Postanowienia traktatu z Lizbony dotyczące spraw socjalnych (debata)
Przewodniczący
Kolejnym punktem porządku obrad są oświadczenia Rady i Komisji w sprawie przepisów socjalnych w traktacie lizbońskim.
Philippe Courard
Panie przewodniczący! Dziękuję, że pozwolono mi zabrać głos w imieniu pani wicepremier Laurette Onkelinx w sprawie nowych perspektyw dla spraw socjalnych, jakie wnosi traktat lizboński.
Jestem głęboko przekonany, że prawo europejskie powinno uwzględniać kwestie socjalne. Tak więc art. 9 traktatu przewiduje ochronną klauzulę socjalną zobowiązującą instytucje europejskie do uwzględnienia wymogów związanych z promowaniem wysokiego poziomu zatrudnienia, zapewnieniem odpowiedniej ochrony socjalnej, zwalczaniem wykluczenia społecznego, a także wysokim poziomem kształcenia, szkolenia oraz ochrony zdrowia ludzkiego.
Wymóg ten nawiązuje do postanowień art. 3 ust. 3 traktatu, zgodnie z którymi rynek wewnętrzny należy budować za pomocą polityk opartych na socjalnej gospodarce rynkowej, która charakteryzuje się dużą konkurencyjnością i która zmierza w kierunku pełnego zatrudnienia i postępu w sprawach socjalnych.
Odpowiednio, w art. 9 wezwano, byśmy przy określaniu europejskich polityk uwzględniali od tej pory wymiar socjalny. Chodzi tu o przywrócenie odpowiedniej równowagi pomiędzy aspektami, które będziemy musieli zrealizować w praktyce. Jest to zasadniczy horyzontalny cel prezydencji belgijskiej.
Tak więc w przyszłości będziemy musieli w większym stopniu uwzględniać społeczne skutki polityk opracowywanych na szczeblu europejskim. Jakkolwiek powinniśmy maksymalnie zwiększyć w Unii Europejskiej tempo wzrostu gospodarczego, musimy również zachęcać do sprawiedliwego i słusznego podziału owoców tego wzrostu w jej obrębie i szczególnie interesować się losem osób najbardziej narażonych na ryzyko.
Wymiar socjalny musimy również uwzględnić w strategii Europa 2020, która, jak państwu wiadomo, została przyjęta przez Unię Europejską podczas czerwcowej Rady Europejskiej. Strategia ta, skupiająca się na zatrudnieniu i wzroście wprowadza wymiar gospodarczy, socjalny, pracowniczy i środowiskowy. Opiera się na określonej liczbie celów ilościowych i pewnych wytycznych.
Jeden z pięciu wytyczonych celów ukierunkowany jest na zwalczanie ubóstwa i wykluczenia społecznego. Zakłada wydźwignięcie z ubóstwa w Unii Europejskiej do roku 2020 co najmniej 20 milionów osób. Wraz z wytyczną 10 stanowi socjalny filar strategii.
Jakkolwiek możemy uważać ten cel za mało ambitny, to mimo wszystko ukazuje on pragnienie osiągnięcia konkretnego i identyfikowalnego celu, który jest nowy w tym obszarze i wprowadza nową dynamikę, z której powinniśmy czerpać korzyści. Państwa członkowskie zostaną zobowiązane do składania w ramach narodowych programów reform corocznych sprawozdań z postępów we wdrażaniu tego celu.
Zawsze byłem zdania, że musimy zmaksymalizować korzyści płynące z tego socjalnego wymiaru UE 2020. Pragnę uczynić prezydencję belgijską prezydencją socjalną w pełnym tego słowa znaczeniu. W tym kontekście strategia Europa 2020 zapewnia możliwość namacalności: europejską politykę socjalną. To będzie prawdziwe wyzwanie, ponieważ państwa członkowskie są obecnie zajęte ustalaniem swoich planów reform, a tym samym swoich polityk osiągania określonych ilościowo celów, i jednocześnie opracowują budżety krajowe, które ograniczają ich wolność finansową.
Ponadto kryzys finansowy jest wciąż odczuwalny, a odbudowa gospodarki następuje bardzo powoli. Dlatego musimy zapewnić, by konsolidacja budżetowa nie wpłynęła negatywnie na zatrudnienie i politykę społeczną. Strategia na rzecz wzrostu UE 2020 musi być trwała i globalna. Nie może to być wzrost bez nowych miejsc pracy, ale musi to być wzrost charakteryzujący się zwalczaniem niepewności zatrudnienia. Nasz główny cel powinna zatem stanowić walka z ubóstwem.
W Radzie prezydencja belgijska dokłada wszelkich starań, by wprowadzić tę dynamikę w życie, ale jest również świadoma roli, jaką w tej sprawie ma do odegrania Komisja. Będziemy mocno naciskać na Komisję, by wykazała się energicznym działaniem. Mam tu na myśli projekty przewodnie, które należy przyjąć, przede wszystkim platformę na rzecz zwalczania ubóstwa i wykluczenia społecznego, która musi oferować szerszą perspektywę w kwestii wyzwań socjalnych, z którymi styka się Europa.
Komisja musi między innymi wykorzystać tę metodę, by zaproponować nam konkretne sposoby wdrożenia nowej horyzontalnej klauzuli socjalnej zawartej w art. 9 traktatu lizbońskiego.
Jak państwo widzą, prezydencja belgijska ma ambitne plany, i głęboko wierzę, że wyjdzie naprzeciw potrzebom i oczekiwaniom naszych współobywateli. Bez wymiaru socjalnego projekt europejski skazany jest na niepowodzenie. Również tutaj macie państwo do odegrania rolę, nie tylko kontynuując debatę na temat tej strategii na szczeblu europejskim, ale również zwracając uwagę na aspekt socjalny we własnych krajach.
László Andor
komisarz. - Panie przewodniczący! Horyzontalna klauzula socjalna ustanowiona na mocy art. 9 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej mówi: "Przy określaniu i realizacji swoich polityk i działań Unia bierze pod uwagę” między innymi "wymogi związane ze wspieraniem wysokiego poziomu zatrudnienia, zapewnieniem odpowiedniej ochrony socjalnej” oraz "zwalczanie wykluczenia społecznego”. Komisja popiera wdrożenie tej klauzuli, między innymi poprzez wzmocnioną ocenę skutków socjalnych, w ramach swojego ogólnego systemu oceny skutków.
Jeśli chodzi o samą sytuację pod względem usług socjalnych użyteczności publicznej (SSGI), Komisja stoi na stanowisku, że władzom publicznym w państwach członkowskich należy zapewnić pewność prawną. Komisja nie uważa jednak, że na tym etapie należy powołać wielostronną instytucję, która zajmowałaby się problemami, na jakie niektóre podmioty świadczące usługi SSGI napotykają przy interpretowaniu zasad jednolitego rynku.
Komisja jest świadoma, że wiele władz publicznych i zainteresowanych stron uważa przepisy UE odnoszące się do usług socjalnych za przeszkodę w organizowaniu i finansowaniu takich usług. Jednak konsultacje z władzami publicznymi i zainteresowanymi stronami pokazują, że istniejące przepisy w dużym stopniu uwzględniają specyfikę usług socjalnych użyteczności publicznej. Zgłaszane problemy wynikają bardzo często z braku wiedzy i informacji na temat przepisów, bądź wątpliwości co do sposobów ich wdrażania.
Z tego powodu Komisja wprowadziła w życie strategię, w tym interaktywne usługi informacyjne, dokumenty zawierające często zadawane pytania i propozycję szkoleń dla lokalnych władz publicznych. Komisja jest w trakcie aktualizowania dokumentów zawierających często zadawane pytania, które następnie przedstawi państwom członkowskim i zainteresowanym stronom w Komitecie Ochrony Socjalnej.
Inne forum dyskusji z państwami członkowskimi stanowi Komitet Doradczy ds. Zamówień Publicznych. Właśnie zakończyły się konsultacje społeczne na temat pakietu SGEI - usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym - których celem jest wyjaśnienie i uproszczenie stosowania zasad pomocy publicznej w odniesieniu do tych usług. Komisja poinformuje Parlament, Komitet Regionów, Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny i państwa członkowskie o wynikach oceny otrzymanych wniosków. Jak wielokrotnie podkreślaliśmy przy różnych okazjach, specyfika usług socjalnych będzie odpowiednio uwzględniona podczas analizy pakietu.
Ponadto Komisja prowadziła w ostatnich latach owocny dialog z najważniejszymi zainteresowanymi stronami na temat dostosowania się do obecnych przepisów UE - szczególnie w ramach Komitetu Ochrony Socjalnej i intergrupy parlamentarnej ds. usług publicznych. W lipcu Komisja uczestniczyła wraz z państwami członkowskimi i zainteresowanymi stronami w seminarium zorganizowanym przez prezydencję belgijską. Po raz kolejny dyskusje pokazały, że jakkolwiek istnieje silne i uzasadnione zainteresowanie dostrojeniem, to brak jest rzeczywistej potrzeby zmiany podstawowej struktury istniejących przepisów UE w celu dostosowania ich do specyfiki SSGI. W tym zakresie Komisja dobrze wie, że prezydencja belgijska przedstawiła pewne sugestie mające na celu wyjaśnienie i dostosowanie istniejących zasad. Komisja wnikliwie te sugestie analizuje.
Pragnę również zwrócić uwagę, że trzecie forum na temat usług socjalnych użyteczności publicznej, które odbędzie się 26 i 27 października pod auspicjami prezydencji belgijskiej, stanowić będzie okazję do omówienia tych, i być może również innych, sugestii.
Na koniec pragnę powiedzieć, że Komisja pracuje w ramach Komitetu Ochrony Socjalnej nad ramami na rzecz zapewnienia jakości usług socjalnych. Przy opracowywaniu tych ram Komisja blisko współdziała z najważniejszymi zainteresowanymi stronami, partnerami społecznymi, władzami lokalnymi, usługodawcami i odbiorcami usług.
Podsumowując, Komisja jest oddana sprawie wdrożenia nowej horyzontalnej klauzuli socjalnej, w tym również w odniesieniu do SSGI.
Jak wyjaśniłem, istnieją liczne fora, na których prowadzone są dyskusje i dialog ze stronami zainteresowanymi SSGI. Dlatego Komisja nie widzi potrzeby tworzenia dodatkowej instytucji. Komisja popiera jednak konieczność usuwania problemów, z jakimi spotykają się niektórzy dostawcy usług SSGI przy interpretacji przepisów dotyczących jednolitego rynku, w tym związanych z Aktem o jednolitym rynku, który Komisja przyjmie do końca października.
Andreas Schwab
Panie przewodniczący, szanowni państwo! Traktat lizboński nie nadał Unii Europejskiej żadnych nowych fundamentalnych uprawnień w sferze polityki socjalnej. Art. 9 - do którego nawiązał pan komisarz - rozszerza istniejące uprawnienia w kontekście podstawowych zasad socjalnej gospodarki rynkowej, do której Europejska Partia Ludowa (Chrześcijańscy Demokraci) przywiązuje duże znaczenie i którą wprowadziliśmy do Konwencji Europejskiej, co w dużej mierze utorowało drogę traktatowi lizbońskiemu.
Po drugie, pragniemy zauważyć, że dzięki sprawozdaniu poprzedniego komisarza, pana Mario Montiego, zatytułowanemu "Obywatele w centrum polityki europejskiej”, Komisja Europejska wniosła ciekawy i cenny wkład w zakresie możliwości udanego łączenia wspaniałych pozytywnych sygnałów płynących z rynku wewnętrznego z elementami socjalnymi wspólnego rynku konsumpcyjnego. Dlatego, panie komisarzu, niecierpliwie oczekujemy tak zwanego Aktu o jednolitym rynku, nad którym pan komisarz Barnier obecnie pracuje. Wierzymy, że pozwoli on uporać się w sposób konstruktywny z pakietem Monti-Kroes. Jesteśmy jednak sceptyczni co do tego, czy otwarcie dyrektyw dotyczących pomocy publicznej i stworzenie dyrektywy koncesyjnej przyczyni się w efekcie do skierowania wewnętrznego rynku europejskiego na właściwe tory, ponieważ oczywiście zdecydowanie sprzeciwiamy się inflacji w sektorze publicznym.
Przedstawiciel Komisji już o tym wspominał, ale jest to ogromnie ważne, jak wspaniała i ważna może być konsolidacja społeczna - mówię to jako członek młodszej generacji w Parlamencie - jeśli włączymy wszystkie równoległe budżety - profesor Bernd Raffelhüschen z uniwersytetu we Freiburgu powiedział, że jeśli chodzi o długi emerytalne, to mamy do czynienia z serią budżetów ukrytych - i stworzymy politykę, która również młodszej generacji da równe szanse w nadchodzącym dziesięcioleciu.
Dlatego wierzę, że wszyscy razem - mówili o tym przedstawiciele Rady - stoimy w obliczu ogromnych wyzwań, że Parlament Europejski i grupa EPP podobnie widzą to wyzwanie i że wszyscy powinniśmy uczynić co w naszej mocy, by wesprzeć wysiłki Komisji Europejskiej w kwestii zarówno pakietu rozwiązań dla rynku wewnętrznego, jak i wymiarów socjalnych, które muszą uzupełniać ten rynek wewnętrzny, w kontekście społecznej gospodarki rynkowej. Dlatego oczekuję dalszej debaty i dziękuję za uwagę.
Proinsias De Rossa
w imieniu grupy S&D Group. - Panie przewodniczący! Przede wszystkim pragnę podziękować Radzie i Komisji za złożone dzisiaj oświadczenia, a także grupom ALDE, Greens/EFA i GUE/NGL za poparcie dla umieszczenia tej sprawy w dzisiejszym porządku obrad.
Nowe klauzule socjalne nie nawiązują wyłącznie do usług użyteczności publicznej, co zasugerowała dzisiejszego popołudnia grupa EPP, i jeśli chodzi o usługi użyteczności publicznej (SSGI), powinniśmy raczej podjąć decyzje w sprawach, które były szeroko omawiane przez wiele lat, zamiast odgrzewać stare spory.
Jako sprawozdawca zajmujący się przyszłością usług socjalnych użyteczności publicznej liczę na współpracę ze wszystkimi grupami, które widzą potrzebę silnej socjalnej gospodarki rynkowej i mam nadzieję, że przedłożymy konkretne propozycje rozwiązania problemów, na jakie napotykają dostawcy usług SSGI.
Jak państwu bez wątpienia wiadomo, obywatele europejscy wiele oczekują w kwestii opracowania bardziej spójnego i dynamicznego wymiaru socjalnego polityk europejskich i legislacji w następstwie przyjęcia traktatu lizbońskiego. Na przykład jedna z ważnych debat w Irlandii w czasie referendum lizbońskiego dotyczyła nowych klauzul socjalnych, w tym art. 3, art. 9, art. 14 oraz protokołu socjalnego i wielu innych związanych z niepełnosprawnością i równouprawnieniem.
Musimy zawsze pozostawać wierni oczekiwaniom obywateli. W obecnym okresie gospodarczego i społecznego kryzysu jest to szczególnie ważne dla milionów naszych obywateli, którzy w wyniku kryzysu i zastosowanych środków naprawczych stracili pracę, domy, oszczędności, emerytury, usługi zdrowia publicznego i możliwość kształcenia dzieci i innych obywateli, których to dotknie.
Wyrażenie przez Kolegium Komisarzy i Radę Europy opinii, że omawiane artykuły nowego traktatu nie wnoszą nic nowego i nadal traktują cele socjalne jako cele drugiej kategorii w stosunku do celów rynkowych byłoby głęboko destabilizujące dla Unii Europejskiej. Jeśli zaniedbamy swoje zobowiązania, to tuż za rogiem kryją się ksenofobiczne nietolerancyjne partie polityczne, które pragną budować swoją siłę na gniewie i niezadowoleniu.
Zwracam się dziś do Komisji i Rady szczególnie o to, by zaakceptowały potrzebę dynamicznego procesu dla zapewnienia postępu w zakresie usług użyteczności publicznej, szczególnie socjalnych usług użyteczności publicznej.
Z przykrością odnotowuję dzisiejsze oświadczenie pana komisarza. Mam nadzieję, że w ciągu kolejnych kilku miesięcy uda mi się go przekonać, że nie ma racji, że rzeczywiście potrzebny jest nam dynamiczny proces, że potrzebna jest nam specjalna grupa wysokiego szczebla, w skład której wejdzie nie tylko on sam i inne dyrekcje generalne, ale również przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego, związków zawodowych, Rady i Komitetu Regionów.
Potrzebny jest nam mechanizm, który pokieruje zmianą, co do której wszyscy jesteśmy zgodni. Panie komisarzu! Słyszałem, jak pan mówił i słyszałem, jak mówił pan przewodniczący Barroso, że zainteresowane strony wyraźnie twierdza, iż nie istnieje żaden realny problem. Mnie tego nie mówią. W ciągu ostatnich sześciu miesięcy rozmawiałem z wieloma z nich. Mówią mi o problemach natury administracyjnej i prawnej, którymi powinniśmy jak najszybciej się zająć. Przykro mi, ale sądząc z tego, co dzisiaj powiedziała Rada, problemy te nie zostaną rozwiązane natychmiast. Jak już wspomniałem, mam nadzieję, że w ciągu najbliższych kilku miesięcy uda mi się zmienić wasze poglądy. Potrzebny jest nam jednak pilnie mechanizm - mechanizm wysokiego szczebla, w skład którego wejdą zainteresowane strony i który zapewni podejmowanie i realizowanie decyzji.
Moim zdaniem chodzi przede wszystkim o to, by w proces ten zaangażował się Parlament. Pamiętajmy, że musimy zdawać sobie sprawę z tego, że Europa pragnie stworzyć socjalną gospodarkę rynkową, a nie tylko jednolity rynek sam w sobie, i pokazywać to.
Marian Harkin
w imieniu grupy ALDE. - Panie przewodniczący! Mam przed sobą mocno zniszczony, zawierający liczne uwagi, podkreślenia, pozaginane rogi, poplamiony herbatą egzemplarz traktatu lizbońskiego. Towarzyszył mi nieprzerwanie przez 12 miesięcy, kiedy próbowałem przekonać irlandzkich obywateli, by za nim głosowali. Kiedy irlandzcy obywatele pytali mnie, dlaczego powinni głosować "za”, jako jeden z pięciu najważniejszych powodów wymieniłem to, że traktat wniesie wiele nowego w obszarze Europy socjalnej.
Zaledwie 12 miesięcy temu ratyfikowaliśmy ten traktat i teraz my, politycy, musimy dotrzymać obietnic. Mówiliśmy o nowej horyzontalnej klauzuli socjalnej - art. 9 - która zobowiązuje Unię do uwzględniania socjalnych skutków decyzji przy określaniu polityk. Jest to cel horyzontalny, dzięki któremu możemy być bardziej ambitni, opracowując, poprawiając i wdrażając prawodawstwo UE, jednak art. 9 nie gwarantuje oczekiwanych rezultatów polityki. Dysponujemy potężnym narzędziem, ale musimy sami siebie zapytać, czy faktycznie go używamy czy też mamy je tylko na pokaz.
W pierwotnych traktatach niewiele miejsca poświęcono polityce socjalnej, ufam jednak, że w traktacie lizbońskim zajmuje ona zaszczytne miejsce. Oprócz protokołu w sprawie usług użyteczności publicznej wspomniano o art. 14 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Potwierdza to wspólną odpowiedzialność państw członkowskich i UE jeśli chodzi o SGI. Do dnia dzisiejszego UE wdrożyła zasady rynku wewnętrznego, ale art. 14 stanowi, że stosując traktaty, "Unia i państwa członkowskie... zapewniają, aby te usługi funkcjonowały na podstawie zasad i na warunkach, w szczególności gospodarczych i finansowych, które pozwolą im wypełnić ich zadania”. Stanowi to zwrot w polityce UE i musi znaleźć odzwierciedlenie w komunikatach i wnioskach Komisji.
Ponadto, dyrektywa antydyskryminacyjna jest nadal zablokowana przez Radę. Jest to bardzo ważny akt prawny. Musi zostać wdrożony. Mimo że podstawowe zasady zostały ustalone i prawodawstwo dotyczące polityki socjalnej jest chronione traktatem lizbońskim, przyszły kierunek polityki socjalnej nie został ostatecznie określony. My - Komisja, Rada i Parlament - możemy i musimy wykorzystać narzędzia, w jakie wyposażyła nas Lizbona.
Karima Delli
(FR) Panie przewodniczący, panie pośle Courard, panie komisarzu! Podstawowy cel Unii Europejskiej, cel, który zawarty jest w traktacie lizbońskim, to rozwój socjalnej gospodarki rynkowej ukierunkowanej na pełne zatrudnienie i postęp społeczny. Dlatego traktat zawiera horyzontalną klauzulę socjalną, która mówi, że wspieranie wysokiego poziomu zatrudnienia, odpowiednia ochrona socjalna i zwalczanie wykluczenia społecznego muszą tkwić u sedna definiowania i wdrażania wszystkich polityk UE.
Karta praw podstawowych uznaje prawa socjalne, przede wszystkim prawo dostępu do usług użyteczności publicznej za wiążące. Karta wymienia prawa i zasady, takie jak prawo dostępu do zasiłków socjalnych, mieszkalnictwa socjalnego i usług socjalnych.
Jak można w przededniu trzeciego forum na temat usług socjalnych użyteczności publicznej, którego inicjatorem jest Parlament, twierdzić, że przy wdrażaniu postanowień traktatu lizbońskiego, w odniesieniu do socjalnych usług użyteczności publicznej należy jedynie stosować zasady dotyczące konkurencji i rynku wewnętrznego i zapominać o dostosowaniu do konkretnych trybów organizacyjnych i finansowych?
Czy nie jest prawdą, że na przykład dyrektywa usługowa kwestionuje rolę usług socjalnych użyteczności publicznej opartych na silnym zapleczu lokalnym składającym się z członków społeczeństwa, których celem nie jest zysk finansowy? Kiedy przestaniecie chować głowę w piasek i kiedy w końcu, jako współustawodawca, przyjmiecie na swoje barki odpowiedzialność, zgodnie z nowym art. 14 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej?
Lothar Bisky
Panie przewodniczący! Muszę przyznać, że traktat lizboński i zawarte w nim zobowiązania socjalne brzmią dobrze. Nie możemy jednak ignorować faktu, że setki tysięcy osób wyszło na ulice Brukseli i innych stolic europejskich. Protestowali przeciwko błędnej i antysocjalnej polityce antykryzysowej.
Ledwie z trudem zaczęliśmy wychodzić z najgorszego w dziejach kryzysu, a już słyszymy od wielu rządów, że powinniśmy trzymać na wodzy narodowe długi. Mówią, że należy złożyć spadochrony ratownicze, jakimi są plany ratunkowe i zlikwidować programy inwestycyjne. Komisja wzywa do zacieśnienia paktu stabilności i wzrostu. Państwa, w których wynagrodzenia utrzymują się na rozsądnym poziomie, których rynek pracy nadal funkcjonuje zgodnie z zasadami lub w których systemy zabezpieczeń społecznych są zbyt "socjalne” - co znaczy zbyt drogie - mają zostać ukarane. Środowisko bankowe funkcjonuje jak gdyby nigdy nic. Trzeba obniżyć pensje i wynagrodzenia i być może podnieść podatki konsumpcyjne. Składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne są coraz wyższe, podczas gdy poziom usług jest coraz gorszy.
W świetle orzeczeń Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawach Vikinga, Lavala i Ruefferta, nie tylko związki zawodowe obawiają się, że równowaga socjalna w Unii Europejskiej jest zagrożona. Wezwanie przez związki zawodowe do wprowadzenia klauzuli ochrony socjalnej zasługuje na nasze pełne poparcie. Prawa pracownicze, prawa związków zawodowych i opieka socjalna powinny mieć taką samą wagę, a wręcz pierwszeństwo przed rynkiem wewnętrznym i swobodą świadczenia usług. Trzeba to jasno stwierdzić w prawie pierwotnym. Wskazuję na te fakty, ponieważ odnośne fragmenty przepisów są tylko z pozoru dobre - w rzeczywistości nic nie zmieniają.
Bez minimalnych norm socjalnych nie zapewnimy ochrony godności ludzkiej. Klauzula postępu socjalnego poprawiłaby zachwianą reputację Unii Europejskiej w społeczeństwie i pomogłaby powstrzymać niepokoje społeczne.
Andreas Mölzer
(DE) Panie przewodniczący! Jesteśmy świadkami niepokojącego rozwoju sytuacji w Unii Europejskiej polegającego na spychaniu coraz większej liczby osób do pracy tymczasowej, fałszywego samozatrudnienia i pracy w McDonaldzie, gdzie prawa socjalne pracowników wydają się być zepchnięte na dalszy plan. Europejski Trybunał Praw Człowieka nie tylko wydaje się ograniczać w swoim orzecznictwie poziom ochrony pracowników, ale również wyklucza uprzywilejowane traktowanie przedsiębiorców zaangażowanych w sprawy socjalne przy udzielaniu zamówień publicznych.
Jak nam mówiono, traktat lizboński miał wszystko poprowadzić ku lepszemu, ale osobiście nie widzę żadnego zwrotu w sferze socjalnej. Podejmowane są na przykład próby zmniejszenia gospodarczych i socjalnych różnic pomiędzy państwami członkowskimi korzystającymi z Europejskiego Funduszu Socjalnego. Jednak, skoro pociąganie do odpowiedzialności i realizacja projektów wywołują w wielu regionach problemy, fundusz nie spełnia swojego zadania. Swobody rynku wewnętrznego, które mógłbym przy okazji wymienić, zbyt często ograniczają się wyłącznie do wolności międzynarodowych koncernów, które wykupują miejscowych pracodawców, czyli małe i średnie przedsiębiorstwa. Uważam, że należy jak najszybciej zmienić tę sytuację.
Jean-Paul Gauzès
(FR) Panie przewodniczący, panie komisarzu! Traktat lizboński bez wątpienia stawia przed Europą nowe cele socjalne. Zrównoważony wzrost w Europie oparty jest na wysokiej konkurencyjności socjalnej gospodarki rynkowej, co oznacza pełne zatrudnienie i postęp socjalny, zwalczanie wykluczenia społecznego i dyskryminacji, promowanie sprawiedliwości i likwidację ubóstwa. Traktat lizboński potwierdza rolę partnerów społecznych i promuje dialog społeczny pomiędzy związkami zawodowymi i przedstawicielami organizacji pracodawców na szczeblu europejskim.
Jeśli chodzi o te sprawy, to z pewnością rzeczywista sytuacja nie wygląda tak, jak przedstawili ją niektórzy z występujących dziś posłów. Możemy dziś dramatyzować sytuację. To prawda, że bywają sytuacje niepokojące, że kryzys się nie zakończył i że mamy do czynienia z jego skutkami. Jednak Europa podejmuje działania - które musimy naszym obywatelom wyjaśnić - mające na celu przede wszystkim uporządkowanie sektora finansowego i w tym względzie jest ona jednym z pionierów na polu porządkowania tego sektora w oparciu o naszą pracę.
Pozwolę sobie na kilka uwag. Na przykład jeśli chodzi o interes publiczny, to powiem jasno, że powinniśmy uwzględniać specyfikę narodową, ponieważ prawdą jest, że niektórzy z naszych współobywateli są nieco przerażeni - mam na myśli przede wszystkim Francuzów - niesłusznie uważając, że Europa zagraża usługom publicznym, które należą do francuskiej tradycji. Podobnie, w związku z zamówieniami publicznymi powinniśmy uwzględniać indywidualne okoliczności, a przede wszystkim te okoliczności, które pozwalają na współpracę różnych władz publicznych.
Niemniej jednak, polityka socjalna zależy od kondycji gospodarki i wzrostu gospodarczego. To główny cel socjalnej gospodarki rynkowej.
Elizabeth Lynne
Panie przewodniczący! W odróżnieniu od niektórych moich przedmówców nie uważam, by traktat lizboński zmieniał w sferze polityki socjalnej równie wiele jak w innych obszarach.
Od wielu lat mamy współdecyzję w sferze zatrudnienia, ale na podstawie przepisów tytułu II mających zastosowanie ogólne, w art. 9 znajduje się odwołanie między innymi do ochrony zdrowia ludzkiego. Jedną z dyrektyw, która tego dotyczy, jest dyrektywa w sprawie pola elektromagnetycznego i wiem, że Komisją się jej przyglądała. Kiedy będziemy procedowali nad dyrektywą w sprawie pola elektromagnetycznego w Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych, musimy zapewnić - i mam nadzieję, że państwa członkowskie są co do tego zgodne - by możliwe było używanie najnowocześniejszych skanerów MRI.
Art. 10 tytułu II mówi o niedyskryminacji. Jak powiedziało kilku przedmówców, musimy przede wszystkim zapewnić, by Rada odblokowała horyzontalną dyrektywę w sprawie dostępu do towarów i usług oraz by blokujące państwa członkowskie zniosły zastrzeżenia, byśmy w ostatecznym rozrachunku otrzymali prawdziwą niedyskryminującą dyrektywę w sprawie dostępu do towarów i usług.
Patrick Le Hyaric
(FR) Panie przewodniczący, panie komisarzu! Trzeba powiedzieć, że to, co dominuje we wdrażaniu traktatu z Maastricht, nie pokrywa się z tym, o czym mówicie: nie jest to ani art. 9, ani art. 14 o ochronie usług publicznych. Są to raczej zasady konkurencji, nieograniczonego wolnego handlu, osłabienia ochrony socjalnej, obcinania wynagrodzeń i odrzucenia uczciwej harmonizacji podatkowej.
Bieżący rok został na przykład ogłoszony Europejskim Rokiem Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym. Szanowni członkowie Komisji i Rady! Przyjrzyjmy się dokładnie, jakie działania podjęliście wbrew tej inicjatywie. Podjęte w ostatnich kilku dniach decyzje zmuszające nas do nadzwyczajnych oszczędności i uzurpowanie sobie przez Komisję prawa do bycia trybunałem w celu ułatwienia ich wprowadzenia w życie stoją w sprzeczności ze wszystkimi planami socjalnymi. Zamiast wierzyć, że surowa dyscyplina i regresja socjalna wyprowadzą Unię Europejską z kryzysu, myślę, że powinniśmy użyć innego uzasadnienia, wręcz uzasadnienia krańcowo odmiennego. Dźwignią, która pomoże nam wyjść z tego kryzysu jest postęp w sferze socjalnej.
Dlatego pragnę przedstawić wniosek, który poddam pod dalszą dyskusję podczas debaty. Wniosek obejmować będzie stworzenie nowego systemu, który pozwoli Europejskiemu Bankowi Centralnemu odkupić w razie konieczności - w tym poprzez emisję pieniądza, co obecnie robią wszystkie banki na świecie - całość lub część długu państw członkowskich i jednocześnie stworzyć europejski fundusz na rzecz rozwoju ludzkiego, społecznego i ekologicznego.
Fundusz ten, wspierany przez Europejski Bank Centralny i Europejski Bank Inwestycyjny, powinien przyczynić się do rozwoju usług publicznych - lub, jeśli państwo wolą, wspólnotowych usług użyteczności publicznej - i zapewnić pomoc dla przemysłu, badań i szkoleń.
Ilda Figueiredo
(PT) Presja, jaką wywiera Komisja i silne państwa europejskie na kraje o bardziej wrażliwych gospodarkach i wyższym poziomie ubóstwa, stanowi pogwałcenie zasad spójności gospodarczej i socjalnej, o których prezydencja belgijska mówiła tutaj w imię tak zwanej "klauzuli socjalnej” traktatu lizbońskiego - art. 9.
To prawda, że wyjście poza irracjonalne kryteria paktu stabilności i wzrostu było możliwe dopiero wówczas, kiedy państwa członkowskie musiały wesprzeć banki w związku z problemami, z którymi te się borykały z uwagi na toksyczne odpady, które same wytworzyły. Teraz, po tym jak banki wchłonęły miliardy euro w formie pomocy publicznej i jak ogromnie wzrósł dług publiczny w krajach borykających się z największymi trudnościami, powróciły naciski na zmniejszenie długów i deficytu, jednak pomijają one kwestie zatrudnienia, integracji społecznej czy powszechnych praw do publicznego szkolnictwa i opieki zdrowotnej, mieszkalnictwa, minimalnych zarobków i emerytur. W imię równoważenia finansów publicznych w niektórych państwach, np. w Grecji i Portugalii coraz częściej wprowadzane są surowe oszczędności, rosną nierówności społeczne, a ubóstwo i wykluczenie społeczne zagrażają 120 milionom osób w Unii Europejskiej.
Jeśli wprowadzony zostanie nowy program oszczędnościowy, który właśnie zapowiedział rząd portugalski, Portugalia ponownie pogrąży się w depresji. Budzi to pewne pytania. Z jakiego rodzaju socjalną Europą mamy do czynienia? Gdzie w ramach Europejskiego Roku Walki z Ubóstwem i Wykluczeniem Społecznym są gwarancje minimalnych dochodów, dzięki którym będziemy mogli stawić czoło ubóstwu? Gdzie hamowana jest integracja celów socjalnych i celów zrównoważonego rozwoju społecznego z polityką makroekonomiczną? Gdzie ochrona i wspieranie usług publicznych? Kiedy pojawią się przekrojowe wytyczne socjalne i skuteczna ocena oddziaływania społecznego polityki paktu stabilności i wzrostu, polityki konkurencji, rynku wewnętrznego, polityki budżetowej i podatkowej oraz polityki monetarnej? O to coraz częściej walczą pracownicy w Europie.
Othmar Karas
(DE) Panie przewodniczący! Cele polityczne są jasne. Chcemy w Europie zrównoważonej społecznej gospodarki rynkowej, praw podstawowych, niedyskryminacji, pełnego zatrudnienia, zintegrowanej klauzuli społecznej, spójności społecznej i usług użyteczności publicznej, które zostaną zdefiniowane poprzez pomocniczość. To nasz cel. Nie dysponujemy jednak na szczeblu europejskim odpowiednią liczbą instrumentów dla jego osiągnięcia. Większość instrumentów występuje na szczeblu państw członkowskich. Jeśli mamy zrealizować te cele w Europie, potrzebujemy równowagi pomiędzy gospodarką, polityką konkurencyjności i instrumentami społecznymi. Dlatego unię monetarną musimy poszerzyć o unię gospodarczą i socjalną. Musimy również zdecydowanie wystąpić i powiedzieć, że potrzebujemy więcej aktów solidarności, i że szkolenie, wspieranie obywateli w zdobywaniu kwalifikacji, wzrost i zatrudnienie, nie są elementami, które można wykorzystywać przeciwko społecznemu obliczu Europy; są one w gruncie rzeczy warunkiem koniecznym, jeśli mamy walczyć z ubóstwem i wykluczeniem oraz skończyć z trudną sytuacją pracujących ubogich.
Marie-Christine Vergiat
(FR) Panie przewodniczący! Wyszłam właśnie ze spotkania intergrupy ds. usług publicznych. Czasami zastanawiam się, czy rozmawiamy z tymi samymi osobami. Dla was wszystko jest w porządku. Większość zainteresowanych stron w najlepszym przypadku nie rozumie nic z europejskiego prawodawstwa albo rozumie niewiele.
Mówi pan, że należy zmierzyć społeczny wpływ polityk Unii Europejskiej. Mogę panu powiedzieć: macie duże pole do działania, a więc działajcie, zachęcam! Jeśli, tak jak mówicie, usługi publiczne nie stanowią problemu, a szczególnie lokalne usługi publiczne, to zobowiążcie się do przeprowadzenia prawdziwego, gruntownego przeglądu liberalizacji usług publicznych w Unii Europejskiej.
Wolna i uczciwa konkurencja miała obniżyć ceny. Jestem Francuzką. Przytoczę kilka przykładów, które być może wytłumaczą, dlaczego Francuzi są nieco nieufni, jeśli chodzi o Europę pod tym względem: ceny usług pocztowych, transportu kolejowego, transportu lotniczego i transportu wodnego, które zostały oddane w ręce prywatnych przedsiębiorców wzrosły w postępie geometrycznym.
Pojęcie usług powszechnych miało gwarantować dostęp do podstawowych usług dla wszystkich. W rzeczywistości, dla najuboższych to zwykła jałmużna, a przykłady dyskryminacji są coraz częstsze. Co stało się z waszą wspaniałą redystrybucją bogactwa, skoro widzimy, że w całej Europie przepaść pomiędzy najbogatszymi i najbiedniejszymi pogłębia się coraz bardziej?
A więc, panie komisarzu - pytało już o to wielu posłów - kiedy Komisja zdecyduje się uwzględnić skutki art. 9 i 14 traktatów, a także protokołu w sprawie usług socjalnych użyteczności publicznej, innymi słowy, kiedy zacznie respektować prawa Parlamentu? Proszę powiedzieć, czego się obawiacie?
László Andor
komisarz. - Panie przewodniczący! Zarówno sama Komisja, jak i ja osobiście jesteśmy zdania, że naszym celem jest rozwój społecznej gospodarki rynkowej. Mogę powiedzieć, że dla mnie osobiście i z punktu widzenia spraw, które mi powierzono, w wyrażeniu społeczna gospodarka rynkowa słowo "społeczna” jest ważniejsze od słowa "rynkowa”. Oczywiście w ostatecznym rozrachunku Komisja będzie musiała zaproponować, przedstawić i zastosować bardzo zrównoważone podejście. Ja jednak popieram cele społeczne i zawsze bardzo poważnie braliśmy je pod rozwagę.
Przysłuchując się dyskusji, zauważyłem również, że jeśli przyszły Akt o jednolitym rynku nie będzie posiadać silnego wymiaru społecznego, zostanie źle odebrany przez Parlament. Właśnie o to nam chodziło w naszej pracy - o zapewnienie, by ten niezwykle ważny dokument zawierał zdecydowane postanowienia w sprawach społecznych. Byłem członkiem grupy komisarzy zajmujących się tą sprawą i zapewniłem włączenie punktów dotyczących emerytur i innych kwestii ważnych dla wzmocnienia społecznego wymiaru europejskiej gospodarki.
Pozostaje jednak wiele innych problemów. Zdecydowanie sprzeciwiam się przyjęciu wyłącznie jednego rodzaju rozwiązania, jakim jest ustanowienie kolejnego organu wysokiego szczebla, który zajmie się sprawami społecznymi.
Moja odpowiedź nie zawierała niczego, co sugerowałoby zastrzeżenia wobec posiadania dynamicznego procesu w sprawach SSGI. W istocie jesteśmy w bardzo gorącym okresie, jeśli chodzi o kwestie SSGI w przededniu październikowej konferencji prezydencji belgijskiej. Wezmę udział zarówno w inauguracji, jak i zakończeniu konferencji i mam nadzieję, że poruszonych na niej zostanie szereg kwestii związanych z SSGI, tak by wskazać nam drogę.
SSGI zajmują bardzo ważne miejsce w europejskiej platformie przeciwko ubóstwu, która zostanie opublikowana pod koniec roku. Pan Courard, sekretarz stanu ds. integracji społecznej i walki z ubóstwem, również nawiązał do tego we wstępie do swojego wystąpienia.
Jestem otwarty na kolejne kroki. Wpierw chciałbym jednak wiedzieć, co te wydarzenia i dokumenty przyniosą z punktu widzenia szerszej grupy europejskich zainteresowanych podmiotów. Chciałbym podkreślić, że jakkolwiek oficjalnie mówimy o pewnej poprawie, to nadal znajdujemy się w bardzo trudnym momencie kryzysu gospodarczego i mamy wiele utrapień nie tylko spowodowanych samym kryzysem, ale również wynikających ze środków zastosowanych, by z niego wyjść.
Komisja nieustannie wzywa do uwzględniania interesów istotnych z punktu widzenia usług społecznych i najsłabszych grup. W ostatnich tygodniach wygłosiłem wiele przemówień i wzywałem do ostrożności w zakresie polityki makroekonomicznej państw członkowskich.
Konsolidacja podatkowa jest nie do uniknięcia, ponieważ państwa zgromadziły ogromne długi. Jednak oszczędność - szczególnie bezmyślna oszczędność - i zdecydowane cięcia wydatków nie są nie do uniknięcia. Wszystkie państwa członkowskie, nawet te będące pod presją rynków, mają możliwość rozważenia, jak zapewnić wyważoną konsolidację finansową. Mogą rozważyć różne opcje - cięcia wydatków lub wzrost dochodów, i mogą działać uczciwie; biorąc pod uwagę interesy najsłabszych grup. Komisja nieustannie o to zabiega.
Nawet w tych trudnych czasach wzywamy do świadomości społecznej. W dużym stopniu pomógł nam w tym Europejski Rok. Była to kampania uświadamiająca, która okazała się sukcesem, ponieważ pomogła w realizacji dwóch ważnych celów strategii Europa 2020. Bez tej kampanii nie udałoby się nam realizować bardzo ambitnych celów w zakresie zwiększania zatrudnienia i zmniejszania ubóstwa w Europie.
Nikt oczywiście nie wierzy, że stanie się to z dnia na dzień. Musimy udoskonalić nasze instrumenty. Popieram to, co szanowny poseł powiedział o Europejskim Funduszu Społecznym (ESF). Nie działa on idealnie, ale poszukujemy obszarów, w których ESF powinien zostać udoskonalony, jeśli chodzi o innowacje, to, jakie sprawy powinny mu podlegać i jak powinien być wykorzystywany. Jest to część procesu. Odbywamy serie konferencji, w trakcie których omawiany jest ten problem, między innymi kwestia sytuacji ludności romskiej. Prezydencja belgijska odbywa konferencję poświęconą w szczególności korzystaniu z ESF w celu zmniejszania ubóstwa.
Byłbym sceptyczny w kwestii ustanawiania nowego funduszu. Uważam, że w pierwszym rzędzie powinniśmy sprawdzić, jak za pomocą dostępnych instrumentów można wykorzystać fundusz społeczny dla poprawy warunków socjalnych. W tym miejscu chciałbym podkreślić rolę Europejskiego Banku Inwestycyjnego w kontekście rozwoju infrastruktury i usług w Europie.
Nikt nie nawołuje do prywatyzacji usług społecznych. W przeważającej mierze leżą one w gestii państw członkowskich. Jednak, jeśli na przykład zasady UE dotyczące zamówień publicznych lub pomocy publicznej będą stosowane prawidłowo, z uwzględnieniem wszystkich istotnych parametrów, zagwarantują one jakość, efektywność kosztów i przejrzystość. Są to bardzo ważne cele i nie wolno o nich zapominać - szczególnie o przejrzystości - w trakcie wyznaczania innych celów, niezależnie od tego, jak ważne lub relewantne by one nie były.
Mam nadzieję, że to, co powiedziałem, jest przekonujące i że nadchodzące wydarzenia, szczególnie kolejna konferencja na temat SSGI i ubóstwa dostarczą szerokich możliwości przedyskutowania dalszego postępowania. Mogę zapewnić, że zmniejszenie ubóstwa i poprawienie standardów społecznych w Europie leżą w centrum zainteresowania prac Komisji i w centrum mojego osobistego zaangażowania.
Philippe Courard
Panie przewodniczący! Pragnę podziękować koleżankom i kolegom posłom za cenne wypowiedzi.
Rada zwróciła się do Komisji o ustanowienie platformy, która nie będzie ograniczała się do kwestii ubóstwa, ale która rzeczywiście wprowadzi szerszą dynamikę działania w walce przeciwko wykluczeniu społecznemu i roli opieki społecznej.
Pragnę również powiedzieć, że jeśli chodzi o działania oszczędnościowe, o których mówił przed chwilą pan komisarz, bez wątpienia należało uwzględnić środki, które trzeba podjąć dla zapewnienia, by oszczędności nie przyczyniły się do pogrążenia obywateli w jeszcze większym ubóstwie. Nie wolno nam dzisiaj zapominać o walce z ubóstwem.
Pragnę również podziękować Komisji za jej wysiłki na rzecz zapewnienia większej pewności prawnej dla usług socjalnych użyteczności publicznej (SSGI), w szczególności z racji ich specyficznego charakteru.
Naszym szczerym życzeniem jest kontynuowanie dyskusji szczególnie w ramach Komitetu Ochrony Socjalnej, a także pogłębienie dialogu ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, zarówno instytucjonalnymi jak i nieinstytucjonalnymi. Jak podkreślił pan poseł De Rossa, to jasne, że w debacie na temat SSGI, zaangażowanie Parlamentu Europejskiego jest i musi być duże. Elementem, który musimy wykorzystać w dyskusjach na temat SSGI jest również art. 14. Faktycznie będzie to jeden z najważniejszych tematów, które poddane zostaną pod dyskusję podczas trzeciego forum w dniach 26 i 27 października.
Podsumowując, jak państwu wiadomo, dyskusje na tematy socjalne w ramach Rady są trudne ze względu na restrykcje budżetowe. Mimo wszystko usługi społeczne wypełniają niezbędne, nieodzowne zadania, w związku z czym wymagają szczególnej uwagi, a ponieważ uznano, że są to usługi specyficzne, musimy zapewnić szczególny sposób decydowania o nich.
Na zakończenie pragnę podziękować panu komisarzowi za jego energię i pragnienie dokonania postępu we wszystkich kwestiach związanych ze sprawami socjalnymi.
Przewodniczący
Zamykam debatę.
Oświadczenia pisemne (art. 149 Regulaminu)
Nuno Teixeira
Kryzys finansowy przyczynił się do znacznego pogorszenia się sytuacji socjalnej społeczeństw europejskich. Upłynął długi okres wysokiego bezrobocia i słabego wzrostu gospodarczego, zanim dało się odczuć poprawę sytuacji. Celem strategii Europa 2020 (UE 2020) jest nakreślenie planu wspomagającego wzrost gospodarczy, który zaowocuje zwiększeniem zatrudnienia i podniesieniem konkurencyjności Unii. Inicjatywy wymienione w strategii wytyczają nam drogę postępowania, której celem jest sprawienie, by Europa była bardziej przyjazna dla Europejczyków. Traktat z Lizbony zwiększa wymiar europejskiej polityki społecznej. Europa stanowi własność społeczeństwa europejskiego i jedną z jej misji jest działanie na rzecz podnoszenia zatrudnienia i poprawy jakości życia i warunków pracy. Pragnę podkreślić kluczowe znaczenie dialogu między partnerami społecznymi, a także rolę małych i średnich przedsiębiorstw jako siły napędowej gospodarki. Musimy realizować cele traktatu z Lizbony dotyczące spraw socjalnych, poprzez określone propozycje zawarte w UE 2020, na przykład wytyczając inicjatywy takie jak "polityka przemysłowa w erze globalizacji” czy "program dla nowych umiejętności i miejsc pracy”. Europa musi być bardziej konkurencyjna i gotowa do podjęcia wyzwań globalizacyjnych, nie wstrzymując się przy tym przed globalizacją i dążąc do rozwoju, który jest zrównoważony i gwarantuje integrację społeczną.
Silvia-Adriana Ţicău
Traktat z Lizbony ponownie potwierdza zaangażowanie państw członkowskich w kwestie fundamentalnych praw socjalnych określonych w Europejskiej karcie społecznej (z 1961 roku) i we Wspólnotowej karcie socjalnych praw podstawowych pracowników (z 1989 roku). Traktat lizboński potwierdza, że Unia Europejska dąży do zrównoważonego rozwoju Europy. Gospodarka Unii Europejskiej jest społeczną gospodarką rynkową, promującą duży poziom konkurencyjności. Jej cele to pełne zatrudnienie, postęp społeczny i wysoki poziom ochrony środowiska i poprawa jego jakości. UE walczy z wykluczeniem społecznym i dyskryminacją i propaguje ochronę i sprawiedliwość społeczną, równouprawnienie płci, solidarność między pokoleniami oraz ochronę praw dziecka.
W sierpniu stopa bezrobocia w krajach UE-27 wyniosła 9,6 %, przy czym wśród młodzieży osiągnęła ona 20 %. Kryzys gospodarczy i finansowy miały dramatyczny wpływ na sprawy socjalne, kiedy obywatelom europejskim najbardziej zależy na pracy i jakości życia. Unia Europejska to przede wszystkim około 500 milionów obywateli, i dlatego Europa musi mieć wymiar społeczny. Społeczna Europa musi oferować europejskim obywatelom pracę i godziwe warunki życia, młodym ludziom wysoki poziom kształcenia i perspektywę włączenia do rynku pracy, a emerytom godne życie i ochronę zdrowia na wysokim poziomie.
