Sociale bepalingen van het Verdrag van Lissabon (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde zijn de verklaringen van de Raad en de Commissie: Sociale bepalingen van het Verdrag van Lissabon.
Philippe Courard
fungerend voorzitter van de Raad. - (FR) Mijnheer de Voorzitter, ik dank u dat u me de kans hebt gegeven om namens vicepremier mevrouw Onkelinx het woord te voeren over de diverse nieuwe perspectieven die door het Verdrag van Lissabon op sociaal terrein worden geboden.
Ik meen oprecht dat we moeten kijken naar de sociale vooruitgang in het Gemeenschapsrecht. Zo voorziet artikel 9 VWEU in een sectoroverschrijdende bepaling inzake sociale bescherming die de instellingen ertoe dwingt acht te slaan op de eisen in verband met de bevordering van een hoog niveau van werkgelegenheid, de waarborging van een adequate sociale bescherming, de bestrijding van sociale uitsluiting alsmede een hoog niveau van onderwijs, opleiding en bescherming van de volksgezondheid.
Deze eis volgt nadat in het Verdrag is bepaald, in artikel 3, lid 3, dat de interne markt wordt verwezenlijkt door middel van beleid dat is gebaseerd op een sociale markteconomie met een groot concurrentievermogen die gericht is op volledige werkgelegenheid en sociale vooruitgang.
Artikel 9 spoort er dus toe aan dat in al het Europese beleid voortaan rekening wordt gehouden met het sociale aspect. Het gaat er hier om dat er wordt gezocht naar een rechtvaardig evenwicht dat we in de praktijk gestalte moeten geven. Dit is een sectoroverschrijdende doelstelling van het Belgische voorzitterschap.
In de toekomst moeten wij dus een grotere opmerkzaamheid aan de dag leggen ten aanzien van de sociale gevolgen van beleid dat op EU-niveau wordt ontwikkeld. Weliswaar moet in de Europese Unie worden gestreefd naar zo veel mogelijk economische groei, maar ook een eerlijke verdeling van de vruchten van die groei dient overal te worden bevorderd, waarbij het lot van de meest kwetsbaren speciale aandacht behoort te krijgen.
Met dit sociale aspect moeten we ook rekening houden in de Europa 2020-strategie, die, zoals u weet, door de Europese Unie is vastgesteld tijdens de Europese Raad van afgelopen juni. Deze strategie, die gericht is op werkgelegenheid en groei, integreert de economische, sociale, werkgelegenheids- en milieuaspecten. Zij is gegrond op een beperkt aantal gekwantificeerde doelstellingen en enkele richtsnoeren.
Van de vijf vastgestelde doelstellingen is er één specifiek gewijd aan de strijd tegen armoede en sociale uitsluiting: tegen 2020 zouden er ten minste twintig miljoen minder arme mensen moeten zijn in de Europese Unie. Samen met Richtsnoer 10 wordt de sociale pijler van de strategie gevormd.
De geringe ambitie hiervan kan worden betreurd, maar anderzijds blijkt er een voornemen uit om een concreet en duidelijk vast te stellen doel te bereiken, wat nieuw is op dit vlak, en wordt er een nieuwe dynamiek mee ingevoerd die we moeten zien te benutten. De lidstaten moeten elk jaar in hun NHP - nationaal hervormingsprogramma -, verslag uitbrengen van de voortgang in de uitvoering van deze doelstelling.
Het was altijd al mijn idee om volledig profijt te trekken van dit sociale aspect van de EU-2020. Ik wil van het Belgische voorzitterschap een sociaal voorzitterschap bij uitstek maken. In dat verband heeft de Europa 2020-strategie een kans op zichtbaarheid: een Europees sociaal beleid. Het zal een ware uitdaging zijn, want de lidstaten zijn alle bezig om hun hervormingsplannen vast te stellen, en dus hun beleid om de gekwantificeerde doelstellingen te bereiken. Tegelijkertijd zijn ze bezig hun nationale begrotingen, die hun financiële speelruimte beperken, uit te werken.
Verder ligt de financiële crisis niet ver achter ons en duurt het lang voordat het economisch herstel voelbaar wordt. In dat verband moeten we ons ervan verzekeren dat de belastingconsolidatie geen negatief effect op de werkgelegenheid of het sociale beleid heeft. De groeistrategie van de Europese Unie 2020 moet duurzaam en geïntegreerd zijn. Zij kan niet worden gekenmerkt door groei zonder werk en ze moet de wil tonen om de bestaansonzekerheid te bestrijden. Armoedebestrijding moet dus werkelijk een voorname zorg zijn.
Op het niveau van de Raad werkt het Belgische voorzitterschap er hard aan om deze dynamiek tot stand te brengen, maar het let tevens op de rol die de Commissie in dit kader moet spelen. Wij drukken de Commissie oprecht op het hart om op dit gebied dynamisch te zijn. Ik doel hiermee op de baanbrekende initiatieven die zij moet nemen, in het bijzonder het platform van de strijd tegen armoede en sociale uitsluiting, die de sociale uitdagingen waarvoor Europa zich ziet geplaatst, meer perspectief moet geven.
De Commissie moet ons onder meer langs deze weg voorstellen hoe de nieuwe horizontale sociale clausule specifiek moet worden uitgevoerd, zoals vervat in artikel 9 van het Verdrag van Lissabon.
U ziet, het Belgische voorzitterschap is ambitieus, maar ik geloof oprecht dat het aan de behoeften en wensen van onze medeburgers kan voldoen. Zonder sociaal aspect is het Europese project tot mislukken gedoemd. Ook hierin hebt u een rol te spelen, door het debat over deze strategie voort te zetten, maar ook door het sociale aspect in uw respectieve landen te onderstrepen.
László Andor
lid van de Commissie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, de horizontale sociale bepaling die is vastgelegd in artikel 9 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie stelt: "Bij de bepaling en de uitvoering van haar beleid en optreden houdt de Unie” onder andere "rekening met de eisen in verband met de bevordering van een hoog niveau van werkgelegenheid, de waarborging van een adequate sociale bescherming” en "de bestrijding van sociale uitsluiting”. De Commissie is verplicht om deze bepaling ten uitvoer te leggen, onder meer door versterking van de beoordeling van sociale gevolgen, als onderdeel van haar totale systeem van effectbeoordelingen.
Met betrekking tot de specifieke situatie van sociale diensten van algemeen belang is de Commissie van mening dat het belangrijk is om de rechtszekerheid voor de overheidsinstanties in de lidstaten te waarborgen. De Commissie vindt het evenwel niet nodig om in dit stadium een werkgroep bestaande uit diverse belanghebbenden op te zetten om de problemen aan te pakken die sommige aanbieders van sociale diensten van algemeen belang ervaren met de interpretatie van de regels inzake de interne markt.
De Commissie is zich ervan bewust dat een aanzienlijk aantal overheidsinstanties en belanghebbenden de Europese regels die gelden voor sociale diensten, zien als een belemmering voor de organisatie en financiering van zulke diensten. Raadplegingen van de overheidsinstanties en belanghebbenden laten echter zien dat de bestaande regels voor een groot deel rekening houden met de specifieke kenmerken van sociale diensten van algemeen belang. De gemelde problemen zijn heel vaak te wijten aan onvoldoende bewustzijn van de regels en een gebrek aan informatie over de regels, of aan twijfels over de manier waarop deze regels ten uitvoer moeten worden gelegd.
De Commissie heeft om die reden een strategie opgesteld, die ook de interactieve informatiedienst, de documenten met veelgestelde vragen en het opleidingsinitiatief voor lokale overheidsinstanties betreft. De Commissie is bezig de veelgestelde vragen bij te werken. Wanneer zij daarmee klaar is, zal de Commissie deze documenten binnen het Comité voor sociale bescherming aan de lidstaten en de belanghebbenden voorleggen.
Een ander discussieforum met de lidstaten is het Raadgevend Comité inzake openstelling van de markt voor overheidsopdrachten. Een openbare raadpleging over het SGEI-pakket (SGEI: diensten van algemeen economisch belang) die tot doel heeft de toepassing van de regels inzake staatssteun voor deze diensten te verduidelijken en te vereenvoudigen, is zojuist voltooid. De Commissie zal haar beoordeling van de ontvangen bijdragen delen met het Parlement, het Comité van de Regio's, het Europees Economisch en Sociaal Comité en de lidstaten. Zoals de Commissie bij talrijke gelegenheden heeft gesteld, zal bij de herziening van het pakket passend rekening worden gehouden met de specifieke kenmerken van sociale diensten.
De Commissie heeft de afgelopen paar jaren voorts een vruchtbare dialoog gevoerd met de belangrijkste belanghebbenden over mogelijke aanpassingen van de bestaande Europese regels - in het bijzonder binnen het Comité voor sociale bescherming en binnen de Interfractiewerkgroep 'Sociale diensten' van het Parlement. In juli heeft de Commissie deelgenomen aan een door het Belgische voorzitterschap georganiseerd seminar met de lidstaten en verschillende belanghebbenden. Nogmaals, deze discussies hebben laten zien dat, ook al is er sterke en legitieme belangstelling voor een fijne afstemming, er niet echt behoefte was aan verandering van de basisstructuur van de bestaande Europese regels om ze aan te passen aan het specifieke karakter van sociale diensten van algemeen belang. Gelet op dit alles, is de Commissie zich ervan bewust dat het Belgische voorzitterschap enkele voorstellen heeft gedaan met het oog op de verduidelijking en aanpassing van de bestaande regels. De Commissie overweegt deze voorstellen momenteel zorgvuldig.
Ik herinner er ook aan dat het 3e Forum van de Sociale Diensten van Algemeen Belang, dat op 26 en 27 oktober zal worden georganiseerd onder auspiciën van het Belgische voorzitterschap, een gelegenheid biedt om deze voorstellen, en mogelijk ook andere voorstellen, te bespreken.
Tot slot werkt de Commissie binnen het Comité voor sociale bescherming aan een vrijwillig kwaliteitskader voor sociale diensten. De Commissie werkt bij het opstellen van dit kader zeer nauw samen met de belangrijkste belanghebbenden, sociale partners, lokale autoriteiten en aanbieders en gebruikers van diensten.
Samengevat, zet de Commissie zich in voor de tenuitvoerlegging van de nieuwe horizontale sociale bepaling, ook in verband met sociale diensten van algemeen belang.
Zoals ik heb uitgelegd, zijn er talrijke fora voor discussie en dialoog met de belanghebbenden van sociale diensten van algemeen belang. De Commissie ziet daarom geen noodzaak om een extra werkgroep op te richten. De Commissie zet zich echter wel in om de problemen aan te pakken waarmee sommige aanbieders van sociale diensten van algemeen belang worden geconfronteerd bij de uitlegging van de regels inzake de interne markt, met inbegrip van de regels onder de aanstaande Wetgeving Interne Markt, die voor het einde van oktober door de Commissie zal worden vastgesteld.
Andreas Schwab
namens de PPE-Fractie. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, het Verdrag van Lissabon heeft de Europese Unie geen fundamenteel nieuwe bevoegdheden gegeven op het gebied van sociaal beleid. Artikel 9 - de vertegenwoordiger van de Raad heeft hier al op gewezen - vult de bestaande bevoegdheden aan binnen de context van het grondbeginsel van de sociale markteconomie, dat heel belangrijk is voor de Fractie van de Europese Volkspartij (Christendemocraten) en dat we hebben geïntroduceerd in de Europese Conventie die au fond de weg heeft vrijgemaakt voor het Verdrag van Lissabon.
Ons tweede punt is dat de Europese Commissie met het verslag van voormalig commissaris Mario Monti, getiteld 'Putting citizens at the heart of the Union', een interessante en waardevolle bijdrage heeft geleverd aan de manier waarop het ons kan lukken om de grote positieve impulsen van de interne markt te combineren met sociale elementen van de gemeenschappelijke consumentenmarkt. Daarom, commissaris Andor, kijken we verwachtingsvol uit naar de zogenaamde Single Market Act waaraan commissaris Barnier momenteel werkt. Wij geloven dat hiermee het pakket Monti-Kroes op een constructieve manier aangepakt kan worden. Wij zijn echter sceptisch over de vraag of het openstellen van de aanbestedingsrichtlijnen en het opstellen van een richtlijn over concessies er uiteindelijk echt toe zal leiden dat wij de Europese interne markt op het juiste spoor zetten, aangezien wij natuurlijk faliekant tegen een inflatie van de publieke sector zijn.
De vertegenwoordiger van de Raad heeft hier al naar verwezen, maar het is des te belangrijker, hoe groot en belangrijk de sociale consolidatie ook mag zijn - en ik zeg dit als lid van de jongere generatie in dit Parlement - dat we alle schaduwbegrotingen erbij betrekken - professor Bernd Raffelhüschen uit Freiburg zegt dat we een aantal verborgen begrotingen hebben met betrekking tot pensioenschulden - als we kijken naar de sociale consolidatie, en dat we een beleid voeren dat ook de jongere generatie een eerlijke kans geeft voor het volgende decennium.
Ik geloof daarom dat we samen - en de vertegenwoordiger van de Raad heeft hier al op gewezen - voor grote uitdagingen staan; dat het Europees Parlement en de PPE-Fractie gezamenlijk voor deze taak staan en dat we er samen alles aan moeten doen om de inspanningen van de Europese Commissie te steunen, zowel met betrekking tot dit pakket maatregelen voor de interne markt als tot de sociale maatregelen die het puntje op de i vormen van deze interne markt, en dat tegen de achtergrond van de sociale markteconomie. Ik kijk daarom uit naar het verdere debat en dank u voor de aandacht.
Proinsias De Rossa
namens de S&D-Fractie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, op de eerste plaats wil ik de Raad en de Commissie bedanken voor hun verklaringen van vandaag, en ik wil ook de ALDE-Fractie, de Verts/ALE-Fractie en de GUE/NGL-Fractie bedanken voor hun steun om dit onderwerp vandaag op de agenda te krijgen.
De nieuwe sociale bepalingen hebben niet uitsluitend betrekking op diensten van algemeen belang, zoals gesuggereerd door de interventie van de PPE-Fractie eerder vanmiddag, en voor sociale diensten van algemeen belang moeten we tot een afronding komen met betrekking tot de zaken waarover jarenlang is gedebatteerd, in plaats van oude argumenten te herkauwen.
Als rapporteur over de toekomst van sociale diensten van algemeen belang kijk ik ernaar uit met alle fracties samen te werken die de noodzaak van een sterke sociale markteconomie erkennen, en ik hoop met concrete voorstellen te komen om de dilemma's op te lossen waarvoor de aanbieders van sociale diensten van algemeen belang gesteld staan.
Zoals u ongetwijfeld weet, hebben de burgers van Europa na de vaststelling van het Verdrag van Lissabon hoge verwachtingen van de ontwikkeling van een meer samenhangende en dynamische sociale dimensie van het Europees beleid en de Europese wetgeving. Een van de belangrijke debatten in Ierland tijdens de referenda over Lissabon betrof zelfs de nieuwe sociale bepalingen, waaronder artikel 3, artikel 9, artikel 14 en het sociale protocol en ook veel andere bepalingen inzake handicaps en gelijkheid.
Het is altijd belangrijk dat we de verwachtingen van de burgers waarmaken. Het is dubbel zo belangrijk in deze tijd van economische en sociale crisis voor vele miljoenen van onze burgers die door de crisis en de herstelmaatregelen die worden toegepast, hun baan, hun huis, hun spaargeld, hun pensioen, hun openbare gezondheidszorgdiensten en zelfs de opleidingsmogelijkheden voor hun kinderen al zijn kwijtgeraakt, en voor vele anderen die deze nog zullen verliezen.
Het zou de Europese Unie sterk destabiliseren als het college van leden van de Commissie en de Europese Raad zich op het standpunt zouden stellen dat deze artikelen uit het nieuwe Verdrag niets veranderen, en als ze sociale doelstellingen zouden blijven behandelen als ondergeschikt aan de marktdoelstellingen. Als we verzuimen onze verantwoordelijkheden te nemen, wachten ons in de coulissen extreme xenofobe en intolerante politieke partijen die bereid zijn om munt te slaan uit de woede en de ontevredenheid die daarbuiten leeft.
Mijn specifieke verzoek vandaag aan de Commissie, en aan de Raad, is te accepteren dat we een dynamisch proces nodig hebben om vooruitgang te boeken op het punt van de diensten van algemeen belang, in het bijzonder de sociale diensten van algemeen belang.
Ik betreur de verklaring van de commissaris van vandaag. Ik hoop hem in de komende paar maanden ervan te kunnen overtuigen dat hij het bij het verkeerde einde heeft, dat we wel een dynamisch proces nodig hebben, dat we een werkgroep op hoog niveau nodig hebben waarin niet alleen hijzelf en andere DG's zitting hebben, maar ook leden van het maatschappelijk middenveld, de vakbonden, de Raad en het Comité van de Regio's.
We hebben een mechanisme nodig dat de verandering zal aandrijven die iedereen herkent. Commissaris, ik heb u horen zeggen, en ik heb de heer Barroso horen zeggen, dat de belanghebbenden u kennelijk vertellen dat er niet echt een probleem is. De belanghebbenden vertellen mij dat niet. Ik heb het afgelopen half jaar tientallen van hen ontmoet. Ze vertellen me dat er administratieve problemen zijn en dat er juridische problemen zijn en dat deze dringend moeten worden aangepakt. Afgaande op hetgeen u en de Raad hier vandaag hebben gezegd, vrees ik dat ze niet spoedig zullen worden aangepakt. Ik hoop, zoals ik al zei, dat ik u de komende paar maanden op andere gedachten kan brengen. Er is echter dringend behoefte aan een mechanisme, een mechanisme op hoog niveau dat de belanghebbenden omvat en waarborgt dat de besluiten die moeten worden genomen, ook echt worden genomen en nauwkeurig worden uitgevoerd.
Ik denk dat het heel belangrijk is dat het Parlement bij dat proces wordt betrokken. We moeten in gedachten houden dat we de punten van zorg moeten aanpakken, en we moeten laten zien dat het Europa ernst is met het scheppen van een sociale markteconomie, in plaats van alleen maar een interne markt.
Marian Harkin
namens de ALDE-Fractie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, ik heb hier een versleten exemplaar van het Verdrag van Lissabon, met daarin opmerkingen, onderstrepingen, ezelsoren en theevlekken. Twaalf maanden lang was dit mijn vaste reisgezel, toen ik de Ierse burgers probeerde over te halen om 'ja' te zeggen. Toen de Ierse burgers mij vroegen waarom ze vóór moesten stemmen, was een van de vijf antwoorden die ik hun het vaakst heb gegeven, dat dit Verdrag een socialer Europa tot stand zal brengen.
We hebben dit Verdrag net twaalf maanden geleden geratificeerd en nu moeten wij, als politici, onze beloften waarmaken. We hebben het gehad over de nieuwe horizontale sociale bepaling - artikel 9 - die de Unie verplicht om bij het opstellen van haar beleid rekening te houden met de sociale gevolgen van besluiten. Dit is een doelstelling die beleidsterreinen overstijgt en zij geeft ons meer ruimte om ambitieuzer te zijn bij het opstellen, wijzigen of ten uitvoer leggen van Europese wetgeving, maar artikel 9 garandeert geen gewenste beleidsuitkomsten. We hebben er een krachtig instrument mee in handen, maar we moeten ons wel afvragen of we het ook echt gebruiken of dat het slechts windowdressing is.
In de oorspronkelijke Verdragen was sociaal beleid slecht opgenomen, maar ik denk dat het veel sterker is geïntegreerd in het Verdrag van Lissabon. Behalve het Protocol met betrekking tot diensten van algemeen belang, is artikel 14 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie genoemd. Dit verdrag noemt duidelijk de gedeelde verantwoordelijkheid van de lidstaten en de EU voor wat betreft diensten van algemeen belang. Tot nu toe heeft de EU de regels inzake de interne markt toegepast, maar artikel 14 stelt: binnen het toepassingsgebied van de Verdragen "dragen de Unie en de lidstaten er (...) zorg voor dat deze diensten functioneren op basis van beginselen en, met name economische en financiële, voorwaarden, die hen in staat stellen hun taken te vervullen.” Dat is een verschuiving in het Europees beleid en deze moet worden weerspiegeld in de mededelingen en de voorstellen van de Commissie.
Ook wordt de antidiscriminatierichtlijn nog steeds geblokkeerd in de Raad. Dat is een belangrijk stuk wetgeving. We moeten erop toezien dat dit ten uitvoer wordt gelegd. Dus terwijl in het Verdrag van Lissabon de grondbeginselen zijn vastgesteld en wetgeving inzake het sociaal beleid wordt beschermd, is de toekomstige richting van het sociaal beleid nog niet definitief vastgesteld. Wij - de Commissie, de Raad en het Parlement - kunnen en moeten de instrumenten gebruiken die Lissabon ons heeft gegeven.
Karima Delli
(FR) Mijnheer de Voorzitter, mijnheer Courard, commissaris, de voornaamste doelstelling van de Europese Unie, een doelstelling die in het Verdrag van Lissabon wordt vermeld, is de ontwikkeling van een sociale markteconomie, gericht op volledige werkgelegenheid en sociale vooruitgang. Zij bevat dus een sectoroverschrijdende sociale clausule volgens welke de stimulering van een hoog niveau van werkgelegenheid, goede sociale zekerheid en de strijd tegen uitsluiting als richtsnoer moeten dienen om al het communautaire beleid te formuleren en uit te voeren.
De erkenning van sociale rechten, en met name van het recht op toegang tot diensten van algemeen belang, zijn bindend vastgelegd in het handvest van de grondrechten. Dat handvest bevat rechten en beginselen, zoals het recht op toegang tot sociale uitkeringen, hulp voor het vinden van huisvesting en maatschappelijke diensten.
Hoe kunt u, aan de vooravond van het door het Parlement geïnitieerde derde forum over de sociale diensten van algemeen belang, doen alsof de bepalingen van het Verdrag van Lissabon inhouden dat alleen de regels van mededinging en van de interne markt hoeven te worden toegepast op deze maatschappelijke diensten van algemeen belang, zonder enige aanpassing aan hun specifieke vormen van organisatie en financiering?
Neem de dienstenrichtlijn: ondergraaft die niet de missie van maatschappelijke diensten met een sterk lokaal karakter, steunend op organisaties zonder winstoogmerk? Wanneer houdt u op deze struisvogelpolitiek te bedrijven en neemt u uw verantwoordelijkheid als medewetgever, overeenkomstig de bepalingen in het nieuwe artikel 14 van het Verdrag van Lissabon over de werking van de Europese Unie?
Lothar Bisky
namens de GUE/NGL-Fractie. - (DE) Mijnheer de Voorzitter, ik moet toegeven dat het Verdrag van Lissabon en zijn sociale bepalingen goed te lezen zijn. We kunnen echter niet het feit negeren dat honderdduizenden mensen de straat op zijn gegaan in Brussel en andere Europese hoofdsteden. Ze hebben geprotesteerd tegen een verkeerd en asociaal crisisbeleid.
We zijn nauwelijks over de ergste crisis heen, of we horen van veel regeringen al dat de staatsschuld moet worden teruggedrongen. De noodparachutes moeten weer worden opgevouwen, zeggen ze, en investeringsprogramma's afgeschaft. De Commissie wil dat het stabiliteits- en groeipact wordt aangescherpt. Landen met redelijke lonen en salarissen, waar de arbeidsmarkt de regels nog volgt, of waar sociale systemen te 'sociaal' - oftewel te duur - zijn, moeten bestraft worden. De banken gaan door alsof er niets is gebeurd. Pensioenen en lonen moeten gekort worden, consumptiebelastingen eventueel verhoogd. De premies voor sociale ziektekostenverzekeringen stijgen terwijl de diensten afnemen.
Sinds de oordelen van het Europees Hof van Justitie in de zaken Viking, Laval en Rueffert vrezen niet alleen de vakbonden dat het sociale evenwicht van de Europese Unie in een precaire positie is gekomen. De eis van de vakbonden voor een sociale vrijwaringsclausule verdient onze volledige steun. Werknemersrechten, vakbondsrechten en sociale bescherming moeten minstens dezelfde waarde hebben als - en eigenlijk voorrang boven - de interne markt en de vrijheid van dienstverlening. Dit moet duidelijk worden vastgelegd in primaire wetgeving. Ik noem deze feiten omdat de betreffende paragrafen er goed uitzien, maar in werkelijkheid niets veranderen.
Menselijke waardigheid kan niet gegarandeerd kon worden zonder sociale minimumnormen. Een sociale clausule zou de sterk beschadigde reputatie van de Europese Unie bij de bevolking verbeteren en helpen om sociale angsten in te dammen.
Andreas Mölzer
(DE) Mijnheer de Voorzitter, wij beleven binnen de Europese Unie een mijns inziens zorgwekkende ontwikkeling waarin alsmaar meer mensen worden gedwongen tot uitzendarbeid, schijnzelfstandigheid en McJobs en waarin de sociale rechten van de werknemers naar de achtergrond worden verdrongen. Het Europees Hof voor de rechten van de mens lijkt in zijn uitspraken niet alleen te snoeien in de normen ten aanzien van de bescherming van werknemers, het sluit tevens de mogelijkheid uit om sociaal geëngageerde ondernemers voorrang te geven bij aanbestedingsprocedures.
Met het Verdrag van Lissabon zou alles beter worden, werd ons verteld, maar persoonlijk heb ik nog nauwelijks iets van een sociale ommekeer gemerkt. Er worden bijvoorbeeld pogingen gedaan om economische en sociale verschillen door middel van het Europees Sociaal Fonds tussen de lidstaten te verkleinen. Als de afrekening en uitvoering van projecten in vele regio's echter problemen veroorzaakt, schiet dit fonds zijn doel voorbij. De vrijheden van de interne markt komen toch al maar al te vaak enkel overeen met de vrijheden van de multinationals, die de plaatselijke werkgevers, de kleine en middelgrote bedrijven dus, in de verdrukking brengen. Daar moet mijns inziens zo spoedig mogelijk verandering in komen.
Jean-Paul Gauzès
(FR) Mijnheer de Voorzitter, commissaris, met het Verdrag van Lissabon is Europa ongetwijfeld nieuwe sociale doelstellingen rijker. Duurzame ontwikkeling in Europa is gestoeld op een hoog concurrentievermogen van de sociale markteconomie, wat inhoudt: volledige werkgelegenheid en maatschappelijke vooruitgang, bestrijding van maatschappelijke uitsluiting en discriminatie, bevordering van rechtvaardigheid en uitroeiing van armoede. Het Verdrag van Lissabon bevestigt de rol van de sociale partners en stimuleert de sociale dialoog tussen de vakbonden en de vertegenwoordigers van werkgeversorganisaties op Europees niveau.
De werkelijke situatie is, met betrekking tot deze punten, beslist niet zoals die door sommige sprekers hier is beschreven. We kunnen op dit moment de situatie dramatiseren; het is waar dat sommige situaties zorgwekkend zijn, dat de crisis nog niet is afgelopen, dat de crisis gevolgen heeft. Maar Europa neemt op dit gebied maatregelen - die wij aan onze burgers moeten uitleggen - om met name de financiën op orde te brengen, en wat dat betreft loopt zij voorop in het organiseren van deze sector, op basis van ons werk.
Enkele korte opmerkingen: wat, in het bijzonder, de diensten van algemeen belang betreft, zeg ik duidelijk dat we rekening moeten houden met specifieke nationale omstandigheden, want het is waar dat sommige medeburgers een beetje bang zijn - ik denk bijvoorbeeld aan de Fransen. Zij hebben - ten onrechte - het gevoel dat Europa de openbare diensten die tot de Franse traditie behoren, in gevaar brengt. Evenzo behoort bij openbare aanbestedingen rekening te worden gehouden met bijzondere situaties, met name die waarin sprake is van samenwerking tussen diverse overheidsorganen.
Blijft over dat sociaal beleid afhankelijk is van de gezondheid van de economie en van economische groei. Dat is de eerste doelstelling van een sociale markteconomie.
Elizabeth Lynne
(EN) Mijnheer de Voorzitter, anders dan enkele andere sprekers denk ik niet dat het Verdrag van Lissabon op het gebied van het sociaal beleid evenveel verandert als op sommige andere gebieden.
We hebben al vele jaren medebeslissing op het gebied van de werkgelegenheid, maar onder de bepalingen van Titel II die algemeen van toepassing zijn, wordt in artikel 9 verwezen naar onder andere bescherming van de volksgezondheid. Eén richtlijn die hierop van invloed is, is de richtlijn betreffende elektromagnetische velden, en ik weet dat de Commissie hiernaar heeft gekeken. Wanneer we met de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken de richtlijn betreffende elektromagnetische velden door de hele procedure halen, moeten we ervoor zorgen, en ik hoop dat de lidstaten het hiermee eens zijn, dat de allernieuwste MRI-scanners kunnen worden gebruikt.
Artikel 10 van Titel II bestrijkt antidiscriminatie. Zoals diverse andere sprekers hebben gezegd, is het heel belangrijk dat we ervoor zorgen dat de horizontale richtlijn betreffende de toegang tot goederen en diensten vanuit de Raad wordt gedeblokkeerd, en dat we ervoor zorgen dat de lidstaten die deze richtlijn blokkeren, hun bezwaren intrekken, zodat we een echte antidiscriminatierichtlijn betreffende de toegang tot goederen en diensten krijgen.
Patrick Le Hyaric
(FR) Mijnheer de Voorzitter, commissaris, ik moet vaststellen dat wat de boventoon voert in de uitvoering van het Verdrag van Maastricht, niet helemaal is wat u beweert: het is noch artikel 9, noch artikel 14 ter bescherming van de openbare diensten. Wat overheerst zijn de beginselen van mededinging, van onbeperkte vrijhandel, van verlaging van het niveau van sociale zekerheid, pensioengeld, salarissen, en de weigering te komen tot een rechtvaardige belastingharmonisatie.
Dit jaar, bijvoorbeeld, is uitgeroepen tot Europees jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting. Zeg ons eens precies wat u daartegen hebt gedaan, leden van de Commissie en van de Raad. De besluiten die de afgelopen dagen zijn genomen en tot extreme zuinigheid nopen, en de Commissie die zich als waar tribunaal opwerpt om over hun toepassing te waken, werken ieder sociaal project tegen. In plaats van te denken dat zuinigheid en sociale achteruitgang de Europese Unie uit de crisis zullen halen, meen ik dat er geheel anders moet worden geredeneerd; dat we zelfs precies omgekeerd moeten redeneren. Sociale vooruitgang zal de hefboom zijn om uit de crisis te komen.
Ik neem dus de vrijheid u een voorstel te doen, dat ik voor dit debat ter overweging meegeef: het gaat om het scheppen van een nieuw stelsel, dat de Europese Centrale Bank de mogelijkheid biedt om, ook door geldschepping - wat tegenwoordig alle banken in de wereld doen -, de schuld van staten geheel of gedeeltelijk te kopen, indien nodig, en tegelijkertijd een Europees fonds voor menselijke, sociale en ecologische ontwikkeling in het leven te roepen.
Gewaarborgd door de Europese Centrale Bank en de Europese Investeringsbank, moet dit fonds een uitbreiding mogelijk maken van publieke diensten - of, zo u wilt, van communautaire diensten van algemeen belang - en van steun aan industrie, onderzoek en opleidingen.
Ilda Figueiredo
(PT) De druk die de Commissie en de Europese mogendheden uitoefenen op landen met een zwakkere economie en een hoger armoedeniveau is in strijd met alle beginselen van economische en sociale samenhang waaraan het Belgische voorzitterschap hier heeft gerefereerd in naam van de zogenaamde 'sociale clausule' uit artikel 9 van het Verdrag van Lissabon.
Feit is dat de irrationele criteria van het stabiliteits- en groeipact slechts overboord zijn gezet wanneer de lidstaten zich genoodzaakt zagen de banken te steunen bij het aanpakken van de problemen met het giftige afval dat ze zelf hadden gegenereerd. Nu de banken vele miljarden euro aan overheidssteun hebben opgeslokt en de overheidsschuld van de landen met de grootste moeilijkheden de pan uit is gerezen, wordt opnieuw druk uitgeoefend om de overheidsschulden en overheidstekorten terug te dringen, zonder dat rekening wordt gehouden met de werkgelegenheid, de sociale inclusie en de universele rechten op onderwijs en openbare gezondheidszorg, huisvesting en waardige lonen en pensioenen. Ter wille van de houdbaarheid van de overheidsfinanciën krijgen landen zoals Griekenland en Portugal steeds meer bezuinigingsmaatregelen opgelegd, nemen de sociale ongelijkheden en de werkloosheid toe en dreigen 120 miljoen mensen in de Europese Unie het slachtoffer te worden van armoede en sociale uitsluiting.
Portugal zal opnieuw een diepe crisis doormaken als het nieuwe bezuinigingsprogramma dat de Portugese regering onlangs heeft aangekondigd daadwerkelijk ten uitvoer zal worden gelegd. Gelet op deze situatie dringen zich de volgende vragen op. In wat voor sociaal Europa leven wij? Wat is er in het Europees Jaar van de bestrijding van armoede en sociale uitsluiting terechtgekomen van het gewaarborgde minimuminkomen om armoede te bestrijden? Wat is er gebeurd met de integratie van de sociale doelstellingen en de sociale duurzaamheid in het macro-economische beleid? Wat is er geworden van de bescherming en de bevordering van de overheidsdiensten? Wanneer zal werk worden gemaakt van convergerende sociale richtsnoeren en een effectieve beoordeling van de sociale impact, het beleid in het kader van het stabiliteits- en groeipact, het concurrentiebeleid, de interne markt, het begrotings- en belastingbeleid en het monetair beleid? Dat is waar steeds meer werknemers overal in Europa voor ten strijde trekken.
Othmar Karas
(DE) Mijnheer de Voorzitter, de politieke doelstellingen zijn duidelijk. Wij streven naar een Europa met een duurzame sociale markteconomie, grondrechten, zonder discriminatie, volledige werkgelegenheid, een geïntegreerde sociale clausule, sociale samenhang en diensten van algemeen belang die op basis van subsidiariteit moeten worden gedefinieerd. Dat is ons doel. We hebben echter te weinig instrumenten op Europees niveau om dit doel te bereiken. De meeste instrumenten zijn er op het niveau van de lidstaten. Er moet een balans worden gevonden tussen de economische instrumenten, de instrumenten van het mededingingsbeleid en de sociale instrumenten om dit te kunnen realiseren. We moeten de monetaire unie daarom uitbreiden tot een economische en sociale unie. We moeten verder duidelijk zijn en aangeven dat we meer tekenen van solidariteit nodig hebben en dat scholing, mensen kwalificeren, groei en werkgelegenheid niet tegen de sociale kant van Europa moeten worden uitgespeeld; dit zijn daarentegen voorwaarden als we de armoede en uitsluiting willen bestrijden en een einde willen maken aan het fenomeen van de werkende armen.
Marie-Christine Vergiat
(FR) Mijnheer de Voorzitter, ik kom net uit een vergadering van de intergroep van de openbare diensten. En daar vraag ik me soms af of we met dezelfde mensen spreken. Wat u betreft gaat alles goed. De meeste belanghebbenden begrijpen op zijn best niets van de Europese regelgeving, of ze begrijpen haar maar al te goed.
U hebt het over het meten van de sociale effecten van het beleid van de Europese Unie. Dan zeg ik u: ziehier een mooi dossier om het te doen - vooruit, durf het eens te doen! Wanneer, zoals u beweert, er geen enkel probleem is met de openbare diensten, en met name niet met de plaatselijke openbare diensten, zet u zich dan in om een deugdelijke, uitputtende balans op te maken van de liberalisering van diensten in de Europese Unie.
Vrije en eerlijke mededinging zou tot prijsdalingen moeten leiden. Ik ben een Française. Ik zal u gewoon een paar voorbeelden geven die duidelijk maken waarom de Fransen Europa op dit terrein een beetje wantrouwen: de prijs van postdiensten, van spoorweg- en luchtvervoer en vervoer over water, die aan private ondernemingen zijn vrijgegeven, is exponentieel toegenomen.
De notie van algemene diensten zou de waarborg moeten inhouden dat iedereen toegang heeft tot de meest basale diensten. In werkelijkheid zijn ze voor de armsten nauwelijks toereikend en nemen de gevallen van discriminatie toe. Waar is uw mooie verdeling van rijkdommen? We weten toch dat overal in Europa, de verschillen tussen arm en rijk alleen maar toenemen?
Dus ja, commissaris, zoals veel afgevaardigden u reeds hebben gevraagd, wanneer zal de Commissie besluiten om zich rekenschap te geven van de gevolgen van de artikelen 9 en 14 van de Verdragen, net als het protocol over de diensten van algemeen belang, anders gezegd: wanneer zal zij de rechten van het Parlement eerbiedigen? Mag ik misschien vragen waarvoor u bang bent?
László Andor
lid van de Commissie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, de Commissie als geheel is, net als ik, van mening dat het onze doelstelling is om een sociale markteconomie te ontwikkelen. Ik kan voor mijzelf en mijn portefeuille zeggen dat het woordje 'sociale' in deze uitdrukking belangrijker is dan het woordje 'markt'. Natuurlijk moet de Commissie uiteindelijk een heel evenwichtige aanpak presenteren, uitleggen en ten uitvoer leggen. Ik heb echter altijd gestaan voor de sociale doelstellingen, en we nemen die heel serieus.
Ik heb in de discussie ook gemerkt dat de aanstaande Wetgeving Interne markt door het Parlement met teleurstelling zal worden ontvangen, als deze niet een heel sterke sociale dimensie bevat. Dat is waaraan we hebben gewerkt: aan het waarborgen dat dit uiterst belangrijke document sterk zal zijn op sociale vraagstukken. Ik heb deelgenomen in de relevante groep van commissarissen en heb gezorgd voor de opneming van punten die betrekking hebben op pensioenen en andere zaken die heel belangrijk zijn voor de versterking van de sociale dimensie van de Europese economie.
Er zijn echter nog veel andere punten. Ik heb beslist bezwaar tegen een aanpak waarbij we maar één bepaald type oplossing hebben, dat wil zeggen, de totstandbrenging van nog een orgaan op hoog niveau om te waarborgen dat we resultaten leveren op het gebied van de sociale vraagstukken.
Niets in mijn antwoord suggereerde dat ik bezwaar heb tegen een dynamisch proces voor sociale diensten van algemeen belang. In de aanloop naar de conferentie van oktober van het Belgische voorzitterschap bevinden we ons zelfs in een dynamisch proces voor sociale diensten van algemeen belang. Ik zal zowel de opening als de afsluiting van die conferentie bijwonen, en ik ben heel hoopvol gestemd dat deze een aantal kwesties die verband houden met sociale diensten van algemeen belang, naar voren zal brengen om ons voorwaarts te leiden.
Sociale diensten van algemeen belang worden heel serieus genomen in het aanstaande Europees Platform tegen Armoede, dat aan het einde van het jaar bekend zal worden gemaakt. De heer Courard, de staatssecretaris voor Maatschappelijke Integratie en Armoedebestrijding, heeft hier in zijn inleiding ook naar verwezen.
Ik sta ervoor open om verdere stappen te nemen. Ik zou echter eerst willen zien wat deze evenementen en documenten opleveren van de kant van de grotere groep van Europese belanghebbenden. Ik wil benadrukken dat we, ook al is er officieel sprake van enig herstel, nog steeds in een uiterst moeilijke fase van de economische crisis zitten en dat er nog steeds veel leed wordt veroorzaakt, niet alleen door de crisis zelf, maar ook door de maatregelen om uit de crisis te komen.
De Commissie heeft voortdurend opgeroepen om rekening te houden met de belangen van sociale diensten en kwetsbare groepen. In de afgelopen weken heb ik veel toespraken gehouden en heb ik opgeroepen tot voorzichtigheid op het punt van het macro-economisch beleid van de lidstaten.
Begrotingsconsolidatie is onvermijdelijk, omdat landen hoge schulden hebben opgebouwd. Versobering - vooral ondoordachte versobering - en vastberaden bezuinigingen zijn echter niet onvermijdelijk. Alle lidstaten, ook de lidstaten die onder druk staan van de markten, hebben ruimte om na te denken hoe ze tot een weloverwogen begrotingsconsolidatie kunnen komen. Iedereen heeft de mogelijkheid om een evenwicht te vinden tussen de verschillende opties, bezuinigingen op de uitgaven of verhoging van de inkomsten; en ze kunnen eerlijke maatregelen nemen, ze kunnen rekening houden met de belangen van kwetsbare groepen. De Commissie heeft opgeroepen dat te doen.
Zelfs in deze moeilijke tijden roepen wij op tot sociaal bewustzijn. Het Europees Jaar heeft ons daarbij veel geholpen. Dit is een bewustmakingscampagne geweest, en in zoverre is het een succes, want het heeft geholpen om de twee zeer belangrijke doelen van Europa 2020 te verwezenlijken. Zonder deze campagne zouden we er niet in zijn geslaagd om de zeer ambitieuze doelen inzake de verhoging van de werkgelegenheid en de vermindering van de armoede in Europa te verwezenlijken.
Natuurlijk gelooft niemand dat dit van de ene op de andere dag kan worden gerealiseerd. We moeten onze instrumenten verbeteren. Ik accepteer wat de geachte afgevaardigde heeft gezegd over het Europees Sociaal Fonds (ESF). Het functioneert niet perfect; maar we zijn bezig te verkennen waar het ESF zou moeten worden verbeterd op het punt innovatie, waar het ESF zich mee bezig zou moeten houden, en hoe het moet worden gebruikt. Dit maakt allemaal deel uit van een proces. Er zijn reeksen conferenties om dat te bespreken, vooral in het kader van de manier waarop, onder andere, moet worden omgegaan met de situatie van de Roma. Het Belgische voorzitterschap houdt een conferentie speciaal over de manier waarop het ESF van meer nut zou kunnen zijn voor de armoedebestrijding.
Ik heb mijn twijfels over de oprichting van een nieuw fonds. Ik denk dat we eerst moeten verkennen hoe het Sociaal Fonds met de beschikbare instrumenten kan worden gebruikt om de sociale omstandigheden te verbeteren. Ik wil hier de rol onderstrepen die de Europese Investeringsbank speelt op het punt van de ontwikkeling van de infrastructuur en diensten in Europa.
Niemand vraagt om de privatisering van sociale diensten. Dit zijn hoofdzakelijk de bevoegdheden van de lidstaten. Als de Europese regels inzake, bijvoorbeeld, openbare aanbestedingen of staatssteun juist worden toegepast, rekening houdend met alle belangrijke parameters, zullen deze regels echter kwaliteit, kosteneffectiviteit en transparantie garanderen. Dit zijn heel belangrijke doelstellingen en we mogen deze belangrijke doelstellingen, in het bijzonder transparantie, niet onderschatten, wanneer we proberen andere doelstellingen te verwezenlijken, hoe belangrijk of relevant die ook mogen zijn.
Ik hoop dat deze punten overtuigend zijn en dat de aanstaande evenementen, vooral de volgende conferentie over sociale diensten van algemeen belang en armoede, volop mogelijkheden zullen bieden om te praten over hoe we verder moeten gaan. Ik kan u verzekeren dat de terugdringing van armoede en de verbetering van de sociale normen in Europa heel erg in het aandachtsveld van het werk van de Commissie en heel erg in het aandachtsveld van mijn persoonlijke agenda staan.
Philippe Courard
Mijnheer de Voorzitter, ik zou alle afgevaardigden graag willen bedanken voor de kwaliteit van hun interventies.
De Raad heeft de Commissie gevraagd een platform te ontwikkelen dat zich niet alleen tot armoede beperkt, maar dat daadwerkelijk een bredere beweging in gang zet om de strijd tegen uitsluiting en de rol van de sociale bescherming op de agenda te zetten.
Wat betreft de bezuinigingsmaatregelen waar de commissaris zojuist over heeft gesproken, zou ik willen zeggen dat het uiteraard belangrijk is dat er ook gekeken wordt naar maatregelen om te voorkomen dat de bezuinigingen ertoe leiden dat de armen nog armer worden. De strijd tegen de armoede mag in de huidige situatie absoluut niet worden vergeten.
Ik wil de Commissie ook bedanken voor haar betrokkenheid bij de zoektocht naar meer juridische zekerheid voor de sociale diensten van algemeen belang, en met name de specifieke plaats die zij innemen.
Het is echt onze wens om de debatten voort te zetten, met name binnen het Comité voor sociale bescherming, en om de dialoog met de verschillende stakeholders, zowel de instellingen, als de andere belanghebbenden, te verbeteren. Het is duidelijk dat in het debat over de sociale diensten van algemeen belang, zoals mijnheer De Rossa heeft benadrukt, de betrokkenheid van het Europees Parlement veelomvattend is en moet blijven. Artikel 14 is ook een belangrijk element dat in de discussies over de sociale diensten van algemeen belang gebruikt moet worden. Dat zal overigens een van de belangrijke onderwerpen zijn die tijdens het derde forum op 26 en 27 oktober aanstaande aan de orde zal komen.
Kortom, de gesprekken binnen de Raad over het sociaal beleid verlopen moeizaam en hangen, zoals u weet, samen met budgettaire beperkingen. We weten echter allemaal dat de sociale diensten noodzakelijke, onmisbare taken vervullen die derhalve speciale aandacht behoeven. Als de specifieke plaats die zij innemen, wordt erkend, betekent dat dat zij een specifieke behandeling moeten krijgen.
Ik wil tot slot commissaris Andor bedanken voor zijn daadkracht en zijn wil om op alle sociale gebieden vooruitgang te boeken.
De Voorzitter
Het debat is gesloten.
Schriftelijke verklaringen (artikel 149)
Nuno Teixeira
De financiële crisis heeft geleid tot een verslechtering van de sociale situatie van de Europese burgers. De eerste tekenen van herstel hebben lang op zich laten wachten. Er is nog steeds sprake van hoge werkloosheidscijfers en een zwakke economische groei. De Europa 2020-strategie heeft ten doel een plan te ontwikkelen waarmee een economische groei wordt gewaarborgd die garanties biedt voor een toename van de werkgelegenheid en het concurrentievermogen in de Unie. De kerninitiatieven van deze strategie stippelen de route uit die wij moeten volgen om een voor de burgers inclusiever Europa tot stand te brengen. Met het Verdrag van Lissabon wordt de dimensie van het Europees sociaal beleid versterkt. Europa is het Europa van de burgers en het heeft tot taak bij te dragen aan de bevordering van de werkgelegenheid en de verbetering van de levens- en arbeidsvoorwaarden. Ik onderstreep hier het essentiële belang van de dialoog tussen de sociale partners en de rol van kleine en middelgrote ondernemingen als motor van de economie. Wij moeten de sociale doelstellingen van het Verdrag ten uitvoer leggen aan de hand van de concrete voorstellen die in de Europa 2020-strategie worden geformuleerd. Ik denk bijvoorbeeld aan de kerninitiatieven 'Industriebeleid in een tijd van mondialisering' en 'Een agenda voor nieuwe vaardigheden en banen'. Europa moet zijn concurrentievermogen aanscherpen en ervoor zorgen dat het in staat is het hoofd te bieden aan de uitdagingen van de mondialisering, zonder evenwel de doelstellingen van inclusie en duurzame ontwikkeling als waarborg voor sociale integratie in gevaar te brengen.
Silvia-Adriana Ţicău
schriftelijk. - (RO) Het Verdrag van Lissabon herbevestigt de toezeggingen van de lidstaten met betrekking tot de sociale grondrechten die zijn gedefinieerd in het Europees sociaal handvest (van 1961) en het Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de werkenden (1989). Het Verdrag van Lissabon bevestigt opnieuw dat de Unie zich inspant voor een duurzame ontwikkeling van Europa. De economie van de EU is een sociale markteconomie met een hoog concurrentieniveau, met als doelstellingen volledige werkgelegenheid, sociale vooruitgang en een hoog niveau van bescherming en verbetering van de kwaliteit van het milieu. De Unie strijdt tegen sociale uitsluiting en discriminatie, en bevordert justitie en sociale bescherming, gelijkheid tussen vrouwen en mannen, solidariteit tussen de generaties en bescherming van de rechten van het kind.
In de maand augustus was de werkloosheid in de EU-27 9,6 procent, onder jongeren 20 procent. De economische en financiële crisis heeft het sociale klimaat dramatisch beïnvloed; vandaag de dag is de belangrijkste zorg van de Europese burgers het behoud van hun werkplek en de kwaliteit van leven. De EU staat in de eerste plaats voor de 500 miljoen Europese burgers en daarom moet Europa sociaal zijn. Het sociale Europa moet de Europese burgers een werkplek bieden en een fatsoenlijk bestaan, educatie en arbeidsmarktperspectieven voor de jeugd, en voor gepensioneerden een fatsoenlijk bestaan en medische voorzieningen van hoge kwaliteit.
