Orgaandonatie en -transplantatie: beleidsmaatregelen op EU-niveau (debat) 
De Voorzitter
Het volgende onderwerp is het verslag van Adamos Adamou, namens de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid, over orgaandonatie en -transplantatie: beleidsmaatregelen op EU-niveau.
Adamos Adamou
Mijnheer de Voorzitter, commissaris, dames en heren, laat ik eerst de Europese Commissie bedanken voor haar mededeling en de uitstekende samenwerking die we hebben gehad. Ik wil ook graag al mijn collega's bedanken, in het bijzonder de schaduwrapporteurs, voor het zeer moeilijke werk dat we samen hebben gedaan om tot de compromisamendementen te komen die unaniem zijn aangenomen.
De voornaamste kwesties die de Commissie in haar mededeling behandelt en die ik als rapporteur heb behandeld, zijn: risico's van transplantatie en veiligheid, bijvoorbeeld de overdracht van ziektes, het tekort aan organen en illegale orgaanhandel. Sta mij toe elk van deze aspecten afzonderlijk te bespreken.
Wat betreft kwaliteit en veiligheid: wanneer organen in therapie worden gebruikt, is er een kans dat er ziektes worden overgedragen naar de ontvanger. Donorenonderzoek is daarom belangrijk om de risico's voor de ontvanger zo klein mogelijk te houden. Donoren moeten worden gescreend om te kunnen vaststellen of er kans bestaat op de overdracht van een ziekte. Om een norm voor donorveiligheid vast te stellen, moet er een minimumpakket aan onderzoeken worden uitgevoerd. Er dient echter op te worden gewezen dat er op dit moment geen overeenstemming is tussen de lidstaten over deze onderzoeken.
Het ernstige tekort aan orgaandonoren blijft de voornaamste uitdaging voor de lidstaten, wat betreft orgaantransplantatie. Groeiende wachtlijsten zijn een groot probleem Het aanleggen van een doeltreffend systeem om mensen op te sporen die orgaandonoren zouden willen worden na hun dood, mits natuurlijk aan alle wettelijke eisen voor toestemming in de lidstaten is voldaan, is een noodzakelijke voorwaarde om het orgaantekort te bestrijden.
Een andere belangrijke optie is om het aantal donoren te doen toenemen is de mogelijke bevordering van altruïstische donaties van levende mensen. Potentiële donoren die normaal gesproken niet als ideale kandidaten zouden worden beschouwd - marginale donoren genoemd - dienen zorgvuldig te worden overwogen. Zo zou een orgaantransplantatie van de ene HIV-patiënt naar een andere tot de mogelijkheden kunnen behoren.
Wat de handel in organen betreft, commissaris, iedereen weet dat deze plaatsvindt. Wij weten allemaal dat rijke toeristen uit het Westen de economische noden van mensen uit de armste landen exploiteren. Wij hebben allemaal gehoord van het bestaan van prijslijsten van organen, van een zwarte markt in organen, vooral in het Verre Oosten, in landen als India, Pakistan en China, en dat zulke praktijken zelfs voorkomen in het uitgebreide Europa. Ik onderschrijf daarom Amendement 7 van paragraaf 57 van mijn collega's mevrouw Brepoels, de heer Liese en de heer Bowis, namens de Fractie van de Europese Volkspartij (Christen-Democraten) en de Europese Democraten. Het is belangrijk de controle op gevallen van orgaanhandel te verbeteren, zodat wij ten slotte de noodzakelijke conclusies kunnen trekken.
Tegelijkertijd wil ik benadrukken dat altruïsme het voornaamste element moet zijn van orgaandonatie en -transplantatie. De economische terminologie waarvan de Commissie zich bedient in haar mededeling is daarom ongeschikt, in het bijzonder bezien vanuit het standpunt van het beginsel van niet-commercialisering van het menselijk lichaam. Dat is ook de reden dat ik Amendement 2 bij paragraaf 38 door de heer Martin en de heer Matsakis niet kon steunen. Na uitvoerig overleg met mij is de heer Matsakis - zoals hij u dat zelf zal uitleggen - van plan dit terug te trekken. Hij zal morgen een ander, mondeling amendement indienen dat ik steun.
Zoals ik eerder zei, meen ik echter dat organen niet moeten worden behandeld als handelswaar voor de interne markt en zou ik bijgevolg niet instemmen met de verwijdering van deze toevoeging. Bovendien is het beginsel van niet-commercialisering van het menselijk lichaam expliciet vastgelegd in Artikel 3(2) van het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie.
Dames en heren, ik heb niet meer tijd want de vier minuten zijn om. Ik ben van plan hierop door te gaan in mijn afsluiting, als ik weer zal spreken in antwoord op uw opmerkingen.
Androulla Vassiliou
Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, laat ik eerst de heer Adamou feliciteren met het uitstekende verslag dat hij heeft gemaakt over orgaandonatie en -transplantatie. Ik ben er vooral mee ingenomen dat het verslag de zienswijze van de Commissie ondersteunt waarin maatregelen betreffende orgaandonatie en -transplantatie gericht moeten zijn op: ten eerste, verbetering van de kwaliteit en de veiligheid van organen; ten tweede, een verhoging van de beschikbaarheid van organen; en ten derde, zorg dat transplantaties veilig zijn.
(EN) Het is in ieders voordeel als de kwaliteit en veiligheid van menselijke organen gewaarborgd is. Wij weten dat er organen worden uitgewisseld tussen lidstaten. Op dit moment is er een gebrek aan algemene kwaliteit en aan veiligheidsnormen bij de verwerving van menselijke organen en het is heel belangrijk aan deze behoefte te voldoen.
Het levert niet alleen een controleerbare, in de hele EU toepasbare veiligheidsnorm op, maar zorgt ook voor een gevoel van veiligheid en solidariteit in het transplantatiesysteem.
De Commissie is van plan een wettelijk kader voor te stellen over de basisnormen op het gebied van veiligheid en kwaliteit met betrekking tot de donatie en verwerving van menselijke organen.
Deze eisen zullen breed en flexibel zijn, opdat er een zo hoog mogelijk aantal transplantaties wordt uitgevoerd. Dit alles gaat ten slotte over het redden van levens. Wij moeten voortdurend in gedachten houden dat er in heel Europa op dit moment vijftigduizend mensen op een wachtlijst staan voor orgaandonatie.
Om de beschikbaarheid van organen te verhogen, is publieke bewustwording vereist. Burgers moeten weten dat transplantatiesystemen veilig en betrouwbaar zijn. Anders zullen zij geen toestemming geven voor donatie.
In sommige lidstaten zijn er al wat goede voorbeelden, zoals de instelling van transplantatiecoördinatoren, die een positief effect heeft gehad op het aantal donaties. De Commissie wil een actieplan voorstellen met tien prioritaire maatregelen om de uitdaging van orgaandonatie en -transplantatie het hoofd te bieden. De Commissie onderkent het belang van de strijd tegen orgaanhandel, zoals deze al aan de orde is gesteld in de mededeling over orgaandonatie en -transplantatie.
Ik heb ook nota genomen van de opmerkingen van mijnheer Adamou en zal ze serieus overdenken. Zijn verslag maakt duidelijk dat we heel zorgvuldig moeten nadenken over hoe wij op de dreiging van orgaanhandel in de Europese Unie willen reageren.
De Commissie zal de ontwikkelingen volgen, in samenwerking met onze internationale partners, de Raad van Europa en de Wereld Gezondheids Organisatie. Wij zullen ook Interpol ondersteunen, zodat we dit probleem kunnen blijven volgen.
Daarnaast geloof ik dat door de beschikbaarheid van organen in de Europese Unie te verhogen, wij indirect het transplantatietoerisme en de orgaanhandel zullen bestrijden.
Voorts zal orgaanhandel worden opgenomen in het verslag van de Commissie van dit jaar over een actieplan van de EU betreffende mensenhandel.
Edit Bauer
rapporteur voor advies van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken. - (EN) Mijnheer de Voorzitter, orgaandonatie en -transplantatie is een gevoelige en belangrijke kwestie, waar goede wetgeving, naast een goede praktijk, duizenden mensenlevens op jaarbasis zou kunnen redden. Kwesties over de dunne lijn tussen leven en dood liggen bijzonder gevoelig. Het is moeilijk om hulp te bieden aan de hand van wetgeving, maar makkelijk om schade aan te richten. Daarom is het van het allergrootste belang goede praktijken in de lidstaten te eerbiedigen.
Aan de andere kant is het essentieel al die praktijken te ontdekken die leiden tot een gebrek aan vertrouwen en transparantie in het beheer van wachtlijsten, of tot een kwalijk gebruik van mazen in de wetgeving.
Ik wil wijzen op drie onderwerpen in het advies van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken. Ten eerste, levende donoren zijn meestal geen familie. In dat licht zouden wettelijke procedures de mogelijkheid van verboden orgaanhandel tot een minimum moeten beperken. De kwestie van vergoeding van de sociale kosten van donoren wacht nog steeds op een geschikte oplossing.
Ten tweede, in die gevallen waar internationale samenwerking in het transplantatieproces is opgenomen, moet wetgeving zorgen voor regels die even duidelijk is als die in de lidstaten. Transplantatietoerisme werpt nieuwe vragen op, zoals de commissaris heeft gezegd. Hoe moeten we een dergelijke zaak behandelen?
Ten derde moet internationale samenwerking in de opsporing van orgaanhandel beter georganiseerd zijn en serieuzer worden aangepakt, omdat sluikhandel en de gevolgen daarvan de hoop van duizenden patiënten die wachten op levensreddende organen de grond in kan boren. Bovendien moet in de Europese wetgeving inzake mensenhandel ook de verkoop van en handel in organen worden opgenomen, ook al is dit een nog verborgen, maar toenemend wereldprobleem.
Ik wil de rapporteur en schaduwrapporteur gelukwensen en hen bedanken voor de goede samenwerking.
Frieda Brepoels
namens de PPE-DE Fractie. - (NL) Voorzitter, commissaris, transplantaties van organen redden inderdaad dagelijks mensenlevens in Europa. Door het tekort aan donoren sterven jammer genoeg jaarlijks duizenden Europeanen op de wachtlijst. De uitdaging blijft om het aantal donoren op een veilige manier te verhogen. Als schaduwrapporteur voor de PPE-DE-Fractie ben ik vandaag heel verheugd dat het Parlement het initiatief van de Commissie ook voluit steunt en erkent dat Europa hierbij een essentiële rol kan spelen.
Orgaandonatie en -transplantatie is, zoals de collega's al hebben gezegd, een heel complex en gevoelig thema, waarover heel wat verschillende opvattingen bestaan in de lidstaten. Ter voorbereiding van het verslag heb ik zelf ook heel wat artsen gezien, patiënten en organisaties gesproken. Ook de hoorzitting die we georganiseerd hebben en het studiebezoek aan Spanje hebben ons interessante inzichten bijgebracht, en ik wil de rapporteur vandaag dan ook van harte bedanken dat hij onze inbreng ook volledig heeft opgenomen in zijn verslag.
Ten eerste willen wij er vooral over waken dat de richtlijn over kwaliteit en veiligheid zoals de Commissie die voorstelt, voldoende flexibiliteit biedt en niet leidt tot bijkomende administratieve lasten of zelfs zou resulteren in een afname van het aantal beschikbare organen. Voor ons blijft het ook de arts die uiteindelijk beslist inzake kwaliteit en veiligheid. Om die kwaliteit en veiligheid te garanderen vragen wij ook dat de lidstaten posttransplantatie- en postdonatieresultaten monitoren en evalueren. Omdat de vergelijkbaarheid van de gegevens tussen de lidstaten daarbij van groot belang is, kan misschien worden gezocht naar een gemeenschappelijke methodologie van gegevensanalyse.
Ten tweede is ook de organisatie van het donatiesysteem voor ons de meest essentiële factor bij het verhogen van het aantal donoren, zelfs meer dan de wetgeving ter zake. Daarom vragen wij ook dat de ziekenhuizen voldoende personeel zouden inzetten om potentiële donoren te identificeren, maar ook de nabestaanden te begeleiden. We zien dat landen die dergelijke transplantcoördinatoren al inzetten een stijging kennen van het aantal donoren.
Dit toont ook aan dat het uitwisselen van goede praktijken tussen de lidstaten cruciaal is. De Europese Unie kan dit alleen maar faciliteren. Het is eveneens belangrijk dat ziekenhuizen de positieve resultaten van transplantaties onder de aandacht van de burgers brengen en dat ze ook proactief omgaan met de media.
Ten vierde vinden wij het heel belangrijk dat levende donatie als aanvullend kan worden beschouwd op de donatie post mortem. We vragen ook dat levende donoren niet gediscrimineerd worden, bijvoorbeeld door verzekeringsmaatschappijen.
Tenslotte moet orgaandonatie ook strikt niet-commercieel, altruïstisch en vrijwillig blijven. Mogelijke compensatie mag volgens ons alleen maar de kosten en ongemakken die verbonden zijn met de donatie, vergoeden. Om orgaanverkoop, orgaanhandel en transplanttoerisme tegen te gaan moet de Commissie samen met de lidstaten veel proactiever optreden. Traceerbaarheid is hierbij heel belangrijk en ook Europol moet beter monitoren en gevallen van orgaanverkoop en/of -handel opsporen.
Ik ben ervan overtuigd dat het Parlement met dit verslag een heel evenwichtig en onderbouwd signaal afgeeft, en ik zou de collega's dan ook willen vragen dit verslag morgen te ondersteunen.
María Sornosa Martínez
namens de PSE-Fractie. - (ES) Mijnheer de Voorzitter, commissaris, ik zie uit naar het komende voorstel tot een richtlijn van de Commissie waarin de kwaliteits- en veiligheidsnormen voor de donatie en verwerving van organen in de hele Europese Unie worden vastgesteld.
In het belang van een transparant proces, wil ik zeggen dat wij socialisten de maatregelen steunen die op de bescherming van donoren zijn gericht en ervoor zorgen dat organen op altruïstische en vrijwillige basis worden gedoneerd, waarbij elke betaling, anders dan een pure vergoeding voor uitgaven en ongemakken die met de donatie verband houden, wordt uitgesloten.
De komende kaderwet mag geen excessieve administratieve last leggen op de lidstaten, noch bestaande goede praktijken in gevaar brengen.
Wat de praktische kant van het proces betreft, wil ik erop wijzen dat een aantal zeer strenge kwaliteitsnormen geen hogere kosten met zich mee mag brengen en in het bijzonder niet tot een vermindering van het aantal beschikbare organen voor transplantatie mag leiden. Het moge duidelijk zijn dat er geen maatregelen mogen worden aangenomen als deze een thans aanvaardbare geachte transplantatie van organen in de weg staan, aangezien het ons doel is mensen te redden en ervoor te zorgen dat patiënten een zo prettig mogelijk leven hebben.
Helaas is door de uitstekende resultaten van transplantaties, in termen van langere levensduur en verbeterde levenskwaliteit, de vraag naar deze vorm van behandeling toegenomen.
Ik kom uit Spanje, een land dat koploper in de wereld is op het gebied van orgaandonatie en -transplantatie. Als wij deze eervolle positie ergens aan te danken hebben, dan is dat zonder meer aan het bestaan van een Nationale Organisatie voor Transplantatie die zorgdraagt voor de coördinatie van alle professionele teams in de betrokken ziekenhuizen, waarvan elk zijn eigen coördinator op het gebied van transplantatie heeft, een beroepsmedicus die het gehele team en het donatieproces coördineert.
Ik hoop dat de voorgestelde wetgeving van de Europese Commissie rekening houdt met een dergelijk model, aangezien het zijn succes heeft bewezen.
Tot slot wil ik onderstrepen dat het wenselijk is een verwijzing op te nemen naar de noodzaak burgers uit derde landen, met verschillende culturen en religies, in aanraking te brengen met de donatiecultuur, door middel van bewustwordingsmaatregelen, campagnes in hun moedertaal, culturele bemiddelaars, enzovoorts. Voorts moeten staten worden opgeroepen om de handel met volle overtuiging te bestrijden door maatregelen voor strafrechtelijke aansprakelijkheid aan te nemen ten aanzien van Europese burgers die gezondheidstoerisme bedrijven met het oog op het verkrijgen van organen in derde landen.
Rest mij slechts de rapporteur te bedanken, en alle niet afzonderlijk genoemde rapporteurs, voor de soepele wijze waarop er is samengewerkt en er een akkoord is bereikt.
Jules Maaten
namens de ALDE-Fractie. - (NL) Voorzitter, ik probeer me even te verplaatsen in de positie van de ouders van een meisje van drie jaar bij wie een hartdefect wordt vastgesteld en waarvoor een drie jaar oud hart - wat niet makkelijk te vinden is - in eigen land niet voorradig is. In een ander land in Europa is dat wel voorradig, maar dat land is niet geïnteresseerd in Europese samenwerking. Ik zou in dat geval vragen om Europese actie. Het is dan ook daarom dat deze Europese actie noodzakelijk is. In Europa staan momenteel 400 000 mensen op een wachtlijst voor een orgaan en hiervan komen er dagelijks ongeveer tien te overlijden omdat er een tekort is aan organen.
Op het gebied van veiligheid en kwaliteitscriteria pleit het voortreffelijke verslag-Adamou zeer terecht tegen een eventuele verzwaring door Brusselse regelgeving. Maar de aanstaande wetgeving - waarvan ik blij ben dat de commissaris die zojuist heeft toegezegd - mag dus inderdaad geen verzwaring van de bureaucratische lasten veroorzaken. Want als er één sector kwetsbaar is voor bureaucratie, is het deze wel. Ik ben ook zeer verheugd dat u zojuist heeft gezegd dat u zoveel mogelijk transplantaties mogelijk wilt maken en ze niet wilt beperken. Ik denk dat dat een belangrijke invalshoek is.
Wel zijn er garanties nodig voor de versterkte samenwerking tussen de lidstaten. Grensoverschrijdende samenwerking betekent namelijk dat het transplantatieproces wordt verzorgd door ziekenhuizen en artsen van verschillende rechtssystemen. Vorig jaar heeft de voormalige commissaris voor volksgezondheid Kyprianou gepleit voor het instellen van een Europese donorkaart. En wijsheid, meneer Adamou en mevrouw Vassiliou, wijsheid komt kennelijk uit Cyprus. Deze kaart, al dan niet geïncorporeerd in de Europese gezondheidskaart, kan ervoor zorgen dat de organen die ter beschikking komen, zo efficiënt mogelijk worden behandeld. Uit Eurobarometeronderzoek blijkt dat 81 procent van de burgers het gebruik van een orgaandonorkaart steunen, hoewel maar twaalf procent van de Europeanen een dergelijke kaart heeft. Het verslag-Adamou vraagt om het instellen van een vrijwillige Europese donorkaart en daarom zou ik van deze gelegenheid gebruik willen maken, commissaris, om u op te roepen om nog voor het eind van het jaar met wetgeving te komen die een dergelijke kaart, een aanvulling op nationale kaarten, mogelijk zou maken.
Margrete Auken
namens de Verts/ALE-Fractie. - (DA) Mijnheer de Voorzitter, Ik wil de heer Adamou bedanken voor een heel goed verslag en een uitstekende samenwerking tijdens de totstandkoming van dit verslag tot op heden. Wij hebben meer organen nodig - daarover zijn we het zeker eens. Het is echter van belang dat dit op een juiste manier gebeurt. Samenwerking is goed en persoonlijk ben ik van mening dat goede informatie, betere informatie, nodig is, zodat mensen zich op hun gemak voelen als orgaandonoren. Zo zullen mensen weten dat alles met respect wordt gedaan en dit geldt ook voor het nageslacht, dat zich uiteraard in de wanhopigste levensomstandigheden bevindt, en kunnen mensen er ook zeker van zijn dat er goed voor hun familieleden wordt gezorgd. Als dit hen in staat stelt de zaak met elkaar te bespreken, dan zal daar iets goeds uit voortkomen.
Onder geen omstandigheid mag de vraag naar organen echter leiden tot commercialisering. Ik denk dat iedereen tevreden is en het ermee eens is dat deze kwestie nu aan de orde wordt gesteld en dat we de handel die plaatsvindt gaan aanpakken. Het is onaanvaardbaar dat we Europol hierbij onvoldoende hebben ingeschakeld, want het gaat hier in feite om criminaliteit. Zelfs daar waar deze handel niet onwettig is, is het natuurlijk misdadig dat arme mensen ertoe worden overgehaald hun nieren te verkopen teneinde hun families te ondersteunen.
Staat u mij tot slot toe te onderstrepen hoe veel verzekeringen we moeten afgeven; wij moeten ons hiervan bewust zijn, aangezien we onder immense druk zullen komen te staan. Om een voorbeeld te geven: ik vind een formulering als mensen sterven "als gevolg van een chronisch gebrek aan organen” verderfelijk. Mensen sterven omdat ze ziek zijn. Daarnaast zullen we nooit genoeg organen hebben. Er zijn mensen die het geluk hebben een orgaan te ontvangen en wier levens daardoor worden gered. Het is om dergelijke gevallen talrijker te kunnen maken, dat wij dit verslag moeten aannemen. Wij zullen echter nooit in de omstandigheid geraken dat we genoeg organen hebben. Ook al zouden we alle snelheidsbeperkingen in Europa opheffen, dan zou dat nog niet genoeg zijn.
Jiří Maštálka
namens de GUE/NGL-Fractie. - (CS) Mijnheer de Voorzitter, dames en heren, ik wil in de eerste plaats als arts en lid van deze Kamer de heer Adamos Adamou feliciteren met het uitstekende werk dat hij met dit verslag heeft geleverd. De kwesties van orgaantransplantatie en -donatie kunnen soms aanleiding geven tot onenigheid en de redenen daarvoor zijn duidelijk: aan de ene kant moeten wij rekening houden met ethische kwesties, terwijl we aan de andere kant niet mogen toestaan dat medische vooruitgang wordt tegengehouden en daarmee ons vermogen mensen te helpen wordt beperkt of belemmerd.
Ik juich het toe dat dit verslag gegrond is op de pijlers die mij aan het hart liggen. De eerste bestaat uit de wettelijke middelen: zij moeten er borg voor staan dat donatie een vrijwillige en niet een commerciële activiteit blijft. Het zou goed zijn normen te hebben, maar deze normen mogen de uitvoering en de opties in de afzonderlijke lidstaten niet aantasten. De tweede pijler heeft betrekking op de samenwerking tussen de lidstaten, die van wezenlijk belang is, zoals ook op veel andere terreinen. De derde pijler houdt verband met het feit dat er geen maatregelen kunnen worden genomen zonder de medewerking van burgers. Ik juich daarom de maatregelen ter bevordering van een grote transparantie en publieke bewustwording toe. Het gemeenschappelijke doel, dat duidelijk naar voren komt in het verslag, is het tot elke prijs uitroeien van de illegale handel. Het verslag van de heer Adamou maakt hiervoor zeker de weg vrij.
Urszula Krupa
namens IND/DEM-Fractie. - (PL) Mijnheer de Voorzitter, de nobele doelstellingen in de Mededeling van de Commissie over orgaandonatie en -transplantatie en beleidsmaatregelen op EU-niveau, alsmede in het verslag van de heer Adamou, waarin wordt benadrukt dat orgaandonatie een geschenk is en dat het belangrijk is de vrijheid te eerbiedigen en te beschermen om wel of niet organen voor transplantatie te doneren, zijn onvoldoende.
Evenzo zullen de regels voor de invoering van een Europese donorkaart onvoldoende zijn als alle amendementen worden verworpen betreffende de richtsnoeren volgens ethische en morele waarden, zoals vervat in documenten van het Europees Parlement. Een gebrek aan morele beginselen en aan de aanwending daarvan in wetgeving leidt tot een teloorgang van de morele gezondheid van onze samenlevingen en tot uiteenlopende vormen van misbruik in alle sectoren van het sociale leven, wetenschap en artsenij inbegrepen.
Naast de verspreiding van liberalisme en commercialisme, zijn grote sociale verschillen een oorzaak voor de handel in organen en andere vormen van misbruik. Er zijn hele rijke mensen die alles kunnen kopen, inclusief organen voor transplantatie. Er zijn ook berooiden. Zij kunnen, als laatste toevlucht of onder druk, hun organen doneren en aldus hun kansen op een goede gezondheid of overleving verminderen.
Deze toestand zal niet veranderen door verzekeringen over gelijke kansen en gelijke toegang tot gezondheidsdiensten. Werkelijke sociale bescherming en statutaire bescherming van menselijke gezondheid en menselijk leven zijn vereist.
Irena Belohorská
(SK) Dames en heren, ook ik wil Dr. Adamos Adamou feliciteren met het verslag dat met unanimiteit is goedgekeurd door de Commissie milieubeheer, volksgezondheid en voedselveiligheid. Niet één lid heeft er tegen gestemd; noch heeft iemand het bestreden in enige commssie die om advies is gevraagd. Dat deze unieke mate van consensus werd bereikt, is ook te danken aan de veelvuldige en lange debatten over het verslag die door de rapporteur werden georganiseerd, en hiervoor wil ik hem bedanken.
Onze taak op het gebied van orgaantransplantatie is tweeledig. Aan de ene kant willen we mensen helpen voor wie transplantatie de enige kans op overleving biedt, en aan de andere kant is het onze plicht orgaanhandel, een van de ergste misdaden, te voorkomen. Wij weten dat orgaanhandel tegenwoordig het meest wordt gedreven in de armere landen van de wereld, waar orgaandonatie de armen de enige mogelijkheid tot overleven verschaft.
Ik vind het daarom schokkend dat in de Europese Unie van vandaag de dag, die gebaseerd is op waarden, moraal en ethiek, sommige mensen pleiten voor legalisering van deze handel. Aangezien er een groot verschil is tussen het aanbod van organen - van levende of overleden donoren - en de vraag naar organen, is het belangrijk het aantal donoren te verhogen.
In het Volksgezondheidsprogramma 2008-2013 heeft de Commissie de evaluatie van de resultaten van orgaantransplantaties opgenomen als een van zijn prioriteiten voor gezondheidswaarborgen, hetgeen betekent dat er subsidies met dit doel kunnen worden verstrekt. Hoewel ik de mogelijkheid om zulke projecten met subsidies te financieren toejuich, heb ik een aantal bedenkingen.
Ik weet dat dit debat niet gaat over het Volksgezondheidsprogramma 2008-2013, maar ik moet het volgende aspect benadrukken. Voor zover het de projecten betreft, was ik verrast door de mathematische discrepantie tussen het aantal goedgekeurde en het aantal afgeronde projecten: in 2004 werden er 72 projecten goedgekeurd en 9 afgerond; in 2005 werden 61 projecten goedgekeurd en 7 afgerond; in 2006 werden 87 projecten goedgekeurd en werd er niet één afgerond; en in 2007 werden 6 projecten goedgekeurd en geen enkele afgerond. Zijn er mechanismen voorhanden om de doeltreffendheid van de door de Europese Unie medegefinancierde projecten te controleren?
Glenis Willmott
(EN) Mijnheer de Voorzitter, het gebruik van menselijke organen voor transplantatie is de afgelopen tientallen jaren gestaag toegenomen. Orgaantransplantatie is nu de meest kosteneffectieve behandeling voor nierfalen in het laatste stadium. Voor lever-, hart- en longfalen in het laatste stadium, is zij de enig mogelijke behandeling.
Transplantaties zijn een van de meest wonderbaarlijke wapenfeiten van de moderne medische wetenschap, maar minder dan 25 procent van de Britse bevolking is als orgaandonor geregistreerd. Het laatste jaar profiteerde zo'n 2 400 mensen in het Verenigd Koninkrijk van een orgaantransplantatie, maar meer dan duizend mensen overlijdt in afwachting van zo'n transplantatie.
Orgaantekort is een veel voorkomend dilemma in alle Europese landen, en er is duidelijk een verbetering van het systeem ter ondersteuning van orgaandonaties in de hele EU nodig. Om die reden juich ik dit verslag van harte toe, met name het uitgebreide deel over orgaanhandel.
Een gebrek aan donoren heeft geleid tot een explosieve groei van het transplantatietoerisme naar ontwikkelingslanden. De internationale zwarte markt trekt mensen aan die op zoek zijn naar een nier of een ander orgaan, en mensen die in rampzalige armoede of andere kwetsbaar makende omstandigheden leven, worden geëxploiteerd. Zij zijn een voorraad van reserveonderdelen geworden voor de zieken. Bij illegale orgaantransplantatie wordt vaak niet gelet op veiligheid en komen de levens van zowel donor als ontvanger in gevaar. Britse kranten hebben al diverse macabare websites getoond, met zogeheten "transplantatietoeristen” als doelgroep, waarin onder meer de nieren van geëxecuteerde gevangenen in China worden aangeboden.
Wij moeten dergelijke misdaden niet als ver van ons bed beschouwen. Verscheidene Europese landen zijn ook verwikkeld geraakt in de transplantatiehandel, waaronder Moldavië, Servië, Turkije en Rusland. Regeringen in heel Europa moeten meer doen om deze schandelijke misdaden te voorkomen, en daarom wil ik de heer Adamou bedanken voor een uitgebreid en doordacht verslag.
Marios Matsakis
(EN) Mijnheer de Voorzitter, ik wil de rapporteur feliciteren met dit werkelijk uitstekende verslag.
Sta mij toe van de gelegenheid gebruik te maken om een belangrijke, maar uiterst controversiële kwestie aan de orde te stellen, die, hoewel ze op dit moment geen onderwerp van een besluit is, toch vroeg of laat moet worden behandeld: dat is het principe van veronderstelde toestemming. De meeste organen van potentiële donoren komen nooit beschikbaar, omdat het systeem voor het verkrijgen van toestemming van de donor, of van zijn of haar familieleden nooit zo doeltreffend kan functioneren dat de restricties van nauwe tijdsbeperkingen, pijnlijke psychosociale uitingen van verlies en de complexe technische kanten van orgaanoogst en -vervoer kunnen worden overwonnen.
Dit probleem van orgaanbeschikbaarheid kan zonder twijfel worden opgelost door ervan uit te gaan dat alle dode mensen donoren zijn, tenzij hiertegen tijdig bezwaar wordt gemaakt door een naast familielid of door de donor als deze nog leeft. Ik weet dat dit moeilijk is voor wetgevers om te accepteren en er zal ernstig en weloverwogen over moeten worden nagedacht, waarbij realisme de basis moet vormen en men er zich van bewust dient te zijn dat een enorm aantal levens kan worden gered als een dergelijk systeem zou worden ingesteld.
Hiltrud Breyer
(DE) Voorzitter, dames en heren, mijnheer Adamou, we weten dat de vraag naar organen groter is dan het aanbod. We weten echter ook dat we het aanbod alleen groter kunnen maken, als het beginsel van niet-commercialisering wordt vastgehouden. Dus er mag niet in organen worden gehandeld, en we kunnen niet toestaan dat er door onkostenvergoedingen en schadeloosstellingen een verkapte vorm van betaling plaatsvindt.
In de Europese Unie wordt het probleem van de handel in organen onderschat. Ik ben verheugd van de commissaris te horen dat handel in organen eindelijk in het verslag over mensenhandel moet worden opgenomen. Wat gebeurt er echter, als een Europees burger met een orgaan uit een derde land zoals de Filippijnen komt? Geen enkele dokter en geen enkel ziekenhuis zal naar de herkomst van het orgaan vragen. De Europese burger hoeft niet te bewijzen dat het niet verhandeld is. Daarom is naspeurbaarheid nodig, als we de handel in organen effectief willen uitbannen. De Europese Unie draagt hierin een grote verantwoordelijkheid, want we kunnen niet toestaan dat mensen in China, Oekraïne of andere landen in angst voor een organenmaffia leven.
Het is tragisch dat armoede en wanhoop mensen ertoe drijven hun organen te verkopen. Het is natuurlijk net zo tragisch dat mensen moeten sterven door een gebrek aan beschikbare donororganen, maar we moeten de zaak van beide kanten bekijken.
Kathy Sinnott
(EN) Voorzitter, het is iets fantastisch dat mensen niet hoeven te sterven of niet ziek hoeven te zijn doordat ze een orgaan krijgen, maar we hebben een tekort aan organen. De ontwikkeling in het gebruik van volwassen stamcellen is veelbelovend en het vermelden waard. Veel mensen die anders een transplantatie nodig zouden hebben, worden van de lijst gehaald, omdat hun eigen stamcellen worden gebruikt voor het herstellen van hun beschadigde organen. Ook zijn er in een onderzoekssituatie nieuwe organen voor dieren vervaardigd met gebruik van hun eigen stamcellen. Met dergelijke vervangende organen krijgt de ontvanger geen last van afstotingsverschijnselen.
Ik wil de rapporteur graag bedanken voor de steun voor de wijzigingen inzake gelijkheid bij orgaandonatie voor mensen met een handicap. Uit onderzoek van de Disability Rights Commission (Handicap Ombudsman) blijkt dat mensen met een handicap een vier keer grotere kans hebben aan een behandelbare ziekte te sterven, onder andere door falende organen. We moeten dergelijke geïnstitutionaliseerde discriminatie bestrijden en zorgen voor een eerlijke, vrije en rechtvaardige toegang tot orgaandonatie voor iedereen.
Ik wil ook Derek Rowe feliciteren en al degenen bij de Irish Air Ambulance (Ierse luchtambulance) die, hoewel ze niet worden gesteund door de Ierse regering, tegen het eind van het jaar eindelijk de eerste luchtambulance operationeel zullen hebben. Ze hebben deze gebaseerd op de Cornwall Air Ambulance (Cornwall luchtambulance). Bij de allereerste missie van de Cornwall Air Ambulance was iemand betrokken die was verdronken en die vier van zijn organen doneerde - organen die zonder een luchtambulance verloren waren gegaan.
Maciej Marian Giertych
(PL) Voorzitter, er is een tekort aan organen voor transplantatie. De vraag is groot en daarom is er veel geld mee gemoeid. Waar veel geld in het spel is, komt misbruik voor. Daardoor steekt een nieuw soort misdaad de kop op. Er bestaan voorbeelden van aankopen van arme donoren - voor een paar penny's kunnen nieren voor transplantatie worden gekocht. We horen verhalen van organen die uit geëxecuteerde personen zijn gehaald, zonder dat hun om toestemming is gevraagd. We horen dat potentiële donoren zijn ontvoerd en vermoord om organen te krijgen. Er zijn gevallen waarin de dood is bespoedigd vanwege de organen. Dit wil ik aan de orde stellen.
Sinds er transplantaties worden uitgevoerd, is de definitie van de dood veranderd. Er kwam een criterium voor hersendood - voor het eerst gedefinieerd in 1968 in Boston. Het staat bekend als het Harvard criterium. Sindsdien zijn er nieuwe hersendoodcriteria ontstaan, die steeds ruimer werden. Dat de hersenactiviteit stopt, is niet een observatie. Het is een prognose. Om deze te verifiëren wordt de beademingsapparatuur losgekoppeld en dat kan op zich al de dood veroorzaken. Soms wordt de hulp van een anesthesist ingeroepen, om de organen van de vermeende doden te verkrijgen, zodat deze pijnloos uit het dode lichaam kunnen worden gehaald.
Wat we nodig hebben is een striktere, niet een ruimere definitie van de dood. Het is niet acceptabel dat een leven wordt genomen om een ander leven te redden.
Harald Ettl
(DE) Voorzitter, als we een gezamenlijk gezondheidszorgbeleid willen, dan komt de oproep aan de Commissie om een voorstel in te dienen voor een richtlijn over orgaandonatie en transplantatie, precies op tijd. Het enorme tekort aan organen dat in sommige lidstaten blijft bestaan, heeft als gevolg dat veel patiënten daar jarenlang op de wachtlijst staan en dat veel van hen sterven. Als we konden beschikken over twintig tot dertig dode of levende donoren op 1 miljoen inwoners, zou de voorraad voor de Europese Unie goed zijn.
Dit kunnen we echter alleen bereiken met transparante wetten waardoor in beginsel organen na de dood verwijderd kunnen worden, tenzij de desbetreffende persoon bij leven heeft laten weten hier bezwaar tegen te maken. Alleen lidstaten met een dergelijke wetgeving - en daar zijn er momenteel elf van - hebben de kans het probleem op Europees niveau redelijk op te lossen. Artikel 38, of liever de voorgestelde wijziging daarvan, is in tegenspraak met een dergelijke oplossing. Hoewel het principe van het wegnemen van organen in Oostenrijk in de wet is vastgelegd, bespreekt daar een intensive-carespecialist, die psychologisch getraind is, de procedure ook nog met de familie van de overleden donor, en dit systeem werkt erg goed. Indien de nabestaanden bezwaar maken tegen het verwijderen van het orgaan, wordt hun mening gerespecteerd.
Bij ander beleid - zoals bijvoorbeeld dat in het grootste buurland van Oostenrijk - ontstaan er grote problemen met het aanbod van organen en daardoor wordt het een Europees probleem. Voor een functioneel systeem voor het verkrijgen van organen, moeten er in heel Europa dezelfde regels gelden, en moeten er transparante en eerlijke, op nationaal niveau controleerbare regelingen bestaan voor de verdeling van organen. Iedere andere aanpak creëert een onvoorspelbare situatie en leidt tot niets, en in het ergste geval tot een dubieuze handel, in arme en voornamelijk niet-Europese landen.
Ik weet waarover ik spreek, omdat ik als minister van gezondheid in Oostenrijk verantwoordelijk was voor deze kwestie en onze ervaringen hiermee zijn nu positief. Het voorstel dat nu ter tafel ligt, gaat niet ver genoeg om dit probleem op Europees niveau te kunnen oplossen. Ik verwacht en hoop meer van u, commissaris!
Johannes Blokland
(NL) Voorzitter, de vorige sprekers zeiden het al: orgaandonatie is een gevoelig onderwerp. Het is ook een onderwerp dat mijns inziens grotendeels op lidstaatniveau behandeld moet worden. Toch kan een Europese aanpak zinvol zijn, voornamelijk op het gebied van kwaliteitseisen en de uitwisseling van informatie. Verder moet illegale orgaanhandel hard aangepakt worden. Het initiatiefverslag van de heer Adamou levert aan dat idee een belangrijke bijdrage en ik zou hem daarvoor willen bedanken.
Sommige collega's hebben de invoering van een "geen bezwaar”-systeem bepleit maar hierover heb ik ernstige zorgen. We mogen niemand dwingen tot een keuze over orgaandonatie als deze zelf nog geen duidelijke en verantwoorde afweging gemaakt heeft. Ik ben blij dat dit punt in de voorliggende resolutie onder de verantwoordelijkheid van de lidstaten geplaatst wordt.
Tenslotte wil ik mijn steun uitspreken voor de amendementen die onder meer mijn collega's Sinnot, Liese en Bowis hebben ingediend met betrekking tot de bewezen voordelen van het gebruik van volwassen stamcellen.
Anne Ferreira
(FR) Voorzitter, commissaris, ik wil graag eerst Adamos Adamou feliciteren met zijn werk.
Tot de doelen van dit verslag behoort het wegnemen van obstakels bij orgaandonatie en het garanderen van een veilige orgaantransplantatie, maar het belangrijkste probleem is duidelijk de zelfvoorziening van iedere lidstaat en van de Europese Unie. Alle lidstaten hebben in meer of mindere mate te maken met een tekort aan donoren. Deze situatie, die tragische gevolgen heeft voor mensen die op een orgaantransplantatie wachten, is een van de oorzaken van orgaanhandel, maar het is niet de enige oorzaak. De voornaamste oorzaak voor de handel in menselijke organen blijkt hun marktwaarde te zijn.
Om deze situatie op te lossen, ten minste binnen de Europese Unie, moet orgaandonatie volgens drie basisprincipes verlopen: het moet gratis, vrijwillig en anoniem zijn. Indien vercommercialisering van menselijke organen niet mogelijk is, zal de handel moeilijker worden. Om te proberen dit fundamentele probleem van een organentekort - zoals wordt benadrukt in het verslag - op te lossen, is het niet alleen nodig effectieve algemene voorlichtingscampagnes te voeren, maar ook om potentiële donoren bewuster te maken. Enkele lidstaten nemen op dit punt al het voortouw.
Er moet worden opgemerkt dat we enkele jaren geleden, op het punt van het doneren van bloed, waaraan in Europa ook gebrek is, alle lidstaten hebben opgeroepen een campagne voor bloeddonatie te voeren. Wat was hiervan het resultaat? Kunnen we verder bouwen op deze ervaring en deze uitbreiden, en mogelijk verbeteren, met orgaandonatie?
Toch wil ik een paar punten die me zorgen baren, benadrukken: ten eerste voldoet de donorkaart niet en ten tweede moet de kwestie van levende donoren effectiever worden geregeld. Deze twee punten onderstrepen de centrale rol van chirurgen en andere doktoren.
Ten slotte verwijst het verslag naar verschillende behandelmethoden met gebruik van volwassen stamcellen. Ik wil ook nog wijzen op de mogelijkheid van het gebruik van navelstrengbloedcellen in de behandeling van bloedkanker, in plaats van een beenmergtransplantatie. Laten we deze methode niet verwerpen. Ik heb er ook al op gewezen tijdens uw hoorzitting, commissaris.
Hélène Goudin
(SV) Voorzitter, de kwestie van de orgaandonatie is een ethisch gevoelige kwestie en hierbij moeten nationale waarden als leidraad dienen. Samenwerking over de grens kan nuttig zijn als een garantie voor kwaliteit en veiligheid, maar de keuze voor het doneren of ontvangen van organen moet worden gemaakt door het individu of zijn of haar familie. Deze keuze is vaak cultureel bepaald.
De voorgestelde Europese donorkaart is ongeschikt, omdat regels over toestemming, toewijzing en organisatorische structuur per lidstaat verschillen. Gezondheid is een nationale aangelegenheid en dit moet zo blijven. De Zweedse Junilijst is echter voorstander van vrijwillige uitwisseling van organen en expertise tussen de bestaande organisaties in de lidstaten.
De door het Parlement voorgestelde maatregelen ter aanmoediging van het debat over orgaandonatie, nationale telefonische hulpdiensten voor transplantatie, positieve aandacht voor orgaandonatie in de media en het opvoeden van sportsterren kunnen misschien worden gerechtvaardigd, maar besluiten over deze initiatieven moeten door de lidstaten zelf, op grond van het heersende sociale klimaat in het desbetreffende land, worden genomen.
Anna Záborská
(SK) Ik wil graag mijn medeparlementslid Adamos Adamou hartelijk feliciteren. Vanwege het tekort aan organen maken sommige mensen snel gebruik van criminele methoden. Ze hebben zorg voor mensen omgezet in een lucratieve organenhandel en kinderen lopen hierbij het meeste risico.
Twee weken geleden heb ik in Slowakije een oproep gedaan, en nu roep ik het Europees Parlement en de Europese Commissie op om een intensieve voorlichtingscampagne te voeren om ouders bewuster te maken van de gevaren die hun kinderen bedreigen. We moeten een campagne in heel Europa starten, getiteld "Weet u waar uw kind nu is?”.
Deze campagne zou het verantwoordelijkheidsgevoel van ouders voor hun kinderen moeten vergroten. We moeten deze kwestie zeer serieus nemen en de Europese Unie moet maatregelen aannemen om iets te doen aan de transnationale aard van de illegale handel in menselijke organen.
Gyula Hegyi
(HU) Er sterven of lijden onredelijk veel mensen omdat er niet op tijd een orgaan voor transplantatie beschikbaar is. Veel mensen beschouwen het gebruik van hun organen na hun dood echter niet als een ethisch probleem, als ze weten dat dit mogelijk is, maar zij stellen hun organen niet ter beschikking vanwege een gebrek aan informatie. Natuurlijk moeten alle mensen hun eigen beslissing nemen en niemand mag ze overreden of dwingen. De burgers in onze verschillende lidstaten moeten echter wel begrijpen dat sommige landen, met het huidige verschil in regels, transplantatie zullen toestaan terwijl andere dit niet toestaan, als zij het afstaan van hun eigen organen niet regelen. Ik ben verheugd over het voorstel van het Europees Parlement dat een wettig vertegenwoordiger beslist over het gebruik van organen na overlijden, indien de overledene zelf niets heeft geregeld. De illegale organenhandel die in verband wordt gebracht met orgaantransplantaties, is een zeer weerzinwekkende misdaad. Hiertegen moet streng worden opgetreden en het verdoezelen van deze misdaden zou een collectieve schande zijn, vooral als het wordt gedaan door personen die bondgenoten van het Westen worden genoemd.
Siiri Oviir
(ET) Orgaantransplantaties moeten snel gebeuren. Er mag niet meer dan een paar uur verstrijken tussen het verwijderen van een orgaan en de transplantatie. Daarom zijn het publieke bewustzijn en de publieke opinie belangrijk voor een toename van het aantal orgaandonaties.
Orgaandonatie en transplantatie zijn medische procedures en om deze verder te kunnen ontwikkelen, moet de bevolking hier volledig bij worden betrokken en beter worden geïnformeerd. Het vergroten van kennis over transplantatiekwesties bij het publiek en de media zou de meest effectieve manier zijn om publieke bereidheid te vergroten. Dit moet de eerste stap zijn.
Aangezien er momenteel op Europees niveau geen coördinatie van orgaanuitwisseling plaatsvindt, wil ik in de tweede plaats benadrukken dat verbeteringen op dat gebied zeer belangrijk zijn, vooral met betrekking tot de coördinatie van het systeem voor orgaanuitwisseling zoals dat momenteel tussen lidstaten bestaat, bijvoorbeeld door middel van een Europese donorkaart of een Europese telefonische hulpdienst.
Sylwester Chruszcz
(PL) Voorzitter, ik zie dat we het er in het algemeen allemaal mee eens zijn dat orgaantransplantaties niet op commerciële basis moeten gebeuren. Ieder commercieel gebruik van organen is eenvoudigweg onethisch en in strijd met menselijke basiswaarden. De enorme vraag naar organen kan tot onaanvaardbaar gedrag en zelfs tot misdaad leiden. Heel Europa was onlangs ontzet over passages in het boek van Carla Del Ponte, waarin ze schrijft over Albanese terroristen die Servische burgers uit Kosovo gebruikten voor commerciële transplantaties. Déze kwestie zouden het Europees Parlement en de lidstaten moeten behandelen. Ik meen dat voor donatie en transplantatie van organen altijd de geïnformeerde toestemming van de donor nodig is. Er moet een oplossing worden gevonden, die in Europa de norm zou moeten zijn.
Péter Olajos
(HU) Dank u, Voorzitter. Dames en heren, misschien weet niet iedereen dat de eerste orgaantransplantatie ter wereld in 1902 in Wenen is uitgevoerd door iemand van Hongaarse afkomst, Imre Ulmann. Deze bijzondere relatie met de Oostenrijkse hoofdstad is sindsdien blijven bestaan en deze is zo sterk dat longtransplantaties in Hongarije nog steeds in Wenen worden uitgevoerd, ook al zijn het personeel en de technische hulpmiddelen vrijwel gelijk. En waarom niet? Het kost drie keer zo veel en toch wordt het aantal patiënten nog beperkt. Ongetwijfeld moeten er op de intensive-careafdelingen van Europese ziekenhuizen transplantatiecoördinatoren worden aangesteld. Hiervan zijn er in Hongarije momenteel precies nul, terwijl Spanje er naar verluidt 156 heeft. Op het gebied van harttransplantaties bereikt mijn eigen land uitstekende resultaten, waarbij het vergeleken met andere landen goed presteert, maar we staan onder aan de lijst in Europa. Dit komt door het gebrek aan donoren, gebrek aan apparatuur, luchttransport en de vereiste mensen. Hopelijk zal dit verslag helpen bij de aanpak van deze afwijkingen, omdat het probleem niet in ons hart maar in ons hoofd zit. Dank u, en ik stel voor dat het verslag wordt aangenomen.
Catherine Stihler
(EN) Voorzitter, ik wil de rapporteur graag voor zijn verslag bedanken.
Vanavond zitten zevenhonderd mensen in Schotland te wachten op een orgaantransplantatie: dat zijn zevenhonderd families die wachten op een telefoontje dat het leven van hun geliefde zou kunnen redden.
Consensus over dit gevoelige onderwerp is van cruciaal belang en het is een trieste dag als de lidstaten het hierover niet eens kunnen worden. Ik zou willen dat het systeem voor orgaandonatie een systeem is, zoals Marios Matsakis heeft gezegd, waarbij iedereen er automatisch voor kiest donor te zijn, tenzij hij heeft aangegeven dat hij dit niet wenst. Dat zou helpen het aanbod te vergroten, vooral voor jongeren en mensen van een etnische minderheid, waar de meest nijpende tekorten zijn. Een dergelijk systeem zou Europese levens kunnen redden. Ik ben verheugd over het actieplan van de Commissie, maar laten we ervoor zorgen dat het niet te weinig en te laat is.
Androula Vassiliou
lid van de Commissie. - (EN) Voorzitter, dit is een erg interessant en levendig debat, en dat is niet verwonderlijk gezien de ernst en het belang van het probleem.
Welnu, er zijn veel zaken ter sprake gebracht. Ik zal proberen op enkele daarvan commentaar te geven. De kwestie van het niet vercommercialiseren van organen is zeer belangrijk en ik meen, ik ben het ermee eens, dat orgaandonatie op altruïstische en vrijwillige basis moet gebeuren. Daarom moeten donorkaarten natuurlijk ook niet verplicht zijn, en hetzelfde geldt voor de Europese donorkaart, die we in ons actieplan willen introduceren.
In enkele lidstaten bestaan goede praktijken en deze zouden met andere lidstaten uitgewisseld moeten worden, zodat iedereen er voordeel van heeft. Ik verzeker u dat de richtlijn van de Commissie inzake kwaliteit en veiligheid zo flexibel zal zijn, dat deze geen effect heeft op de donatie, terwijl de basisvereisten in de gehele Europese Unie wel gegarandeerd worden. Ik kan ook bevestigen dat naspeurbaarheid in de richtlijn zal worden opgenomen.
Toestemming geven voor donatie is een bijzonder gevoelige kwestie, waarbij rekening moet worden gehouden met lokale en cultureel bepaalde standpunten ten aanzien van donatie en transplantatie. Ik wil er op dit punt op wijzen dat de nationale autoriteiten verantwoordelijk zijn voor beslissingen over de wettelijke voorschriften en de praktijk ten aanzien van de toestemming voor donatie in hun eigen lidstaat en dat zij er ook voor moeten zorgen dat hun inwoners zich bewust zijn van hun rechten op dit gebied.
Ik denk dat het gebruik van stamcellen uit navelstrengbloed zijn nut heeft bewezen bij de behandeling van enkele ernstige ziekten, zoals kanker. De Commissie staat achter het opzetten van navelstrengbloedbanken en het gebruik van deze technologie.
Ik meen ook dat het van groot belang is de Europese burgers voor te lichten, zodat we de toename van donaties van zowel levende als overleden personen stimuleren, aangezien we op die manier - zoals ik in het begin al heb gezegd - indirect ook de handel bestrijden. Om transplantatietoerisme te voorkomen, is het naar mijn mening zeer belangrijk te zorgen dat burgers zich bewust worden van de gevaren met betrekking tot de veiligheid en betrouwbaarheid van organen en de ethische vragen die zich kunnen aandienen. Zoals we weten, worden in veel derde landen zeer arme en kwetsbare mensen ertoe gebracht voor weinig geld hun organen af te staan.
Ten slotte, geachte Parlementsleden, wil ik u nogmaals danken voor dit constructieve verslag. In het bijzonder wil ik de nadruk leggen op de fundamentele doelstelling van het redden van levens, en daarbij ook de belangrijke wetenschappelijke vooruitgang op het gebied van orgaandonatie erkennen.
Ik verheug me daarom op de voortzetting van onze nauwe en constructieve samenwerking en op het voorleggen van het voorstel van de Commissie aan dit Huis, later dit jaar.
Adamos Adamou
Voorzitter, laat mij allen bedanken, die over dit bijzonder gevoelige onderwerp hebben gesproken en sta me toe enkele opmerkingen te maken.
Jules Maaten en anderen hebben gesproken over de Europese donorkaart die we als aanvulling op wat in de lidstaten voorhanden is, hebben aangenomen. Jules Maaten noemde enkele correcte cijfers: tachtig procent van de ondervraagde burgers was er voor, maar slechts twaalf procent heeft een donorkaart. Er is echter nog een ander statistisch gegeven dat ons zorgen zou moeten baren: van degenen die een donorkaart hadden, heeft vijftig procent de organen niet afgestaan toen het moment daar was, omdat hun familie weigerde. Van sommige problemen weten we dus niet zeker of ze kunnen worden opgelost met een Europese donorkaart.
Wat het punt van Marios Matsakis, de "veronderstelde toestemming” betreft, dat is een zaak voor de lidstaten. Volgens mijn medeparlementslid, die over Schotland sprak, wordt het probleem opgelost met "veronderstelde toestemming”. De lidstaten moeten zelf besluiten of ze een dergelijke maatregel aannemen. We moeten het subsidiariteitsbeginsel niet vergeten. In dit geval moeten we bekijken welke systemen succesvol zijn geweest, zodat we ervaringen en procedures kunnen uitwisselen, zoals in het geval van Spanje, waarnaar María Sornosa Martínez verwees. Waarom hebben we in verschillende ziekenhuizen geen coördinatoren, gespecialiseerde doktoren en verpleegkundigen, die potentiële donoren kunnen herkennen, zodat transplantaties kunnen worden uitgevoerd en we de beschikbaarheid van organen kunnen verhogen? Margrete Auken, die hier nu niet aanwezig is, heeft gezegd dat we nooit in staat zullen zijn om het tekort aan orgaandonaties op te heffen. Als dokter en als wetenschapper is mijn antwoord daarop dat ik, of toekomstige generaties, het misschien niet zullen meemaken, maar dat we in de komende decennia de organen die we nodig hebben, zullen kunnen maken uit cellen van de persoon die ze nodig heeft, misschien van zijn huid of van een andere plek.
Commissaris, u heeft over bloedcellen uit de navelstreng en over de opslag daarvan gesproken. Ik wil hier betogen dat we zeker niet moeten toestaan dat deze in handen vallen van particuliere bedrijven die winst willen maken. In mijn land, Cyprus, verleent de Karaiskakio Stichting deze service gratis. Er zijn ook drie particuliere bedrijven die ouders laten betalen voor de opslag van navelstrengbloedcellen. Deze cellen zijn ook precursor- en stamcellen; deze zijn heel kostbaar, zoals u weet.
Wat kan ik zeggen over wat er over de handel is gezegd? Mijn medeparlementslid wees op het verslag van Carla Del Ponte. Ik had eerlijk gezegd verwacht dat ik dit verslag eerder zou zien. Natuurlijk levert het nog weer meer bewijs dat de handel ook in de uitgebreide EU plaatsvindt.
Ik dank u allen nogmaals. Ik denk dat het nu tijd wordt dat wij als Europese burgers in actie komen. We moeten mobiliseren, coördineren, zorgen dat de mensen om ons heen zich meer bewust worden van het probleem en het goede voorbeeld geven: we moeten zelf orgaandonor worden.
De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt dinsdag 22 april 2008 plaats.
Schriftelijke verklaringen (artikel 142)
Slavi Binev  
schriftelijk. - (BG) Hierbij wil ik te kennen geven dat ik zeer tevreden ben met het verslag van Adamos Adamou. Ik ben het ermee eens dat, wat orgaantransplantaties betreft, het terugdringen van het tekort aan organen voor de EU-lidstaten de grootste uitdaging vormt.
Op 9 april 2008 hebben mijn collega's van de ATAKA-partij, Dimitar Stoyanov en Desislav Chukolov, en ik een schriftelijke verklaring ingestuurd ter ondersteuning van de geïnformeerde toestemming voor orgaan-, weefsel- en celdonatie in Bulgarije, waarin we de Europese Commissie oproepen een voorstel in te dienen over de kwaliteit en veiligheid van orgaandonatie. De invoering van een Europese donorkaart als aanvulling op bestaande nationale systemen, zal helpen bij het snel identificeren van donoren en zo de beschikbaarheid van het benodigde transplantatiemateriaal vergroten. Bewustwording van het publiek met betrekking tot orgaandonatie en transplantatie en de invoering van uniforme EU-regelgeving en strenge maatregelen voor het vervolgen van mensen die zich schuldig maken aan orgaanhandel, met inbegrip van medisch personeel, zullen als waarborg voor donatieprocedures en geïnformeerde toestemming dienen.
Ik feliciteer u nogmaals met uw verslag, mijnheer.
Titus Corlăţean  
schriftelijk. - (RO) Steun voor het voorstel voor een resolutie van het Europees Parlement over maatregelen op Europees niveau op het gebied van orgaandonatie en transplantatie.
Ik verzoek de Europese Commissie een uitgebreidere richtlijn voor te leggen, waarin kwaliteits- en veiligheidseisen voor donatie en transplantatie van organen in de Europese Unie zijn opgenomen. Deze richtlijn zou ook moeten voorzien in methoden ter voorkoming van potentieel misbruik.
Het nieuwe wetgevingsbesluit zou de inspanningen van de lidstaten om de huidige situatie te verbeteren, moeten aanvullen en versterken, door, rekening houdend met medische ontwikkelingen, een Europese gedragslijn op te leggen.
Ik dring erop aan dat de lidstaten, met inbegrip van de lidstaat waar ik vandaan kom, Roemenië, voorlichting geven aan de burgers, door te wijzen op de voordelen van orgaandonatie en te erkennen dat door orgaandonatie en transplantatie levens worden gered.
Ik vind ook dat de Europese Commissie betrokken moet zijn bij het organiseren van publieke debatten met de desbetreffende Europese niet-gouvernementele organisaties, om te bepalen wat de beste oplossingen zijn, zowel voor de voorlichtingscampagne als voor de valorisatie van de ervaringen en goede praktijken van de lidstaten.
De reactiesnelheid is in dit soort gevallen van cruciaal belang. Op nationaal niveau moet het medisch systeem beter georganiseerd worden en het paramedisch personeel moet beter op dergelijke spoedeisende gevallen worden voorbereid.
Neena Gill  
schriftelijk. - (EN) Dit verslag is van cruciaal belang en hierdoor ontstaat echt een mogelijkheid om levens te redden. Het chronisch tekort aan organen in heel Europa leidt tot zestigduizend onnodige sterfgevallen.
Daarom zijn dringend de volgende acties nodig:
1. Het wegnemen van beperkingen voor orgaandonatie en meer samenwerking tussen lidstaten en meer voor transplantatie beschikbare, kwalitatief goede en veilige organen. Hiertoe is een richtlijn van de Commissie nodig, die meerwaarde heeft en waarin voor de gehele EU geldende algemene kwaliteits- en veiligheidsnormen zijn opgenomen, als aanvulling op in de lidstaten bestaande regelingen.
2. Lidstaten aanmoedigen een systeem aan te nemen waarbij de keuzemogelijkheid bestaat om "niet in te stemmen” in plaats van de keuzemogelijkheid om "wel in te stemmen” met orgaandonatie. Hierdoor worden mensen zich meer bewust van de tekorten en kunnen ze actiever hun standpunt in deze kwestie bepalen.
3. Ik sta volledig achter de nadruk die in dit verslag op de illegale orgaanhandel wordt gelegd. Ik ben vooral bang dat vaak de armsten het doelwit zijn, als het gaat om orgaandonatie. We moeten een einde maken aan deze wrede uitbuiting van armoede en de onschuldige slachtoffers die worden overgehaald om hun organen af te staan, beschermen. Dit probleem bestaat niet alleen in ontwikkelingslanden, maar ook in Oost-Europa. Ik eis strenge maatregelen die met behulp van Europol en Interpol worden doorgevoerd, om deze illegale handel in te tomen.
Katalin Lévai  
schriftelijk. - (HU) Ik ben verheugd over het verslag van Adamos Adamou over orgaandonatie en de handel in organen. De technische expertise op dit gebied is in de lidstaten helaas vaak van zeer verschillend niveau, maar het gebruik van menselijke organen voor transplantatie is de laatste decennia dramatisch toegenomen. Er staan ongeveer veertigduizend mensen op wachtlijsten in West-Europa en ten gevolge hiervan bloeit de orgaanhandel in de armere regio's van Oost-Europese landen, als een vorm van levensonderhoud.
De Europese donorkaart is een goede oplossing voor de juridische aspecten bij donaties, maar voor de illegale orgaanhandel zijn steviger maatregelen nodig. Aangezien er, ondanks geïsoleerde pogingen, zelfs op nationaal niveau geen gemakkelijk te gebruiken administratiesysteem van voor transplantatie beschikbare organen bestaat, moet er een certificaat worden ingevoerd, zoals in het Schengen-systeem, dat via het Internet toegankelijk en in de gehele Unie geldig is, en dat wordt ondersteund door medisch advies. Ook moet er in de Unie een enkele databank voor transplantaties komen. Goedgekeurde instellingen voor de legale transplantatie van menselijke organen zouden dan deze levensreddende informatie onmiddellijk voorhanden hebben en zouden bipartiete overeenkomsten kunnen opstellen, terwijl arme en kwetsbare mensen tegen de orgaanhandel beschermd zouden zijn.
Het opzetten van een databank is absoluut nodig om ervoor te kunnen zorgen dat beschikbare organen in verschillende landen kunnen worden gebruikt. Het is daarom van cruciaal belang dat de lidstaten een eind maken aan wetgeving die dit verbiedt.
Het is ook belangrijk dat orgaandonatie beslist "niet-commercieel” blijft, maar er moet worden bepaald onder welke voorwaarden financiële compensatie kan worden verleend.
Joseph Muscat  
Ieder gebrek aan actie of ieder uitstel van actie op het gebied van orgaandonatie kost levens die hadden kunnen worden gered.
Als Europeanen kunnen we veel van elkaar leren. Bovendien kunnen landen waar infrastructuur en ervaring op dit gebied bestaan, hulp bieden aan andere landen, zoals Malta, die misschien niet de kritische massa hebben, vooral niet in situaties die weinig voorkomen.
Onlangs waren de inwoners van Malta en Gozo onder de indruk van het geval van Jamie Zammit. Jamie kan moeilijk een donor vinden om hem te redden van de ziekte Fanconi anemie, omdat er op Malta momenteel geen register van beenmergdonoren bestaat.
De regering van Malta heeft nu aangekondigd een dergelijk register te zullen opzetten. Dit is goed nieuws. Om dit op te zetten is echter de speciale procedure van de HLA-typering vereist, die op Malta nog niet bestaat, en voor de invoering hiervan hebben we ook langdurige training in andere landen nodig.
Ik vraag u, uit Europese solidariteit, Malta alle hulp te bieden die het nodig heeft, vooral totdat dit systeem in ons land is opgezet, zodat we zo veel mogelijk onschuldige levens kunnen redden.
Daciana Octavia Sârbu  
schriftelijk. - (RO) Het grote gebrek aan organen, dat tot de snelle ontwikkeling van mercantilisme en orgaantoerisme heeft geleid, vormt een belangrijk gezondheidsprobleem voor de Europese Unie. Orgaanhandel ontstaat door een combinatie van factoren zoals armoede, corruptie en misdaad, en hierdoor hebben de landen van Oost-Europa het meest met dit verschijnsel te maken. In het verslag van de Commissie milieubeheer wordt gesteld dat orgaandonatie op vrijwillige en altruïstische basis moet plaatsvinden en dat het voor de donoren geen bron van winst mag worden, om dit "transplantatietoerisme” te voorkomen. Lidstaten zouden actie moeten ondernemen om de armste en kwetsbaardere donoren te beschermen, zodat ze niet het slachtoffer van orgaanhandel worden.
Toch bestaan er in de EU-lidstaten grote verschillen wat betreft de manier waarop donatie- en transplantatieactiviteiten worden georganiseerd, de donorgemeenschap en waar de organen vandaan worden gehaald. Het kleine aantal donoren in Roemenië is bijvoorbeeld te wijten aan de afwezigheid van een efficiënt systeem voor het identificeren van donoren en van artsen die bereid zijn om de organisatie van de transplantatie te coördineren. Daarom bedraagt het Europees gemiddelde van het aantal donoren twintig, terwijl het in Roemenië slechts een half is. We hebben adequate technische en logistieke infrastructuren en ook psychologische en organisatorische ondersteuning nodig, om het verschil tussen vraag en aanbod kleiner te maken.
Richard Seeber  
Op dit moment staan bijna duizend patiënten in Oostenrijk op een wachtlijst voor transplantaties. Helaas zullen niet al deze ernstig zieke patiënten de transplantatie krijgen die hen zou kunnen redden.
Ieder jaar sterven er ongeveer honderdvijftig patiënten die op een transplantatie wachten, vanwege het zeer beperkte aantal beschikbare donororganen. Het tekort aan organen is in Europa een zeer groot probleem. Daarom hebben we een richtlijn nodig inzake kwaliteit en veiligheid van orgaandonaties. Er is echter eveneens behoefte aan samenwerking tussen lidstaten en een uitwisseling van goede praktijken. Er bestaan momenteel binnen Europa aanzienlijke verschillen in het aantal orgaandonaties en in de transplantatiequota. De samenwerking tussen de lidstaten zou gericht moeten zijn op het vinden van de meest efficiënte systemen, het uitwisselen van ervaringen en het stimuleren van beproefde procedures. Lidstaten moeten van elkaar leren.
Ik ben ervan overtuigd dat donatie tijdens het leven altijd moet blijven bestaan als aanvulling op donatie na overlijden. Daarnaast is het belangrijk dat donaties vrijwillig en zonder betaling blijven. De overdracht van geld tussen donor en ontvanger is onacceptabel. De Commissie en de lidstaten moeten maatregelen nemen om transplantatietoerisme en de illegale handel in organen effectiever te bestrijden.
