3. Rosja: akty agresji wobec obrońców praw człowieka i proces w sprawie zabójstwa Anny Politkowskiej
Przewodnicząca
Kolejnym punktem posiedzenia jest debata w sprawie sześciu projektów rezolucji w sprawie Rosji.
Marios Matsakis
autor. - Pani przewodnicząca! Rosja jest jednym z najważniejszych partnerów handlowych UE. Miedzy innymi jest ona odpowiedzialna za zaspokajanie dużej części potrzeb energetycznych państw członkowskich UE. Co więcej, dzisiejsza Rosja nie jest tym, czym ten kraj był w przeszłości. Jesteśmy z tego zadowoleni, ponieważ z całego serca życzy Rosji, aby była nowoczesnym i demokratycznym państwem, z którym możemy współpracować, aby szerzyć pokój i dobrobyt na świecie. Niestety nasze pragnienia - a obecnie proces budowania zaufania - są poddawane wstrząsom z powodu łamania praw człowieka oraz braku poszanowania praworządności, do którego nadal dochodzi w Rosji, chociaż w o wiele mniejszym zakresie. Dobry przykład stanowi zupełnie niedopuszczalny sposób, w jaki władze Rosji potraktowały całą sprawę dotyczącą brutalnego zabójstwa Anny Politkowskiej w 2006 roku.
Przy pomocy tego projektu rezolucji wzywamy rząd rosyjski, aby zrobił wszystko, co w jego mocy, i zapewnił, aby obrana przez Rosję droga w kierunku reform demokratycznych, czego następstwem jest współpraca Rosji z UE, nie została zagrożona przez łamanie praw człowieka, do którego nadal dochodzi w tym kraju.
Józef Pinior
autor. - Pani przewodnicząca! Jeszcze dźwięczą w tej izbie słowa Eleny Bonner wypowiedziane wczoraj w czasie wręczania Nagrody im. Sacharowa, która była w Parlamencie Europejskim w towarzystwie swojej córki Tatiany Jankielewicz. Były to wielkie słowa - przesłanie do dzisiejszej Europy, do dzisiejszego świata kogoś, kto przeżył rosyjski totalitaryzm, kto jest prawdziwym głosem Rosji w dzisiejszym świecie.
Jesteśmy zaniepokojeni w Parlamencie Europejskim obecną sytuacją w tym wielkim kraju. Szykany i represje w stosunku do adwokatów, obrońców w dziedzinie praw człowieka, grożenie im przemocą, a także zagrożenie dla ich życia jest jednym z elementów towarzyszących dzisiejszemu systemowi politycznemu Rosji.
W dniu 4 grudnia br. policja przeprowadziła rewizję w pomieszczeniu Memoriału, zasłużonej instytucji w dziedzinie praw człowieka, w dziedzinie archiwizacji zbrodni totalitaryzmu. Przyznam się, że nie potrafię zrozumieć przyczyn, dla których rosyjskie władze zarekwirowały sprzęt należący do Memoriału: komputery, a także archiwum dotyczące epoki Gułagu. Nie potrafię tego wytłumaczyć w żaden sposób, dlaczego takie archiwum może być zagrożeniem dla porządku publicznego w dzisiejszej Rosji.
Jesteśmy także zaniepokojeni przebiegiem procesu zabójców Anny Politkowskiej. Oczekujemy nie tylko, że ten proces wyjaśni kto realnie dokonał tego zabójstwa, ale także kto stał za tym zabójstwem, kto zlecił to zabójstwo, że sąd wyjaśni wszystkie okoliczności tego szokującego mordu. Dlatego ten proces powinien być otwarty dla dziennikarzy, dla mediów, dla tych wszystkich, którzy chcą monitorować jego przebieg.
Sądzę także, że klauzula dotycząca praw człowieka powinna być częścią fundamentalnych porozumień pomiędzy Unią Europejską a Rosją. Prawdziwa Rosja jest taka, jak powiedziała wczoraj w Parlamencie Europejskim Elena Bonner.
Erik Meijer
autor. - (NL) Pani przewodnicząca! Po 1991 roku Rosja była przez chwilę krajem, gdzie otwarcie wyrażano różnice w poglądach politycznych, gdzie istniała debata polityczna, system wielopartyjny oraz różne wizje odnośnie do przyszłości. Niestety temu najbardziej demokratycznemu okresowi towarzyszyła niekompetencja administracji, przypadkowa prywatyzacja oraz korupcja. Chaos podczas prezydentury Borysa Jelcyna w latach 90. stworzył klimat do powrotu silnej scentralizowanej władzy, która nie zostawia dużego pola do działania dla opozycji ani krytycznego dziennikarstwa śledczego.
Chociaż obecnie, w przeciwieństwie do tego, co działo się w komunizmie, różne partie biorą udział w wyborach, władza jest znowu w rękach jednej partii, a inne partie są systematycznie sabotowane, podczas gdy przywódca partii rządzącej jest gloryfikowany. Duża część opinii publicznej popiera tego przywódcę i nie ma czasu na żadną krytykę, alternatywy lub opozycję. I tak już zostanie, pod warunkiem że Rosja nagle stanie się bogata, zawdzięczając swój sukces eksportowi ropy i gazu. W efekcie przestrzeń prawdziwej demokracji uległa znacznemu ograniczeniu.
Ci, którzy są przeciwni panującym obecnie poglądom, wskazują na wielką przepaść pomiędzy biednymi i bogatymi, wysoki poziom utajnienia, nietolerancję, ograniczone prawa regionów autonomicznych, sposób traktowania mniejszości narodowych, użycie przemocy w Kaukazie Północnym, zaniedbanie regionów słabych gospodarczo, znęcanie się nad poborowymi, dyskryminację homoseksualistów, bezkarność niektórych zabójców, partyjną jednostronność w doborze pracowników policji i wymiaru sprawiedliwości oraz ograniczenia swobody organizacji pozarządowych i mediów.
Musimy sympatyzować z krytykami. Możemy pomóc krytykom, dając dobry przykład i wspierając działania w zakresie praw człowieka w walce ze zniknięciami, zastraszaniem, utajnianiem informacji i zabójstwami. Kraje, w których dobrze funkcjonuje demokracja parlamentarna, w praktyce nieświadomie przyczyniają się do odwrotnej sytuacji.
Nie pomagamy krytykom przez budowanie tarczy rakietowej ani wspieranie Gruzinów, okupujących Abchazję i Osetię Południową. Takie działania są postrzegane jako akty nienawiści, które mogą tylko powodować mobilizację ludzi wokół Putina. Również nie pomagamy im, kiedy potrzebując gazu i ropy godzimy się na łamanie praw człowieka w Rosji. W rezolucji słusznie stwierdzono, że w naszych kontaktach z Rosją priorytet powinny otrzymać prawa człowieka, rządy prawa oraz demokracja.
Tunne Kelam
autor. - Pani przewodnicząca! Ta debata odbywa się zdecydowanie za późno. Nadal używamy terminu "współzależność”. Ta współzależność nie dotyczy tylko energii lub handlu. Dotyczy ona również wartości, sprawiedliwości, godności człowieka oraz prawdy. Są to wartości, do których przestrzegania zobowiązała się Rosja, kiedy została członkiem Rady Europy.
Ta debata powinna przypomnieć nam, że wspólnie ponosimy odpowiedzialność za zatrważający regres w dziedzinie demokracji i praw człowieka w Rosji.
Dnia 3 grudnia 2008 roku 17 ugrupowań praw człowieka w Rosji wystosowało wspólne oświadczenie do UE. Stwierdzili oni, że Europa nie reaguje właściwie na to, co dzieje się w Rosji oraz w relacjach pomiędzy Rosją a jej sąsiadami, takimi jak Ukraina i Gruzja. UE nie udało się wymóc od Moskwy poszanowania tych samych standardów, których z uporem wymaga od innych partnerów. Wnioskują oni, że właśnie z tego powodu władze rosyjskie w tak ordynarny sposób łamią prawa człowieka oraz prawo międzynarodowe.
Wczoraj Elena Bonner przedstawiła nam sens przesłania Andrieja Sacharowa: róbcie to, co musicie zrobić; postępujcie tak, jak podpowiada wam sumienie. Jeżeli nie będziemy tak postępować, ryzykujemy, że będziemy współodpowiedzialni za zagazowanie sprawiedliwości i praw człowieka w naszym sąsiedztwie w trakcie pragmatycznych wysiłków zagwarantowania sobie dostaw energii.
Czy możemy coś zmienić? Wszyscy, którzy doświadczyli brutalności i pozornej wszechmocy radzieckiego totalitaryzmu mogą państwa zapewnić, że możemy coś zmienić, jeżeli naprawdę cenimy sobie nasze własne wartości. Rosjanie zasługują na te same wartości i sprawiedliwość, co my.
Ewa Tomaszewska
autorka. - Pani Przewodnicząca! Zabójstwa i skrytobójstwa nadal są metodą stosowaną w Rosji wobec obrońców praw człowieka i wszystkich myślących inaczej.
W Moskwie, 28 października zamordowano Otto Messmera, przełożonego jezuitów i księdza Victora Betancourta z Ekwadoru. 31 sierpnia zabity został Magomet Jewłojew. Miały miejsce zamachy na życie Ahmeda Kotiewa, Zuraba Cekojewa, Dmitrija Kraiuchina, Stanisława Dmitriewskiego, Kariny Moskalenko. 4 grudnia miała miejsce napaść na lokal Memoriału zorganizowana przez rosyjską prokuraturę, w trakcie której dokonano zaboru bazy danych dotyczącej tysięcy ofiar systemu stalinowskiego.
Procesy w sprawie zabójstw Anny Politkowskiej i Aleksandra Litwinienki wskazują, że władze rosyjskie starają się nie dopuścić, by zapadł w nich uczciwy wyrok, byśmy dowiedzieli się na czyje zlecenie dokonano tych zbrodni. Aresztowania pokojowych manifestantów czy znęcanie się nad poborowymi to zwykła praktyka w Rosji.
Zdecydowanie protestuję przeciw łamaniu praw człowieka w Rosji. Wzywam władze tego państwa do zaprzestania prześladowań obrońców praw człowieka.
Michael Gahler
w imieniu grupy PPE-DE. - (DE) Pani przewodnicząca! Naszą wolę współpracy z Rosją wyraziliśmy przy wielu okazjach. Chcemy wymiany gospodarczej i dialogu politycznego z tym krajem. Europa i Rosja potrzebują siebie nawzajem. Tym bardziej niepokojący jest rozwój sytuacji w zakresie rządów prawa i demokracji w tym kraju, którego obywatele cierpieli już przez wiele dziesięcioleci pod dyktaturą sowiecką.
Wszystkie wskaźniki demokratyczne idą w dół, odkąd Władimir Putin objął urząd: prawa i wolność mediów, wolność słowa, zgromadzeń i stowarzyszeń - nie tylko dla partii politycznych - niezależność sądów oraz poszanowanie mniejszości.
Wielokrotne potępianie postępowania Rosji przez Europejski Trybunał Praw Człowieka tutaj w Strasburgu stanowi przygnębiający dowód na to, co dzieje się w zakresie praw obywatelskich w tym kraju. Nalot na Ośrodek Badań i Informacji "Memoriał” w Sankt Petersburgu, do którego doszło 4 grudnia, pokazuje między innymi, że obecne przywództwo w oczywisty sposób dąży do odrzucenia ciężaru dziedzictwa stalinizmu w Rosji i zatuszowania terroru stalinowskiego. Nie jest to dobra podstawa do rozwoju społeczeństwa demokratycznego, od którego zależy pomyślny rozwój gospodarczy i społeczny, ani do przekonania europejskich sąsiadów, że Rosja jest wiarygodnym partnerem o pokojowych zamiarach.
W naszym wspólnym interesie leży nawoływanie do przywrócenia praworządności i demokracji w Rosji we wszystkich naszych kontaktach z rządem, społeczeństwem obywatelskim oraz środowiskiem biznesu.
Janusz Onyszkiewicz
w imieniu grupy ALDE. - Pani Przewodnicząca! Rosja jest dla nas zbyt ważnym krajem, by nie patrzeć z niepokojem na to, co się w tym kraju dzieje. W czasach komunizmu nie było w Rosji problemu z wolnością wypowiedzi - był problem z wolnością po wypowiedzi. Dziś sytuacja wydaje się jeszcze gorsza. Nie chodzi bowiem tylko o wolność, ale jakże często po prostu o życie.
Rezolucja zwraca uwagę na wiele alarmujących zabójstw osób zajmujących się obroną praw człowieka, bądź z innych powodów niewygodnych dla krajowych czy lokalnych władz. Tym, którzy za tymi zabójstwami stoją, pozwala się zniknąć z kraju jak w przypadku mordu na Annie Politkowskiej, bądź też pozwala się na to, by chowali się za immunitet poselski, jak w przypadku zabójstwa Aleksandra Litwinienki. Ta alarmująca sytuacja sprawia, że trudno nam będzie traktować Rosję jako kraj, w którym jest rzeczywista wola trzymania się podstawowych standardów państwa prawa.
Mikel Irujo Amezaga
w imieniu grupy Verts/ALE. - (ES) Przepraszam za wcześniejszą pomyłkę, jeśli chodzi o kolejność mojej wypowiedzi.
Prawa człowieka i wolność stanowią najważniejsze filary Unii Europejskiej i również muszą być fundamentem naszego dialogu z Rosją.
Niestety lista naruszeń z każdym dniem staje się coraz dłuższa, podobnie jak trudności, z którymi zmagają się aktywiści praw człowieka w swojej pracy, również zwiększają się z dnia na dzień.
W ostatnich miesiącach doszło między innymi do kilkunastu aktów naruszenia praw człowieka. Dokonano ataku na dom Stanisława Dmitriewskiego, konsultanta Fundacji na rzecz promowania tolerancji w Niżnym Nowgorodzie. Zurab Cekojew, obrońca praw człowieka z Inguszetii, został porwany i pobity przez uzbrojone oddziały. Zatrzymano, przesłuchano i znęcano się nad krewnymi Iljasa Timiszewa, prawnika zajmującego się prawami człowieka.
Chciałbym również przypomnieć przy tej okazji, że w zeszłym tygodniu, 12 grudnia, rząd Hiszpanii zdecydował się na ekstradycję Murata Gasajewa do Rosji. Jak podaje Amnesty International, Murat Gasajew, rosyjski obywatel z pochodzący z Czeczenii, został zatrzymany przez rosyjskie służby specjalne w 2004 roku i był torturowany przez trzy dni,.
Gasajew zbiegł do Hiszpanii, gdzie starał się o azyl w 2005 roku. Jego podanie zostało odrzucone na podstawie tajnego raportu sporządzonego przez władze Hiszpanii, do którego ani on, ani jego prawnik nie mieli dostępu.
Hiszpania jest sygnatariuszem Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur, a jego ekstradycja opiera się na dyplomatycznych zapewnieniach wystosowanych przez władze Rosji.
W niezliczonych raportach organizacji praw człowieka wielokrotnie podnoszono kwestię stosowania tortur w Federacji Rosyjskiej, a zwłaszcza w republikach Północnego Kaukazu, takich jak Czeczenia i Inguszetia.
Jeżeli dojdzie do ekstradycji Murata Gasajewa, istnieje bardzo realne niebezpieczeństwo, że zostanie on poddany torturom oraz innym formom znęcania się, gdy już znajdzie się w rękach Rosjan.
Kończąc - teraz korzystam z dodatkowej minuty, którą mi przyznano, zgodnie z ustaleniami - powtórzę coś, co powiedział kolega z mojej grupy, pan poseł Horáček. W lipcu zeszłego roku przypomniał on, że uwięzieni w związku ze sprawą Jukosu Michaił Chodorkowski i Płaton Lebiediew, są przetrzymywani w syberyjskim więzieniu Chita. Jest również wielu innych.
Dlatego chciałbym prosić, abyśmy zrobili wszystko, co w naszej mocy, żeby doprowadzić do ich uwolnienia, a także aby wolność poglądów i wolność prasy stały się rzeczywistością w Rosji oraz aby nie utrudniała ona pracy organizacjom pozarządowym. Wszystkie te czynniki są bardzo ważne w kontekście naszej wspólnej przyszłości w Europie.
Andrzej Tomasz Zapałowski
w imieniu grupy UEN. - Pani Przewodnicząca! Dziś po raz kolejny padają cierpkie słowa w kierunku rządu rosyjskiego za tolerowanie, a może nawet czasami za inspirowanie działań daleko odbiegających od zasad obywatelskich, które są fundamentem w każdym cywilizowanym kraju. Porwania, zastraszenia czy nawet morderstwa na osobach walczących o prawa człowieka wywołują w Rosji oburzenie. Ale jednocześnie to społeczeństwo popiera w znacznym stopniu właśnie tę władzę, pomimo widocznego niszczenia wszelkiej opozycji.
Większości Rosjan podoba się silna władza - władza bezwzględna. Rosjanie chcą odbudowy mocarstwowej Rosji niezależnie od metod i sposobów dojścia do tego. Europa próbuje tego nie zauważać, bo przecież interesy gospodarcze są najważniejsze. A przecież to duża część społeczeństwa rosyjskiego chce, aby włączyć ponownie do Rosji byłe republiki radzieckie, nawet te należące dzisiaj do Unii Europejskiej. I jest to jeszcze większy problem od łamania praw człowieka w tym kraju. To jest bardziej niebezpieczne, a właśnie to się przemilcza.
Kathy Sinnott
w imieniu grupy IND/DEM. - Pani przewodnicząca! Rosja jest największym i najbliższym sąsiadem Europy oraz, z powodu naszych relacji handlowych, również jednym z najważniejszych. Z powyższych powodów to, co dzieje się w Rosji, jest bardzo ważne dla Europy. To, co dzieje się w Rosji, ma również duży wpływ na Europę. Z tych powodów, jak również z powodu łamania praw człowieka, o którym w niej wspomniano, rezolucja ta jest bardzo ważna.
Chciałabym podkreślić fakt, że w tym Parlamencie w Strasburgu spotkałam się z Garym Kasparowem, kiedy był kandydatem w wyborach prezydenckich w Rosji. Przybył tutaj jako honorowy gość, kiedy startował w wyborach. Kasparow bardzo jasno nam to powiedział - nawet wówczas - że stosunek Kremla do działalności politycznej oznaczał, że traktowano go jako wywrotowca i przestępcę - winnego wiele rzeczy, o których dzisiaj wspomnieliśmy - który był narażony na nękanie i któremu, wraz ze zwolennikami, zawsze groziło mu aresztowanie.
Zdarza się, że tego rodzaju działania przekraczają granice Rosji i pojawiają się w UE. Podczas ostatniej wizyty Komisji Petycji w Bułgarii, Kościół Prawosławny Bułgarii, który jest silnie prześladowany w Bułgarii, poinformował nas o tym, jaki wpływ na jego sytuację ma Rosja.
Musimy odłożyć na bok rozważania, dotyczące naszych lęków o bezpieczeństwo energetyczne, które łagodzą nasze podejście do Rosji oraz sprawiają, że w jej obecności chodzimy na paluszkach, i przemówić do Rosji głośno i wyraźnie, przypominając jej, że jest członkiem Rady Europy, sygnatariuszem Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka oraz układu strasburskiego, i musimy nalegać, aby w Rosji i poza nią szanowano demokrację i prawa człowieka.
Bernd Posselt
(DE) Pani przewodnicząca!
Problemy z praworządnością w Rosji to nie są przypadkowe odchylenia od normy, ale rak, który systematycznie się rozprzestrzenia. Jesteśmy w drugiej fazie ery Putina, gdzie prezydent Miedwiediew jest tylko dekoracją, a trzecia faza jest właśnie w trakcie przygotowań.
Władimir Putin rozpoczął pierwszą fazę swoich rządów drugą wojną czeczeńską, atakiem na mały kraj równoznacznym z ludobójstwem, u którego źródeł leży wielki kolonialny apetyt na jej surowce. Od tamtej pory problemy się nasiliły; ograniczono praworządność i wolność prasy, takich obrońców praw człowieka jak Karinna Moskaleno ścigano przez całą jej drogę aż do Strasburga - stolicy Europy i byliśmy świadkami zupełnego braku postępów oraz, co już powiedziałem, nie tylko przypadkowych odstępstw od normy, ale systematycznej utraty tego niewielkiego zakresu demokracji i praworządności, który pozostał.
Dlatego Unia Europejska musi wykazać się zdecydowanie większą stanowczością w trakcie negocjacji nad porozumieniem - jesteśmy to winni tym ludziom, Annie Politkowskiej, Aleksandrowi Litwinience i wielu innym - którzy zginęli, ponieważ ośmielili się przeprowadzić dochodzenie w sprawie tych odstępstw od normy i nazwać rzeczy po imieniu.
Każdy, kto otwarcie mówi na ten temat w Rosji, ryzykuje życiem i za każdym razem jest mowa o tajemniczym, niejasnym kontekście. Dlatego my, którzy żyjemy w wolności i względnym bezpieczeństwie, mamy obowiązek zadbać o to, aby rzucić w końcu nieco światła na te okoliczności i abyśmy przynajmniej w tej Izbie robili wszystko, co w naszej mocy, to znaczy rozmawiali jasno i szczerze z rosyjskimi władzami, niezależnie od tego, kto w nich zasiada. W końcu to jest jedyny język, jaki oni rozumieją, co wczoraj jasno stwierdziła Elena Bonner w swoim poruszającym wystąpieniu.
Bierzmy przykład z odważnych osób, takich jak Elena Bonner czy Andriej Sacharow, i przestańmy wreszcie uprawiać hipokryzję i oszukiwać samych siebie. Powiedzmy sobie, jaka jest prawda. To będzie najlepsza przysługa, jaką możemy oddać narodowi rosyjskiemu.
John Bowis
Pani przewodnicząca! Dwa lata temu zamordowano Annę Politkowską. Została zastrzelona w domu, w windzie w swoim bloku. Obok niej porzucono pistolet. Zdarzyło się to w środku dnia. Wtedy zadawano pytanie "kto pociągnął za spust?”. Od tamtej pory zadaje się pytanie "kto pociągał za sznurki, które pociągnęły za rękę, która pociągnęła za spust?”. Było to zabójstwo w stylu mafii, ale ona nigdy nie pisała o mafii. Pisała tylko o rosyjskim rządzie oraz jego działaniach w Czeczenii. Było to ostrzeżenie - ostrzeżenie dla innych wolnych duchem dziennikarzy, aby się trzymali z daleka od terenu autorytarnej władzy.
To ona zwycięży, chyba że opinia światowa oraz jasny sygnał pochodzący od instytucji europejskich wymuszą właściwy proces oraz faktyczne ujawnienie tych, którzy wydali rozkazy. Nie możemy wskrzesić Anny, ale możemy jej oddać sprawiedliwość. Możemy uczynić ją symbolem wolności, a nie jej stłumienia. Aby to osiągnąć musimy się zjednoczyć.
Paulo Casaca
(PT) Pani przewodnicząca! Niebawem zakończymy niezmiernie ważną debatę, która, jak już powiedziano, powinna się odbyć dawno temu. Rosja jest dla nas bardzo istotna pod każdym względem, ale zwłaszcza jako kraj, w którym muszą być przestrzegane prawa człowieka. Te prawa człowieka muszą koniecznie obejmować odrzucenie ksenofobii i rasizmu i chcę wezwać wszystkich posłów do tego, aby zapewnili, że w tekście znajdzie się wyraźne odniesienie do tych dwóch ogromnych plag Rosji, które za takie zostały uznane w projekcie rezolucji, i aby państwo nie zgodzili się na usunięcie tego odniesienia.
Zbigniew Zaleski
- (FR) Pani przewodnicząca, panie komisarzu! Rezolucja odnosi się bezpośrednio do przypadków nagannych.
Ta rezolucja nie może być rezolucją w pilnej sprawie, ale ma stanowić ciągły apel do władz rosyjskich, ponieważ potępiamy ich metody prześladowań. Ta rezolucja jest apelem do Rosjan, bojowników i bohaterów rosyjskich, którzy będą walczyć o wolność aż do czasu, gdy nikt nie będzie musiał się obawiać egzekucji za korzystanie ze swojego prawa do swobody wypowiedzi.
Wierzę, że powinniśmy ogłosić nasz apel w kontekście relacji i spotkań pomiędzy rządem rosyjskim a Komisją Europejską.
Marcin Libicki
Pani Przewodnicząca! My dzisiaj omawiamy sprawy łamania praw człowieka na przykładzie morderstwa pani Politkowskiej i innych wypadków w Rosji, które mają charakter terroryzmu państwa przeciwko swojemu społeczeństwu.
Musimy zdać sobie sprawę, że to że z jednej strony w Rosji łamie się prawa człowieka, że z drugiej strony Rosja coraz bardziej nabiera charakteru imperialistycznego, grozi swoim sąsiadom po bardzo krótkiej przerwie, która miała miejsce na początku lat 90., jest rezultatem tego, że komunizm nigdy nie został formalnie rozliczony i potępiony. To, że dzisiaj mówimy o Niemczech jako o kraju demokratycznym i szanującym ludzi, to dlatego, że Hitler został tam rozliczony.
My dzisiaj musimy starać się, tutaj w tej izbie i tam wszędzie, gdzie mamy na to wpływ, doprowadzić do rozliczenia komunizmu, bo to tylko postawi tamę rosyjskiemu terrorowi zewnętrznemu i imperializmowi na zewnątrz.
Jacques Barrot
wiceprzewodniczący Komisji. - (FR) Pani przewodnicząca! W swoim pierwszym corocznym przemówieniu do Rady Federacji, które miało miejsce 5 listopada, prezydent Miedwiediew wyraźne odwołał się do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
To symboliczne odniesienie podczas roku, w którym obchodzimy rocznicę Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, pokazuje zainteresowanie nowego prezydenta sprawami dotyczącymi reformy sądownictwa oraz wpływu tych reform na prawa człowieka. Jego słowa są zachęcające, ale Unia Europejska będzie musiała bardzo uważnie śledzić rozwój sytuacji w tym zakresie. Rzeczywistość ostatnich tygodni przypomniała nam po raz kolejny o głównych wyzwaniach, z którymi muszą się zmierzyć obrońcy praw człowieka w Rosji. Oczywiście z uwagą wysłuchaliśmy różnych mówców, pani przewodnicząca. Podkreślali oni poważne zagrożenie praw człowieka w Rosji.
Dwa lata po śmierci Anny Politowskiej rozpoczęła się rozprawa o jej zabójstwo. Na początku była ona otwarta dla publiczności, następnie odbywała się przy drzwiach zamkniętych, a następnie została ponownie otwarta dla publiczności. Proces ten będą uważnie śledzić wszyscy ci, którzy bronią wolności wypowiedzi.
Co do zabójstwa Magomeda Jewłojewa - który zginął, kiedy przebywał w areszcie policyjnym pod koniec sierpnia - przypomina nam ono, że dziennikarstwo staje się w Rosji coraz bardziej niebezpiecznym zawodem.
Na początku grudnia Memoriał, jedna z najstarszych organizacji pozarządowych o największej renomie, zajmujących się bolesną przeszłością Rosji XX wieku, został przeszukany przez policję. Po rewizji skonfiskowano historyczne archiwa dotyczące gułagów.
Jeżeli naprawdę chcemy kontynuować pracę, którą rozpoczęliśmy w sierpniu podczas konferencji poświęconej zbrodniom popełnianym przez reżimy totalitarne w Europie - konferencji, którą sam otwierałem - to oczywiste jest, że historycy zdecydowanie muszą mieć dostęp do archiwów. Rewizja z 4 grudnia jest niepokojącym sygnałem dla tych, którzy wierzą w potrzebę debaty, i to szczerej, na temat głębokich ran przeszłości. Taka debata jest potrzebna, aby zapewnić konieczne pojednanie w przyszłości.
Oczywiście konsultacje pomiędzy UE a władzami rosyjskimi w sprawie praw człowieka dają wiele okazji do powtórzenia, jak istotne jest zobowiązanie, które podjęła Rosja w dziedzinie poszanowania praw człowieka. Komisja kontynuuje swoje prace w celu wsparcia inicjatyw społeczeństwa obywatelskiego, zwłaszcza poprzez europejską inicjatywę na rzecz demokracji i praw człowieka.
Wsparcie reformy sądownictwa również stanowi priorytet w naszych programach współpracy z Rosją. Podczas ostatnich spotkań z Rosją miałem do czynienia z nowymi urzędnikami odpowiedzialnymi za wymiar sprawiedliwości i zdecydowanie pragnę zaangażować się w trudny dialog z nimi. Co więcej, Unia Europejska i Rosja negocjują obecnie nową podstawę umowną, która zastąpi istniejącą umowę o partnerstwie i współpracy.
Oczywiście poszanowanie praw człowieka musi stanowić kluczowy element tego nowego porozumienia. Musi znaleźć się miejsce dla zobowiązań, które przyjęły na siebie partie w ramach ONZ, Organizacji Współpracy i Bezpieczeństwa w Europie oraz Rady Europy; Komisja pozostaje aktywna w tym względzie. Pani komisarz Ferrero-Waldner prosiła mnie, abym podziękował państwu za przeprowadzenie tej debaty, i zapewniła mnie o swoim osobistym zaangażowaniu. Dodaję do tego moje własne zaangażowanie, ponieważ mam okazję prowadzić dialog z władzami w Moskwie w zakresie bezpieczeństwa i wymiaru sprawiedliwości.
To wszystko, co mam do powiedzenia na ten temat, pani przewodnicząca. Mam nadzieję, w 2010 roku urzędnicy rosyjscy będą mieli wiele okazji do wypełnienia swoich zobowiązań, bowiem jest to coś, czego nie robili w trakcie obecnego roku.
Przewodnicząca
Zamykam debatę.
Teraz odbędzie się głosowanie.
Oświadczenia pisemne (art. 142 Regulaminu)
Urszula Gacek  
na piśmie. - Nadal dochodzi do poważnych naruszeń praw człowieka w toczącej się sprawie Jukosu. Upłynęło pięć lat od aresztowania Michaiła Chodorkowskiego, a on i inni urzędnicy Jukosu nadal przebywają w więzieniu, do którego trafili w budzących wątpliwości okolicznościach. Największy niepokój budzi sprawa byłego prawnika Jukosu, Wasilija Aleksanjana, przetrzymywanego w areszcie od 2006 roku. Bliski śmierci Aleksanjan, który choruje na AIDS, raka układu limfatycznego i gruźlicę, powiedział, że odmówił poddania się szantażowi i złożenia fałszywych zeznań obciążających Chodorkowskiego w zamian za leczenie. Dlatego doszło do nieuleczalnych powikłań jego choroby, która wcześniej była pod kontrolą medyczną. Nawet po przedawnieniu się w grudniu 2008 roku oskarżeń skierowanych przeciwko niemu sąd zgodził się uwolnić Aleksanjana tylko jeżeli zapłaci niebotyczną kaucję w wysokości 1,4 milionów euro. W tym samym czasie Chodorkowski nie otrzymał zwolnienia warunkowego, chociaż takie mu przysługuje na mocy prawa i praktyki w Rosji. Oficerowie śledczy przygotowali nowe nieprzekonujące zarzuty przeciwko Chodorkowskiemu i przetrzymują go od dwóch lat w areszcie.
Postępowanie w przypadku tej sprawie i kilku innych sprawach obnaża głęboką słabość wymiaru sprawiedliwości w Rosji. Uwolnienie tych osób będzie miarą sukcesu Rosji w zwalczaniu "nihilizmu prawnego”. Umowa o partnerstwie i współpracy pomiędzy Rosją a UE powinna zależeć od rozwiązania kwestii związanych z praworządnością, łącznie z tymi dotyczącymi więźniów politycznych.
Eija-Riitta Korhola  
na piśmie. - (FI) Rosja jest członkiem Rady Europy oraz Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) i jest, a przynajmniej powinna być na podstawie swojego członkostwa, w pełni zobowiązana do poszanowania praw człowieka. Ale obecna sytuacja w zakresie praw człowieka w tym kraju jest zła. Według moskiewskiego biura ds. praw człowieka rośnie ksenofobia i homofobia, a w 2008 roku doprowadziły one do śmierci 100 osób na tle rasowym, narodowościowym, religijnym i orientacji seksualnej. W październiku Otto Messmer, przeor rosyjskiego zakonu jezuitów, oraz Victor Betancourt, ksiądz z Ekwadoru, zostali brutalnie zamordowani w swoim moskiewskim mieszkaniu. Problem leży w tym, że w praktyce władze rosyjskie nie potępiają takich przestępstw, jak to.
Co więcej, jeżeli broni się praw człowieka w Rosji, oznacza to narażenie się na szczególnie niebezpieczną sytuację. Sytuacja działaczy praw człowieka budzi poważne obawy, podobnie jak problemy, z którymi muszą się zmierzyć organizacje pozarządowe, zajmujące się wspieraniem praw człowieka. Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu rozpatrywał liczne sprawy, skierowane przez obywateli rosyjskich. Orzeczenia sugerują, że wiele przypadków dotyczy poważnego łamania praw człowieka oraz ucisku ze strony władz państwa rosyjskiego.
Musimy teraz przyjąć poważne stanowisko w tych kwestiach, ponieważ prowadzimy negocjacje w sprawie nowego ramowego porozumienia, które stworzy szeroki kontekst relacji pomiędzy UE a Rosją. W rozmowach, które zostały zainicjowane na szczycie UE-Rosja w listopadzie, należy uznać kluczowy status praw człowieka, rządów prawa i demokracji. Musimy również naciskać na to, aby władze rosyjskie stosowały się bez zwłoki do wszystkich orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
Prawnicy aktywni w dziedzinie praw człowieka, którzy zajmują się zarzutami w sprawie nadużyć i równocześnie podejmują ogromne ryzyko osobiste badając sprawy, zasługują na największy szacunek z powodu cennej pracy, jaką wykonują. Należy im zagwarantować ochronę państwa oraz odpowiednie wsparcie ze strony wspólnoty międzynarodowej.
