3. Rusland: agressie tegen verdedigers van de mensenrechten en het proces over de moord op Anna Politkovskaja
De Voorzitter
Aan de orde is het debat over zes ontwerpresoluties over Rusland.
Marios Matsakis
auteur. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, Rusland is een van de belangrijkste handelspartners van de EU. Het land voorziet EU-lidstaten bijvoorbeeld van een groot deel van de energie die ze nodig hebben. Ook is het Rusland van vandaag niet hetzelfde land als het in het verleden was. Daar zijn we blij om, want we wensen van ganser harte dat Rusland een moderne, democratische natie is waarmee we kunnen samenwerken aan het bevorderen van vrede en welvaart in de wereld. Helaas worden onze wensen - en nu ook ons vertrouwen - op de proef gesteld door de schending van de mensenrechten en het gebrek aan respect voor de rechtsstaat die we in Rusland nog steeds zien, al komen ze lang zo vaak niet meer voor. Een goed voorbeeld is de volstrekt onacceptabele manier waarop de Russische overheid de hele kwestie rondom de brute moord op Anna Politkovskaja in 2006 heeft aangepakt.
Met deze ontwerpresolutie doen we een beroep op de Russische regering haar uiterste best te doen ervoor te zorgen dat de weg naar democratische hervormingen in Rusland en de daaruit voortvloeiende samenwerking met de EU niet in gevaar gebracht worden door de schendingen van de mensenrechten die nog steeds in dat land plaatsvinden.
Józef Pinior
auteur. - (PL) Mevrouw de Voorzitter, mevrouw Elena Bonner heeft gisteren in het Europees Parlement een toespraak gehouden tijdens de uitreikingsceremonie van de Sacharov-prijs, die zij samen met haar dochter, Tatjana Jankelevitsj, heeft bijgewoond. Haar woorden klinken hier vandaag nog na. Het waren veelzeggende woorden die een boodschap bevatten voor het Europa van vandaag en voor de wereld van vandaag - woorden van iemand die het Russische totalitaire regime heeft overleefd en die de echte stem van Rusland in deze wereld vertegenwoordigt.
Het Europees Parlement maakt zich zorgen over de huidige gang van zaken in dit grote land. Advocaten en mensenrechtenactivisten worden vervolgd, geïntimideerd, met geweld bedreigd en vrezen voor hun leven. Al deze problemen zijn onlosmakelijk verbonden met het huidige politieke systeem in Rusland.
Op 4 december 2008 heeft de politie de archieven doorzocht in de kantoren van de organisatie Memorial, een gerenommeerd mensenrechteninstituut dat zich bezighoudt met het optekenen van totalitaire misdaden. Ik moet toegeven dat ik me moeilijk kan voorstellen welke redenen de Russische autoriteiten hadden om de bezittingen van Memorial in beslag te nemen, onder andere de computers van de organisatie en haar archief over de periode van de goelags. Ik kan op geen enkele manier verklaren waarom dit archief een bedreiging zou kunnen vormen voor de openbare orde in het moderne Rusland van vandaag.
Het proces van de moordenaars van Anna Politkovskaja baart ons eveneens grote zorgen. Wij verwachten niet alleen dat tijdens dit proces aan het licht komt wie deze moord daadwerkelijk heeft gepleegd, maar ook dat duidelijk wordt wie voor deze moord verantwoordelijk is en wie hiertoe de opdracht heeft gegeven. We verwachten bovendien dat de rechtbank duidelijkheid verschaft over alle bijzonderheden van deze schokkende moord. Daarom zou dit proces toegankelijk moeten zijn voor journalisten en de media en voor iedereen die wil toezien op het verloop ervan.
Ik ben voorts van mening dat in de basisovereenkomsten tussen de Europese Unie en Rusland een mensenrechtenclausule zou moeten worden opgenomen. Het ware gezicht van Rusland is datgene dat mevrouw Bonner gisteren in het Europees Parlement heeft beschreven.
Erik Meijer
Auteur. - Voorzitter, na 1991 was Rusland een tijd lang een land van openlijke politieke meningsverschillen en politiek debat met een veelpartijenstelsel en uiteenlopende visies op de toekomst. Helaas ging die meest democratische periode ook gepaard met bestuurlijke onbekwaamheid, wilde privatiseringen en corruptie. De chaotische periode onder president Jeltsin in de jaren '90 heeft het klimaat geschapen voor terugkeer naar een sterk centraal staatsgezag zonder veel ruimte voor oppositie of kritische onderzoeksjournalistiek.
Hoewel er nu, anders dan in de communistische tijd, meerdere partijen aan de verkiezingen deelnemen, berust de macht opnieuw bij één partij, worden andere partijen stelselmatig gehinderd en vindt er rond de leider van de leidende partij persoonsverheerlijking plaats. Een belangrijk deel van de publieke opinie staat achter die leider en hecht geen belang aan ruimte voor kritiek, alternatieven of oppositie. Dat zal waarschijnlijk zo blijven, zolang Rusland onverwacht rijk en succesvol is door export van gas en olie. Daardoor wordt de ruimte voor een echte democratie sterk ingeperkt.
Tegenover die huidige meerderheidsopvatting staan diegenen die wijzen op de enorme tegenstelling tussen armoede en rijkdom, de grote mate van geheimhouding, de intolerantie, de inperking van de rechten van autonome regio's, de behandeling van etnische minderheden, de gewelddadige situatie in Noord-Kaukasus, de verwaarlozing van economisch zwakke regio's, de mishandeling van dienstplichtigen, de discriminatie van homo's, de straffeloosheid voor sommige moordenaars, de eenzijdige partijkeuze van politie en justitie en de belemmering van de vrijheid van niet-gouvernementele organisaties en media.
Onze sympathie moet zijn aan de kant van de critici. We kunnen die critici helpen door zelf het goede voorbeeld te geven en mensenrechtenactivisten te steunen in de strijd tegen verdwijningen, intimidaties, geheimhouding en moorden. In de praktijk dragen landen met een goed functionerende parlementaire democratie onbedoeld bij tot het tegendeel.
Wij helpen de critici niet door de oprichting van een rakettenschild of door steun aan de Georgische pogingen om Abchazië en Zuid-Ossetië te bezetten. Dat wordt gezien als vijandige daden die er alleen maar toe leiden dat de mensen zich achter Poetin scharen. We helpen ze evenmin, in onze behoefte aan gas en olie, door mensenrechtenschendingen in Rusland te accepteren. Terecht zegt de resolutie dat in de contacten met Rusland, mensenrechten, rechtsstaat en democratie voorop moeten staan.
Tunne Kelam
auteur. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, dit debat had al veel eerder moeten plaatsvinden. We blijven de woorden 'wederzijdse afhankelijkheid' gebruiken. Die wederzijdse afhankelijkheid heeft niet alleen te maken met energie en handel, maar heeft ook betrekking op waarden, recht, menselijke waardigheid en de waarheid. Dat zijn waarden waaraan Rusland zich verbond toen het lid werd van de Raad van Europa.
Dit debat moet ons herinneren aan onze gedeelde verantwoordelijkheid voor de alarmerende terugval in Rusland op het gebied van democratie en mensenrechten.
Op 3 december 2008 hebben zeventien Russische mensenrechtengroeperingen gezamenlijk een verklaring naar de EU gestuurd. Zij hebben ons meegedeeld dat de reactie daarop van Europa niet relevant was voor wat er in Rusland gebeurt en voor de relaties van Rusland met buurlanden als Oekraïne en Georgië. De EU heeft voor Moskou niet dezelfde normen gehanteerd als die waaraan zij zich ten aanzien van andere partners strikt houdt. Juist daardoor, zeggen ze, hebben de Russische autoriteiten het zich kunnen veroorloven de mensenrechten en de internationale wetgeving zo flagrant te schenden.
Elena Bonner gaf in haar toespraak gisteren de kern van Andrei Sacharovs boodschap door: doe wat je moet doen, doe wat je geweten je zegt te doen. Als we dat niet doen, dan lopen we het gevaar dat we opscheppen over recht en mensenrechten in onze omgeving, maar tegelijkertijd opportunistische pogingen doen de energietoevoer naar onszelf toe zeker te stellen.
Kunnen wij er iets aan doen? Al die mensen die de brutaliteit en de schijnbare almacht van het sovjettotalitarisme hebben meegemaakt, kunnen u verzekeren dat we er iets aan kunnen doen als we onze eigen waarden serieus nemen. Het Russische volk verdient het te kunnen genieten van dezelfde waarden en rechten als wij.
Ewa Tomaszewska
auteur. - (PL) Mevrouw de Voorzitter, moord en sluipmoord worden in Rusland nog steeds gebruikt om mensenrechtenactivisten en al wie er een andere mening op nahoudt het zwijgen op te leggen.
Op 28 oktober zijn Otto Messmer, de overste van de jezuïetenorde in Rusland, en Victor Betancourt, een priester uit Ecuador, in Moskou vermoord. Op 31 augustus is Magomed Jevlojev om het leven gebracht. Er zijn tevens aanslagen gepleegd op het leven van Achmed Kotijev, Zoerab Tsechojev, Dimitrij Krajoechin, Stanislav Dmitrijevski en Karinna Moskalenko. Op 4 december is de politie in opdracht van de Russische openbare aanklager de kantoren van de organisatie Memorial binnengevallen. Bij deze inval werd een databank in beslag genomen met de gegevens van duizenden slachtoffers van het stalinistische regime.
De processen over de moorden op Anna Politkovskaja en Alexander Litvinenko tonen aan dat de Russische autoriteiten alles in het werk stellen om een eerlijke uitspraak te verhinderen en dat ze tot elke prijs trachten te voorkomen dat de wereld ontdekt wie de opdracht tot deze moorden heeft gegeven. In Rusland zijn de arrestatie van vreedzame demonstranten en de intimidatie van dienstplichtigen schering en inslag.
Ik protesteer met klem tegen de mensenrechtenschendingen in Rusland en roep de Russische autoriteiten op om een einde te maken aan de vervolging van mensenrechtenactivisten.
Michael Gahler
namens de PPE-DE-Fractie. - (DE) Mevrouw de Voorzitter, bij tal van gelegenheden hebben wij tot uitdrukking gebracht dat wij met Rusland willen samenwerken. Wij willen economische betrekkingen en een politieke dialoog met Rusland. Europa en Rusland zijn op elkaar aangewezen. Des te meer zijn we bezorgd over de ontwikkeling van de rechtsstaat en de democratie in dit land, waar de mensen vroeger al zo vele jaren onder de sovjetdictatuur hebben geleden.
Alle indicatoren vertonen sinds de ambtsaanvaarding van Vladimir Poetin een negatieve tendens: de pers- en mediavrijheid, de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van vereniging - niet alleen voor politieke partijen -, de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, de eerbiediging van de mensenrechten.
Uit de veroordelingen van Rusland door het Europees Hof voor de rechten van de mens blijkt op trieste wijze hoe het met de mensenrechten in dit land staat. De razzia in het onderzoeks- en informatiecentrum Memorial op 4 december in Sint-Petersburg toont helaas aan dat de huidige politieke leiding het stalinistische verleden en de terreur van Stalin wil vergoelijken. Dat is geen goede basis voor de ontwikkeling van een democratische samenleving, die op haar beurt de voorwaarde is voor een voorspoedige economische en sociale ontwikkeling, maar ook voor het vertrouwen van de Europese buurlanden in Rusland als betrouwbare en vreedzame partner.
Bij alle contacten met de regering, het maatschappelijk middenveld en het bedrijfsleven moeten we - omwille van onze gemeenschappelijke belangen - aandringen op het herstel van de rechtsstaat en de democratie in Rusland.
Janusz Onyszkiewicz
namens de ALDE-Fractie. - (PL) Mevrouw de Voorzitter, aangezien Rusland zo belangrijk is voor de Europese Unie, dienen we ons ernstige zorgen te maken over de gebeurtenissen in dat land. De vrijheid van meningsuiting was niet het probleem tijdens het communisme. Het echte probleem betrof de vrijheid van burgers nadat zij hun mening hadden geuit. De situatie lijkt vandaag nog ernstiger te zijn. Tegenwoordig staat immers niet alleen de vrijheid van mensen, maar ook hun leven op het spel.
In de voorliggende resolutie wordt de aandacht gevestigd op de talrijke schokkende moorden op mensenrechtenactivisten of personen die om een andere reden door de nationale en lokale autoriteiten als hinderlijk worden beschouwd. De individuen die achter deze moorden zitten, mogen het land onopgemerkt verlaten, zoals het geval was voor de moordenaars van Anna Politkovskaja, of kunnen zich verschuilen achter hun parlementaire immuniteit, zoals in het geval van de moordenaars van Alexander Litvinenko. Deze alarmerende situatie heeft tot gevolg dat wij Rusland moeilijk zullen kunnen behandelen als een land waar daadwerkelijk de wil bestaat om de basisbeginselen van de rechtsstaat in acht te nemen.
Mikel Irujo Amezaga
Ik betreur de eerdere verwarring rond het tijdstip van mijn betoog.
Mensenrechten en vrijheid zijn de belangrijkste pijlers van de Europese Unie, en onze dialoog met Rusland moet daar dan ook op gebaseerd zijn.
De lijst schendingen stijgt echter met de dag en de moeilijkheden die mensenrechtenactivisten ondervinden om hun werk te doen, worden ook met de dag erger.
De afgelopen maanden hebben zich, net als in vele maanden daarvoor, verschillende schendingen van de mensenrechten voorgedaan. Er is een aanslag gepleegd op het huis van Stanislav Dmitrievsky, de adviseur van de Stichting ter bevordering van de verdraagzaamheid in Nizjny Novgorod, een gewapende groep heeft Zurab Tsetchoev, een verdediger van de mensenrechten in Ingusjetië, ontvoerd en mishandeld, en familieleden van de mensenrechtenadvocaat Ilyas Timishev zijn aangehouden en ondervraagd waarbij zij mishandeld zijn.
Ik wil er hier ook op wijzen dat de Spaanse regering op 12 december jongstleden besloten heeft om Murat Gasayev uit te leveren aan Rusland, een Russisch staatsburger afkomstig uit Tjetsjenië, die in 2004 door de Russische geheime dienst werd gearresteerd en daarna volgens verklaringen van Amnesty International drie dagen lang gemarteld werd.
Gasayev vluchtte naar Spanje, waar hij in 2005 asiel aanvroeg. Het verzoek werd afgewezen op grond van een vertrouwelijk rapport van de Spaanse autoriteiten waarin noch Gasayev zelf noch zijn advocaat inzage hebben gekregen.
De Spaanse staat heeft het Verdrag tegen foltering ondertekend, en deze uitlevering is gebaseerd op diplomatieke garanties van de Russische autoriteiten om de uitlevering te doen plaatsvinden.
Vele mensenrechtenorganisaties hebben in een groot aantal rapporten herhaaldelijk hun bezorgdheid uitgesproken over het gebruik van martelingen in de Russische Federatie, met name in de republieken van de noordelijke Kaukasus, zoals Tjetsjenië en Ingusetië.
Als Murat Gasayev wordt uitgeleverd, bestaat er een reëel gevaar dat hij, wanneer hij in Rusland in hechtenis is genomen, het slachtoffer wordt van martelingen en andere vormen van mishandeling.
Ik zal nu afsluiten - waarbij ik gebruik maak van de ene minuut extra spreektijd, zoals afgesproken - met de woorden van een collega uit onze fractie, de heer Horáček. In juli jongstleden wees hij erop dat de gevangenen van de zaak Yukos, Michael Chodorovski en Platon Lebedev, gevangen zitten in de Chita-gevangenis in Siberië. Zij zijn niet de enigen.
Ik wil er dan ook voor pleiten dat we al het mogelijke doen om ervoor te zorgen dat zij worden vrijgelaten, maar ook om Rusland ertoe te bewegen vrijheid van meningsuiting en persvrijheid toe te staan, en de ngo's niet in hun werkzaamheden te belemmeren. Al deze aspecten zijn namelijk van essentieel belang voor onze gemeenschappelijke Europese toekomst.
Andrzej Tomasz Zapałowski
namens de UEN-Fractie. - (PL) Mevrouw de Voorzitter, vandaag is opnieuw kritiek geuit aan het adres van de Russische regering wegens het gedogen van - en soms zelfs aanzetten tot - activiteiten die weinig gemeenschappelijk hebben met de beginselen van burgerschap die aan ieder beschaafd land ten grondslag liggen. De ontvoering, de intimidatie en zelfs het vermoorden van mensenrechtenactivisten heeft in Rusland tot grote verontwaardiging geleid. Tegelijkertijd kan dezelfde regering nog steeds op aanzienlijke steun van de Russische bevolking rekenen, ondanks het feit dat elke oppositie op flagrante wijze in de kiem wordt gesmoord.
De meerderheid van de Russen is voorstander van een sterke en zelfs meedogenloze autoriteit. De Russen willen het Russische imperium weer opbouwen, ongeacht op welke manier dit doel wordt bereikt. Europa doet alsof het hier niets van merkt, aangezien de economische belangen uiteraard van doorslaggevend belang zijn. Een groot deel van de Russische bevolking wil dat de voormalige Sovjetrepublieken opnieuw bij Rusland worden gevoegd. Dat geldt zelfs voor de landen die nu lid zijn van de Europese Unie. Dit is een nog belangrijker probleem dan de mensenrechtenschendingen in Rusland. Desalniettemin wordt hierover - ondanks dit grotere gevaar - in de Europese Unie met geen woord gerept.
Kathy Sinnott
namens de IND/DEM-Fractie. - (EN) Mevrouw de Voorzitter, Rusland is het grootste en dichtstbijzijnde buurland van Europa en, vanwege de handelsbetrekkingen met het land, ook een van de belangrijkste buurlanden. Om die redenen is alles wat in Rusland gebeurt ook voor Europa heel belangrijk. Wat in Rusland gebeurt heeft ook een heel grote invloed op Europa. Daarom, en vanwege de schendingen van de mensenrechten die erin genoemd worden, is dit een heel belangrijke resolutie.
Ik wil graag in herinnering roepen dat ik hier in Straatsburg, in dit gebouw, Gary Kasparov ontmoet heb. Hij was toen Russisch presidentskandidaat en was daarom een gerespecteerd gast. Kasparov maakte ons - toen al - duidelijk dat de houding van het Kremlin tegenover politieke activiteiten inhield dat het hem als een subversief element en een crimineel behandelde - veel van de dingen waar we vandaag over praten - en dat hij het risico liep afgeranseld te worden en altijd bang moest zijn voor zijn eigen arrestatie of arrestatie van zijn aanhangers.
Soms strekt dit soort activiteiten zich zelfs uit tot over de Russische grens, ook tot in de EU. Toen ik pasgeleden met de Commissie verzoekschriften een bezoek aan Bulgarije bracht, vertelden vertegenwoordigers van de Bulgaarse orthodoxe kerk, die in Bulgarije onder zware vervolging te leiden heeft, over de invloed van Rusland op hun situatie.
We mogen de angst over onze energiezekerheid, waardoor we ons milder opstellen tegenover Rusland en in de aanwezigheid van dat land op onze tenen lopen, geen rol laten spelen; we moeten ons tegenover Rusland krachtig en duidelijk opstellen en dat land eraan herinneren dat het lid is van de Raad van Europa en dat het het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en het Verdrag van Straatsburg heeft ondertekend; we moeten erop aandringen dat Rusland de democratie en de mensenrechten in Rusland en daarbuiten respecteert.
Bernd Posselt
(DE) Mevrouw de Voorzitter, de problemen met de rechtsstaat in Rusland zijn geen losstaande ontwikkelingen, maar een gezwel dat systematisch om zich heen grijpt. We bevinden ons in fase 2 van het Poetin-tijdperk, dat is opgesierd door ene heer Medvedev, en fase 3 wordt momenteel voorbereid.
De heer Poetin is fase 1 met de tweede oorlog in Tsjetsjenië begonnen, een genocidale overval op een klein volk, waarbij kolonialistische belangen in verband met de grondstofvoorziening centraal stonden. Sindsdien groeit het gezwel, de rechtsstaat en de persvrijheid worden teruggeschroefd, verdedigers van de mensenrechten zoals mevrouw Moskalenko worden tot in de Europese hoofdstad Straatsburg vervolgd, en we merken gewoon dat er geen vooruitgang is en we zien zoals gezegd geen losstaande ontwikkelingen, maar een systematische teloorgang van de weinige resten van de rechtsstaat en de democratie die nog zijn overgebleven.
Daarom moeten we als Europese Unie veel krachtiger optreden. In het kader van de onderhandelingen over een overeenkomst zijn we dit de mensen schuldig die - zoals mevrouw Politkovskaja, mijnheer Litvinenko en vele anderen - gestorven zijn omdat zij het gewaagd hadden om die foute ontwikkelingen te onderzoeken of bij de naam te noemen.
Wie er in Rusland openlijk over spreekt, zet zijn leven op het spel. En elke keer is er sprake van een mysterieuze, ondoorzichtige achtergrond. Daarom zijn wij, die hier in vrijheid en relatieve veiligheid leven, verplicht om ervoor te zorgen dat deze zaken eindelijk worden opgehelderd en dat wij hier in het Parlement ten minste doen wat we kunnen doen, namelijk duidelijke taal spreken met de Russische leiders. Een andere taal verstaan zij namelijk niet, zoals mevrouw Bonner hier gisteren ook op indrukkende wijze duidelijk heeft gemaakt.
Laat ons de moed van mensen als Elena Bonner en Andrej Sacharov een voorbeeld zijn, laten we eindelijk de ogen openen en ophouden ons zelf te bedotten. Laten we het beestje bij de naam noemen. Een betere dienst kunnen we het Russische volk niet bewijzen.
John Bowis
(EN) Mevrouw de Voorzitter, Anna Politkovskaja is twee jaar geleden vermoord. Ze werd thuis neergeschoten, in de lift van het flatgebouw waar ze woonde. Er werd een geweer naast haar neergelegd. Het was op klaarlichte dag. Men vroeg zich destijds af: "Wie heeft de trekker overgehaald?”. Sindsdien is die vraag veranderd in: "Wie trok aan de touwtjes aan de handen van degene die de trekker overhaalde?”. Het leek op een maffiamoord, maar zij had nooit iets over de maffia geschreven. Ze schreef alleen maar over de Russische regering en wat die regering in Tsjetsjenië uitvoerde. Het was een waarschuwing - een waarschuwing aan andere journalisten met een vrije geest om de regering niet voor de voeten te lopen.
Die waarschuwing zal succes hebben, tenzij er als gevolg van de wereldopinie en door een duidelijke boodschap van de EU-instellingen een eerlijk proces komt en degenen die het bevel tot de moord gaven ontmaskerd worden. We kunnen Anna niet weer tot leven brengen, maar we kunnen haar wel recht doen. We kunnen haar tot een symbool van de vrijheid maken, in plaats van een symbool van onderdrukking. Daarom moeten we ons verenigen.
Paulo Casaca
(PT) Mevrouw de Voorzitter, we staan nu op het punt een heel belangrijk debat af te sluiten, een debat dat - het is al gezegd - veel eerder had moeten plaatsvinden. Rusland is voor ons op een aantal punten van vitaal belang, maar vooral als een land dat de mensenrechten moet respecteren. Daaronder valt ook de verwerping van vreemdelingenhaat en homofobie. Ik wil mijn collega's daarom oproepen om ervoor te zorgen dat er een expliciete verwijzing wordt gemaakt naar deze twee ernstige euvels in Rusland. Die verwijzingen horen beslist thuis in deze ontwerpresolutie. Ik vraag u dus niet te aanvaarden dat ze uit de tekst geschrapt worden.
Zbigniew Zaleski
(FR) Mevrouw de Voorzitter, commissaris, de resolutie verwijst rechtstreeks naar laakbare zaken.
Deze resolutie moet geen urgentieresolutie zijn, maar een constante oproep aan de Russische autoriteiten aangezien wij hun vervolgingsmethoden veroordelen. Deze resolutie is een oproep aan het Russische volk, de militanten en de Russische helden die zullen strijden voor vrijheid totdat niemand meer bang hoeft te zijn te worden geëxecuteerd omdat hij zijn recht op vrijheid van meningsuiting heeft uitgeoefend.
Ik vind dat wij onze oproep moeten blijven herhalen in het kader van de betrekkingen en de gesprekken tussen de Russische regering en onze Europese Commissie.
Marcin Libicki
(PL) Mevrouw de Voorzitter, we behandelen vandaag gevallen van schending van de mensenrechten, zoals de moord op mevrouw Politkovskaja en enkele andere incidenten die zich in Rusland hebben voorgedaan en kenmerkend zijn voor het schrikbewind van de Russische staat tegen zijn eigen bevolking.
We moeten ons ervan bewust zijn dat Rusland zich niet alleen schuldig maakt aan schendingen van de mensenrechten, maar ook een steeds imperialistischere houding aanneemt en opnieuw zijn buurlanden bedreigt na een korte onderbreking aan het begin van de jaren negentig van de twintigste eeuw. Deze situatie vloeit voort uit het feit dat de communisten nooit rekenschap hebben moeten afleggen en dat het communisme nooit formeel is veroordeeld. We kunnen vandaag stellen dat Duitsland een democratisch land is dat zijn burgers respecteert, aangezien het land definitief met Hitler en zijn naziverleden heeft afgerekend.
Wij moeten vandaag trachten te verzekeren dat zowel hier, in dit Parlement, als overal elders waar wij invloed kunnen uitoefenen een begin wordt gemaakt met het verwerkingsproces van het communistische verleden, aangezien dit de enige manier is om het interne terreurbeleid en de buitenlandse imperialistische ambities van Rusland een halt toe te roepen.
Jacques Barrot
vicevoorzitter van de Commissie. - (FR) Mevrouw de Voorzitter, op 5 november heeft president Medvedev in zijn eerste jaarlijkse toespraak tot de Federatieraad expliciet verwezen naar het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden.
Uit deze symbolische verwijzing tijdens dit gedenkjaar van de Universele Verklaring van de rechten van de mens blijkt de belangstelling van de nieuwe president voor kwesties op het gebied van gerechtelijke hervorming en de gevolgen van deze hervormingen voor de mensenrechten. Zijn woorden zijn weliswaar bemoedigend, maar de Europese Unie zal de ontwikkelingen op dit gebied op de voet moeten volgen. De realiteit van de afgelopen weken heeft ons nogmaals herinnerd aan de grote uitdagingen voor de mensenrechtenverdedigers in Rusland. Mevrouw de Voorzitter, wij hebben natuurlijk aandachtig geluisterd naar de diverse sprekers, die de nadruk hebben gelegd op de ernstige bedreigingen van de mensenrechten in Rusland.
Twee jaar na haar dood is het proces over de moord op Anna Politkovskaja begonnen. Het stond aanvankelijk open voor het publiek, werd vervolgens achter gesloten deuren voortgezet om daarna opnieuw te worden opengesteld voor het publiek. Alle verdedigers van de vrijheid van meningsuiting zullen dit proces op de voet volgen.
Zoals de moord eind augustus op de op dat moment in voorlopige hechtenis verkerende Magomed Yevloyev eens te meer heeft aangetoond, wordt het beroep van journalist in Rusland steeds gevaarlijker.
Begin december heeft de politie een huiszoeking verricht bij Memorial, een van de oudste en meest prestigieuze ngo's die zich bezighoudt met het pijnlijke verleden van het Rusland van de twintigste eeuw. Bij deze huiszoeking zijn historische archieven over de Goelags in beslag genomen.
Als we echt het werk willen voortzetten waarmee we in april zijn begonnen tijdens de - door mijzelf geopende - conferentie over de misdaden van totalitaire regimes in Europa, dan spreekt het voor zich dat historici absoluut toegang moeten hebben tot de archieven. De huiszoeking van 4 december is een verontrustende boodschap voor zij die geloven in de noodzaak van een - eerlijk - debat over de diepe wonden van het verleden. Dit debat is nodig met het oog op de noodzakelijke toekomstige verzoeningen.
Natuurlijk bieden de gesprekken tussen de EU en de Russische autoriteiten over de mensenrechten zoveel gelegenheden om te herinneren aan de noodzaak dat Rusland zijn beloften op het gebied van de mensenrechten nakomt. De Commissie blijft de initiatieven van het maatschappelijk middenveld ondersteunen, niet in de laatste plaats via het Europees Initiatief voor democratie en mensenrechten.
Steun voor gerechtelijke hervorming is ook een prioriteit in onze samenwerkingsprogramma's met Rusland. Tijdens het laatste overleg met Rusland ben ik in contact gekomen met de nieuwe verantwoordelijken op justitiegebied en ik ben vast van plan met hen een veeleisende dialoog te voeren. Overigens onderhandelen de Europese Unie en Rusland momenteel over een nieuwe contractuele basis teneinde de huidige partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst te vervangen.
Eerbiediging van de mensenrechten moet natuurlijk een essentieel onderdeel zijn van deze nieuwe overeenkomst. De verbintenissen die de partijen zijn aangegaan in het kader van de Verenigde Naties, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa en de Raad van Europa moeten hun plek krijgen; de Commissie blijft in dit opzicht actief. Mevrouw Ferrero-Waldner heeft mij gevraagd u te bedanken voor het introduceren van dit debat en heeft mij ervan verzekerd zich persoonlijk te blijven inzetten. Ik voeg hier nog mijn eigen engagement aan toe, aangezien ik de mogelijkheid heb een dialoog te voeren met de autoriteiten in Moskou op het gebied van veiligheid en justitie.
Mevrouw de Voorzitter, dit is wat ik over dit onderwerp kan zeggen. Ik hoop dat de Russische verantwoordelijken in 2010 hun beloften beter kunnen nakomen, want dit hebben zij gedurende het afgelopen jaar niet gedaan.
De Voorzitter
Het debat is gesloten.
De stemming vindt nu plaats.
Schriftelijke verklaringen (artikel 142)
Urszula Gacek  
schriftelijk. - (EN) In de zich voortslepende Yukos-affaire is er nog steeds sprake van ernstige mensenrechtenschendingen. Vijf jaar na de aanhouding van Michail Chodorkovski zitten hij en andere Yukos-functionarissen nog steeds onder verdachte omstandigheden in de gevangenis. De meeste zorgen baart de situatie van de voormalige advocaat van Yukos, Vasily Alexanian, die sinds 2006 in voorarrest zit. Hij lijdt aan aids, lymfekanker en tuberculose en heeft verklaard dat hij heeft geweigerd te bukken voor chantage door - in ruil voor medische behandeling - een valse getuigenis over Chodorkovski af te leggen. Daardoor zijn er terminale complicaties opgetreden, terwijl zijn medische toestand voor die tijd onder controle was. Zelfs als in december 2008 de beschuldigingen tegen hem verjaard zijn, moet Alexanian toch nog een schandalig hoge borgsom van 1,4 miljoen euro betalen voordat gerechtelijke autoriteiten hem vrijlaten. Chodorkovski is ondertussen niet voorwaardelijk vrijgelaten, hoewel hij daar op grond van de Russische wetgeving en praktijk wel voor in aanmerking kwam. Rechercheurs hebben nieuwe, ongeloofwaardige beschuldigingen tegen hem ingebracht en houden hem nu al bijna twee jaar in voorarrest vast.
De manier waarop met deze en verscheidene andere gevallen wordt omgegaan, legt grote tekortkomingen in het Russische rechtssysteem bloot. Vrijlating van deze mensen zal een maatstaf zijn voor het succes waarmee Rusland het 'juridische nihilisme' bestrijdt. De partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst tussen de EU en Rusland moet afhangen van de oplossing van rechtsstaatkwesties als het probleem van de politieke gevangenen.
Eija-Riitta Korhola  
Rusland is lid van de Raad van Europa en de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) en is, of zou dat op basis van deze lidmaatschappen moeten zijn, volledig gebonden aan het respecteren van de mensenrechten. De daadwerkelijke mensenrechtensituatie in Rusland is echter slecht. Vreemdelingenhaat en homofobie nemen volgens het Bureau voor de mensenrechten in Moskou toe en hebben in 2008 geleid tot de dood van meer dan honderd mensen vanwege hun ras, nationaliteit, geloof of seksuele geaardheid. In oktober werden Otto Messmer, leider van de Russische jezuïetenorde, en de Ecuadoraanse priester Victor Betancourt op brute wijze vermoord in hun flat in Moskou. Het probleem is dat de Russische autoriteiten dergelijke misdaden in de praktijk niet veroordelen.
Ook als je in Rusland de mensenrechten verdedigt, breng je jezelf in groot gevaar. De situatie van mensenrechtenactivisten is een grote bron van zorg, net als de problemen waar ngo's die voor de mensenrechten opkomen mee te maken hebben. Het Europees Hof voor de rechten van de mens in Straatsburg heeft talrijke zaken behandeld die door Russische staatsburgers zijn ingebracht. Volgens de uitspraken is er in veel gevallen sprake van ernstige schendingen van de mensenrechten en onderdrukking door de Russische autoriteiten.
Wij moeten deze zaken nu serieus bekijken tijdens de onderhandelingen over een nieuwe kaderovereenkomst die een omvattend kader biedt voor de betrekkingen tussen de Europese Unie en Rusland. In de onderhandelingen, die op de Top EU-Rusland in maart zijn begonnen, moet rekening worden gehouden met de centrale rol van de mensenrechten, de rechtsstaat en de democratie. Wij moeten ook eisen dat de Russische overheid zich zonder aarzeling houdt aan alle uitspraken van het Europees Hof van de rechten van de mens.
Mensenrechtenadvocaten die beschuldigingen van schendingen behandelen en tegelijkertijd enorme persoonlijke risico's nemen met het onderzoeken van zaken, verdienen groot respect voor hun waardevolle werk. Zij moeten bescherming van de overheid en voldoende steun van de internationale gemeenschap krijgen.
