Plechtige vergadering - Twintigste verjaardag van de Duitse eenwording
De Voorzitter
Waarde collega's, dames en heren, ik wil graag, namens u, al onze geëerde gasten in het Europees Parlement verwelkomen. Dank u voor uw komst. Velen van ons herinneren zich - en de jongsten onder ons zullen het uit de geschiedenisboeken weten - de hereniging van Duitsland twintig jaar geleden.
Vier grote wereldleiders onderhandelden over het herenigingsverdrag: de president van de Verenigde Staten, George Bush senior, de leider van de Sovjet-Unie, Michael Gorbatsjov, de premier van het Verenigd Koninkrijk, Margaret Thatcher, en de president van Frankrijk, François Mitterrand.
Een van de ministers van Buitenlandse Zaken is vandaag bij ons. Het is een grote eer om de heer Roland Dumas in het Europees Parlement te verwelkomen. Het doet ons genoegen om u hier te zien.
Ook begroeten we de beide Duitse leiders van die tijd: de kanselier van West-Duitsland, Helmut Kohl, en de premier van Oost-Duitsland, Lothar de Maizière. Welkom in het Europees Parlement, twintig jaar later.
De Europese instellingen hebben een grote rol gespeeld bij de hereniging. Ook wil ik namens ons allemaal zeggen: welkom thuis, Enrique Barón Crespo, oud-voorzitter van het Europees Parlement. Enrique, dit is jouw thuis! Dank dat je bent gekomen.
En niet in de laatste plaats, de voorzitter van de Europese Commissie in die tijd, voorzitter Jacques Delors. We zijn heel blij om u hier te zijn. We zijn u zeer dankbaar en we herinneren ons uw toespraken uit die tijd heel goed. U was een groot voorstander van de Duitse eenheid, en die was voor ons allemaal heel belangrijk. Europa zou niet worden herenigd als Duitsland niet zou worden herenigd. Die dagen waren van historisch belang voor ons continent. We kunnen daar trots op zijn en we zullen ze voor altijd herinneren.
(Het Huis geeft spreker een staande ovatie)
Lothar de Maizière
voormalige minister-president van de DDR. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, mijnheer Delors, dames en heren, als ik hier zo rondkijk in de zaal zie ik vele bekende en vertrouwde gezichten. Ik ben blij u weer te zien!
Het is mij een grote eer om bij deze gelegenheid hier vandaag in het Europees Parlement een toespraak te mogen houden. Daaruit blijkt immers dat het feit dat Duitsland zijn staatkundige eenheid heeft herkregen niet als puur nationale kwestie kan worden beschouwd, maar van fundamenteel Europees belang was. Ik zou zelfs willen beweren dat de Europese volkeren met het herstel van de nationale eenheid van Duitsland van hun nationalistische dwaalspoor zijn teruggekomen. Ik wil er naar aanleiding van dit jubileum en in deze toespraak derhalve voor pleiten dat we naar alles streven wat ons verenigt. De zevende oktober is hiervoor ook wel een passende datum omdat 61 jaar geleden de DDR werd opgericht, en deze dag werd daar dan ook veertig jaar lang tamelijk uitbundig - om niet te zeggen met pracht en praal - als Dag van de Republiek gevierd.
Destijds had ik echter het ambt van minister-president aanvaard met de taak om deze staat juist af te schaffen en de Oost-Duitsers naar de eenheid te geleiden. Het Duitse vraagstuk kon alleen in het kader van de Europese eenwording worden opgelost. Met de oprichting van de op de Verdragen van Rome berustende Europese Gemeenschap hadden de staten de juiste lessen getrokken uit de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog. Bondskanselier Konrad Adenauer had in 1957 in de verdragen laten vaststellen dat de Oost-Duitsers in het geval van een hereniging het volledige lidmaatschap zou toevallen. De intentie van de preambule van de Duitse grondwet om ook in naam van diegenen te handelen die niet de mogelijkheid hebben om mee te werken, is op die manier in de politieke praktijk gebracht. Het Duitse vraagstuk bleef dus altijd actueel, omdat het ook een sleutel was voor de overwinning van de deling van Europa. Er is een onlosmakelijk verband tussen de door Duitsland begonnen en vervolgens verloren oorlog en het IJzeren Gordijn dat werd neergelaten om Europa in tweeën te delen.
Bijzonder tragisch was het feit dat de volkeren die het hardst getroffen waren door het IJzeren Gordijn ook al het zwaarst onder de nazi's hadden geleden. De daaropvolgende opstanden brachten het communistische regime niet aan het wankelen, noch de opstand in Oost-Berlijn van 1953, noch die in Polen en Hongarije van 1956, noch de Praagse Lente van 1968. Sindsdien wist men, wisten vele mensen in alle staten van het Oostblok dat het systeem waarin wij leefden, waarschijnlijk niet hervormbaar was, maar alleen overwonnen kon worden. Dit besef was een soort troosteloze hoop die men alleen in weerwil van alle schijn en in weerwil van het reilen en zeilen van de machthebbers kon houden en die volgens de opvatting van de meeste mensen - waartoe ook ik behoorde - tijdens hun leven niet in vervulling zou gaan.
De vrijheid had geen stem, het was een tijd van onderdrukkende sprakeloosheid en verlamming. Dat zou echter in oktober 1978 veranderen toen een Poolse kardinaal tot Paus werd gekozen. Alleen met zijn geloof en zijn woorden wist hij het onvrije regime aan het wankelen te brengen. Het Poolse volk en vervolgens de hele wereld merkte dat deze man zei wat hij geloofde en geloofde wat hij zei. Johannes Paulus II was het eerste duidelijke teken van de wind der verandering die vanaf dat moment door heel Europa woei en in 1989 zou uitgroeien tot een storm der verandering.
(Luid applaus)
Aan de stakingen in Gdańsk in 1980 en de oprichting van de eerste vrije vakbond in het Oostblok kon worden afgelezen dat een proces op gang was gekomen dat niet meer te stuiten was. Van essentieel belang was dat het hier niet om een volk ging dat alleen voor zichzelf opkwam, want wie het communisme in twijfel trok, trok deze leer voor iedereen in twijfel. Dat is misschien een ironisch effect van het internationalisme. Tadeusz Masowiecki en Lech Walesa hebben niet alleen hun eigen wereld, maar ook die van ons veranderd. Wij in Duitsland hebben oneindig veel aan het Poolse volk te danken.
(Luid applaus)
We moeten vandaag ook andere namen in herinnering brengen die voor vele anderen staan. Ik noem alleen Andrei Sacharov en Václav Havel, die al geruime tijd vóór 1989 stenen uit de Berlijnse Muur trokken.
(Applaus)
Bovendien wil ik nog eens eer bewijzen en dank zeggen aan de Hongaren, die als eersten zo moedig waren om de landsgrenzen te openen.
(Applaus)
Het was een tijd waarin mensen, aangespoord door de dorst naar vrijheid, zich voor elkaar hebben ingezet. Deze omwenteling was het werk van een ware gemeenschap, waaruit als belangrijkste resultaat een duurzame Europese gemeenschap dient voort te vloeien. Laten we daarom deze ervaring als verplichting beschouwen om voortaan altijd te streven naar wat ons verenigt.
(Applaus)
Ik zal nooit vergeten dat Johannes Paulus II in 1996 in zijn rede bij de Brandenburger Tor terugblikkend het volgende vaststelde: "De mensen waren door muren en dodelijke grenzen van elkaar gescheiden. In deze situatie werd de Brandenburger Tor in november 1989 getuige van het feit dat de mensen het juk van onderdrukking af te schudden en te verbreken. De gesloten Brandenburger Tor stond hier destijds als een symbool van de deling. Toen het eindelijk werd geopend werd het een symbool van de eenheid en belichaamde het de vervulling van de in de grondwet verankerde verplichting tot het herstel van de Duitse eenheid. Inmiddels kan met recht worden beweerd dat het Brandenburger Tor een poort van de vrijheid is geworden." Hieraan zou ik, als dat een Brandenburgse protestant en een nazaat van de hugenoten betaamt, toe willen voegen dat het Brandenburger Tor met de val van de Muur een symbool is geworden van de Europese eenwording. Als Duitsers zouden we namelijk de staatkundige eenheid niet verdienen als we haar na de hier door mij geschetste loop der geschiedenis niet zouden beschouwen als verplichting om ons in te zetten voor de eenwording van Europa.
(Applaus)
Na de eerste en enige verkiezingen voor de Volkskammer op 18 maart 1990 werd een parlement gevormd dat echt representatief was voor de bevolking en dat de vitaliteit en overtuigingskracht van de democratische staatsvorm tot uitdrukking bracht. 93,4 procent van de kiesgerechtigden bracht toen zijn stem uit. Volgens mij is dat een record dat niet een-twee-drie zal worden geëvenaard. Deze verkiezingen lieten niemand onverschillig - ze zijn het historische bewijs dat de Oost-Duitsers er na de eigen bevrijding in de herfst van 1989 er in het voorjaar van 1990 ook in zijn geslaagd zichzelf te democratiseren. De mensen in de DDR hebben soeverein en verantwoordelijk gehandeld en daarmee gebruik gemaakt van de zojuist herwonnen vrijheid. Democratie en vrijheid zijn namelijk niet abstract, maar zijn kenmerkend en bepalend voor ons concrete leven.
Ter gelegenheid van het 20-jarige jubileum van de verkiezingen voor de Volkskammer heb ik in het Rijksdaggebouw een punt genoemd dat ik hier nogmaals zou willen benadrukken, namelijk dat het van essentieel belang was dat de Volkskammer de buurlanden onmiddellijk duidelijk heeft gemaakt dat de veranderingen in de DDR en zelfs het herstel van de Duitse eenheid geen reden tot bezorgdheid zijn. De Volkskammer heeft onmiddellijk en vrijwillig verantwoordelijkheid genomen voor de gehele Duitse geschiedenis, ze heeft eer bewezen aan de slachtoffers, ze heeft de buren in Polen toegezegd niet aan de grenzen te zullen tornen en ze heeft om vergiffenis gevraagd voor het feit dat de DDR had geholpen bij het neerslaan van de Praagse Lente. Dit alles heeft de Volkskammer gedaan alvorens een nieuwe regering te kiezen, omdat de nu aanbrekende tijd na het einde van de Koude Oorlog een tijd van verzoening, vrede en gemeenschap moest worden. Deze bekentenis vormt het eigenlijke begin van de werkzaamheden van de enige vrij gekozen Volkskammer. Alles wat volgde sloot hierbij aan en vloeide hieruit voort. Deze bekentenis is ook na het einde van de DDR nog steeds geldig en verplicht ons ertoe steeds te zoeken naar hetgeen ons in Europa verenigt.
De Volkskammer heeft mij toentertijd de verantwoordelijkheid opgedragen voor de concrete verwezenlijking van de eenheid van de beide staten. Ik zou willen benadrukken dat we destijds alleen nog hoefden te voltooien wat gezien het enthousiasme van de bevolking voor de eenheid een al lang duidelijk geworden wens was. De verkiezingen van 18 maart 1990 waren immers ook een referendum over het Duitse vraagstuk. Toch moesten voor een bijna eindeloze reeks problemen nog zorgvuldige contractuele oplossingen en redelijke regelingen worden gevonden. De samenleving werd op alle gebieden ingrijpend veranderd. De deelstaten werden in ere hersteld, de scheiding der machten werd weer ingevoerd, de rechtsstaat werd weer ingesteld, het onderwijsstelsel, de politie, het openbaar bestuur - dat alles werd gedemocratiseerd. Van cruciaal belang was ook dat het op de Pruisische hervormingen door Stein en Hardenberg teruggaande lokale zelfbestuur weer werd ingevoerd en dat de burgers op 6 mei 1990 aan vrije gemeenteraadsverkiezingen konden deelnemen. Daarbij kwamen nog de grote staatsverdragen betreffende de economische, monetaire en sociale unie, het eenwordingsverdrag en ten slotte het Twee-plus-vier-verdrag met de vier mogendheden - overigens verheug ik mij erop Roland Dumas te zien. We hebben dat verdrag op 12 september 1990 in Moskou ondertekend.
(Applaus)
Binnen een half jaar werd enorm veel werk verzet, zodat met recht van het ijverigste parlement in onze geschiedenis kan worden gesproken.
Tot op de dag van vandaag ben ik dankbaar dat we bij al onze partners zeer geëngageerde medestanders hebben gevonden. Omdat het anders teveel namen zouden worden noem ik in dit verband altijd alleen Michail Sergejevitsj Gorbatsjov en George Bush senior. Het spreken over het Huis van Europa was een van de belangrijkste uitgangspunten voor Gorbatsjovs glasnost- en perestrojka-beleid. Uiteindelijk heeft het voor ons Duitsers de deur naar de eenheid opengezet. Daarom mogen we niet vergeten dat Rusland een essentieel onderdeel van dit Huis van Europa is en dat het partnerschap met dat land van vitaal belang blijft.
(Applaus)
George Bush is op zijn beurt op basis van de Atlantische alliantie een bijzonder beschermheer van ons recht op zelfbeschikking gebleken. Daarnaast wil ik hier nog Jacques Delors noemen, die als voorzitter van de Europese Commissie een buitengewone prestatie heeft geleverd en een onmisbare steunpilaar van het proces van de eenwording en een echte vriend van ons Duitsers was. Hartelijk dank!
(Applaus)
Ik ben er nog altijd van overtuigd dat de hereniging van Duitsland niet op zo'n brede acceptatie en ondersteuning had kunnen rekenen als dat proces aan de kant van de Bondsrepubliek niet was geleid door Helmut Kohl, die ongetwijfeld een Europeaan van groot formaat is.
(Applaus)
Er kwamen dus twee belangrijke factoren bij elkaar. De Oost-Duitsers hebben in een ongekend proces van zelfbevrijding met vreedzame middelen een onmenselijk regime ten val gebracht. Het is hun gelukt om via democratische verkiezingen op succesvolle wijze ingrijpende veranderingen teweeg te brengen. Met opgeheven hoofd hebben de mensen "Wij zijn het volk" geroepen, om een paar weken later te verkondigen: "Wij zijn één volk". De mensen die in zo'n kort tijdsbestek zoveel hebben bereikt, kunnen zich zelfbewust tonen en ook trots zijn. Ze mogen er met recht op vertrouwen dat we dat wat we momenteel als crisis beschouwen wel degelijk zullen overwinnen en dat elke crisis ons alleen sterker maakt. We hebben de nodige ervaring met transformatieprocessen.
(Applaus)
Aan de andere kant hebben we ook ervaren dat we deel uitmaken van deze grote gemeenschap van de Europese volkeren en de Atlantische alliantie. Andere staten en volkeren hebben zich ook voor onze vrijheid sterk gemaakt en hebben ons op weg naar de eenwording krachtdadig ondersteund. Daarom is het goed en belangrijk om ons en de komende generaties er steeds opnieuw aan te herinneren dat wij Duitsers de nederlaag en de opsplitsing van ons land aan onszelf te wijten hebben. De eenheid in vrijheid hebben we echter aan onze vrienden, buren en partners te danken.
(Applaus)
Door de hereniging is niet alleen het huidige Duitsland ontstaan, maar is natuurlijk ook de oude Bondsrepubliek en inmiddels heel Europa ingrijpend veranderd. De veranderingen vinden nog steeds plaats. Ons volk en ons land konden ermee ophouden zich altijd maar met het Duitse vraagstuk bezig te houden en konden zich serieus aan de andere grote doelstelling wijden die in de grondwet verankerd is, namelijk het bevorderen van de vrede als gelijkwaardig lid van een verenigd Europa. Inmiddels kunnen en willen we juist een motor van de Europese eenwording en hoeder van de vrede in de wereld zijn omdat we de eigen eenheid op vreedzame wijze hebben weten te bereiken, gemeenschappelijk met onze buren, waaraan we de eenheid ook grotendeels te danken hebben. Deze taak beschouwen we vooral ook als zinvolle bijdrage die we als land kunnen leveren. Op die manier kunnen we extern iets verwezenlijken wat intern het kernpunt van de democratie vormt. Democratie is namelijk niet slechts een staatsvorm, maar in de eerste plaats de bijdrage van eenieder aan de gemeenschap en het algemeen belang. De democratie is dus meer dan alle andere regeringsvormen aangewezen op de activiteit en participatie van alle burgers.
Iets soortgelijks geldt ook voor de sociale markteconomie, die meer is dan alleen een economisch bestel. De sociale markteconomie is gebaseerd op en bevordert het verantwoordelijkheidsbesef van de burgers, geeft prioriteit aan het algemeen nut boven het eigenbelang en stelt eigendom in dienst van de gemeenschap, zonder welke het ook niet kan worden gewaarborgd. In zekere zin moet ook telkens weer worden gezegd dat het er zowel in ons land als in Europa op aankomt de deling door deelname te overwinnen. Deelname betekent niet dat iedereen eerst iets krijgt, maar dat allen iets kunnen bijdragen en mee moeten werken.
Ik constateer met groeiende bezorgdheid dat deze rechten in toenemende mate geringgeschat worden, hoewel zij niets minder zijn dan het fundament van onze vrijheid. De democratie ontleent haar authenticiteit, haar kracht alleen aan de houding van de burgers. Het burgerschap stelt ons in staat een gemeenschap te vormen en spoort ons aan om altijd en overal te zoeken naar hetgeen ons verenigt. We maken deel uit van een gemeenschap van volkeren die de rechten van hun burgers garanderen, naar vrede en welzijn streven en in vrijheid willen leven. Het continent waar wij wonen gaat volgens mij een goede toekomst tegemoet als het de kern van deze waarden van rechtvaardigheid, democratie, vrede en vrijheid blijft zoeken en de eenheid weet te vinden die na de Tweede Wereldoorlog verloren was gegaan - men sprak van het Westen en het Oostblok, van de Oost-West-tegenstellingen, er was een Oost- en een West-Berlijn, onze wereld was in Oost en West uiteengevallen en had geen midden meer. Het zoeken naar hetgeen ons verenigt is ook een zoektocht naar ons midden.
Soms irriteert het me bijna dat alles wat we in het oosten van Duitsland moesten ontberen en waarnaar we jarenlang met verlangen hadden uitgezien, tegenwoordig geheel en al vanzelfsprekend en onopvallend aan het worden is. Ik denk aan de vrijheid om te reizen, de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van beroep, de persvrijheid, de godsdienstvrijheid. Ik denk aan het recht op gelijke, geheime en vrije verkiezingen, aan het recht van medebeslissing. Al deze rechten zijn tegenwoordig zo vanzelfsprekend dat ze nauwelijks nog opvallen en steeds het gevaar bestaat dat ze niet genoeg aandacht krijgen en niet op waarde worden geschat. Soms maak ik me zorgen als ik eraan denk hoe vaak mensen ertoe neigen verworvenheden te verspelen, omdat ze deze als vanzelfsprekende dingen uit het oog verliezen en te weinig moeite doen om er meer van te maken.
(Applaus)
Vaak zijn grote inspanningen nodig om na de uitbreiding van de Europese Unie ook de Europese integratie te verdiepen. Maar zijn deze inspanningen niet veel aantrekkelijker dan het eventuele terugvallen in vijandigheden? Het is oneindig veel beter om gezamenlijk aan het overwinnen van crises en het oplossen van problemen te werken dan er alleen voor te staan.
(Applaus)
Het grootste ongeluk dat de Europese volkeren kan overkomen is een herhaling van onenigheid. Laten we daarom op een dag als vandaag zoeken naar de dingen die ons verenigen. De rechten en vrijheden waar ik het over had, vormen hiervan de kern, vormen het midden van onze samenleving en ook van deze Europese Unie en onze waardengemeenschap. Dat zijn de dingen die ons verenigen. Uit dit midden vloeit de essentiële, misschien wel enige belangrijke verplichting voort die ons als burgers van Europa is opgelegd. We moeten bereid zijn deze rechten en vrijheden te verdedigen. De verdediging van de vrijheid vormt de kern van Europa.
(Applaus)
We hebben geleerd dat de vrijheid ondeelbaar is. Vrijheid kan niet voor één deel van het volk worden verwezenlijkt, terwijl het andere gedwongen is in onvrijheid te leven, zoals dit in Duitsland het geval was. Met de val van de Berlijnse Muur, de val van het IJzeren Gordijn in Europa werden niet alleen de Oost-Duitsers en bijna alle volkeren in Oost- en Midden-Europa bevrijd. Door deze val werd ook de vrijheid van heel Europa vervolledigd. Daarom kunnen de Europese volkeren de dingen die hun eigen zijn in de waarste zin van het woord alleen in de gemeenschap zoeken. We moeten onze vrijheid in de gemeenschap bewaren, dan hebben we ook een goede toekomst voor de boeg.
De afgelopen eeuw met zijn hoogte- en zijn vreselijke dieptepunten heeft ons geleerd dat de geschiedenis niet een raadselachtig lot is dat de volkeren treft. De geschiedenis is in de eerste plaats gewoon datgene wat mensen doen. Het handelen van de mensen valt echter niet alleen te beïnvloeden door eisen te stellen, maar vooral door elkaar een voorbeeld te geven. Wat voor de individuele burger geldt, geldt ook voor afgevaardigden, voor regeringen en hele volkeren. We kunnen niet zomaar verwachten dat de burger een vredelievende, democratische houding aan de dag legt. We moeten zelf het goede voorbeeld geven. Daarom wil ik u vragen om een dringend beroep te doen op de volkeren van Europa: laat ons in alles wat wij doen datgene wat ons verenigt zoeken, bevorderen en verdedigen! Ik ben dankbaar dat ik verantwoordelijkheid heb mogen dragen - en als burger natuurlijk nog steeds verantwoordelijkheid draag - voor mijn herkomstregio Brandenburg, voor het verenigde Duitsland, mijn geliefde vaderland, en voor Europa, waarvan de eenheid bepalend is voor ons lot en onze toekomst.
Ik dank u hartelijk voor uw aandacht.
(Luid en langdurig applaus)
De Voorzitter
Zoals u hebt laten zien, mijnheer De Maizière, begon onze hereniging - de Duitse hereniging - al eerder omdat we onze houding veranderden, onze houding tegenover onze gemeenschappelijke Europese geschiedenis en onze gemeenschappelijke Europese toekomst. Maar het meest opwindende moment was natuurlijk 3 oktober 1990.
U zult zich hebben gerealiseerd dat ik de voormalige voorzitter van het Europees Parlement Hans-Gert Pöttering niet heb verwelkomd, omdat, Hans-Gert, jij een van ons bent. Je zit hier elke dag en werkt met ons samen, maar het doet ons veel genoegen je op een ereplaats onder ons te zien.
Nu zal onze tweede illustere spreker, Jacques Delors, het woord nemen. Eerst was hij adviseur van de premier van Frankrijk, Jacques Chaban-Delmas. Later was hij tweeënhalf jaar lid van het Europees Parlement. Waarschijnlijk herinnert niet iedereen zich dat. Later was hij ook minister van Economische Zaken en Financiën. Hij vervulde twee termijnen lang de functie van voorzitter van de Europese Commissie. Hij leidde het interne-marktproject en was een belangrijke speler bij het opstellen en uitvoeren van het Verdrag van Maastricht, dat van groot belang was voor de hele Europese Unie. Hij was de oprichter en de voorzitter van de denktank Notre Europe en stond aan de basis van nog een aantal andere initiatieven.
(Applaus)
Jacques L.J. Delors
voormalig voorzitter van de Europese Commissie. - (FR) Mijnheer de Voorzitter, mijnheer De Maizière, mijnheer Van Rompuy, mijnheer Barroso, Excellenties, leden van het Europees Parlement, dames en heren, er zat amper een jaar tussen de val van de Berlijnse muur en de eenwording van Duitsland.
Gedurende het hele jaar 1989 lieten de Europese volkeren van zich horen: in Polen leidden de gebeurtenissen die begonnen met de stakingen in Gdansk in de zomer van 1980 tot de overeenkomsten van Belvedere tussen februari en april 1989 en de eerste vrije verkiezingen op 4 juni 1989; in Tsjecho-Slowakije werd herdacht dat Jan Palach zichzelf in brand stak; in Hongarije lieten mensen van zich horen bij de begrafenisplechtigheid van Imre Nagy die eindelijk was gerehabiliteerd; in Bulgarije werd president Zhivkov tot aftreden gedwongen; en natuurlijk in Oost-Duitsland, waar steeds meer mensen deelnamen aan vreedzame demonstraties. De eisen van de volkeren wonnen aan kracht en op 2 mei 1989 gingen de grenzen tussen Hongarije en Oostenrijk open, waardoor sommige Oost-Duitsers de oversteek naar het westen konden maken.
Wij hebben dus een van die versnellingen in de geschiedenis meegemaakt, die ons allen eerlijk gezegd heeft verrast, dat moeten we toegeven. Sommigen van ons voelden aan dat er sprake was van een toenemende onbalans in de communistische landen, maar niemand kon voorzien dat de zaak zo snel tot ontploffing zou komen. In 1989 was er sprake van een opmerkelijke verandering op veel plaatsen in de wereld. Ik denk onder andere aan het einde van de dictatuur van Pinochet in Chili en de opstand op het Tiananmenplein in China.
Om op Europa terug te komen, de gebeurtenissen van 1989 hadden ieder ogenblik kunnen uitlopen op hardhandige repressies of bloedige conflicten kunnen veroorzaken en kunnen uitmonden in een lange periode van instabiliteit en bedreiging voor de vrede. Dat is niet gebeurd. Dat is de tweede les, na die van de opstand van de volkeren. Wij, die deze gebeurtenissen hebben meegemaakt, hebben de plicht om erover te getuigen.
De nieuwe generaties moeten namelijk leren over deze periode, omdat ze het niet zelf hebben meegemaakt. Zij leven nu in welvaart en vrede, terwijl ze zien hoe de wereld wordt opgeschud door spanningen en opstanden. Zij hebben dus slechts een door de media bepaald beeld van geweld en haat. Zij moeten echter ook het belangrijke feit in hun geheugen prenten dat de Europeanen, dankzij de wijsheid van een aantal wereldleiders in de jaren 1989 en 1990, een overgang hebben kunnen meemaken die weliswaar vol emotie was, maar zonder veel bloedvergieten en gevaarlijke besmetting.
(Applaus)
Ik zal de namen van al die leiders niet noemen - dat heeft de heer De Maizière al gedaan -, die leiders waarvan ik de onverstoorbaarheid en wijsheid al prees, uit angst om iemand te vergeten, gevoeligheden te raken of zelfs verkeerd begrepen te worden. Ik moet opmerken dat enkelen van hen helaas in ongenade zijn gevallen bij hun volkeren en opvolgers. Ik ben ervan overtuigd dat de geschiedenis deze vergissingen en verzwijgingen zal bijstellen en de waarheid over deze gebeurtenissen duidelijk zal maken.
Laten we echter nog eens terugkomen op de schok die de val van de Berlijnse muur heeft veroorzaakt op 9 november 1989. Zelfs voordat politici en diplomaten weer op adem waren gekomen, moest de Europese Gemeenschap reageren, al was het maar onder verwijzing naar de bepalingen van het Verdrag van Rome dat de heer De Maizière noemde. Op 11 november, nadat ik de leden van de Europese Commissie in een spoedvergadering bijeen had geroepen, verklaarde ik in een interview met de Duitse televisie, dat de Oost-Duitsers vrij waren om te kiezen, en dat er een plaats voor hen was in de Europese Gemeenschap. Ik voegde eraan toe, en ik citeer: "Wij zijn een grote gemeenschap, waarbinnen wij samen aan onze toekomst bouwen om de geschiedenis beter te beheersen, in ons aller belang."
Op dat moment kon er niet meer over worden gezegd. Het was mijn plicht om een boodschap van welkom en hoop te laten horen aan onze Oost-Duitse broeders, maar tegelijkertijd deed ik mijn best om de gevoelens van angst en ongerustheid van veel mensen te verminderen. Vervolgens nam het aantal ontmoetingen tussen leiders op wereldniveau snel toe, tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie, tussen deze laatste en de Europeanen, en ook tussen Oost- en West-Duitsland en de vier geallieerde machten van de Tweede Wereldoorlog, het zogenaamde "twee plus vier"proces. Tegelijkertijd vorderden de onderhandelingen tussen de regering van de Bondsrepubliek Duitsland en de vertegenwoordigers van de DDR, en voornamelijk tussen de heren De Maizière en Kohl.
Er moet gezegd worden dat er binnen de Europese Gemeenschap veel vragen werden gesteld over deze geheel nieuwe politieke situatie. De Europese Gemeenschap kon echter de eenwording van de twee Duitslanden tenslotte alleen maar goedkeuren en steunen, en dat gebeurde in de vergadering van de Europese Raad op 24 april 1990 in Dublin. Door zo te handelen en door kennis te nemen van de waarborgen met betrekking tot de duurzaamheid en de rechtvaardigheid van de regelingen van het "twee plus vier"proces, bleef de Gemeenschap trouw aan de eigen waarden: vrede, onderling begrip tussen de volkeren, solidariteit, in het bijzonder met alle Duitsers, zowel uit het oosten als uit het westen. Ik geloof nu eenmaal dat het bestaan van de Gemeenschap, en niet alleen vanwege de materiële welvaart, tijdens de donkere jaren altijd een voorbeeld en een inspiratiebron is geweest voor de volkeren die onder het communistische juk leefden.
Laat ik u er namelijk aan herinneren dat de Gemeenschap inspeelde op de gebeurtenissen. Reeds in juli 1989 - de heer Dumas weet het nog, hij was een van de betrokkenen -, zelfs nog voor de val van de muur, zorgde de Europese Commissie ervoor dat de G7 een steunplan aannam ten behoeve van de Midden- en Oost-Europese landen. De geest van openheid en de bereidheid tot uitbreiding waren reeds formeel bekrachtigd. Toch mag gezegd worden dat de Duitse kwestie na de val van de muur een grote zorg was. Welke weg zou het verenigde Duitsland kiezen?
Op 19 november 1989 kwam op initiatief van de heer Mitterrand een buitengewone Europese Raad bijeen, die de weg vrij maakte voor regulier overleg tussen de twee Duitslanden en hun partners. In een lange toespraak maakte kanselier Kohl de balans op van de situatie, die natuurlijk niet anders dan instabiel kon zijn. De versnelling van de geschiedenis was in volle gang.
Het Europees Parlement was ook erg actief en bijzonder oplettend in deze periode. De debatten weerspiegelden de vragen over de toekomst van Duitsland en het risico, waar veel afgevaardigden bang voor waren, dat het Europese integratieproces, dat juist was bevorderd door de Europese Akte van 1987, zou vertragen. Op 28 november 1989 nam het Europees Parlement een zeer belangrijke resolutie aan, waarin werd gesteld, ik citeer: "Alle Europese volkeren, met inbegrip van het Poolse volk, hebben overeenkomstig de slotakte van Helsinki, het recht om in de toekomst te leven binnen veilige grenzen zoals die momenteel zijn vastgesteld". Het Europees Parlement verwees hierbij naar een van de moeilijkste debatten, dat uitmondde in het handhaven van de Oder-Neisse-grens.
Op 17 januari 1990 bevestigde ik, als voorzitter van de Europese Commissie, voor het Europees Parlement, ik citeer: "Oost-Duitsland is een specifiek geval. Dat land heeft zijn plaats in de Gemeenschap als het dat wil." In verband met dit vooruitzicht installeert het Parlement een tijdelijke commissie om een onderzoek uit te voeren naar de gevolgen van de Duitse eenwording voor de Europese Gemeenschap. Deze commissie, die bestond uit - dat benadruk ik - zeer ervaren mensen, waaronder verschillende ministers van Buitenlandse Zaken, heeft op doelmatige wijze bijgedragen aan het wegnemen van twijfels en aan het voorbereiden van de integratie van de Oost-Duitse deelstaten. Laten we het nog eens herhalen voor de sceptici van welke kant dan ook: dankzij het Europees Parlement is de pluralistische en levende democratie geen hol concept, maar een realiteit. Dat is toen wel aangetoond.
(Applaus)
Alles welbeschouwd, welke moeilijkheden de Europese integratie ook moet overwinnen, het is onjuist om de verworvenheden en de invloed ervan te onderschatten. Ik zal uiteraard niet proberen om een rangorde aan te geven van de ideeën en feiten die deze grote vrijheidsbeweging hebben beïnvloed.
Het belangrijkste is waarschijnlijk het vermogen van de volkeren om zich te verzetten tegen onderdrukking, om hun hang naar vrijheid te uiten, om hun moed op kalme wijze te tonen. Toch wil ik de oproepen van Johannes Paulus II niet ongenoemd laten en in het bijzonder zijn woorden aan het Poolse volk op een cruciaal moment: "Wees niet bang!" Ook het vastberaden, open en edelmoedige beleid van West-Duitsland richting de DDR gedurende de jaren die voorafgingen aan de val van de muur vergeet ik niet.
De vrijheid heeft gezegevierd, maar vrijheid heeft ook verplichtingen. Het verdrag over de Duitse eenwording zorgde voor een dubbele uitdaging. De eerste uitdaging was het begrip tussen de West-Duitsers en de Oost-Duitsers. Deze uitdaging werd aangegaan met veel scherpzinnigheid, begrip en edelmoedigheid. De tweede uitdaging lag op het economische en sociale vlak en was even moeilijk. Er werd een uitzonderlijke inspanning geleverd, bestaande uit een massale overdracht van middelen van het westen naar het oosten, ter grootte van jaarlijks 4 à 5 procent van het nationaal product van West-Duitsland, dames en heren, wat neerkomt op 1 400 miljard euro in twintig jaar, zonder de andere bijdragen te vergeten in de vorm van technische hulp om de economie van het oosten te herstructureren.
Om de bereikte resultaten met een enkel getal te illustreren, kan ik opmerken dat het inkomen per inwoner in het oosten van Duitsland in twintig jaar tijd is gestegen van 40 naar 73 procent van het inkomen in het westen. De inspanning zal de komende jaren worden voortgezet dankzij het handhaven van de solidariteitsbelasting - als ik het goed begrepen heb tot 2019. De Duitsers zijn het hier zelf mee eens. Er is nog veel te doen, zowel op het gebied van mentaliteit als op het gebied van sociaaleconomische structuren.
De Europese Gemeenschap van zijn kant heeft de landen van het oosten laten profiteren van het sociale en economische cohesiebeleid, dat de afgevaardigden goed kennen. Hoewel de betreffende bedragen niet van dezelfde orde waren als van de inspanningen van de Duitsers, gaven de Europese bijdragen wel aan dat de Oost-Duitsers volledig en volwaardig deelnamen aan het Europese avontuur, aan de toename van personele en technische uitwisselingen en de reguliere dialoog tussen de Europese Commissie en de leiders van de nieuwe deelstaten. Ik had persoonlijk graag gezien dat de Commissie meer had gedaan, maar de Duitse leiders hadden me, uit bezorgdheid om de reacties van hun partners, gevraagd om niet verder te gaan in de inspanningen die vanuit de structuurfondsen werden geleverd.
Dames en heren, twintig jaar later, terwijl het Europese avontuur afgezien van de financiële crisis veel vragen oproept, staan de 27 landen voor een historische verantwoordelijkheid: de Europese integratie verdiepen of van dag tot dag leven dankzij compromissen, die weliswaar nodig zijn maar geen toekomst bieden.
(Applaus)
Hoe kunnen wij, op de dag dat wij met vreugde de Duitse eenwording vieren, nalaten om dit land te vragen naar zijn visie op de toekomst van Europa? Het verenigde Duitsland is de sterkste economische macht van de 27 landen die de Unie vormen. Om slechts een cijfer te noemen: het vertegenwoordigt 25 procent van het bbp van de Economische en Monetaire Unie (EMU). Ik noem de EMU, omdat die, of we dat nu willen of niet, de sterkste band vormt tussen de Europese landen die dezelfde munt delen, met de rechten maar ook de plichten die daarbij horen. Velen in Europa lijken dat wel eens te vergeten.
(Applaus)
In geopolitiek opzicht bevindt Duitsland zich nu tussen de Europese Unie en de rest van het grote Europese continent. Dat is een sterke en in veel opzichten aantrekkelijke positie, die zowel in Duitsland als daarbuiten veel vragen oproept. De Duitsers zelf erkennen dat, zoals blijkt uit het witboek over de veiligheid in Duitsland. Ik citeer: "Gezien de omvang, het demografisch gewicht, de economische kracht en geografische positie in het hart van het continent, moet het verenigde Duitsland een belangrijke rol spelen in de vormgeving van het Europa van morgen en daarna."
Er is dus geen sprake meer van de periode van voor 1989, toen Duitsland blijk gaf van terughoudendheid en tact, om redenen waarvoor iedereen begrip en zelfs dankbaarheid kon opbrengen. Die terughoudendheid spoorde de successievelijke Duitse regeringen aan om zich in de voorhoede te scharen van de Europese integratie, met name toen het ging om het afschaffen van de krachtige Duitse mark - ik zeg krachtige Duitse mark, omdat het tien mark is en het symbool van de Duitse opleving - ten gunste van de euro, de gemeenschappelijke munt.
Deze woorden komen niet voort uit nostalgie. Het is een oproep van een van de activisten in Europa, die nu aan Duitsland is gericht, waarvan wij de eenwording vieren, maar die voor alle lidstaten geldt. Zijn de waarden die de grondleggers van Europa ons hebben nagelaten nog steeds van betekenis en zijn zij nog steeds leidend? De erfenis die wij hebben gekregen heeft meer betrekking op de vraag waarom we samen willen leven dan op de verdragen, die vooral noodzakelijke institutionele regelingen zijn.
Ik zou echter niet willen besluiten met deze weliswaar noodzakelijke vragen, op deze enigszins pessimistische toon. Nee, zeker niet! In mijn geheugen en in mijn hart staat die nacht van 3 oktober gegrift, toen de heer Barón Crespo, Voorzitter van het Europees Parlement, en ik de eer en het genoegen hadden om te zijn uitgenodigd voor die gedenkwaardige avond in de oude Rijksdag. De leiders van West- en Oost-Duitsland waren bijeen in innige eensgezindheid, in een plechtige en vreugdevolle sfeer. Alle Europeanen zouden die diepe emotie hebben gedeeld.
Na afloop van de ceremonie, toen ik door de straten van Berlijn liep, wilde ik de gevoelens van het volk ervaren. Ook daar was slechts sprake van ernst en vreugde, zonder uitbundigheid of opzichtige uitingen. Het was een rustige nacht, waarin iedereen terugdacht aan de scheidingen uit het verleden, aan de angst van families die uiteengerukt waren door een gebeurtenis in de geschiedenis. Een rustige nacht, waarin ik ook dacht aan het Europa dat uit de haat en de conflicten tevoorschijn was gekomen, een Europa waarvan ik wilde dat het zowel verenigd, sterk als edelmoedig zou zijn.
U zult met me eens zijn dat er nog zo veel te doen is om de verworvenheden te versterken en de toekomst tegemoet te gaan.
(Het Parlement geeft de spreker een staande ovatie)
De Voorzitter
Mijnheer Delors, wij herinneren ons dat u begin 1990 op het Europacollege in Brugge over de hereniging van Duitsland sprak. U noemde de Duitse hereniging toen het beste middel voor een betere coördinatie in Europa en een betere toekomst voor Europa. Het was een groots, vooruitziend betoog.
En ook voor uw toespraak van vandaag wil ik hartelijk bedanken.
Voorts wil ik onze hooggeachte gasten uit Spanje, uit Frankrijk, uit Duitsland, en de voorzitters van onze instellingen, de Commissie en de Raad, graag bedanken voor hun aanwezigheid onder ons. Wij zullen nu luisteren naar het Europese volkslied.
