Ogłoszenie i podpisanie Karty Praw Podstawowych
Przewodniczący
Panie przewodniczący Rady Europejskiej José Sócratesie, panie przewodniczący Komisji Europejskiej José Manuelu Durão Barroso, panie i panowie! To dla mnie ogromna przyjemność móc powitać tu dzisiaj państwa w sercu europejskiej demokracji, w Parlamencie Europejskim, z okazji oficjalnego podpisania Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Istotnie to radosny dzień, zwłaszcza dla obywateli Unii Europejskiej.
Pięćdziesiąt lat po tym, jak ojcowie założyciele na ruinach potrzaskanego kontynentu powołali do istnienia Wspólnoty Europejskie, zamiarem naszym jest uroczyście proklamować wspólne wartości, które stanowią istotę naszej europejskiej tożsamości.
Karta praw podstawowych, którą dziś proklamujemy, symbolizuje wiekopomną podróż obywateli Europy ku zjednoczeniu, którą odbywamy wspólnie od pięćdziesięciu lat.
Karta jest dowodem na to, że gdy kładliśmy podwaliny pod Unię Europejską, mieliśmy za sobą tę najważniejszą lekcję w europejskiej historii, a dzisiaj nadal za siły napędowe integracji europejskiej postrzegamy szacunek dla godności każdej istoty ludzkiej, ochronę zdobytej wolności, pokoju i demokracji oraz stosowanie rządów prawa.
Wolność nie może rozwijać się bez szacunku dla praw innych, a pokój nie może kwitnąć bez sprawiedliwego pogodzenia interesów wszystkich stron. Wolność, pokój, sprawiedliwość i dobrobyt społeczny można osiągnąć jedynie jako integralną całość, żadnego z tych celów nie można osiągnąć kosztem innych celów.
Ojcowie założyciele rozumieli to i stworzyli Europę jako wspólnotę opartą na rządach prawa. Unia Europejska nie rządzi się zasadą, że rację ma silny, ale zasadą, że władza wynika z prawa. W tym leży prawdziwa nowoczesność i wizja naszej Unii, wspólnoty zakorzenionej we wspólnych wartościach. Tylko prawdziwa sprawiedliwość może być dla nas wszystkich gwarancją pokoju.
Wizja ojców założycieli ziściła się. Co więcej, w zmaganiu między dwoma systemami, w którym wolności i demokracji przeciwstawiono dyktaturę i opresję jednostki, okazała się być wizją silniejszą i mającą większe powodzenie.
Cudem naszego pokolenia było położenie kresu podziałowi tego kontynentu. Upadek żelaznej kurtyny i przystąpienie dwunastu krajów do Unii Europejskiej stały się możliwe, ponieważ głos wolności i demokracji oraz równość praw dla każdego okazały się silniejsze niż nieludzkie ideologie dwudziestego wieku.
Deklaracja berlińska, przyjęta 25 marca tego roku, by upamiętnić 50. rocznicę podpisania traktatów rzymskich, stwierdza istotny fakt, gdy mówi, że "My obywatele Unii Europejskiej szczęśliwie jesteśmy zjednoczeni”, gdyż nasza pomyślność leży faktycznie w tym, że wolność, demokracja i prawa człowieka stały się w Unii Europejskiej rzeczywistością dla nas wszystkich.
Dzisiejsza uroczysta proklamacja Karty praw podstawowych to dla nas ogromne zobowiązanie i szansa, by dla prawie 500 milionów obywateli Unii Europejskiej i dla przyszłych pokoleń wypełnić sens zjednoczenia Europy.
Sens Unii Europejskiej, panie i panowie, wykracza poza wyliczenia ekonomicznych kosztów i korzyści. Podczas gdy są one ważne i nadal będą wpływać na nasze życie w UE, jesteśmy przede wszystkim wspólnotą opartą na wspólnych wartościach - solidarność, wolność i równość praw stanowią nieodłączną część naszej codziennej egzystencji. Te wspólne wartości, wśród których kluczowy jest szacunek dla nienaruszalnej godności ludzkiej, jak stanowi art. 1 Karty praw podstawowych, stanowią podwaliny zjednoczenia Europy.
(Oklaski)
Dlatego Parlament Europejski postrzegał prawnie wiążące uznanie Karty praw podstawowych jako kluczowy element wszelkich uzgodnień dotyczących reformy traktatów europejskich i zdołał postawić w tej kwestii na swoim.
Odwołanie do Karty praw podstawowych w artykule 6 traktatu lizbońskiego, który podpiszą jutro przywódcy państw i rządów, nadaje Karcie ten sam wiążący status, co samym traktatom.
Jest całkowicie naturalne, że Europa XXI wieku powinna posiadać wyczerpujący katalog praw człowieka i podstawowych wolności, które byłyby równie wiążące i prawnie egzekwowalne dla wszystkich obywateli Unii, co więcej, jest to także sednem naszego postrzegania tożsamości europejskiej.
(Oklaski)
Człowiek i godność ludzka leży w sercu naszych polityk. W ten sposób Unia Europejska stanowi ramy, które umożliwiają nam, obywatelom Europy, pokojowo budować naszą wspólną przyszłość.
Bez mocnych fundamentów w postaci naszych wspólnych wartości, których musimy być zawsze świadomi, Unia Europejska nie miałaby przyszłości. Także my nie mielibyśmy żadnych podstaw, by nalegać na poszanowanie praw człowieka na świecie, gdybyśmy nie uznali naszych własnych zasad za prawnie wiążące w Unii Europejskiej.
(Oklaski)
Nie pozwolimy także nikomu, ani wewnątrz ani na zewnątrz Unii Europejskiej, nakładać ograniczeń na naszą słuszną obronę praw człowieka. My, Parlament Europejski, mamy moralny i polityczny obowiązek obrony ludzkiej godności w każdym czasie.
(Oklaski)
W dzisiejszym świecie my, Europejczycy, musimy być wspólnotą zjednoczoną wspólnymi wartościami i stającą w obronie godności ludzkiej i musimy dążyć do dialogu międzykulturowego. Możemy to robić z przekonaniem i musimy wytrwać w naszym zobowiązaniu - a wtedy nikt nas nie powstrzyma.
(Oklaski)
Przy tworzeniu projektu Karty praw podstawowych po raz pierwszy w historii europejskiej integracji zastosowana została nowa metoda otwartego i demokratycznego konwentu. Metoda ta odniosła powodzenie i konwent stał się modelem i punktem wyjścia dla całego procesu reformatorskiego.
Parlament Europejski odegrał szczególnie aktywną rolę w sporządzaniu projektu Karty praw i wniósł decydujący wkład do jego treści.
Karta jest pierwszym instrumentem, który nadaje prawom ekonomicznym i społecznym ten sam status co prawom politycznym i wolnościom osobistym. Chroni prawa podstawowe w ramach obszaru działalności Unii i przy stosowaniu prawa wspólnotowego. Daje też wszystkim obywatelom Unii Europejskiej prawo odwołania do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w Luksemburgu. Mamy nadzieje, że nadejdzie dzień, w którym Karta praw podstawowych stanie się aktem prawnie wiążącym dla wszystkich państw członkowskich.
(Oklaski)
Prawa człowieka i podstawowe wolności są nienaruszalne. Apeluję zatem do wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej bez wyjątku, by przyłączyli się w interesie wszystkich obywateli Unii do tego europejskiego porozumienia.
Dzisiejsza uroczysta proklamacja powinna być także dla wszystkich obywateli Europy, którzy mogą bronić swoich praw w oparciu o Kartę, okazją do namysłu nad ich obowiązkami wobec wspólnoty Europejczyków, świata i przyszłych pokoleń. Nie ma praw bez odpowiedzialności. Tym co nas jednoczy, jest solidarność.
(Oklaski)
Tworzymy Europę obywateli i dajemy naszej Unii solidny fundament w postaci wspólnych podstawowych demokratycznych praw. Dzisiejsza uroczysta proklamacja dowodzi, że nasza wspólnota oparta na wspólnych wartościach jest żywa i rozwija się. Dziś ten zestaw wspólnych wartości zostanie trwale zakorzeniony w życiu i w umyśle europejskiego obywatela. Ten dzień to wielki triumf wszystkich obywateli Unii Europejskiej i wszyscy możemy całym sercem się z tego cieszyć.
(Głośne oklaski)
(Wzburzenie w Izbie)
(Kilku posłów wyraża głośny protest i demonstruje transparenty i tablice.)
Przewodniczący
Proszę o natychmiastowe usunięcie tablic. Okażcie państwo trochę życzliwości naszemu gościowi.
Panie przewodniczący Rady Europejskiej, chciałbym poprosić pana teraz o zabranie głosu.
José Sócrates
urzędujący przewodniczący Rady. - (PT) Panie przewodniczący Parlamentu Europejskiego, panie przewodniczący Komisji Europejskiej, panie i panowie! Dzisiaj na uroczystym posiedzeniu Parlamentu Europejskiego proklamujemy Kartę praw podstawowych Unii Europejskiej i chciałbym jasno powiedzieć, że ten dzień - 12 grudnia - będzie znaczącą datą w historii integracji europejskiej. Znaczącą datą w historii Europy.
(Oklaski)
(Wzburzenie w szeregach posłów niezrzeszonych i grupy IND/DEM)
Przewodniczący
Proszę o cierpliwość. Powinni państwo mieć przynajmniej tyle przyzwoitości, by pozwolić mówcy skończyć przemówienie.
Panie przewodniczący, oddaję panu głos.
José Sócrates
urzędujący przewodniczący Rady. - (PT) Choć niektórzy chcieliby tu zakrzyczeć innych, to znacząca data w historii Europy. I chciałbym powiedzieć państwu, że ten dzień i ta uroczystość to być może najważniejsze wydarzenie, w którym mam zaszczyt uczestniczyć. Najważniejsza uroczystość w mojej całej karierze politycznej.
Czuję się zaszczycony jako Europejczyk mogąc podpisać i proklamować tę Kartę, szczególnie zaś, że ma to miejsce podczas portugalskiej prezydencji. Czuję się zaszczycony jako Europejczyk, ale także jako obywatel Portugalii, zwłaszcza, że to podczas naszej Prezydencji w 2000 r. ruszyły obrady Konwentu, który dał początek tej Karcie. Chciałbym tu wyrazić wobec Parlamentu Europejskiego, jakim zaszczytem dla mojego kraju jest uczestniczenie w taki sposób w projekcie obywatelstwa europejskiego.
Karta stanowi zobowiązanie do przestrzegania zasad, które zrodziły cywilizację europejską, wartości związanych z obroną ludzkiej godności i jesteśmy tu po to, by proklamować nasze oddanie tym wartościom, które mają swoje źródło w tradycji konstytucyjnej wspólnej dla państw członkowskich Unii i w międzynarodowych aktach prawnych, takich jak Powszechna Deklaracja Praw Człowieka i europejska konwencja praw człowieka. Aby podkreślić to wzajemne uzupełnianie się, sam traktat lizboński stanowi o przystąpieniu Unii do Konwencji Rady Europy, a zatem uznaje znaczenie ochrony praw podstawowych dla nowoczesnych demokracji.
Dlatego dzisiejszy dzień jest tak wyjątkowy, ponieważ od dziś, choćby niektórym się to nie podobało, prawa podstawowe będą oficjalnie i nieodwracalnie ustanowione częścią wspólnego dziedzictwa Unii, dziedzictwa moralnego, politycznego, obywatelskiego i najlepszych tradycji cywilizacji europejskiej.
Karta ta jest jednak także instrumentem działania politycznego, instrumentem dla instytucji, ponieważ będzie kształtować ich działalność. Będą one prawnie zobowiązane do przestrzegania praw i zasad ustanowionych w tej Karcie i do szerzenia ich stosowania, ale będzie także instrumentem działania dla obywateli, ponieważ dowodzi, że unijny projekt to projekt obywatelski; dowodzi też, że Unia ma służyć swoim obywatelom oraz że chroni i wspiera ich prawa.
Karta uosabia w kontekście europejskim ochronę godności ludzkiej i prawa społeczne. Dlatego właśnie posiada także komponent społeczny, ponieważ chroni godność jednostki w świecie pracy, w świecie zatrudnienia, w kontekście ochrony zdrowia, bezpieczeństwa społecznego i opieki społecznej, a także godność w odniesieniu do ochrony środowiska. To Karta równości i solidarności, Karta uosabiająca walkę przeciw wszelkiej dyskryminacji, to Karta, której celem jest równość, ponieważ specjalną uwagę poświęca dzieciom i młodzieży, równości kobiet i mężczyzn, roli osób starszych, a także ochronie praw osobistych i danych osobowych.
Pragnę także zwrócić uwagę na wolności zawarte w Karcie, wolności związane z obywatelstwem europejskim i związanymi z nimi prawami politycznymi i swobodami gospodarczymi opartymi na traktacie rzymskim, którego 50. rocznicę obchodzimy w tym roku. Jesteśmy wierni naszej tradycji, ponawiając zakaz kary śmierci - chciałbym zwłaszcza wyrazić zadowolenie z decyzji Rady w zeszłym tygodniu o ustanowieniu Europejskiego Dnia przeciwko Karze Śmierci.
Wreszcie chciałbym zaznaczyć, że Karta zawiera prawa obywateli i prawa narodów, odwołując się do instytucji mającej nadrzędny charakter wobec obywateli wszystkich państw członkowskich, co jest także ważne, ponieważ świadczy o podstawowym naszym przekonaniu, że lepszy świat to ten, w którym prawa i swobody są chronione uniwersalnie.
Od dzisiaj Karta ta będzie służyła polityce zewnętrznej Unii Europejskiej, mającej na celu ukształtowaniu świata, w którym te prawa i swobody są powszechnie chronione i gwarantowane. Będzie zatem wskaźnikiem, wskaźnikiem pozycji Unii Europejskiej na arenie międzynarodowej i we wszelkim działaniu, które ma zagwarantować globalne przestrzeganie praw podstawowych.
Dlatego obywatele Europy mogą uznać, dzięki temu, że Unia stała się ich własnością. Mogą uświadomić sobie prawa, które Unia im gwarantuje i zdać sobie sprawę z tego, że Europa jest projektem opartym na pokoju i demokracji, w którym w pełni szanuje się prawa jednostki. To nasz autorytet moralny, tak jak podniosły nastrój tej chwili, jednoczy nasze trzy instytucje. Proklamujemy tę Kartę w wigilię podpisania traktatu lizbońskiego, Kartę, która posiada status prawny prawa podstawowego, równy statusowi prawnemu traktatów, ku pożytkowi wielu i wbrew woli niektórych. Karta ta stanowi część Traktatu.
(Owacja na stojąco)
(Ponowne wzburzenie w szeregach posłów niezrzeszonych i grupy IND/DEM)
Przewodniczący
. - Powinni państwo wykazać dość przyzwoitości, aby pozwolić dokończyć naszemu gościowi wystąpienie.
Hałaśliwe zachowanie nie jest żadnym argumentem. Opuścić Izbę!
José Sócrates
urzędujący przewodniczący Rady. - (PT) w tym zglobalizowanym świecie, w którym wiele osób twierdzi, że zasady gospodarcze i finansowe rządzą niepodzielnie, fakt, że dwadzieścia siedem państw Europy ponawia w kontekście Unii swoje oświadczenie o przywiązaniu do wartości i celów wypracowanych po to, by chronić i zabezpieczać podstawowe prawa, stanowi sygnał i zarazem wkład w regulację samej globalizacji. Podstawowe prawa to wspólna tradycja państw demokratycznych pod rządami prawa, to sposób na ograniczenie uprawnień władz i najważniejsze narzędzia ochrony jednostki.
Dzięki temu, że karta zobowiązuje instytucje i państwa Unii, ogranicza ona zakres uprawnień władz w imię ochrony obywateli i tworzonych przez nich organizacji. Dzięki zaś sformalizowaniu tego ograniczenia uprawnień władz, granice ich stosowania będą przebiegać w ścisłej zgodności z zasadą pomocniczości i wzmacniać wybitnie demokratyczny charakter samej Unii. Obrona praw podstawowych jest wyraźnie wartością, która ma pierwszorzędne znaczenie dla europejskiej tożsamości, która jest częścią naszego kodu genetycznego, elementem, który nadaje kształt całemu europejskiemu projektowi i sprawia, że Europa może być określana mianem unii wartości. Bezwarunkowe poszanowanie dla tych wartości jest tym, czego świat oczekuje od Europy.
To jest Europa, do której pragnę należeć, Europa, która broni tych wartości. Jesteśmy głęboko świadomi tego - ja i wszyscy posłowie, że walka o prawa podstawowe jest zadaniem codziennym i prawdopodobnie też zadaniem nie kończącym się - zadaniem dla społeczeństw obywatelskich, dla przedsiębiorstw przemysłu i związków zawodowych, zadaniem dla każdego obywatela i dla wszystkich obywateli. Oto, dlaczego, proklamując kartę, cieszymy się z porozumienia, jakie osiągnęliśmy w jej sprawie - z uznania dla jej wartości prawnej na równej stopie ze wszystkimi Traktatami ustanawiającymi Unię.
Lecz oprócz tego, że świętujemy dziś dzień radości, proklamacja tej karty oznacza zgodę ze strony instytucji Unii na to, by była ona respektowana i stosowana codziennie w jej działaniach. Tylko w ten sposób możemy żyć tworząc historię Europy, tylko w ten sposób będziemy godnymi spadkobiercami największych przymiotów naszej zbiorowej tożsamości i naszej wspólnej tradycji: zbiorowej tożsamości i wspólnej tradycji, które składają cześć Europie walczącej o prawa, wolności i gwarancje swoich obywateli. Dziękuję wszystkim państwu.
(Ponowne oklaski na stojąco, z wyjątkiem grup GUE/NGL, NI i IND/DEM )
Przewodniczący
. - Panie i panowie! Chciałbym przekazać państwu pewną informację i proszę państwa o niezbędną ciszę. W Parlamencie Europejskim jest teraz król Jordanii. Przemówi do nas bezpośrednio po uroczystej proklamacji Karty praw podstawowych. Proszę, aby dopilnowali państwo, i to nie tylko z uwagi na szacunek dla naszego gościa z Jordanii, abyśmy w godny sposób dokończyli tę proklamację.
José Manuel Barroso
przewodniczący Komisji. - (PT) Panie przewodniczący Parlamentu Europejskiego, panie premierze Portugalii i przewodniczący Rady Unii Europejskiej, panie i panowie! W przeddzień podpisania traktatu lizbońskiego, przewodniczący trzech instytucji politycznych Unii Europejskiej - Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji - podpisują tu, w Strassburgu, europejską Kartę praw podstawowych.
Dla mnie udział w akcie o tak doniosłym znaczeniu jest ogromnym osobistym zaszczytem. Proklamacja Karty praw podstawowych uświęca kulturę prawa w Europie. W Unii Europejskiej, która nade wszystko stanowi wspólnotę pod rządami prawa, zmiany instytucjonalne wymagają dalszego wzmocnienia poszanowania praw podstawowych.
przewodniczący Komisji- Szanowni państwo! Dziś instytucje europejskie potwierdzają swoje zobowiązanie - zobowiązanie, które złożyły w grudniu 2000 r., gdy karta była proklamowana po raz pierwszy. Jednak po siedmiu latach czynimy jeszcze jeden krok - krok o zasadniczym znaczeniu.
Karta z 2000 roku nie była dokumentem posiadającym moc prawną. Wraz z jutrzejszym podpisaniem, a następnie ratyfikacją traktatu lizbońskiego, karta stanie się częścią prawa pierwotnego UE i będzie mieć taką samą wartość prawną, jak traktaty. Postęp ten przyniesie obywatelom Europy bardzo konkretne korzyści. Pozwolę sobie zilustrować to zagadnienie, dokonując krótkiego przeglądu treści Karty. Jej 54 artykuły obejmują prawa, które do tej pory musiały być uznawane przez Trybunał Sprawiedliwości w zależności od konkretnej sprawy. Teraz zostały one połączone w jeden dokument.
Karta, która uznaje podstawowe zasady godności człowieka, łączy w sobie przede wszystkim wszystkie klasyczne swobody obywatelskie, już zawarte w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka: wolność słowa, wolność zgromadzeń, wolność wyznania, równość wobec prawa oraz zasadę niedyskryminacji.
Karta potwierdza też prawa gospodarcze i społeczne. Obejmuje ona prawo do własności i wolność prowadzenia działalności gospodarczej, lecz jednocześnie prawa pracowników i partnerów społecznych, jak również obejmuje takie tematy, jak bezpieczeństwo socjalne i pomoc społeczną.
Karta mówi również o nowych wyzwaniach, przed jakimi stoi dziś społeczeństwo. W związku z tym zawarte są w niej również gwarancje dotyczące ochrony danych, bioetyki i dobrej praktyki w administracji, znane jako "prawa trzeciej generacji”. Będą one bardzo istotne dla wielu obszarów naszej działalności, czy to w polityce badawczej, czy w obszarze wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, czy też w naszych stałych poszukiwaniach dobrych sposobów rządzenia.
przewodniczący Komisji- (FR) Panie przewodniczący, panie i panowie! Karta praw podstawowych pomoże Unii Europejskiej zakotwiczyć się w prawdziwej kulturze praw podstawowych. Podpisując dziś kartę, my - przewodniczący trzech instytucji politycznych Unii - podejmujemy się w pierwszym rzędzie respektować te prawa we wszystkim, co robimy. Zobowiązanie to może wydawać się na pierwszy rzut oka łatwe do dotrzymania, lecz w rzeczywistości będzie ono stanowić ciągłe wyzwanie, wynikające z potrzeby zapewnienia, że we wszystkich politykach UE przestrzegane będą swobody obywatelskie, czy to w tworzeniu prawa dla rynku wewnętrznego, czy w zarządzaniu imigracją, czy też w wysiłkach na rzecz walki z terroryzmem.
Karta jest w ogóle pierwszym wiążącym prawnie dokumentem, jaki kiedykolwiek został wydany na poziomie międzynarodowym, w którym połączone zostały w jeden tekst nie tylko prawa obywatelskie i polityczne, ale też gospodarcze i społeczne, dzięki czemu wszystkie one podlegają temu samemu systemowi nadzoru prawnego. Jest to niewątpliwie wielkie osiągnięcie - i to takie, z którego Europa powinna być dumna. Wierzę, że szczególnie ważne jest, aby było to możliwe w nowej, rozszerzonej Europie, Europie podzielonej niegdyś przez reżimy totalitarne i autorytarne, które lekceważyły prawa człowieka, ponieważ dzisiejsza Europa jest Europą zjednoczoną wokół wartości takich, jak wolność i solidarność.
(Oklaski)
Jeżeli będziemy pracować razem nad tym, aby propagować kulturę praw człowieka, to wniesiemy zasadniczej wagi wkład w budowę Europy prawdziwie zakorzenionej w wartościach - namacalnych wartościach, wiarygodnych w oczach zwykłych ludzi. Europa, wzmocniona dzięki karcie, zyskała więcej determinacji, aby promować swe wartości na świecie. Od czasów podpisania Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, Europa zawsze przewodziła walce o podstawowe prawa. Od dziś będzie lepiej wyposażona, aby tym skuteczniej prowadzić tę walkę w interesie wolności, pokoju i demokracji.
(Oklaski na stojąco)
(Kilku posłów głośno wyraża swój sprzeciw, powiewając flagami i transparentami oraz skandując: "Referendum!”)
(Przewodniczący Izby, José Sócrates i José Manuel Barroso przechodzą do podpisania Karty praw podstawowych)
