Praworządność w Rosji (debata) 
Przewodniczący
Kolejnym punktem porządku dziennego jest oświadczenie Wiceprzewodniczącej Komisji/Wysokiej Przedstawiciel Unii Europejskiej ds. Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa w sprawie praworządności w Rosji.
Bardzo proszę o zabranie głosu w imieniu Wiceprzewodniczącej Komisji/Wysokiej Przedstawiciel panią Enikő Győri.
Enikő Győri
urzędująca przewodnicząca Rady - Panie Przewodniczący! Na prośbę baronessy Ashton węgierska prezydencja w Radzie reprezentuje wysoką przedstawiciel oraz wiceprzewodniczącą komisji w trakcie tej debaty. Baronessa Ashton, jak Państwo wiedzą, przebywa w tym tygodniu w Afryce Północnej oraz na Bliskim Wschodzie.
Chciałabym podziękować Państwu za poruszenie kwestii sytuacji w zakresie praw człowieka oraz praworządności w Rosji. Pomimo wielu pozytywnych sygnałów wysyłanych przez prezydenta Miedwiediewa w zeszłym roku, rzeczywista sytuacja w zakresie praw człowieka w Rosji oraz, w szczególności, w regionie Kaukazu Północnego jest nadal bardzo niepokojąca. Bardzo niepokoi nas przemoc wobec działaczy, prawników i niezależnych dziennikarzy, ich nękanie oraz zastraszanie.
Liczba przypadków potwierdzających powyższe stwierdzenie jest zdecydowanie zbyt wysoka. Brutalne ataki na rosyjskich dziennikarzy, Olega Kaszina i Anatola Adamczuka oraz obrońcy środowiska, Konstantina Fetisowa, to ostatnie wydarzenia przypominające nam o klimacie zagrożenia i zastraszania, z którym działacze i obrońcy praw człowieka w Rosji spotykają się w swojej codziennej pracy.
Pomimo zapewnień na najwyższych szczeblach sprawcy rzadko stają przed sądem i zostają skazani. Odpowiedzialność za przemoc wobec obrońców praw człowieka i ich zastraszanie - pozwolę sobie wspomnieć, spośród olbrzymiej liczby, sprawy pani Estemirowej, pani Politkowskiej, pani Barburowej i pana Markiełowa - jest nadal ważnym testem niezależności i wydajności sądownictwa w Rosji. Klimat bezkarności będzie panował tak długo, aż sprawy tych przestępstw te nie zostaną rozwikłane.
Są jednak także pozytywne zmiany. Chciałabym wspomnieć o decyzji rady miasta Moskwy pozwalającej na pokojowe i regularne demonstracje - zakazane do zeszłego roku - takie jak te w celu poparcia art. 31 lub dzień, w którym demonstrowała prasa. Przyjęliśmy tę decyzję z zadowoleniem. Równocześnie nadal otrzymujemy doniesienia na temat arbitralnych aresztowań pokojowych demonstrantów, wśród nich liderów opozycji, podczas tych właśnie legalnych demonstracji, jak również innych, odbywających się w całym kraju. Ta sprawa poważnie nas niepokoi.
Wolność wypowiedzi i wolność zgromadzeń oraz stowarzyszeń to warunki wstępne rozwoju nowoczesnego społeczeństwa. Wszystkie te swobody są zagwarantowane w konstytucji Federacji Rosyjskiej. Stanowią one również część zobowiązań, które Rosja przyjęła jako członek ONZ, OBWE oraz Rady Europy. UE apeluje do Rosji, aby stała na straży swoich zobowiązań i zagwarantowała te prawa obywatelom.
Prezydent Miedwiediew zwrócił się do Prezydenckiej Rady ds. Praw Człowieka o zbadanie spraw Chodorkowskiego, Lebiediewa i Magnickiego. Przyjmujemy tę decyzję z dużym zadowoleniem. Unia Europejska nie ukrywa swoich poważnych obaw względem tego, w jaki sposób postępowano z tymi sprawami.
Prezydent Miedwiediew często wypowiadał się krytycznie o zjawisku, które nazwał nihilizmem prawnym panującym w Rosji. Unia Europejska jest gotowa do wsparcia Rosji w jej wysiłkach, począwszy od reformy jej wymiaru sprawiedliwości, mających na celu jego pokonanie. W przekonaniu, że prawdziwa modernizacja potrzebuje poszanowania rządów prawa oraz ich równego i uczciwego egzekwowania, uczyniliśmy praworządność kwestią priorytetową w ramach naszego partnerstwa na rzecz modernizacji.
W tym kontekście przygotowano już w ścisłej współpracy z administracją prezydenta i Radą Europy konkretne działania, na przykład ustanowienie systemu apelacji dla spraw cywilnych i karnych w Rosji. Jesteśmy gotowi pracować wspólnie z Rosją nad tym, jak również nad nowymi projektami w zakresie korupcji oraz konwencji haskich.
Sytuacja w Kaukazie Północnym jest szczególnie niepokojąca i wymaga pilnych działań. Z zadowoleniem przyjmujemy nową strategię na rzecz rozwoju gospodarczego i społecznego oraz wysiłki wicepremiera Kłopotkina, ale trzeba zrobić o wiele więcej, aby dać trwałą odpowiedź na barbarzyńskie akty terroru przeciwko ludności cywilnej. Obecna nietykalność i bezkarność sił bezpieczeństwa działających w Czeczenii napędza skargi i terror w regionie, a dla nas jest źródłem poważnego zaniepokojenia
Składamy hołd wszystkim tym, którzy stracili życie oraz tym, którzy padli ofiarą agresji z powodu swoich zawodów lub przekonań, jak również tym odważnym, których nie można powstrzymać od obywatelskiego angażowania się w takim niebezpiecznym środowisku.
Ogółem mówiąc - obecne sprawozdanie nie jest zbyt pozytywne. Jednakże są pozytywne sygnały dotyczące sytuacji w zakresie praw człowieka w Rosji. Często są one równoważone przez zmiany na gorsze, a przede wszystkim są niewystarczające do osiągnięcia prawdziwej poprawy, ale nie wolno nam się zniechęcać.
Poważny zbiór prawa precedensowego Europejskiego Trybunału Praw Człowieka stanowi ważną zachętę do rozwoju rosyjskiego prawa w odniesieniu do poszanowania praw człowieka. Prowadzimy poważny dialog z Rosją w zakresie praw człowieka. Rosja to akceptuje i, oczywiście, również wykorzystuje do krytykowania tego, co uważa za wady w UE. Będziemy kontynuować ten dialog. Nie ma alternatywy.
György Schöpflin
w imieniu grupy PPE - Panie Przewodniczący! Ci, którzy znają Rosję wiedzą, że to, co tam uchodzi za system prawa, nie spełnia zwykłych kryteriów praworządności.
Ma to wpływ na stosunki Rosji z resztą świata, a także z jej własnymi obywatelami. Co za tym idzie, kiedy Unia Europejska ma do czynienia z Rosją, musi wziąć pod uwagę wiele czynników niezwiązanych z prawem, a zwłaszcza ingerencję polityczną, korupcję i czasami przemoc.
Stosunki pomiędzy Rosją a Zachodem są więc narażone na niepewność, że nie wspomnę o całkowitym braku przejrzystości i odpowiedzialności. Jeśli chodzi o obywateli rosyjskich, arbitralność i przemoc ma większy wpływ na ich życie niż da się to pogodzić z zaangażowaniem Unii Europejskiej w krzewienie powszechnych praw człowieka.
Próby transformacji Rosji nie powiodły się, zatem Unia Europejska nie ma innego wyboru, jak żyć z niewygodnym dysonansem pomiędzy przestrzeganiem prawa u siebie a jego brakiem w Rosji.
Adrian Severin
w imieniu grupy S&D - Panie Przewodniczący! Model podziału władzy pomiędzy państwo a członków społeczeństwa determinuje treść decyzji politycznych, podczas gdy uczciwość, profesjonalizm i niezależność sądownictwa gwarantują przewidywalność procesu podejmowania decyzji oraz właściwe egzekwowanie decyzji.
Unia Europejska i Rosja mogą razem uprawiać interesy, tylko jeżeli istnieje zgodność pomiędzy ich modelami dzielenia się władzą, mechanizmami podejmowania decyzji oraz wymiarami sprawiedliwości. Osiągnięcie takiej zgodności jest ćwiczeniem z zakresu partnerstwa i współpracy, konsensusu, zaufania i budowania współdziałania, a nie popierania, pouczania i wytykania palcem.
Rosja jest stałym członkiem Rady Europy i sygnatariuszem europejskiej konwencji praw człowieka. Skutkiem tego to do kompetencji Rady Europy należy badanie funkcjonowania demokracji i rządów prawa w Rosji. Dlatego Unia Europejska, aby osiągnąć wraz z Rosją wspólny obszar wolności, demokratycznego bezpieczeństwa i sprawiedliwości, powinna polegać na Radzie Europy.
Ponadto odkąd Unia Europejska sama podąża w kierunku przystąpienia do europejskiej konwencji praw człowieka, powinna w pełni korzystać ze swojego statusu strony tej konwencji celem przyspieszenia zbliżenia i współdziałania z Rosją w obszarze demokracji i praworządności.
Przed laty, kiedy Parlament Europejski miał niewiele więcej władzy niż waleczna organizacja pozarządowa, jego jedynymi narzędziami była retoryka wymieniania z nazwy i zawstydzania. Obecnie, po Lizbonie, jesteśmy silną instytucją polityczną. To nakłada na nas większą odpowiedzialność, pragmatyzm i samoograniczenie. Nie powinniśmy poddawać się emocjom. Nie powinniśmy również traktować naszych wartości z lekceważeniem. Nie wolno nam być jednocześnie prokuratorem i sędzią. Nie powinniśmy działać na podstawie samych domniemań, pogłosek ani nacisków różnych grup interesów. Nasza wiarygodność, spowodowana uczciwością i dojrzałością naszego podejścia, a także nasze zdecydowanie i otwartość stanowią najlepszą broń, jaką dysponujemy w dialogu z Rosją w sytuacji, kiedy nasi obywatele wymagają od nas rozwinięcia partnerstwa strategicznego z Rosją, a nie ponownego rozpoczęcia zimnej wojny.
Kristiina Ojuland
w imieniu grupy ALDE - Panie Przewodniczący! Uważamy Rosję za ważnego partnera Unii Europejskiej. Dlatego oczekujemy od Rosji, że będzie szanowała swoje międzynarodowe zobowiązania i wdroży prawa konstytucyjne swoich obywateli.
Faktem jest, że łamanie praw człowieka, swobód obywatelskich i praworządności stało się w Rosji powszechne. Bezprawie i rozpowszechniona korupcja tylko w zeszłym roku doprowadziły do emigracji z Rosji 300 tysięcy obywateli. W takiej atmosferze trudno jest przewidywać zarówno zagraniczne, jak i krajowe inwestycje.
Rosyjskie władze zdecydowanie wdrażają niekonstytucyjny porządek prawny. Jednym z najbardziej haniebnych przykładów jest sytuacja na Kaukazie Północnym. Rosyjska konstytucja przewiduje podstawę systemu wielopartyjnego, ale de facto stał się on systemem jednopartyjnym z parlamentem o marginalnym znaczeniu.
Chciałabym zapytać przedstawiciela Rady jakie środki karne i sankcje będą stosowane wobec urzędników rosyjskich, którzy są bezpośrednio odpowiedzialni za nadużycia praw człowieka oraz wypaczanie praworządności.
Unia Europejska musi być konsekwentna w swojej polityce wobec krajów trzecich. Jeśli przymkniemy oko na konkretne poważne wykroczenia w niektórych krajach, a równocześnie z powodu identycznych wykroczeń nałożymy sankcje na inne kraje, Unia Europejska będzie zdyskredytowana. Nie możemy kontynuować normalnych stosunków, chyba że Rosja poczyni konkretne postępy. Musimy spojrzeć prawdzie prosto w oczy.
Werner Schulz
Panie Przewodniczący, Panie i Panowie! Pomimo świetnej konstytucji Federacja Rosyjska nadal nie jest państwem praworządnym, ponieważ istnieje wielka przepaść pomiędzy prawem konstytucyjnym a rzeczywistością konstytucyjną. Niestety brakuje podstawowych wymagań państwa funkcjonującego według rządów prawa, a mianowicie niezależnego sądownictwa i wolnej prasy. Jak powiedział sarkastycznie jeden komentator: "najlepszy rosyjski sąd znajduje się w Strasburgu”. To prawda, że około jedna trzecia spraw zgłaszanych do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka pochodzi z Rosji. Rosyjscy obywatele nie mają żadnego zaufania do swoich własnych sądów, które rzadko wymierzają sprawiedliwość. Widać to również wyraźnie w spadku liczby apelacji.
Na czele kraju stoi dwóch prawników, prezydent Miedwiediew i premier Putin, którzy nieustannie mówią o zamiarze zwalczania nihilizmu prawnego. Okazuje się jednak, że ich słowa, za którymi zazwyczaj idą zupełnie przeciwne działania, stanowią jedynie cynizm prawny. Żaden z sądów w Rosji nie ma odwagi wydać orzeczenia bez konsultacji z władzami wyższego szczebla. Ten system sprawiedliwości telefonicznej stworzył sędziów, którzy nie są już niezależni i których bardziej interesuje własne bezpieczeństwo i postępy niż sprawiedliwość. Przypadek Chodorkowskiego jest tego jasnym dowodem. Pracownik wymiaru sprawiedliwości powiedział ostatnio, że orzeczenie sędziego Daniłkina zostało podyktowane z góry. Ponowne skazanie Chodorkowskiego i Lebiediewa jest znakiem, że praworządność w Rosji pozostaje w erze gułagów. Jak za czasów radzieckich, władza polityczna wydała orzeczenie z wyprzedzeniem.
Kontrolowana demokracja idzie w parze z kontrolowanym wymiarem sprawiedliwości. Chociaż rosyjski wymiar sprawiedliwości jest ucieleśnieniem państwa karzącego, odnosi całkowitą porażkę kiedy trzeba rozwiązywać, ścigać i wydawać wyroki w sprawie przestępstw o podłożu politycznym. Ataki i zabójstwa dziennikarzy stworzyły atmosferę strachu i opresji.
Także warunki w rosyjskich więzieniach są zatrważające. Jednym z przykładów jest sprawa Siergieja Magnickiego, prawnika, który odkrył przypadek korupcji i w efekcie został arbitralnie uwieziony bez przedstawienia mu zarzutów. Zmarł w więzieniu straszną śmiercią z powodu braku dostępu do leczenia.
Umowa o modernizacji pomiędzy UE a Rosją zakończy sie sukcesem tylko wtedy, gdy będzie opierać się na umowie o modernizacji pomiędzy przywódcami rosyjskimi a ich własnym społeczeństwem. Obejmuje to zapewnienie poszanowania praw obywateli, które są gwarantowane konstytucją, oraz wypełnianie obowiązków, które zostały podjęte w ramach Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) oraz Rady Europy.
Rosja potrzebuje przejść od demokracji kontrolowanej do demokracji rozwijającej się. Do podstawowych wymagań należą wolne i uczciwe wybory przedstawicieli do Dumy oraz prezydenta, łatwiejszy proces rejestrowania partii politycznych, który spełnia standardy europejskie oraz uczciwa kampania wyborcza, która daje wszystkim kandydatom takie same szanse i jednakowy dostęp do mediów publicznych.
Charles Tannock
w imieniu grupy ECR - Panie Przewodniczący! Rosja jest dla UE ważnym partnerem na wielu frontach, ale nie możemy udawać, że Rosja jest prawdziwą demokracją z rządami prawa. Moim zdaniem nierozwiązane sprawy zabójstwa dziennikarzy oraz obrońców praw człowieka, procesy pokazowe o podłożu politycznym z potulnymi sędziami mówią tu wszystko. Dlaczego więc Rosja jest tolerowana jako członek Rady Europy? To jest bardzo dobre pytanie.
Niewątpliwie Kreml ceni sobie tę międzynarodową legitymizację rządu opisanego ostatnio w amerykańskich depeszach dyplomatycznych ujawnionych przez portal WikiLeaks jako państwo wirtualnej mafii.
Z kolei Rada Europy została zdyskredytowana przez jej ciągłą uległość wobec autorytarnego rządu Rosji. Europejski Trybunał Praw Człowieka ma zaległości w postaci 27 tysięcy spraw tylko z Rosji, ale i tak rosyjski sędzia trybunału potrafi nakazać brytyjskiemu rządowi udzielenie więźniom w Wielkiej Brytanii prawa głosu. To nie tylko pokazuje absurdalność członkostwa Rosji w Radzie Europy, ale również podsumowuje, dlaczego Rada Europy jest - jak uważam - coraz bardziej ignorowana na świecie. Niestety obecnie w związku z tym wielu Brytyjczyków, łącznie z politykami, uważa, że nadszedł czas, aby Wielka Brytania zastanowiła się nad swoim członkostwem w tej organizacji oraz jej bardzo natarczywym trybunale.
Bruno Gollnisch
(FR) Panie Przewodniczący! Ten Parlament uważa, że może pouczać Rosję w sprawie praw człowieka. Byłoby lepiej, gdyby zajął się wprowadzeniem porządku na swoim własnym podwórku, w Unii Europejskiej. Pan poseł Tannock wspomniał na przykład o panu Julianie Assange'u, publicyście-dysydencie i założycielu portalu WikiLeaks, którego działań bynajmniej nie popieram. Został on zatrzymany na kilka tygodni w Wielkiej Brytanii z powodu całkowicie oburzającego i absurdalnego żądania ekstradycji ze strony Szwecji i łatwo zauważyć, że mógłby to być krok w kierunku przekazania go w ręce Stanów Zjednoczonych.
Faktycznie panu Assange'owi postawiono zarzut gwałtu na dwóch młodych kobietach, z których jedna wniosła oskarżenie pod zarzutem, że podczas stosunku seksualnego za obopólnym przyzwoleniem doszło do pęknięcia prezerwatywy. Druga oskarżyła go o zaskoczenie jej podczas snu po wcześniej odbytym stosunku za obopólnym przyzwoleniem. Z kogo one próbują kpić? Oczywiste jest, że jeżeli te dwie kobiety nie chciały zostać "zgwałcone” przez pana Assange'a, nie powinny były wskakiwać mu nago do łóżka! Nie zostały one obrażone, lecz spełniono ich życzenia. Ten przykład ilustruje stopień, w jakim nadmierna wolność...
(Przewodniczący wyłączył mikrofon, ale mówca kontynuował wypowiedź przy wyłączonym mikrofonie)
Przewodniczący
Panie Pośle! To jest dyskusja o Rosji. Punkt porządku obrad dotyczy sytuacji w Rosji. Przepraszam, ale nie możemy zmieniać tematu w środku dyskusji.
Ria Oomen-Ruijten
(NL) Panie Przewodniczący! Debata ta odbywa się dzisiaj, ponieważ rosyjscy przywódcy, a w szczególności prezydent Miedwiediew, sami tak często podkreślają znaczenie praworządności dla modernizacji Rosji.
Jednocześnie jednak poznajemy wiele szczegółowych przykładów, które zakłócają tę właśnie modernizację; spójrzmy na przykład na korupcję, która według doniesień nadal rośnie pomimo wprowadzenia dobrej nowej ustawy antykorupcyjnej; lub spójrzmy na sprawę koncernu Jukos; lub na ciągłe aresztowania członków opozycji i działaczy praw człowieka, którzy otrzymali naszą nagrodę im. Sacharowa.
Modernizacja, o której mówi się w Rosji, nie stała się jeszcze rzeczywistością. Biorąc pod uwagę, że mamy pracować razem z Rosją nad partnerstwem na rzecz modernizacji i negocjować umowę UE-Rosja, uważam za niewiarygodne, że w sprawozdaniu z postępów w sprawie partnerstwa na rzecz modernizacji tylko pięć zdań poświęcono kwestii modernizacji rządów prawa. Sądzę również, że musimy poszerzyć naszą własną wiedzę specjalistyczną.
Chcę zaapelować o wspieranie praworządności i właśnie tym zajmiemy się wspólnie w ramach sprawozdania, które Parlament ma przygotować na temat Rosji.
Knut Fleckenstein
(DE) Panie Przewodniczący, Panie i Panowie! Żałuję, że przedmiotowa debata została włączona do porządku obrad w ostatniej chwili, w związku z czym wysoka przedstawiciel do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa nie mogła być podczas niej obecna. W ostatnich miesiącach baronessa Ashton pracowała wraz z Radą nad poprawą wewnętrznej koordynacji w UE w zakresie współpracy z naszymi partnerami strategicznymi, w tym z Rosją. Uważam, że ze względu na jej wysiłki zmierzające do osiągnięcia wspólnego stanowiska rozsądne byłoby zaangażowanie jej w tę debatę.
Żaden z pozostałych partnerów strategicznych UE nie jest nam tak bliski jak Rosja ani w sensie geograficznym, ani w odniesieniu do naszych historycznych doświadczeń. To dlatego bardzo interesuje nasz rozwój sytuacji politycznej w Rosji. Tutaj chciałbym wspomnieć o konkretnym programie przygotowanym wspólnie przez koordynatorów partnerstwa na rzecz modernizacji, zarówno w Rosji, jak i w UE. Ten wspólny program roboczy na rzecz modernizacji obejmuje ważne środki, które będą aktywnie wspierać rozwój praworządności w Rosji. Jest to właściwy sposób na zapewnienie prawdziwych korzyści - w szczególności dla obywateli - płynących z tego partnerstwa. Inicjatywa zmodernizowania Rosji, rozpoczęta przez prezydenta Rosji, daje międzynarodowym partnerom tego kraju szansę na rozpoczęcie owocnej współpracy z Rosją. Musimy tę szansę wykorzystać.
Jak już powiedzieli inni posłowie, jeżeli proces modernizacji ma być trwały, nie może opierać się jedynie na zmianach technologicznych. Nowoczesna gospodarka rosyjska musi opierać się na wiarygodnych zasadach praworządności. Obywatele i przedsiębiorstwa będą mieć odwagę, aby wprowadzić innowacje i zrealizować inwestycje, tylko gdy będą mogli polegać na rządach prawa. Przyjmijmy tę dłoń, którą wyciąga do nas Rosja i pomóżmy jej się zmodernizować.
Jacek Protasiewicz
Panie Przewodniczący! Tak jak wielu kolegów, którzy zabierali głos wcześniej, podpisuję się pod tym oczywistym stwierdzeniem, że Rosja jest dla Unii Europejskiej strategicznym partnerem zarówno w wymiarze geopolitycznym, bezpieczeństwa międzynarodowego jak i również w wymiarze gospodarczym. Nic też dziwnego, że tak bardzo interesujemy się sytuacją u tego najważniejszego naszego sąsiada. Tymczasem okazuje się, że pojawiają się tam tendencje bardzo niepokojące. Ostatnie badania społeczne, które chciałbym przytoczyć, mówią, że tylko 3% Rosjan uważa, że ma wpływ na życie polityczne w swoim kraju, 61% uważa, że nie może skutecznie bronić swoich praw, a 82% uważa, że państwowi uczestnicy nie przestrzegają obowiązującego ustanowionego w Rosji prawa. To jest smutny obraz sytuacji w kraju, którego rozwój tak bardzo leży nam na sercu, ale rozwój tylko w wymiarze gospodarczym, modernizacja ekonomiczna w najmniejszym stopniu nie powinna wyczerpywać relacji europejsko-rosyjskich. Prawa człowieka, rządy prawa, to jest również ważny obszar, na którym powinniśmy się koncentrować, tak jak wobec innych naszych sąsiadów, wliczając w to choćby Białoruś.
Michael Gahler
(DE) Panie Przewodniczący, Panie i Panowie! Uważam, że ważne jest, abyśmy oprócz szeroko zakrojonej współpracy w obszarze biznesu oraz w obliczu wyzwań globalnych, co już zostało powiedziane, poruszali kwestię rządów prawa we wszystkich naszych dyskusjach z Rosją.
W ostatnich tygodniach wielokrotnie rozmawialiśmy o stabilności regionu Morza Śródziemnego i ustaliliśmy, co nie składa się na koncepcję stabilności, a mianowicie struktury autorytarne. Oznacza to jednocześnie, że w przypadku Rosji stabilność nie może być oparta na politycznych naciskach na sądy lub na prześladowaniu dziennikarzy i ludzi, którzy stają w obronie praw człowieka. Dlatego z mojego punktu widzenia zawsze jest dobry moment na dyskusje dotyczące tej kwestii.
Mam nadzieję, że w ramach rozpoczynanych w niedalekiej przyszłości realnych kontaktów zdołamy wyraźnie powiedzieć Rosji, że jeśli nie ustanowi rządów prawa, to zagrozi swojej przyszłości.
Tunne Kelam
Pani Przewodnicząca! W Rosji zamordowano dziesiątki niezależnych dziennikarzy i aktywistów obywatelskich - na przykład Politkowską, Estemirową i Magnickiego - ale żadne zabójstwo nie zostało wyjaśnione i żaden morderca nie stanął przed sądem. Władza na Kremlu, poprzez swoją niechęć do wprowadzenia sprawiedliwości i przejrzystości może być postrzegana jako współsprawca tych zbrodni.
Wczoraj młoda asystentka sędziego Natalia Wasiljewa rozwiała sieć fałszywych informacji wokół procesu Chodorkowskiego oświadczając, że wyrok nie został wydany przez sędziów, ale podyktowany im z góry.
Wprowadzenie zakazu wydawania wiz dla urzędników odpowiedzialnych za sprawę Magnickiego i inne sprawy stanowi konkretny środek mający na celu pokazanie, że Unia Europejska poważnie traktuje kwestię zwiększenia praworządności oraz przejrzystości w Rosji. Nerwowa reakcja władz rosyjskich na wprowadzenie zakazu wizowego pokazuje, jak ogromny pozytywny potencjał posiada UE, dzięki któremu może naprawdę zmienić sytuację.
Graham Watson
Pani Przewodnicząca! Wielu z nas w tym Parlamencie postrzega Rosję jako cześć europejskiej rodziny narodów i miało nadzieję, że po upadku muru berlińskiego Rosja zbliży się do Unii Europejskiej. Niestety tak się nie stało. Obecni przywódcy Rosji wybrali własną drogę i jest to droga, która sprawia wielki ból tym z nas, którzy dla narodu rosyjskiego chcieliby wolności i demokracji oraz praworządności.
Komisarz obecny tu dzisiaj ma więcej doświadczenia w postępowaniu z Rosją niż większość z nas i niewątpliwie ma własne doświadczenia w tym obszarze, mam jednak nadzieję, że Komisja będzie namawiać wysoką przedstawiciel do przyjęcia nowej polityki wobec kraju, którego przywódcy ciągle lekceważą tak ważne dla nas wartości. Prowadźmy z nimi rozmowy i nawiążmy stosunki handlowe, ponieważ tego potrzebujemy. Spróbujmy, bo powinniśmy, podjąć z nimi rozmowę o prawach człowieka, ale nie pozwólmy, aby ich przywódcy prali pieniądze przy pomocy europejskich systemów bankowych, kształcili swoje dzieci w naszych szkołach i na uniwersytetach czy spędzali wakacje w naszych kurortach. Jeżeli wobec wszystkich liderów autorytarnych na świecie zastosowalibyśmy jednakowo takie podejście, to zaczęlibyśmy podążać w kierunku tego, co można nazwać etyczną polityką zagraniczną.
Heidi Hautala
Pani Przewodnicząca! Dołączam do kolegów, którzy mówią, że potrzebujemy mądrych środków, aby radzić sobie z autorytarnymi reżimami, które łamią prawa człowieka.
Chciałabym zapytać obecnych tutaj przedstawicieli Rady i Komisji, czy są przygotowani do przyjęcia środków przeciwko tym, którzy łamią prawa człowieka, w sposób, o którym jest mowa w rezolucji Parlamentu z 16 grudnia 2010 r., zawierającej apel o zamrożenie majątku i wprowadzenie zakazu wizowego wobec 60 urzędników zamieszanych w sprawę Magickiego, który niestety zmarł w więzieniu w Rosji.
Czy znajdzie się jeden lub dwóch odważnych ministrów spraw zagranicznych - a w zasadzie przedstawicieli pani baronessy Ashton - którzy podjęliby tę inicjatywę, a gdyby okazało się, że sędzia Wiktor Daniłkin naprawdę przygotował wyrok w sprawie Chodorkowskiego i Lebiediewa według bezpośrednich nakazów moskiewskiego sądu, czy taki sędzia znalazłby się na ich liście?
Jaroslav Paška
(SK) Pani Przewodnicząca! Rosja jest jednym z najważniejszych i najbardziej stabilnych partnerów Unii Europejskiej. Jest to kraj o niezbyt długiej tradycji demokratycznej i można pokusić się o stwierdzenie, że Rosja nadal przyzwyczaja się do rządów demokratycznych. Musimy również pamiętać, że kraj ten nadal boryka się z nieustannym terroryzmem muzułmańskim i dlatego pozycja społeczna służb bezpieczeństwa jest silniejsza niż tutaj. Z tego punktu widzenia, częste odstępstwa od naszych standardów w zakresie demokratycznego funkcjonowania państwa należy osądzać w zasadniczy i delikatny sposób. Należy z naszymi rosyjskimi przyjaciółmi prowadzić stosowne rozmowy na wszystkie tematy, które nas niepokoją w odniesieniu do tego, jak rosyjskie władze rządzą krajem. Ale dialog ten musi być rzeczowy, w duchu partnerstwa i opierać się na wysiłkach mających na celu poprawę funkcjonowania systemu demokratycznego w Rosji, a nie na wykładach samozwańczego strażnika demokracji na świecie. Negocjujmy z Rosją jak z przyjacielem, we właściwy sposób, otwarcie i uczciwie. W końcu pokój, harmonia i dobrobyt w Europie leżą w naszym wspólnym interesie.
Indrek Tarand
Pani Przewodnicząca! Moim zdaniem pan poseł Werner Schulz przygotował rezolucję popartą bardzo dobrymi argumentami i zawierającą prawidłowe wnioski. Jednak nie jestem pewien, czy dobrze zrozumiałem, o co chodzi panu posłowi Fleckensteinowi. Jeżeli regulamin nie zezwala mi już na zadawanie więcej pytań, chciałbym zapytać go tylko o jedno. Czy sugerował, że powinniśmy powstrzymać się od poparcia tej rezolucji, czy też wyrażał coś przeciwnego, a mianowicie zdecydowane poparcie socjalistów dla przyjęcia jej teraz?
Knut Fleckenstein
Pani Przewodnicząca! Przepraszam, nie słuchałem.
(Mówca zgodził się odpowiedzieć na pytanie zadane zgodnie z regułą niebieskiej kartki na mocy art. 149 ust. 8 Regulaminu)
Indrek Tarand
Pani Przewodnicząca! Nie jestem pewien, czy pan poseł Fleckenstein sugerował, abyśmy poparli przedmiotową rezolucję przygotowaną przez pana Wernera Schulza i innych, czy też wzywał nas do wstrzymania w trakcie tej sesji miesięcznej naszego dla niej poparcia?
Knut Fleckenstein
Pani Przewodnicząca! Tak, zagłosuję za rezolucją.
Enikő Győri
urzędująca przewodnicząca Rady - Pani Przewodnicząca! Przede wszystkim pragnę podziękować wszystkim posłom za trafne pytania, które zadawali podczas debaty.
W dużym stopniu podzielam obawy wyrażone tutaj przez wielu z Państwa. Uważam, że Unia Europejska jako całość będzie musiała nadal podnosić te kwestie w rozmowach na wszystkich szczeblach z rosyjskimi partnerami. Nie powinniśmy unikać bezpośredniego wyrażania się, kiedy mamy do poruszenia prawdziwe i konkretne kwestie. Jeżeli mamy działać jako partnerzy strategiczni - a uważam, że jesteśmy partnerami strategicznymi Rosji - musimy być również przygotowani na podejmowanie trudnych kwestii.
Podczas tej dyskusji szczególnie ucieszyły mnie dwa aspekty. Po pierwsze, nikt nie kwestionował tego, że Rosja jest dla Unii Europejskiej ważnym strategicznym partnerem. Po drugie, w tej sali panowała ogólna zgoda co do tego, że modernizacja i ustanawianie w pełni rozwiniętej demokracji oraz rządów prawa jeszcze się w Rosji nie zakończyło i wciąż występują tam liczne problemy z funkcjonowaniem demokracji.
Na pewno przedstawię wszystkie poruszone tu kwestie wysokiej przedstawiciel, abyśmy mogli przemyśleć różnorodne środki, które mamy do dyspozycji. Jestem pewna, że zaplanowana na 24 lutego wizyta rządu rosyjskiego w Brukseli będzie dla nas dobrą okazją do ponownego omówienia naszych obaw.
Rosja jest stałym tematem poruszanym na spotkaniach Rady do Spraw Zagranicznych. Być może wiedzą Państwo, że od zeszłego roku odbywa się regularne spotkanie Rady Europejskiej poświęcone rozmowom z naszymi strategicznymi partnerami. Pierwszy raz odbyło się ono niedawno, we wrześniu 2010 roku, i myślę, że pan Van Rompuy powtórzy je w bieżącym roku.
Odpowiem teraz na kilka z konkretnych pytań, które zadali mi posłowie. Po pierwsze, w odpowiedzi na pytanie pani poseł Hautali w sprawie praw człowieka, chciałabym powiedzieć, że wysoka przedstawiciel traktuje rezolucję Parlamentu z grudnia 2010 roku bardzo poważnie. Okoliczności związane ze śmiercią Siergieja Magnickiego oraz Wiery Trifonowej podczas ich przebywania w areszcie przed procesem muszą zostać należycie zbadane i Rada do Spraw Zagranicznych zwróci na to oczywiście szczególną uwagę. Nadal poruszamy te i inne kwestie na wszystkich szczeblach, nie tylko podczas odbywających dwa razy w roku konsultacji w sprawie praw człowieka, ale również podczas spotkań na szczycie i nalegamy, aby Rosja stała na straży zobowiązań międzynarodowych. Jakakolwiek decyzja w sprawie restrykcyjnych środków należy do Rady. Z takich instrumentów należy korzystać mądrze, na podstawie jasnych dowodów. Przede wszystkim nieustannie wzywamy Rosję do zapewnienia odpowiedniego dochodzenia.
Chciałabym powiedzieć pani poseł Oomen-Ruijten, że kwestia praw człowieka leży w centrum negocjacji dotyczących nowej umowy i zajmiemy się nią na kilku frontach. Możemy Panią zapewnić, że zobowiązania UE i Rosji do przestrzegania praw człowieka, łącznie z prawami osób należących do mniejszości, otrzymają czołowe miejsce w tej umowie i będą stanowić zasadniczy element przyszłej umowy.
Podsumowując, pokrótce streszczę kilka z wcześniej poruszanych przeze mnie kwestii. Rządy prawa oraz niezależność wymiaru sprawiedliwości muszą pozostać integralną częścią procesu modernizacji, który trwa obecnie w Federacji Rosyjskiej. Unia Europejska musi być przygotowana do wsparcia Rosji w tych wysiłkach. Wolność wypowiedzi, zgromadzeń oraz stowarzyszeń to podstawy, na których opierają się wszystkie zachodnie demokracje. Rosja powinna stać na straży zobowiązań prawnych, których się podjęła jako członek Rady Europy, Organizacji Narodów Zjednoczonych i OBWE.
Nadal jesteśmy poważnie zaniepokojeni sytuacją w regionie Kaukazu Północnego. Musimy zachęcać Rosję do szukania trwałego rozwiązania tego powszechnego problemu w tym regionie. Ważne jest, aby pamiętać, że pomimo wielu obaw, które mamy oraz wielu wyzwań, które obecnie stoją przed Rosją, jest także wiele przykładów pozytywnych zmian. Musimy trzymać prezydenta Miedwiediewa za słowo i nadal angażować się w poważny dialog z Rosją w zakresie praw człowieka. Zatem, jeżeli są takie przypadki musimy być czujni i obserwować bardzo uważnie wydarzenia w Rosji.
Dziękuję bardzo za państwa cenne komentarze. Państwa opinie zostaną należycie przekazane wysokiej przedstawiciel.
Przewodnicząca
Zamykam debatę.
Głosowanie odbędzie się w południe, w czwartek 17 lutego 2011 r.
(Posiedzenie zostało zawieszone o 11:45 i wznowione o godz. 12:00)
Oświadczenia pisemne (art. 149 regulaminu)
Cristian Dan Preda
Międzynarodowa prasa w szczegółach omawiała sprawę Michaiła Chodorkowskiego i rzeczywiście wszystko wydaje się wskazywać na to, że ta sprawa została wykorzystana do celów politycznych. Niedawne oświadczenia rzecznika prasowego sędziego Daniłkina wyraźnie pokazują, że rosyjski system sprawiedliwości nie jest niezależny. Z drugiej strony należy podkreślić, że nie jest to przypadek osamotniony. Wręcz przeciwnie, organizacje pozarządowe działające w Rosji regularnie donoszą, że w kraju tym nie są spełniane normy uczciwego procesu. Ponadto we wrześniu 2010 roku Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy zwróciło się do władz w Moskwie o przeprowadzenie reform w celu zagwarantowania niezależności systemu sprawiedliwości oraz położenia kresu nękaniu prawników. Na koniec należy koniecznie podkreślić krytyczną sytuację w Kaukazie Północnym, regionie, gdzie panuje klimat bezkarności i gdzie, co gorsza, ofiary boją się bronić, aby nie narazić się na jeszcze większe niebezpieczeństwo. Jeżeli władze rosyjskie poprzez głoszenie zamiarów poszanowania praworządności chcą pokazać swoją wiarygodność, zdecydowanie muszą dołożyć więcej starań niż dotychczas.
Traian Ungureanu
na piśmie - Rządy prezydenta Miedwiediewa i premiera Putina nie idą w parze z rządami prawa. Od ponad 10 lat Putin i Miedwiediew tolerują, a być może nawet chronią, przerażający spektakl nadużyć i przestępstw, w tym wyreżyserowane procesy, kontrolę prasy i morderstwa na tle politycznym.
Przerażające dane dotyczące bezprawia w Rosji nie dotyczą tylko przestępczości osób prywatnych. Prawdziwym problemem jest bezprawie o korzeniach państwowych. Rosyjski wymiar sprawiedliwości, a w rzeczywistości także rosyjskie państwo, nigdy nie zajmowały się przestępstwami wymierzonymi w dziennikarzy, działaczy praw człowieka oraz osoby ujawniające nadużycia w wojsku czy w sądownictwie. Bezprawie w Rosji było zbyt długo traktowane jako przypadek lub problem wykraczający poza kontrolę państwa.
Unia Europejska powinna w ramach swojej polityki pociągać władze rosyjskie do odpowiedzialności za działania w zmowie z przestępcami. Ostatnie wydarzenia zdają się wskazywać, że drugi proces Chodorowskiego był przeprowadzony na żądanie wysoko postawionych polityków. Pozasądowe działania państwa rosyjskiego to już tradycja. Polityka UE powinna uwzględniać te godne ubolewania praktyki.
Zazwyczaj łagodna retoryka UE nie jest właściwa. Powinna ją zastąpić zdecydowana polityka obejmująca wiarygodne ostrzeżenia, że przyszła współpraca z Rosją wymaga natychmiastowej poprawy w zakresie egzekucji prawa w Rosji.
Krzysztof Lisek
na piśmie - Szanowny Panie Przewodniczący, Drogie Koleżanki i Koledzy! Dimitrij Miedwiediew na początku swej kadencji obiecywał Rosjanom "dyktaturę prawa” i pełną demokrację. Prezydent Rosji jest, myślę, świadomy tego, że jego kraj ma trudności ze zbudowaniem demokratycznego państwa prawa i stworzeniem nowoczesnej gospodarki odpowiadającej na globalne wyzwania. Ostatnie wydarzenia w Rosji, w szczególności liczne ataki na dziennikarzy i przedstawicieli niezależnych organizacji pozarządowych oraz wyrok w sprawie Michaiła Chodorkowskiego dają podstawę do zastanowienia się, czy aby za pięknymi postulatami stoi faktyczne rozumienie praw człowieka i podstawowych wolności. Również przestrzeganie przez Rosję jej zobowiązań międzynarodowych może budzić liczne kontrowersje. Nierozwiązane konflikty obejmujące rejony Górnego Karabachu, Naddniestrza oraz Abchazji i Osetii Południowej powinny jak najszybciej zostać zakończone z poszanowaniem prawa międzynarodowego i podjętych przez Rosję zobowiązań. Rosja powinna bezwarunkowo wypełnić wszystkie postanowienia porozumienia z 2008 roku między Rosją, Unią Europejską i Gruzją. W szczególności przedstawiciele Misji Obserwacyjnej Unii Europejskiej w Gruzji (EUMM Gruzja) muszą mieć zagwarantowany nieograniczony dostęp do gruzińskich regionów Abchazji i Osetii Południowej w celu zagwarantowania pokoju i stabilizacji w tych regionach.
Indrek Tarand
Wydaje się, że szerokie grono słuchaczy rozumie problem niezależnych sądów i imitacji demokracji, wolności wypowiedzi oraz rządów prawa. Unia Europejska mimo wszystko powinna wiedzieć, jak rozpoznać taki problem. Niemniej jednak, wydaje się dziwne, że jednocześnie niektóre państwa członkowskie pragną podważyć wspólne porozumienia, a nawet umowy, takie jak wspólne stanowisko Rady 2008/944/WPZiB. Ceterum censeo - Francja zdecydowała się sprzedać Rosji okręt wojenny klasy Mistral; sądzimy, że szczerze tego pożałuje.
