Posiedzenie formalne - Portugalia
Przewodniczący
Szanowny panie prezydencie Cavaco Silva! Witam w Parlamencie Europejskim. Parlament Europejski z wielką przyjemnością wita prezydenta Republiki Portugalii.
President
(DE) Panie przewodniczący! Koledzy, to wielka przyjemność dla mnie i dla nas wszystkich, że możemy powitać dziś w Parlamencie Europejskim prezydenta Republiki Portugalii, pana Aníbala Cavaco Silvę. Panie prezydencie! Przez 10 lat pełnienia urzędu premiera Portugalii działał pan na rzecz konsolidacji instytucji demokratycznych i skutecznie promował jej rozwój gospodarczy. Jako dalekowzrocznie myślący Europejczyk, pewną ręką prowadził pan Portugalię po drodze do członkostwa w Unii Europejskiej. Widzę, że przewodniczący Komisji Europejskiej José Manuel Durão Barroso jest również tutaj. Powinienem też przypomnieć, że Portugalia niedawno objęła prezydencję Unii. Panie przewodniczący Barosso, także pana witamy dziś gorąco.
10 lat mija od chwili, gdy prezydent Republiki Portugalii po raz ostatni przemawiał w Parlamencie Europejskim. Od tego czasu przebyliśmy długą drogę. Dzisiaj jest pan tutaj, w Parlamencie w Strassburgu, jako prezydent Republiki Portugalii, po to, by uczcić trzecią prezydencję pana kraju w UE. Trzy prezydencje Portugalskie można najlepiej opisać jako "ambitne w imieniu Wspólnoty”. Za każdym razem Portugalia zajmowała się ważnymi problemami współczesności - na przykład strategią lizbońską lub stosunkami UE z Afryką lub Ameryką Południową. Obecna prezydencja nie stanowi wyjątku. Tym razem Portugalia odnotowała udane zakończenie konferencji międzyrządowej oraz przyjęcie zreformowanego traktatu; wzmocnienie polityki zagranicznej i polityki bezpieczeństwa oraz, w szczególności, rozwój bliższych stosunków pomiędzy UE a Afryką, Ameryką Łacińską i państwami regionu śródziemnomorskiego; dalsze działania w związku ze zmianą klimatu; oraz realizację strategii lizbońskiej.
Odkrycia dokonane na wszystkich krańcach naszego globu przez żeglarzy, którzy w XIV wieku wypływali z Lizbony, stanowiły skuteczny pierwszy krok w kierunku globalizacji. Otwarcie na świat i kultura tolerancji, jaką w ciągu wieków rozwinął wasz kraj, stanowią szczególnie wartościowe doświadczenie w kontekście współczesnej globalizacji, stąd też są one korzystne dla nas w Unii Europejskiej.
Wysiłki Portugalii na rzecz rozwoju stosunków z Ameryką Łacińską oraz kontynuacji stosunków z Ameryką Południową, poprzez jej szczególny związek z Brazylią, w znacznej mierze odzwierciedlają nasze poglądy. Wasza kultura tolerancji i otwartość na cały świat stanowią w dzisiejszym świecie szansę. W trakcie obecnej prezydencji pana kraj będzie mógł kontynuować budowę na fundamentach położonych przez czternastowiecznych odkrywców z taką samą odwagą i wytrwałością, jaką wykazali się oni. Życzymy wam wiele powodzenia i licznych sukcesów w realizacji tego zadania.
(Oklaski)
Aníbal António Cavaco Silva
prezydent Republiki Portugalii - (PT) Panie przewodniczący Parlamentu Europejskiego, panie przewodniczący Komisji Europejskiej, panie i panowie!
Chciałbym wyrazić podziękowania dla przewodniczącego Parlamentu Europejskiego za jego uprzejme słowa oraz głęboką wdzięczność za zaproszenie, abym mógł być tu z wami. Jest to dla mnie zaszczyt, że mogę przemówić do was wszystkich, przedstawicieli narodów Europy i członków tej wielkiej instytucji europejskiej, Parlamentu Europejskiego.
Jestem świadom decydującej roli, jaką odgrywał ten Parlament w udanym procesie integracji europejskiej. Nie zapomniałem o intensywnej i owocnej współpracy z tą instytucją w 1992 roku, gdy jako premier przewodniczyłem pierwszej Portugalskiej prezydencji Rady, której motto, jak może państwo pamiętają, brzmiało: Ku Unii Europejskiej. Udział Parlamentu Europejskiego miał zasadnicze znaczenie dla ustanowienia silnego rynku wewnętrznego oraz postępu projektu zrodzonej w Maastricht Unii Europejskiej.
Teraz, po raz trzeci, mój kraj obejmuje prezydencję Rady Unii Europejskiej. I ponownie mamy do czynienia z olbrzymimi wyzwaniami. Wyzwaniami, które zwracają uwagę na potrzebę konwergencji w odniesieniu do politycznej woli państw członkowskich i instytucji europejskich. Bardziej niż kiedykolwiek wcześniej ważne jest skoncentrowanie naszej kolektywnej energii i determinacji na tym, czego potrzebujemy przy budowie silniejszej i bardziej spójnej Europy. To jest w końcu to, czego oczekują od swoich przywódców obywatele Europy.
Prezydencja Portugalska zrobi wszystko, co w jej mocy, aby ustanowić konwergencję, niezbędną dla postępu w budowie Europy. W szczególności wierzę, że nasza współpraca z Parlamentem Europejskim będzie równie uczciwa i otwarta, jak w trakcie dwóch poprzednich prezydencji Portugalskich.
Jednym z priorytetów prezydencji jest ukończenie zreformowanego traktatu w oparciu o porozumienie osiągnięte w trakcie czerwcowej Rady Europejskiej. Porozumienie to uważam za bardzo ważny krok, który, mam nadzieję, pozwoli nam na wyjście z okresu naznaczonego pewną erozją procesu budowy Europy. Dlatego też wzywam do podjęcia skoordynowanego wysiłku na rzecz zapewnienia, że nowy traktat zostanie podpisany w trakcie prezydencji Portugalskiej.
Bezpośrednio po ukończeniu negocjacji i zamknięciu tego rozdziału, Unii Europejska musi skoncentrować się, bardziej spójnie i z nowym zaufaniem, na tych wyzwaniach, jakimi są troski obywateli Europy: wzroście gospodarczym, zatrudnieniu, bezpieczeństwie, środowisku, energetyce i globalizacji. To jest plan, zgodnie z którym musi działać Europa, dla nas samych oraz dla przyszłych pokoleń.
Dlatego też wydaje mi się, że jest to właściwa chwila, aby podkreślić wartość solidarności, jako podstawowego filara budowy Europy. Solidarności, która w istocie stanowi waruneksine qua non dla budowy Europy przyszłości, wraz z drugą naprawdę fundamentalną zasadą - zasadą pomocniczości. Solidarności namacalnej, praktycznej, przekładającej się na politykę i wspólne działanie, a nie solidarności retorycznej,à la carte.
Pozwolę sobie w tym miejscu przypomnieć deklarację Schumana z 1950 r. i cytuję, żeEuropa ...będzie powstawała przez konkretne realizacje, tworząc najpierw rzeczywistą solidarność. W trakcie naszych wysiłków w kierunku budowy silniejszej i bardziej spójnej Europy musimy dalej kierować się tymi słowami. Utrata idei przynależności do Unii silnie zakotwiczonej w solidarności stanowi jedno z największych zagrożeń dla integracji europejskiej. Aby być prawdziwą Unią, musimy zachować poczucie Wspólnoty, która nie bez przyczyny stała się pierwszą nazwą, nadaną procesowi budowy Europy.
Jedną z takich konkretnych realizacji, która stworzyłarzeczywistą solidarność, było pojęcie spójności gospodarczej i społecznej, ustanowione w Jednolitym Akcie Europejskim z 1986 r., w związku z którym miałem zaszczyt uczestniczyć w negocjacjach i który podpisałem jako premier Portugalii.
Nadzwyczajne postępy integracji europejskiej w ciągu ostatnich 20 lat nie byłyby możliwe bez polityki spójności gospodarczej i społecznej. Przyczyniły się one do spójności politycznej, wzrostu gospodarczego, wzrostu zatrudnienia, spójności terytorialnej, do równych szans oraz do wzmocnienia pozycji Europy w świecie.
Dziś mamy nowe powody, aby z nową energią zainteresować się zasadą spójności. Myślę o narastającym procesie globalizacji, migracji na wielką skalę oraz procesach demograficznych prowadzących do braku równowagi społecznej i gospodarczej wynikającego ze starzenia się populacji.
Panie przewodniczący, panie i panowie!
Dobrze znamy trzy aspekty zrównoważonego rozwoju: społeczny, gospodarczy i środowiskowy. Jest to główny cel integracji europejskiej, który jest przy różnych okazjach potwierdzany i został zawarty w strategii lizbonskiej.
Przy tej okazji chciałbym skupić się na aspekcie społecznym, a bardziej szczegółowo na zagadnieniu ubóstwa i wykluczenia społecznego.
Oprócz zasady solidarności istnieje też etyczne i moralne pojęcie postępu, bez którego utraciłyby znaczenie podstawowe wartości idei europejskiej - wartości takie, jak stałe dążenie do pokoju, stawianie na pierwszym miejscu wolności i praw człowieka, duch wspólnoty, nacisk na równość i sprawiedliwość społeczną, poszanowanie dla pracy oraz próby propagowania szerszego i bardziej wyzwalającego poczucia odpowiedzialności obywatelskiej.
Jednogłośne uznanie za europejski cel walki z ubóstwem i wykluczeniem społecznym nakłada na nas wszystkich odpowiedzialność za znalezienie nowych rozwiązań dla coraz bardziej złożonych i długotrwałych problemów. Agenda Społeczna, w połączeniu z celami strategii lizbońskiej, wytycza ambitne i trudne wyzwanie, z jakim mamy do czynienia.
W tym odniesieniu pozwalam sobie zauważyć, że w tym roku upływa 50 rocznica utworzenia Europejskiego Funduszu Społecznego oraz 10 rocznica powstania Europejskiej Strategii Zatrudnienia. Jest to również Europejski Rok Równych Szans dla Wszystkich.
Jako Prezydent Republiki Portugalii, wybrałem zagadnienie integracji społecznej jako jeden z priorytetów moich działań. W ciągu pierwszego roku kadencji mojego urzędu propagowałem Drogę do Integracji, aby zmobilizować obywateli Portugalii i ostrzec ich o pilnej potrzebie zajęcia się wskaźnikami długotrwałego ubóstwa, nierównego podziału dochodów i wykluczenia, które w dalszym ciągu dotyczy tysięcy obywateli.
Jestem teraz bardziej niż kiedykolwiek przekonany o konieczności sprostania temu wyzwaniu, przy użyciu elastycznych i innowacyjnych rozwiązań: większej odpowiedzialności dla organizacji pozarządowych i ogółu obywateli, lepszej koordynacji działań państwa z inicjatywami społeczeństwa obywatelskiego, uznania, że polityka redystrybucji nie tylko nie wyklucza, lecz nawet wymaga stworzenia większej ilości lepszych szans na udział w tworzeniu dobrobytu, w indywidualnych osiągnięciach i zrównoważonym rozwoju - dla wszystkich.
Przed Portugalią wciąż jest jeszcze długa droga do osiągnięcia standardów europejskich. Ale również prawdą jest, że cała Europa wciąż jest jeszcze daleka od osiągnięcia celów spójności społecznej, które stara się osiągnąć i z których nie może zrezygnować.
To fakt, że nierównym poziomom zamożności w Unii, widocznych dzięki wskaźnikom społecznym i gospodarczym w ostatnich dekadach, towarzyszyło znaczące zbliżenie się do średniej europejskiej najsłabiej rozwiniętych państw członkowskich.
Konwergencja gospodarcza państw nie może jednak być mylona z konwergencją grup społecznych w tych krajach - procesem podlegającym nakazowi słuszności i sprawiedliwości społecznej. Z tej perspektywy należy przyznać, że dokonał się niewielki postęp.
W ciągu pięciu lat, od roku 2001 do 2005, linia ubóstwa w krajach całej Unii utrzymywała się niezmiennie na poziomie 16%. Mówimy o około 75 milionach Europejczyków, których dochód, którym mogą rozporządzać jest niższy od 60% średniego poziomu dochodów w ich własnych krajach.
Przy uwzględnieniu tej liczby, w połączeniu z zarejestrowanymi tendencjami w zakresie nierównomiernego rozkładu dochodów, staje się widoczne, że sytuacja jest jeszcze mniej zachęcająca. W 2005 r. w liczącej 25 państw Unii Europejskiej, dochody liczącej 20% grupy najbogatszej ludności były pięciokrotnie wyższe od dochodów najbiedniejszych 20%. W 2000 roku różnica ta była cztero i półkrotna.
Bardziej szczegółowa analiza tych wskaźników pokazuje, że najbardziej zagrożone ubóstwem są osoby starsze, bezrobotni - zwłaszcza długotrwale bezrobotni, osoby żyjące samotnie i rodzice samotnie wychowujący dzieci.
Z kolei inne grupy są narażone na zaburzenia i rosnące zagrożenia społeczne z uwagi na to, że są bardziej narażone na wykluczenie. Mówię o dzieciach, osobach niepełnosprawnych, imigrantach i mniejszościach etnicznych.
Sama Rada UE w sprawozdaniu dotyczącym zabezpieczenia społecznego i integracji społecznej z 2007 r., uznaje, że, cytuję:dzieci są bardziej niż przeciętnie narażone na ubóstwo w większości państw członkowskich. W niektórych niemal co trzecie dziecko jest zagrożone. Życie z samotnym ojcem lub matką albo w rodzinie dotkniętej bezrobociem zwiększa to ryzyko. To poważna sytuacja, na lekceważenie której nie możemy sobie pozwolić.
W jakiż to sposób Unia Europejska, która zagrożona jest starzeniem się społeczeństw i endemiczną recesją demograficzną, może nie cenić swojego najważniejszego dobra - swoich dzieci i swojej młodzieży?
(Oklaski)
Panie przewodniczący, panie i panowie!
Zastanawiam się, czy nie osiągnęliśmy już punktu, w którym tradycyjne polityki zabezpieczenia społecznego przestają być skuteczne.
Opieka społeczna i polityki ochrony odgrywały decydującą rolę w odbudowie gospodarczej po drugiej wojnie światowej oraz przy formowaniu współczesnych społeczeństw europejskich. To, co zaczęło być nazywane państwem opiekuńczym, pozostawiło po sobie spadek, któremu Unia zawdzięcza swój początek.
Działając w oparciu o powodzenie wyjątkowo silnie redystrybucyjnej polityki, inspirowanej przez ideę państwa opiekuńczego, Europa stworzyła wymyślny wzorzec zabezpieczenia społecznego, który mimo różnic pomiędzy poszczególnymi państwami znany jest powszechnie jako europejski model społeczny. Przy wszystkich jego ograniczeniach i wadach, pozostaje faktem, że taki model społeczny stał się obecnie nieodłączną częścią tożsamości europejskiej.
Niemniej, jeśli zamierzamy go bronić, to musimy zgodzić się, że będzie on musiał ulec zmianie, tak, aby mógł sprostać nowym wyzwaniom i dostosować się do nowego świata - świata globalizacji, społeczeństwa informatycznego i opartego na wiedzy.
Polityki szczebla krajowego, mające w przeważającej mierze charakter redystrybucyjny, odnotowują coraz gorsze wyniki, jeśli chodzi o zdolność do wypracowania jakichkolwiek widocznych efektów w dziedzinie społecznej. Ich efektywność i zrównoważony charakter są coraz bardziej wątpliwe.
W planowaniu polityki społecznej na przyszłość, najważniejsze jest skupienie się na pojęciu społeczeństwa opiekuńczego, w którym my wszyscy, jako obywatele, ponosimy większą odpowiedzialność i okazujemy więcej solidarności.
Oczywiście, postęp społeczny uzależniony jest od wzrostu gospodarczego. Lecz niezrównoważony i niemożliwy do przyjęcia wzrost gospodarczy jest społecznie szkodliwy.
Główną przyczyną ubóstwa w większości krajów Unii Europejskiej jest bezrobocie. Potrzebujemy większego i lepszego wzrostu gospodarczego, a to oznacza większą liczbę lepszych szans na zatrudnienie.
Ułatwienie udziału w rynku pracy, zgodnie z należnym znaczeniem i poszanowaniem każdej osoby, która przyczynia się do wytwarzania majątku i tworzenia dobrobytu, w procesie określonym mianem aktywnej integracji, stanowią one najlepszą ochronę, jaką można zapewnić obywatelowi przed ubóstwem i wykluczeniem społecznym.
Cel ogłoszony w strategii lizbońskiej w postaci zwiększenia poziomu zatrudnienia w Unii do 70% stanowi nakaz społeczny, o którym należy pamiętać, chociaż wydaje się on trudny do zrealizowania przed 2010 rokiem.
Inną metodą ochrony obywateli jest udzielanie im pomocy w uzyskiwaniu kwalifikacji, wykształcenia i nowych umiejętności, które pomogą im sprostać nowym wyzwaniom technologicznym, środowiskowym i kulturowym.
Dlatego też najważniejsze jest, aby państwa członkowskie przyznały najwyższy priorytet wspólnemu celowi - poprawie wykształcenia i wyszkolenia młodszego pokolenia i wpojeniu mu nawyku nauki przez całe życie. Niewątpliwie da im to konkurencyjną pozycję w społeczeństwach przyszłości, opartych na informatyce i wiedzy.
Ustanowiliśmy rok 2010 Europejskim Rokiem Zwalczania Ubóstwa i Wykluczenia Społecznego. Jest to rok, w którym powinno się apelować do nas o przedstawienie wyników i pokazanie, jak bardzo zachowaliśmy ambicje, które w 2000 r. inspirowały nas w Lizbonie. Ambicje te obejmują, cytuję: inwestowanie w zasoby ludzkie i zwalczanie wykluczenia społecznego.
Cel w postaci zwalczania ubóstwa i wykluczenia społecznego nie ogranicza się do granic geograficznych Unii Europejskiej. Wymiar zagraniczny zasady solidarności stanowi w pierwszym rzędzie odzwierciedlenie wartości humanitarnych, na których opiera się europejski projekt. Tradycje, które uniemożliwiają rozwój biedniejszym krajom, występują teraz w połączeniu z problemami będącymi skutkiem globalizacji, toteż walka z biedą i niedorozwojem musi przybrać skalę globalną. To jedyny przepis na sukces.
Unia Europejska przyjęła na siebie nowe obowiązki w tym zakresie i posiada całą gamę wiedzy i doświadczeń, które sprawiają, że odgrywa szczególną rolę. Musi ona objąć przewodnictwo w światowej agendzie.
I w tym kontekście zwracam państwa uwagę na Afrykę, kontynent położony blisko Europy nie tylko pod względem geograficznym, ale również zasługujący z naszej strony na uznanie i traktowanie go jako priorytetowego partnera. Unia może odkryć, że przyjdzie jej zapłacić wysoką cenę strategiczną za bierność Europy wobec Afryki.
W związku z tym przywiązuję szczególną wagę do zbliżającego się szczytu Europa-Afryka, który odbędzie się w trakcie prezydencji Portugalskiej. Czas zacząć rozmawiać z Afryką, a nie tylko mówić o Afryce i jej problemach.
Panie przewodniczący, panie i panowie!
Mam uczucie, że nie mogę zakończyć tego wystąpienia bez poruszenia dwóch zagadnień, które uważam za decydujące dla przyszłości Unii.
Po pierwsze, energetyka i środowisko. Będą to niewątpliwie kluczowe sektory w XXI wieku, a rozwój wypadków w tych sektorach określi nowy kształt geopolityczny świata. Energetyka i środowisko są dziedzinami żywotnego wspólnego interesu i muszą zostać uznane za nowe siły wiodące w integracji europejskiej. Także tutaj musimy zbudować silną "rzeczywistą solidarność”. Skuteczność gospodarki, bezpieczeństwo i jakość życia w Unii Europejskiej są w znacznej mierze uzależnione od powodzenia polityki energetycznej i polityki ochrony środowiska. W tym kontekście muszę jeszcze raz wyrazić uznanie dla strategicznej wizji i determinacji, jaką wykazała się Komisja Europejska i jej przewodniczący, bez której nie osiągnęlibyśmy tak wspaniałych wyników w tej dziedzinie w ciągu prezydencji Niemieckiej.
Po drugie - jest pytanie do nas wszystkich. Jaka jest rola Unii Europejskiej na scenie międzynarodowej i jej wkład w budowę nowego porządku światowego? Uważam za absolutnie najważniejsze dla stabilności procesu integracji europejskiej zapewnienie, że Europa będzie głównym i wpływowym graczem w globalnym, multilateralnym i wielobiegunowym świecie, który właśnie powstaje. Graczem o mocnym, konsekwentnym i spójnym głosie. Graczem szanowanym i szanującym innych. Graczem, który będzie potrafił bronić zasad i wartości, na których opiera się jego model gospodarczy i społeczny.
W tym kontekście zwracam uwagę, że Portugalia znalazła się wśród tych państw, które prowadziły pierwszą falę globalizacji gospodarczej w historii i jest świadoma, że przyszłość Europy uzależniona jest w poważnym stopniu od jej zdolności do bycia godnym zaufania i wpływowym partnerem na scenie międzynarodowej.
Panie przewodniczący, panie i panowie! Na zakończenie muszę powiedzieć raz jeszcze o tym, jak wiele nadzwyczajny przebieg procesu integracyjnego zawdzięcza Parlamentowi Europejskiemu, instytucji, która zawsze przewodziła obronie wartości i zasad tworzących europejską tożsamość i stanowiła tworzywo "rzeczywistej solidarności”, jaką założyciele przekazali nam.
Jestem przekonany że tu, w tej izbie, znajdzie się wizja, wola i energia niezbędna dla realizacji tego szczytnego celu, jakim jest jednoczenie narodów Europy i wzmacnianie jej pozycji na świecie.
(Oklaski na stojąco)
Przewodniczący
(DE) Panie prezydencie! Te żywiołowe oklaski świadczą niezbicie, że pana słowa zostały przyjęte gorąco i z aprobatą. Mówił pan o solidarności oraz poczuciu wspólnoty - wartości te umacniają to, co staramy się osiągnąć tu, w Unii Europejskiej. Nasze cele możemy zrealizować tylko poprzez solidarność, poczucie wspólnoty i praktyczne działania. Pana przemówienie nie stanowi pustej retoryki, ponieważ w ciągu pańskiej kariery politycznej dowiódł pan, że jest przekonany do idei Europy i zdolny podejmować działania w imieniu Europy.
Przemawiając w imieniu Parlamentu Europejskiego, chciałbym zapewnić pana, że my, posłowie, zrobimy wszystko, co w naszej mocy, aby wspierać prezydencję Portugalską tak, że gdy głowy państwa i szefowie rządów spotkają się w październiku, będziemy mogli uzyskać dobre wyniki w sprawie zreformowanego traktatu. Chciałbym także wyrazić naszą wdzięczność i uznanie ministrowi spraw zagranicznych Luísowi Amado, sekretarzowi stanu Manuelowi Lobo Antunesowi oraz panu ambasadorowi Álvaro Mendonça e Moura i ich kolegom, których zadaniem jest przekazywanie, poprzez proces dyskusji, wyrazów naszej woli politycznej. Mówię im "Jesteśmy z wami”. Panie prezydencie! Dziękuję panu w imieniu Parlamentu Europejskiego za skierowane do nas, budzące wrażenie słowa. Życzę Portugalii wszelkich sukcesów w interesie naszej wspólnej Europy. Bardzo panu dziękuję, prezydencie Cavaco Silva.
(Oklaski)
(Posiedzenie zostało zawieszone o godz. 12.35 i wznowione o godz. 15.00.)
