Rocznie około 150 pacjentów umiera czekając na przeszczep, ze względu na bardzo ograniczoną liczbę dostępnych narządów od dawców. Niedobór narządów jest olbrzymim wyzwaniem stojącym przed Europą. Z tego względu potrzebujemy dyrektywy w sprawie jakości i bezpieczeństwa dawstwa narządów. Jednakże jednocześnie potrzebujemy współpracy między państwami członkowskimi i wymiany dobrych praktyk. Obecnie w Europie istnieją znaczne różnice w odniesieniu do liczby oddawanych narządów i liczby przeszczepów. Współpraca między państwami członkowskimi powinna koncentrować się na znalezieniu najbardziej efektywnych systemów, wymianie doświadczeń i wspieraniu sprawdzonych procedur. Państwa członkowskie muszą uczyć się wzajemnie od siebie.
Jestem przekonany, że dawstwo od osób żyjących musi mieć rolę uzupełniającą wobec dawstwa pośmiertnego. Ponadto istotne jest, aby dawstwo pozostało dobrowolne i bezpłatne. Nie można zaakceptować przepływu pieniędzy między dawcą a biorcą. Komisja i państwa członkowskie muszą podjąć działania służące skuteczniejszemu zwalczaniu turystyki przeszczepowej oraz nielegalnego handlu narządami.
