Geboekte vooruitgang bij de opname van Guantánamo-gevangenen en sluiting van Guantánamo (debat) 
De Voorzitter
Aan de orde zijn de verklaringen van de Raad en de Commissie: Geboekte vooruitgang bij de opname van Guantánamo-gevangenen en sluiting van Guantánamo.
Diego López Garrido
fungerend voorzitter van de Raad. - (ES) Mevrouw de Voorzitter, zoals u weet was de Europese Unie erg blij met de belofte van president Obama om het detentiecentrum Guantánamo te sluiten. Hij deed die belofte tijdens zijn inauguratierede. Die belofte werd op 15 juni vorig jaar bekrachtigd in een gezamenlijke verklaring van de Europese Unie en haar lidstaten en de Verenigde Staten.
We zijn er voorstander van dat op elk moment de wet wordt toegepast en de mensenrechten worden gerespecteerd. En de Verenigde Staten zeggen in deze verklaring natuurlijk ook dat ze vinden dat de wet moet worden toegepast en de mensenrechten gerespecteerd. De verklaring lijkt bijgevolg onverenigbaar met het openhouden van Guantánamo, dat daarenboven door al-Qaeda steeds vaker voor propagandamotieven wordt gebruikt.
Het is waar dat het geplande tijdschema voor sluiting (één jaar) al is verstreken. Maar het is ook waar dat er obstakels zijn. Ik kan wat voorbeelden geven, zoals het feit dat gevangenen die eerder in Jemen hebben vastgezeten, niet onmiddellijk naar dat land terug kunnen keren. We zien ook dat deze kwestie in de Verenigde Staten zelf erg controversieel is. Maar we zijn blij dat president Obama ondanks sterke oppositie in het Congres, en niet alleen van de Republikeinen, volhardt in zijn voornemen om Guantánamo te sluiten.
Hoe dan ook, enkele gevangenen zijn al verplaatst en zullen in een gewone Amerikaanse rechtbank worden berecht - zoals Khalid Sheikh Mohammed, het vermeende brein achter de aanslagen van 11 september -ondanks de onrust die hierdoor in de Verenigde Staten is ontstaan.
Daarom zijn we in onze contacten met de Verenigde Staten, en ook onlangs bij het bezoek aan Brussel van de speciale afgezant van de VS voor deze kwestie, Daniel Fried (eerder verantwoordelijk voor de betrekkingen met de EU en nu voor de sluiting van Guantánamo), steeds duidelijk geweest over ons standpunt in dezen. Tijdens het bezoek van de speciale afgezant aan Brussel en in het kader van de mensenrechtendialoog die de Europese Unie en de Verenigde Staten regelmatig voeren, heeft de Europese Unie steeds blijk gegeven van haar bezorgdheid over de zogenoemde militaire commissies en de langdurige hechtenis zonder proces, en hebben we natuurlijk ons verzet tegen de doodstraf kenbaar gemaakt. Onze standpunten in dezen zijn duidelijk en stellig en hebben we jegens de Verenigde Staten steeds ingenomen en zullen we ook blijven innemen.
Ik kan me voorstellen dat ook de afgevaardigden in hun contacten met leden van het Congres, bij de trans-Atlantische dialoog tussen wetgevers, deze principes hebben verdedigd.
Ik geloof dat de Europese Unie de overeenkomst met de Verenigde Staten is nagekomen, een overeenkomst die is neergelegd in de gezamenlijke verklaring die ik eerder heb genoemd. Enkele lidstaten hebben zich al akkoord verklaard (ex-)gedetineerden uit het detentiecentrum Guantánamo over te nemen. Op dit moment kunnen de Europese landen en Zwitserland, een geassocieerd Schengenland, ongeveer zestien gevangenen overnemen, een cijfer dat is gebaseerd op een eigen kwantificatie van die landen.
Hoe dan ook, u weet ook dat de beslissing een gevangene uit Guantánamo over te nemen, natuurlijk aan de lidstaten zelf is. Het mechanisme dat de ministers van Binnenlandse Zaken van de Europese Unie zijn overeengekomen, geeft vorm aan de wens de Verenigde Staten te helpen. We hebben altijd gezegd dat we de sluiting van Guantánamo wilden, omdat de gevangenis duidelijk in strijd met de meest elementaire mensenrechten is. De Europese Unie moet op zijn beurt meehelpen om dat ook mogelijk te maken, voor zover we dat kunnen en overeenkomstig de beslissingen die - ik herhaal het nog maar een keer - elke lidstaat voor zichzelf en in volledige autonomie maakt met betrekking tot het overnemen van die gevangenen. Toen president Obama aan de macht kwam telde het detentiecentrum 242 gevangen. Daarvan hebben 44 Guantánamo al verlaten.
Het bestaan van dit detentiecentrum vormt natuurlijk een ernstig probleem voor de trans-Atlantische betrekkingen. De gezamenlijke verklaring over de sluiting van het centrum is opgesteld onder de voorwaarde dat iets dergelijks nooit meer zal gebeuren. Dat is natuurlijk het oogmerk van de Amerikaanse regering. Dat de Verenigde Staten haar beleid ten aanzien van Guantánamo heeft veranderd, is ongetwijfeld mede te danken aan het standpunt van de Europese Unie in dezen.
Zoals gezegd willen we ook - en ook dit staat in de gezamenlijke verklaring van de Europese Unie en de Verenigde Staten - de mogelijkheid onderzoeken van het vaststellen en overeenkomen van een reeks gezamenlijke beginselen die kunnen dienen als gemeenschappelijk referentiepunt bij onze inspanningen voor de bestrijding van terrorisme, die eveneens deel uitmaken van deze gezamenlijke verklaring.
De Europese Unie heeft de sterke wens dat het detentiecentrum op Guantánamo Bay permanent wordt gesloten. We zijn verheugd dat president Obama volhardt in zijn toezegging om dat te doen.
Paweł Samecki
lid van de Commissie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, de Europese Unie, waaronder de Europese Commissie, heeft altijd aangedrongen op de sluiting van het detentiecentrum Guantánamo Bay. Zoals de minister al opmerkte, heeft de Europese Unie een tweeledig kader gevormd om de sluiting van Guantánamo te steunen, ten eerste door middel van de conclusie van de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken van 4 juni 2009 en het daarbij in bijlage gaande informatie-uitwisselingsmechanisme en, ten tweede, door middel van de gezamenlijke verklaring van de Europese Unie en haar lidstaten en de Verenigde Staten van Amerika van 15 juni 2009 betreffende de sluiting van de detentiefaciliteit van Guantánamo Bay en de samenwerking inzake terrorismebestrijding in de toekomst.
Uit de conclusies van de Raad en de gezamenlijke verklaring blijkt duidelijk dat beslissingen over de opname van voormalig gevangenen en de vaststelling van hun juridische status uitsluitend de verantwoordelijkheid en de bevoegdheid van de ontvangende EU-lidstaat of het bij Schengen aangesloten land zijn. Voormalige gevangenen die op grond van deze regeling worden opgenomen, hebben krachtens het toepasselijke nationale recht mogelijk toegang tot rehabilitatiemaatregelen in de EU-lidstaten.
In het kader van de bovengenoemde verklaring over de sluiting van Guantánamo schreef de voorzitter van de Raad op 16 juni 2009 een brief aan de co-voorzitter van de Detention Policy Task Force van de VS. In deze brief heeft de Europese Unie een officieuze nota voorgesteld met beginselen van het internationale recht met betrekking tot de strijd tegen het terrorisme. Deze nota omvat ondubbelzinnige verklaringen over procedurele garanties, zoals toegang tot de rechter om in beroep te gaan tegen arrestatie, detentie en overplaatsing alsmede over het verbod op marteling. Deze zaken zijn uitvoerig besproken in de dialoog over terrorismebestrijding en internationaal recht.
De Commissie acht deze garanties van belang voor deze dialoog, aangezien ze bijdragen tot een beter inzicht in de wijze waarop bij de terrorismebestrijding kan worden voorkomen dat de rechtsstaat en het internationaal recht, waaronder het internationaal recht inzake de mensenrechten, het internationaal vluchtelingenrecht en het internationaal humanitair recht, worden geschonden. Zoals al is gezegd, is de Europese Unie tegen de doodstraf en heeft ze in individuele gevallen met derde landen, waaronder de Verenigde Staten, bemiddeld om voltrekking ervan te voorkomen. De Commissie zal gepaste stappen overwegen in het geval een voormalige gevangene van Guantánamo die door een Amerikaanse rechtbank of militaire commissie wordt berecht, tot de doodstraf wordt veroordeeld. De Europese Commissie waardeert de stappen die president Obama tot nu toe heeft genomen om Guantánamo te sluiten en hoopt dat er in de toekomst verdere vooruitgang zal worden geboekt.
José Ignacio Salafranca Sánchez-Neyra
namens de PPE-Fractie. - (ES) Mevrouw de Voorzitter, mijnheer de fungerend voorzitter van de Raad, commissaris, op de eerste plaats wil ik in herinnering brengen dat het Europees Parlement zich bij verschillende gelegenheden via diverse resoluties heeft uitgesproken over de situatie van de gevangenen in Guantánamo.
President Obama deed in zijn inauguratierede de toezegging het detentiecentrum binnen een jaar te zullen sluiten. Die termijn is op 22 januari verstreken. Dat Guantánamo nog niet is gesloten, bewijst eens te meer dat het in de politiek gemakkelijker is beloftes te maken dan ze na te komen.
Zoals de vertegenwoordiger van de fungerend voorzitter van de Raad zei, heeft de persoonlijke afgezant van president Obama de Europese Unie bezocht en bij die gelegenheid onze Voorzitter en vertegenwoordigers van verscheidene lidstaten gesproken en om onze samenwerking gevraagd. Aan die samenwerking moeten de door de commissaris genoemde voorwaarden zijn verbonden. Hoewel het probleem door de vorige Amerikaanse regering is veroorzaakt, moet de Europese Unie aan de oplossing ervan meewerken, maar wel op basis van bepaalde voorwaarden, in het bijzonder de veiligheid van onze lidstaten.
In dit verband wil ik het besluit in herinnering brengen dat enkele lidstaten hebben genomen, waaronder de lidstaat die op dit moment het voorzitterschap van de Raad bekleedt, mijn eigen land. Ik zou de vertegenwoordiger van het Spaanse voorzitterschap willen vragen of hij overweegt aanvullende maatregelen te nemen om te proberen tot een eensgezinde reactie van de lidstaten te komen op de problemen die met name in Jemen zijn ontstaan, of dat hij dit besluit aan de afzonderlijke lidstaten wil overlaten, zoals door de ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken is besloten.
Ik heb nog één vraag, mevrouw de Voorzitter. Het is waar dat van de honderdnegentig en nog wat gevangenen er honderd aan het land van herkomst of een derde land zijn overgedragen en veertig voor een Amerikaanse rechter zullen verschijnen. Maar dan blijven er nog steeds vijftig over die niet worden vrijgelaten omdat er onvoldoende bewijs is om ze in voorlopige hechtenis te plaatsen, maar die tegelijkertijd een dermate hoog veiligheidsrisico vormen dat de Amerikaanse regering zich gedwongen ziet ze verder in detentie te houden. Ik wil de Commissie en de Raad vragen wat ze denken van de situatie van deze vijftig personen die niet voor een Amerikaanse rechter zullen verschijnen.
Ana Gomes
namens de S&D-Fractie. - (PT) Guantánamo Bay is gecreëerd door de regering-Bush, maar dat was niet mogelijk geweest zonder de hulp van de Europese geallieerden en zonder het zwijgen van de Europese Unie. Het is daarom aan de Unie om in overeenstemming te handelen met haar waarden en belangen en er alles aan te doen om dit beschamende hoofdstuk van onze geschiedenis af te sluiten.
Het imago dat de EU in de wereld heeft, de trans-Atlantische betrekkingen, de strijd tegen het terrorisme, en het vrije verkeer binnen de Schengenruimte zijn allemaal redenen dat het verzoek om gevangenen uit Guantánamo Bay op te nemen, een collectief en samenhangend Europees antwoord verdient. Maar een dergelijke reactie laat nog op zich wachten; voorlopig zijn er alleen bilaterale afspraken tussen de Verenigde Staten en enkele lidstaten.
Het is schokkend dat grote landen, die met de regering-Bush samenwerkten bij de "extraordinary renditions", bij de geheime gevangenissen en in Guantánamo Bay - zoals Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Italië, Polen en Roemenië - hun verantwoordelijkheid ontduiken en de verzoeken van de regering-Obama negeren. Dit is een kwestie in het kader van het Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, die moet worden opgepakt door de ministers van Buitenlandse Zaken van de Europese Unie, ingevolge artikel 24 van het Verdrag van Lissabon, en op basis van onderlinge politieke solidariteit tussen de lidstaten.
De Hoge Vertegenwoordiger, die nu initiatiefrecht heeft, ingevolge artikel 30 van het verdrag, dient een echte Europese strategie voor te stellen en aan te voeren om bij te dragen aan de sluiting van Guantánamo Bay op zo kort mogelijke termijn, en om de noodzakelijke steun te verlenen voor het persoonlijk herstel en de sociale reïntegratie van de mensen die vrijkomen, waaronder ook hun recht op gezinshereniging.
Ik juich de bijdrage toe van mijn land, Portugal, dat als eerste land de regering-Obama dergelijke steun heeft aangeboden, andere landen van de EU hiertoe oproept en nu al mensen opvangt die jarenlang onterecht gevangen hebben gezeten in Guantánamo Bay.
Sarah Ludford
namens de ALDE-Fractie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, sommige Europese regeringen hebben actief deelgenomen aan illegale uitlevering, foltering en illegale detentie. Anderen hebben op de achtergrond ondersteuning geboden. Weer anderen keken de andere kant op. Het was dus niet iets dat zich alleen maar "elders" afspeelde. Dat is een van de redenen dat we de kwestie zijn blijven volgen.
Parlementsleden hebben jarenlang aangedrongen op sluiting van Guantánamo, dus natuurlijk juich ik de aankondiging van president Obama van harte toe en we hebben begrip voor de moeilijkheden bij het uitzoeken van de puinhoop die George Bush heeft achtergelaten. Maar het is buitengewoon frustrerend dat er nog steeds een kleine tweehonderd mannen vastzitten. De federale processen tegen mensen zoals Khalid Sheikh Mohammed juichen we ook ten zeerste toe, maar waarom is dat acht jaar geleden niet gebeurd? Strafrechtelijke veroordelingen zijn het beste antwoord op terroristen.
We blijven er bij EU-regeringen op aandringen dat ze meer gevangenen opnemen, zowel uit trans-Atlantische solidariteit als uit schuldgevoel over hun eigen medeplichtigheid, en we zullen ons verzetten tegen de Chinese dreigementen betreffende de Oeigoeren. Dat de Verenigde Staten geen van de zeventien Oeigoeren de mogelijkheid kunnen bieden zich op Amerikaans grondgebied te vestigen, maakt de zaak er ook niet eenvoudiger op.
Shaker Aamer, een legaal ingezetene van mijn eigen kiesdistrict in het Verenigd Koninkrijk wiens gezin bestaande uit zijn Britse echtgenote en vier Britse kinderen in Battersea in Londen wonen, zit, na acht jaar, nog steeds vast in het juridische niemandsland Guantánamo. Hij lijkt het slachtoffer te zijn van een situatie waarbij de Amerikaanse en Britse regering elkaar de zwartepiet toespelen en uiteindelijk misschien wel zullen samenspannen om hem af te voeren naar zijn thuisland Saudi-Arabië. Hij is het slachtoffer van foltering geweest en is rechtstreeks getuige geweest van de foltering van anderen, niet alleen door de VS maar ook door geheim agenten van het Verenigd Koninkrijk. Het zou dus zeer goed van pas komen om zijn getuigenverklaring voor een Britse rechtbank op deze manier te voorkomen.
Zoals ik al zei, verwelkomen we de inspanningen om Guantánamo te sluiten, maar we zijn tegen militaire commissies en andere aanhoudende misstanden. Europa moet ook meer doen.
Heidi Hautala
namens de Verts/ALE-Fractie. - (FI) Mevrouw de Voorzitter, mijnheer López Garrido, de door u genoemde Amerikaanse hoge vertegenwoordigers hadden, toen zij onlangs in Brussel waren, ook een ontmoeting met ons leden van het Europees Parlement.
Het Parlement kan natuurlijk een belangrijke rol spelen bij het aansporen van de lidstaten om tot een gemeenschappelijk beleid te komen met betrekking tot de sluiting van Guantánamo. Het is zeer duidelijk dat Guantánamo nog steeds een symbool van onrechtvaardigheid is en dat de sluiting ervan in het belang is van de Europese Unie.
Dit standpunt, dat het Europees Parlement ook in haar resolutie van vorig jaar februari uitte, hebben wij naar voren gebracht. Wij vertelden hun ook dat wij niet alleen willen spreken over de plaatsing van de gevangenen van Guantánamo, maar dat wij tegelijkertijd met de Verenigde Staten willen spreken over het punt dat hun beleid inzake de zorg voor de gevangenen, hun strafrecht, grondig moet worden hervormd, zodat het de beginselen van de rechtsstaat eerbiedigt.
Mijnheer López Garrido, mijnheer de commissaris, ik hoop dat u dit serieus neemt en dat u deze zaken met de Amerikaanse vertegenwoordigers bespreekt in de dialogen die u noemde.
Tot slot wil ik onderstrepen dat de Europese Unie zich rekenschap moet geven van haar eigen betrokkenheid bij de geheime arrestaties en detentiecentra. Ik wil wijzen op het belangrijke werk dat mijn collega, de heer Coelho, in de vorige zittingsperiode heeft gedaan. Wij moeten dit werk voortzetten, omdat de Europese Unie tot nu toe nog helemaal niet heeft opgehelderd wat de rol van haar lidstaten was in deze geheime arrestaties en detentiecentra in de Europese Unie.
Ryszard Czarnecki
namens de ECR-Fractie. - Mevrouw de Voorzitter, als reactie op de uitspraak van de geachte vorige spreekster wil ik graag benadrukken dat er in feite geen harde bewijzen of concrete feiten bestaan over CIA-detentiecentra en -gevangenissen in een aantal Europese landen, in ieder geval niet in Polen. Voor de zoveelste keer in de afgelopen jaren spreken we over Guantánamo in het Europees Parlement. Daarbij merk ik op dat het ook aan de orde is gesteld tijdens het presidentschap van Barack Obama; het lijkt er dus op dat dit probleem niet uitsluitend aan de afschuwelijke en slechte regering van George Bush junior toe te schrijven is. De zaak lijkt een stuk gecompliceerder te zijn. Ik zeg dit, omdat de vertegenwoordiger van de Raad en het Spaanse voorzitterschap gemeld heeft dat de Amerikanen inderdaad nog niet al hun beloften hebben ingelost.
Tot slot wil ik hier nog aan toevoegen, dat het uitstekend is dat de Europese Unie zich uitlaat over onderwerpen die de vrijheid van burgers betreffen, maar laten we ook de slachtoffers niet vergeten - de slachtoffers van terroristen.
De Voorzitter
Mijnheer Czarnecki, wilt u een vraag van mevrouw Hautala beantwoorden?
Ryszard Czarnecki
(PL) Mevrouw de Voorzitter, ik refereerde aan de uitspraak van de geachte spreekster van De Groenen/Vrije Europese Alliantie die voor mij gesproken heeft.
Heidi Hautala
(FI) Mevrouw de Voorzitter, de heer Czarnecki weet misschien niet dat een Europese regering op 22 december 2009 voor het eerst toegaf dat zich op haar grondgebied zo'n geheim detentiecentrum had bevonden. Dat gebeurde toen een Litouwse parlementaire commissie zei dat een dergelijke CIA-gevangenis in Litouwen in bedrijf was geweest in het kader van de oorlog tegen het terrorisme.
Ik heb met tevredenheid vastgesteld dat de Litouwse regering naar aanleiding van deze onthulling zeer harde maatregelen heeft getroffen.
Ryszard Czarnecki
(EN) Mevrouw de Voorzitter, ik dank de geachte afgevaardigde voor deze opmerking, maar ik wijs haar erop dat ik Polen vertegenwoordig en niet Litouwen.
Helmut Scholz
namens de GUE/NGL-Fractie. - (DE) Mevrouw de Voorzitter, dames en heren, ik juich uitdrukkelijk het feit toe dat het Europees Parlement opnieuw over de kwestie van onmiddellijke sluiting van de martelgevangenis in Guantánamo Bay debatteert en ik sluit me aan bij de woorden en standpunten van al mijn collega's hier in het Parlement die eveneens hebben aangedrongen op daadkrachtig optreden van de Europese Unie en de lidstaten.
In werkelijkheid is dit een probleem op het gebied van trans-Atlantische samenwerking. Bijna 800 mensen uit meer dan veertig landen zijn daar in strijd met het Verdrag van Genève opgesloten - zonder aanklacht, zonder advocaat en zonder proces. Er zijn talloze berichten over moord en over de meest gruwelijke vormen van mishandeling en vernedering van gevangenen. Het feit dat de meeste lidstaten van de Europese Unie zich tot dusver afzijdig hebben gehouden en zich niet bereid hebben verklaard om als derde land gevangenen uit Guantánamo Bay op te nemen, is mijns inziens schandelijk en betreurenswaardig en ik dring er bij de Commissie op aan om deze kwestie wederom terstond aan de Raad voor te leggen, inclusief de kwestie inzake de opheldering van de rol die Europese landen hebben gespeeld bij de illegale opsluiting van gevangenen aldaar.
Tot slot wellicht nog een laatste gedachte: het gebruik van Guantánamo Bay als een martelgevangenis betekent een ernstige schending van de oorspronkelijke pachtovereenkomst en wellicht moeten mevrouw Ashton en anderen leden van de Commissie die verantwoordelijk zijn voor het buitenlands beleid zich bij mij aansluiten en er bij de Amerikaanse regering op aandringen om symbolisch een streep onder dit schandelijke hoofdstuk te zetten en Guantánamo aan Cuba terug te geven.
Mike Nattrass
namens de EFD-Fractie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, ik kom uit de West Midlands, de thuisbasis van de zogenaamde "Tipton Taliban", die in Guantánamo gevangen zaten. Als Parlementslid voor de UKIP ben ik het ermee eens dat het een vreemde gang van zaken is om mensen te arresteren en aan een ander land uit te leveren om ze daar, zonder gerechtelijk toezicht, terecht te laten staan en gevangen te laten zetten. Het is een belediging van de vrijheid, de democratie, rekenschapsplicht en de natuurlijke mensenrechten.
Ik kan u een lijst geven van Britse burgers die op deze manier in smerige en ongeschikte gevangenissen gevangen gezet zijn, niet op grond van het uitleveringsprogramma van de CIA, maar door toedoen van de EU-lidstaten op grond van het Europees aanhoudingsbevel dat dit Parlement in het leven heeft geroepen. Dit is een product van de EU. Voordat u de VS veroordeelt, moet u dus eerst in de spiegel kijken. Dan ziet u uw eigen hypocrisie.
Franz Obermayr
(DE) Mevrouw de Voorzitter, sluiting van Guantánamo is zonder meer een teken dat de VS moeten erkennen dat ze de mensenrechten hebben geschonden, ook met als doel bestrijding van het terrorisme, en dat ze hier een einde aan willen maken. Ik ben daarom blij met deze stap. Slowakije, Italië en andere lidstaten hebben zich bereid verklaard gevangenen op te nemen. Mijns inziens moet dat op Europees niveau worden besproken, aangezien ook voormalige gevangenen als gevolg van Schengen in elke andere lidstaat terecht zouden kunnen komen. In wezen moeten we echter allereerst drie punten duidelijk maken.
Ten eerste - en dat is niet schandelijk noch betreurenswaardig, mijnheer Scholz - moet het veiligheidsrisico voor het ontvangende land duidelijk zijn. Verder moet ook worden nagegaan of er een concreet verband tussen de gevangene en de betreffende lidstaat bestaat. Tot slot moet hoe dan ook van tevoren duidelijk zijn waarom de gevangene in kwestie niet ook door de Verenigde Staten kan worden opgenomen.
Carlos Coelho
(PT) Mijnheer de fungerend voorzitter van de Raad, mijnheer de commissaris, Guantánamo Bay was een van de grootste fouten van de regering-Bush. Het betekent een schending van de internationale verdragen, zoals het Verdrag tegen marteling en onterende en onmenselijke straffen en het Verdrag tegen gedwongen verdwijningen, en heeft ruimte gecreëerd voor willekeur, schending van de mensenrechten, opsluiting van onschuldige mensen en martelpraktijken.
President Obama had volkomen gelijk toen hij zei dat het van essentieel belang was Guantánamo Bay te sluiten om de Verenigde Staten hun morele autoriteit terug te geven, die ze verspeeld hebben door het gebruik van wederrechtelijke instrumenten in de strijd tegen het terrorisme. Vanaf zijn eerste dag in het Witte Huis is president Obama vastbesloten om de processen voor militaire tribunalen op te schorten en Guantánamo Bay te sluiten. Het is geen makkelijke taak die hij op zich heeft genomen, vooral vanwege het gebrek aan medewerking van het Amerikaanse Congres.
We zijn in dit Europees Parlement altijd zeer verdeeld geweest over de trans-Atlantische strategie, maar er is een brede consensus tot stand gekomen tegen deze beschamende gevangenis. Het is gelukt om in de Raad, hoewel deze sterk verdeeld was vanwege de oorlog in Irak, met alle ministers van Buitenlandse Zaken unaniem tot een verzoek te komen tot sluiting van Guantánamo Bay. Zoals de heer Salafranca al zei, hebben verschillende lidstaten ermee ingestemd ex-gevangenen op hun grondgebied op te vangen: Frankrijk, Portugal, Ierland, België, het Verenigd Koninkrijk, Italië en Hongarije. Het besluit al dan niet gevangenen uit Guantánamo Bay op te nemen is een exclusief besluit van elk van de lidstaten, maar dient wel op grond van Europese coördinatie te worden genomen. In een Europa zonder grenzen en waar vrij verkeer geldt, dienen de lidstaten informatie met elkaar uit te wisselen.
Fungerend voorzitter van de Raad, commissaris, om uitdrukking te geven aan mijn zorg over het vastlopen van de situatie in Amerika, wil ik u vragen: wat kan de Europese Unie naar uw mening nog doen om te helpen? Wat kunnen we doen dat we nog niet doen? En wat staat de Europese Unie naar uw mening momenteel in de weg om deze hulp te bieden?
María Muñiz De Urquiza
(ES) Mevrouw de Voorzitter, Guantánamo was een juridische en humanitaire aberratie, wellicht het meest zichtbare voorbeeld van het eenzijdige beeld dat de regering-Bush van de internationale samenleving en internationale betrekkingen had, waaruit een volstrekte minachting van het internationale recht bleek. Na de rampzalige regering-Bush valt er veel te repareren. Obama doet dat nu.
Obama ging vorig jaar goed van start toen hij aankondigde dat een van de eerste besluiten die hij als president zou nemen, de sluiting van Guantánamo zou zijn. Dat was een moedig besluit, waarmee hij de legitimiteit van de Verenigde Staten in de ogen van de wereld herstelde en waarmee hij ook een verzoenend gebaar richting de moslimgemeenschap maakte. Maar de termijn die hij zichzelf voor de sluiting van Guantánamo stelde - 22 januari - is verstreken, en er zijn nog steeds 192 personen gedetineerd.
Wanneer de regeringen van de lidstaten werkelijk een echte trans-Atlantische strategische relatie tot stand willen brengen, moeten ze het besluit van president Obama ondersteunen, en de beste manier om dat te doen is het accepteren van gevangenen of gedetineerden uit Guantánamo. Spanje en andere EU-landen doen dat op basis van de al genoemde gezamenlijke verklaring van 15 juni, waarmee een gemeenschappelijk kader voor het opnemen van gedetineerden is vastgesteld.
Maar hoewel het technisch gezien gaat om soevereine, eenzijdige besluiten van afzonderlijke lidstaten, zou het toch eigenlijk moeten gaan om een gezamenlijke solidariteitsactie van alle EU-landen om onze steun te tonen voor een besluit waar de Europese Unie volledig achter staat en waar het Parlement, en met name de Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten en Democraten in het Europees Parlement, bij verschillende gelegenheden om heeft gevraagd.
Het gaat om vijftig gevangenen: de personen die geschikt zijn verklaard voor vrijlating. Dit is een cijfer dat voor de 27 lidstaten toch te doen moet zijn. De reeds bestaande mechanismen voor informatie-uitwisseling tussen de lidstaten en de geassocieerde Schengenlanden die deelnemen aan de opname van gevangenen, zouden uitgebreid moeten worden met een mechanisme voor het uitwisselen van informatie en ervaringen over good practices voor de maatschappelijke integratie van ex-gedetineerden.
Ivo Vajgl
(SL) Eerst wil ik de twee vertegenwoordigers van de Raad en de Commissie danken voor hun proactieve standpunt over Guantánamo. Guantánamo was een anomalie en een schande, al vanaf dag één, sinds de dag waarop deze gevangenis openging. Er was misschien meer begrip in de periode na de vreselijke aanslagen van elf september. Sindsdien zijn er echter jaren verstreken en blijft de schande duren. Wij allen, die geloven in de waarden van de westerse beschaving, zoals respect voor de mensenrechten en de rechtsstaat, blijven ons hiervoor schamen.
Vanmorgen stuitte ik toevallig op de website van een gouvernementele organisatie, genaamd Joint Task Force Guantánamo. Je zou kunnen lachen om de beschrijving van de situatie in Guantánamo, een vijfsterrenhotel met alle noodzakelijke comfort, als het niet zo om te huilen was geweest. Daarom is het de hoogste tijd om de heer Obama op te roepen deze schande te sluiten en ons het verwijt van dergelijke hypocrisie te besparen.
Hélène Flautre
(FR) Mevrouw de Voorzitter, het is ook mijn wens dat op Europees niveau alles in het werk wordt gesteld om de lidstaten ertoe aan te zetten hun verantwoordelijkheden te nemen en de vrijgesproken gevangenen van Guantánamo op te vangen. Zij zijn slachtoffers en wij dienen hen een veilig heenkomen te bieden op Europees grondgebied.
Maar we weten allemaal dat de sluiting van Guantánamo geen einde maakt aan de discussie over mensenrechten en de strijd tegen het terrorisme, noch in de Verenigde Staten, noch in Europa. U hebt al gezegd dat de antiterrorismewet in de Verenigde Staten nog altijd de mogelijkheid biedt tot preventieve hechtenis voor onbepaalde tijd en rechtspraak door een militair tribunaal. Maar ook in Europa zijn de gevangenen van Guantánamo niet zomaar uit de lucht komen vallen. Ik denk dan ook echt dat we dit onderwerp hebben onderbelicht.
Mevrouw Hautala heeft terecht gesproken over de parlementaire enquête die op 22 december in Litouwen werd afgerond. Dat is een applaus waard. Laat dat als voorbeeld dienen! Er zijn geen conclusies getrokken uit deze illegale praktijken op Europees grondgebied en ik denk ook dat dat het werk is van de Europese Commissie. Dat is het werk van de Raad.
We moeten alle mogelijke conclusies trekken uit de illegale praktijken die hebben plaatsgevonden en die hebben geleid tot de opening van Guantánamo, een besluit dat is genomen met volledig medeweten van de Europese staten.
Rachida Dati
(FR) Mevrouw de Voorzitter, allereerst wil ik opmerken dat wij zeer recent hebben vernomen dat het detentiecentrum van Guantánamo niet zoals gepland in 2010 zal sluiten, maar in 2013. Dat wil zeggen aan het einde van de ambtstermijn van president Obama. Hoewel de sluiting langer duurt dan voorzien, mogen we toch blij zijn dat de procedure in gang is gezet, want deze had ook kunnen worden afgeblazen. Hiermee wordt tegemoet gekomen aan een wens van Europa. We kunnen de Verenigde Staten immers niet jarenlang bekritiseren om het detentiecentrum in Guantánamo, terwijl we zelf onvoldoende wil en ambitie tonen om hen te helpen dit probleem op te lossen.
Ik heb onlangs een ontmoeting gehad met de Amerikaanse minister van Justitie, Eric Holder. Hij heeft mij uitgelegd hoe omvangrijk deze operatie is, en mij er tevens op gewezen dat de Verenigde Staten graag gebruik willen maken van de steun van de Europese lidstaten. Deze steun bij het sluiten van dit detentiecentrum zou bestaan uit het opvangen van enkele gevangenen op Europees grondgebied. Wij moeten de Amerikanen dus met vereende krachten helpen het boek van een instelling waar wij, Europeanen, ons al vele jaren tegen verzetten, te sluiten.
Katarína Neveďalová
(SK) Waarom zou de Europese Unie de consequenties moeten aanvaarden van het Amerikaanse beleid? Zou het niet veel eenvoudiger zijn om Amerika en zijn president, die daarmee een verkiezingsbelofte inlost - waarin hij overigens door veel vooraanstaande politici wordt gesteund -, op te roepen om dit grote en ongewenste probleem zelf op te lossen? De Europese Unie heeft hier echter veel mee gemeen. Ook de EU is bedreigd en aangevallen door terroristen, en het terrorisme vormt een bedreiging voor de gehele wereld, waarvan de EU integraal deel uitmaakt. Zijn wij inmiddels vergeten wat er in de Londense metro is gebeurd, en wat er in Duitsland, Nederland en Spanje is gebeurd? Zijn wij de tientallen verhinderde pogingen vergeten? Wij zitten in hetzelfde schuitje als Amerika. Het is iets wat ons allen treft.
Wij kunnen in dit stadium onze aandacht beter richten op het voorkomen en wegnemen van negatieve gevolgen voor deze mensen, waarbij we alles in het werk stellen om hun maatschappelijke herintegratie te bevorderen, opdat ze weer een normaal en fatsoenlijk bestaan kunnen leiden met hun families.
Raül Romeva i Rueda
(ES) Mevrouw de Voorzitter, afgevaardigde Flautre heeft onlangs op een volgens mij erg belangrijk punt gewezen, namelijk dat we president Obama bij de sluiting van Guantánamo moeten helpen. Dat vragen we al een tijdje, maar daarvoor is het onvermijdelijk dat we binnen de Europese Unie ook de noodzakelijke steun hebben voor het opvangen van al die personen waarvoor de regering-Obama ons nu heeft gevraagd of we ze kunnen opnemen.
We moeten niet vergeten dat die gevangenis mede vanuit Europa werd 'gevoed'. Daarom hebben we een historische verantwoordelijkheid die we in geen geval uit de weg mogen gaan. We moeten helpen met de sluiting van Guantánamo, omdat ook wij Europeanen onze verantwoordelijkheid moeten nemen. Want ook Europa is hiervoor verantwoordelijk.
We kijken in Europa al heel lang de andere kant op, bijvoorbeeld in het geval van de vliegtuigen. De huidige voorzitter van de Europese Commissie gaf als premier van Portugal toestemming voor het gebruik van het Portugese luchtruim voor vluchten naar Guantánamo. Voor die historische verantwoordelijkheid, geachte leden van de Raad en leden van de Commissie, mogen we in geen geval weglopen.
Georgios Papanikolaou
(EL) Mevrouw de Voorzitter, terecht zijn wij het er allemaal over eens dat praktische steun moeten worden verleend bij de uitvoering van het besluit van de Verenigde Staten van Amerika om het detentiecentrum in Guantánamo te sluiten, en natuurlijk sporen wij de lidstaten van de Unie ertoe aan gevangenen over te nemen.
Algemeen wordt aanvaard dat Guantánamo een fout was van de Verenigde Staten van Amerika in hun pogingen om het terrorisme te bestrijden. Wij moeten er echter voor zorgen dat dergelijke fouten in de toekomst niet herhaald worden, en dan in Europa wel te verstaan. Helaas wordt in een rapport dat in maart 2010 wordt gepresenteerd aan de VN-Mensenrechtenraad, gewag gemaakt van serieuze verdenkingen met betrekking tot geheime detentie van verdachten in lidstaten van de Europese Unie, zoals Groot-Brittannië, Roemenië en Polen.
Wij kunnen niet enerzijds dergelijke gedragingen veroordelen en zeggen dat Guantánamo terecht wordt gesloten maar anderzijds soortelijke gedragingen door de vingers zien als wij denken dat die niet zo'n ernstig probleem zijn. Wij moeten allemaal onze verantwoordelijkheid nemen.
Janusz Władysław Zemke
(PL) Mevrouw de Voorzitter, ik zou willen beginnen met de uitspraken van vorige spreker. Mijnheer Papanikolaou, u hebt in niet mis te verstane bewoordingen gezegd dat er illegale gevangenissen bestonden in Europa, ook in Polen en Roemenië. Sprekend als Pool wil ik hier duidelijk stellen dat er geen enkel hard bewijs is dat dergelijke gevangenissen in Polen hebben bestaan. Dat is mijn eerste opmerking. Nu mijn tweede opmerking: ik denk niet dat er een meningsverschil bestaat in deze vergaderzaal over het opheffen van Guantánamo. Het is echter overduidelijk dat het sluiten van Guantánamo een bijzonder gecompliceerd proces zal worden en dat niemand daarbij wil helpen. We zullen dus de vraag moeten stellen wat hieraan gedaan kan worden. Ik zou daarom willen vragen of de methoden van huisvesting en ondervraging van gevangenen al veranderd zijn. Er zijn daar namelijk vele methoden toegepast - van onderdompeling in water tot het gedurende vele nachten wakker houden van gevangenen. Weten we zeker dat die onmenselijke methoden daar nu niet meer gebruikt worden?
Krisztina Morvai
(HU) Ik ben blij dat mijn collega's zich zo opwinden over de grove schending van de mensenrechten die in Guantánamo hebben plaatsgevonden in naam van de strijd tegen het terrorisme. Ik kan deze verontwaardiging echter pas serieus nemen als u zich er eindelijk, na de zoveelste opmerking hierover van mijn kant, op toelegt om de zaak van het Guantánamo van de Europese Unie, Hongarije, te onderzoeken. Ik herhaal voor de zoveelste keer dat in Hongarije twaalf personen van de politieke oppositie nu al bijna een jaar in voorarrest zitten op beschuldiging van terrorisme, onder dezelfde omstandigheden en met een soortgelijke schending van hun rechten in de strafprocedure als bij de gevangenen in Guantánamo het geval is. Ik wil u vragen uw hand op te steken als u bereid bent deze zaak serieus te nemen en deel te nemen aan een gedetailleerd onderzoek. Ik hoop de opgestoken handen van mevrouw de Voorzitter en mijn collega's te zien.
Diego López Garrido
fungerend voorzitter van de Raad. - (ES) Mevrouw de Voorzitter, ik wil ingaan op twee heel specifieke kwesties die respectievelijk door afgevaardigde Salafranca en afgevaardigde Scholz aan de orde zijn gesteld.
De eerste kwestie betreft Jemen. Mij is niets bekend van een concreet besluit dat is genomen of in de pijplijn zit waarin een verband wordt gelegd tussen Jemen en gevangenen uit dat land die zich in Guantánamo bevinden. De situatie in Jemen was het onderwerp van enkele conclusies van de eerste Raad Buitenlandse Zaken in de geschiedenis van de Unie - deze Raad is slechts één keer in gewone vergadering bijeengekomen, namelijk op 25 januari jongstleden. In die conclusies wordt Jemen opgeroepen een programma van ingrijpende politieke hervormingen door te voeren. Ze bevatten echter geen verwijzing naar Guantánamo. Wij steunen deze conclusies natuurlijk, net als de conferentie die zoals u weet op 27 januari in Londen werd gehouden.
Wat betreft de zinspeling van afgevaardigde Scholz op de mogelijkheid dat de territoriale status van Guantánamo Bay verandert: dat is geregeld in een internationaal verdrag tussen de Verenigde Staten en Cuba van 1903 en is dus een volstrekt billaterale aangelegenheid van die twee landen.
Ik geloof dat er algemene overeenstemming over bestaat dat de gevangenis van Guantánamo een zware schending van de mensenrechten vormt en dat de gedachte achter deze gevangenis een juridische aberratie is. We mogen deze mensenrechtenschendingen en deze abjecte interpretatie van het recht niet langer tolereren en zoiets nooit meer laten gebeuren. Ze zijn door de Europese Unie ook herhaaldelijk scherp bekritiseerd. Juist daarom willen we met de Amerikaanse president samenwerken, die heeft besloten dat Guantánamo zal verdwijnen, dat de gevangenis wordt gesloten en dat daarenboven het gevangenisbeleid van de Verenigde Staten aan een herziening wordt onderworpen.
Er is dus veel te zeggen voor de opmerkingen van afgevaardigde Vajgl over de intrinsieke noodzaak van de sluiting van deze gevangenis wegens zware schendingen van de mensenrechten, alsook voor andere opmerkingen die zijn gemaakt. Hoe dan ook, het feit dat ook in andere landen van de wereld en mogelijk zelfs in Europa mensenrechten worden geschonden, betekent niet dat deze situatie niet bekritiseerd mag worden of dat we ons niet zouden mogen inspannen om herhaling te voorkomen. Ik maak deze opmerking met name in de richting van afgevaardigde Nattrass, want ik mag toch aannemen dat hij het met me eens dat er in Europa niets is dat ook maar in de beurt komt van de gevangenis op Guantánamo.
De Europese Unie en de Verenigde Staten hebben ten aanzien van deze kwestie grondig samengewerkt. Ik heb de gezamenlijke verklaring van 15 juni jongstleden al genoemd, waarin de Verenigde Staten en de Europese Unie toezeggen te zullen werken aan bestendiging van de mensenrechten en de strijd tegen het terrorisme. In de verklaring gaat het niet alleen om de mensenrechten die in de gevangenis op Guantánamo zijn geschonden, maar ook om de noodzaak om ook bij terrorismebestrijding de fundamentele vrijheden en rechten van mensen te respecteren en daaraan geen afbreuk te doen en ook bij terrorismebestrijding volledig volgens het recht te handelen. Het is belangrijk dat wij in overeenstemming hiermee handelen. Daarom ben ik het volstrekt eens met afgevaardigde Coelho wanneer hij zegt dat het belangrijk is dat de Europese Unie hieraan meewerkt.
Maar het gaat niet alleen om het besluit van de Verenigde Staten om Guantánamo te sluiten, en om alle problemen die daarmee verband houden, waarover ik in mijn eerste inbreng heb gesproken. Het gaat er ook om -en dat kan niemand ontkennen - dat president Obama daadwerkelijk met het verleden breekt. Er wordt een pagina omgeslagen. Niet alleen met betrekking tot het detentiecentrum Guantánamo, maar ook met betrekking tot alle praktijken daaromheen. Dat is evident wanneer je kijkt naar alle maatregelen die president Obama heeft vastgesteld.
President Obama heeft een einde gemaakt aan het programma van geheime detenties van de CIA en de opdracht gegeven om voortaan alle gevangenen van de Verenigde Staten in te laten schrijven bij het Internationale Comité van het Rode Kruis. Hij heeft een einde gemaakt aan het programma voor "verbeterde" ondervragingstechnieken, eveneens van de CIA. Dat betekent dat Amerikaanse ondervragers zich niet meer kunnen beroepen op juridische adviezen over de folter- en ondervragingstechnieken die na 11 september werden gebruikt. Er wordt dus duidelijk een pagina omgeslagen. Ook is opnieuw gekeken naar het beleid inzake de overbrenging van gedetineerden, om er zeker van te zijn dat dat beleid aan het internationale recht voldoet.
Wij juichen dat toe. En dat zeggen we ook in de gezamenlijke verklaring. We juichen het toe dat de Verenigde Staten hun beleid inzake detenties, overbrenging van gedetineerden, berechting, ondervraging en terrorismebestrijding aan een diepgaande herziening hebben onderworpen. Daarom zeggen we in die verklaring ook uitdrukkelijk dat we nota hebben genomen van de toezegging van de Verenigde Staten om alle thema's in verband met veiligheid te heroverwegen en de genomen beleidsmaatregelen uitgebreid te herzien, dankzij het decreet dat president Obama op 22 januari 2009 heeft ondertekend.
Dit is iets waarvan ik vind dat daar op gewezen moeten worden. Om het te bereiken moeten we natuurlijk samenwerken en afgevaardigde María Muñiz heeft dan ook terecht heel expliciet over samenwerking met de Amerikanen gepraat. Europa heeft de gevangenis vele malen bekritiseerd en moet nu zo veel mogelijk samenwerken, hoewel die samenwerking aan twee beperkingen onderhevig is. De eerste is dat uiteindelijk de Amerikaanse wetgeving geldt en de Verenigde Staten in deze kwestie soeverein zijn; de tweede, dat de EU-lidstaten op hun beurt soeverein beslissen of ze gevangenen uit Guantánamo opnemen.
Het fungerend voorzitterschap van de Raad is natuurlijk een groot voorstander van samenwerking en het bevorderen van samenwerking, steeds vanuit het beginsel dat elk land en elke burger recht heeft op veiligheid, wat dus een ander beginsel is dat in acht moet worden genomen. Daarom moeten we, zoals afgevaardigde Gomes zei, de samenwerking tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie bevorderen, maar ook de samenwerking tussen de EU-lidstaten onderling.
We moeten onderling samenwerken in deze kwestie. We moeten met elkaar in dialoog gaan. Een deel van deze dialoog moet verder gaan dan het specifieke thema Guantánamo. Dat andere thema waar ik op doel is door verschillende afgevaardigden genoemd, bijvoorbeeld door de afgevaardigden Hautala en Czarnecki: het thema van de slachtoffers. Dit is naar mijn mening een van de onderdelen van de dialoog die we in de betrekkingen met de Verenigde Staten in praktijk moeten brengen. Ik geloof dat deze dialoog over de slachtoffers van de verschillende terroristische misdrijven een onderdeel is waar we in de toekomst aan moeten werken. Hoe dan ook, over deze kwestie voeren we een diepgaande dialoog met de Verenigde Staten.
Ik wil afsluiten met te zeggen dat de Europese Unie een heel duidelijk standpunt heeft met betrekking tot de kwestie Guantánamo: wij zijn vóór sluiting van de gevangenis. De Europese Unie heeft het heldere standpunt dat mensenrechten en fundamentele vrijheden op geen enkele grond mogen worden geschonden, en we zijn natuurlijk vóór de strijd tegen het terrorisme en vóór samenwerking met de Verenigde Staten. Dit is geloofwaardig, omdat president Obama met betrekking tot het antiterroristenbeleid en die hele reeks beleidslijnen op het gebied van detenties, overbrenging van gedetineerden en ondervraging, onmiskenbaar een duidelijke wending ten opzichte van zijn voorganger heeft gemaakt. Dat is de lijn die we moeten versterken en helpen consolideren. Het standpunt van de Raad is daarom dat we moeten streven naar een heldere samenwerking met de Verenigde Staten om te bereiken wat we allemaal willen, namelijk de definitieve sluiting van de gevangenis op Guantánamo.
Paweł Samecki
lid van de Commissie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, om te beginnen wijs ik er nogmaals op dat wij van mening zijn dat het in het belang van iedereen in de Europese Unie is om het detentiecentrum van Guantánamo te sluiten en, zoals ik al eerder heb gezegd, verwacht de Commissie dat de Amerikaanse regering in de nabije toekomst verdere vooruitgang zal boeken bij de sluiting van Guantánamo.
Als commentaar op de interventie van de heer Scholz onderstreep ik nogmaals dat we van mening zijn dat de eerste verantwoordelijkheid voor Guantánamo bij de Verenigde Staten ligt. Maar de Commissie is van mening dat wij, de Europese Unie, zo veel mogelijk hulp moeten bieden bij het oplossen van deze kwestie. De regering-Obama heeft al een aantal belangrijke stappen genomen. De minister heeft ze genoemd.
In antwoord op de vraag van de heer Zemke wijzen wij erop dat Obama een einde heeft gemaakt aan de toepassing van de "verbeterde" ondervragingsmaatregelen en -technieken. Wij juichen deze stap toe.
Wat betreft de vraag van de heer Salafranca Sánchez-Neyra over de vijftig gevangenen over wier lot nog geen beslissing is genomen: we geloven dat de Amerikaanse regering zich over deze vijftig gevallen zal buigen en dat er een oplossing zal worden gevonden die vergelijkbaar is met die van de voorgaande gevallen.
De Commissie heeft het verslag van de taskforce nog niet ontvangen, dus we kunnen u geen specifieke toelichting geven, maar in het algemeen gesproken vinden we dat iedereen recht heeft op een behoorlijk proces.
Tot slot zijn we van mening dat we op dit terrein een gecoördineerde EU-benadering moeten blijven steunen en in dit opzicht waarderen we de inbreng en de inspanningen van het Parlement.
De Voorzitter
Het debat is gesloten.
