Uitreiking van de Sacharov-prijs - Twintigste verjaardag (Plechtige vergadering)
De Voorzitter
Dames en heren, de plechtige vergadering is geopend.
De Voorzitter
Geachte mevrouw Bonner, geachte winnaars van de Sacharov-prijs van het Europees Parlement voor de vrijheid van denken, geachte commissaris Ferrero-Waldner, geachte collega's, dames en heren - en vandaag kan ik zeggen: beste vrienden! - het is een bijzondere dag voor het Europees Parlement, een dag waarop we aan een van de fundamentele waarden van de Europese Unie herinneren: het engagement voor vrede, vooruitgang en mensenrechten, waarvoor de winnaars van de Sacharov-prijs lichtende voorbeelden zijn. Andrej Sacharov heeft gezegd: "Het is onmogelijk een van deze doelstellingen - vrede, vooruitgang en mensenrechten - te verwezenlijken als de andere twee worden veronachtzaamd.”
Wij komen hier vandaag bijeen om twintig jaar na de eerste uitreiking van de Sacharov-prijs en een paar dagen na de zestigste verjaardag van de Universele Verklaring van de rechten van de mens eer te bewijzen aan een aantal bijzonder moedige mensen, aan verdedigers van de mensenrechten, advocaten, journalisten, religieuze leiders en organisaties die moedig en met veel engagement en passie voor de mensenrechten opkomen. Wij betonen ook eer aan de vrouwen, moeders en gezinnen die zich voor de rechten van hun familieleden inzetten.
Ik wil de winnaars van de Sacharov-prijs uit vorige jaren, die ons vanavond met hun tegenwoordigheid vereren, bijzonder hartelijk welkom heten. Wij verheugen ons erop de samenwerking met u allen in het kader van het Sacharov-netwerk, dat we gisteren met onze handtekeningen in het leven hebben geroepen, nog te kunnen intensiveren. Tot mijn grote spijt kunnen sommige laureaten, die vandaag graag aanwezig waren geweest, vanwege de dictaturen in hun landen niet komen. Aung San Suu Kyi staat -
(Applaus)
in Birma/Myanmar nog steeds onder huisarrest. Oswaldo Payá en de vertegenwoordigsters van de Damas de Blanco, Laura Polán en Berta Soler, mogen van de Cubaanse autoriteiten het land niet uit, hoewel de nodige toestemmingsprocedures meer dan twee maanden geleden zijn ingeleid. Deze weigering laat duidelijk zien onder welke omstandigheden de democratische krachten in Cuba gedwongen zijn te werken. Ik zou erop willen wijzen dat dit geenszins met de kort geleden hervatte politiek dialoog strookt, noch met de samenwerking tussen Cuba en de Europese Unie.
(Applaus)
Meer dan twintig jaar geleden heeft Andrej Sacharov het Europees Parlement een grote eer bewezen toen hij blijk gaf van zijn erkenning voor het besluit om deze prijs naar hem te noemen en zijn toestemming hiervoor gaf. Andrej Sacharov had gelijk met zijn inschatting dat deze prijs een aanmoediging is voor eenieder die zich waar ook ter wereld voor de mensenrechten inzet.
Ik wil nu ook Tatjana, de dochter van Elena Bonner, hartelijk welkom heten in het Parlement. Fijn dat u hier bent, Tatjana!
Toen de prijs in 1988 voor het eerst werd verleend, zat de winnaar ervan, Nelson Mandela, in de gevangenis. In dat jaar stond hier ook een lege stoel voor Andrej Sacharov. En vandaag staat hier een lege stoel voor Hu Jia. Net als toen eren wij deze mensen, ondanks hun gedwongen afwezigheid, voor hun heldhaftig engagement. Net als toen misbruiken autoritaire regimes hun macht om te proberen degenen tot zwijgen te brengen die trachten hun grondrecht van de vrijheid van denken en van meningsuiting uit te oefenen. Net als toen slagen de onderdrukkers er echter niet in deze moedige stemmen het zwijgen op te leggen.
Vandaag luisteren we naar twee uiterst moedige vrouwen, die allebei als vrouw en moeder hun leven hebben gewijd aan de vrijheid in hun land, waardoor zij voor miljoenen mensen in hun herkomstland en in de hele wereld een hoopgevend voorbeeld zijn geworden.
Mevrouw Bonner, uw inzet voor de vrijheid van uw man en voor de vrijheid van uw land heeft bijgedragen tot de historische omwentelingen in Europa, dankzij de welke ons de kans geboden werd om ons in te zetten voor de eenwording van ons continent. Ik zal mij altijd herinneren hoe u, mevrouw Bonner, mij na mijn bezoek aan het graf van uw man - het was in februari 1990 - in uw appartement in Moskou heeft ontvangen. Het was een aangrijpende belevenis. Het is fantastisch u hier vandaag in het Europees Parlement te mogen verwelkomen.
We weten welke inspanningen u zich heeft getroost om hier vandaag bij ons te kunnen zijn. U weet hoezeer mijn collega's uw aanwezigheid op prijs stellen. Wij heten ook - ik wil dat nog eens herhalen - uw dochter Tatjana van harte welkom. Zij heeft heel veel gedaan om u en ons te helpen en om de zeer menselijke en waardige erfenis van uw man voort te zetten. Ik zou u willen verzoeken om na het volgende deel van deze prijsuitreiking het woord te nemen.
Dames en heren, moed en zelfopoffering waren telkens van doorslaggevend belang voor de ontwikkeling van de mensenrechten in de loop der eeuwen. De beslissing van Hu Jia om via de telefoon enkele woorden tot de deelnemers aan een vergadering van onze Subcommissie mensenrechten te richten, was een voorbeeld voor deze grote moed. De boodschap die hij vandaag door zijn vrouw Zeng Jinyan laat overbrengen, is eveneens een voorbeeld van zelfopoffering. De hedendaagse cyberdissidenten - Zeng Jinyan is een van hen - engageren zich in dezelfde geest als de Russische dissidenten die destijds via hun Samizdat-literatuur hebben gecommuniceerd en hun ideeën langs deze weg onder de aandacht hebben weten te brengen.
De winnaar van de Sacharov-prijs 2008, Hu Jia, werd genomineerd als vertegenwoordiger van de tot zwijgen gebrachte stemmen in China en Tibet. Vandaag horen we echter een van deze stemmen. Ik ben ervan overtuigd dat er een dag komt dat we hier in de plenaire vergadering van het Europees Parlement ook naar Hu Jia kunnen luisteren.
(Applaus)
Ik zou nu willen vragen om de boodschap af te spelen die we een aantal dagen geleden van de echtgenote van Hu Jia, Zeng Jinyan, hebben ontvangen.
Zeng Jinyan
Beste vrienden, ik ben Zeng Jinyan, de vrouw van Hu Jia. Hu Jia zit momenteel in de gevangenis en kan dus niet naar de plechtigheden komen om zijn Sacharov-prijs in ontvangst te nemen.
Ik heb geen paspoort, dus ik kan ook niet naar Europa komen om de plechtigheden voor de twintigste verjaardag van de Sacharov-prijs bij te wonen. Dat spijt ons vreselijk.
Het goede nieuws is dat Hu Jia op 10 oktober 2008 is overgeplaatst van de Chaobai-gevangenis in Tianjin naar de gemeentelijke gevangenis van Peking en dat de omstandigheden waarin hij gevangen wordt gehouden zijn verbeterd. Hij ziet er ook iets gezonder uit. Hij lijkt er iets beter aan toe te zijn dan toen hij in de Chaobai-gevangenis zat.
Er is echter in een maand tijd twee maal bloed bij hem afgenomen voor onderzoek en we weten niet wat de uitslag daarvan was. We hebben om de uitslag van de tests gevraagd, maar deze zijn niet aan de familie bekendgemaakt. Dit gedrag baart ons zorgen. We vrezen dat zijn levercirrose erger is geworden.
Ik heb Hu Jia op 21 november 2008 bezocht in de gemeentelijke gevangenis van Peking. Voor onze ontmoeting werden we allebei afzonderlijk door de gevangenisleiding gewaarschuwd dat we niet mochten praten over het feit dat de Sacharov-prijs aan hem is toegekend.
Tijdens mijn bezoek kon geen van ons beiden dus over de prijs praten. We konden er ook niet per brief over spreken, want al onze correspondentie wordt gecontroleerd. Zelfs als we alleen maar een mening geven over een maatschappelijk verschijnsel of als Hu Jia iets over de gevangenis zegt waar de leiding van de gevangenis niet blij mee is, worden onze brieven in beslag genomen of krijgt Hu Jia zijn brieven terug. We hopen erg dat we later op een normalere manier kunnen communiceren, maar op dit moment is het heel moeilijk.
Eind oktober of begin november 2008, dat weet ik niet precies meer, hebben agenten van de staatsveiligheidsdienst Hu Jia verteld dat hij de Sacharov-prijs heeft gewonnen.
En toen ik hem op 21 november zag, voelde ik dat hij daar heel blij mee was. Ik weet dat Hu Jia er met zijn moeder en met de politieagenten over gesproken heeft. Dit zei hij ongeveer:
"Misschien dacht het Europees Parlement aan het werk dat ik heb gedaan op het gebied van aids en het milieu, want wat ik op het gebied van mensenrechten heb gedaan was alles behalve voldoende en ik zal mijn inspanningen moeten verdubbelen.”
Hij zei ook dat deze Sacharov-prijs heel belangrijk was voor China en hij had er vertrouwen in dat zijn gelijk in de toekomst zou blijken. Persoonlijk hoop ik natuurlijk dat hij zo snel mogelijk naar huis komt. Hu Jia zei ooit dat hij hoopte dat hij de laatste politieke gevangene van China was, maar de werkelijkheid is heel anders. Sinds de dag van zijn proces, op 3 april, zijn er anderen geweest, zoals Huang Qi, Zeng Honglin en Chen Daojun, die door de autoriteiten zijn gearresteerd omdat ze in het openbaar hun mening uitten. En sommigen van hen zijn berecht en veroordeeld tot gevangenisstraffen.
Hieruit blijkt dat de situatie op het gebied van de vrijheid van meningsuiting nog steeds verschrikkelijk slecht is en dat er geen reden is voor optimisme.
Zelfs in deze omstandigheden zijn er op dit moment echter heel veel uitzonderlijke mensen en mensen van goede wil in de Chinese maatschappij die zich inspannen om manieren te vinden om de echte situatie in China bekend te maken en krachtige standpunten over te brengen, en het internet biedt hen een zeer interessant platform. Daar betalen ze echter helaas soms een erg hoge prijs voor.
De waarheid is dat iemands moed alleen soms niet genoeg is. Soms is de prijs die moet worden betaald heel, heel hoog. Er zijn gevallen geweest waarin, nadat mensenrechtenactivisten, schrijvers en anderen hun mening vrijelijk hadden uitgesproken, ook hun familieleden zijn lastiggevallen door de politie, hun baan zijn kwijtgeraakt of onder huisarrest zijn geplaatst. En erger nog, sommige familieleden zijn zelfs berecht en veroordeeld.
Hu Jia is zelf sinds 2004 meerdere keren onrechtmatig meegenomen door de politie, zonder enige vorm van gerechtelijke procedure. Hij werd continu gevolgd en is uiteindelijk veroordeeld tot een gevangenisstraf. En ik, zijn vrouw, word vaak lastiggevallen door de politie.
Anderen bevinden zich in dezelfde situatie, zoals Chen Guangchen en zijn vrouw en Guo Feixiong en zijn vrouw, en zelfs hun kind, aan wie het recht op onderwijs is ontzegd. Dankzij vele verzoeken van verschillende kanten konden de kinderen van Guo Feixiong uiteindelijk weer terug naar school, hoewel de omstandigheden waarin dat gebeurt niet echt bevredigend zijn.
Om al deze redenen wil ik de wens eerbiedigen die Hu Jia vaak heeft uitgesproken. Hij heeft vaak gezegd dat hij een ondersteuningsnetwerk wilde opzetten om de families van mensenrechtenactivisten te helpen. Om de families morele steun te bieden, om de mentale en dagelijkse druk waaraan ze worden blootgesteld te verlichten. Om ervoor te zorgen dat ze sterk genoeg zijn om de druk van de autoriteiten actiever en optimistischer te verdragen en om de wrede wraak op families te ontmoedigen.
Ik kan op dit moment niet veel doen, maar ik wil de 50 000 euro van Hu Jia's Sacharov-prijs gebruiken als startkapitaal, om een stichting op te richten die de families van mensenrechtenactivisten steunt en zo eindelijk te realiseren wat Hu Jia altijd gewild heeft.
Waarom is het mensenrechtenwerk dat Hu Jia verricht zo moeilijk?
Ik denk vooral doordat het rechtsstelsel van China niet voldoet. Er zijn wetten, er zijn allerlei soorten artikelen en verordeningen; sommige zitten goed in elkaar, maar ze worden niet toegepast.
In werkelijkheid is de situatie van de rechtsstaat rampzalig. De rechtspraak is niet onafhankelijk. Tot 2004 wijdde Hu Jia de meeste van zijn activiteiten aan de problemen op het gebied van aids en het milieu. Hij bracht veel tijd door op locatie, tijdens campagnes, waar mensen hem vroegen concreet actie te ondernemen.
Vanaf 2004 ontnam de politie hem regelmatig zijn bewegingsvrijheid en zag hij zich genoodzaakt deel te nemen aan mensenrechtenbewegingen vanuit zijn huis, artikelen te schrijven en verslagen te publiceren vanuit de praktijk.
Het belangrijkste en interessantste wat hij in al die jaren heeft gedaan, was naar mijn mening dat hij altijd de waarheid is blijven spreken. Hij bleef schrijven over de verschijnselen die hij zag. Hij bleef alle feiten waarover de Chinese media het niet mogen hebben één voor één beschrijven. Hij bleef dit allemaal publiceren op websites, zodat het publiek kon leren over de realiteit in China en kon begrijpen wat er aan de hand was.
Dat was naar mijn mening zijn grootste bijdrage.
Als u nu naar China kijkt, ziet u iedereen praten, maar er wordt heel veel gelogen. Toch zijn er mensen die hun zoektocht naar de waarheid voortzetten. Want de schoolboeken die onze kinderen bestuderen, onze kranten, radio en televisie, onze bibliotheken en al die documenten en dossiers, allemaal doen ze denken aan de roman 1984. Ze zijn geschreven in een andere taal en beschrijven een fictieve werkelijkheid.
Wat is de echte situatie, het echte China? Dat weten we niet.
Daarom is er in China een groep denkende mensen, zoals Hu Jia, die nooit hun zoektocht naar de waarheid hebben opgegeven. Maar Hu Jia heeft daar een erg hoge prijs voor betaald.
Ons kind is nu net één jaar oud. Dit is een belangrijke periode in haar leven, maar Hu Jia kan niet bij haar zijn. Het is heel moeilijk om hierover te praten, maar ik denk...
En Hu Jia is altijd heel optimistisch geweest. Hij zei dat China volgens hem de meest open periode van zijn geschiedenis doormaakt, dat je de kans moet grijpen om effectiever op te komen voor een eerlijkere, vrijere en meer democratische samenleving in China.
We zien dit ook in ons dagelijks leven, hoewel de regering nog altijd een sterke greep heeft op de media en op de vrijheid van vereniging, een greep die misschien nog wel sterker is door het gebruik van nieuwe technologie. Maar aan de andere kant gebruikt het maatschappelijk middenveld de nieuwe technologie en het platform dat het internet biedt ook om actief te streven naar een eerlijkere rechtspraak en een rechtvaardigere samenleving en om het echte China te onderzoeken en te laten zien.
En om de burgers te informeren, om de burgers te onderrichten in mensenrechten. Het is een reële hoop: of de regering het nu wil of niet, en of de leidende figuren binnen en buiten China het nu erkennen of niet, China stevent met hoge snelheid af op een open en democratische samenleving.
Tot slot wil ik zeggen dat we, wat er ook gebeurt, een actieve en optimistische instelling moeten houden en moeten blijven streven naar een rechtsstaat in China, naar bevordering van democratie en vrijheid in China.
We zijn hoopvol dat we spoedig een open China kunnen verwelkomen. We hebben de energie om van China een land van vrede te maken.
Ik wil onze vrienden in het Europees Parlement uit de grond van mijn hart bedanken. Het Europees Parlement heeft van het begin af aan belangstelling getoond voor de zaak van Hu Jia en heeft zich ingezet voor de vrijlating van Hu Jia en andere Chinese mensenrechtenactivisten, en die inspanningen verdienen respect.
Het Parlement is ook aandacht blijven vragen voor de noodzaak van werkelijke vrijheid voor de bevolking van China. Dank u, dank u zeer.
Ik wil ook van de gelegenheid gebruik maken om al die vrienden die ik nog nooit heb gezien te bedanken. Als u ons niet zo lang had gesteund, als u geen belangstelling had getoond voor ons lot, als u ons niet voortdurend had aangemoedigd, denk ik niet dat we ooit de moed hadden kunnen opbrengen om het op te nemen tegen zo'n moeilijke maatschappelijke werkelijkheid.
Het helpt ons hoop te houden en onze inspanningen voort te zetten.
Ik dank u. Ik dank u allemaal voor uw inspanningen voor Hu Jia, voor mij en voor onze familie. Dank u voor uw inspanningen namens mensenrechtenactivisten en uw bijdrage aan de vooruitgang van de Chinese maatschappij.
Dank u wel.
(Het Parlement geeft de spreekster een staande ovatie.)
De Voorzitter
Geachte collega's, na de indrukwekkende boodschap van Zeng Jinyan, die zij namens haar man Hu Jia heeft overgebracht, heeft u haar een staande ovatie gegeven. Dit indrukwekkende gesprek dat Zeng Jinyan zo-even met ons heeft gevoerd, laten we diep op ons inwerken.
Voordat ik Elena Bonner het woord geef, wil ik namens het Parlement het volgende zeggen: als Europees Parlement staan wij goede betrekkingen met China voor en hechten wij de hoogste prioriteit aan deze betrekkingen. China is een groots land. Europa is op China aangewezen en China is op Europa aangewezen. Wij laten ons over de mensenrechten uit als vrienden van het Chinese volk en beseffen terdege dat wij samen veel voor de vrede en de vooruitgang in de wereld kunnen ondernemen. De mensenrechten mogen nooit en te nimmer als bedreiging voor een natie worden beschouwd, maar moeten worden begrepen als individuele, collectieve en universele rechten van elk volk, ja van alle volkeren.
Mevrouw Bonner, ik zou u nu willen verzoeken het woord te richten tot het Europees Parlement.
(Applaus)
Elena Bonner
weduwe van Dr. Andrei Sacharov (transcriptie op basis van de vertolking in het Frans) - (FR) Mijnheer de Voorzitter, ik dank u dat u mij het woord verleent. Na het verhaal van deze bewonderenswaardige jonge vrouw te hebben aangehoord, valt het mij erg zwaar het woord te nemen en te zeggen wat ik op mijn hart heb. Haar bestaan en haar toekomst worden door talloze bedreigingen overschaduwd en ik denk, wij allen die hier bijeen zijn in deze zaal voor de uitreiking van de Sacharov-prijs door het Europees Parlement, denken dat u alles gedaan heeft wat in uw vermogen ligt, dat u uw uiterste best heeft gedaan om niet alleen Hu Jia en zijn echtgenote maar ook hun kind te verdedigen tegen alles waar zij onder gebukt gaan.
Wij kennen China, wij weten hoe uitgestrekt het land is en welk gewicht het vandaag de dag heeft. Maar in principe zouden wij nooit concessies moeten doen wanneer de rechten van de mens op het spel staan. Wij zouden nooit de minste of geringste concessie moeten doen en voor niets moeten zwichten, nog geen handbreed mogen toegeven, ook niet wanneer wij tegenover crises staan, zoals we die onlangs hebben meegemaakt, een financiële crisis en een economische crisis, want de verdediging van de mensenrechten en daarmee van de gehele mensheid is de grondslag van onze toekomst.
Er is hier inderdaad sprake van de grondslag van onze toekomst en eerlijkheidshalve moet ik toch - ondanks de gevoelens van vriendschap die we kunnen hebben en ondanks de verwantschap die ik voel met al de hier aanwezige persoonlijkheden, met het standpunt van het Europees Parlement, met het standpunt van de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa en met de principiële standpunten die deze vergaderingen hebben ingenomen - zeggen dat deze prijs, de Sacharov-prijs, en de uiteenzettingen die hier zijn gehouden weliswaar als een soort leitmotiv terugkomen, maar dat er ook andere besluiten nodig zijn, van pragmatische aard.
De naar voren gebrachte beginselen moeten echt de grondslag vormen van elke activiteit, van zowel economische als andere aard. Elk besluit, bijvoorbeeld op economisch gebied of met betrekking tot de winning van de natuurlijke hulpbronnen, moet op deze beginselen gevestigd zijn. Zonder deze beginselen is de samenleving aan de verliezende hand. Dat is, volgens Andrei Sacharov, een eerste geloofsartikel, een eerste geloofsbelijdenis. Hij zei luid en duidelijk dat u moet doen wat uw geweten u ingeeft en in overeenkomst daarmee handelen.
Ik zou nu graag een ander onderwerp aan de orde willen stellen. Vandaag vieren wij een verjaardag, de twintigste verjaardag van deze prijs. In sommige landen is men volwassen op achttienjarige leeftijd, in andere is dat op eenentwintigjarige leeftijd het geval, en over het algemeen krijg je, als je je verjaardag viert, een cadeautje. Ik heb eigenhandig een cadeau voor u gemaakt. Het gaat daarbij om iets dat uit Rusland komt.
Het gaat om een soort papyrus die ik hier voor u openvouw, die ook een beetje doet denken aan de rol waarop de tekst van de Torah geschreven stond. U ziet een lijst met 97 titels. Dat is een lijst met de vermeldingen van alle laureaten die de Sacharov-prijs hebben gekregen. Ik denk dat als u aan kinderen wilt uitleggen wie Andrei Sacharov was, u hun deze rol kunt laten zien met alle vermeldingen er op en wat dat inhoudt voor degenen aan wie deze prijs is toegekend.
(Applaus)
De Voorzitter
Wij danken u heel hartelijk, mevrouw Bonner, voor de boodschap die u ons op zo'n prachtige manier hebt overgebracht. Dames en heren, voordat ik deze vergadering afsluit - en we zijn verheugd dat naast mevrouw Ferrero-Waldner ook commissaris Ján Figel' hier aanwezig is - zou ik u willen verzoeken om als blijk van onze solidariteit met alle prijswinnaars die vandaag niet aanwezig zijn, die nog voor hun rechten moeten strijden en daardoor van hun vrijheid worden beroofd, te gaan staan. Laten we onze steun niet tonen door een minuut stilte, maar door een minuut applaus voor vrede, vooruitgang en mensenrechten, de erfenis die Andrei Sacharov ons heeft nagelaten!
(De leden van het Parlement gaan staan en applaudisseren als teken van solidariteit.)
Dames en heren, ik dank u allen heel hartelijk!
Hiermee is dit deel van de agenda afgehandeld.
(De vergadering wordt kortstondig onderbroken.)
