Sociale economie (korte presentatie) 
De Voorzitter
Aan de orde is een korte presentatie van het verslag van Patrizia Toia, namens de Commissie werkgelegenheid en sociale zaken, over de sociale economie.
Patrizia Toia
rapporteur. - (IT) Mijnheer de Voorzitter, geachte collega's, ik ben blij en trots dat het Europees Parlement de sociale markteconomie onderzoekt en praktische voorstellen op papier zet om deze sector effectief te ondersteunen.
Mijn verslag heeft drie doelstellingen. Het eerste doel is de aandacht te vestigen en een licht te laten schijnen op een heel belangrijke sector, ook voor de economie. Deze sector omvat 10 procent van de Europese bedrijven en zorgt voor 9 à 10 procent van de werkgelegenheid. Het is een sector met uiteenlopende marktdeelnemers - coöperaties, onderlinge maatschappijen, stichtingen, sociale ondernemingen en verenigingen - die specifieke waarden delen en een aanzienlijke bijdrage leveren aan het BBP. Daarom willen we hieraan meer institutionele zichtbaarheid geven.
Het tweede doel is aan te tonen dat dit geen marginale sector is, geen buitenbeentje, maar een sector die volledig deel uitmaakt van de markteconomie, een sector met eigen regels die nog door de interne markt erkend en gerespecteerd moeten worden. De sector vertegenwoordigt een alternatieve manier van zakendoen, van produceren, consumeren en creëren van werkgelegenheid, maar is niettemin volledig opgenomen in de markt. Deze manier heeft een aantal onderscheidende kenmerken die niet afgevlakt mogen worden en in feite erop neer komen dat productie en werkgelegenheid worden gecombineerd met waarden als solidariteit, verantwoordelijkheid en menselijke waardigheid ook op de arbeidsmarkt.
Zoals iemand al eens zei - en in mijn ogen terecht - werken deze ondernemingen met kapitaal, maar niet vóór het kapitaal. Het gaat hierbij om concepten die deel uitmaken van het ideëel erfgoed van de Europese Unie - denk bijvoorbeeld aan Delors -, omdat we de sociale economie vaak als hoeksteen van het Europees sociaal model hebben erkend maar er vervolgens weinig mee hebben gedaan.
Nu is de tijd rijp om opnieuw het belang van deze bedrijven te ontdekken, aangezien de huidige productiecrisis heeft aangetoond dat veel traditionele bedrijven fragiel, zwak en soms gewetenloos zijn. De wereld van de sociale economie is daarentegen veel meer plaatsgebonden, staat dichter bij de echte economie en bij de mensen en is, en was, daarom vrij van speculatieve neigingen. Binnen deze sector zijn mensen werkzaam met zeer verschillende functies, vaak op het vlak van de voorzieningsstaat. Zij wordt ook wel "pool van sociaal nut” genoemd en kan mijns inziens een bijdrage leveren aan de duurzaamheid van onze sociale stelsels in tijden van schaarste.
Het derde doel is te bepalen wat we concreet kunnen doen om deze sector te ondersteunen. Ik zal heel kort één of twee voorstellen beschrijven. Allereerst hebben we een duidelijke definitie nodig, om precies te weten te komen hoe de profielen en definities van het grote aantal verschillende marktdeelnemers eruit zien. Het is ook onontbeerlijk dat de bijdrage van deze sector op correcte wijze wordt weergegeven in de nationale boekhouding van de verschillende landen. Deze sector behoort niet tot de kapitalistische economie, noch tot de algemene economie, en heeft daarom een eigen definitie nodig. De Commissie heeft hier al een bijdrage aan geleverd met het handboek, dat echter absoluut moet worden toegepast. Ik denk dat de academische wereld, de wereld van de universiteiten en het onderzoek, hier ook een belangrijke bijdrage aan kunnen leveren.
Ten slotte moeten er wetgevingsinitiatieven komen. Er zijn verschillende dingen gedaan - zoals het statuut van coöperatie en het statuut van stichting - en ik heb gezien dat de Commissie haar raadpleging heeft hervat. We moeten dus nagaan wat nuttig is en of het de moeite waard is om op deze manier verder te gaan. We willen niet dat een sector die gedijt op ideeën, motivatie en vrijheid in bureaucratie verzandt, maar het zou verstandig zijn om daar waar communautaire wetten nodig zijn, of in de toekomst nodig zijn, deze op te stellen.
Tot slot wil ik vragen deze sector te betrekken in de sociale dialoog. Waar en op welk niveau zouden raadplegingen en dialogen met de Europese Commissie moeten plaatsvinden? En tot slot, in welke directe steun moet worden voorzien met de Europese programma's? Moeten er ad hoc-programma's komen voor de sociale economie, of moet ruimte worden gecreëerd binnen bestaande programma's voor deze marktdeelnemers? Het is aan de Commissie om dit te bepalen.
Alvorens af te sluiten wil ik de nationale verenigingen en de Europese netwerken bedanken die me gesteund hebben bij dit werk. Ik dank ook de interfractiewerkgroep 'Sociale economie' van het Parlement, die uitstekend functioneert, de schaduwrapporteurs, en ook commissarissen Verheugen en Špidla, met wie we vrij open en intensief van gedachten hebben gewisseld.
Dit verslag, waarbij talloze sociale organisaties en verenigingen waren betrokken, vertrouwen wij nu toe aan de Commissie, in de hoop dat u, mijnheer de commissaris - als vertegenwoordiger van de hele Commissie - ondanks het feit dat het einde van deze legislatuur nadert, toch nog wat tijd zult vinden om een of ander initiatief in een concrete vorm te gieten en om een duidelijk signaal af te geven, zodat het volgende Parlement en de volgende Commissie niet weer van voren af aan hoeven te beginnen, maar iets concreets in handen hebben om op verder te bouwen.
Janez Potočnik
lid van de Commissie. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, de Commissie juicht het initiatief van het Parlement om een initiatiefadvies op te stellen over sociale economie toe. Vooral in de context van de huidige financiële en economische crisis verdient deze belangrijke sector het om meer te worden gestimuleerd.
Sociale-economieondernemingen hebben een unieke manier van zakendoen, doordat ze de bundeling van de economische prestaties van alle leden, en vaak ook het streven naar sociale doelstellingen, als zakelijk doel hanteren. Ze kunnen dus bij uitstek bijdragen aan het beleid en de doelstellingen van de Gemeenschap, vooral op het gebied van werkgelegenheid, sociale samenhang, regionale en plattelandsontwikkeling, milieubescherming, consumentenbescherming en sociale zekerheid. Sociale-economieondernemingen zijn een vast bestanddeel van het ondernemingsbeleid van de Commissie. Aangezien ze meestal micro-, kleine of middelgrote ondernemingen zijn, profiteren ze al van de Europese wetgeving inzake het midden- en kleinbedrijf ("Small Business Act") en van alle maatregelen gericht op kleine ondernemingen.
Met betrekking tot de sociale economie is ons doel om een juridisch en administratief klimaat te creëren, op Europees niveau en in elke lidstaat, waarin sociale-economieondernemingen van elke soort en maat kunnen bloeien en de door de globalisering en economische malaise veroorzaakte uitdagingen het hoofd kunnen bieden. Meer in het bijzonder is het beleid van de Commissie erop gericht ervoor te zorgen dat sociale-economieondernemingen kunnen groeien en bloeien naast andere soorten bedrijven. Daarom zorgt de Commissie er met bijzondere aandacht voor dat alle andere beleidsregels van de Gemeenschap, op het gebied van bijvoorbeeld concurrentie, boekhouding, ondernemingsrecht, overheidsopdrachten, gezondheid, sociale zaken, landbouw, visserij, banken, verzekeringen, publieke en private partnerschappen en regionale ontwikkeling, rekening houden met de specifieke behoeften, bijzondere doelen, inspanningen en werkwijze van dit soort ondernemingen.
Tot slot werken de diensten van de Commissie momenteel aan een document waarin de vooruitgang die sinds 2004 is geboekt met betrekking tot de steun voor coöperaties, wordt beoordeeld. Het document zal ook de situatie van andere sociale-economieondernemingen beoordelen en zo nodig nieuwe maatregelen voorstellen.
De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt donderdag 19 februari 2009 plaats.
Schriftelijke verklaringen (artikel 142)
Iles Braghetto
schriftelijk. - (IT) Niet-lucratieve activiteiten en verenigingen zonder winstoogmerk zijn een voortdurend groeiend verschijnsel binnen Europa.
In tijden van economische en financiële crisis, met serieuze gevolgen op sociaal niveau, is het versterken van een economie die gebaseerd is op sociaal nut en niet op winst, een strategische keuze die ons de mogelijkheid biedt om de negatieve effecten van de crisis aan te pakken en de ontwikkeling van de strategie van Lissabon voort te zetten via de verwezenlijking van een van haar voornaamste doelstellingen, te weten sociale verantwoordelijkheid.
Ten tweede is de sociale economie een soort vliegwiel voor activiteiten op plaatselijk niveau. Op die manier wordt zij een betrouwbare partner voor de overheidsdiensten die maatregelen moeten treffen ter bescherming van de zwakkeren in de samenleving.
Daarom juichen wij dit initiatief van het Europees Parlement toe. Dit is gebaseerd op de wettelijke en statistische erkenning van een realiteit die wortelt in het Europees weefsel, daarbinnen opereert en in staat is sociale doelstellingen te bereiken.
Dit is een visie van subsidiariteit waarmee een fundamentele bijdrage wordt geleverd aan het Europees sociaal model.
Gabriela Creţu  
De sociale economie kan een vitale rol spelen in de Europese economie door een nieuw type economie te creëren dat gebaseerd is op democratische waarden, een economie waarin mensen voorop staan en waarin belang wordt gehecht aan duurzame ontwikkeling.
De sociale economie kent echter een groot obstakel: het is een sector die nog niet erg zichtbaar is, omdat deze nog geen erkenning heeft als een sector die zich onderscheidt van de andere twee, de overheidssector en de particuliere sector.
We roepen de Commissie en de lidstaten op een rechtskader te ontwikkelen waarbinnen de sociale sector erkend wordt als een derde sector en in duidelijke regels vast te leggen welke soort rechtspersonen in deze sector mogen opereren, zodat andere soorten organisaties geen gebruik kunnen maken van financiële middelen of beleid die bedoeld zijn om sociale-economieondernemingen te ondersteunen en stimuleren.
We roepen de Commissie en de lidstaten ook op financiële steun, opleidingen en advies ter beschikking te stellen en de procedures voor het opzetten van een onderneming in de sociale sector te vereenvoudigen.
Op die manier kan de sociale economie zijn effectieve rol vervullen tegen de algemene achtergrond van de Europese economie, niet alleen door armoede te bestrijden, maar ook door middelen, rechten en diensten toegankelijk te maken voor burgers die deze nodig hebben om in de samenleving te kunnen participeren.
Gábor Harangozó  
schriftelijk. - (EN) Allereerst zou ik graag onze rapporteur, mevrouw Patrizia Toia, willen bedanken voor de kwaliteit van het verslag dat zij vandaag presenteert. Het is belangrijk om duidelijkheid te verschaffen bij de vaststelling van het concept sociale economie en zijn juridische status af te bakenen tegen de achtergrond van het brede scala aan ervaringen in de verschillende landen. De sociale economie moet inderdaad zichtbaar zijn - door middel van meer kennis van EU-brede gegevens - zodat de doelstellingen van solidariteit, werkgelegenheid, ondernemerschap, groei, concurrentie, sociale cohesie en sociale dialoog in de hele Unie beter bereikt kunnen worden. De sociale economie wordt steeds meer een belangrijke deelnemer op plaatselijk en regionaal niveau en speelt nu meer dan ooit - vanwege de ernstige impact van de financiële crisis - een belangrijke rol in de Europese maatschappelijke en economische ontwikkeling. De Unie moet haar inspanningen concentreren op het steunen van de sociale en economische krachten, zodat de strikte scheiding tussen de publieke en de private sector wordt overwonnen. Dit is noodzakelijk als we echt nieuwe en innovatieve oplossingen willen vinden voor onze burgers en voor duurzame banen en een betere leefomgeving met kwaliteitsdiensten van algemeen belang in een inclusieve maatschappij willen zorgen.
Magda Kósáné Kovács  
Al maanden lang proberen we alle EU-instellingen en -middelen vlot te trekken om de gevolgen van de toenemende crisis te verlichten. Met het verslag van mevrouw Toia, dat vandaag in de plenaire vergadering behandeld wordt, breekt de zon even door dit donkere wolkendek, want initiatieven die zijn gericht op solidariteit en sociale en regionale cohesie zijn vandaag de dag van eminent belang. En dat is waar het in de sociale economie om gaat, want de sociale economie is een geheel van organisatievormen die solidariteit en gemeenschappelijk financieel belang als oogmerk hebben, in plaats van winst. Dergelijke instellingen kunnen door geen enkele marktgerichte organisatie vervangen worden. Ze bieden de mogelijkheid om de gevolgen van de economische hiërarchie op gemarginaliseerde leden van de samenleving te verkleinen, verschaffen eervol werk, en in hun uiteenlopende vormen, van zelfstandig ondernemerschap tot sociale coöperaties, zijn ze in staat de vruchten van hun arbeid ten goede te laten komen aan de gemeenschap.
We hebben al veel gepraat en geschreven over de sociale economie, maar zonder en statistische basis op Europees niveau blijft zij in ons dagelijks leven onzichtbaar. Zolang de samenleving onbekend is met dit concept, kan de solidariteit ervan haar niet helpen. Anderzijds zijn de deelnemende organisaties te klein om op macro-economisch niveau bekendheid te verwerven.
Het verslag van mevrouw Toia kan bijdragen tot het wegnemen van de argwaan bij wetgevers en marktspelers die vrezen dat het geld en de producten die de sociale economie voortbrengt verband houden met organisaties die aan de wetten van de concurrentie willen ontsnappen.
Hier en nu kan dit verslag de sociale economie wellicht een kans bieden om de crisis doeltreffend en met betrekkelijk weinig moeite het hoofd te bieden, het verlies van banen te vermijden en bescherming te bieden tegen het verlies van bestaansmiddelen.
Silvia-Adriana Ţicău  
De sociale economie zorgt voor stabiele arbeidsplaatsen, omdat het verschijnsel van productieverplaatsing naar elders hier geen rol speelt. Ik vind dat de Europese Unie en de lidstaten in hun wetgeving en beleid vormen van sociale economie - zoals coöperaties, onderlinge maatschappijen, verenigingen en stichtingen - moeten stimuleren en steunen.
Het is belangrijk dat er maatregelen worden uitgewerkt die gericht zijn op de ontwikkeling van microkredieten en EU-financiering op maat, aangezien de waarden van de sociale economie passen in de Europese doelstellingen van sociale integratie en bijdragen aan een goed evenwicht tussen werk en privé. Ook helpt deze de gelijkheid van vrouwen en mannen en de levenskwaliteit van ouderen en gehandicapten te bevorderen. Ik vind dat de rol van vrouwen in de sociale economie versterkt moet worden, gezien hun aandeel in het verenigingsleven en in vrijwilligersorganisaties.
Ik dring er bij de Commissie op aan de sociale economie te integreren in de andere beleidsmaatregelen en strategieën voor sociale en economische ontwikkeling, met name in de 'Small Business Act', aangezien de sociale economie vooral bestaat uit kleine en middelgrote bedrijven en diensten van algemeen belang. Deze inspanningen kunnen worden ondersteund door in elke lidstaat van de Europese Unie een statistisch register voor sociale-economieondernemingen op te stellen en deze gegevens in het Europese statistieksysteem Eurostat in te voeren.
