TRIPS-overeenkomst en toegang tot geneesmiddelen (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde is de gecombineerde behandeling van de volgende mondelinge vragen:
van Gianluca Susta en Johan Van Hecke, namens de ALDE-Fractie, Kader Arif, namens de PSE-Fractie, Georgios Papastamkos, namens de PPE-DE-Fractie, Vittorio Agnoletto en Helmuth Markov, namens de GUE/NGL-Fractie, Carl Schlyter, namens de Verts/ALE-Fractie, Cristiana Muscardini, namens de UEN-Fractie, aan de Raad over de TRIPS-overeenkomst en toegang tot geneesmiddelen (B6-0130/2007)
van Gianluca Susta en Johan Van Hecke, namens de ALDE-Fractie, Kader Arif, namens de PSE-Fractie, Georgios Papastamkos, namens de PPE-DE-Fractie, Vittorio Agnoletto en Helmuth Markov, namens de GUE/NGL-Fractie, Carl Schlyter, namens de Verts/ALE-Fractie, Cristiana Muscardini, namens de UEN-Fractie, aan de Commissie over de TRIPS-overeenkomst en toegang tot geneesmiddelen (B6-0131/2007)
Gianluca Susta 
auteur. - (IT) Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, ik dank de schaduwrapporteurs en het secretariaat van de Commissie internationale handel voor de bijstand die zij mij tijdens dit werk hebben geleverd. De toegang tot geneesmiddelen voor de armste landen is voor ons een prioriteit, ook vanwege de internationale afspraken die daarover zijn gemaakt. Daarom kunnen wij niet zomaar het protocol van de TRIPS-overeenkomst accepteren en de kwestie als afgedaan beschouwen.
Geachte leden van de Commissie, leden van de Raad, het is niet voldoende om algemene toezeggingen te doen. De Europese Unie kan en moet meer doen. Het mag dan onrealistisch zijn te vragen om heropening van de onderhandelingen over het protocol, maar als de Raad de instemming van het Europees Parlement wil, moet hij op zijn strepen gaan staan en verklaren dat het mechanisme dat met het Besluit van de WTO van 30 augustus 2003 in het leven is geroepen, slechts een fractie van de oplossing van het probleem is. Dit betekent dat de lidstaten toestemming moeten krijgen om in hun nationale octrooiwetgeving een beroep te doen op artikel 30 van de TRIPS-overeenkomst voor het verkrijgen van licenties voor productie en export, zodat tegemoetgekomen kan worden aan de behoeften die de importerende lidstaten op het vlak van gezondheidszorg hebben.
Dit betekent: het mandaat van de Commissie in de onderhandelingen over de economische parnerschapsakkoorden met de armste landen beperken, zodat er geen bepalingen worden opgenomen die verder reiken dan de TRIPS-overeenkomst; steun geven aan de ontwikkelingslanden die gebruik maken van de flexibiliteiten van de TRIPS-overeenkomst, om tegen redelijke prijzen essentiële geneesmiddelen aan te bieden; ondersteuning bieden aan strategieën van groepsleveranties, om te zorgen voor schaaleconomieën in de productie van generieke geneesmiddelen tegen toegankelijke prijzen en om directe investeringen in plaatselijke productiefaciliteiten aan te wakkeren.
Dit betekent voorts: actieve steun geven aan de activiteiten van de intergouvernementele werkgroep op het vlak van volksgezondheid, innovatie en intellectuele eigendom van de Wereldgezondheidsorganisatie; erkennen dat de Europese Unie dringend extra maatregelen moet nemen ter bevordering van de overdracht van technologie, onderzoek, capaciteitsuitbouw en mechanismen van regionale bevoorrading van de armste gebieden ter wereld; een specifiek financieringsniveau garanderen, om farmaceutische productiefaciliteiten op te zetten of te stimuleren die in het bezit moeten komen van de plaatselijke bevolking van de ontwikkelingslanden; en tot slot verhoging van de globale financieringen aan publiek-private partnerschappen die zich bezighouden met onderzoek en ontwikkeling van bijzonder belangrijke geneesmiddelen in de ontwikkelingslanden.
Wij geloven dat wij een feitelijke bijdrage hebben geleverd aan dit vraagstuk, dat behoorlijk spoedeisend is, zoals blijkt uit de beelden die uit de armste delen ter wereld komen. Thans ligt de bal weer bij de Raad en de Commissie. Als wij zonder gedraal goede reacties krijgen, dus precieze en geen vage antwoorden, zal het Europees Parlement de gevraagde instemming geven.
Kader Arif 
auteur. - (FR) Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, vandaag wilden we de Raad en de Commissie interpelleren, aangezien we een heleboel vraagtekens hebben bij de van ons gevraagde goedkeuring om de TRIPS-overeenkomst te amenderen, om zo de voorlopige oplossing van augustus 2003 definitief te maken. Tijdens het debat in de parlementaire commissie over dit mechanisme waren namelijk alle ondervraagde deskundigen eensgezind in hun kritiek op deze oplossing, die slechts gedeeltelijk een antwoord biedt op de problemen van de landen die geen geneesmiddelen kunnen produceren en op de daaruit voortvloeiende moeilijkheden voor de bevolking betreffende de toegang tot geneesmiddelen.
Hoewel wordt verondersteld snel en doeltreffend te antwoorden, wordt dit mechanisme als ingewikkeld en zelfs als inefficiënt beschouwd. Ondanks het engagement van de Raad en de Commissie ten overstaan van het Parlement, werd geen enkele evaluatie uitgevoerd. Er blijft dus twijfel over het onderwerp. "Er kwam nooit een evaluatie omdat er nooit gebruik van het mechanisme werd gemaakt”, luidt het antwoord van de Commissie, die beweert dat dat geen vermoedens over inefficiëntie doet rijzen. Die omgekeerde logica is weliswaar uiterst retorisch, maar biedt in geen enkel geval een beargumenteerd antwoord. De vragen van de Parlementsleden zijn de volgende: waarom werd deze oplossing nooit aangewend? Biedt ze een antwoord op de omvang van het probleem? Indien niet, welke nieuwe acties moet de Unie opstarten om het gestelde doel te bereiken? Er mag geen kloof gapen tussen onze uitgesproken intenties en onze daden.
In haar verklaringen ondersteunt de Unie de Doha-verklaring, de flexibiliteit binnen de TRIPS-overeenkomst evenals de landen die er beroep op kunnen doen. Ze zet er zich eveneens voor in om de toepassing van nieuwe regelgeving op het vlak van intellectuele eigendom, die strikter is dan die van de Wereldhandelsorganisatie, niet te verlangen van de ontwikkelingslanden. Dat zou namelijk de reële toegang tot een behandeling ondermijnen. Toch zijn er nog geen daden gevolgd op die verklaringen.
We moeten eerst op dezelfde golflengte komen. Wat verstaan we bijvoorbeeld onder flexibiliteit? Voor ons omvat dat concept alle vormen van flexibiliteit en niet enkel de oplossing van 2003. De Commissie verwijst in zijn verklaringen echter enkel daarnaar. Welke definitie geven we aan de regelgeving inzake intellectuele eigendom die verder gaan dan de TRIPS-overeenkomst? Identificeren we daar dezelfde? In zijn verklaringen verbiedt de Commissie die regels als rechtsmiddel, maar tijdens de gevoerde onderhandelingen kwam dat engagement niet echt duidelijk naar voren. Zijn vertegenwoordigers keuren ze soms zelfs goed als rechtsmiddel in naam van de strijd tegen namaak, waarbij het nochtans om een heel ander debat gaat. Ten slotte moet elk land dat gebruik maakt van een of andere vorm van flexibiliteit, duidelijke politieke steun krijgen, wat in de praktijk niet het geval is.
Wij vragen transparantie en dezelfde houding bij openbare uitspraken en tijdens onderhandelingen achter gesloten deuren. Wij zijn ervan overtuigd dat het aangekaarte probleem veel verder reikt dan eenvoudigweg instemming bij een internationaal protocol. Het gaat om een enorm politiek en humanitair probleem dat vraagt om echte politieke wil om de uitdaging aan te gaan. We eisen nu duidelijke toezeggingen over een hele reeks punten die alle in onze resolutie staan waarover morgen wordt gestemd. Dit hangt af van een gemeenschappelijke politieke verklaring, samen met het Parlement, voor onze stemming. We zullen ons niet tevreden stellen met een zoveelste debat zonder duidelijk engagement. We willen een plechtig engagement van de Raad en van de Commissie, dat garandeert dat Europa zich actief opstelt in de zoektocht naar nieuwe oplossingen en dat het de ambitie koestert om - zoals onze burgers het wensen - op de voorgrond te treden in de strijd voor toegang tot betaalbare geneesmiddelen voor iedereen op de wereld.
Georgios Papastamkos 
Mevrouw de Voorzitter, ik wil de collega's bedanken voor de samenwerking die ons in staat stelde een gezamenlijke ontwerpresolutie op te stellen.
Zoals bekend heeft de Unie een beslissende rol gespeeld bij de sluiting van de onderhavige overeenkomst in het kader van de WTO. De Unie is een van de weinige leden die een interne uitvoeringswetgeving heeft uitgevaardigd. Wij erkennen natuurlijk dat tot nu toe geen gebruik is gemaakt van het voorziene mechanisme.
De twijfels ten aanzien van de efficiëntie van het in het Protocol bij de TRIPS-overeenkomst opgenomen mechanisme zijn begrijpelijk. De wijziging van de TRIPS-overeenkomst was echter het resultaat van langdurige en moeizame onderhandelingen in het kader van de WTO. Nieuwe onderhandelingen zouden, zelfs als ze als haalbaar zouden worden beschouwd, onzekere resultaten opleveren.
De Unie moet ervoor zorgen dat het bedoelde mechanisme met alle daarin opgenomen instrumenten operationeel wordt. Daarnaast moet zij de overdracht van knowhow en technologie en het onderzoek in de ontwikkelingslanden aanmoedigen.
Dwanglicenties vormen slechts een aspect van de problemen die verband houden met de volksgezondheid in de ontwikkelingslanden. Daarnaast zijn andere maatregelen nodig om de gezondheidszorgsystemen en de infrastructuur te verbeteren. De gerichte ontwikkelingshulp van de Unie kan daarbij een belangrijke rol spelen.
Ik wilde tevens wijzen op het belang van de vrijwaringsmaatregelen tegen omleiding van het handelsverkeer. De medicijnen moeten de bevolking van de landen waarvoor dit mechanisme in het leven is geroepen, ook daadwerkelijk bereiken en daar blijven. Ik ben van mening dat de Europese Unie zo snel mogelijk moet instemmen met de wijziging van de TRIPS-overeenkomst.
Tot slot wil ik nog zeggen dat een alomvattende aanpak nodig is, een aanpak met zowel preventie als behandeling.
(Applaus)
Vittorio Agnoletto 
auteur. - (IT) Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, het exportmechanisme dat met het besluit van 30 augustus 2003 in het leven is geroepen, heeft voor zoveel technisch-administratieve beperkingen en obstakels gezorgd, dat men er tot nu toe nooit gebruik van heeft kunnen maken. Dit blijkt uit een publicatie van "Artsen zonder grenzen” van september 2006. Het Parlement had al in zijn resolutie van 2 december 2004 gevraagd om een specifieke verbintenis van de Commissie en de Raad.
Op 30 november 2006 heeft het Europees Parlement opnieuw een ferm standpunt ingenomen over de kwestie van de toegang tot geneesmiddelen in het zuiden van de wereld. Het Parlement had toen unaniem gestemd voor een resolutie waarin de Commissie werd opgeroepen, en nu citeer ik letterlijk, om "vijf jaar na de goedkeuring van de Verklaring van Doha te erkennen dat de toepassing ervan is mislukt, daar de WTO geen enkele kennisgeving van een exporterend of een importerend land in verband met verplichte licentie voor geneesmiddelen noch in verband met het besluit van 30 augustus 2003 heeft ontvangen” van de Algemene WTO-Raad over de toepassing van paragraaf 6 van de Verklaring van Doha. In de tweede plaats heeft het Parlement opgeroepen "om, in samenwerking met de ontwikkelingslanden, binnen de WTO de noodzakelijk stappen te ondernemen om de TRIPS-overeenkomst alsmede het artikel op basis van het besluit van 30 augustus 2003 te wijzigen, teneinde met name de gecompliceerde tijdrovende procedurele stappen voor de autorisatie van verplichte licenties af te schaffen”.
Inmiddels zijn er zeven maanden verstreken, maar ondanks aansporingen van alle fracties, hebben de Raad en de Commissie zich nog niet verwaardigd om het Europees Parlement een antwoord te geven. De hardnekkige verdediging van het mechanisme van 30 augustus 2003, dat letterlijk is overgenomen in het amendement op de TRIPS-overeenkomst die de EU wil ratificeren, wijst op een heel precieze politieke keuze: men wil zich aan de zijde scharen van de grote farmaceutische multinationals en daarom worden miljoenen patiënten in de arme landen overgeleverd aan ziekten die voor hen dodelijk zijn, zoals aids, tuberculose, malaria en tientallen andere vergeten ziekten, zonder dat daar wetenschappelijk onderzoek of verzorging aan te pas komt. Dit Huis is ervan overtuigd dat het belangrijker is om de mensenrechten van iedereen te garanderen dan de winst voor een enkeling. Daarom kan een dergelijke keuze voor ons niet door de beugel.
Carl Schlyter 
auteur. - (SV) Stelt u zich eens voor dat u naar de dokter gaat en dat u, om zich de behandeling te kunnen veroorloven, een heel gezinsjaarloon moet betalen. Stelt u zich eens voor dat u naar de dokter gaat en dat u moet kiezen tussen medicijnen voor uzelf en geen voedsel voor uw kinderen of voedsel voor uw kinderen maar geen medicijnen voor uzelf. Voor die keuze worden vandaag miljoenen mensen gesteld. Twee jaar geleden heb ik meegewerkt aan het opstarten van het Drugs for Neglected Diseases Initiative. Velen in dit Parlement hebben het initiatief om dit verslag te maken, genomen en er was sprake van een ontzettend goede samenwerking. Wij zijn het allemaal eens over deze kwesties. Ik wil benadrukken voor de Commissie dat wij in het Parlement de behoefte aan regels die de toegang tot medicijnen veiligstellen, van groot belang vinden. Er sterven jaarlijks twaalf miljoen mensen vanwege gebrek aan medicijnen, vooral medicijnen tegen tropische ziektes. De patiënten zijn arm en het loont zich niet om voor hen onderzoeken uit te voeren en dus blijven ze verstoken van nieuwe medicijnen. Daarom moeten we zowel de kwestie over de toegang tot de medicijnen die bestaan oplossen alsook de kwestie over het onderzoek naar en de ontwikkeling van nieuwe medicijnen. Want die landen zullen zich nooit uit hun armoede kunnen bevrijden als de bevolking ziek thuis ligt. De TRIPS+-afspraken mogen absoluut geen deel uitmaken van de economische partnerschapsovereenkomsten en niet de mogelijkheden van die landen ondermijnen om hun bevolking te voorzien van medicijnen.
Tijdens mijn spreektijd heb ik niet eens tijd om alle pogingen die de Commissie onderneemt om patentgerelateerde kwesties in de onderhandelingen over economische partnerschappen mee te nemen, te bespreken. Wij vragen u hiermee te stoppen.
Wat het onderzoek betreft moeten we een fonds op EU-niveau oprichten of een globale winstbelasting invoeren voor medicijnfabrikanten. Anders krijgen we nooit de medicijnen die de mensen uit hun armoede kunnen bevrijden. Het recht te overleven gaat vóór alle andere rechten.
Cristiana Muscardini 
auteur. - (IT) Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, ik wil de heer Susta bedanken en trouwens alle collega's die ervoor hebben gezorgd dat dit politieke initiatief werd opgestart en alle partijen zich daarachter schaarden. In dit initiatief wordt opgeroepen om de nodige garanties te bieden aan alle inwoners van de armste landen ter wereld, opdat zij tegen redelijke en betaalbare prijzen toegang tot geneesmiddelen krijgen. Extreme armoede is op zich al een enorm sociaal probleem, maar als daar ook nog ernstige ziekten bij komen - zoals zo vaak gebeurt - is de ellende helemaal niet meer te overzien. Dat is de kern van de boodschap die wij willen afgeven.
Het akkoord dat binnen de WTO tot stand is gekomen, is waarschijnlijk de enige juridische weg die in het kader van het multilateralisme haalbaar is om een betere toegang tot goedkope geneesmiddelen te verschaffen. Maar het akkoord werpt veel vragen en twijfels op. Er is een uitzonderingsbepaling ingevoerd. De bedoeling is natuurlijk prijzenswaardig, maar om verschillende redenen functioneert het systeem niet: vanwege de beperkingsclausules die in deze bepaling staan, omdat er een hoop bureaucratische en administratieve rompslomp bij komt kijken waardoor het moeilijk in praktijk te brengen is, en ook omdat het concreet onmogelijk is voor de doelgroep om toegang te krijgen tot de voordelen van het mechanisme.
Er zijn maar weinig landen die het stelsel tot nu toe geratificeerd hebben, en geen enkel land heeft gevraagd om inschakeling van dit instrument, wat dus nog zorgwekkender is. Het is nodig dat men in alle rust nagaat wat hier niet functioneert en hoe er een uitweg gevonden kan worden. Men moet de moed opbrengen om verder te gaan en toe te geven dat het de minimis-akkoord slechts gedeeltelijk een oplossing aandraagt voor het eigenlijke probleem. Hiermee komt dus ook de doeltreffendheid van de regels van het multilateralisme van de WTO op losse schroeven te staan. Het is zaak dat er op Europees niveau maatregelen worden genomen die verder reiken dan het akkoord en een goede bijdrage kunnen leveren tot het probleem van toegang tot geneesmiddelen tegen redelijke prijzen, zodat langs die weg ook mensenlevens gered kunnen worden.
Wij moeten de overdracht van onderzoek en technologie stimuleren, zodat de arme landen zelf ook geneesmiddelen gaan vervaardigen. Wij moeten toezicht uitoefenen - en dit is een taak voor de Commissie - omdat maar al te vaak in de arme landen nepgeneesmiddelen binnenstromen. Deze ontsporing van de internationale handel moet dus ook fiks aangepakt worden. Maar vooral moeten wij een oogje in het zeil houden, om de bewoners van de arme landen ervoor te behoeden dat zij ook nog deze klap in hun gezicht te verwerken krijgen.
Manuel Lobo Antunes
Mevrouw de Voorzitter, geachte afgevaardigden, op 6 december 2006 verzocht de Raad krachtens de artikelen 133 en 300 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap om instemming van het Parlement met het voorstel van de Commissie voor een besluit van de Raad tot aanvaarding, namens de Europese Gemeenschap, van het protocol tot wijziging van de TRIPS-overeenkomst, ondertekend te Genève op 6 december 2005.
Bij het opstellen van en onderhandelen over voornoemd protocol, dat ervoor zal zorgen dat burgers van ontwikkelingslanden tegen betaalbare prijzen betere toegang krijgen tot geneesmiddelen, speelde de Gemeenschap politiek gezien een belangrijke rol. Dit was een van de grootste successen in de aanloop naar de ministersconferentie van de WTO, die in december 2005 in Hongkong plaatsvond.
Het feit dat dit forum over normen op het gebied van de internationale handel zich boog over een onderwerp dat van dermate groot belang is voor de ontwikkelingslanden, vormt een concrete toepassing van de beginselen van samenhang in het ontwikkelingsbeleid zoals uiteengezet in de Europese Raad, en in 2005 overeengekomen door het Parlement, de Raad en de Commissie. In de praktijk is dit ook een belangrijke stap in de richting van de zesde millenniumontwikkelingsdoelstelling, namelijk de bestrijding van hiv/aids, malaria en andere ziekten.
Een aantal WTO-leden, waaronder de Verenigde Staten, hebben het protocol al geratificeerd en het is wenselijk dat de Gemeenschap, als belangrijkste pleitbezorger van de maatregel, uiterlijk december 2007 hetzelfde doet, zodra de interne procedures in de Commissie, de Raad en het Parlement zijn afgerond.
Voor wat betreft de technische vragen en vragen op andere terreinen die door de geachte afgevaardigden zijn gesteld, is het niet de verantwoordelijkheid van de Raad om een oordeel uit te spreken over de doeltreffendheid in technische zin van het mechanisme dat bij het WTO-besluit van 30 augustus 2003 is ingesteld. De Raad onderkent het complexe karakter van deze materie, maar onderstreept ook het fundamentele politieke belang van de ratificatie van het protocol voor de ontwikkelingslanden. De Raad is niet voornemens wijzigingen aan te brengen in het aan de Commissie verleende mandaat betreffende economische partnerschapsovereenkomsten, omdat de onderhandelingen daarover vrijwel zijn afgerond.
De lidstaten die met de Commissie bijeenkomen in het kader van het Comité van het Europees Ontwikkelingsfonds, zullen ervoor proberen te zorgen dat er passende middelen beschikbaar worden gesteld om de zesde millenniumontwikkelingsdoelstelling te halen, met name voor de ACS-landen. De Raad grijpt deze gelegenheid aan om het Europees Parlement op te roepen zijn vitale institutionele rol te vervullen, zodat de Europese Gemeenschap dit belangrijke protocol kan aanvaarden en handelsnormen zodanig bijgesteld kunnen worden dat ze de belangen van miljoenen mensen in de ontwikkelingslanden beter dienen.
Olli Rehn
Mevrouw de Voorzitter, de Commissie is het met het Parlement eens dat de beschikbaarheid van geneesmiddelen voor arme ontwikkelingslanden een zaak van enorm politiek en humanitair belang is, en de Commissie heeft een aantal initiatieven genomen om de toegang tot geneesmiddelen voor arme ontwikkelingslanden via bestaande programma's te vergemakkelijken.
De Europese Gemeenschap heeft vanaf het prille begin vooropgelopen in het debat over TRIPS en de beschikbaarheid van geneesmiddelen. In WTO-verband hebben we een actieve rol gespeeld in het nader tot elkaar brengen van nagenoeg onverzoenbare standpunten. De ontwikkelingslanden waren de Europese Unie dankbaar voor onze rol als bemiddelaar.
Het debat in de WTO heeft in eerste instantie geleid tot het aannemen van de Verklaring van Doha in november 2001. Deze verklaring bekrachtigt het recht van WTO-leden om onverkort gebruik te maken van de flexibiliteiten in de TRIPS-overeenkomst, waaronder het gebruik van dwanglicenties. Voor de landen zonder vervaardigingscapaciteit in de farmaceutische sector die niet daadwerkelijk gebruik kunnen maken van dwanglicenties uit hoofde van de TRIPS-overeenkomst, werd in augustus 2003 een tijdelijke clausule aangenomen die voorziet in de ontheffing van de normale regels van het octrooirecht.
Samen met de Raad gaf het Parlement uitvoering aan dit ontheffingsbesluit door het in eerste lezing aan te nemen - Verordening (EG) nr. 816/2006 - om fabrikanten van generieke geneesmiddelen in staat te stellen gepatenteerde geneesmiddelen te produceren voor de uitvoer naar landen die die medicijnen nodig hebben en niet over voldoende capaciteit beschikken om ze zelf te produceren.
Het protocol tot wijziging van de TRIPS-overeenkomst beoogt dit besluit om te zetten in een permanente en rechtszekere oplossing. Deze flexibiliteit die in de TRIPS-overeenkomst moet worden opgenomen, kan levens helpen redden zonder afbreuk te doen aan het octrooistelsel, dat een van de voornaamste prikkels is voor het onderzoek en de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen.
We bevinden ons nu in de allerlaatste fase van dit WTO-proces. De laatste stap is de aanvaarding van het TRIPS-wijzigingsprotocol.
Dat brengt mij bij de concrete punten die aan de orde komen in de mondelinge vraag, en ik heb deze antwoorden besproken met mijn collega de heer Mandelson, die in de Commissie verantwoordelijk is voor het handelsbeleid.
Ik wil kort op vier specifieke punten ingaan. Ten eerste is het mechanisme dat is ingesteld door het WTO-besluit van augustus 2003 en het protocol bij de TRIPS-overeenkomst het resultaat van lange en moeizame onderhandelingen tussen bijna 150 landen. Het is het uitvloeisel van een balans die zich lastig liet opmaken. Dit mechanisme moet slechts worden gezien als een onderdeel van het bredere probleem van de beschikbaarheid van betaalbare geneesmiddelen voor ontwikkelingslanden, dat veel verder reikt dan alleen de octrooirechtkwestie.
Ten tweede kan de Commissie bevestigen dat de Europese Gemeenschap zich erop heeft vastgelegd in de economische partnerschapsovereenkomsten en in andere toekomstige bilaterale en regionale overeenkomsten met arme ontwikkelingslanden geen TRIPS+-bepalingen op te nemen die de toegang tot geneesmiddelen nadelig kunnen beïnvloeden of afbreuk kunnen doen aan de TRIPS-flexibiliteit die is vervat in de Verklaring van Doha over TRIPS en volksgezondheid.
Ten derde spoort de Commissie farmaceutische bedrijven aan tot de invoering van regelingen zoals prijsdifferentiatie, op basis waarvan geneesmiddelen in arme en ontwikkelingslanden tegen aanzienlijke lagere prijzen kunnen worden verkocht dan in ontwikkelde landen.
Ten vierde steunt de Commissie plaatselijke productiecapaciteit. Plaatselijke productie kan concurrentiebevorderend werken en farmaceutische producten betaalbaarder maken. De overdracht van technologie stimuleren is ook belangrijk om ervoor te zorgen dat lokaal geproduceerde farmaceutische producten kunnen voldoen aan de internationale normen.
Tot slot hoop ik dat het Parlement er nu gerust op is dat de beschikbaarheid van geneesmiddelen een prioriteit van de Commissie blijft. Nu het Europees Parlement alle materiaal in handen heeft om een weloverwogen besluit te nemen, en gezien de rol die de Europese Gemeenschap speelt bij de totstandbrenging van deze permanente oplossing, zou het betreurenswaardig zijn als de Europese Gemeenschap het protocol niet tijdig zou kunnen aanvaarden. Het is van essentieel belang dat het Parlement en de Commissie nauw blijven samenwerken om de toegang tot geneesmiddelen voor arme ontwikkelingslanden te vergemakkelijken.
Margrietus van den Berg
namens de PSE-Fractie. - Voorzitter, jaarlijks sterven zo'n 6 miljoen mensen, 6 miljoen aan de gevolgen van aids, malaria of tuberculose. Jaarlijks krijgen miljoenen mensen, vooral in Afrika, niet de behandeling die hun leven zou kunnen redden. Niet omdat er geen medicijnen bestaan, maar simpelweg omdat ze deze niet kunnen betalen. En dat is natuurlijk toch - hoe het ook precies komt - een vreselijk schandaal.
Sinds 2003 is er een tijdelijke WTO-regeling voor landen die niet de capaciteit hebben om zelf goedkope medicijnen voor hun bevolking te maken. Het is correct wat de commissaris zei. In Doha hebben we in 2003 een grote overwinning geboekt toen we op dit punt de doorbraak tot stand brachten. De EU verdient daarvoor ook enorme waardering. Je kunt lang discussiëren over de oorzaken, maar de ellende is dat die regeling in de praktijk tot nog toe niet werkt en dus al die mensen, die miljoenen mensen die medicijnen niet ontvangen, hetgeen wij zo graag willen en waarvoor we die doorbraak toen hebben toegejuicht.
Nu vraagt u ons om als Europees Parlement onze goedkeuring te geven en eigenlijk de overeenkomst permanent te maken. Voorzitter, voordat dit Parlement zijn handtekening onder die regeling kan zetten, die tot nog toe niet werkbaar is geweest, met alle oorzaken en complexiteit die erachter zitten, willen we natuurlijk harde garanties hebben. De commissaris en ook de Raad hebben geprobeerd een aantal dingen te zeggen.
In de eerste plaats is essentieel dat we gebruik willen maken van een praktische regeling. Dat vergt domweg een veel grotere bijstand - praktisch, juridisch en politiek - aan de betrokken landen. We weten gewoon dat vele van hen het erg complex vinden om er daadwerkelijk gebruik van te maken. Mijn suggestie zou zijn te doen wat we ook bij de handelsonderhandelingen hebben gedaan: richt een Europees goedkope-medicijnenteam op, het A-team van de Europese Unie, zodat je als het ware direct bijstand kunt geven. Niet alleen maar geld, maar feitelijke bijstand en kennis van juridische zaken.
Ten tweede. U heeft toegezegd, heb ik begrepen, dat u als Europese Commissie geen TRIPS+ zult opnemen in bilaterale overeenkomsten. Dat zou een heel belangrijk element zijn, als dat helder door de Raad bevestigd wordt.
Ten derde. De enige langetermijnoplossing is om ontwikkelingslanden in staat te stellen zelf de productie ter hand te nemen. Daar zit natuurlijk de ontwikkelingsinvalshoek. Die kennis is er. Een aantal landen doen dat ook. Kijk naar Tanzania. Ik denk dat datzelfde Europese A-team dat opnieuw uitstekend zou kunnen doen. Gaat u die richting in, dan kunnen wij de handtekening zetten.
Sharon Bowles
namens de ALDE-Fractie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, het TRIPS-wijzigingsprotocol is zowel te laat als zijn tijd vooruit. Het is in zoverre te laat dat de noodzaak om armere landen ondersteunde toegang tot geneesmiddelen te geven al lang bestaat. Het is zijn tijd vooruit omdat de uitbreiding van de octrooiregelingen tot geneesmiddelen in India en andere landen in 2005 nog geen effect heeft gesorteerd. Het duurt jaren voordat een geneesmiddel van het stadium van ontwikkeling in dat van de klinische tests belandt, en pas daarna zou deze wijziging een rol kunnen gaan spelen. Dat zou echter ook eerder kunnen gaan gebeuren als het Indiase octrooibureau niet moreel wordt gesteund in zijn lijn van het afwijzen van octrooien voor kleinere aanpassingen van oudere geneesmiddelen.
Het wijzigingsprotocol kan het probleem dat nu nog steeds verkrijgbare generieke geneesmiddelen onbetaalbaar zijn, niet in zijn eentje oplossen, maar het zal wel in TRIPS vastleggen dat de productie voor uitvoerdoeleinden wordt gelegitimeerd doordat zij onder dwanglicenties komt te vallen, en het neemt daarmee ook wat weg van de nadruk op de legitieme belangen van de octrooihouder in andere artikelen, in elk geval territoriaal gezien.
Vittorio Agnoletto
namens de GUE/NGL-Fractie. - (IT) Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, ik vraag me af of de Commissie en de Raad ons hier in de luren zitten te leggen. Ik wil aan het voorzitterschap vragen of ik de cassette met de opnames van deze zitting mag krijgen. Als ik die cassette in Afrika laat circuleren, komt de boodschap duidelijker aan dan wanneer ik met woorden ga uitleggen hoezeer het probleem van toegang tot de geneesmiddelen de Raad en de Europese Commissie koud laat.
Als alle fracties u aan de tand voelen over een verordening die al drie jaar van kracht is en niet één keer gefunctioneerd heeft, antwoordt u dan gewoon dat deze verordening de ontwikkelingslanden toegang verstrekt tot geneesmiddelen? Maar dat is drie jaar lang niet gelukt! Hebt u soms een toverstok in handen? Dit zeg ik vooral tegen de Raad.
De Commissie zegt tegen ons: "Wij hebben heel hard gewerkt om deze overeenkomst op tafel te krijgen”. Goed, maar als het akkoord niet functioneert, moet het gewijzigd worden, en dan doet het er niet toe of daar nu wel of niet hard aan is gewerkt. Er moet hoe dan ook naar andere manieren gezocht worden.
De Commissie en de Raad zeggen dat zij zullen "vragen aan de farmaceutische bedrijven om lagere prijzen te bieden voor het zuiden van de wereld”. Voor hetzelfde geld zeg je: "de farmaceutische ondernemingen moeten een goede daad verrichten, want wij zijn absoluut niet bij machte om een recht te waarborgen”. De Commissie en de Raad zeggen bovendien dat "het plaatselijke productievermogen in het zuiden van de wereld verhoogd moet worden”. Maar hoe moet dat? Er wordt eindeloos gesproken over overdracht van technologieën, maar er wordt hoegenaamd niets overgedragen aan het zuiden van de wereld. Dit soort verordeningen verhinderen juist de productie!
Het zijn dus allemaal maar mooie woorden! En dan komt u hier met de bewering dat op deze manier de Millenniumdoelstellingen bereikt worden! Ik heb juist de indruk dat er een totale desinteresse van de Commissie en de Raad is voor de kwestie die wij aan de orde hebben gesteld.
David Martin
(EN) Mevrouw de Voorzitter, de Commissie en de Raad houden ons terecht voor dat de ontheffingsclausule van 2003 in dit Parlement werd toegejuicht als een grote doorbraak op het gebied van de toegang tot geneesmiddelen, maar volgens mij kunnen wij als Parlement de twee andere instellingen even terecht voorhouden dat er vier jaar na dato nog niet één geneesmiddel aan één patiënt is verstrekt. Zoals reeds opgemerkt door anderen zijn de redenen hiervoor complex. Het ligt deels aan de kosten van de toepassing van de ontheffingsclausule, deels aan het ingewikkelde karakter van het mechanisme zelf en deels aan de economische druk die op bepaalde landen wordt uitgeoefend door andere landen en grote farmaceutische bedrijven.
De Commissie zegt terecht dat we niet meer terug kunnen en opnieuw over deze clausule kunnen gaan onderhandelen. Het was een ingewikkelde deal, en we vragen daar ook niet om. Wat we wél zeggen, is dat we in geval van instemming met deze ontheffingsclausule van de Commissie verwachten dat zij zich vastlegt op het verlenen van technische, financiële en politieke steun aan ontwikkelingslanden om hen in staat te stellen het mechanisme ook daadwerkelijk te benutten. De vier punten die commissaris Rehn heeft genoemd waren allemaal steekhoudend en zeer welkom, maar hij moet het daar niet bij laten en duidelijk maken dat hij de ondersteuning biedt die de ontwikkelingslanden nodig hebben om nú over geneesmiddelen te kunnen beschikken, en niet pas over tien of twintig jaar.
Johan Van Hecke
Voorzitter, met mijn verslag van december 2005 werd in eerste lezing een compromis bereikt over een verordening die de uniforme toepassing in de EU garandeert van het WTO-besluit van 30 augustus 2003.
Bijna vier jaar na datum blijkt dat dit besluit echter een lege doos is. Wat toen gevreesd werd, wordt nu ook bewaarheid. Het systeem is veel te omslachtig en het functioneert niet. Ik ben net zoals collega Agnoletto ontzet door het antwoord van de Raad, die erin geslaagd is op geen enkele vraag of bekommernis van het Parlement te antwoorden.
De ratificatie van het TRIPS-protocol zou de EU moeten nopen tot een grondige reflectie en vooral tot een meer coherent beleid dat de armste landen in staat moet stellen om zelf de capaciteit te ontwikkelen om vitale geneesmiddelen te ontwikkelen. Zonder een sterk signaal in die richting ben ik er, Voorzitter en mijnheer Susta, niet van overtuigd dat we zomaar onze handtekening moeten zetten onder deze waiver.
Manuel Lobo Antunes
Mevrouw de Voorzitter, geachte afgevaardigden, zoals ik al zei speelde de Gemeenschap politiek gezien een belangrijke rol bij het opstellen van en onderhandelen over voornoemd protocol, dat ervoor zal zorgen dat burgers van ontwikkelingslanden tegen betaalbare prijzen betere toegang krijgen tot geneesmiddelen.
Ook de heer Rehn heeft hier duidelijk gemaakt dat dit protocol pas een feit was na langdurige en moeizame onderhandelingen, en gezien de omstandigheden is het resultaat daarvan evenwichtig naar onze mening. Er rest mij dan ook niets anders dan het Parlement nogmaals op te roepen om in te stemmen met dit belangrijke protocol, zodat handelsnormen zodanig bijgesteld kunnen worden dat ze de belangen van miljoenen mensen in de ontwikkelingslanden beter dienen.
Olli Rehn
Mevrouw de Voorzitter, dank u voor dit uiterst gedegen debat over een zeer belangrijk onderwerp. Ik wil reageren op een punt dat door David Martin en enkele andere sprekers naar voren is gebracht: wat doet de Commissie ter ondersteuning van technologieoverdracht die leidt tot de lokale productie van de belangrijkste farmaceutische producten tegen betaalbare prijzen. Ook wilden zij weten wat we doen op het gebied van preventie, behandeling en zorg met betrekking tot hiv, malaria en tuberculose.
Dit is een van de doelstellingen van een specifiek hulpinitiatief voor armoedegerelateerde ziekten in de ontwikkelingslanden, waarmee in de afgelopen twee jaar een totaalbedrag van 81,2 miljoen euro was gemoeid. De Europese Unie is ook een belangrijke financier van farmaceutisch en gezondheidsgericht klinisch onderzoek, waaronder onderzoek naar zorgstelsels en capaciteitsopbouw in diverse Afrikaanse landen bezuiden de Sahara via het Europees partnerschap voor klinische tests in ontwikkelingslanden. Verder bedroeg de EU-steun voor O[amp]O op het gebied van armoedegerelateerde ziekten tijdens de uitvoeringsperiode van het zesde kaderprogramma voor onderzoek ruim 455 miljoen euro. In diezelfde periode werd nog eens 78 miljoen euro uitgegeven aan internationale wetenschappelijke samenwerking in diverse projecten op het gebied van verwaarloosde infectieziekten, onderzoek naar het gezondheidsbeleid en reproductieve gezondheid.
Zoals u ziet doet de Commissie veel om de ontwikkelingslanden, en met name de minst ontwikkelde landen, te helpen om hun toegang tot betaalbare geneesmiddelen te verbeteren, onder meer via lokale productiecapaciteit.
Is dat genoeg? Waarschijnlijk niet. Is de Commissie bereid meer te doen? Ja, mits we beschikken over de benodigde middelen. En op dat vlak speelt het Parlement een sleutelrol.
Er was nog een belangrijk punt, het feit dat het mechanisme nog niet is gebruikt, waaruit werd opgemaakt dat het niet werkt. Het is belangrijk om te begrijpen hoe dwanglicenties werken. Het mechanisme kan werken zonder dat er in de praktijk ook maar één dwanglicentie wordt afgegeven. Het nut van dwanglicenties is voornamelijk gelegen in de hefboomwerking die er voor ontwikkelingslanden van uitgaat bij prijsonderhandelingen met farmaceutische bedrijven. Met andere woorden, dwanglicenties kunnen de gehoopte resultaten - lees betaalbaarder geneesmiddelen - opleveren zonder dat ze feitelijk worden verleend.
Tot slot hoop ik dat het Parlement er nu gerust op is dat de beschikbaarheid van geneesmiddelen een topprioriteit van de Commissie en de Europese Unie blijft. We hopen dat het Parlement zo spoedig mogelijk zal instemmen met het protocol. Verder uitstel of een weigering van de Europese Unie zou niet begrepen worden door de buitenwereld. Dit zou de geloofwaardigheid van de EU ondermijnen, als geheel op dit terrein en als internationale partner in het algemeen.
De Voorzitter
Tot besluit van het debat is er één ontwerpresolutie ingediend, overeenkomstig artikel 108, lid 5 van het Reglement.
Het debat is gesloten.
De stemming vindt op donderdag 12 juli 2007 plaats.
Schriftelijke verklaring (artikel 142)
Glyn Ford 
schriftelijk. - (EN) In 2001 is afgesproken om ontwikkelingslanden het recht te geven generieke geneesmiddelen te vervaardigen. Dit werd toegejuicht. Het is echter overduidelijk dat veel ontwikkelingslanden de technologische capaciteit noch de financiële middelen daarvoor hebben.
De afspraak van augustus 2003 om de oorspronkelijke WTO-overeenkomst uit te breiden met een bijlage die deze landen toestaat generieke geneesmiddelen in te voeren, was de gedachte oplossing voor dit probleem. Vier jaar na dato is nog niet één ontwikkelingsland hiertoe in staat gebleken. Vier jaar lang heeft nog niet één patiënt één geneesmiddel gekregen.
Wij moeten niet alleen instemmen met de ondertekening van de bijlage, wij moeten er ook voor zorgen dat de nodige middelen en bereidheid voorhanden zijn om hetgeen tot nu toe voornamelijk in retoriek is blijven steken, tot werkelijkheid te maken.
(De vergadering wordt om 20.10 uur onderbroken en om 21.00 uur hervat)
